1. GİRİŞ Titreşim, en genel haliyle bir cismin denge konumu etrafında yaptığı salınım hareketi olarak tarif edilir. Titreşim genellikle istenmeyen

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. GİRİŞ Titreşim, en genel haliyle bir cismin denge konumu etrafında yaptığı salınım hareketi olarak tarif edilir. Titreşim genellikle istenmeyen"

Transkript

1 1. GİRİŞ Titreşim, en genel haliyle bir cismin denge konumu etrafında yaptığı salınım hareketi olarak tarif edilir. Titreşim genellikle istenmeyen bir durumdur. Çünkü makinenin görevini zorlaştıracak, hattâ bazı durumlarda rezonans oluşturarak makinenin tahrip olmasına sebep olacaktır. Makineler tasarlanırken, titreşime sebep olabilecek iç ve dış kuvvetlerin mümkün olduğu kadar küçük olması istenir. Bu kuvvetler metal yorulmasına, çalışan parçalar arasındaki boşluğun artmasına, aşınmalara, çatlaklar oluşmasına, dönen elemanlarda dengesizliğe, yataklarda bozulmalara v.s. sebep olurlar. Diğer taraftan tüm bu bozulmalar titreşimi oluşturan veya şiddetini artıran unsurlardır. Titreşim ile ilgili çalışmalar milattan önce 5.yüzyılda başlamıştır. İlk zamanlarda müzik aletleri ve ses titreşimleri üzerine çalışmalar başlamış, daha sonraları sarkaç ile ilgili çalışmalar bunu takip etmiştir. Bu çalışmalarda sarkaç bir zaman göstergesi olacak şekilde kullanılmıştır. Deneysel titreşim ölçümleri Pisagor zamanında başlamıştır. Pisagor, çekiçler, teller, borular, levhalar ile deneyler yapmıştır. İlk titreşim araştırma laboratuarı bu dönemde kurulmuştur. Tabii frekans ile ilgili kural da Pisagor tarafından ifade edilmiştir. Günümüzde ise bu alanda çok büyük gelişmeler kaydedilmiştir. Özellikle elektronik ve bilgisayar bilimlerinin ilerlemesi ile titreşim ölçümü ve analizi hassas olarak yapılabilmektedir. Titreşim ölçümü ve analizi çok değişik amaçlar için yapılmaktadır. Tabii frekansın tespiti, ürün kalite kontrolü, gürültü ölçümü, yapılardaki ve malzemelerdeki hasarların belirlenmesi, makine durumunun izlenmesi bunlardan bazılarıdır. Her makine elemanının titreşimi kendine özeldir. Bu prensipten yola çıkılarak titreşim analizi makinelerin durumu hakkında bilgi edinmede etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Özellikle 1970'li yıllardan sonra bu alanda büyük gelişmeler kaydedilmiştir. Sanayide (özellikle petrol, kimya ve çimento) yaygın olarak kullanılan dönen elemanlarda (rulmanlar, pompalar, dişliler, fanlar, kompresörler, türbinler, v.s.) oluşan arızaların belirlenmesinde titreşim analizi verimli bir şekilde uygulanmaktadır. Makinelerde yataklara temas sağlayıcı elemanlar dokundurup, makinede olanları, çıkan sesi kulakla dinleme yoluyla öğrenme işi eskiden beri bakım personeli tarafından kullanılmaktadır. Daha sonraları 1

2 bu işi geliştiren bazı ustaların makineyi Stetoskop ile dinledikleri de bilinmektedir. Yani zamanın şartlarına göre titreşim bilgisinden makine durumu hakkında bilgi edinmede yararlanılmıştır. Dönen elemanlar makinelerin önemli parçalarındandır. Bu elemanların kendilerine özel titreşim hareketlerinin (hangi frekansta, ne gibi bir arıza oluşacağının) bilinmesi sebebiyle, alınan titreşim ölçümlerinin değerlendirilmesi ile, oluşmakta olan arızalar başlangıç aşamasında iken tespit edilebilmektedir. Titreşim analizi ile arıza tespitinin fabrikalarda kullanılması, bakım faaliyetlerinin daha verimli ve planlı olarak uygulanmasını sağlamıştır. Çünkü fabrikalarda bakım masrafları işletmeler için büyük yük getirmektedir. Belirli endüstri kollarına bağlı olarak, bakım masrafları üretilen malın masrafının %15'i ile %40'ı arasında olabilmektedir. Örneğin gıda endüstrisinde ortalama bakım masrafları üretilen malın masrafının %15'ine karşılık gelmektedir. Bu, demir-çelik, kâğıt ve diğer ağır endüstri kollarında %40'a kadar varmaktadır. Amerika'da bu, yılda 200 milyar dolardan daha fazla bir rakama karşılık gelmektedir.[9] 2

3 2.TEMEL KAVRAMLAR Titreşim analizi yapabilmemiz için öncelikle mekanik titreşimlerle ilgili temel kavramları bilmemiz gerekir.bu temel kavramlar bir titreşim hareketini tanımlayabilmemiz için gereklidir. 2.1.Periyot Titreşim sinyalinin bir tam tekrarının kaç saniyede geçtiğinin ölçüsüdür.birimi saniye ve ya saniyenin alt katları cinsinden ifade edilebilir.örneğin bir titreşim hareketi kendini 15 sn de tekrarlıyorsa bu hareketin periyodu 15sn dir denir.(t ) ile gösterilir.[1] 2.2.Frekans Bir titreşim hareketinin birim zamandaki tekrar sayısıdır.(f) ile gösterilir.titreşim terminolojisinde frekans üç değişik birimle ifade edilir: a)titreşim hareketinin bir saniye süre içinde tekrarlanma miktarı:birimi Hertz(Hz) ve ya CPS(Cycles Per Second) tir. b)titreşim hareketinin bir dakika süre içinde tekrarlanma miktarı:birimi CPM(Cycle Per Minute) dir. CPM/60=CPS=Hz eşitliği vardır. c)titreşim hareketinin o harekete neden olan birincil hareketin dönme devrinin hangi katlarında(çarpanlarında) meydana geldiğinin ölçüsü:birimi, Kat(orders) olan bu bağıl hareket, titreşimin ölçüldüğü yatak içinde dönen milin dönüş devri katları ile, titreşim hareketinin tekrarlanma frekanslarının çakışıp çakışmadıklarını ifade eder.örneğin rulman elemanlarında oluşan titreşim hareketleri kendini dönme devrinin hesaplanabilen bir katı cinsinden belli eder.[1] 2.3.Açısal Frekans Dönme hareketi yapan bir cismin birim zamanda kat ettiği yolun(taradığı açının) Radyan açı derecesi cinsinden değeridir.birimi Rad/s dir.(ω) ile gösterilir.aşağıdaki formül kullanılarak bulunabilir.[1] ω=2пf=2п/t (2.1.) 2.4.Faz İki olay arasındaki, referans ve ya başlangıç noktasına bağlı olan aralıktır.olay ve ya hareketlerden birinin diğerine göre ne kadar önce ve ya sonra meydana geldiğinin ölçüsüdür.birimi açı birimidir(derece ve ya radyan)

4 derece ve ya 0-2п radyan arasında değerler alır.şekil2.1 de aralarında 90 derece faz farkı bulunan iki hareket gösterilmektedir.[1] 1,5 1 0,5 0-0, ,5 Şekil. 2.1.Faz farkı 2.5.Genlik Titreşimin şiddetini ifade eder.genlik; titreşim eğrisi üzerindeki 0 noktası ile en üst nokta arasındaki mesafe ile(peak), +/- iki tepe arasındaki mesafe ile(peak to peak), ortalama değer ile(average), RMS(Root Main Square:Bir hareketin iki zaman aralığında aldığı değerlerinin karelerinin ortalamasının kareköküdür.) değerleri ile ifade edilebilir.bu değerler arasında aşağıdaki dönüşümler vardır: peak to peak(p-p)=2*peak(p), RMS=0,707*p, ortalama(average)=0,637*p.aşağıda bu dört değer grafik üzerinde gösterilmiştir: Şekil. 2.2Genlik Birimleri 4

5 Genlik, harekete neden olan kuvvetin şiddetini ifade etmesi nedeniyle, titreşim terminolojisinde önemli bir terim olarak karşımıza çıkar. Fizikten hatırlanacağı üzere bir kuvvetin şiddeti, yarattığı Deplasmanı, Hızı ve ya İvmesi cinsinden ifade edilebilir.şu halde titreşim birimleri de Deplasman, Hız ve İvme birimleri olmak zorundadır.bu üç kavram hakkında açıklayıcı bilgi aşağıda verilmiştir: Deplasman:Bir kuvvetin etkisi altındaki kütlenin, sıfır noktasına ve ya belli bir referans noktasına göre ötelenmesi sonunda kat ettiği yol ve ya yer değiştirme miktarıdır.(x) ile gösterilir.birimi mm, μm ve inch cinsindendir Hız:Birim zamanda alınan yol ve ya deplasmanın genliğinin zamana göre değişimidir.hızın aldığı değer, eğrinin x eksenini kestiği noktalarda maksimum, tepe noktalarında ise sıfırdır.bu da deplasman ile hız arasında 90 derecelik bir faz farkı olduğu anlamına gelir(deplasman hızdan 90 derece ileridedir.).(v) ile gösterilir.birimi mm/s, μm/s ve inch/s cinsindendir.[1] İvme:Birim zamanda hızda meydana gelen değişiklik ve ya hızın değişim oranındaki değişikliktir.ivmenin aldığı değer tepe noktalarda maksimum, eğrinin x eksenini kestiği noktalarda ise sıfırdır.bu da ivme ile deplasman arasında 180 derecelik, ivme hız arasında da 90 derecelik bir faz farkı olduğu anlamına gelir.birimi G s, mm/s 2, μm/s 2, inch/s 2 cinsindendir.burada G s yerçekimi ivmesi sabiti olup değeri 386 inch/s 2 =9,8 m/s 2 dir.(a) ile gösterilir. Bu üç parametre, sinüs eğrisinin çizdiği alanın; a)rms değeri ile, b)ortalama değeri ile, c)peak değeri ile, d)peak-peak değeri ile, tanımlanabilir(şekil.2.2.).trend izlemek amacıyla bir standart oluşturabilmek için deplasman ölçümleri peak-peak, hız ölçümleri peak, ivme ölçümleri RMS cinsinden ifade edilmektedir. Deplasman, hız ve ivme matematikse olarak aşağıdaki gibi ifade edilebilir; Yer değiştirme(deplasman):x(t)=xsin(ωt), (1.1) Hız:V(t)=dX/dt=Xωcos(ωt), (1.2) İvme:a(t)=dV/dt=-X(ω 2 )sin(ωt). (1.3) Bu formülleri sözle ifade etmek gerekirse, deplasmanın zamana göre türevi hızı, hızın zamana göre türevi ivmeyi verir.[1] 5

6 2.6.Doğal Frekans Herhangi bir katı cisim ve ya sistem, dışarıdan darbe şeklinde bir vuruşa maruz kalırsa, bu cisim kütlesine ve elastisite modülüne bağlı bir frekansla titreşir.bu frekansa o cismin ve ya sistemin doğal(tabii) frekansı denir.[1] 2.7.Rezonans Eğer zorlama frekansı ile doğal(tabii) frekans birbirine yakın ise rezonans oluşur.rezonansta çok küçük zorlama genlikleriyle çok büyük salınım genliği elde edilir.uygulamada kayış-kasnak düzeni ile tahrik edilen sistemlerde kayış frekansı ile sistemin doğal frekansının rezonansa girdiği ve bunun sonucunda sistemin parçalandığı durumlara rastlanabilmektedir.sönümlemesi küçük olan sistemlerin rezonans frekansları yaklaşık olarak doğal frekanslarına eşittir.[1] 2.8.Kritik Hız Dönen bir milin rezonansa geldiği dönme hızına, kritik hız adı verilir.bu hızda kütlenin sahip olduğu dengesizliğin etkisi maksimumdur.bu nedenle normal çalışma devirlerinin kritik hız ile çakışmamasına özen gösterilir.aşağıdaki şekilde az sönümlü bir sistem ile ilgili çalışma bölgeleri gösterilmektedir: Şekil.2.3.Çalışma bölgeleri Şekil.2.3 de az sönümlü bir sistemin deplasmanı ile frekansı arasındaki ilişki verilmektedir.birinci bölgede hız düşük olduğundan deplasmanda düşüktür.ikinci bölgeye gelindiğinde hız çok artmamasına rağmen genliklerin aşırı bir artışı görülür.bunun nedeni sistemin kritik hızına ve ya rezonans frekansına yakın 6

7 oluşumuzdur.üçüncü bölgede ise yüksek hıza rağmen düşük genlik görülür.bu sebeple düşük hızlı makinalarda 1. bölgede, yüksek hızlılarda ise 3. bölgede çalışmalıyız ve 2. bölgeden olabildiğince hızlı geçmeliyiz.[1] 7

8 3.RULMANLAR Rulmanlar iki eleman arasında bir veya birkaç yönde izafi harekete müsaade eden fakat kuvvet doğrultusundaki harekete engel olan elemanlardır.rulmanlar yüzeyler arasındaki izafi dönme hareketi sayesinde millere yataklık ederler.bunu gerçekleştirmek için destekleyen ve desteklenen elemanlar arasında bilya ve ya makara şeklinde yuvarlanma elemanları bulunmaktadır.aslında rulman iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanı ve kafesten oluşan bir sistemdir.iç bilezik milin üzerine, dış bilezik makinanın gövdesine yerleştirilir, kafes ise yuvarlanma elemanlarının birbirlerine göre belirli mesafede tutulmasını sağlar.aşağıda tablo.3.1. de rulman çeşitleri görülmektedir. Tablo.3.1.Rulman Çeşitleri[2] 8

9 Şekil.3.1.Rulman Elemanları[9] 3.1.Temas Açısı Yuvarlanma elemanı ile yuvarlanma yüzeylerinin arasındaki temas noktalarının oluşturduğu açıdır.(β) ile gösterilir.sabit bilyalı yataklarda β=0 dır, yani eksenel yük taşımazlar. Şekil3.2. da rulman geometrisi görülmektedir.burada D1=dış bilezik çapı,d2=iç bilezik çapı,β=temas açısı,bd=bilya çapı,pd=yuvarlanma dairesi çapıdır.[2] Şekil.3.2.Rulman Geometrisi[10] 3.2.Rulman Yük ve Ömür Formülleri Rulmanlı yataklar standart olarak belirli firmalar tarafından imal edilmektedir.bu firmaların imal ettikleri yatakların tipleri, boyutları ve dinamik 9

10 kapasiteleri hakkında bilgiler verilmektedir.verilen bilgiler doğrultusunda çalışma koşullarına uygun yataklar kataloglardan seçilir.aşağıda ORS marka 6000 serisi rulmanlara ait bir katalog gösterilmektedir; Tablo.3.2.Rulman Kataloğu[13] d D B CISO C0,ISO (mm) (mm) (mm) (kn) (kn) Katalogda 6000 serisi rulmanın verilen özellikleri iç çap(d), dış çap(d), rulman genişliği(b), dinamik yük katsayısı(c) ve statik yük katsayısı(c0) verilmektedir.burada dinamik yük katsayısı(c) rulmanın bir milyon devirlik bir nominal ömre eriştiği yük olarak tanımlanabilir.[2] Dinamik Eşdeğer Yük:Rulmanlı yataklar aynı anda hem radyal(fr)hem eksenel(fa)yüklere maruz kalabilirler.dinamik eşdeğer yük(f) yorulma bakımından kombine yük gibi tesir eden radyal(radyal yataklarda) ve ya eksenel(eksenel yataklarda) bir yüktür.dinamik eşdeğer yük aşağıdaki formülle hesaplanabilir: F=X FR+Y FA (3.1.) Burada (X) radyal faktör, (Y) eksenel faktör olarak tanımlanır.x ve Y faktörleri FA/ FR oranına bağlı olarak belirlenir.radyal yataklarda X=1, Y=0 dır.[2] 10

11 3.2.2.Nominal Ömür:Yapılan deneylere göre tip, boyut ve malzemeleri aynı olan ve aynı yüke maruz kalan rulmanların ömürleri farklıdır.bu nedenle rulmanlı yatakların ömrü, gerçek ve nominal olmak üzere iki şekilde ifade edilmektedir.gerçek ömür, bir rulmanlı yatakta o yatağın bileziklerinden birinde ve ya yuvarlanma elemanlarında ilk yorulma belirtileri meydana gelinceye kadar geçen süredeki toplam devir sayısıdır.nominal ömür ise aynı rulmanlı yataklardan ibaret bir gruba ait olmakla beraber, o gruptaki yatakların %90 ının eriştiği ve ya aştığı ömürdür. Nominal ömür, milyon cinsinden devir sayısı(l) ve ya çalışma saati(lh) olarak ifade edilir.bu iki kavram arasında L=60n Lh/10 6 (3.2.) Burada n, dev/dak olarak dönme hızıdır. Nominal ömür aynı zamanda aşağıdaki formülle dinamik eşdeğer yük ve dinamik yük sayısı cinsinden de yazılabilir: L=60nLh/10 6 =(C/F) p => Lh=(10 6 /60n)(C/F) p =(16666/n)(C/F) p. (3.3.) Bilyalı rulmanlar için p=3, makaralı rulmanlar için p=10/3 alınmalıdır.[2] 11

12 4.KESTİRİMCİ BAKIM Kestirimci bakım, makineler üzerinden, periyodik aralıklarla alınan, fiziksel parametre ölçümlerinin zaman içindeki eğilimlerini izleyerek, makine sağlığı hakkında geleceğe yönelik bir kestirimde bulunma yöntemidir. [4] Kestirimci Bakım yöntemi son 30 yıl içinde özellikle batılı gelişmiş ülkelerde yaygın hale gelmiş ve uzun vadede üretimin maliyetlerinin büyük ölçüde düştüğü karlılığında o ölçüde arttığının tartışılmaz olduğu kanıtlanmıştır.özellikle üretimin, bakım için bile olsa durmasının gerek ekonomik gerekse sistem yönünden sakıncalı olduğu tesislerde bu yöntemin kullanılması acil hale gelmektedir.elektrik santralleri çimento, kağıt, cam ve petrokimya tesisleri bu tip sektörlere örnek gösterilebilir.yöntemin başlaması da genellikle bu tip entegre tesislerde olmuştur.ancak bugün her sektörde yaygın olarak kullanılmaktadır. Sistem, istatistiksel yöntemlerin bakım amacıyla kullanılması düşüncesiyle geliştirilmiştir.mühendisliğin en önemli özelliği araştırmacılığıdır.bu disiplinle, farklı branşların ürettiği kuramları uygulamaya sokar ve onu günlük yaşamın bir parçası yapar.işletmede, bakım faaliyetleriyle sorumlu mühendis, karşılaştığı soruların istatistiksel karşılığının arayışı içinde değilse, sürekli aynı sorunlarla karşılaşma durumunda kalacaktır.[4] Kestirimci Bakım yaklaşımının temeli, makineleri durdurmadan, tahribatsız, çalışma koşullarında, sağlıkları ile ilgili veriler alınması ve bu verilerin zaman içindeki değişimini izlemektir.makine sağlığı hakkındaki verilere çeşitli yollarla ulaşılabilir. [4] 4.1.Arızaların Önceden Belirlenmesi Bakımcıların en zorlandıkları konu, arıza nedeni ile durmuş olan makinenin neden arızaya girdiğini belirlemektir.tecrübe ile bazı varsayımlar yapılarak neden makinenin arızaya girdiği belirlenebilir.zorluk, duran bir makinede bunu yapabilmektedir.öngörülen onarım kimi zaman sorunu çözmez ve makine yeniden arızaya girer. Arızanın teşhisi için geçen süre, o makinenin o kadar süre üretim yapmadığı anlamına gelir.duruş süresi uzadıkça, işletmenin karlılığı da etkilenecektir. Duruş süresinin optimum süreye indirilmesi, ancak makine sağlığının periyodik ölçümler ile izlenmesi sonucu mümkün olacaktır.iso 9000 Kestirimci Bakım uygulamasını zorunlu tutmaktadır.[4] 12

13 4.2.Kestirimci Bakım Yöntemleri Birbirleri ile ilişki kurabilen, makine sağlığı ile ilgili bilgi verebilen, arızaların önceden teşhisine yardım eden farklı analiz teknolojileri günümüzde birlikte kullanılmaktadır.önceleri tek ve bağımsız kullanılan bu teknolojiler şunlardır: Titreşim Analizi:Mekanik arızalar teşhis edilir, beklenmeyen duruşlar önlenerek üretkenlik arttırılır.portatif ya da online sürekli izleme sistemleriyle uygulanır Yağ Analizi:Arızalar nedeniyle oluşan sürtünmeler yağa partiküllerin karışmasına neden olur.bunların belirlenmesi arıza uyarısı olacaktır.yağ değişimi analizlere göre gerektikçe yapılır, böylece yağ tüketimi azalır.bu yöntemde yağın kimyasındaki değişim izlenir, viskozite ölçümü ve partikül sayımı yapılır, yağ içindeki kesif partikül ve su belirlenir Termal Analiz:Makine sağlığının tahribatsız ölçümle görüntülenmesini sağlar.mekanik sürtünme kaynakları, elektriksel direnç noktaları, ısı kaçak ve yalıtım sorunları belirlenir Ultrasonik Görüntüleme:Borularda ve kaplarda basınçlı hava kaçaklarının belirlenmesi, vanaların çalışma testi, buhar kapanları çalışma testi, dönen ekipmanların kontrolleri, rulman yağlama durumu ve elektriksel sistemlerde arkkorona dinlenebilir Gürültü Kontrolü:Makine ve elemanlarında oluşan titreşimlerden doğan gürültünün ölçülüp, analiz edilmesi ve normal şartlardaki değerlerle karşılaştırılması da makinanın çalışma performansı hakkında ve hata teşhisi konusunda yararlı bilgiler verir. Gürültü sinyallerinin frekans analizini yaparak, gürültünün hangi makineden ve o makinanın hangi parçasından kaynaklandığı belirlenebilir. Bu parametreler dışında, çatlak kontrolü, makineye giriş-çıkış güçlerinin kontrolü, korozyon kontrolü ve akışkanlarda hız kontrolü de hata teşhisinde önemli rol oynar. 4.3.Kestirimci Bakım Sistemi Kestirimci Bakım amacı için kullanılmak üzere veri toplama ve analiz cihazı, bilgisayar programı ve bilgisayar gibi donanımların yanı sıra, ölçümleri alacak bir ve ya daha çok sayıda ölçüm teknisyeni ile bu ölçümleri yorumlayacak mühendise ihtiyaç duyulmaktadır.[4] 13

14 4.4. Ölçüm Alma Periyodu Vibrasyon ölçümü tabanlı Kestirimci Bakım uygulamasında makinelerden haftada bir ölçüm alınması hedeflenir.ancak bu şekilde makine sağlığı yakından izlenebilecek ve sistemden verim alınabilecektir.üç ayda bir, ayda bir gibi ölçüm periyotları geçmişte kalmış, verimsiz olduklarının uygulamalardan görülmesi üzerine daha hızlı ölçüm alma ve kaydetme cihazları geliştirilmiştir.hızlı ölçüm alan cihazlar ile makine sağlığı haftalık ölçüm periyotları ile izlenebilmektedir.[4] 4.5.Trend Analizi Erken uyarıcı bakım son ölçüm ve geçmiş ölçümleri bir bütün içinde eğilim çözümleme yöntemi (Trend Analysis) ile değerlendirerek gelecekte çıkacak olası arızayı belirler.trend analizi sayesinde, aşağıdaki şekilde belirtildiği gibi; Oluşan arızalar belirlenir, Arızanın gelişimi takip edilir, Duruş(hasar) anından hemen önceye kadar makine çalıştırılır.[10] Şekil.4.1.Trend Analizi[10] 14

15 5.TİTREŞİM ANALİZİ Arızalı bir makinenin yaptığı titreşim hareketi, düzenli aralıklarla tekrarlanan, periyodik bir yer değiştirme aksiyonudur.bu titreşim hareketine neden olan belli başlı arızalar ise şu şekilde sıralanabilir: Balanssızlık, Mekanik gevşeklik, Eksenel ayarsızlık, Rulman arızası, Dişli arızası, Kayış-kasnak arızası, Yağlama hatasından kaynaklanan arızalar, Elektriksel kökenli arızalar.[7] Bu arızaların hepsi de, kendine özgü, karakteristik bir titreşim sinyali üretir.bu sinyalleri, farklı frekanslarda yayın yapan radyo verici istasyonlarının sinyalleri gibi düşünebiliriz.ancak radyo vericilerinin frekansları arasında yasa ile belirlenmiş minimum bir boş bandın muhafaza edilmesi gerekmektedir.istasyonların birbirlerini etkileyerek kuvvetli sinyalin zayıf sinyali bastırması(distorsiyon, girişim) bu sayede önlenmektedir. Makine üzerindeki arızalı noktalar ise, aralarında boş band olmaksızın, birbirleri ile tamamen karışmış frekanslarda yayın yaparlar.işte titreşim analizinin amacı, bu karışık frekansları ayırt ederek, onların meydana gelmesine neden olan kaynağı belirlemektir.bu kaynak arızanın kendisidir. Titreşim sinyali ile onu üreten kaynak arasındaki ilişkinin belirlenebilmesi için, iki ayrı grafik şekline dönüştürülmekte ve bu grafikler, çoğu zaman beraberce(superpose edilerek) incelenmektedir.bu grafikler aşağıda detaylı bir şekilde ve örneklerle açıklanmıştır.[7] 5.1.Dalgaform Grafiği Birbirine karışmış çoklu sinyal grubunu genlik-zaman ilişkisi içinde gösterildiği grafiktir. Kestirimci Bakım ın yeni yeni güncellik kazanmaya başladığı yıllarda( ), dalgaform grafiğinin arıza tanısındaki önemi henüz anlaşılamamıştı.ancak titreşim analizinde daha ileriye gitmek için nelerin yapılabileceği araştırmaları, 15

16 dalgaform grafiklerinin de arıza hakkında ipuçları taşıdıklarını, dolayısıyla teşhis için kullanılmaları gerektiğini ortaya çıkarmıştır.[7] Dalgaform analizinin esası, desen(pattern) tanımadır.arızalar özelliklerine göre, dalgaform grafiğinde değişik desenlerin oluşmasına neden olurlar.örneğin, titreşim genliği hız birimi cinsiden seçilirse; saf sinüs eğrisi balanssızlık işaretidir(şekil5.1.).piklerin her periyotta eşit sayıda olmaması, mekanik gevşeklik belirtisidir.genlik skalası ivme birimi cinsinden seçilirse; melek balığı deseni, rulman arızası belirtisidir(şekil5.2.) Şekil. 5.1.Dengesizlik Dalgaform Grafiği[9] Şekil. 5.2.Rulman hasarı dalgaform grafiği(melekbalığı deseni)[9] 5.2.Spektrum Grafiği Dalgaform grafiğinin bir dizi matematiksel işleme tabi tutulması sonunda hesap yoluyla elde edilmiş sanal bir grafiktir.bu grafikte titreşim sinyali genlik/frekans bazında gösterilir.uygulanan matematiksel işlemin adı ise FFT(Fast Fourier Transform) dir.[7] 16

17 FFT, esas olarak istatistik tabanlı matematiksel bir çevrimdir.karışık titreşim sinyalleri yumağını ayrıştırır ve hangi frekansta ne şiddette bir titreşimin mevcut olduğunu gösterir.yapılan işlem dalgaform grafiğindeki tekrarlanan sinyallerin frekanslarına göre ayrıştırılarak frekans/genlik grafiğinde gösterilmesidir.bu sayede, dalgaform grafiğine göre daha kolay anlaşılabilir bir grafik elde edilmiş olur. Anlaşılacağı gibi FFT tekrarlanmayan sinyalleri dikkate almamakta, onları yok saymaktadır.bir başka ifade ile, karışık bir sinyaller kümesi içinden periyodik olanları belirleyerek onları harmoniklerine ayırmaktadır. Spektrum grafiğinde görülen her tepeciğin, makinenin dinamik özelliklerinden kaynaklanan bir vericisi vardır.bu verici noktayı belirleyebilmek, makinenin fiziksel özelliklerini ve mekanik yapısını bilmekle mümkün olabilir.ancak bu suretledir ki makine üzerindeki hangi elemanın böyle bir titreşim sinyalini üreteceği kestirilebilir.[7] Bir titreşim sinyalinin genlik/zaman/frekans ilişkisi ve üç boyutlu FFT çevrimi aşağıda görülmektedir. Şekil. 5.3.FFT Çevrimi[3] 17

18 Şekilden de anlaşılacağı gibi önce makine üzerinden alınan karışık titreşimlerden harmonikleri çıkarılmaktadır.daha sonra ise bu harmoniklerin genlik/frekans grafikleri çizilerek spektrum grafikleri elde edilmiş olur. Aşağıdaki grafikte ise gerçek bir spektrum örneği görülmektedir.bu grafik SKF-CMVA-10 cihazından alınmıştır.grafikten belirgin bir hareketlilik görülmesine rağmen genlikler düşüktür. Şekil. 5.4.Spektrum Grafiği 5.3.Harmonikler Karışık bir sinyal kümesinin, çok sayıda düzenli sinyallerin birleşmesinden ve ya bunların karşılıklı etkileşiminden meydana geldiği kabul edilir.işte bu düzenli sinyallerin her birine, ana sinyalin harmoniği adı verilir. Harmonikler genelde birincil(temel) frekansın katları şeklinde ifade edilirler.örneğin 1. harmonik 1*f, 2. harmonik 2*f, 3. harmonik 3*f.. v.b. Titreşim analizinde ise harmonikler, spektrumda mevcut herhangi bir sinyalin tam sayı çarpanlarında meydana gelen türev sinyalleridir.herhangi bir sinyal yerine genellikle milin dönme devrinin(birincil frekansın) harmonikleri analizde önemli rol oynar.dönme devrinin harmonikleri, devrin tam katlarında meydana gelen 1*RPM, 2*RPM, 3*RPM.v.b. sinyalleridir. Birincil frekansın 1*RPM olmadığı durumlara da rastlanabilir.örneğin bir rulmanın arızalı olan iç bileziğinin arıza frekansı 7.5*RPM olabilir.bu durumda arıza sinyalinin harmonikleri 15*RPM, 22,5*RPM, 30*RPM v.b. olacaktır.[7] 18

19 Bir sinyalin mil dönüş hızının tam katlarında ve ya küsuratlı çarpanlarında meydana gelmesi, arızanın cinsi hakkında önemli bir bilgi olduğu kabul edilmekte ve buna dayalı yorumlar yapılmaktadır.[7] Şekil.5.5. de Fan tahrik milinin fan tarafı rulmanından alınan spektrum görülmektedir.bu spektrumda dönme devri 1050 CPM, birincil frekans 1074,6 CPM ve bu frekanstaki genlik 0,1 G s tir.kırmızı çizgi temel frekansı, kırmızı noktalar ise harmonikleri göstermektedir.bu harmonikler titreşim analiz programlarının koyduğu noktalardır. Şekil. 5.5.Harmonikler 5.4.Yanbantlar Bir sinyalin iki tarafına eşit aralıklarla konumlanmış ikincil sinyallerdir. Yanbantların genlikleri ve esas sinyalin iki tarafındaki sayıları birbirine eşit ve ya farklı olabilir.esas sinyalin genliği ise genellikle yanbantların genliğinden büyüktür.fakat bazı hallerde, örneğin dişlilerde diş kırıklığı olduğu zaman, yanbandın genliği, esas sinyalin genliğinden yüksek olabilmektedir. Yanbantlar arıza teşhisinde önemli bilgiler içerir.özellikle dişli, rulman ve elektriksel arızaların tanısında isabet oranı, yanbantların doğru yorumlanması ile yakından ilişkilidir.[7] 19

20 Şekil.5.6. da kırmızı çizgiler harmonikleri, sarı çizgiler yanbantları göstermektedir.grafikte harmonikler ve yanbantlar birbirlerini izlemektedir.bazı yerlerde yanbantların harmoniklerden büyük olduğu net bir şekilde görülmektedir. Şekil. 5.6.Harmonikler ve Yanbantlar 5.5.Senkron Sinyaller İki sinyalin ve ya hareketin tekrarlanma süreleri birbirine eşitse bunlara senkron(eşzamanlı) sinyaller adı verilir. Örneğin mil dönüş hızı referans kabul edilirse, balanssızlık sinyalinin referans sinyal ile senkron olduğu görülür.çünkü balanssızlık sinyali, titreşim sensörü tarafından, milin her dönüşünde bir defa algılanmaktadır.[7] 5.6.Senkron-altı Sinyaller Tekrarlanma zamanı(periyodu), referans sinyal ve ya hareketin tekrarlanma zamanından daha uzun olan sinyallere bu ad verilir. Örneğin rulmanlarda kafes frekansı, rulmanın takılı olduğu milin dönme frekansının 0,3-0,47 katıdır.bunun anlamı, mil tam bir devir yapıncaya kadar geçen süre içinde, arızalı kafes tam devrin %30-%47 si kadar dönüyor demektir.bu nedenle kafes sinyali senkron-altı(sub-senkron) dır denilir.senkron-altı sinyaller spektrum grafiğinin (0-1)*RPM bölgesinde görülürler.[7] 5.7.Senkron Olmayan Sinyaller İngilizce orijinali non senkron olan bu terim, Türkçe ye senkron olmayan şeklinde çevrilmiştir.fakat anlam olarak, tekrarlanma süresi referans hareketin tekrarlanma süresinden daha kısa olan sinyalleri ifade etmektedir[7] 20

21 Örneğin rulmanlarda bileziklerin ve dönen elemanların arıza sinyalleri mil dönüş devri sinyalinin tam sayı olmayan katlarından meydana gelirler.dış bilezik arıza frekansı 5,2*RPM dir demek, mil tam bir devir yapıncaya kadar dış bilezikte arızalı bir noktaya 5,2 adet bilya temas ediyor demektir.bir başka ifade ile, mil bir defa dönünceye kadar dış bilezik 5,2 defa arıza sinyali üretmektedir.[7] 5.8.Titreşim Grafiği Analiz yöntemleri Aşağıda titreşim analiziyle ilgili teknikler bulunmaktadır Frekans(Spektral) Analizi: Hangi hasarın hangi titreşim frekansında oluştuğu bilinmektedir. Elde edilen titreşim değerlerindeki frekanslar analiz edilip bu frekansı oluşturan arızanın bulunması sağlanır. Rulman hasarlarını belirlemede en yaygın kullanılan metot frekans tanım bölgesi veya spektral analizdir. Bir sinyalin belirgin özellikleri frekans tanım bölgesinde zaman tanım bölgesinden çok daha kolay şekilde belirlenebilmektedir. Her bir rulman elemanının rulman geometrisi ve dönme hızı kullanılarak hesaplanabilen farklı hasar frekansları vardır. Elemanda bir hasar oluşması durumunda bu elemanın hasar frekansının titreşim enerjisinde bir artış meydana gelir. Rulman hasarının ilk aşamasında hasar frekansı bileşenleri oldukça küçüktür ve doğrudan spektrum grafiğinden belirlenmesi zordur. Bu yüzden küçük, tekrarlı hasar frekansı sinyalleri "zarf tekniği" kullanılarak kuvvetlendirilip kolayca analiz edilebilmektedir. Zaman tanım bölgesindeki titreşim sinyalleri Fourier analizi kullanılarak frekans tanım bölgesine dönüştürülür. Herhangi bir titreşim sinyali ne kadar karmaşık veya doğrusal olmazsa olmasın, farklı genlik ve frekanslara sahip çok sayıda basit harmonik terimin toplamı olarak ifade edilebilir. Bu tekniğe Fourier analizi (FFT) denilmektedir. Fourier analizini gerçekleştirmek için, sinyali farklı merkez frekanslara sahip bir dizi analog filtreden geçirmek veya tüm frekans aralığında ayarlanabilen filtreden geçirmektir. Yapılacak esas seçim, filtrenin bant aralığıdır ve bant aralığının ayarlı frekansın sabit bir yüzdesinde mi olması gerektiği veya ayarlı frekanstan bağımsız sabit mutlak bant genişliğinde mi olması gerektiğidir.günümüzde kullanılan titreşim analizörlerindeki FFT algoritması gerçek ve sanal dizilerden oluşan karmaşık frekans spektrumunu verebilmektedir.[7] Zoom Analizi:Elektrik makinelerinde uygulanır.[7] Tarama Analizi:Değişken devirli makinelerde uygulanır.[7] 21

22 5.8.4.Kepstrum Analizi: Rulman ve dişli titreşimlerinden elde edilen farklı harmonik bileşenleri ve yan bantları kolayca belirlemeye yarayan bir metottur. Kepstrum logaritmik spektrumun spektrumu olarak tanımlanır. Özellikle bir çok dişliden oluşan dişli kutularından elde edilen titreşim sinyallerinde yan bantlar arasındaki aralığı zayıf çözünürlüğü yüzünden frekans analizi ile değerlendirmek güç olabilmektedir. Bu yüzden kepstrum analizi geliştirilmiştir.[10] Zaman Ortalaması:Kompleks makinelerde uygulanır.[7] Harmonik Gösterge:Tüm dönel makinelerde uygulanır.[7] Mertebe Analizi:Türbinlerde yol vermede ve stop etmede uygulanır.[7] Zarf Analizi: Zaman dalga formu analizinin geliştirilmiş hali olan Zarf Belirleme Tekniği, elde edilen titreşim sinyallerini rezonans frekansı civarındaki yüksek frekansları geçiren bir filtreden geçirerek rulman hasarlarının sebep olduğu yüksek frekans bileşenlerini açığa çıkarıp, dengesizlik, eksen kaçıklığı, mekanik gevşeklik, rulman arızası, dişli kavrama frekansı v.s. den kaynaklanan titreşim frekans sinyallerini ayıklayan bir metottur. Bu teknik, kavrama halindeki dişlilerden ve diğer elemanlardan gelen zemin titreşimi üzerindeki kısa süreli hasar darbelerini ayırt etmek için yapı ve algılayıcının rezonanslarını kullanmaktadır. Sonra bu vuruntular düzelticiler yardımıyla elektronik olarak belirlenmektedirler. Böylece elde edilen sinyal hasar hakkında anlamlı bilgi elde etmek için değişik yollarla veya spektral analizle kullanılabilir. İlk önce karmaşık sinyaller (Şekil 5.7.) yüksek geçiş bant filtresinden geçirilir (Şekil 5.8.), elde edilen titreşim zaman sinyallerine zarf uygulanır (Şekil 5.9.) son olarak zarf uygulanan sinyaller FFT işlemine tabi tutularak spektrum elde edilir. (Şekil 5.10.).[10] Şekil. 5.7.Dalga formu[10] 22

23 Şekil 5.8.Filtreden geçirilmiş titreşim sinyalleri[10] Şekil. 5.9.Titreşim sinyallerinin zarfı[10] Şekil Zarf spektrumu[10] Faz Ölçümü:Dengelemede uygulanır.[10] Stroboskop:Gözle incelemede kullanılır.[10] Stetoskop:Kulakla duyulabilen arızaların teşhisinde kullanılır.[10] 5.9.Titreşim Ölçmede Tercih Edilecek Birimler Titreşimin şiddetini ifade eden parametre, bilindiği gibi, sinyalin genlik değeridir.genlik ise deplasman, hız, ivme cinsinden ölçülebiliyordu.bu bölümde, bu üç birim arasındaki farklar ve hangi durumda hangi parametre cinsinden ölçme yapılmasının tercih edilmesi gerektiği anlatılacaktır.[10] 23

24 5.9.1.Deplasman Cinsinden Ölçme:Deplasman, titreyen kütlenin, referans konuma göre yer değiştirme(x) miktarı idi.referans konum 0 ise, deplasman peak olarak okunur.fakat +/- iki tepe değer arasındaki hareket, gerçek titreşim olayını daha iyi sembolize etmektedir.bu durumda okunan değer peak-peak tır. Deplasman düşük frekanslı titreşimleri büyüterek algılayan, buna karşılık yüksek frekanslı titreşimleri bastıran bir ölçme sistemidir.bu özelliğinden dolayı, yavaş dönen makinelerin titreşimlerinin ölçülmesinde daha çok bilgi taşır.ancak sadece genliğe bakarak titreşimin şiddeti hakkında hüküm vermek yanıltıcı olur.çünkü o genlikteki hareketin tekrarlanma sıklığı da önemlidir.[10] Hız Cinsinden Ölçme:Düşük ve yüksek frekans bölgesindeki titreşimleri aynı grafikte görmek ve inceleyebilmek için, hız(v) ölçümü genellikle yeterli doğrulukta sonuç veren bir metoddur. Uygulamalar göstermiştir ki, CPM arasındaki sinyallerin ölçülmesinde hız parametresinin tercih edilmesi isabetli olmaktadır.[10] İvme Cinsinden Ölçme:Titreşim biriminin ivme(a) cinsinden ölçülmesi, spektrumda, yüksek frekanslı titreşimlerin daha büyük, düşük frekanslı titreşimlerin ise daha küçük boyutlarda görünmesini sağlar.bu nedenle ivme ölçme, yüksek frekans bölgesinde yer alan titreşimlerin analizinde avantajlı bir yoldur. O halde bu metod da, düşük frekanslı titreşimlerin yeterince algılanmama olasılığı vardır.örneğin rulman arızaları başlangıçta küçük frekans bölgesinde oluşurlar.eğer ölçüm ivme modunda alınmış ise bu küçük tepecikler görülemez ve sanki rulman sağlıklıymış gibi bir izlenim edinilir.[10] Uygulamalar göstermiştir ki, spektrumun hız cinsinden, dalgaform grafiğinin ise ivme cinsinden ölçülmesi, titreşim analizinde en uygun yoldur.aşağıdaki grafik, her üç birimle alınan ölçümleri birbirleri ile karşılaştırmalı olarak göstermektedir. Genlik a X V Frekans Şekil Titreşim ölçüm birimleri[10] 24

25 6.RULMANLARDA TİTREŞİM ANALİZİ Rulman arızaları makinelerin ortak problemidir.makinelerin arıza teşhisinde bakılması gereken önemli yerlerden biride rulmanlardır.rulman elemanları arızalandıklarında rulmanın geometrik özelliklerine ve şaft hızına bağlı fakat şaft hızıyla senkron olmayan frekanslarda titreşirler.rulman elemanlarının arıza frekansları, matematiksel olarak hesaplanabilir. Arıza başlangıcında spektrumun düşük frekans bölgesinde sinyaller görülür.ileri arıza durumunda ise sinyaller yüksek frekans bölgesine kayar.rulman arızalarında dalgaform grafiği önemli ipuçları verir.bu yüzde spektrum ile dalgaform birlikte analiz edilmelidir. Rulman arızası ilerledikçe, titreşim sinyalinin algılanması zorlaşır.bu nedenle rulmanlarda erken teşhis önemlidir.aşağıda rulman elemanları ve arıza frekansları ile arızalı elemanların grafiklerine değinilecektir.ayrıca rulmanın geometrik özellikleri bu bölümde kullanılacağından rulman geometrisi ile ilgili sekil de aşağıya eklenmiştir. Şekil. 6.1.Rulman Geometrisi 6.1.Dış Bilezik Hasar Frekansı Bilyaların dış bilezik üzerinden geçerken, dış bilezik üzerinde karşılaştıkları bir hasardan dolayı oluşturdukları hareketin frekansıdır.bpfo sembolü ile gösterilir.dış bilezik hasar frekansının formülü aşağıdaki gibidir: BPFO=f(Nb/2)[1-(BD/PD)cosβ] (6.1.) Burada; f:dönme devri/60(birimi Hz), Nb:Bilya sayısı, BD:Bilya çapı, PD:Yuvarlanma dairesi çapı, β:temas açısıdır. 25

26 Şekil. 6.2.Dış bilezik hasar frekansı [10] Aşağıda dış bilezik hasar frekansı vermiş, kağıt fabrikasında kullanılan bir valsin spektrum grafiği görülmektedir. Şekil. 6.3.Dış bilezik hasar frekansı vermiş rulmanın gerçek spektrumu Alınan ölçümler sonucunda rulmanda dış bilezik hasarı bulunduğu tespit edilmiştir(şekil.6.3.).kullanılan rulman SKF22230C kodlu rulmandır ve titreşim ölçme aletinin hafızasında rulmanın geometrik özellikleri bulunduğundan ve dönme devrini de alete girdiğimizden BPFO frekansını hesaplayıp grafikte göstermiştir.[7] 6.2.İç Bilezik Hasar Frekansı Bilyaların, iç bilezik üzerinde bağıl dönmeleri sonucu oluşan titreşimin frekansıdır.bpfi ile gösterilir.iç bilezik hasar frekansının formülü şöyledir: BPFI=f(Nb/2)[1+(BD/PD)cosβ] (6.2.) 26

27 İç bilezik arızaları günler veya haftalar öncesinde belli olur. Spektrum grafiğinde şekil 6.4. de görüldüğü gibi iç bilezik hasar frekansı, yan bantlar ve de devir sayısı harmoniklerinde kendini belli eder.[7] Şekil. 6.4.İç bilezik hasar frekansı[10] Aşağıdaki grafikte ise, yine kağıt fabrikasında kullanılan bir eksoz-hava fanının fan tarafı yatağından alınan titreşim ölçümü görülmektedir. Şekil. 6.5.İç bilezik hasar frekansı vermiş rulmanın gerçek spektrumu şekil.6.5. deki rulman arızası, fandaki balanssızlıkla başlamış ve bu balanssızlığın sonucu rulman iç bilezik arızasına neden olmuştur.bpfi nın harmonikleri ve yanbantlar belirgin bir şekilde kendini göstermektedir.bpfi frekansı harmoniklerinde ise genliklerin 2-4 G s seviyelerinde olduğu görülmektedir ki bunlar yüksek değerlerdir. 27

RULMANLI YATAKLAR. Dönme şeklindeki izafi hareketi destekleyen ve yüzeyleri arasında yuvarlanma hareketi olan yataklara rulman adı verilir.

RULMANLI YATAKLAR. Dönme şeklindeki izafi hareketi destekleyen ve yüzeyleri arasında yuvarlanma hareketi olan yataklara rulman adı verilir. RULMANLI YATAKLAR Yataklar iki eleman arasındaki bir veya birkaç yönde izafi harekete minimum sürtünme ile izin veren fakat kuvvet doğrultusundaki harekete engel olan destekleme elemanlarıdır. Dönme şeklindeki

Detaylı

RULMANLAR YUVARLANMALI YATAKLAR-I. Makine Elemanları 2. Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız. BURSA TECHNICAL UNIVERSITY (BTU) Department of Mechanical Engineering

RULMANLAR YUVARLANMALI YATAKLAR-I. Makine Elemanları 2. Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız. BURSA TECHNICAL UNIVERSITY (BTU) Department of Mechanical Engineering Makine Elemanları 2 YUVARLANMALI YATAKLAR-I RULMANLAR Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 Bu Bölümden Elde Edilecek Kazanımlar Yuvarlanmalı Yataklamalar Ve Türleri Bilyalı Rulmanlar Sabit Bilyalı Rulmanlar Eğik

Detaylı

YUVARLANMALI YATAKLAR II: HESAPLAR

YUVARLANMALI YATAKLAR II: HESAPLAR Rulmanlı Yataklar YUVARLANMALI YATAKLAR II: HESAPLAR Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Atatürk Üniversitesi Giriş Rulmanlı Yataklar Bu bölüm sonunda

Detaylı

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Hesaplamalar ve seçim Rulmanlar

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Hesaplamalar ve seçim Rulmanlar Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN Hesaplamalar ve seçim Rulmanlar İçerik Giriş Dinamik yük sayısı Eşdeğer yük Ömür Rulman katalogları Konstrüksiyon ilkeleri Örnekler 2 Giriş www.tanrulman.com.tr

Detaylı

Yuvarlanmalı Yataklar- Rulmanlar. Bir rulman iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanları ve kafesten oluşan bir sistemdir.

Yuvarlanmalı Yataklar- Rulmanlar. Bir rulman iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanları ve kafesten oluşan bir sistemdir. YATAKLAR Yataklar Genellikle milleri veya aksları destekleyen yataklar, kaymalı ve yuvarlanmalı (rulman) olmak üzere iki gruba ayrılır. Kaymalı yataklarda yüzeyler arasında kayma, rulmanlarda ise yüzeyler

Detaylı

RULMAN HESAPLARI YUVARLANMALI YATAKLAR-II. Makine Elemanları 2. Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız

RULMAN HESAPLARI YUVARLANMALI YATAKLAR-II. Makine Elemanları 2. Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız Makine Elemanları 2 YUVARLANMALI YATAKLAR-II RULMAN HESAPLARI Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 Bu Bölümden Elde Edilecek Kazanımlar Rulman hesap yöntemi Dinamik ve statik yük sayısı Eşdeğer yük Ömür hesabı Statik

Detaylı

YUVARLANMALI YATAKLAR I: RULMANLAR

YUVARLANMALI YATAKLAR I: RULMANLAR Rulmanlı Yataklar YUVARLANMALI YATAKLAR I: RULMANLAR Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Rulmanlı Yataklar Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Yuvarlanmalı

Detaylı

Elektrik motorları, fanlar,

Elektrik motorları, fanlar, Kestirimci Bakımda Titreşim Analizi Ali İhsan ENGÜR Kocaeli Üniversitesi Gölcük Meslek Yüksek Okulu TİTREŞİM ANALİZİNE BAŞLARKEN Elektrik motorları, fanlar, pompalar, blowerlar, kompresörler, dizel motor-jeneratör

Detaylı

RULMANLI YATAKLAR 28.04.2016. Rulmanlı Yataklar

RULMANLI YATAKLAR 28.04.2016. Rulmanlı Yataklar RULMANLI YATAKLAR MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI-II DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Rulmanlı Yataklar Yataklar minimum sürtünme ile izafi harekete müsaade eden, fakat kuvvet doğrultusundaki

Detaylı

Destekleme Elemanları

Destekleme Elemanları Destekleme Elemanları Destekleme Elemanları Dönel ve doğrusal hareketlerini bir yerden başka bir yere nakletmek amacıyla millerin üzerlerine dişli çark, zincir, kayış-kasnak ve kavramalar gibi makine elemanları

Detaylı

RULMANLI VE KAYMALI YATAKLARDA SÜRTÜNME VE DİNAMİK DAVRANIŞ DENEY FÖYÜ

RULMANLI VE KAYMALI YATAKLARDA SÜRTÜNME VE DİNAMİK DAVRANIŞ DENEY FÖYÜ T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ RULMANLI VE KAYMALI YATAKLARDA SÜRTÜNME VE DİNAMİK DAVRANIŞ DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Erdem KOÇ Arş.Gör. Mahmut

Detaylı

TİTREŞİM ANALİZİ İLE RULMANLARDA KESTİRİMCİ BAKIM

TİTREŞİM ANALİZİ İLE RULMANLARDA KESTİRİMCİ BAKIM C.B.Ü. Fen Bilimleri Dergisi ISSN 1305-1385 C.B.U. Journal of Science 11.1 (2015) 17-23 11.1 (2015) 17-23 TİTREŞİM ANALİZİ İLE RULMANLARDA KESTİRİMCİ BAKIM Engin YILDIRIM 1*, M.M. Fatih KARAHAN 2 1 Celal

Detaylı

YUVARLAMALI YATAKLAR RULMAN TĐPLERĐ

YUVARLAMALI YATAKLAR RULMAN TĐPLERĐ YUVARLAMALI YATAKLAR RULMAN TĐPLERĐ YUVARLAMALI YATAK ÖMRÜ Genelde rulman katalog ömrü L10 yada B 10 simgeleri ile gösterilir. Sabit bir hızda, dış bilezik sabit ve sabit yükte rulman üzerinde algılanabilir

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

Musa DEMİRCİ. KTO Karatay Üniversitesi. Konya - 2015

Musa DEMİRCİ. KTO Karatay Üniversitesi. Konya - 2015 Musa DEMİRCİ KTO Karatay Üniversitesi Konya - 2015 1/46 ANA HATLAR Temel Kavramlar Titreşim Çalışmalarının Önemi Otomatik Taşıma Sistemi Model İyileştirme Süreci Modal Analiz Deneysel Modal Analiz Sayısal

Detaylı

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ * FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TİTREŞİM ANALİZİ İLE MAKİNALARDA ARIZA TEŞHİSİ YÜKSEK LİSANS TEZİ

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ * FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TİTREŞİM ANALİZİ İLE MAKİNALARDA ARIZA TEŞHİSİ YÜKSEK LİSANS TEZİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ * FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TİTREŞİM ANALİZİ İLE MAKİNALARDA ARIZA TEŞHİSİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Makina Mühendisi M. MEHMET FATİH KARAHAN Anabilim Dalı : Makina Mühendisliği Programı

Detaylı

1. Measurement of Noise Level (Gürültü Seviyesi Ölçümü ve Hesaplanması) 2. Sound Pressure Level Measurement (Emergency Ses Şiddeti Ölçümü ve

1. Measurement of Noise Level (Gürültü Seviyesi Ölçümü ve Hesaplanması) 2. Sound Pressure Level Measurement (Emergency Ses Şiddeti Ölçümü ve 1. Measurement of Noise Level (Gürültü Seviyesi Ölçümü ve Hesaplanması) 2. Sound Pressure Level Measurement (Emergency Ses Şiddeti Ölçümü ve Hesaplanması) 3. Measurement of Whole-Body Vibration (Vibrasyon

Detaylı

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. Mil-Göbek Bağlantıları Soruları 1. Mil-göbek bağlantılarını fiziksel esasa göre sınıflandırarak her sınıfın çalışma prensiplerini açıklayınız. 2. Kaç çeşit uygu kaması vardır? Şekil ile açıklayınız. 3.

Detaylı

Elektrikli Vibratör Sürücüleri

Elektrikli Vibratör Sürücüleri Elektrikli Vibratör Sürücüleri Tünkers elektrikli vibratör kazık çakıcıları self senkronizasyon prensibi ve doğru hizalanmış titreşimleri yaratmak ilkesine göre çalışır. Balanssız yük milli vibratör, zıt

Detaylı

Sürekliform Baskı Makinası Fan ArızasınınTitreşim Sinyali Yardımıyla Kestirimci Bakım Analizi

Sürekliform Baskı Makinası Fan ArızasınınTitreşim Sinyali Yardımıyla Kestirimci Bakım Analizi Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt: 7, No: 2, 21 (81-86) Electronic Journal of Machine Technologies Vol: 7, No: 2, 21 (81-86) TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.com e-issn:134-4141

Detaylı

YUVARLANMALI YATAKLARIN MONTAJI VE BAKIMI

YUVARLANMALI YATAKLARIN MONTAJI VE BAKIMI Makine Elemanları 2 YUVARLANMALI YATAKLAR-III YUVARLANMALI YATAKLARIN MONTAJI VE BAKIMI Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 Bu Bölümden Elde Edilecek Kazanımlar Rulmanların Montajı Tolerans Değerlerinin Belirlenmesi

Detaylı

Dinamik. Fatih ALİBEYOĞLU -10-

Dinamik. Fatih ALİBEYOĞLU -10- 1 Dinamik Fatih ALİBEYOĞLU -10- Giriş & Hareketler 2 Rijit cismi oluşturan çeşitli parçacıkların zaman, konum, hız ve ivmeleri arasında olan ilişkiler incelenecektir. Rijit Cisimlerin hareketleri Ötelenme(Doğrusal,

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

YUVARLANMALI YATAKLAR III: Yuvarlanmalı Yatakların Montajı ve Bakımı

YUVARLANMALI YATAKLAR III: Yuvarlanmalı Yatakların Montajı ve Bakımı Rulmanlı Yataklar YUVARLANMALI YATAKLAR III: Yuvarlanmalı Yatakların Montajı ve Bakımı Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Rulmanlı Yataklar Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz

Detaylı

YAPILARIN ZORLANMIŞ TİTREŞİM DURUMLARININ ARAŞTIRILMASI

YAPILARIN ZORLANMIŞ TİTREŞİM DURUMLARININ ARAŞTIRILMASI BETONARME ÇERÇEVELİ YAPILARIN ZORLANMIŞ TİTREŞİM DENEYLERİNE GÖRE G MEVCUT DURUMLARININ ARAŞTIRILMASI Hazırlayan: Yüksek Lisans Öğrencisi Ela Doğanay Giriş SUNUM KAPSAMI Zorlanmış Titreşim Testleri Test

Detaylı

Endüstriyel Yatık Tip Redüktör Seçim Kriterleri

Endüstriyel Yatık Tip Redüktör Seçim Kriterleri Endüstriyel Yatık Tip Redüktör Seçim Kriterleri Gelişen imalat teknolojileri ile birlikte birim hacimde daha yüksek tork değerlerine sahip redüktörihtiyacı kullanıcıların en önemli beklentilerinden biri

Detaylı

UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0

UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0 UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0 TURQUOISE 2.0 UTS Tribometer T10/20 Yüksek kalite, hassas ölçüm Esnek Tasarım Akademik bakış açısı Hassas ve güvenilir ölçüm TRIBOMETER T10/20 UTS Mühendislik firması

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Kaymalı Yataklar

KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Kaymalı Yataklar KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Radyal yataklama türleri Sommerfield Sayısı Sonsuz Genişlikte

Detaylı

1. Kayma dirençli ( Kaymalı) Yataklar 2. Yuvarlanma dirençli ( Yuvarlanmalı=Rulmanlı ) Yataklar

1. Kayma dirençli ( Kaymalı) Yataklar 2. Yuvarlanma dirençli ( Yuvarlanmalı=Rulmanlı ) Yataklar YATAKLAR Miller, dönel ve doğrusal hareketlerini bir yerden başka bir yere nakletmek amacıyla üzerlerine dişli çark, zincir, kayış-kasnak ve kavramalara bağlanır. İşte yataklar; millerin bu görevlerini

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1

Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1 Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1 Yılmaz Redüktörün standart üretim yelpazesinin içerisinde genel kullanım amaçlı üretilen redüktörlerin dışında sektöre özgü imal edilmiş özel redüktörlerde bulunmaktadır. Bu

Detaylı

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ

T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ Aktif Titreşim Kontrolü için Bir Yapının Sonlu Elemanlar Yöntemi ile Modelinin Elde Edilmesi ve PID, PPF Kontrolcü Tasarımları Arş.Gör. Erdi GÜLBAHÇE

Detaylı

SKF Rulmanları. Changed with the DEMO VERSION of CAD-KAS PDF-Editor (http://www.cadkas.com).

SKF Rulmanları. Changed with the DEMO VERSION of CAD-KAS PDF-Editor (http://www.cadkas.com). Page 1 of 7 SKF Rulmanları BİLYALI RULMANLAR Sabit bilyalı Rulmanlar Güçlü, kullanışlı, sessiz ve yüksek hızlarda çalışırlar ve montajı kolaydır. Tek sıra sabit bilyalı rulmanların aynı zamanda kapaklı

Detaylı

Titreşim Deney Düzeneği

Titreşim Deney Düzeneği Titreşim Deney Düzeneği DENEY DÜZENEĞI PROJE SÜREÇLERI Kavramsal Tasarım Standart/Ürün Taraması Sistem Planlaması Geliştirme Süreci Test platformunun elektromekanik tasarımı Ölçüm/veri toplama sistemi

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

Zorlamalı Titreşim ş Testleri

Zorlamalı Titreşim ş Testleri Zorlamalı Titreşim ş Testleri Prof. Dr. Uğurhan Akyüz SERAMAR Çalıştayı 01 Ekim 2010 Hatay, Türkiye Amaç 2 Yapı sistemlerinin deprem, rüzgar, vb. dinamik yüklere maruz kaldığında gösterdiği davranışı belirleyen

Detaylı

GENEL MOTOR DURUM DEĞERLENDİRME RAPORU

GENEL MOTOR DURUM DEĞERLENDİRME RAPORU simplifies predictive maintenance 25 Şubat 2010 GENEL MOTOR DURUM DEĞERLENDİRME RAPORU ARTESİS A.Ş. GOSB Üretim Tesisleri HAZIRLAYAN: Simge ÇAKIR ONAYLAYAN: Dr. İzzet Yılmaz ÖNEL The Institution of Engineering,

Detaylı

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde DİŞLİ ÇARKLAR Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde özel bir yeri bulunan mekanizmalardır. Mekanizmayı

Detaylı

SIZDIRMAZLIK Sİ S STEMLER İ İ Vedat Temiz

SIZDIRMAZLIK Sİ S STEMLER İ İ Vedat Temiz SIZDIRMAZLIK SİSTEMLERİ Vedat Temiz Sızdırmazlık Kavramı Sızdırmazlık problemi en genel halde ortak bir sınırı bulunan, iki farklı ortam arasındaki akışkan ş akışının ş kontrol edilebilmesi olarak tarif

Detaylı

Dr. Đbrahim H. Çağlayan VibraTek Ltd Şti

Dr. Đbrahim H. Çağlayan VibraTek Ltd Şti VibraTek Değişik Tip Pompalarda Titreşim Ölçüm ve Analizi ile Arıza Tanımı Dr. Đbrahim H. Çağlayan KISA ÖZET Pompalarda titreşim analizi ile arıza kaynaklarını bulmak ve dolayısıyla arızalara, bu arızalar

Detaylı

T.C. KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İSU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARITMA TESİSLERİ İŞLETME ZORLUKLARI VE SCADA SİSTEMİNİN EKONOMİK GETİRİLERİ

T.C. KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İSU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARITMA TESİSLERİ İŞLETME ZORLUKLARI VE SCADA SİSTEMİNİN EKONOMİK GETİRİLERİ T.C. KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İSU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARITMA TESİSLERİ İŞLETME ZORLUKLARI VE SCADA SİSTEMİNİN EKONOMİK GETİRİLERİ ALİ SAĞLIK İSU GENEL MÜDÜR YARDIMCISI EKİM 2015 2015 YILI İTİBARİYLE ATIKSU

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

SNS Dik Yataklar. Rulman ömründe % 50 artış

SNS Dik Yataklar. Rulman ömründe % 50 artış SNS Dik Yataklar Rulman ömründe % 50 artış Sistem Uzmanlığı Yenilik: Proaktif bir yuva... İşte ömür bu! Yeni nesil SNS dik yatakların ömrü o kadar iyi seviyededir ki oynak makaralı rulmanlar normalden

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC nin belki de en önemli örneği çözünürlüğüdür. Çözünürlük dönüştürücü tarafından elde edilen ikili bitlerin sayısıdır. Çünkü ADC devreleri birçok kesikli adımdan birinin

Detaylı

HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ

HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ HAREKET HAREKET KUVVET İLİŞKİSİ Sabit kabul edilen bir noktaya göre bir cismin konumundaki değişikliğe hareket denir. Bu sabit noktaya referans noktası denir. Fizikte hareket üçe ayrılır Ötelenme Hareketi:

Detaylı

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE

ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 3 Ocak 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28517 YÖNETMELİK Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK PİYASASI ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK MADDE 1 22/1/2003 tarihli

Detaylı

İstenmeyen Duruşlara ve Oluşabilecek Hasarlara Karşı Prosesinizi Korur

İstenmeyen Duruşlara ve Oluşabilecek Hasarlara Karşı Prosesinizi Korur İstenmeyen Duruşlara ve Oluşabilecek Hasarlara Karşı Prosesinizi Korur Emotron M20 Shaft Power Monitör Yükünüzü Korur, Emotron M20 güç şaft monitör yükünüzü mükemmel koruyarak işletme sürekliliğini artırır,

Detaylı

FFT ANALİZ. ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör

FFT ANALİZ. ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör BALANSSIZLIK Kütle eksikliğidir. Çift düzlem rotorlarda balanssızlık dinamik veya statik olabilir. Dinamik balans iki ayrı düzlemdeki kütle eksik yada fazlalıkların farklı açılarda oluşmasıdır. Force unbalance,kuvvet

Detaylı

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler

18.034 İleri Diferansiyel Denklemler MIT AçıkDersSistemi http://ocw.mit.edu 18.034 İleri Diferansiyel Denklemler 2009 Bahar Bu bilgilere atıfta bulunmak veya kullanım koşulları hakkında bilgi için http://ocw.mit.edu/terms web sitesini ziyaret

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

Artesis Varlık Yönetim Sistemi. simplifies predictive maintenance

Artesis Varlık Yönetim Sistemi. simplifies predictive maintenance Artesis Varlık Yönetim Sistemi Artesis Hakkında ARTESİS 1989-1999 yılları arasında Prof.Dr. Ahmet Duyar ın (Florida Atlantic University) NASA Lewis Research Center ile birlikte yaptığı, uzay mekiği ana

Detaylı

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES ELECTRICAL ELECTRONIC CORP ı. GÜVENLİK BİLGİSİ Ölçü aleti ile servis ya da çalışma yapmadan önce aşağıdaki güvenlik bilgilerini dikkatle okuyunuz.

Detaylı

Redüktör Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar

Redüktör Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar Redüktör Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar Katalog Verileri Katalogda motorsuz tablolarında verilen nominal moment değerleri doğrusal yükler (servis faktörü fs=1) için verilir. Motorlu tablolarında verilen

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

Sabit Mıknatıslı Senkron Motorlarda Titreşim Sinyaline Dayalı Eksenden Kaçıklık Arızasının Tespiti. Mühendisliği Bölümü 60250, TOKAT

Sabit Mıknatıslı Senkron Motorlarda Titreşim Sinyaline Dayalı Eksenden Kaçıklık Arızasının Tespiti. Mühendisliği Bölümü 60250, TOKAT EEB 26 Elektrik-Elektronik ve Bilgisayar Sempozyumu, -3 Mayıs 26, Tokat TÜRKİYE Sabit Mıknatıslı Senkron Motorlarda Titreşim Sinyaline Dayalı Eksenden Kaçıklık Arızasının Tespiti Mustafa ER Mehmet AKAR

Detaylı

Cobra3 lü Akuple Sarkaçlar

Cobra3 lü Akuple Sarkaçlar Dinamik Mekanik Öğrenebilecekleriniz... Spiral yay Yer çekimi sarkacı Yay sabiti Burulma titreşimi Tork Vuruş Açısal sürat Açısal ivme Karakteristik frekans Kural: Belirli bir karakteristik frekansa sahip

Detaylı

CATCRANE. Güçlü tasarım departmanı sayesinde her işletmenin ihtiyaçlarına göre esnek projelerde zorlanmadan sonuca ulaşılabilmektedir.

CATCRANE. Güçlü tasarım departmanı sayesinde her işletmenin ihtiyaçlarına göre esnek projelerde zorlanmadan sonuca ulaşılabilmektedir. CATCRANE Yıllarca sahip olunan tecrübeleri artık ürüne dönüştürmüş ihtiyaç sahiplerine mühendislik ve kalite adına yeni hızlı ve kalıcı çözümler sunmayı hedeflemiş genç bir firmadır. Güçlü tasarım departmanı

Detaylı

DEVREYE ALMA VE SERVİS İÇİ GÖZETİM HİZMETLERİ WWW.SGS.COM

DEVREYE ALMA VE SERVİS İÇİ GÖZETİM HİZMETLERİ WWW.SGS.COM DEVREYE ALMA VE SERVİS İÇİ GÖZETİM HİZMETLERİ WWW.SGS.COM RÜZGAR TÜRBİNLERİNİN HİZMET DIŞI SÜRELERİNİN EN AZA İNDİRGENMESİ Rüzgar santrali projeleri yatırımlarında en önemli endişelerden biri, duruş ve

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

T.C. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ T.C. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KONYA-2015 Arş. Gör. Eren YÜKSEL Yapı-Zemin Etkileşimi Nedir? Yapı ve zemin deprem sırasında birbirini etkileyecek şekilde

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net BÖLÜM IV METALLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ GERİLME VE BİRİM ŞEKİL DEĞİŞİMİ ANELASTİKLİK MALZEMELERİN ELASTİK ÖZELLİKLERİ ÇEKME ÖZELLİKLERİ

Detaylı

5. (10 Puan) Op-Amp devresine aşağıda gösterildiği gibi bir SİNÜS dalga formu uygulanmıştır. Op-Amp devresinin çıkış sinyal formunu çiziniz.

5. (10 Puan) Op-Amp devresine aşağıda gösterildiği gibi bir SİNÜS dalga formu uygulanmıştır. Op-Amp devresinin çıkış sinyal formunu çiziniz. MAK442 MT3-MEKATRONİK S Ü L E Y M A N D E MİREL ÜNİVERSİTES E Sİ M Ü H E N DİSLİK-MİMM A R L I K F A K Ü L T E Sİ M A KİNA M Ü H E N DİSLİĞİ BÖLÜMÜ Ü ÖĞRENCİ ADI NO İMZA SORU/PUAN 1/15 2/15 3/10 4/10 5/10

Detaylı

Sıcaklık Nasıl Ölçülür?

Sıcaklık Nasıl Ölçülür? Sıcaklık Nasıl Ölçülür? En basit ve en çok kullanılan özellik ısıl genleşmedir. Cam termometredeki sıvıda olduğu gibi. Elektriksel dönüşüm için algılamanın farklı metotları kullanılır. Bunlar : rezistif

Detaylı

SOLIDWORKS SIMULATION EĞİTİMİ

SOLIDWORKS SIMULATION EĞİTİMİ SOLIDWORKS SIMULATION EĞİTİMİ Kurs süresince SolidWorks Simulation programının işleyişinin yanında FEA teorisi hakkında bilgi verilecektir. Eğitim süresince CAD modelden başlayarak, matematik modelin oluşturulması,

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Kuvvet ve Tork Ölçümü

Kuvvet ve Tork Ölçümü MAK 40 Konu 7 : Mekanik Ölçümler (Burada verilenler sadece slaytlardır. Dersleri dinleyerek gerekli yerlerde notlar almanız ve kitap destekli çalışmanız sizin açınızdan çok daha uygun olacaktır. Buradaki

Detaylı

(Computer Integrated Manufacturing)

(Computer Integrated Manufacturing) 1 (Computer Integrated Manufacturing) 2 1 Bilgisayarlı Sayısal Kontrol; ekipman mekanizmaların hareketlerinin doğru ve hassas biçimde gerçekleştirilmesinde bilgisayarların kullanılması, programlama ile

Detaylı

GEMI SEVK SISTEMLERI N. MENDERES INALMAN I.T.U DF GEMI MAK ISL MUH 2002

GEMI SEVK SISTEMLERI N. MENDERES INALMAN I.T.U DF GEMI MAK ISL MUH 2002 GEMI SEVK SISTEMLERI { N. MENDERES INALMAN I.T.U DF GEMI MAK ISL MUH 2002 İÇERİK GEMI SEVK SISTEMLERINE GENEL BAKIŞ PERVANE KANADININ ÇALIŞMA TEORİSİ PERVANE ÇEŞİTLERİ SABİT KANATLI PERVANELER HAREKETLİ

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket

Detaylı

TİTREŞİM ANALİZİYLE RULMAN ARIZALARININ BELİRLENMESİ

TİTREŞİM ANALİZİYLE RULMAN ARIZALARININ BELİRLENMESİ Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gazi Univ. Cilt 18, No 2, 39-48, 2003 Vol 18, No 2, 39-48, 2003 TİTREŞİM ANALİZİYLE RULMAN ARIZALARININ BELİRLENMESİ Sadettin ORHAN *, Hakan ARSLAN * ve

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR

KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR Makine Elemanları 2 KAYMALI YATAKLAR-II RADYAL YATAKLAR Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 Bu Bölümden Elde Edilecek Kazanımlar Radyal yataklama türleri Sommerfield Sayısı Sonsuz Genişlikte Radyal Yatak Hesabı

Detaylı

Santrifüj Pompalar: MEKANİK ENERJİYİ, AKIŞKANDA KİNETİK ENERJİYE ÇEVİREN VE AKIŞKANLARI TRANSFER EDEN MAKİNALARDIR.

Santrifüj Pompalar: MEKANİK ENERJİYİ, AKIŞKANDA KİNETİK ENERJİYE ÇEVİREN VE AKIŞKANLARI TRANSFER EDEN MAKİNALARDIR. KSB DÜNYASINA D HOŞGELD GELDİNİZ SANTRİFÜJ J POMPALAR Santrifüj Pompalar: MEKANİK ENERJİYİ, AKIŞKANDA KİNETİK ENERJİYE ÇEVİREN VE AKIŞKANLARI TRANSFER EDEN MAKİNALARDIR. POMPA KESİT T RESMİ POMPA ANA PARÇALARI

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

www.koumakina2001.8m.com

www.koumakina2001.8m.com 1 Deneyin Adı : Hidrodinamik Radyal Kaymalı Yatak Deneyin Amacı : Hidrodinamik radyal kaymalı yataklarda yük miktarı ve hız gibi faktörlerin yatakta meydana gelen basınç dağılımı üzerindeki etkilerinin

Detaylı

RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ İŞLETME VE BAKIMI

RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ İŞLETME VE BAKIMI 135 RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ İŞLETME VE BAKIMI Levent İSHAK ÖZET Uzun uğraşlardan sonra devreye alınan rüzgar enerji santrallerinde, maksimum verim ve karlılığa ulaşabilmek için yapılması gereken çalışmalar

Detaylı

KST Lab. Shake Table Deney Föyü

KST Lab. Shake Table Deney Föyü KST Lab. Shake Table Deney Föyü 1. Shake Table Deney Düzeneği Quanser Shake Table, yapısal dinamikler, titreşim yalıtımı, geri-beslemeli kontrol gibi çeşitli konularda eğitici bir deney düzeneğidir. Üzerine

Detaylı

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE)

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

MAK 101 Makine Mühendisliğine Giriş. Mühendislik Branşları Örnekleri. Mühendislik. Makine Mühendislerinin İşleri Arasında:

MAK 101 Makine Mühendisliğine Giriş. Mühendislik Branşları Örnekleri. Mühendislik. Makine Mühendislerinin İşleri Arasında: MAK 101 Makine Mühendisliğine Giriş Makine Mühendisliği Konuları Temel Ve Mühendislik Yaklaşımı Mühendislik Engineering(ingenerare) : Yaratmak Mühendislik: Temel Bilimleri kullanarak; yapılar, aletler

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ 1.1. Giriş Kinematik, daha öncede vurgulandığı üzere, harekete sebep olan veya hareketin bir sonucu olarak ortaya çıkan kuvvetleri dikkate almadan cisimlerin hareketini

Detaylı

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Mekanik, Tanımlar 12 1.1.1.Madde ve Özellikleri 12 1.2.Sayılar, Çevirmeler 13 1.2.1.Üslü Sayılarla İşlemler 13 1.2.2.Köklü Sayılarla İşlemler 16 1.2.3.İkinci

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ

MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ MAK-LAB009 DOĞAL VE ZORLANMIġ TAġINIM YOLUYLA ISI TRANSFERĠ DENEYĠ 1. GĠRĠġ Endüstride kullanılan birçok ısı değiştiricisi ve benzeri cihazda ısı geçiş mekanizması olarak ısı iletimi ve taşınım beraberce

Detaylı

MEKANĠK TĠTREġĠMLER DENEYĠ

MEKANĠK TĠTREġĠMLER DENEYĠ MK-LB00 MEKNĠK TĠTREġĠMLER DENEYĠ. DENEYĠN MCI Mekanik titreşimler deneyi titreşim teorisi bilgilerinin daha iyi kavranmasına yardımcı olmak ve deneysel beceri kazandırmak amacıyla yapılmaktadır.. DENEY

Detaylı

OMS 405 İLERİ SEVİYE TİTREŞİM ANALİZİ EĞİTİM SETİ

OMS 405 İLERİ SEVİYE TİTREŞİM ANALİZİ EĞİTİM SETİ OMS 405 İLERİ SEVİYE TİTREŞİM ANALİZİ EĞİTİM SETİ 1 Mekanik donanım ana bileşenler 2 Şekil 1. Mekanik donanım ana bileşenleri 1.. AC servo Tahrik motoru 400Watt 2.. boşluksuz kaplin 3.. Yataklama ünitesi

Detaylı

TA-COMPACT-P. Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Basınçtan bağımsız balans ve kontrol vanası (PIBCV)

TA-COMPACT-P. Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Basınçtan bağımsız balans ve kontrol vanası (PIBCV) Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Basınçtan bağımsız balans ve kontrol vanası (PIBCV) IMI TA / Kontrol vanaları / Basınçtan bağımsız kombine balans ve kontrol vanası,

Detaylı

İŞYERİNDE MARUZ KALINAN GÜRÜLTÜNÜN ÖLÇÜM TALİMATI

İŞYERİNDE MARUZ KALINAN GÜRÜLTÜNÜN ÖLÇÜM TALİMATI Sayfa No 1/8 1. AMAÇ -KAPSAM Bu talimatın amacı; gürültü seviyesi ölçümünün yapılması esnasında, ölçüm noktalarının belirlenmesi, cihazda yapılması gereken kontroller ve ölçümün nasıl yapılacağına dair

Detaylı

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş FRACTURE ÜZERİNE 1. Giriş Kırılma çatlak ilerlemesi nedeniyle oluşan malzeme hasarıdır. Sünek davranışın tartışmasında, bahsedilmişti ki çekmede nihai kırılma boyun oluşumundan sonra oluşan kırılma nedeniyledir.

Detaylı

Rulman ısıtma cihazları

Rulman ısıtma cihazları Rulman ısıtma cihazları Mikro işlemci Karakter LCD Demagnetizasyon 5 kademe güç seçimi Turbo ısıtma Neden? indüksiyon ısıtıcı Rulman arızalarının %16 sından fazlası rulman montajında uygun olmayan yöntemlerin

Detaylı

E-ITN 30 RADYO FREKANSLI ELEKTRONİK ISI PAY ÖLÇER

E-ITN 30 RADYO FREKANSLI ELEKTRONİK ISI PAY ÖLÇER E-ITN 30 RADYO FREKANSLI ELEKTRONİK ISI PAY ÖLÇER Merkezi sistem ile ısınan binalarda ısı giderlerinin tüketime göre paylaştırılması için tasarlanmıştır Çok fonksiyonlu 5 haneli ekran EEPROM mikro işlemci

Detaylı

TRT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERĐCĐ ĐŞLETMELERĐ DAĐRESĐ BAŞKANLIĞI SPEKTRUM ANALĐZÖR TEKNĐK ŞARTNAMESĐ

TRT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERĐCĐ ĐŞLETMELERĐ DAĐRESĐ BAŞKANLIĞI SPEKTRUM ANALĐZÖR TEKNĐK ŞARTNAMESĐ TRT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERĐCĐ ĐŞLETMELERĐ DAĐRESĐ BAŞKANLIĞI SPEKTRUM ANALĐZÖR TEKNĐK ŞARTNAMESĐ Sipariş No: VĐD 2010/12 1 SPEKTRUM ANALĐZÖR TEKNĐK ŞARTNAMESĐ 1. GENEL Bu şartnamenin amacı; Đdari Şartname

Detaylı

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası HİDROLİK SİSTEM KURMAK VE ÇALIŞTIRMAK 3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 3/2 yön kontrol valfine basılınca valften geçer. Silindiri

Detaylı