TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TOPRAK MAHSULLERĠ OFĠSĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ANKARA 2014

ĠÇĠNDEKĠLER 1. DÜNYA DA DURUM... 2 1.1. Hububat........ 2 1.1.1. Buğday...... 3 1.1.2. Arpa........... 5 1.1.3. Çavdar.... 7 1.1.4. Yulaf...... 8 1.1.5. Mısır...... 8 1.1.6. Çeltik-Pirinç.......... 12 2. TÜRKĠYE DE DURUM.... 17 2.1. Hububat... 17 2.1.1. Buğday... 17 2.1.2. Arpa.... 21 2.1.3. Yulaf........... 23 2.1.4. Mısır... 24 2.1.5. Çeltik-Pirinç.... 27 2.2. Mamul Madde Ġhracatı... 31 3. TEġEBBÜSÜN SEKTÖR ĠÇĠNDEKĠ YERĠ.... 32 3.1. 2013 Yılı Hububat Alım Politikaları...... 34 3.2. Hububat Stok Durumu...... 35 3.3. 2013/2014 Dönemi Çeltik Alım Politikaları... 36 3.4. 2013/2014 Dönemi Mısır Alım Politikaları.. 39 4. DÜNYADA UYGULANAN HUBUBAT DESTEKLEME SĠSTEMLERĠ. 43 4.1. Avrupa Birliği..... 43 4.1.1. Reform Süreci........ 43 4.1.2. Müdahale Alımları..... 44 4.1.2.1. Hububat......... 44 4.1.2.2. Çeltik...... 45 4.1.3. AB de Ödeme Kurumları... 45 4.1.4. AB Uyum Sürecinde TMO nun AB ye Uyum ÇalıĢmaları... 46 4.2. Amerika BirleĢik Devletleri (ABD)... 46 4.3. Avustralya...... 47 4.4. Kanada........... 48 4.5. Arjantin...... 48 5. LĠSANSLI DEPOCULUK........ 49 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 1

SEKTÖR RAPORU 1. DÜNYA DA DURUM 1.1. Hububat 2013/14 döneminde 1.790 milyon ton olan hububat üretimi %10 artıģ göstererek 1.973 milyon ton seviyesine yükselmiģtir. Hububat üretimindeki 183 milyon tonluk artıģın 98 milyon tonu mısırdan (%11 artıģ), 54 milyon tonu buğdaydan (%8 artıģ), 15 milyon tonu arpadan (%12 artıģ), geri kalan 16 milyon tonu diğer hububat ürünlerinden kaynaklanmaktadır. Tablo 1. Dünya Hububat Bilgileri (Milyon Ton) 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Üretim 1,590 1.699 1.802 1.800 1.751 1.851 1.790 1.973 1.935 Ticaret 222 239 250 240 243 269 265 293 286 Tüketim 1.622 1.685 1.734 1.770 1.783 1.856 1.818 1.916 1.936 Stok 288 302 370 400 368 362 333 390 390 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü Toplam hububat üretimindeki artıģ, genellikle bir önceki dönemde üretimleri ciddi oranda düģen majör ihracatçı ülkelerden kaynaklanmaktadır. ArtıĢta, majör ihracatçı ülkelerden ABD nin %44, Bağımsız Devletler Topluluğu nun (BDT) %24, AB nin %15 ve Kanada nın %8 payı bulunmaktadır. Küresel hububat tüketiminde de artıģ öngörülmesine ve açılıģ stoklarının düģük olmasına rağmen yüksek miktardaki üretim, 2013/14 dönemi kapanıģ stokları tahmininin bir önceki döneme göre %17 yükselmesine neden olmuģtur. 2013/14 dönemi dünya hububat ticaretinde bir önceki döneme göre yaklaģık %11 lik bir artıģ öngörülürken bu artıģta büyük ölçüde mısır ticaretindeki %18 lik ve buğday ticaretindeki %8 lik artıģ etkili olmuģtur. Tablo 2. Dünya Hububat Üretim Miktarları (Milyon Ton) 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Buğday 597 607 685 679 653 695 655 709 697 Mısır 711 797 800 821 831 877 861 965 950 Arpa 138 133 155 150 122 134 130 145 135 Yulaf 23 26 27 24 20 23 21 24 23 Çavdar 13 15 18 19 13 14 15 18 16 Diğer*** 107 120 117 108 113 108 107 112 113 Dünya 1.589 1.698 1.802 1.801 1.752 1.851 1.789 1.973 1.934 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) Sorgum, Darı, Tritikale ve Karma Hububat HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 2

1.1.1. Buğday Tablo 3. 2012 ve 2013 Yılları Dünya Buğday EkiliĢ ve Üretimi ÜLKELER Ekim Alanı (Milyon Ha) 2012/13 2013/14 2012 Yılına Toplam Toplam Göre içindeki EkiliĢ EkiliĢ içindeki DeğiĢim payı payı (%) % (±) (%) Üretim Üretim (Milyon Ton) 2012/13 2013/14 Toplam içindeki payı (%) Üretim Toplam içindeki payı (%) 2012 Yılına Göre DeğiĢim % (±) AB (28) 25,3 12 25,7 12 1,6 131,6 20 142,2 20 8,1 BDT 43,9 20 47,5 22 8,2 77,2 12 102,7 14 33,0 Hindistan 29,7 14 29,6 13-0,3 94,9 14 93,5 13-1,5 ABD 19,8 9 18,3 8-7,6 61,8 9 58,0 8-6,1 Kanada 9,5 4 10,4 5 9,5 27,2 4 37,5 5 37,9 Çin 24,2 11 24,1 11-0,4 120,6 18 121,7 17 0,9 Avustralya 12,8 6 13,5 6 5,5 22,5 3 27,0 4 20,0 Pakistan 8,7 4 8,7 4 0 23,3 4 24,0 3 3,0 Türkiye* 7,5 3 7,7 4 2,7 20,1 3 22,1 3 10,0 Dünya 214,5 100 219,3 100 656.0 654,9 100 709,0 100 8,3 Kaynak: IGC Nisan 2014, (*) TÜĠK verileri 2013/14 dönemi küresel buğday üretimi, 2012/13 e göre yaklaģık 54 milyon ton artıģla 709 milyon ton düzeyinde tahmin edilmektedir. Yüksek üretim artıģı önceki dönem üretimin düģük olmasıyla birlikte cari dönemin rekor seviyedeki verimine bağlıdır. ArtıĢın genellikle geçen yıl üretimleri ciddi oranda düģen majör ihracatçı ülkelerden kaynaklandığı belirtilmektedir. Majör ihracatçılardan BDT-12 bölgesinin 26 milyon tonluk artıģı dikkat çekicidir. BDT-12 ülkeleri arasında; Rusya üretiminin 37,7 milyon tondan 52,1 milyon tona, Kazakistan üretiminin 9,8 milyon tondan 13,9 milyon tona ve Ukrayna üretiminin 15,8 milyon tondan 22,3 milyon tona yükseldiği tahmin edilmektedir. Bunun dıģında AB ve Kanada nın da üretim artıģındaki payı büyüktür. Kanada da ekim alanı artıģının yanı sıra rekor düzeydeki verimliliğe bağlı olarak üretim 27,2 milyon tondan 37,5 milyon tona yükselirken AB de verimdeki belirgin artıģa bağlı olarak üretim 131,6 milyon tondan 142,2 milyon tona yükselmiģtir. 2014/15 dönemi dünya buğday üretiminin, ekim alanındaki artıģa rağmen verimin 2013/14 döneminde kaydedilen rekor düzeyin altında beklenmesiyle 12 milyon ton düģüģ göstererek 697 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. 2013/14 dönemine göre öngörülen düģüģ; AB, ABD, Kazakistan, Güney Amerika ve Hindistan daki artıģları bastıran Rusya, Ukrayna, Kanada, Ġran, Çin, Fas ve Avustralya daki düģüģlere bağlıdır. Tablo 4. Dünya Buğday Verileri (Milyon Ton) 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Üretim 597 607 685 679 653 695 655 709 697 Ticaret 111 110 137 128 126 145 140 151 144 Tüketim 602 609 646 652 656 698 675 691 701 Stok 135 133 172 199 195 192 172 190 187 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 3

2013/14 dönemi küresel buğday tüketimi, yemlik talebi diğer yemlik hububat türlerine kıyasla yüksek fiyatı nedeniyle bir miktar azalırken gıdalık talebinin artmasıyla bir önceki yıla göre %2 artıģla 691 milyon ton düzeyinde tahmin edilmektedir. 2014/15 döneminde de tüketim artıģındaki büyümenin bir önceki sezon kadar olmasa da devam etmesi öngörülmektedir. 2013/14 dönemi küresel ticaret tahmini Çin baģta olmak üzere ABD, Mısır, Ġran ve Suudi Arabistan ın artan ithalat talebine bağlı olarak bir önceki sezona göre %8 artıģ göstererek 151 milyon tona yükselmiģtir. 2014/15 döneminde ise küresel ticaretin, Çin, ABD ve Ġran ın ithalat taleplerinin azalması beklentisiyle 144 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. 2013/14 dönem sonu stok tahmini, tüketimdeki artıģa rağmen üretimde yüksek miktarda artıģ kaydedilmesiyle önceki döneme göre 18 milyon ton yükseliģ göstermiģ ve 190 milyon tona ulaģmıģtır. Stoklardaki artıģ büyük ölçüde bu sezon aģırı üretim yapan Kanada da ve aģırı ithalat yapan Çin de gözlenmektedir. 2014/15 dönem sonu stokunun ise baģlangıç stoklarındaki artıģa rağmen üretimdeki düģüģ ve tüketimdeki artıģla 3 milyon ton düģüģ göstererek 187 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. Tablo 5. Dünya Buğday Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 125,1 118,0 150,7 138,3 136,8 137,4 131,6 142,2 144,8 Çin 108,5 109,3 112,5 115,1 115,2 117,4 120,6 121,7 120,0 Hindistan 69,4 75,8 78,6 80,7 80,8 86,9 94,9 93,5 95,0 ABD 49,2 55,8 68,0 60,4 60,1 54,4 61,8 58,0 59,0 Rusya 44,9 49,4 63,8 61,7 41,5 56,2 37,7 52,1 51,0 Kanada 25,3 20,1 28,6 26,8 23,3 25,3 27,2 37,5 29,0 Pakistan 21,7 23,3 21,0 24,0 23,9 24,2 23,3 24,0 24,0 Avustralya 10,8 13,6 21,4 21,8 27,4 29,9 22,5 27,0 25,5 Türkiye*** 20,0 17,2 17,8 20,6 19,7 21,8 20,1 22,1 - Ukrayna 13,8 13,9 25,9 20,9 16,8 22,3 15,8 22,3 20,0 Ġran 14,8 15,0 10,0 12,0 15,0 13,5 14,0 14,5 13,6 Dünya 597,5 607,4 685,0 679,0 652,9 695,4 654,9 709,0 697,5 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Grafik 1. Dünya Buğday Üretimindeki Önemli Üretici Ülkeler ve Üretimdeki Payları 3% 4% 4% 2% 3% 5% 8% 13% AB (28) 20% ÇĠN HĠNDĠSTAN ABD RUSYA KANADA 17% PAKĠSTAN AVUSTRALYA TÜRKĠYE UKRAYNA 8% 13% ĠRAN DĠĞER Kaynak: IGC Nisan 2014 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 4

Dünya makarnalık buğday üretimi öngörüsü 38,0 milyon ton düzeyinde olup tüketim ise 37,3 milyon ton olarak öngörülmektedir. Makarnalık buğday küresel devir stokları ise 7,3 milyon ton seviyesinde öngörülmektedir. Tablo 6. Dünya Makarnalık Buğday Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 9.092 8.248 10.053 8.711 9.053 8.155 7.931 7.874 7.705 Kanada 3.346 3.681 5.519 5.400 3.025 4.172 4.627 6.505 4.800 Türkiye*** 3.500 2.709 2.782 3.740 3.450 3.850 3.300 4.075 - Cezayir 1.773 1.806 935 2.850 2.200 2.500 3.000 2.500 2.500 ABD 1.455 1.951 2.310 2.968 2.917 1.374 2.230 1.685 2.500 Meksika 1.881 1.800 2.000 2.200 2.200 2.200 2.100 2.300 2.250 Suriye 2.000 1.800 1.200 1.800 1.600 1.720 1.500 1.500 1.450 Kazakistan 2.600 3.000 2.500 2.600 1.700 3.000 1.400 2.000 2.100 Dünya 35.673 34.868 38.925 40.916 34.926 36.688 35.229 38.049 36.625 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Not: AB verileri; 2012 yılına kadar 27 ülke, 2013 yılından itibaren 28 ülkedir. Tablo 7: Ülkeler Bazında Dünya Buğday Verimi (Ton/Ha) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 5,06 4,75 5,68 5,44 5,28 5,28 5,20 5,54 5,49 Çin 4,53 4,73 4,81 4,88 4,75 4,84 4,98 5,04 4,94 Hindistan 2,60 2,71 2,79 2,91 2,84 2,95 3,20 3,16 3,02 ABD 2,60 2,70 3,02 2,99 3,12 2,94 3,11 3,17 3,11 Kanada 2,61 2,32 2,85 2,79 2,82 2,96 2,86 3,59 2,96 Ukrayna 2,65 2,33 3,71 3,09 2,68 3,35 2,80 3,39 3,13 Pakistan 2,60 2,77 2,45 2,66 2,65 2,72 2,69 2,77 2,73 Türkiye*** 2,36 2,17 2,35 2,57 2,44 2,70 2,67 2,85 - Ġran 2,47 2,17 1,71 1,90 2,14 1,99 2,00 2,07 2,01 Avustralya 0,92 1,10 1,58 1,57 2,03 2,15 1,76 2,00 1,85 Rusya 1,95 2,10 2,45 2,23 1,91 2,26 1,77 2,20 2,08 Dünya 2,83 2,82 3,08 3,05 3,00 3,15 3,05 3,23 3,12 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Dünyada buğday üretiminde verim ortalaması 2013/2014 döneminde 3,23 ton/ha olarak tahmin edilmektedir. Geçen yıla göre dünya üretimindeki artıģta büyük payı olan BDT ülkelerinin ve Kanada nın verimlerinde önemli artıģ olduğu yukarıdaki tablodan gözlenmektedir. 1.1.2.Arpa 2013/14 dönemi arpa üretimi, ekim alanındaki azalıģa rağmen AB, Rusya, Kanada ve Avustralya baģta olmak üzere verimliliğin yükselmesine bağlı olarak geçen yıla göre %12 artıģla, son dört yılın en yüksek seviyesi olan 145 milyon ton düzeyinde tahmin edilmektedir. 2014/15 dönemi arpa üretiminin, ekim alanı yükselirken (AB, Kanada ve Avustralya da düģüģ, BDT bölgesinde artıģ) ortalama verim varsayımı altında 2013/14 dönemine göre %7 düģüģ göstermesi, 135 milyon ton düzeyine gerilemesi öngörülmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 5

Tablo 8. Dünya Arpa Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 56.115 57.980 65.052 62.037 53.144 51.800 54.462 59.612 56.042 Rusya 18.037 15.559 23.148 17.881 8.350 16.935 13.939 15.357 15.200 Kanada 9.573 10.984 11.781 9.517 7.627 7.892 8.012 10.237 7.800 Avustralya 4.257 5.920 7.997 7.865 7.995 8.221 7.466 9.600 7.800 Türkiye*** 9.551 7.307 5.923 7.300 7.250 7.600 7.100 7.900 - Ukrayna 11.340 5.981 12.611 11.933 8.484 9.096 6.935 7.561 8.000 Arjantin 1.269 1.482 1.690 1.366 2.983 4.086 5.158 4.700 3.950 ABD 3.923 4.575 5.214 4.949 3.925 3.392 4.796 4.683 4.150 Dünya 137.883 133.417 154.832 149.695 122.432 134.178 130.162 144.929 135.165 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Grafik 2. Dünyada Önemli Arpa Üretici Ülkelerin Üretimdeki Payları 6% 7% 7% 5% Kaynak: IGC Nisan 2014 3% 3% 17% 11% 41% AB (28) RUSYA KANADA AVUSTRALYA TÜRKĠYE*** UKRAYNA ARJANTĠN ABD DĠĞER Tablo 9. Dünya Arpa Verileri (Milyon Ton) 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Üretim 137,9 133,4 154,8 149,7 122,4 134,2 130,2 144,9 135,2 Ticaret 15,9 15,5 19,5 16,9 14,7 20,3 19,5 20,4 20,4 Tüketim 143,9 135,7 142,4 144,6 135,9 135,5 133,3 140,2 137,7 Stok 25,3 23,0 35,5 40,7 27,1 25,9 22,7 27,4 24,8 Kaynak: IGC Nisan 2014 2013/14 dönemi dünya arpa tüketimi, nispeten düģük fiyatların ve yüksek miktardaki arzın yemlik kullanımı arttırması ve artan bira talebinin endüstriyel kullanımı arttırması neticesinde geçen yıla göre 7 milyon ton artıģla 140 milyon ton tahmin edilmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 6

2013/14 döneminde küresel ticaret, en büyük arpa ithalatçısı olan Suudi Arabistan ın büyüyen küçükbaģ hayvancılık sektörünün artan yemlik talebi ve ikinci en büyük arpa ithalatçısı olan Çin in sezon üretiminin zayıf olması nedeniyle 20,4 milyon tona yükselmiģtir. Çin ithalatını ağırlıklı olarak Avustralya dan yaparken Suudi Arabistan Karadeniz (Rusya, Ukrayna) ve AB (Almanya, Fransa, Romanya) ülkelerinden yapmaktadır. 2013/14 dönemi küresel kapanıģ stokları tahmini, tüketimdeki artıģa bağlı olarak bir önceki döneme göre 4 milyon ton artıģla 27 milyon ton düzeyindedir. Dünya arpa verimi; 2013/14 döneminde özellikle AB, Kanada ve Avustralya da yüksek verim oranlarıyla birlikte rekor seviyeye ulaģmıģtır. Tablo 10. Ülkeler Bazında Dünya Arpa Verimi (Ton/Ha) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 4,09 4,22 4,49 4,46 4,29 4,34 4,40 4,84 4,60 ABD 3,29 3,22 3,42 3,93 3,93 3,74 3,65 3,86 3,77 Arjantin 3,75 3,56 3,52 2,68 3,96 3,49 2,85 3,67 3,59 Kanada 2,91 2,75 3,36 3,26 3,19 3,29 2,91 3,86 3,32 Türkiye*** 2,62 2,42 2,17 2,45 2,41 2,66 2,58 2,91 - Ukrayna 2,16 1,44 3,08 2,39 1,97 2,47 2,11 2,34 2,29 Avustralya 1,02 1,34 1,59 1,78 2,17 2,21 2,06 2,43 2,08 Rusya 1,80 1,86 2,46 1,88 1,16 2,20 1,82 1,89 1,79 Dünya 2,38 2,38 2,80 2,69 2,45 2,71 2,56 2,88 2,66 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri 1.1.3.Çavdar 2013/14 döneminde dünya çavdar üretim tahmini, bir önceki yıla göre %17 artıģ göstermektedir. Tablo 11. Dünya Çavdar Üretimi ve BaĢlıca Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 6.873 7.666 9.293 9.871 7.731 6.940 8.683 10.228 9.281 Rusya 2.959 3.905 4.505 4.329 1.636 2.969 2.133 3.358 3.200 Belarus 1.072 1.300 1.600 1.700 1.300 1.500 1.600 1.500 1.550 Türkiye*** 271 241 247 343 366 366 370 365 - Dünya 13.294 15.213 18.300 18.613 12.877 13.786 14.992 17.538 16.495 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*)Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 7

1.1.4.Yulaf 2013/14 döneminde dünya yulaf üretimi, bir önceki yıla göre yaklaģık %13 artıģ göstermektedir. Tablo 12. Dünya Yulaf Üretimi ve BaĢlıca Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** AB (28) 8.103 8.784 8.895 8.411 7.366 7.809 7.848 8.594 8.625 Rusya 4.861 5.384 5.835 5.401 3.218 5.334 4.027 4.932 4.600 Kanada 3.852 4.696 4.273 2.906 2.451 3.158 2.812 3.888 3.150 Avustralya 748 843 1.160 1.162 1.128 1.262 1.115 1.250 1.200 ABD 1.357 1.313 1.287 1.351 1.178 779 929 956 1.000 Ukrayna 690 544 944 731 458 505 630 467 550 Türkiye*** 209 189 196 218 204 218 210 235 - Dünya 23.366 25.597 26.533 23.603 19.806 22.982 21.295 23.975 23.163 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri 1.1.5. Mısır Tablo 13. Dünya Mısır Verileri (Milyon Ton) YILLAR 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Üretim 711 797 800 821 831 877 861 965 950 Tüketim 728 779 786 823 844 876 864 935 945 Ticaret 87 101 84 86 93 97 96 113 112 Stok 114 132 146 144 131 131 127 158 163 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi mısır üretim tahmini, Arjantin ve Brezilya gibi güney yarım küre ülkelerindeki düģüģe rağmen ABD baģta olmak üzere AB, Çin, Ukrayna Rusya ve gibi kuzey yarım küre ülkelerinde güçlü artıģlara bağlı olarak geçen yıla göre %11 oranında yükseliģ göstererek 965 milyon tonluk rekor seviyede açıklanmıģtır. 2014/15 dönemi küresel mısır üretiminin, hasat alanının ve verimin bir önceki dönemin bir miktar altında kalması beklentisiyle 950 milyon tona gerilemesi öngörülmektedir. Tablo 14. Dünya Mısır Üretimi ve Önemli Üretici Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** ABD 267.503 331.177 307.142 332.600 316.165 313.918 273.832 353.715 350.000 Çin 151.600 152.300 165.900 163.970 177.245 192.780 205.606 217.740 215.000 Brezilya 51.370 58.664 51.000 56.018 57.400 73.000 81.300 72.500 70.500 AB (28) 55.230 48.560 63.356 57.838 55.770 66.030 56.255 64.510 65.315 Arjantin 21.755 22.017 15.500 22.677 23.800 21.200 28.000 24.000 27.000 Meksika 21.893 24.015 24.226 20.374 21.006 17.600 21.500 21.900 22.000 Türkiye*** 3.811 3.535 4.274 4.250 4.310 4.200 4.600 5.900 - Dünya 711.048 796.992 799.899 821.342 830.582 876.615 861.095 965.202 950.195 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Dünyada mısır; hububat içerisinde ekim alanı olarak ikinci, üretimde ise ilk sırada yer almaktadır. Dünya mısır üretiminin %37 si ABD de, %23 ü Çin de yapılmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 8

Tablo 15. Ülkeler Bazında Mısır Verimi (Ton/Ha) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** ABD 9,36 9,46 9,65 10,33 9,59 9,24 7,74 9,97 10,14 Türkiye*** 7,11 6,83 7,20 7,18 7,26 7,13 7,39 8,95 - Çin 5,62 5,43 5,56 5,26 5,45 5,75 5,88 6,03 5,81 AB (28) 5,89 6,03 7,16 6,88 6,95 7,35 6,04 6,63 6,97 Arjantin 7,67 5,19 6,20 7,81 6,35 4,24 5,96 6,00 6,00 Brezilya 3,66 4,02 3,62 4,31 4,16 4,80 5,15 4,83 4,64 Meksika 3,00 2,96 3,31 3,24 3,00 2,93 3,15 3,24 3,33 Dünya 4,83 5,03 5,08 5,22 5,08 5,17 4,92 5,50 5,44 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri Dünyada mısır verimi 2013/14 döneminde ABD, Çin ve AB de yüksek verim kaydedilmesiyle rekor düzeye ulaģmıģtır. Grafik 3. Dünya Mısır Üretiminde Önemli Ülkeler ve Üretimdeki Payları (%) 22% 2% 2% 7% Kaynak: IGC Nisan 2014 7% 37% 23% ABD ÇĠN BREZĠLYA AB (28) ARJANTĠN MEKSĠKA DĠĞER Tablo 16. Dünya Mısır Tüketimi ve Önemli Tüketici Ülkeler (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** ABD 230,7 261,6 259,3 281,6 285,0 279,0 263,6 297,1 298,9 Çin 144,3 153,1 157,2 166,5 174,7 192,9 205,1 213,2 220,2 AB 52,9 64,1 63,9 59,5 64,1 68,6 67,3 73,6 Brezilya 42,5 46,1 46,3 46,9 48,9 50,5 53,1 54,4 56,2 Meksika 30,6 31,8 32,3 30,4 28,7 29,0 26,6 31,5 32,1 Japonya 16,6 16,5 16,7 16,5 15,7 14,9 14,5 15,2 15,4 Türkiye 3,68 4,05 4,21 4,08 4,18 4,37 5,94 5,04 5,05 Dünya 728,2 779,1 786,4 822,9 844,0 876,4 864,5 935,0 945,0 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi küresel mısır tüketimi, özellikle yemlik ve endüstriyel kullanımın güçlenmesiyle bir önceki sezona göre %8 artıģ göstererek 935 milyon tona yükselmiģtir. Yemlik tüketimin bir önceki sezona göre %11, endüstriyel tüketimin ise %5 artması beklenmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 9

Grafik 4. Dünya Mısır Tüketimi ve Önemli Ülkelerin Tüketimdeki Payları (%) 27% 32% ABD ÇĠN AB BREZĠLYA MEKSĠKA 1% 3% 6% 8% 23% JAPONYA DĠĞER Kaynak: IGC Nisan 2014 Tablo 17. Ülkeler Bazında Dünya Mısır Stokları (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Çin 44,4 43,1 51,7 50,3 53,8 58,8 61,9 71,3 70,9 ABD 33,1 41,3 42,5 43,4 28,7 25,1 20,9 35,4 45,1 Brezilya 3,5 8,9 7,7 5,6 6,6 5,6 9,4 9,3 8,1 AB 8,1 7,3 7,8 7,8 6,0 6,7 5,0 6,3 6,6 G. Afrika 1,7 2,8 3,7 4,8 3,2 3,0 2,4 2,9 3,2 Meksika 2,5 4,1 3,7 1,5 1,9 1,2 1,0 2,6 2,8 Ukrayna 1,4 0,9 1,0 0,7 1,1 1,1 1,3 2,4 1,3 Türkiye 0,52 0,52 0,86 0,79 0,71 0,60 0,70 0,56 0,40 Dünya 114,3 132,2 145,7 144,1 130,7 130,8 127,5 157,7 162,9 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönem sonu stoklarının, artan tüketime rağmen rekor üretimle birlikte bir önceki yıla göre %24 artıģ göstererek 158 milyon ton ile son 13 yılın en yüksek seviyesine yükselmesi beklenmektedir. 2014/15 dönem sonunda ise stoklarının 2013/14 dönemine göre %3 artıģ göstererek son 15 yılın en yüksek seviyesi olan 163 milyon tona ulaģması öngörülmektedir. ABD stoklarının ise %27 artıģla 2005/06 döneminden beri en yüksek düzey olan 45 milyon tona yükselmesi öngörülmektedir. Tablo 18. Dünya Mısır Ġthalatı ve BaĢlıca Ġthalatçı Ülkeler (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** Japonya 16.218 15.233 16.000 16.527 15.730 14.523 14.400 15.300 15.400 AB (28) 5.169 14.988 3.532 2.194 7.718 5.620 10.540 11.500 9.500 Meksika 8.875 9.348 7.786 8.413 7.779 11.558 5.556 10.000 10.000 G. Kore 8.577 9.249 6.861 7.761 7.494 7.142 7.700 8.500 9.000 Türkiye*** 1.102 1.160 416 512 330 692 1.472 612 - Dünya 87.315 100.873 83.648 86.346 93.345 96.927 96.112 112.976 112.304 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*)Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK verileri HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 10

Grafik 5. Dünyada Mısır Ġthalatı Yapan BaĢlıca Ülkeler ve Payları (%) 14% 11% JAPONYA AB (28) 57% 10% MEKSĠKA GÜNEY KORE DĠĞER 8% Kaynak: IGC Nisan 2014 Tablo 19. Ülkeler Bazında Dünya Mısır Ġhracatı (Bin Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14* 2014/15** ABD 55.649 62.161 45.825 50.724 48.009 42.702 20.043 37.000 43.000 Brezilya 5.902 10.669 6.826 6.438 11.466 8.475 26.404 24.000 18.500 Arjantin 13.213 14.981 12.062 12.892 15.365 15.375 18.896 15.900 17.000 Ukrayna 1.107 1.604 5.509 5.348 5.096 13.595 13.558 18.300 18.000 Dünya 87.315 100.873 83.648 86.346 93.345 96.927 96.112 112.976 112.304 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi verilerine göre mısır ihracatında ilk sırayı %33 lük payla ABD alırken bu ülkeyi %21 ile Brezilya ve %16 ile Ukrayna takip etmektedir. Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere, son yıllarda Brezilya ve Ukrayna mısır üretiminde büyük atak yaparak küresel ihracatta önemli role sahip olmuģlardır. 2013/14 dönemi küresel ticareti, yüksek arz nedeniyle düģen fiyatların hem yemlik hem endüstriyel talebi güçlendirmesiyle önceki döneme göre %18 artıģ göstererek rekor seviyeye yükselmiģtir. Grafik 6. Dünyada Mısır Ġhracatı Yapan BaĢlıca Ülkeler ve Payları (%) 16% 21% ABD 16% BREZĠLYA UKRAYNA ARJANTĠN 14% 33% DĠĞER Kaynak: IGC Nisan 2014 Öngörü HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 11

Tablo 20. Dünyada Yıllar Ġtibariyle Mısır Piyasa Fiyatları (ABD 3YC) YILLAR 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 FĠYAT 122 169 228 175 197 295 303 266 227 (FOB-USD/Ton) Kaynak: Reuters.* 2014 yılı ortalama fiyatı, 05.05.2014 tarihi itibariyledir. (ABD 3YC: 3.derece Amerikan sarı mısırı) 1.1.6 Çeltik Pirinç Tablo 21. Dünya Çeltik Pirinç Durumu YILLAR 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13* 2013/14** EkiliĢ 154,6 154,7 158,1 155,8 158,20 160,2 157,9 160,8 Çeltik Üretim 625,6 642,5 668,3 656,6 671,6 696,1 702,6 709,1 Çeltik Verim 4,05 4,15 4,23 4,22 4,25 4,34 4,45 4,41 Pirinç Üretim 420,1 432,6 448,8 440,6 449,3 466,4 471,1 475,0 Pirinç Tüketim 419,9 428,3 436,9 437,5 445,2 458,6 468,4 474,6 Pirinç Ticaret 31,7 29,3 29,1 31,3 35,7 38,9 37,6 39,0 Pirinç Stok 76,3 80,6 92,4 95,6 99,6 107,5 110,2 110,5 Kaynak: IGC Nisan 2014 (*)Tahmin, (**) Öngörü Not: Çeltik EkiliĢ (milyon hektar), Üretim (milyon ton) ve Verimi (ton/ha) USDA verisidir. 2013/14 dönemi küresel pirinç üretim tahmini, Uzak Doğu Asya ülkelerinde üst üste kaydedilen üretim artıģlarına bağlı olarak 475 milyon ton ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. ABD pirinç üretimi; önceki döneme göre %5 azalıģla 6,1 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir. ABD nin 2014/15 çeltik ekiliģlerinin ise toplamda, özellikle Arkansas ta uzun tane pirinç ekiliģlerinde fiyatları nispeten düģük olan mısır aleyhine kaydedilen artıģ neticesinde 2013/14 dönemine göre %16 yükselmesi öngörülmektedir. Buna karģın ABD nin orta ve kısa tane çeltik ekiliģlerinin, üst üste üç yıldır kuraklığın etkili olduğu Kaliforniya daki düģüģe bağlı olarak 2013/14 dönemine göre %21 oranında sert düģüģ göstermesi öngörülmektedir. Tablo 22. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Üretimi (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13* 2013/14** Çin 127,20 130,20 134,33 136,57 137,03 140,70 142,94 142,31 Hindistan 93,35 96,69 99,18 89,09 95,98 105,30 105,20 105,60 Endonezya 35,30 37,00 38,31 36,37 35,50 36,35 36,83 37,53 BangladeĢ 29,00 28,80 31,20 31,00 31,70 33,70 33,82 34,59 Vietnam 22,90 24,37 24,39 25,16 26,25 26,88 27,34 27,50 Tayland 18,25 19,80 19,85 20,26 20,26 20,46 20,26 20,20 Burma 10,60 11,84 11,20 11,64 11,06 11,47 11,68 11,84 Filipinler 9,78 10,48 10,75 9,77 10,54 10,71 11,40 11,72 Brezilya 7,69 8,19 8,57 7,93 9,26 7,89 8,04 8,57 Japonya 7,79 7,93 8,03 7,71 7,72 7,65 7,76 7,83 Pakistan 5,45 5,70 6,88 6,80 4,82 6,60 6,00 6,50 ABD 6,27 6,29 6,55 7,13 7,59 5,87 6,36 6,05 Mısır 4,65 4,65 4,67 4,56 3,10 4,25 4,67 4,85 Kamboçya 3,30 3,30 3,99 4,06 4,23 4,27 4,60 4,90 Kore 4,68 4,41 4,84 4,92 4,29 4,22 4,01 4,18 Nijerya 2,55 2,01 2,63 2,23 2,82 2,88 2,37 2,77 Türkiye*** 0,42 0,39 0,45 0,45 0,52 0,54 0,53 0,54 Dünya 420,15 432,61 448,78 440,64 449,26 466,40 471,10 474,98 Kaynak: IGC (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK (Bin Ton) HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 12

Grafik 7. Dünya Pirinç Denge Tablosu (Milyon Ton) 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Kaynak: IGC Üretim Tüketim Tica ret Ka pa nıģ Stokla rı Grafik 8. Dünya Pirinç Üretiminde Önemli Ülkeler ve Üretimdeki Payları (%) Kaynak: IGC HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 13

Tablo 23. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Tüketimi (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12* 2012/13* 2013/14** Çin 127,5 127,7 132,8 133,7 134,8 139,7 142,2 143,9 Hindistan 86,7 90,5 91,2 86,4 90,8 92,9 95,0 97,1 Endonezya 35,9 36,4 37,0 37,6 38,2 39,1 39,2 39,4 BangladeĢ 29,8 30,7 31,0 31,5 32,5 34,0 34,4 34,9 Vietnam 18,7 19,4 18,8 19,1 19,3 19,3 20,1 20,5 Filipinler 12,1 13,3 13,1 13,2 12,8 12,9 12,8 13,0 Tayland 9,8 9,7 9,6 10,2 10,4 10,7 11,2 11,4 Burma 10,7 11,0 10,5 10,9 10,4 10,5 10,7 10,8 Japonya 8,3 8,2 8,3 8,2 8,2 8,2 8,1 8,1 Brezilya 8,0 8,3 8,4 8,4 8,3 7,9 8,0 8,3 Dünya 419,9 428,3 436,9 437,5 445,2 458,6 468,4 474,6 Kaynak: IGC (*) Tahmin, (**) Öngörü 2013/14 dönemi tüketimi, artan nüfusla birlikte özellikle Uzak Doğu Asya nın artan talebi neticesinde geçen yıla göre 6 milyon ton artıģ göstermiģ ve tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. Çin in tüketimi tüm zamanların en yüksek seviyesinde olmasına rağmen yıllık artıģ miktarının daha proteinli ürünlere geçiģ nedeniyle azaldığı gözlenmektedir. Grafik 9. Dünya Pirinç Tüketiminde Önemli Ülkeler ve Tüketimdeki Payları (%) 3% 3% 2% 2% 2% 18% ÇĠN HĠNDĠSTAN ENDONEZYA 30% BANGLADEġ 4% VĠETNAM FĠLĠPĠNLER 7% TAYLAND BURMA 8% JAPONYA 21% BREZĠLYA DĠĞER Kaynak: IGC HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 14

Tablo 24. Önemli Üretici Ülkelerdeki Çeltik Ekili Alan (Milyon Ha) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13* 2013/14** Hindistan 44,00 43,77 45,40 41,85 42,86 44,10 42,41 43,50 Çin 28,94 28,92 29,24 29,63 29,87 30,06 30,14 30,43 Endonezya 11,90 11,90 12,17 12,10 12,08 12,16 12,19 12,05 BangladeĢ 11,20 11,10 11,36 11,60 11,70 11,72 11,65 11,77 Tayland 10,27 10,83 10,80 10,94 10,67 11,00 10,84 10,90 Vietnam 7,20 7,41 7,33 7,42 7,61 7,74 7,86 7,81 Filipinler 4,19 4,35 4,53 4,41 4,53 4,58 4,70 4,67 Kamboçya 2,52 2,57 2,61 2,68 2,78 2,77 2,95 3,05 Pakistan 2,58 2,55 2,91 2,80 2,10 2,75 2,40 2,76 Brezilya 2,97 2,87 2,91 2,77 2,83 2,43 2,39 2,48 Nijerya 2,45 2,45 2,38 1,84 2,43 2,58 2,00 2,50 Türkiye*** 0,10 0,09 0,10 0,10 0,10 0,10 1,20 1,11 Dünya 154,60 154,70 158,10 155,76 158,21 160,23 157,92 160,76 Kaynak: USDA (*) Tahmin, (**) Öngörü, (***) TÜĠK. Tablo 25. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Ġthalatı (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13* 2013/14** Nijerya 1,51 1,80 2,07 2,11 2,49 3,35 2,70 3,03 Ġran 1,13 1,18 1,26 1,17 1,42 1,65 2,15 1,85 Filipinler 1,75 2,57 2,55 2,15 1,15 1,30 0,87 1,50 AB-28 1,34 1,37 1,09 1,02 1,44 1,30 1,35 1,37 Irak 0,84 0,90 1,15 1,19 1,05 1,38 1,40 1,48 Suudi Arabistan 1,01 1,08 1,13 1,09 1,09 1,25 1,25 1,25 Malezya 0,74 0,94 0,84 0,80 1,04 0,98 0,89 0,95 Güney Afrika 0,92 0,80 0,98 0,80 0,95 0,87 0,90 0,98 Dünya 31,75 29,26 29,09 31,35 35,74 38,85 37,58 38,96 Kaynak: IGC (*) Tahmin, (**) Öngörü Tablo 26. Ülkeler Bazında Dünya Pirinç Ġhracatı (Milyon Ton) ÜLKELER 2006/07 2007/08 2008/09 2009/10 2010/11 2011/12 2012/13* 2013/14** Hindistan 5,79 4,55 2,10 2,00 2,80 10,21 10,83 9,83 Tayland 9,56 10,17 8,62 8,88 10,65 6,67 6,60 8,22 Vietnam 4,51 4,65 5,99 6,73 7,09 8,01 6,75 6,95 Pakistan 2,85 3,03 3,10 4,05 3,25 3,60 3,30 3,50 ABD 2,92 3,34 3,03 3,51 3,49 3,22 3,41 3,19 Kamboçya 0,36 0,34 0,66 0,77 0,82 0,95 1,00 1,00 Brezilya 0,24 0,55 0,57 0,50 1,47 0,95 0,78 0,93 Arjantin 0,44 0,43 0,59 0,47 0,68 0,58 0,55 0,61 Avustralya 0,23 0,07 0,02 0,06 0,31 0,45 0,53 0,53 Çin 1,31 0,94 0,76 0,60 0,49 0,27 0,45 0,43 Dünya 31,75 29,26 29,09 31,35 35,74 38,85 37,58 38,96 Kaynak: IGC, (*) Tahmin, (**) Öngörü HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 15

Grafik 10. Dünya Pirinç Ġhracatında Önemli Ülkeler Ġhracattaki Payları (%) 2% 1% 1% 11% HĠNDĠSTAN 2% 2% 8% 9% 25% 18% 21% TAYLAND VĠETNAM PAKĠSTAN ABD KAMBOÇYA BREZĠLYA ARJANTĠN AVUSTRALYA ÇĠN DĠĞER Kaynak: IGC Tablo 27. Dünyada Yıllar Ġtibariyle Pirinç Fob Fiyatları ($/Ton) ÜRÜN ÇEġĠDĠ 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 ABD (Uzun tane) 394 436 782 545 510 577 567 628 598 ABD (Orta tane California) Tayland %100B (Uzun tane) Kaynak: FAO 512 557 947 1068 737 821 718 692 815 311 335 695 587 518 565 588 534 451 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 16

2. TÜRKĠYE DE DURUM Ülkemiz, geniģ bir ürün yelpazesine imkân veren iklim ve ekolojik özellikleri nedeniyle tarımsal üretim açısından avantajlı bir ülkedir ve kendine yeterlilik açısından iyi durumdadır. Üstelik toplam istihdamın %24,6 sı tarım sektöründe yer almaktadır. Dünya nın en önemli un ihracatçı ülkelerinden biri Türkiye dir. Bu yüzden iç tüketimin yanı sıra, sektördeki en önemli hububat talebi un fabrikalarından gelmektedir. Ayrıca yem sanayi ve ihracata konu olan beyaz et sektörünün de hububat talebi olmaktadır. 2.1. Hububat Ülkemiz yüzölçümünün %30 u (23,8 milyon hektar) tarım yapılabilir özelliktedir. Tarım alanlarımızın nadas alanları hariç %65,5 i (15,6 milyon hektar) tarla ziraatına ayrılmıģtır. Bu alanın da yaklaģık %74 ünde (11,5 milyon hektar) hububat ekilmektedir. Hububat ekim alanı içerisinde %67,2 lik pay ile ilk sırada buğday, %23,7 lik payla ikinci sırada arpa ve %5,7 lik payla mısır üçüncü sırada yer almaktadır. Bu ürünleri sırasıyla çavdar, çeltik, yulaf ve tritikale izlemektedir. Grafik 11. Türkiye Tahıl Alanları (%) Kaynak: TÜĠK 2.1.1. Buğday Buğday üretimi, ülkemizin her bölgesinde yapılmaktadır. Bu bakımdan buğday, tarla ürünleri içerisinde ekiliģ alanı ve üretim miktarı bakımından ilk sırayı almaktadır. Son 20 yılda buğday ekim alanları 7,5-9,8 milyon hektar arasında; üretimi ise 17,2 22,05 milyon ton arasında değiģmiģtir. Ülkemizde artan nüfusa paralel olarak buğday talebi de artmaktadır. Ekmek, bulgur, makarna, irmik, bisküvi, niģasta ve diğer buğdaya dayalı unlu mamuller tüketimi dikkate alındığında buğday tüketimimiz 18-18,5 milyon ton seviyelerindedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 17

Grafik 12. Türkiye Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK Son 14 yıla bakıldığında, buğday ekim alanları 7,5 9,8 milyon hektar arasında ve üretim miktarı 17,8 22,05 milyon ton arasında değiģmektedir. Yalnız 2007 yılında yaģanan kuraklıktan dolayı buğday üretimi 17,2 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir. 2013 yılında TÜĠK e göre buğday üretimimiz 22,05 milyon tondur (Grafik 12). Grafik 13. 2013 Yılı Bölgeler Bazında Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 18

Tablo 28. 2013 Yılı Bölgeler Bazında Buğday Üretimi (Bin Ton) BÖLGE ADI Ekmeklik Buğday Makarnalık Buğday Miktar % Miktar % Marmara Bölgesi 2.638 15 0,9 0,02 Ege Bölgesi 1.245 7 526 13 Ġç Anadolu Bölgesi 6.536 36 1.143 28 Akdeniz Bölgesi 2.159 12 377 9 Doğu Anadolu Bölgesi 1.253 7 31 1 Güneydoğu Anadolu Bölgesi 2.456 14 1.881 46 Karadeniz Bölgesi 1.687 9 118 3 Toplam 17.975 100 4.075 100 Kaynak: TÜĠK Ülkemizde buğday, her bölgede yetiģtirilebilmekle birlikte özellikle Ġç Anadolu Bölgesi nde yaygın olarak üretilmektedir. Nitekim 2013 yılı ekmeklik buğday üretiminde %36 lık pay ile ilk sırada Ġç Anadolu Bölgesi yer almaktadır. Bunu %15 oranıyla Marmara Bölgesi ve %14 oranıyla Güneydoğu Anadolu Bölgesi izlemektedir. Üretimde en az pay %7 ile Doğu Anadolu ve Ege Bölgelerine aittir. Makarnalık buğday üretiminde ise ilk sırayı Güneydoğu Anadolu Bölgesi %46, ikinci sırayı Ġç Anadolu Bölgesi %28 ve üçüncü sırayı %13 ile Ege Bölgesi yer almaktadır (Tablo 28, Grafik 13, 14, 15). Grafik 14. 2013 Yılı Bölgeler Bazında Ekmeklik Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 19

Grafik 15. 2013 Yılı Bölgeler Bazında Makarnalık Buğday Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK Tablo 29. Türkiye nin Buğday (Durum Buğday Dâhil) Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 1.116.575 150.472 135 55.329 9.781 177 2003 1.846.284 277.543 150 938 401 428 2004 1.065.389 221.868 208 864 359 416 2005 135.596 25.031 185 327.931 52.155 159 2006 239.874 52.624 219 685.673 100.853 147 2007 2.147.107 570.390 266 18.281 9.132 500 2008 3.708.003 1.483.190 400 8.005 5.569 696 2009 3.392.692 901.858 266 301.457 60.692 201 2010 2.554.189 655.044 256 1.171.002 200.848 172 2011 4.754.682 1.623.089 341 5.233 2.580 493 2012 3.719.174 1.125.977 303 116.079 34.248 295 2013 4.053.001 1.289.235 318 275.132 79.317 288 Kaynak: TÜĠK 2014 Buğday üretimi konusunda kendine yeterliliği oldukça yüksek düzeyde olan ülkemizin TÜĠK verilerine göre 2012/13 dönemi yeterlilik derecesi %98,0 dır. Ancak bazı yıllar olumsuz iklim koģullarına bağlı olarak üretimde ve kalitede yaģanan sorunlardan dolayı talep karģılanamamakta ve ithalat yapılmaktadır. Ayrıca dünya buğday fiyatları, uygulanan gümrük vergisi oranı ve DĠR (Dâhilde ĠĢleme Rejimi) kapsamında belgelerin kullanımı da ülkemiz buğday ithalat miktarını önemli ölçüde etkilemektedir. Ülkemizin 2002 yılı buğday ithalatı yaklaģık 1 milyon 117 bin ton olarak gerçekleģmiģtir. 2011 yılı buğday ithalatı ise son yılların en yüksek seviyesi olan 4 milyon 755 bin tona ulaģmıģtır. 2011 yılında buğday ithalatının yüksek olmasının ana nedeni, 25 ġubat 2011 tarihli ve 27857 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı (2011/1408 Sayılı Karar) ile 25 ġubat 1 Mayıs 2011 tarihleri arasında buğdayın gümrük vergisi oranının %130 dan %0 a indirilmesidir. 2013 yılı buğday ithalat miktarı ise 4 milyon 53 bin ton olup bu rakamın %99,08 i DĠR kapsamında gerçekleģtirilmiģtir (Tablo 29). HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 20

Ülkemizde, buğday ithalatının büyük çoğunluğu navlun ve rekabetçi fiyat avantajına bağlı olarak Rusya Federasyonu, Kazakistan, ABD ve Ukrayna dan yapılmaktadır. Ülkemiz buğday üretiminde arz fazlası olduğu dönemlerde TMO, piyasaları düzenlemek amacıyla diğer müdahale yöntemlerinin yanı sıra ihracatta yapmaktadır. Ülkemizin 2010 yılı buğday ihracatı 1 milyon 171 bin ton ile son dönemin en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. 2013 yılı buğday ihracatı ise 275 bin ton olarak gerçekleģmiģtir (Tablo 29). Tablo 30. Türkiye nin Makarnalık (Durum) Buğday Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 14.429 2.814 195 54.657 9.580 175 2003 9.521 1.720 181 148 55 371 2004 20.429 5.062 248 123 46 373 2005 26 30 1.175 219.565 37.508 171 2006 3.899 869 223 243.458 40.886 168 2007 127.785 36.487 286 13.638 6.387 468 2008 151.554 85.555 565 2 2 848 2009 111.342 48.694 437 100.335 28.573 285 2010 80.632 25.373 315 345.345 63.085 183 2011 24.440 9.465 387 1.883 814 432 2012 217.583 83.425 383 43 32 748 2013 588.539 228.563 388 135 102 755 Kaynak: TÜĠK 2014 Ülkemizin 2002 2013 yılları makarnalık buğday ithalat ve ihracat verilerine iliģkin bilgiler Tablo 34 te yer almaktadır. 2005 yılındaki 26 tonluk makarnalık buğday ithalatının tamamı tohumluktur. 2013 yılı makarnalık buğday ithalatı, yaklaģık 589 bin ton ile son yılların en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. Makarnalık buğday ihracatı ise en yüksek 345 bin ton olarak 2010 yılında gerçekleģmiģtir. Ülkemizin 2013 yılı makarnalık buğday ihracatı ise 135 tondur. 2.1.2. Arpa Ülkemizde her bölgede üretimi yapılan arpa, tarla ürünleri içerisinde ekiliģ alanı ve üretim miktarı bakımından buğdaydan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Son 14 yıla bakıldığında arpa ekim alanlarının 2,9 3,7 milyon hektar arasında ve üretim miktarı ise 7,3 9,6 milyon ton arasında değiģtiği görülmektedir. Yalnız 2008 yılında arpa üretimi 5,9 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir (Grafik 16). HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 21

Grafik 16. Türkiye Arpa Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK Türkiye nin tüm bölgelerinde yetiģtirilmekle birlikte özellikle Ġç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri arpa üretiminde önemli iki bölgedir. Grafik 17. 2013 Yılı Bölgeler Bazında Arpa Üretimi ve Ekim Alanı Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 22

Tablo 31. Türkiye nin Arpa Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR 2013 256.812 85.782 334 110 54 491 Kaynak: TÜĠK 2014 Türkiye nin arpa ithalat ve ihracat miktar ve değerlerine iliģkin bilgiler Tablo 31 de verilmiģtir. Ülkemizde arpa ithalat miktarı; üretime, yurt içi kullanım miktarına, uygulanan gümrük vergisi oranına ve Dâhilde ĠĢleme Rejimi kapsamında kullanılan belge sayısına bağlı olarak yıllar itibariyle değiģiklik göstermektedir. Nitekim 2008 yılı arpa ithalat miktarının 253 bin tona yükselmesinin temel nedeni 28 Aralık 2007 tarih ve 26714 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı (2007/12811 sayılı Karar) ile arpanın gümrük vergisi oranının 15 Mayıs 2008 tarihine kadar %0 olarak uygulanmasıdır. 2013 yılı arpa ithalat miktarı ise 256.812 ton olup bu rakamın %20,73 ü DĠR kapsamında gerçekleģtirilmiģtir. Arpa ihracat miktarları incelendiğinde ülkemizin arpa ürünü için bazı yıllar hariç net ihracatçı pozisyonda olduğu görülmektedir. Nitekim 2012 yılında ülkemizden yaklaģık 101 bin ton arpa ihraç edilmiģtir. 2013 yılı arpa ihracat miktarı ise 110 ton olarak gerçekleģmiģtir. 2.1.3. Yulaf Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Ülkemizde son 14 yılda yulaf ekiliģ alanları 86 bin ha ile 155 bin ha arasında, üretimi ise 189 bin ton ile 314 bin ton arasında değiģmiģtir. Grafik 18. Türkiye Yulaf Üretimi ve Ekim Alanı Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 16.759 2.435 145 595.824 58.910 99 2003 89.428 15.718 176 395.988 41.164 104 2004 240.340 39.814 166 15 11 704 2005 52.182 10.608 203 289.394 39.054 135 2006 65.963 12.850 195 410.498 61.818 151 2007 52.180 13.588 260 215.780 43.399 201 2008 253.014 92.092 364 0,3 0,4 1.323 2009 91.649 27.770 303 301.316 42.155 140 2010 57.076 11.933 209 500.136 74.816 150 2011 36.132 13.693 379 3.221 1.047 325 2012 76.319 26.706 350 100.771 26.415 262 Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 23

Tablo 32. Türkiye nin Yulaf Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 5.223 318 61 0,3 0,2 690 2003 600 43 72 0,3 0,1 473 2004 23.634 2.770 117 0,8 0,6 765 2005 7.201 789 110 40 9 232 2006 500 75 150 18 4 241 2007 9.843 3.017 307 10 7 666 2008 4.606 1.450 315 0 0 0 2009 6.166 760 123 1 0,3 313 2010 0 0 0 0 0 0 2011 7.476 2.815 376 25 31 1.236 2012 1.554 495 319 11 5 475 2013 0,2 0,3 1.352 6 5 800 Kaynak: TÜĠK 2014 Türkiye nin 2002 2013 yılları arasındaki yulaf ithalat miktarları (Tablo 32) incelendiğinde, 2004 yılında yaklaģık 24 bin ton ile en yüksek seviyede gerçekleģtiği görülmektedir. 2011 yılında ise yulaf ithalatı, yaklaģık 7.500 ton olarak gerçekleģmiģtir. 2011 yılında yulaf ithalatının yüksek olmasının sebebi 25 ġubat 2011 tarihli ve 27857 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı (2011/1408 Sayılı Karar) ile yulafın 25 ġubat 1 Mayıs 2011 tarihleri arasında gümrük vergisi oranının % 130 dan % 0 a indirilmesidir. 2012 yılı yulaf ithalat miktarı 1.554 ton olup bu miktarın hemen hemen tamamı DĠR kapsamında gerçekleģmiģtir. 2013 yılında ülkemizin yulaf ithalat miktarı ise yalnızca 210 kg olarak gerçekleģmiģtir. Ülkemizin 2002 2013 yılları arasında yulaf ihracat miktarları incelendiğinde, 2005 yılında 40 ton ile en yüksek seviyeye ulaģtığı görülmektedir. Ülkemizin yulaf ihracatı 2011 yılında 25 ton, 2012 yılında 11 ton ve 2013 yılında da 6 ton olarak gerçekleģmiģtir (Tablo 32). 2.1.4. Mısır Ülkemizde mısır; yem, niģasta, glikoz, yağ ve son yıllarda biyoetanol üretiminde kullanılmaktadır. Daha çok Çukurova, Amik Ovası ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde yetiģtirilen mısır, özellikle pamuk olmak üzere buğday ve yağlı tohumlara münavebeli ekilen bir üründür. Bu nedenle üreticiler alternatif ürün fiyatları ve bu ürünlere verilen desteklere bakarak ikame ürünler veya mısır arasında tercih yapabilmektedirler. Bu da zaman zaman mısır üretiminde dalgalanmalara yol açabilmektedir. Tabloların incelenmesinden de görüleceği üzere Bakanlığımız ve TMO tarafından uygulamaya konulan politikalar, prim uygulaması ve diğer destekler, sertifikalı tohumluk kullanımı, üretimde mekanizasyonun artması gibi sebeplerle (mekanizasyon, gübre, tohumluk vb.) 2002 yılında 2,1 milyon ton mısır üretimi %181 oranında artıģla 2013 yılında 5,9 milyon tona ulaģmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 24

Tablo 33. Türkiye Mısır Ekim Alanı, Üretimi ve Verimi YIL Ekim Alanı (ha) Üretim (ton) Verim (kg/ha) YIL Ekim Alanı (ha) Üretim (ton) Verim (kg/ha) 1930 378.501 470.744 1.015 1996 550.000 2.000.000 3.636 1935 409.361 456.333 1.115 1997 545.000 2.080.000 3.817 1940 509.990 757.309 1.485 1998 550.000 2.300.000 4.182 1945 510.071 294.736 5.780 1999 518.000 2.297.000 4.434 1950 593.161 627.987 1.059 2000 555.000 2.300.000 4.144 1955 706.000 855.000 1.211 2001 550.000 2.200.000 4.000 1960 695.000 1.090.000 1.568 2002 525.000 2.100.000 4.200 1965 650.000 945.000 1.454 2003 550.000 2.800.000 5.091 1970 648.000 1.040.000 1.605 2004 545.545 3.000.000 5.505 1975 600.000 1.200.000 2.000 2005 600.000 4.200.000 7.000 1980 583.000 1.240.000 2.127 2006 536.000 3.811.000 7.110 1985 567.000 1.900.000 3.351 2007 517.500 3.535.000 6.830 1990 515.000 2.100.000 4.078 2008 595.000 4.274.000 7.200 1991 518.000 2.180.000 4.208 2009 591.922 4.250.000 7.180 1992 525.000 2.225.000 4.238 2010 594.000 4.310.000 7.256 1993 550.000 2.500.000 4.545 2011 589.000 4.200.000 7.131 1994 485.000 1.850.000 3.814 2012 622.609 4.600.000 7.388 1995 515.000 1.900.000 3.689 2013 659.222 5.900.000 8.950 Kaynak: TÜĠK Tablo 34. Bölgelere Göre Mısır Üretimi Ekilen Alan (da) Üretim (ton) Üretimdeki Payı (%) BÖLGELER 2012 Yılı 2013 Yılı 2012 Yılı 2013 Yılı 2012 Yılı 2013 Yılı Marmara 697.092 673.627 546.813 618.308 11,9 10,5 Karadeniz 821.643 747.787 268.397 271.808 5,8 4,6 Ġç Anadolu 549.834 524.863 449.001 522.831 9,8 8,9 Ege 668.885 780.022 595.290 823.360 12,9 14,0 Akdeniz 1.743.641 1.952.196 1.447.510 2.013.477 31,5 34,0 Güneydoğu Anadolu 1.705.122 1.880.960 1.265.151 1.625.931 27,5 27,6 Doğu Anadolu 39.877 32.766 27.838 24.285 0,6 0,4 GENEL TOPLAM 6.226.094 6.592.221 4.600.000 5.900.000 100 100 Kaynak: TÜĠK HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 25

Tablo 35. Yıllar Ġtibariyle Türkiye Mısır Tüketimi (Bin Ton) YILLAR Tüketim Yıllar Tüketim YILLAR Tüketim YILLAR Tüketim 1988 2.230 1995 2.521 2002 3.161 2009 5.153 1989 2.528 1996 1.897 2003 4.145 2010 5.253 1990 2.604 1997 2.925 2004 3.461 2011 5.112 1991 2.247 1998 3.060 2005 4.374 2012* 5.200 1992 2.365 1999 3.130 2006 4.272 2013* 6.546 1993 2.551 2000 3.084 2007 4.211 1994 1.783 2001 3.359 2008 5.187 Kaynak: TÜĠK, (*) TMO tahmini Tablo 36. 2013 Yılı Mısır Tüketiminin Sektöre Dağılımı KULLANIM ALANI Miktar (ton) % Açıklama Yem maddesi olarak kullanımı 5.086.000 78 Mahalli tük. 960.000 15 (%46) 2.330.000 tonu Broiler ve Hindi (%35) 1.797.500 tonu yumurta ve damızlık (%19) 958.000 tonu büyük- küçükbaģ ve diğer NiĢasta san. 300.000 4 Endüstriyel tük. 200.000 3 TOPLAM 6.546.000 100 Ġkame ürün fiyatlarına bağlı olarak mısır kullanım miktarı 6,0-6,5 milyon ton aralığında değiģmektedir. Grafik 19. Mısır Tüketiminin Sektöre Dağılımı (%) HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 26

Tablo 37. Türkiye nin Mısır Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 1.179.937 133.754 113 9.019 10.953 1.214 2003 1.818.458 276.182 152 11.039 13.105 1.187 2004 1.049.744 190.477 181 10.525 15.805 1.502 2005 218.059 47.335 217 127.581 22.327 175 2006 30.579 12.702 415 192.950 35.951 186 2007 1.128.456 269.337 239 8.320 12.478 1.500 2008 1.151.407 381.938 332 15.056 24.948 1.657 2009 485.131 135.136 279 325.434 81.323 250 2010 452.362 124.157 274 10.649 26.006 2.442 2011 381.293 136.119 357 13.945 27.923 2.002 2012 807.480 245.919 305 20.359 33.820 1.661 2013 1.548.133 473.138 306 210.927 88.124 418 Kaynak: TÜĠK 2014 Ülkemiz mısır ithalat ve ihracat miktarlarına ait veriler Tablo 37 de görülmektedir. TÜĠK verilerine göre 2012/13 dönemi ülkemiz mısır ürünü yeterlilik derecesi %77,5 oranında olup, yurt içi kullanım ve üretim miktarına bağlı olarak oluģan arz-talep dengesizliği ithalat yoluyla giderilmektedir. Ayrıca uygulanan gümrük vergisi oranı ve Dâhilde ĠĢleme Rejimi kapsamında kullanılan belge sayısı da ithalat miktarını doğrudan etkilemektedir. Son dönemde en fazla mısır ithalatı 1.818.458 ton ile 2003 yılında, en fazla ihracat ise 325.434 ton ile 2009 yılında gerçekleģmiģtir. 2013 yılında mısır ihracatı 210.927 ton, ithalatı ise 1.548.133 ton olmuģtur. 2013 yılı mısır ithalatının % 88,38 i DĠR kapsamında gerçekleģtirilmiģtir. Ülkemiz, mısır ithalatını ağırlıklı olarak Rusya Federasyonu, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya, Fransa ve Macaristan dan yapmaktadır. 2.1.5. Çeltik-Pirinç Tablo 38. Türkiye Çeltik EkiliĢ Üretim Tüketim Verim YILLAR 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 EkiliĢ (ha) Üretim (ton) Pirinç KarĢılığı (ton) Tüketim (ton) 65.000 70.000 85.000 99.100 93.900 99.500 96.754 99.000 99.400 119.725 110.592 372.000 490.000 600.000 696.000 648.000 753.325 750.000 860.000 900.000 880.000 900.000 223.000 294.000 360.000 418.000 390.000 452.000 450.000 516.000 540.000 528.000 540.000 300.000 565.000 535.000 555.000 613.000 557.000 703.000 527.000 697.000 570.000 600.000 Verim (kg/da) 572 681 706 702 690 757 775 869 906 735 814 Kaynak: TÜĠK, 2013 yılı tüketim değeri TMO tahminidir. Çeltik üretiminin %60 ı pirinç olarak hesaplanmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 27

Tablo 39. Bölgelere Göre Çeltik Üretimi BÖLGELER EkiliĢ (ha) 2012 2013 Üretim (ton) EkiliĢ (ha) Üretim (ton) Marmara 84.309 629.763 75.870 627.678 Ege 68 622 0 0 Akdeniz 631 2.919 465 2.408 Ġç Anadolu 2.945 20.887 2.985 20.179 Karadeniz 27.982 208.740 27.644 232.158 Güneydoğu Anadolu 3.597 16.343 3.489 17.038 Doğu Anadolu 193 726 139 539 TOPLAM 119.725 880.000 110.592 900.000 Kaynak: TÜĠK Tablo 40. Ġllere Göre Çeltik Üretimi (2013 Yılı) BÖLGE Ġl EkiliĢ Üretim (da) (ton) Edirne 430.301 361.918 Balıkesir 129.714 99.467 Marmara (%70) Çanakkale 113.477 90.295 Tekirdağ 31.000 28.899 Diğer 54.205 47.099 TOPLAM 758.697 627.678 Samsun 144.128 122.710 Karadeniz (%26) Çorum 77.263 65.523 Diğer 55.053 43.925 TOPLAM 276.444 232.158 Çankırı 24.700 14.760 Ġç Anadolu (%2) Diğer 5.155 5.419 TOPLAM 29.855 20.179 Diğer Bölgeler (%2) 40.928 19.985 TOPLAM ÜRETĠM 1.105.924 900.000 Kaynak: TÜĠK Türkiye çeltik üretimin %70 i Marmara, %26 sı Karadeniz %2 si Güneydoğu Anadolu, %2 si ise Ġç Anadolu Bölgelerinde yapılmaktadır. Çeltik üretiminde il düzeyinde de yoğunlaģma vardır. Toplam 5 ilin üretimleri toplam üretimin %84 ünü oluģturmaktadır. Bu illerden Edirne tek baģına yaklaģık toplam üretimin % 40 ına sahipken Samsun %14, Balıkesir %11, Çanakkale %10, Çorum %7 ve Çankırı %2 lik bir üretim oranına sahiptir. Kalan %15 lık kısmı ise Kırklareli, Tekirdağ, Sinop, Diyarbakır, ġanlıurfa, Kırıkkale, Mersin ve Düzce gibi diğer iller oluģturmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 28

Tablo 41. Türkiye nin Çeltik Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 292.024 48.803 167 187 173 924 2003 247.724 55.538 224 398 375 944 2004 35.432 15.254 431 298 334 1.119 2005 102.197 26.231 257 298 351 1.178 2006 105.005 28.786 274 238 292 1.230 2007 6.016 2.101 349 157 258 1.640 2008 45.307 19.823 438 235 269 1.147 2009 63.203 26.188 414 199 316 1.591 2010 409.199 172.977 423 307 371 1.209 2011 277.083 112.349 405 834 564 677 2012 227.539 88.819 390 363 349 962 2013 164.537 70.535 429 108 166 1.539 Kaynak: TÜĠK 2014 2002 2013 yılları arasında Türkiye çeltik ithalat-ihracat miktar ve değerlerine iliģkin veriler, Tablo 41 de görülmektedir. 2010 yılında çeltik ithalatı 409.199 ton ile son dönemin en yüksek seviyesindedir. 2013 yılı çeltik ithalat miktarı ise 164.537 ton olup bunun % 28,24 ü DĠR kapsamında gerçekleģmiģtir. Ülkemizde son dönemde en yüksek çeltik ihracatı, 834 ton ile 2011 yılında yapılmıģtır. 2013 yılı çeltik ihracatımız ise 108 tondur. Ülkemiz çeltik üretimi, tüketimi karģılayamadığı için hemen hemen her dönem çeltik ya da pirinç dıģ alımı gerçekleģmektedir. Ülkemizde, çeltik ithalatının büyük çoğunluğu ABD, Rusya Federasyonu, Bulgaristan ve Yunanistan dan yapılmaktadır. Tablo 42. Türkiye nin Pirinç Ġthalat ve Ġhracat Miktarları Ġthalat Ġhracat YILLAR Miktar (Ton) Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 131.431 37.031 282 307 222 723 2003 213.528 65.453 307 337 287 852 2004 103.887 39.496 380 475 760 1.603 2005 158.423 60.149 380 421 539 1.279 2006 113.175 43.267 382 465 590 1.268 2007 184.911 108.576 587 729 1.010 1.385 2008 179.603 144.310 803 4.058 4.986 1.229 2009 158.335 105.770 668 18.662 19.529 1.046 2010 125.643 91.340 727 50.825 46.549 916 2011 41.011 28.591 697 85.126 74.786 879 2012 25.111 17.688 704 86.335 68.960 799 2013 118.563 79.625 672 6.597 6.281 952 Kaynak: TÜĠK 2014 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 29

TÜĠK verilerine göre ülkemiz pirinç ürünü yeterlilik derecesi, 2010/11 döneminde %90,7 oranı ile son dönemin en yüksek seviyesine ulaģmıģtır. Bu durumun nedenleri arasında, yurt içi kullanım miktarının düģük, üretim ve stok miktarlarının yüksek olmasını söyleyebiliriz. 2012/13 dönemi ülkemiz pirinç yeterlilik oranı ise %86,9 olarak gerçekleģmiģtir. Ülkemizin son yıllarda pirinç ithalat miktarı azalırken ihracat miktarı artmaktadır. 2013 yılında pirinç ithalatı 118.563 ton, ihracatı ise 6.597 ton olmuģtur (Tablo 42). Ülkemizde, pirinç ithalatının büyük çoğunluğu ise Ġtalya, ABD, Hindistan, Mısır, Vietnam ve Tayland dan yapılmaktadır. Tablo 43. Türkiye nin Kargo (Kahverengi) Pirinç Ġthalat ve Ġhracat Miktarları YILLAR Miktar (Ton) Ġthalat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) Miktar (Ton) Ġhracat Değer (Bin $) Ort. Fiyat ($/Ton) 2002 2.734 362 132 58 38 660 2003 10.935 1.694 155 48 50 1.036 2004 26.177 7.174 274 79 94 1.196 2005 42.193 10.806 256 77 112 1.455 2006 54.430 17.051 313 58 86 1.475 2007 4.840 2.074 428 79 119 1.519 2008 15.087 8.654 574 86 165 1.912 2009 5.172 3.314 641 133 249 1.871 2010 264 224 848 242 452 1.870 2011 31.473 11.499 365 716 778 1.086 2012 10.879 4.839 445 297 411 1.381 2013 603 362 600 305 502 1.648 Kaynak: TÜĠK 2014 Ülkemiz kargo (Kahverengi) pirinç ihracat ve ithalat miktarlarına ait bilgiler, Tablo 43 de verilmiģtir. 2011 yılı kargo (Kahverengi) pirinç ihracatı 716 ton ile son dönemin en yüksek seviyesindedir. 2013 yılı kargo pirinç ihracatı ise 305 ton olmuģtur. 2013 yılı kargo pirinç ithalat miktarı da 603 ton olup yaklaģık % 85,73 ü Dâhilde ĠĢleme Rejimi kapsamında gerçekleģtirilmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 30

2.2. Türkiye Mamul Madde Ġhracatı Ülkemiz, yıldan yıla artan mamul madde ihracatı ile dünyanın önemli unlu mamuller ihracatçısı konumuna gelmiģtir. 2013 yılında; Türkiye un ihracatı 2.143 bin ton, makarna ihracatı 693 bin ton, bulgur ihracatı 160 bin ton, irmik ihracatı 24 bin ton ve bisküvi ihracatı 377 bin ton olarak gerçekleģmiģtir. 2013 yılında, mamul madde ihracatında en fazla artıģ makarna ihracatında gerçekleģmiģtir (Tablo 44). Tablo 44. 2010-2014 Yılları Türkiye Mamul Madde Ġhracatı TÜĠK Verilerine Göre 2010 2014 Yılları Türkiye Mamul Madde Ġhracatı (Miktar: ton Değer: bin $) MADDE ADI 2010 2011 2012 2013 2014/3 Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Miktar Değer Un 1.836.295 596.282 1.984.515 891.744 1.993.012 840.817 2.142.597 946.686 542.589 235.778 Makarna 297.280 185.888 404.040 285.261 505.569 357.800 693.101 493.938 194.229 134.671 Bulgur 160.649 80.025 122.443 70.297 122.678 69.502 159.990 97.155 45.938 25.626 Ġrmik 49.349 20.283 49.058 26.152 27.587 14.577 24.281 13.359 4.022 2.248 Bisküvi 245.659 487.236 284.839 621.451 316.316 738.997 377.189 877.113 110.103 257.643 BUĞDAY KARġILIĞI TOPLAMI 3.515.758 3.872.466 4.044.628 4.660.633 1.228.331 Genel Toplam 2.589.232 1.369.714 2.844.895 1.894.905 2.965.163 2.021.694 3.397.149 2.428.150 896.880 655.968 Kaynak: TÜĠK, veriler 2014 Mart ayı sonu itibariyledir. BirleĢmiĢ Milletler bünyesinde faaliyet gösteren Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC) verilerine göre ülkemiz, dünya un ihracatında 2011 yılında hem miktarsal hem de değer bazında 1. sırada, 2012 yılında miktarsal olarak 2, değer bazında 1. sırada, 2013 yılında ise miktarsal ve değer bazında 1. sırada yer almıģtır. Ülkemiz dünya makarna ihracatında Ġtalya nın ardından 2. sırada yer almıģtır. Tablo 45. Türkiye deki Un, Yem, Makarna, Bulgur, Bisküvi, Ġrmik, Çeltik ve NiĢasta Fabrikalarının Son Durumu FABRĠKALAR Fabrika Sayısı (Faal) Kurulu Kapasite (Ton/Yıl) Yıllık Kapasite (Ton) Fiili Kapasite (Ton/Yıl) Kapasite Kullanım Oranı (%) Un 724 36.360.060 18.203.688 50 Yem 402 28.145.275 16.417.999 58 Makarna 23 1.845.636 1.362.044 74 Bulgur 90 1.332.204 738.894 55 Bisküvi 33 1.688.084 1.042.300 62 Ġrmik 13 616.177 456.237 74 Çeltik 132 3.524.659 1.195.835 34 NiĢasta 7 1.441.576 957.100 66 Kaynak: TMO 2013 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 31

3. TEġEBBÜSÜN SEKTÖR ĠÇĠNDEKĠ YERĠ TMO, sermayesinin tamamı Devlete ait 08.06.1984 tarihli, 233 sayılı Kamu Ġktisadi TeĢebbüsleri Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümlerine tabi, tüzel kiģiliğe ve faaliyetlerinde özerkliğe sahip, sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir Ġktisadi Devlet TeĢekkülüdür. TMO nun kuruluģ dayanağı 11.12.1984 tarihli, 18602 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren TMO Ana Statüsü dür. TMO Ana Statüsü nün 4 üncü maddesinde; KuruluĢun amaç ve faaliyet konuları, yurtta hububat fiyatlarının üreticiler yönünden normalin altına düģmesini ve tüketici halk aleyhine anormal derecede yükselmesini önlemek, bu ürünlerin piyasasını düzenleyici tedbirler almak ve gerektiğinde Bakanlar Kurulu Kararı ile hububat dıģındaki diğer tarım ürünleri ile ilgili verilecek görevi yürütmek, afyon ve uyuģturucu maddelere konulan Devlet tekelini iģletmek amacı ile teģkil edilen Toprak Mahsulleri Ofisinin faaliyet konuları aģağıda gösterilmiģtir. Ayrıca 4 üncü maddeye uzun süreli depo kiralaması ile ilgili olarak 19 numaralı bent eklenmiģtir. Bu bentte; Görev alanındaki ürünlerin piyasasını düzenlemek için ürünlerin kapalı depolarda muhafazasını sağlamak amacıyla diğer kiģi ve kuruluģlar tarafından inģa edilmiģ ve/veya inģa edilecek depoları uzun sürelerle kiralamak; bu amaçla yapılacak depolara kiralama garantisi vermek Ģeklinde yer almaktadır. Müdahale alımları ve ihtiyaç duyulan dönemlerde yapılan ithalatla oluģan stoklar, piyasa dengeleri de gözetilerek öncelikle ilgili sektöre veya tüm kesimlere satılabilmektedir. Üretimde görülen artıģa paralel olarak iç piyasada talep görmeyen ürünler; stok maliyeti, muhafaza durumu ve piyasada görülen geliģmeler değerlendirilerek ihraç edilmektedir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 32

2013 (TL/Ton) 2012(TL/Ton) 2011(TL/Ton) 2010(TL/Ton) 2009(TL/Ton) Tablo 46. 2009 2013 Yıllarında Aylar Bazında TMO Ġç SatıĢ Fiyatları YIL Ürün Cinsi Kodu Oca ġub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara AKS Buğday 1221-560 560 560 560 560 560 - - - 575 585 Makarnalık Buğday 1121-640 640 640 640 640 640 - - - 600 610 Arpa 2111 - - - - - - - - - - 440 450 Çavdar 2211 - - - - - - - - - 440 450 450 Yulaf 2311 - - - - - - - - - 440 450 450 Mısır 2441-500 530 530 530 530 530 530 - - - 580 Pirinç (Baldo) 3671 - - - - - - - - - - - - Pirinç (Osmancık) 3651 1.800 1.800 1.800 1.800 1.800 1.800 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 AKS Buğday 1221 585 585 595 595 595 - - - 635 635 645 655 Makarnalık Buğday 1121 610 610 620 620 620 - - - 665 665 675 685 Arpa 2111 450 450 450 450 450 - - - - - 485 495 Çavdar 2211 450 450 450 450 450 - - - - - 485 495 Yulaf 2311 450 450 450 450 450 - - - - - 550 550 Mısır 2441 580 580 580 580 580 580 580 - - - - - Pirinç (Baldo) 3671 - - - - - - - - - - - - Pirinç (Osmancık) 3651 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 AKS Buğday 1221 655 655 655 655 655 - - - 720 725 Makarnalık Buğday 1121 685 685 685 685 685 - - - 760 765 Arpa 2111 495 495 495 495 495 - - - 540 545 Çavdar 2211 495 495 495 495 495 - - - 540 545 Yulaf 2311 550 550 - - - - - - - - Mısır 2441 580 580 590 590 590 590 590 - - - Pirinç (Baldo) 3671 - - - - - - - - - - - - Pirinç (Osmancık) 3651 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 2.000 AKS Buğday 1221 725 725 725 725 725 - - - Makarnalık Buğday 1121 765 765 765 765 765 - - - Arpa 2111 555 565 565 565 565 - - 589 594 599 599 620 Çavdar 2211 555 565 565 565 565 - - - - - 649 649 Pirinç (Baldo) 3671 - - - - - 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 Pirinç (Osmancık) 3651 - - - - - 2.300 2.300 2.300 2.300 2.300 2.300 2.300 AKS Buğday 1262 - - - - - - - - - - 810 810 Makarnalık Buğday 1121 - - - - - - - - - - - - Arpa 2111 630 630 630 630 - - - - - - - - Çavdar 2211 649 649 649 649 - - - - - - - - Pirinç (Baldo) 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 3.000 - - - - - Pirinç (Osmancık) 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 2.500 Kaynak: TMO 2013 Tablo 47. 2013 Yılı TMO Fiili Ġhracat Bilgileri ÜRÜN CĠNSĠ 2013 YILI TMO FĠĠLĠ ĠHRACAT BĠLGĠLERĠ Miktarı (Ton) Tutarı (ABD $) Ortalama Fiyatı ($/Ton) Ekmeklik Buğday 245.323 65.881.402 268,55 Mısır 183.719 37.764.043 205,55 Kaynak: TMO HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 33

Tablo 48. 2013 Yılı TMO Fiili Ġthalat Bilgileri ÜRÜN CĠNSĠ 2013 YILI TMO FĠĠLĠ ĠTHALAT BĠLGĠLERĠ Miktarı (Ton) Tutarı (ABD $) Ortalama Fiyatı ($/Ton) Yemlik Arpa 199.414 66.741.274 334,69 Kaynak: TMO 2013 yılında TMO tarafından 245.323 ton ekmeklik buğday, 183.719 ton mısır ihracatı, 199.414 ton yemlik arpa ithalatı gerçekleģtirilmiģtir. 3.1. 2013 Yılı Hububat Alım Politikaları 2013 yılında piyasa fiyatları TMO tarafından titizlikle takip edilerek üreticiler ile tüccar ve sanayicilerin depo ihtiyacının karģılanması amacıyla 20 Mayıs tan itibaren taahhütname ile alımlara baģlanmıģtır. Piyasalarda buğday fiyatlarının düģüģ eğilimine girmesiyle hububat müdahale alım fiyat ve politikaları 7 Haziran 2013 tarihinde açıklanarak peģin ve emanet alımlara baģlanmıģtır. Tablo 49. 2013/2014 Dönemi TMO Müdahale Alım Fiyatları Makarnalık Buğdaylar Ekmeklik Buğday Cinsi Müdahale Alım Fiyatları (TL/Kg) Makarnalık Buğday 0,765 DüĢük Vasıflı Makarnalık Buğday 0,640 Anadolu Kırmızı ve Beyaz Sert Buğdaylar 0,720 Diğer Kırmızı ve Beyaz Buğdaylar 0,685 Yemlik Buğdaylar 0,620 2013 yılı makarnalık buğday fiyatları %9, ekmeklik buğday fiyatları %8-12 arasında arttırılmıģtır. Piyasa fiyatlarının üretici lehine seyrettiği arpa, çavdar, yulaf ve tritikale ürünleri için müdahale alım fiyatı açıklanmamıģ, sadece piyasa fiyatlarının üretici aleyhine oluģtuğu Kayseri ve Sivas bölgelerinde 14 Ağustos 2013 ten itibaren 540 TL/Ton fiyatla bölgesel arpa alımı yapılmıģtır. Üreticilerden ÇKS deki miktar kadar alım yapılmıģtır. Tüm kesimlerin depolama ihtiyaçlarını karģılamak amacıyla uygulanan emanet ürün alımında üreticilerin emanette bulunan ürünlerini geri çekmesi durumunda 0,067 TL/Ton/Gün+KDV depo kira ücreti alınmıģtır. Ürününü emanete bırakan üreticilere talepleri hâlinde %30 avans ödenmiģtir. Ödemeler 1 ay içerisinde üretici banka hesaplarına aktarılmıģtır. Banka kartı olan üreticilere 20 gün erken ödeme yapılmıģtır. TMO, 220 daimi iģyerine ilave olarak hasat döneminde açılan 77 geçici ekip ile toplam 297 noktada alım hizmetlerini aksatmadan sürdürmüģtür. 16 borsada alım yapılmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 34

TMO-TOBB LĠDAġ ın faaliyete baģladığı Polatlı, Ahiboz ve Lüleburgaz iģyerlerinde alım yapılmamıģ olup alımlar ürün senedi üzerinden lisanslı depolara yapılmıģtır. 2013 yılında tam randevulu alım sistemine geçilmiģtir. Bu sistemde; Taahhütnameli alımlar dâhil tüm alımlar randevulu olarak yapılmıģtır. Üreticiler, randevu almadan önce Gıda Tarım ve Hayvancılık Ġl/Ġlçe Müdürlüklerinden ÇKS bilgilerini güncellemiģlerdir. Üreticiler, en fazla ÇKS deki üretim miktarı kadar randevu alabilmiģlerdir. Randevu alma iģlemi taahhütnameli alımlar ile baģlamıģtır. Tüm iģyerleri için randevu alma iģlemi TMO Ģube müdürlükleri ile ajans amirliklerinden veya http://randevu.tmo.gov.tr internet adresinden yapılmıģtır. Randevu alma iģlemi, gerçek kiģiler için T.C. kimlik numarası, tüzel kiģiler için vergi numarası ile yapılmıģtır. Üreticiler almıģ oldukları randevularını iptal etmeden iki kez; tüccar ve Ģirketlerin ise bir kez gelmemeleri durumunda bir daha randevu almaları engellenmiģ ve TMO iģyerine ürün satamamıģtır. 2013 yılında uygulanan bu politikalar sonucunda; 30.04.2014 tarihi itibariyle; 242.775 ton makarnalık buğday, 1.742.871 ton ekmeklik buğday olmak üzere toplam 1.985.646 ton peģin buğday, 1.745 ton arpa alımı gerçekleģtirilmiģtir. Ayrıca 2013/2014 alım döneminde 286 bin ton buğday emanet alımı yapılmıģtır. 3.2. Hububat Stok Durumu Tablo 50. Alım BaĢlangıç Stokları (Ton) YILLAR Ekmeklik Buğday Makarnalık Buğday Buğday Toplamı Arpa Çavdar Yulaf Toplam 2011 1.053.678 156.764 1.210.442 647.333 25.118 0 1.882.892 2012 1.246.853 221.603 1.468.456 488.928 23.856 0 1.981.241 2013 1.507.614 188.953 1.696.567 186.946 14.975 0 1.898.488 Tablo 51. TMO Alım BaĢlangıcı Mısır Stok Miktarları (Ton) YILLAR 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 STOK 0 78 0 3.151 233.694 0 13 266.678 474.900 320.937 0 47.489 104.204 HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 35

Tablo 52. TMO Hasat Dönemi Çeltik Stok Miktarı (Ton) YILLAR Çeltik Pirinç 2003 28.062 11.198 2004 64.180 4.160 2005 13.456 3.032 2006 10.863 1.669 2007 27.667 2.119 2008 1.661 1.356 2009 1.113 13.758 2010 0 18.500 2011 0 7.500 2012 7.523 2.842 2013 34.168 6.624 3.3. 2013/2014 Dönemi Çeltik Alım Politikaları 2012 yılında 880 bin ton olarak gerçekleģen çeltik üretimi 2013 yılında %2,3 artıģla 900 bin ton olarak gerçekleģmiģtir (TÜĠK). Türkiye çeltik üretiminin pirinç eģ değeri yaklaģık olarak 540 bin tondur. Ülkemiz yıllık pirinç tüketimi ise 600 bin ton civarındadır. Çeltik verimi 2011 yılında 905 kg/da, 2012 yılında 735 kg/da, 2013 yılında 814 kg/da olarak gerçekleģmiģtir (TÜĠK). Hasat öncesinde piyasalarda çeltik stokunun kalmaması ve dolar kurunun artmasına bağlı olarak ithal ürün maliyetlerinin yükselmesi ve yerli ürüne olan tüketici talebinin artması nedeniyle çeltik fiyatları TMO tarafından öngörülen fiyatın üzerinde seyrettiğinden müdahale alım fiyatlarının açıklanmasına gerek duyulmamıģtır. Hasatın tamamlanmasını müteakip, stoklarında çeltik ve pirinç bulunan bir kısım kiģi ve firmaların daha yüksek kâr beklentisiyle piyasaya yeterince ürün arz etmediklerinden pirinç ve çeltik fiyatlarının spekülatif olarak arttığı gözlenmiģtir. Kurumumuz piyasaları regüle etmek amacıyla 35.000 ton çeltik ve 33.000 ton pirinç ithal etmiģtir. Ayrıca, stoklarımızda bulunan Osmancık pirincini perakende 2,50 TL/kg fiyatla tüm iģyerlerimizde satmanın yanında, 2 kg lık ambalajlarda 2,90 TL/kg dan, ithal Calrose pirincini ise 1 kg lık ambalajlarda 2,80 TL/kg dan marketlerde halkımızın istifadesine sunmuģtur. Bunun yanında pirinç sanayicilerinin hammadde ihtiyacını karģılamak amacıyla 10 bin ton ithal çeltik 1.450 TL/Ton (60 Randıman karģılığı) fiyattan 54 firmaya yüz seksen beģer ton olarak satıģ yapılmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 36

Tablo 53. TMO Çeltik Alım Fiyatları (TL/Ton) YILLAR Uzun Tane Baldo Osmancık Orta tane Kısa tane 2003 800 700 635 575 2004 864 756 685 621 2005 760 720 650 590 2006 760 720 650 590 2007 800 750 680 620 2008 960 870 790 720 2009 2010 Piyasa fiyatları üretici lehinde oluģtuğundan müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. 2011 1.200 1.060 950 870 2012 1.400 1.165 1.030 960 2013 Piyasa fiyatları üretici lehinde oluģtuğundan müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. Tablo 54. Çeltik EkiliĢ, Üretim ve Verim Durumu ile TMO Çeltik Alım Miktarları YILLAR EkiliĢ (ha) Üretim (ton) Verim (kg/ha) Tmo Alımı (ton) Alımın üretime oranı (%) 2003 65.000 372.000 572 130.619 35 2004 70.000 490.000 700 14.854 3 2005 85.000 600.000 707 11.901 2 2006 99.100 696.000 703 87.226 13 2007 93.900 648.000 691 33.439 5 2008 99.500 753.325 757 501 0 2009* 96.754 750.000 778 - - 2010* 99.000 860.000 869 - - 2011 99.400 900.000 906 12.849 1,4 2012 119.725 880.000 735 41.305 4,7 2013* 110.592 900.000 814 - - Kaynak: TÜĠK. (*) 2009, 2010 ve 2013 yıllarında piyasada iģlen gören çeltik fiyatları TMO tarafından öngörülen fiyatın üzerinde seyrettiğinden müdahale alım fiyatı ve alım yapmamıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 37

Tablo 55. Pirinç Denge Tablosu YILLAR Ekilen Alan (ha) Üretim Üretim Kayıpları Pirinç Üretim-Tüketim Dengesi (Ton) Ġthalat Arz (Kullanım) Tüketim Tohumluk Kullanımı Ziyan (Sanayi Kayıpları) Yurt içi Kullanım Ġhracat 2003 65.000 223.200 4.464 125.285 344.021 299.953 8.400 7.098 315.451 13.937 2004 70.000 294.000 5.880 283.044 571.164 564.646 10.200 13.232 588.078 14.648 2005 85.000 360.000 3.600 221.250 577.650 534.990 11.890 11.580 558.460 16.580 2006 99.100 417.600 4.180 167.980 581.400 555.320 11.270 13.440 580.030 16.790 2007 93.900 388.800 3.888 236.364 621.276 612.874 11.268 12.510 636.652 20.948 2008 99.500 451.995 4.520 183.621 631.096 556.993 19.900 14.543 591.436 36.494 2009 96.754 450.000 4.500 336.192 781.692 702.517 19.351 14.479 736.347 40.463 2010 99.000 516.000 5.160 275.267 786.107 526.974 19.800 16.602 563.376 105.874 2011 99.400 540.000 5.400 158.749 693.349 696.877 19.880 17.375 734.131 91.783 2012 119.725 528.000 5.280 217.056 739.776 569.941 14.367 16.988 601.296 46.412 2013 110.592 540.000 5.400 174.398 708.998 600.000 13.271 17.375 630.646 12.130 Kaynak: TEPGE, TÜĠK - Piyasa yılı = 1 Eylül - 31 Ağustos Arz (Kullanım) = (Üretim - Üretim Kayıpları) + Ġthalat - 2013 yılı tüketim, tohumluk kullanımı ve sanayi kayıplarına iliģkin veriler TMO tahminidir. - Tohumluk kullanımı hesaplanırken hektara ortalama 200 kg çeltik kullanıldığı varsayılmıģtır. - 2013 yılı ithalat ve ihracat rakamları 01 Eylül 2013 31 Mart 2014 tarihleri arasıdır. Yurt içi Kullanım = Tüketim+Tohumluk Kullanım+Tüketim Kayıpları Üretim Kayıpları = Üretim X %1 Ziyan (Sanayi Kayıpları) = Üretim X %3,25 Tüketim = KiĢi BaĢı Tüketim X Nüfus KiĢi baģı tüketim ortalama 7-8 Kg/Yıl'dır 2013 yılında ülke nüfusu 76.667.864 dür Tablo 56. TMO ve Serbest Piyasa Osmancık Pirinç SatıĢ Fiyatları (TL/Ton) YILLAR 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 TMO Fiyatı 1.209 1.338 1.469 1.470 1.470 1.800 2.000 2.000 2.000 2.300 2.500 2.500 Serbest Piyasa Fiyatı 1.059 1.187 1.300 1.205 1.330 1.980 2.150 1.990 1.950 1.780 2.160 2.840 Kaynak: TMO Not: TMO ġube Müdürlüklerinden alınan yıllık ortalama fiyatlardır. 2014 yılı serbest piyasa fiyatı 21.04.2014 tarihi itibariyledir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 38

EMANET ALIM YAPILMAMIġTIR EMANET ALIM YAPILMAMIġTIR 2009 2013 Tablo 57. TMO Çeltik Emanet Alım Miktarları (Ton) 2006 2007 2008 2010 2011 2012 ġube ADI Emanet Alım (ton) Yerinde Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Yerinde Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Yerinde Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Emanet Alım (ton) Edirne - 3.400 3.853 32.703 2.179 85.243-1.023 - Tekirdağ 194 2.050 1.510 2.200 2.267 2.250 3.026 2.638 - Samsun - - - - - 30.720 303 - - Bandırma - - - - - 2.914 - - - Kırklareli - - 119 - - - - - Polatlı - - - 2.700-10.000 - - - TOPLAM 194 5.450 5.482 37.603 4.446 131.127 3.329 3.661-2009, 2010 ve 2013 yıllarında piyasada iģlen gören çeltik fiyatları TMO tarafından öngörülen fiyatın üzerinde seyrettiğinden TMO müdahale alım fiyatı açıklamamıģ ve peģin alım yapmamıģtır. 3.4. 2013/2014 Dönemi Mısır Alım Politikaları TÜĠK verilerine göre 2012 yılında 4.600 bin ton olan mısır üretimi 2013 yılında %28,3 artıģ göstererek 5.900 bin ton olarak gerçekleģmiģtir. 5.900 bin ton mısır üretiminin 3.998 bin tonu 1. ürün mısır, 1.902 tonu 2.ürün mısır olarak gerçekleģmiģtir. Ülkemiz mısır üretiminin artmasında; Ġç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerimizde sulanabilir arazilerin artmasına bağlı olarak mısır üretimine yönelimin yanında, özellikle Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri baģta olmak üzere kıyı bölgelerimizde ikinci ürün mısır üretiminin artmasın da payı büyüktür. Ayrıca mısır üretimini teģvik eden uygulamalar, yüksek verimli mısır çeģitlerin geliģtirilmesi, su ve gübrenin etkin kullanımı ve mekanizasyon ile pazarlamasının kolay olması da ülkemiz mısır üretimini arttırmıģtır. Yıllık mısır tüketimimiz ise ikame ürünlerin piyasa oluģumlarına bağlı olarak yaklaģık 6,0 6,5 milyon ton aralığında değiģmektedir. TMO, piyasaları yakından takip ederek üreticilerin ürünlerini öngörülen müdahale alım fiyatının üzerinde satabilmelerine imkân sağlamak için müdahale alım fiyatlarını en uygun zamanda açıklamaktadır. 7 Ağustos 2013 te mısır müdahale alım fiyatı 640 TL/Ton olarak açıklanarak peģin ve emanet alımlara baģlanmıģtır. Diğer ürün alımlarında olduğu gibi mısır alımlarında da tam randevulu sisteme geçilmiģtir. Bu kapsamda; 1.373.444 ton peģin, 18.305 ton emanet alım yapılmıģtır. TMO ya mısır arzının yoğun olduğu bölgelerde iģyerlerimizin mevcut depo kapasitelerine ilave olarak üçüncü Ģahıslardan depo kiralamak suretiyle mevcut depo kapasitesi, alım noktası sayısı ve günlük alım kapasitesi arttırılmıģtır. Tablo 58. TMO Mısır Alım Fiyat ve Miktarları HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 39

YILLAR Alım Fiyatı (tl/ton) Alım Miktarı (ton) 2000 91,8 28.509 2001 155,8 9 2002 218,5 78.596 2003 310 381.193 2004 332 474.302 2005 260 660.985 2006 - - 2007 - - 2008 430 832.378 2009 450 183.467 2010 490 83.491 2011 540 47.632 2012 595 125.962 2013 640 1.373.444 2006 ve 2007 yıllarında serbest piyasada oluģan mısır fiyatların üretici lehine gerçekleģmesi nedeniyle TMO tarafından bu yıllarda müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. Tablo 59: TMO Mısır Alım Fiyatlarının Dünya Fiyatları Ġle Mukayesesi YILLAR Tmo Alım Fiyatı (TL/ton) Bir Önceki Yıla Göre % ArtıĢ Yıllık Enflasyon (%Üfe) Tmo Alım Fiyatı ($/ton) Dünya Mısır Fiyatı (fob/$/ton) (ABD 3YC) Dünya Fiyatına (fob) Göre Fark ($) 2001 156 70 74,7 143 91 52 2002 225 44 30,8 150 100 50 2003 310 38 13,9 210 108 102 2004 332 7 13,8 215 112 103 2005 260-22 2,7 208 99 109 2006 - - 11,6-122 - 2007 - - 5,9-169 - 2008 430-8,1 361 228 133 2009 450 5 5,9 302 173 136 2010 490 8 8,9 327 197 130 2011 540 10 13,32 300 295 5 2012 595 10 2,5 330 303 27 2013 640 8 6,97 331 221 110 Not: 2006-2007 yıllarında TMO alım fiyatı açıklanmamıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 40

Tablo 60. Türkiye de Yıllar Ġtibariyle Mısır Piyasa Fiyatları YILLAR 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 FĠYAT (TL/Ton) 2014 (3 Aylık ort.) 95 146 216 294 344 293 316 416 425 418 473 593 576 601 649 Kaynak: Adana Ticaret Borsası Tablo 61. Yıllık Buğday Fiyat DeğiĢimi YILLAR MAKARNALIK BUĞDAY (TL/Ton) ARTIġ (%) EKMEKLĠK BUĞDAY (TL/Ton) ARTIġ (%) ÜFE ARTIġ ORANI (%) EKMEKLĠK BUĞDAY ALIM FĠYATININ DOLAR KARġILIĞI ($/Ton) DÜNYA EKMEKLĠK BUĞDAY FĠYATI (FOB,$/Ton) 2000 117,3 28 102 28 56,79 165 118 2001 188,6 61 164 61 61,76 150 130 2002 259,9 38 230 40 46.80 153 150 2003 367 41 325 41 29,62 220 151 2004 392 7 370,5 14 17,84 240 161 2005 360-8 350-6 4,25 259 159 2006 385 7 375 7 12,52 243 202 2007 440 14 425 13 2,89 322 267 2008* 500-500 - 17,03 347 2009 525 0 500 0-1,86 325 238 2010 575 10 550 10 7,64 348 247 2011 640 11 605 10 10,19 368 331 2012 705 10 665 10 6,44 356 329 2013 765 9 720 8 5,23 381 324 *2008 yılına ait fiyatlar emanet alım fiyatı olup müdahale alım fiyatı açıklanmamıģtır. Not: ÜFE haziran ayına göre yıllık % değiģim oranlarıdır. Ekmeklik buğday dünya fiyatı, yıllık ortalama alım fiyatının dolar karģılığı ise müdahale alım fiyatının açıklandığı tarihteki fiyatlardır. Grafik 20. TMO Alım Miktarları (Bin Ton) Son yıllardaki en yüksek alım 2005 yılında gerçekleģmiģ olup TMO nun 2013 yılındaki alım miktarı 3,4 milyon tondur. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 41

Tablo 62. TMO Alım Miktarının Üretime Oranı KAMPANYA DÖNEMĠ ÜRETĠM (Ton) BUĞDAY ARPA MISIR ÇELTĠK TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) ÜRETĠM (Ton) TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) ÜRETĠM (Ton) TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) ÜRETĠM (Ton) TMO ALIMI (Ton) ALIMIN ÜRETĠME ORANI (%) 2001/02 19.000.000 1.459.434 8 7.500.000 951.837 13 2.200.000 9 0,0 360.000 19.079 5 2002/03 19.500.000 332.812 2 8.300.000 379.655 5 2.100.000 78.596 3,7 360.000 59.231 16 2003/04 19.000.000 545 3 8.100.000 27.345 0,3 2.800.000 381.193 13,6 372.000 130.362 35 2004/05 21.000.000 2.023.401 10 9.000.000 3.423 0,04 3.000.000 474.302 15,8 490.000 14.855 3 2005/06 21.500.000 4.171.303 19 9.500.000 796.027 8 4.200.000 660.985 15,7 600.000 11.899 2 2006/07 20.010.000 1.456.693 7 9.551.000 724.738 8 3.811.000 0 0,0 696.000 87.224 13 2007/08 17.234.000 121.920 1 7.306.800 2.470 0,03 3.535.000 0 0,0 648.000 33.439 5 2008/09 17.782.000 62.933 0,4 5.923.000 155 0,003 4.274.000 832.378 19,5 753.325 501 0,1 2009/10 20.600.000 3.771.313 18 7.300.000 1.293.487 18 4.250.000 183.467 4,3 750.000 - - 2010/11 19.674.000 980.233 5 7.250.000 916.526 13 4.310.000 83.491 1,9 860.000 - - 2011/12 21.800.000 820.942 4 7.600.000 167.214 2 4.200.000 47.632 1,1 900.000 12.849 1,4 2012/13 20.100.000 1.634.449 8,1 7.100.000 0 0 4.600.000 125.962 2,7 880.000 41.305 4,7 2013/14 22.050.000 1.985.646 9 7.900.000 1.745 0,02 5.900.000 1.373.444 23,3 900.000 - - HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 42

4. DÜNYADA UYGULANAN HUBUBAT DESTEKLEME SĠSTEMLERĠ VE TEġEBBÜSÜN, YERLĠ VE ULUSLARARASI RAKĠPLERĠYLE VEYA BENZER FAALĠYET GÖSTEREN KURULUġLARLA KARġILAġTIRILMASI 4.1 Avrupa Birliği 4.1.1 Reform süreci AB ülkelerinde uygulanan hububat ve çeltik ortak piyasa düzenleri belirli süreçlerden geçerek bugünkü hâlini almıģtır. BaĢlangıçta yüksek müdahale fiyatları üzerine kurulmuģ olan tarım politikası, topluluk içinde yüksek miktarlarda ihtiyaç fazlası stok oluģmasına ve fazla stokların sübvansiyon yolu ile dünya pazarlarına ihraç edilmesine yol açmıģ, bu durum AB yi tarım reformuna zorlamıģtır. 1992 yılına kadar hububat ürünlerinde (buğday, arpa, mısır, sorgum) ayrı ayrı müdahale fiyatı uygulanmaktayken 1992 Mac Sharry Reformu ile tüm hububat ürünleri için 180 /Ton seviyesinde tek bir hububat müdahale fiyatı tespit edilmiģtir. Müdahale fiyatı, 10 yıllık bir dönem içerisinde 101,31 /Ton seviyesine indirilmiģtir. Fiyat indiriminden kaynaklanacak mağduriyeti önlemek üzere aynı dönemde üreticilere artan bir Ģekilde telafi edici doğrudan gelir desteği uygulanmıģ ve bu desteğin en son seviyesi 63 /Ton olmuģtur. Makarnalık buğday üreticileri için 63 /Ton desteğin yanında 2005 yılına kadar hektar baģına 291 ilave destekleyici ödeme yapılmıģ, 2006 yılından sonra bu destek 285 /Ha olarak uygulanmaya baģlanmıģtır. Sertifikalı tohumluk kullanan makarnalık buğday üreticilerine yine ayrıca 40 /ha kalite primi ödenmeye baģlanmıģtır. Çeltik müdahale alım fiyatlarında da OTP Reformu kapsamında indirime gidilerek 350 /Ton seviyelerinden 150 /Tona çekilmiģ ve 177 /Ton telafi edici doğrudan gelir desteği uygulanmaya baģlanmıģtır. AB de hububat ve çeltik için belirtilen telafi edici doğrudan gelir destekleri, üye ülkelerin belirlemiģ olduğu Bölgesel Verim Planları kapsamında uygulanmıģtır. AB de üye ülkelerin bölgesel verim planları dâhilinde, bir üretim bölgesinde maksimum ekim alanının aģılması hâlinde, o bölgedeki üreticilere ödenecek DGD de ceza olarak aģılan oran kadar indirim yapılmaktadır. Ayrıca 92 tonun üzerinde üretim yapan üreticilerin bu haktan faydalanabilmeleri için ekim alanlarında Komisyonca belirlenen bir oran üzerinden ekim dıģı bırakma zorunluluğuna uymaları gerekmektedir. Set-aside olarak adlandırılan ve %10 olarak uygulanan bu oran, 2007 yılında yaģanan küresel kuraklık nedeniyle 2008 yılından itibaren sıfırlanmıģtır. Çeltikte telafi edici DGD uygulaması, sadece geleneksel çeltik üreticisi ülkeler için (Ġtalya, Ġspanya, Fransa, Portekiz, Yunanistan, Bulgaristan, Macaristan ve Romanya) uygulanmaktadır. 2003 yılında AB, Ortak Tarım Politikası nda Tek Çiftlik Ödemesi (Single Farm Payment) adı altında yeni bir reforma gitmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 43

Bu reform ile doğrudan gelir destekleri ürüne bağlı olmaktan çıkarılıp üretimden bağımsız hâle getirilmiģtir. Üye ülkelere yeni sisteme tam geçiģ için 2012 yılına kadar süre tanınmıģtır. Tek ödeme sisteminde; 2000 2002 yılları referans dönem olarak kabul edilmiģtir. Her çiftlik için hektar baģına verilecek bir referans miktar hesap edilmiģtir. Hesaplama Ģu Ģekilde yapılmıģtır: Referans dönem içerisinde, her çiftliğe Garanti Fonu ndan ürün bazında yapılan toplam ödemelerin 3 yıllık ortalaması, bu ürünlere ayrılan ekim alanlarının 3 yıllık ortalamasına bölünerek 1 hektara hak edilen referans ödeme miktarı tespit edilmiģtir. Böylelikle üretici, arazisine hangi ürünü ekerse eksin alacağı destek tutarı, beyan ettiği arazi büyüklüğü ile referans miktarın çarpımına eģitlenmiģ ve üretimden bağımsız hâle getirilmiģtir. Bu sistemde amaçlanan, üreticinin üretim kararını verirken piyasa odaklı hareket etmesini sağlamaktır. Böylece piyasa istikrarının daha iyi korunacağı düģünülmektedir. 2012 yılından itibaren tüm AB ülkelerinin, Tek Çiftlik Ödemesi ne geçmesi öngörülmüģtür. 4.1.2 Müdahale Alımları 4.1.2.1 Hububat Müdahale alım sınırı; Ortak Tarım Politikası nda değiģiklik yapılmasına iliģkin 19 Ocak 2009 tarihli, 72/2009 sayılı Konsey Tüzüğü kapsamında; Ekmeklik buğday için müdahale dönemi boyunca 3 milyon tona kadar, 101,31 Euro/Ton müdahale fiyatı uygulanmak suretiyle müdahale alımı yapılabilecektir. 3 milyon tonun üzerindeki müdahale alımları, ihale yöntemiyle gerçekleģtirilecektir. Makarnalık buğday, arpa, sorgumda müdahale alım miktarı sıfırlanmıģ olup Ģartlar gerektirdiği takdirde müdahale alım miktarını ve fiyatını ihale yöntemi ile Komisyon belirleyecektir. Ġhale yöntemi ile belirlenen fiyat, hiçbir zaman müdahale alım fiyatının üzerinde olmayacaktır. Ödeme kurumlarınca müdahale alımlarında; Ekmeklik buğday, arpa, mısır ve sorgum için en az 80 ton, Makarnalık buğday için en az 10 ton, Çeltik için en az 20 ton teslimat Ģartı uygulanmaktadır. Müdahale dönemi; hububatta 1 Kasım ile 31 Mayıs tarihleri arasındadır. Müdahale alım fiyatı; hububatta 101,31 /Ton olarak uygulanmaktadır. Aylık fiyat artıģı uygulaması yapılmamaktadır. Ödemeler, teslimatı müteakip 65 gün içinde yapılmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 44

4.1.2.2 Çeltik Çeltikte müdahale alımları, tüm üretici üye ülkelerde 1 Nisan 31 Temmuz tarihleri arasında yapılmaktadır. Çeltikte müdahale alım fiyatı 150 /Tondur. Aylık fiyat artıģı uygulanmamaktadır. Ödemeler, teslimatı müteakip 65 gün içinde yapılmaktadır. Çeltikte müdahale alım miktarı sıfırlanmıģ olup, Ģartlar gerektirdiği takdirde müdahale alım miktar ve fiyatını ihale yöntemi ile Komisyon belirleyecektir. Ġhale yöntemi ile belirlenen fiyat, hiçbir zaman müdahale alım fiyatının üzerinde olmayacaktır. 4.1.3 AB de Ödeme Kurumları AB tarım politikasının yürütülmesinde anahtar rolü, ödeme kurumları oynamaktadır. Bu kuruluģlar, AB ortak piyasa düzeni çerçevesinde müdahale alımı, depolama, iç ve dıģ satıģlar gibi tüm faaliyetlerin yerine getirilmesinden sorumludurlar. Toplulukta, çok yaygın ve geliģmiģ bir özel sektör depoculuğu olduğundan müdahale alımlarından sorumlu ödeme kurumlarının kendilerine ait depoları olmayıp stoklamayı sözleģmeli özel depolar aracılığıyla yapmaktadırlar. Bu depolar, ödeme kurumunca sürekli olarak denetlenmektedir. Üye devletlerin müdahale alımlarının finansmanı EAGF (Avrupa Tarımsal Garanti Fonu) tarafından karģılanmaktadır. Müdahale alımlarından sorumlu ödeme kurumlarının ürün satın alımında uygulayacakları minimum miktar ve kalite unsurları, fiyat baremleri, müdahale alım dönemleri gibi unsurlar topluluk tüzüklerince belirlenmiģtir. EAGF tarafından karģılanan ödemelerin (doğrudan gelir desteği, ihracat geri ödemeleri, müdahale alımları) uygulamasından ödeme kurumları sorumludur. AB de toplam 82 adet akredite ödeme kurumu bulunmaktadır. AĢağıdaki tabloda müdahale alımlarından sorumlu ödeme kurumları gösterilmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 45

Ülke Almanya Fransa Ġtalya Hollanda Belçika Ġngiltere Ġrlanda Danimarka Portekiz Ġspanya Yunanistan Ġsveç Finlandiya Avusturya Polonya Macaristan Lüksemburg Çek Cumhuriyeti Estonya Litvanya Letonya Malta Slovenya Slovakya Kıbrıs Rum Kes. Romanya Bulgaristan Kaynak: TMO AB(27) Ülkelerinde Müdahale Birimlerini Ġçeren Ödeme Kurumları Ödeme Kurumu Federal Agency for Agriculture and Food (BLE) French National Agriculture and Sea Paying Agency (FranceAgriMer) Ente Nazionale Rısı (ENR) National Service for the Implement on of Regulations (NSIR) Belgian Office of Intervention and Refunds (BIRB) Rural Payment Agency (RPA) Department of Agriculture, Food and Rural Development The Danish Food Industry Agency National Institute for Intervention and Cropland Guarantee (INGA) Spanish Fund of Agrarian Guarantee (FEGA) Payment and Control Agency for Guidance and Guarantee Community Aid (OPEKEPE) The Swedish Board of Agriculture (JORDBRUKSVERKET) Ministry of Agriculture and Forestry (MMMFI) Agrarmarkt Austrıa (Market Organization and Intervention Agency) Agencja Rynku Rolnego- Agricultural Market Agency (ARR) Agrıcultural and Rural Development Agency (ARDA) Mınıstre De L agrıculture,de La Vıtıculture State Agrıcultural Intervention Fund (SZIF) The Estonıan Agricultural Registers and Information Board (ARIB) Lithuanıan Agricultural and Food Market Regulatıon Agency (NMA) The Rural Support Service (RSS) Rural Affairs and Paying Agency Agency of The Republic of Slovenia for Agricultural Markets and Rural Development (AAMRD) Agricultural Paying Agency (APA) Cyprus Agricultural Payments Organization (CAPO) Agentıa De Platı Sı Interventıe Pentru Agrıcultura (APIA) Ministry of Agriculture and Food Supply (MZGAR) 4.1.4 AB Uyum Sürecinde TMO nun AB ye Uyum ÇalıĢmaları TMO nun AB mevzuatına uyum çalıģmaları kapsamında Hububat Alım ve SatıĢ Esaslarına ĠliĢkin Uygulama Yönetmeliği ve Çeltik Alım ve Çeltik/Pirinç SatıĢ Esaslarına ĠliĢkin Uygulama Yönetmeliği 1.6.2009 tarihinde yürürlüğe girmek üzere TMO Yönetim Kurulu Kararı ile kabul edilmiģtir. 2009/10 alım kampanyasından itibaren alımlarımız AB kalite standartlarına uygun olarak gerçekleģtirilmektedir. AB Komisyonu ilerleme raporlarında TMO nun çıkardığı yönetmeliklerin ortak piyasa düzenlerine iliģkin mevzuat uyumunda bir ilerleme olarak görüldüğü belirtilmiģtir. 4.2 Amerika BirleĢik Devletleri (ABD) ABD de tarım politikaları her altı yılda bir çıkartılan Tarım Kanunu çerçevesinde yürütülmektedir. ABD de tarım piyasasının düzenlenmesi konusunda en etkin kurum Ürün Kredi Kurumu dur. (CCC - Commodity Credit Corporation) ABD Tarım Bakanlığına bağlı olan Ürün Kredi Kurumu (CCC), üretici gelirlerinin ve fiyatlarının dengelenmesi, desteklenmesi ve korunması amacıyla 1933 te kurulmuģtur. Fiyat destekleri, CCC vasıtasıyla yerine getirilmektedir. Halen 2008 2012 Tarım Kanunu yürürlükte olup bu Kanun ile üreticilerin faydalanacağı destekleme fiyatları belirlenmiģtir. Bu fiyatlar; HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 46

Kredi Birim Fiyatı: Üreticilerin ürünlerini CCC nin anlaģmalı lisanslı depolarına rehin bırakmaları hâlinde düzenlenen rehin senetleri karģılığında CCC tarafından yararlandırılacakları düģük faizli ve dokuz aya kadar vadeli kredi fiyatıdır (Loan Rate). Hedef Fiyat: Üreticinin üretimi sürdürebilmesi ve gerekli refahı sağlaması için eline geçmesi arzu edilen fiyattır. Sabit Doğrudan Gelir Desteği: Ürünlere bağlı olarak değiģen ve üreticinin ekiliģ alanının %83,3 üne uygulanan bir destektir. 1995 yılında her çiftlik için kayıtlı olan verim ile yine her çiftlik için belirlenmiģ olan temel alanın (1998 2001 ortalama alan) ve ürün bazında belirlenmiģ olan DGD fiyatının çarpımı ile hesaplanır. Fark Giderici Doğrudan Gelir Desteği; Eğer piyasa fiyatı ile sabit doğrudan gelir desteğinin toplamı hedef fiyatın altında gerçekleģirse aradaki fark telafi edici olarak ödenir. 2008 2012 Tarım Kanunu çerçevesinde belirlenmiģ olan fiyatlar aģağıda verilmiģtir. Tablo 62. ABD de Uygulanan Kredi Birim Fiyatı ve Hedef Fiyat ÜRÜNLER Kredi Birim Fiyatı (USD/Ton) Hedef Fiyat (USD/Ton) Sabit Doğrudan Gelir Desteği (USD/Ton) 2008 2009 2010 2012 2008 2009 2010 2012 2008 12 Buğday 101 108 144 153 19 Mısır 77 77 104 104 11 Sorgum 77 77 101 104 14 Arpa 85 85 103 121 11 Yulaf 92 92 99 123 1,6 Soya 184 184 213 220 16 Diğer Yağlı Tohumlar 205 205 223 280 18 Pamuk 1146 1146 1571 1571 147 Çeltik 143 143 231 231 52 Yerfıstığı 355 355 495 495 36 Kaynak: ABD Tarım Bakanlığı (USDA) 4.3 Avustralya Ortalama yıllık 25 milyon ton buğday üretimi ve 20 milyon ton ihracatı vardır. Üretilen buğday ve arpanın büyük bölümü (%84 ü) ihraç edilmektedir. Buğday ihracatında dünyada ikinci sırada yer almaktadır. 2008 yılında yapılan kanun değiģikliği ile buğday ihracatında da Tek Masa SatıĢ Sistemi yürürlükten kaldırılmıģtır. 1989 yılında üreticilerin, Avustralya Buğday Kurumu (AWB-Australian Wheat Board) yoluyla örgütlü bir biçimde depolama ve pazarlama yaptıkları Tek Masa SatıĢ Sistemi (Single Selling Desk System) iç piyasa için yürürlükten kaldırılmıģtır. Fakat buğday ihracatında Tek Masa SatıĢ Sistemi 2008 yılına kadar devam etmiģtir. AWB 1999 yılına kadar bir kamu kuruluģu iken 1999 yılında hisseleri üreticilere satılarak özelleģtirilmiģtir. 2001 yılında da Ģirketin hisseleri Avustralya Borsası nda iģlem görmeye baģlamıģtır. Avustralya da hububat piyasaları %100 serbest piyasa olup fiyatlara devlet müdahalesi söz konusu değildir. Avustralya da ürün bazlı destekleme olmayıp sadece hassas ürün olarak tanımlanan ürünlerde destekleme yapılmaktadır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 47

4.4 Kanada Kanada nın ortalama yıllık üretimleri buğdayda 28 milyon ton, mısırda 13 milyon ton ve arpada 8 milyon tondur. Buğday ve arpada dünyada önde gelen ihracatçı ülkeler arasında yer almaktadır. Kanada da 1 Ağustos 2012 tarihine kadar buğday ve arpa üreticisi çiftçiler ürünlerini Kanada Buğday Kurumu (CWB) aracılığıyla tek elden pazarlamak zorunda iken 1 Ağustos 2012 de yürürlüğe giren Kanun la CWB nin tekeli kaldırılmıģ, 5 yıl içinde tamamen özel bir Ģirkete dönüģtürülme süreci baģlamıģtır. 1 Ağustos 2012 tarihi öncesinde Kanada da bulunan hububat Ģirketleri CWB ile yaptıkları sözleģme doğrultusunda silolarında CWB adına alım yapmakta ve liman terminallerini CWB adına iģletmekteydi. ġu anda bu Ģirketler silolarında çiftçilerle direk olarak istedikleri türde alım sözleģmeleri yapabilmekte ve kendileri adına limanlardan ihracat gerçekleģtirebilmektedir. Çiftçiler ürünlerini halen CWB ye satma opsiyonuna sahiplerdir. CWB ye ürün satmanın çiftçiler için avantajı, 5 yıllık geçiģ sürecinde ödemelerdeki devlet garantisinin 1 Ağustos 2012 öncesine göre daha kısıtlı olsa da devam etmesidir. Bu garanti 5 yıl sonra tamamen kalkacaktır. Öngörüler, Kanun sonrası ürünün yaklaģık %20 sinin CWB ye gelmeye devam ettiği yönündedir. CWB bir havuz sistemi yoluyla çalıģmaktadır. Ürününü getiren çiftçiye önce bir ön ödeme yapılmakta, çiftçi kalan parasını yıl içinde piyasadaki geliģmeler doğrultusunda değiģim gösteren toplam satıģ havuzundan ürün dönemi sonunda almaktadır. CWB tekeli kaldırılsa da Tarım Bakanlığına bağlı olan ve ülke hububatının kalitesinden sorumlu olan Kanada Hububat Komisyonu nun iç piyasadaki dolaylı (lisans verdiği gözetim Ģirketleri yoluyla) ve ihracata verilecek ürünler üstündeki direkt denetimi devam etmektedir. Kanada da üretim miktarına dayalı bir sübvansiyon uygulaması yoktur. Destekler daha çok sınırlı süreli programlar bazında yapılmaktadır. Kanada da tarımsal destekler hem Federal Hükümet tarafından hem de eyalet hükümetleri tarafından sağlanmakta olup destek miktarları ve desteklerdeki Federal Hükümet payları ile eyalet hükümeti payları eyaletten eyalete değiģim göstermektedir. Çiftçilere afetler sonrasında da önemli destekler yapılmaktadır. Vergi geri ödemeleri ve vergi muafiyetleri diğer bir destekleme politikasını oluģturmaktadır. 4.5 Arjantin Arjantin de tarım sektöründe çok az miktarda doğrudan devlet desteği vardır. Genel olarak tarım piyasası rekabetçi konumdaki özel sektörün elinde bulunmaktadır. 1990 lı yıllara kadar devlet destekli tarım politikaları izleyen Arjantin, 1990 yılında serbest piyasa ekonomisine geçiģle daha liberal politikalar izlemeye baģlamıģtır. Bu bağlamda; hububat, et, Ģeker, tütün kurumu gibi devlet kurumları tasfiye edilmiģtir. Temel hububat ve iģlenmiģ yağlı tohum ürünleri üzerindeki ihracat vergileri kaldırılmıģtır (iģlenmemiģ yağlı tohum ihracatındaki %3,5 vergi oranı hariç). Hububat siloları özelleģtirilmiģtir. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 48

Hububat Kurulu ve Et Kurulu gibi devlet kuruluģlarının, tren yolları ve limanların özelleģtirilmesi taģıma ve pazarlama maliyetleri gibi birçok üretici maliyetini düģürmüģ, tarımsal üretimin etkinliği artmıģtır. Arjantin ürüne bağlı doğrudan gelir desteği uygulamamakta olup üretimden bağımsız gelir desteği küçük iģletmeler ile tütün üreticilerine verilmektedir. Bunun yanı sıra Arjantin Ulusal Bankası (BNA) tarım ve hayvancılık sektörüne özel, düģük faizli kredi desteği vermektedir. Arjantin, Güney Amerika Ortak Pazarı (MERCOSUR) üyesidir. Birlik içinde ortak gümrük tarifeleri belirlenmiģtir. 5. LĠSANSLI DEPOCULUK Bilindiği üzere, Kurumumuz 1993 yılından itibaren 2699 sayılı Umumi Mağazacılık Kanunu hükümleri kapsamında ürününü depoda tutmak isteyen üreticiye depo sağlamakta, bu doğrultuda ürününü değerlendirmesine yardımcı olmakta ve depoya konan ürün için düzenlediği makbuz senedi ile de ürünlerini satabilmesine imkân sağlamaktadır. 17.02.2005 tarihli ve 25730 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu nun geçici 2 inci maddesinde ise 2699 sayılı Umumi Mağazalar Kanunu kapsamında umumi mağazacılık yapmak üzere izin ve yetki alan kuruluģlardan bu Kanun kapsamındaki tarım ürünlerinin depolanması hizmetleriyle iģtigal edenler, bu Kanun un yürürlüğe girmesinden itibaren en geç beģ yıl içinde bu Kanun hükümlerine intibak etmedikleri takdirde bunlara verilen izin yeni bir karara gerek kalmaksızın iptal edilmiģ sayılır. hükmü yer almaktadır. Ancak TMO, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının uygun görüģü üzerine umumi mağazacılık faaliyetlerini kesintisiz olarak devam ettirmektedir. Ayrıca Kurumumuz, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Ordu Ġl Özel Ġdaresi, Umumi Mağazalar Türk A.ġ. ve Gümrük ve Turizm Ticaret ĠĢletmeleri A.ġ. tarafından lisanslı depoculuk alanında faaliyet göstermek üzere kurulan TMO-TOBB Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk San. ve Tic. A.ġ.nin Ana SözleĢmesi 26.02.2010 tarihli ve 7510 sayılı Ticaret Sicil Gazetesi nde yayımlanmıģtır. Kurumumuzun ayni sermaye, diğer ortakların ise nakdi sermaye ile katıldıkları Ģirketin toplam sermayesi 51 milyon TL olup sermayesinin tamamı ödenmiģtir. Ortakların sermaye payları ve tutarları ise Ģu Ģekildedir: TMO : 24.480.000.- TL (% 48) TOBB : 24.990.000.- TL (% 49) Ordu Ġl Özel Ġdaresi : 1.020.000.- TL (% 2) UMAT A.ġ. : 255.000.- TL (% 0,5) Gümrük ve Turizm ĠĢl. A.ġ. : 255.000.- TL (% 0,5) Ordu Valiliği Devir Tasfiye ve PaylaĢtırma Komisyonunun 20.03.2014 tarihli ve 129 no.lu Kararı ile 6360 sayılı On Dört Ġlde BüyükĢehir Belediyesi ve Yirmi Yedi Ġlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun un geçici 1 inci maddesinin 5 inci fıkrası uyarınca Ordu Valiliği Ġl Özel Ġdaresinin %2 oranındaki hissesinin KuruluĢumuza devredilmesine karar verilmiģ, KuruluĢumuzun sermaye payının %50 ye çıkarılması için Yüksek Planlama Kuruluna baģvuruda bulunulmuģtur. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 49

ġirket; 2013 yılında Ahiboz, Düzce, Lüleburgaz, Polatlı ve Ünye ġube Müdürlüklerinde faaliyetlerine devam etmiģtir. 2013 yılında ġirket tarafından emanet alımı yapılan hububat ve fındık miktarları ile 31.12.2013 tarihi itibariyle emanet stok durumları aģağıdaki tabloda yer almaktadır. ġube ADI Emanet Alım Miktarı (ton) 31.12.2013 Emanet Stok Miktarı (ton) Polatlı 27.930,78 16.949,99 Lüleburgaz 12.954,65 14.585,54 Ahiboz 13.768,44 14.101,24 Hububat toplamı 54.653,87 45.636,77 Ünye 34,08 31,03 Düzce 907,39 907,39 Fındık toplamı 941,47 938,42 GENEL TOPLAM 55.595,34 46.575,19 Söz konusu emanet ürünlerin %60 ı üreticilere, %40 ı sanayici ve tüccara aittir. Bağımsız denetimden geçmiģ finansal tablolarına göre 2013 yılında ġirketin faaliyetleri 970.133.-TL zararla sonuçlanmıģtır. ġirket fındık konusundaki faaliyetlerini 31.12.2013 itibariyle sonlandırmıģtır. HUBUBAT SEKTÖR RAPORU-2013 50