Tekstil endüstrisinde sağlık gözetimi Millworkers by Laurence Stephen Lowry (1948) Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D.
Tekstil Sektörü Elyaf ve ipliği kullanım eşyasına dönüştüren süreçler: Elyaf hazırlama, iplik, dokuma, örgü, boya, baskı, apre, kesim, dikim süreçleri
Dünyada 60 milyon işçi Türkiye de 720 bin kayıtlı, 3 milyon kayıt dışı (ÇSGB, İş Teftiş Kurulu -2011 Yayın no:52) Tekstil ve hazır giyim sektörü ağır ve tehlikeli işler kapsamında
Tekstil endüstrisinde çalışanların özellikleri - Yüksek işten ayrılma hızı - İşe yeni başlayanların yaklaşık yarısı bir yıl içinde işten ayrılıyor. Özellikle ilk aylarda - Kadın işçi yoğunlukta - Genç işçi deneyimsiz işçi yoğunlukta Bakirci N, et al. Occup Environ Med, 63(2):126-130 (2006)
Tekstil endüstrisinde sağlık riskleri Ergonomik faktörler Kas iskelet sistemi hastalıkları Gürültü İşitme kaybı Toz Solunum sorunları Kimyasallar Solunum sorunları Deri sorunları Kanserler Psikososyal faktörler Stres
Toz Solunum sorunları
ÇALIŞMA ORTAMI, ETKEN İŞÇİ TANIMLAMA DEĞERLENDİRME -Etken (ler)? -Çevrede bulunma ve dağılma özellikleri -Çalışana nasıl ulaşıyor? -Vücuda nasıl giriyor? -Etkenin çevredeki düzeyi? -İşçiye ne kadar ulaşıyor? -Sınır değerlerin neresinde? -Çalışanlar kimler? -Yaş, cinsiyet, eğitim,. -Önceki işleri -Maruz kalım öyküleri -Çalışanlar etkilenmiş midir? -Etkene yönelik taramalar Erken tanı KORUMA -Maruz kalımın kontrolü -Kaynakta, -Ortamda -Kişide -İş organizasyonu ile -Kişiye yönelik koruyucu önlemler -Erken tanı ve tedavi
Tekstil tozlarının ortaya çıktığı işler Çırçır İplik Dokuma Hazır giyim işletmelerinin kesim bölümleri
Pres (waste room) Açma-Harman (opening) Tarak (carding) Fitil (combing) İplik (spinning) Bobin (winding) Ambalaj (packing) İplik üretimi
Tekstil işinde Hangi tozlar açığa çıkıyor? Pamuk Yün Toz denilince anlayacağımız: Pamuk lifi + sap ve yaprak parçaları + mikroorganizmalar + pestisit
Çalışma ortamına yönelik Toz örnekleri toplama İşyeri ortamından (Total-Statik) Elektrostatik çöktürücüler Yüksek hacimli toz toplayıcıları Gravimetrik toz toplayıcıları İşçilerden (Kişisel toz örnekleri) Gravimetrik toz toplayıcıları
İşçilerden (Kişisel toz örnekleri) Gravimetrik toz toplayıcıları
Bakirci N, et al. J Occup Environ Med, 49(8):853-861 (2007)
Grafik 1: Toz yoğunluklarının çalışma alanlarındaki logaritmik ortalamaları ve güven aralıkları 1,0 Grafik 2: Endotoksin yoğunluklarının çalışma alanlarındaki logaritmik ortalamaları ve güven aralıkları 5,8 4,6,4,2 0,0 -,2 -,4 %95 GA Endotoksin yoğunluğu (Log) N = 17 54 56 açma-tarak fitil cer-p enye 270 iplik 116 16 bobin ambalaj 14 29 pres tü m alanlar 3 2 1 0 N = 5 17 12 açma-tarak fitil cer-p enye 90 iplik 39 9 bobin ambalaj 5 14 pres tü m alanlar Bakırcı N, ve ark. İstanbul da üç iplik fabrikasında pamuk tozu ve gram negatif endotoksin düzeylerinin incelenmesi 9.Ulusal Halk Sağlığı Kongresi. Ankara, 3-6 Kasım 2004
Toz yoğunluğu limitleri Zaman Ağırlıklı Ortalama Değer (ZAOD/TWA) (mg/m3) Pamuk tozu (Çırçır, hallaç, iplik) 0.5 Pamuk tozu (Dokuma) 0.75 Pamuk tozu (Konfeksiyon) 1 TOZLA MÜCADELE YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi: 05.11.2013 Sayısı: 28812
Maruz kalımın değerlendirilmesi Birikimli maruz kalım endeksi Maruz kalım süresi Toz veya kirletici yoğunluğu Çalıştığı ortamda İşçiye ulaşan
Toz kontrolü için Kapalı sistem çalışma Toz yoğunluğunu azaltacak önlemler Uygun havalandırma Toz maskesi
Pamuk tozunun sağlık etkisi akut bisinozis İlk kez pamuk tozu ile karşılaşan işçilerde çalışma hayatının ilk dönemlerinde Vardiya boyunca solunum fonksiyonlarında azalma vardır Solunum yolunun iritasyonuna ait belirtiler ortaya çıkar İşten ayrılmanın yüksek olmasına ve sağlıklı işçi etkisine neden olabilir kronik bisinozis 20-25 yıl pamuk tozuna maruziyetin ardından oluşan, Shilling ve arkadaşlarının tanımladığı klasik bisinozis
SAĞLIK GÖZETİMİ_Tanı ve izlem için Öykü Solunum fonksiyon testleri
İşçilerin tıbbi izlemi İşe giriş muayenesi Öykü (standart anket) Fizik muayene Solunum fonksiyon testleri (SFT) Akciğer radyografisi (?) Periyodik muayeneler (riske yönelik izlem) Öykü (standart anket)_yıllık Fizik muayene Solunum fonksiyon testleri (SFT)_ilk hafta ve yıllık Akciğer radyografisi (?)
Tıbbi görüşmenin-anketin içeriği Kişisel bilgiler/çalışma öyküsü Mesleki maruz kalım bilgisi Tütün kullanımı Belirtiler Göğüste sıkışma hissi Nefes darlığı Öksürük Balgam Alerjik rinit Göz şikayetleri Hırıltılı solunum BELİRTİLERİN ÇALIŞMA İLE İLİŞKİSİ SORGULANIR
Evre 0: Semptom yok Bisinozis Evre B 1:Çalışma haftasının ilk günlerinin çoğunda göğüste sıkışma ve /veya nefes darlığı Evre B 2:Çalışma haftasının ilk ve diğer günlerinde göğüste sıkışma ve /veya nefes darlığı
SORU 3: GÖĞÜSTE SIKIŞMA HİSSİ 3.1) Göğsünüzde hiç sıkışma hissi veya nefes almada zorlanma oluyor mu? EVET HAYIR Yanıt "HAYIR" ise "SORU 4- NEFES DARLIĞI"na geçiniz 3.2) Göğsünüzdeki sıkışma hissi, sadece soğuk algınlığı geçirdiğiniz dönemlerde mi ortaya çıkıyor? EVET HAYIR Yanıt "EVET" ise "SORU 4-NEFES DARLIĞI"na geçiniz 3.3) Göğüste sıkışma hissi günün belli saatlerinde mi ortaya çıkıyor? EVET HAYIR "EVET" ise: hangi saatlerde?: Sabah öğleden sonra akşam gece Çalışma saatlerinde 3.4) Göğüste sıkışma hissi düzenli olarak haftanın belli bir günü ya da günlerinde mi ortaya çıkıyor? EVET HAYIR "EVET" ise: hangi günlerde? P.tesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma C.tesi Pazar 3.5) Göğüste sıkışma hissi, düzenli olarak, haftanın belli bir günü ya da günlerinde daha da kötüleşiyor mu? EVET HAYIR "EVET" ise: hangi günlerde? P.tesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma C.tesi Pazar 3.6) Göğüste sıkışma hissi, düzenli olarak, çalışırken her hafta mı yoksa bazı haftalarda mı ortaya çıkıyor? HER HAFTA BAZI HAFTALARDA 3.7) Göğüste sıkışma hissi, hafta sonu tatilinde daha mı iyi, aynı mı, daha mı kötü? DAHA İYİ AYNI DAHA KÖTÜ 3.8) Göğüste sıkışma hissi tatil günlerinde daha mı iyi, aynı mı, daha mı kötü? DAHA İYİ AYNI DAHA KÖTÜ 3.9) Bu şikayetiniz ne zamandan beri var? yıl ay gün
Solunum yolu irritasyonu (SYİ) Evre SYİ 1: Toza maruz kalma ile başlayan öksürük Evre SYİ 2: Toza maruz kalma ile başlayan veya artan balgam çıkarma (bir yılda 3 ay boyunca hemen her gün) Evre SYİ 3: Toza maruz kalma ile başlayan veya artan balgam çıkarma (ya göğüs hastalıkları ile alevlenir ya da en az 2 yıl devam eder)
Solunum Fonksiyon Testleri İşe başlamadan önce yapılan SFT İlk değerleri saptayacak Hangi değerlerde risk yüksek? İşe yeni başlayanlar için (akut etkiyi anlamak için)_ilk hafta Vardiya öncesi Vardiya sonrası (vardiya süresindeki değişimi göstermek için) Düzenli SFT izlemi (kronik etkiyi anlamak için)_yıllık
Akciğer fonksiyonları 1. Akut değişiklikler Sınıflandırma Vardiya süresinde FEV 1 deki azalma Etki yok: <%5 Hafif etki: %5-9 Orta düzeyde etki: %10-19 Şiddetli etki: >=%20 2. Kronik değişiklikler Etki yok: Hafif-orta düzeyde etki: Şiddetli etki: FEV 1 beklenen değerin en az %80 i FEV 1 beklenen değerin %60-79 i FEV 1 beklenen değerin %60 ından daha düşük
Maruziyet ve kontrol gruplarında çalışma haftası boyunca FEV 1 değişimi 8 6 4 2 0-2 Kont rol grubu -4 N = 47 1.gün 65 47 65 47 66 47 65 47 2.gün 3.gün 4.gün 65 5.gün Maruziyet grubu Bakirci N, et al. Occup Med, 56(6):365-370 (2006)
Tedavisi, mesleki astım, amfizem ve kronik bronşit tedavisine benzer (bronkodilatörler, anti-enflamatuar ve inhale steroidler) Korunma çok daha önemli Çalışma ortamına yönelik Maruz kalımın değerlendirilmesi ve toz kontrolü İşçiye yönelik Periyodik muayeneler ve işe giriş muayeneleri (Öykü/anket ve solunum fonksiyon testleri) Toz ile temasın kesilmesi
Jing Shi, et al. Am J Respir Crit Care Med. Jul 15, 2010; 182(2): 200 206
Industrial Landscape, Ashton-under-Lyne by Laurence Stephen Lowry (1952) Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. nadi.bakirci@acibadem.edu.tr