Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 KOMPERATİF GENOMİK Principles of Genome Analysis and Genomics S.B. Primrose and R.M. Twyman Bölüm 7 s

2 Amacı; farklı organizmaların genom yapısındaki farklılık ve benzerliklerin ortaya çıkarılmasıdır. İnsanlar ve diğer organizmalar arasındaki farklılıklar bizim genomumuza nasıl yansıtılır? İnsanlar, meyve sinekleri, solucanlar, bitkiler, mayalar ve bakterilerde proteinlerin sayı ve tipleri ne kadar benzerdir? sorularına cevap aranmaktır.

3 Önemli hücresel fonksiyonları kodlayan DNA dizilerinin türler arasında korunmuş oluşabileceği mantığı temel alınarak; *Birincisi kaba düzeyde, yani organizmanın orijinin belirlenmesi *İkincisi lokal düzeyde evrim sürecinin anlaşılması komperatif genomik analizleri ile ortaya çıkarılabilmektedir.

4 Karşılaştırma yapılabilecek ideal türler; *şekli, *fizyolojisi *davranışı mümkün olabildiği kadar benzer olanlar ile *genomları fonksiyonel olmayan dizilerin ayrılması için yeterli zamana sahip olacak kadar yavaş evrimleşmiş olan türlerdir.

5 Farklı organizmalarda genom organizasyonunu karşılaştırmak için ; Ortolog Paralog genlerin ayırdedilmesi gereklidir. Ortologlar; aynı fonksiyonu kodlayan ve vertikal alçalma ile yavaş evrimleşen farklı organizmalardaki homolog genlerdir. Ortologlar mutasyonların yavaş olarak birikmesi ile ortaya çıkar. Paraloglar; benzer fakat özdeş olmayan fonksiyonları kodlayan bir organizmadaki homolog genlerdir. Paraloglar mutasyon birikiminin ardından gen duplikasyonu ile meydana gelir.

6 Tüm canlı organizmalarda veya çoğunda ortak olan birçok biyokimyasal aktivite vardır: örneğin sitrik asit döngüsü, ATP üretimi, nükleotit sentezi, DNA replikasyonu, vs. Her bir durumda anahtar proteinlerin ortolog olacağı düşünülebilir. evrensel protein aileleri nin tüm archae, eubacteria ve ökaryotlar tarafından paylaşıldığı tanımlanmıştır.

7 Protein evrimi Protein dizilerinin ve üç-boyutlu yapılarının analizi, çoğu proteinin farklı domainlerden oluştuğunu göstermiştir. Mozaik proteinler olarak adlandırılan proteinler metazoalarda fazla bulunmaktadır. Mozaik proteinlerin başlıcaları ekstrasellüer veya membrana bağlı proteinlerin ekstrasellüler parçalarını oluştururlar ve bu nedenle çok hücreliliğin evriminde önemli bir rol oynayabilirler. Mozaik proteinin tek tek domainleri evrimsel olarak hareketlidir, bunun anlamı evrim sürecinde yayılırlar ve akraba olmayan proteinlerde ortaya çıkarlar.

8 Mozaik proteinler metazoada en yaygın olmasına rağmen tek hücreli organizmalarda da bulunur. Üç ana alemin temsilcilerini içeren (Archaea, Eubacteria ve Eukarya) çok sayıda mikrobiyal genom sekanslandığı için domainlerin evrimsel hareketliliğini belirlemek olasıdır.

9 Prokoryatlarda karşılaştırmalı genomik Genom büyüklüğü 0.58 Mb (Mycoplasma genitalism) ile 8 Mb (Saccharopolyspora erythraea) arasında değişiklik gösterir. Gen yoğunluğu, tüm türler karşısında belirgin şekilde benzerdir ve yaklaşık DNA nın her kilobazı 1 gendir. Büyük prokaryotik genomlar küçük olanlardan daha fazla gen içerir. Bunun tersi, insan genomu Drosophila nın sadece iki katı gen içerir.

10 Genomlarının tamamı sekanslanmış eubacteria ve archaebacteri lerin genom büyüklükleri

11 Minimal Genom M. genitalium un genomu 0.58 Mb dir ve bugüne kadar tanımlanan en küçük dizidir. Serbest yaşayan hücresel organizmayla uyumlu minimal genom nedir? Minimal genomu belirlemek için minimal protein seti tanımlanmalıdır.

12 Minimal protein seti Ortolog gruplar ve buna ek olarak gen duplikasyonu takiben seçici gen kaybının olduğu paralogları içeren genlerin clusterları tanımlanarak belirlenebilir. Bu yöntem 4 eubacteria, bir archaebacteria ve bir mayaya uygulandığında ortolog gruplarının 816 clusterı (COGs) tanımlandı. Bunların 327 si üç alemin temsilcilerini içermektedir (Mushegian 1999). 327 protein seti temel alınarak tüm anahtar biyosentetik yolları yeniden oluşturmak mümkündür. Bu analiz 3 archeabacteria ve 12 eubacteriadan elde edilen dizi datası ile tekrar edildiğinde minimal protein seti 322 COG ye düşürüldü.

13 Büyük genomların n analizi Genel kural olarak prokaryotik genom büyüklüğü arttıkça paralog sayısının artması da beklenir. ORF sayısı ve büyüklükleri kıyaslanır.

14 Horizontal gen transferi Horizontal, veya lateral, gen transferi, farklı evrimsel soylar arasındaki genetik değişimdir. İki bakteriyel termofilin genom analizi, genlerin %20-25 inin eubacteriadan ziyade archaebacteria genlerine daha benzer olduğunu göstermiştir. Bu arkaeal-benzeri genler genomdaki clusterlarda oluşmuştur ve belirgin farklı nükleotid kompozisyonuna sahiptir ve horizontal gen transfer ile ortaya çıkabilmektedir. Garcia-Vallve et al. (2000) tüm genom genlerinin horizontal gen transferi aracılığıyla kazanılıp kazılmadığını saptamak için istatistik yöntemi geliştirmişlerdir. Bu yöntem, G+C içeriği, kodon kullanımı, amino asit kullanımı ve gen pozisyonu analizini temel alır. Bu yöntem, 24 sekanslanmış genoma uygulandığında genlerin % unun horizontal olarak transfer edildiğini ve bu genlerin çoğunun sadece bir veya iki soyda var olduğunu göstermiştir.

15 Akraba bakterilerde karşılaştırmalı genomik Çok yakın akrabalarda, gen içeriği ve gen sırasının karşılaştırılması ile bugünün bakteri populasyonunun şekillenmesini sağlayan evrimsel işlemlerin anlaşılması daha kolaylaşmıştır. Evrimsel terimlere göre, en yakın akraba organizmalar, aynı türün farklı izolatlarıdır. Alm et al. (1999) Helicobacter pylori nin iki soyunun tüm sekansını karşılaştırmışlardır ve her soy için özgül olan genlerin sadece %6 sının çok benzer olduğunu bulmuşlardır. H. pylori, genomunun %4 ünden fazlası restriksiyon modifikasyon (R-M) sistemlerini kodlar. R-M genlerinin çoğu her iki suşta da ortak olmasına rağmen, fonksiyonel olan genler iki suşta farklıdır. Suşa spesifik genlerin tümü aktifken, paylaşılan genlerin çoğu inaktiftir. Bu sonuçlar, H. pylori nin daima yeni R-M sistemleri kazandığını ve eskilerini inaktive ettiğini göstermektedir.

16 Karşılaştırmanın bir sonraki düzeyi, aynı cinsin farklı türleri arasındaki benzerlikleri ve farklılıkların tayinidir Salmonella (S. typhi ve S. typhimurium) nın iki serovarı tamamiyle sekanslanmıştır ve karşılaştırmalar yaygın synteny bulunan diğer yakın akraba olan E. coli ile yapılmıştır. S. typhi ye özgü 601 gen (%13.1) ve S. typhimurium a özgü 479 gen (%10.9) vardır. S. tyhpi ye özgü ve E. coli ye akraba 1505 gen (%32.7) ve E. coli ye özgü S. typhi ye akraba 1220 gen (%28.4). Fark, S. typhi de 204 ve diğerinde sadece 39 pseudogenin varlığıdır. S. typhi sadece insanları infekte ederken, S typhimurium memelilerin geniş aralığını enfekte edebilmesidir. Bu pseudogen içeriğindeki farklılığa bağlı olabilir, çünkü S. typhi deki pseudogenlerin çoğu housekeeping fonksiyonlarda yer alır ve virulans elemanlarındadır.

17 Karşılaştırmalı organel genomiği Mitokondriyal genomların karşılaştırılması mtdna tüm ökaryotlarda aynı temel role sahiptir: mtdna fonksiyonel mitokondrinin oluşumu için gerekli olan sınırlı sayıda RNA ve proteinleri kodlar. mtdna nın genetik rolü evrensel olarak korunmuş gibi görünmesine rağmen, bu genom hem konformasyon ve büyüklüğünde, hem de gerçek gen içeriği, düzenleme ve ekspresyonunda varyasyon gösterir

18 atasal ve türemiş mtdna Mitokondrilerin bakteriyal endosimbiyontun soyundan geldiğine inanılır: nukleuslu bir hücrede kurulmuştur ve bir atasal mitokondriyal genom bu eubacterial atasının izlerine sahiptir. Atasal prototip mtdna sı heterotropik kamçılı bir protozoon olan Reclinomonas americana dır. Bu organizmanın mtdna sı, diğer tamamı sekanslanmış mtdna larda bulunan, tüm protein kodlayan genleri içeren 97 gene sahiptir. Türemiş mitokondriyal genomlar, atasal paternden radikal olarak ayrılmışlardır.

19 İntrasellüler gen transferi Mitokondrinin temel fonksiyonu oksidatif fosforilasyon üzerinden ATP üretimidir. En az 21 gen oksidatif fosforilasyon için önemli proteinleri kodlar ve tüm bu genlerin mtdna da yer alması beklenmektedir. Elde edilen sekans dataları, çoğu mitokondriyal genomların anahtar genleri olmadığını göstermektedir ve bu eksik genler nükleusta bulunabilir. 25 farklı legumenin analizi ile bazı cinslerinde mitokondriyal cox2 genin mitokondride yer aldığı, bazılarında nükleusta ve bazılarında ise iki genomda da bulunduğu belirlenmiştir. Her iki genin transkribe edildiği tek bir cins bulunmasına rağmen, genin iki kopyasının bulunduğu çoğu durumda sadece bir gen transkripsiyonel olarak aktiftir.

20 Horizontal gen transferi Grup I intronlar, genetik çaprazlamalarda allelleri içeren intronlardan, alleli olmayan intronlara etkili dağılımı katalizleyen nispeten uzun hedef bölgeleri ile bölgeye özgül endonükleazları kodlar. Bu intron, test edilen 281 angiospermden 48 inin mitokondriyal cox1 geninde saptanmıştır. İntron ve konakçı genom için sekans datasına dayanarak bu intron, bağımsız olarak konakçı bitkilere çapraz-türler arası horizontal transfer aracılığıyla birçok farklı şekilde kazanılmış gibi görünmektedir. Verici ve alıcının her bir bireydeki özdeşlikleri belirlenmiş değildir. Grup I introna zıt olarak, angiosperm mtdnadaki diğer 23 intron grup II ye aittir ve vertikal şekilde iletilmektedir.

21 Ökaryotlarda karşılaştırmalı genomik Minimal ökaryotik genomlar Serbest yaşayan tek hücreli ökaryotun minimal genom büyüklüğü nedir ve minimal bakteriyal genom ile nasıl karşılaştırılması yapılır? Ökaryotik ve prokaryotik bir hücre arasındaki temel genetik farklılıklar nelerdir? Çok hücrelilerin koordinasyonu için ihtiyaç duyulan ilave genetik bilgiler nelerdir? Hayvanlarda, omurgalı genomu ve memeli genomu için minimum büyüklükler nedir? Çiçekli bir bitki için minimum genom büyüklüğü nedir? Çoğu ökaryotik genom, büyük miktarda kodlanmayan DNA içerir ve bu sorular hem genom büyüklüğü hem de kodlanan protein sayısı dikkate alınarak cevaplandırılmalıdır.

22 Ökaryotik bir parazit olan Encephalitozoon cuniculi genomu 2.9 Mb ve yakın akrabası olan Encephalitozoon intestinalis in genomu 2.3 Mb Bu genomlar rdna dan çok az repetitif DNA ve 2000 den daha az gen içermektedir. Çok hücreli organizmalardan Arabidopsis, Caenorhabditis ve Drosophila benzer sayıda protein ( ) kodlar. Bu, çok çeşitli çok hücreli ökaryotların gelişimi gerçekleştirmek ve çevresine tepki vermek için gereksinim duyulan minimal karmaşıklık olabilir. Omurgalılar arasında, Japon puffer fish (Fugu rubripes) bugüne kadar tanımlanan en küçük genoma sahiptir, fakat insan gibi diğer omurgalılara benzer gen içeriğine sahiptir. Fugu genomunun analizi, genlerinin yoğun olarak paketlendiğini göstermektedir. Bugüne kadar tanımlanan en küçük memeli genomu bir yarasa türü olan Miniopterus genomudur. Genom büyüklüğü insanlarınkinin %50 si kadardır, fakat bu küçüklük genom yoğunlunun ya da genlerin kaybının bir sonucudur.

23 Evrimsel anlamda oldukça uzak olan organizmaların genomlarının repetitif elementlerinin sayı ve tipleri karşılaştırılır. Çünkü bunlar gen sayılarından ziyade genom büyüklüğündeki başlıca farklılıkları açıklamaktadır.

24 Gen düzeyinde, intron ve ekzon yapısındaki farklılıklar, belirgin olarak ayrı olan Arabidopsis ile farklı ökaryotik genomlarda görülebilmektedir Üç hayvan genomu karşısında tercih edilen ekzon büyüklüğünün korunması, splaysing mekanizmasının ekzona dayalı içeriğinin korunmuş olduğunu göstermektedir.

25 Çoğu ökaryotik proteinler çok sayıda farklı domainlerden oluşur. *Genom sekanslarının analizi insan proteinlerinde tanımlanan domainlerin %90 ından fazlasının Drosophila ve Caenorhabditis proteinlerinde de bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. *Bu nedenle, omurgalı evrimi birkaç yeni domainin keşfini gerektirmiştir. Domainlerin yeni kombinasyonları bazı yeni proteinler oluşturmaktadır. Çoğu proteinler domainlerin mozaikleri olmasına rağmen, sekanslanan genomların herhangi biri tarafından kodlanan proteinlerin yüksek yüzdesi diğer sekanslanan genomlarda ortoloğa sahiptir. *Örneğin, tahmin edilen insan proteinlerinin %60 ının maya, sinek, nematod veya bitki proteinlerinde dizi benzerliği vardır ve sinek proteinlerinin %61 i, nematod proteinlerinin %43 ü ve maya proteinlerinin %46 sı insan kopyalarına (karşılık) sahiptir.

26 Hem Drosophila hem de Caenorhabditis te ortoloğa sahip 1523 insan proteini vardır

27 Gen sırasının karşılaştırılması Farklı organizmalarda gen sırasının karşılaştırılması moleküler filogeniyi geliştirmek için kullanılan çoğu araçtan biridir. Ökaryotlarda inversiyonların oranı prokaryotlardakinden daha yüksektir ve transkripsiyonun yönünün gen oryantasyonu üzerine etkisi daha azdır. Synteninin başlıca faydası, çok iyi haritalanmış organizmadaki gen lokasyonu hakkındaki bilginin iyi haritalanmamış akrabalarında aynı genin yerini bulmak için kullanılabilmesidir.

28 Bakterilerden lateral gen transferi Tüm insan DNA dizisinin ayrıntılı incelenmesi, 113 ile 223 arasındaki genin bakterilerden insanlara veya dört omurgalı atasından birine transfer edildiğini göstermiştir. Lateral gen transferinin kanıtı, bakteriyal genlere çok benzer dizilerin insan genomunda bulunurken omurgasızlarda bulunmamasıdır. Bakterilerden lateral gen transferinin olasılığını yeniden saptamak için her bir aday gen için filogenetik ağaçlar oluşturulur. Eğer omurgalı bir gen dizisi, bakteriyal dizilerin clusterında kısa diziler halinde yer alıyorsa gen lateral olarak bakteriden transfer edilmiştir. Benzer lateral gen transferinin bir olası örneği putativite N-acetylneuraminate lyase genidir.

29

30 Filogenetik footprinting Protein sekansları DNA dizilerinden daha yavaş hızda evrim geçirdiği ve bu nedenle ortolog ve parologları protein düzeyinde saptamak daha kolay olduğu için protein dizilerinin karşılaştırılması ile daha fazla ilgilenilmektedir. DNA dizilerinin karşılaştırılması bilgilendirici olabilir, çünkü gen sekansları, kodlanmayan DNA dizilerinden daha yavaş evrimleşme eğilimindedir. Komperatif DNA sekans analizi genler, düzenleyici diziler, splays bölgeler ve bağlanma bölgeleri gibi fonksiyonel elementleri tanımlamak için mutasyon oranlarındaki bu lokal farklılıktan faydalanır. Bu, filogenetik footprinting olarak bilinen bir işlem olan ortolog DNA sekanslarının saptanması ile gerçekleştirilir.

31 Yeni genlerin kaynağı nedir? Sekanslanmış ökaryotik genomların analizleri prokaryotlarda karşılığı olmayan binlerce geni kodladığını göstermektedir. Bu genlerin kaynakları nelerdir? Çoğu yeni gen modifiye edilmiş eski bir gen olabilir. *von Willebrand A, fibronektin tip III, immünoglobulin ve SH3 modülleri gibi protein-protein etkileşimlerinde yer alan domainler yüksek ökaryotlarda büyük proliferasyon gösterir, fakat prokaryotlar ve düşük ökaryotlarda homologlara sadece uzak bir akrabalık vardır.

32 Yeni ökaryotik domainlerin çoğunun α- helikal yapıda olması, bu domainlerin, prokaryotlarda ve özellikle ökaryotlarda çok fazla bulunan, kondanse sarılmış yapılardan yavaş yavaş evrimleşmiş olabileceğini gösterir. Yeni genlerin bir kaynağı transpozable elementler olabilir. *Nekrutenko & Li (2001) protein kodlayan bölgelerde bir yada birçok transpozable elementlere sahip ve insan ve rat ortologları olmayan iki fare geni bulmuşlardır. Bu nedenle, transpozable elementlerin insersiyonu yeni genler oluşturabilmektedir.

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Bitki nüklear, mitokondriyal ve kloroplast DNA'ları *Burada yer alan bugünkü bilgilerimizin çoğu, moleküler evrim mekanizması ve oranları kullanılarak

Detaylı

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi GENETĐK 111-503 Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi Doç. Dr. Hilâl Özdağ 1 RNA nın Kendi Kendini Kopyalayabiliyor Olmalıydı Đlkin zamanlardaki RNA dünyasında RNA moleküllerinin kopyalanması. RNA polimerazlar

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Evrimsel açıdan genlerin çoğaltılmasının önemi ilk defa Haldane (1932) ve Muller (1935 ) tarafından önerildi ve tanımlandı. *Evrimsel açıdan bir genin

Detaylı

FİLOGENİ ve HAYAT AĞACI

FİLOGENİ ve HAYAT AĞACI FİLOGENİ ve HAYAT AĞACI Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Giriş Filogenetik veriler ile canlılar arasında oluşturulan akrabalık ilişkileri, canlılığın gelişimine dair bize akrabalık ağaçlarını

Detaylı

Model Organizmalar. Yusuf DOĞAN

Model Organizmalar. Yusuf DOĞAN Model Organizmalar Yusuf DOĞAN Model Organizma Nedir? Model organizmalar çeşitli biyolojik olayların anlaşılması için üzerinde çalışılan bir türdür. Bu organizmaları laboratuvar ortamında üretmek ve üretimlerini

Detaylı

FRANSA DA ORTAÖĞRETİM İKİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDA EVRİM

FRANSA DA ORTAÖĞRETİM İKİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDA EVRİM FRANSA DA ORTAÖĞRETİM İKİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDA EVRİM Burcu GÜNGÖR, Sami ÖZGÜR Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim OFMA Biyoloji Eğitimi A.B.D Özet Ders kitapları, hem öğretmenlerin hem öğrencilerin

Detaylı

GENOM ve EVRİMİ. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER

GENOM ve EVRİMİ. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER GENOM ve EVRİMİ Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER 1. Genlerin Haritalanması 1.1.Genlere ait Farklı Şekilde Fiziksel Haritalar oluşturulabilir. Yapılan çalışmalar ve gelişen yeni teknolojiler

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER GENETİK ŞİFRE Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Genetik Bilgi Akışı Genetik kodun özellikleri 1. Genetik şifre, harfler halinde gösterilen mrna moleküllerini oluşturan ribonükleotid bazları kullanılarak,

Detaylı

Giriş. İlgi çekici ve hızla gelişen bu bilim dalına genomikler adı verilmektedir. Kaynak: Biotechnology (An Introduction) - Susan S.

Giriş. İlgi çekici ve hızla gelişen bu bilim dalına genomikler adı verilmektedir. Kaynak: Biotechnology (An Introduction) - Susan S. BİYOİNFORMATİK Giriş Son 15 yılda çeşitli organizmalara ait genomun tamamının klonlanması, sekansının belirlenmesi ve analiz edilmesi yolunda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. İlgi çekici ve hızla gelişen

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13 Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

SNP TEK NÜKLEOTİD POLİMORFİZMLERİ (SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS)

SNP TEK NÜKLEOTİD POLİMORFİZMLERİ (SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS) SNP TEK NÜKLEOTİD POLİMORFİZMLERİ (SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS) Herhangi iki bireyin DNA dizisi %99.9 aynıdır. %0.1 = ~3x10 6 nükleotid farklılığı sağlar. Genetik materyalde varyasyon : Polimorfizm

Detaylı

Prokaryotik promotor

Prokaryotik promotor Transkripsiyon Transkripsiyon-Replikasyon Farkları 1.Replikasyon sırasında tüm kromozom kopyalanır fakat transkripsiyonda sadece bir gen bölgesi kopyalanabilir. 2. Transkripsiyon düzeyi organizmanın o

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Genomik ve Proteomik Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI

TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI Programın Yürütücüsü Programın Kadrolu Öğretim Üyeleri : Prof. Dr. Elif YEŞİLADA : Prof. Dr. Başak KAYHAN Doç. Dr. Yılmaz ÇİĞREMİŞ Doç. Dr.Şengül YÜKSEL Doç. Dr.

Detaylı

DNA Dizileme (Sekanslama)

DNA Dizileme (Sekanslama) T.C GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI PENDİK VETERİNER KONTROL ENSTİTÜSÜ DNA Dizileme (Sekanslama) Dr. Eray ATIL Vet. Hekim, Mikrobiyolog Pendik Veteriner Kontrol Enstitüsü Eğitim Bilgileri Eğitim süresi

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

GENOMUN YAPISI. Genom Nedir? Gen ve Genomun tanımı Genom Büyüklükleri DNA Dizi Tipleri 11/11/14. Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin.

GENOMUN YAPISI. Genom Nedir? Gen ve Genomun tanımı Genom Büyüklükleri DNA Dizi Tipleri 11/11/14. Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin. GENOMUN YAPISI Gen ve un tanımı Büyüklükleri Dizi Tipleri Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin.com Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı 11 Kasım 2014 Nedir? Bir organizmanın

Detaylı

İNSAN GENOM PROJESİ. * Doç. Dr., Bilkent Üniversitesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

İNSAN GENOM PROJESİ. * Doç. Dr., Bilkent Üniversitesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü 7 İNSAN GENOM PROJESİ Ifl k YULU * In this article, the author has summarized the Human Genome Project and what it aims to achieve. Following the description of the human genome the history, applications,

Detaylı

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 DNA ONARIMI VE MUTASYON Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 *DNA nın dölden döle değişmeden aktarımı için 2 süreç önemlidir: DNA ONARIMI 1. Replikasyon sürecinin doğru yapılması

Detaylı

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Doç. Dr. Hilâl Özdağ Eposta: ozdag@medicine.ankara.edu.tr Tel: 2225826/202 Ders Notları Đçin: http://bteml.biotek.ankara.edu.tr/wiki/index.php/ana_sayfa adresinden Genombilimde

Detaylı

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 9. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi:12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1.Aşağıda verilen özelliklerden hangisi canlılarda

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12 Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN

Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Viral Salgınların Araştırılması Sekans Temelli Genotiplendirme Yöntemleri Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Genotipleme Genomun genetik karakterizasyonu Bir bireyi/suşu, diğerlerinden ayıran mutasyonları (nt dizisi

Detaylı

GENETİK POLİMORFİZMLER. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

GENETİK POLİMORFİZMLER. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER GENETİK POLİMORFİZMLER Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Genomu bir kitap olarak düşünürsek... (Ridley, 2000) Kromozom olarak adlandırılan 23 bölüm Her bölüm birkaç bin hikayeden oluşur ki bunlar genlerdir.

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Domain Çoğalması ve Gen Uzaması *Ökaryotlarda modern genler üzerine yapılan bir araştırma gösteriyor ki, içsel duplikasyonlar evrim boyunca sık sık meydana

Detaylı

ÜNİTE 1: BİYOLOJİYE GİRİŞ

ÜNİTE 1: BİYOLOJİYE GİRİŞ ÜNİTE 1: BİYOLOJİYE GİRİŞ Anahtar kavramlar 1.1 Biyologlar mikroskobik türlerden dev türlere kadar bütün canlıları inceler. 1.2 Biyologlar yaşamdaki çeşitliliği açıklamaya çalışırlar. 1.3 Biyoloji de son

Detaylı

Bakteriler ve Archaea

Bakteriler ve Archaea Bakteriler ve Archaea Yapısal ve işlevsel adaptasyonlar prokaryotik başarıya katkıda bulunur Hızlı üreme, mutasyon ve genetik rekombinasyon prokaryotlarda genetik çeşitliliği arttırır Çeşitli beslenme

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA RİBOZOMLAR Ribozom RİBONÜKLEOPROTEİN (RNP) yapısındadır. Ribozomlar hem protein hem de RNA moleküllerinden oluşur. Ribozomlar protein ve RNA moleküllerinden oluşan

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

Moleküler Patoloji Doktora Programı 2013 Bahar Dönemi Ders Programı:

Moleküler Patoloji Doktora Programı 2013 Bahar Dönemi Ders Programı: Moleküler Patoloji Doktora Programı 2013 Bahar Dönemi Ders Programı: Derslik: Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Etlik Yerleşkesi 1. Kat Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dersliği Açılan Dersler: 3 adet Zorunlu Ders:

Detaylı

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON GEN İFADESİ (GEN EKSPRESYONU) Gen ifadesinin düzenlenmesi çeşitli aşamalarda olur: 1) Primer transkriptlerin oluşumu 2) Primer mrna dan matür (olgun) mrna oluşumu 3) mrna nın

Detaylı

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz KLONLAMA Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz Tek yumurta ikizleri doğal klonlardır. Araştırıcılar ilk önceleri bu doğal olayı taklit ederek klonlama çalışmalarına başlamışlardır. Tek yumurta ikizlerinde embriyo

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES114 2. BAHAR 3 0 0 2 TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Dersin Adı Kodu Yarıyıl TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

BĐYOLOJĐK VERĐ TABANLARINA GĐRĐŞ

BĐYOLOJĐK VERĐ TABANLARINA GĐRĐŞ BĐYOLOJĐK VERĐ TABANLARINA GĐRĐŞ Bu bölümde, Biyoenformatiğin, Moleküler Biyolojik araştırma alanlarında sıklıkla kullanılan uygulama alanlarından biri olan veri tabanlarını ve bu veri tabanlarında nasıl

Detaylı

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler B i y o 1 0 3. 0 1 G e n. B i y o. L a b. ( Z o o l o j i ) 1 GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler Sistematik ve taksonomi nedir?...

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( )

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( ) Açıklamalar: I. DÖNEM - 2. DERS KURULU (2014-2015) Kısaltmalar: DK: Ders kurulu, IHU: İyi hekimlik uygulamaları, Mİng: Akademik/Medikal İngilizce, TDE: Türk Dili ve Edebiyatı, Bilgisayar Okur yazarlığı:

Detaylı

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki GENDEN PROTEİNE Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki İngiliz hekim Archibald Garrod (1909), genlerin, enzimler aracılığı ile fenotipi belirlediğini ilk öne süren kişidir. Garrod, doğuştan metabolizma

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Virüslere Giriş Virüsler genellikle ökaryotlardan ve prokaryotlardan çok daha küçük moleküllerdir. Genellikle enfeksiyon yeteneği olan

Detaylı

Yeni Nesil Genomik Sistemler. ve Uygulamaları

Yeni Nesil Genomik Sistemler. ve Uygulamaları Yeni Nesil Genomik Sistemler ve Uygulamaları Sunum Başlıkları Mikroarray Sistemleri (iscan) Ekspresyon Array SNP Array Metilasyon Array Yeni Nesil Dizileme Teknolojileri Ekspresyon Array Tüm Genom Gen

Detaylı

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var.

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZARININ GÖREVLERİ Hücre içini çevresinden ayırır Hücrenin iç bölümlerini belirler Proteinlere bağlı

Detaylı

BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ. Doç. Dr. Hülya SİVAS

BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ. Doç. Dr. Hülya SİVAS BİY365 HÜCRE BİYOLOJİSİ 2010 Doç. Dr. Hülya SİVAS Dersin İçeriği Hücrede genetik bilgi akışı Hücre zar sistemleri Hücrede molekül trafiği Biyoenerji ve metabolizma Hücre Haberleşmesi Hücre Döngüsü ve Kontrolü

Detaylı

POLİMERAZ ZİNCİR REAKSİYONU (PZR-PCR) VE RESTRİKSİYON PARÇA UZUNLUĞU POLİMORFİZMİ (RFLP)

POLİMERAZ ZİNCİR REAKSİYONU (PZR-PCR) VE RESTRİKSİYON PARÇA UZUNLUĞU POLİMORFİZMİ (RFLP) Deney: M 1 POLİMERAZ ZİNCİR REAKSİYONU (PZR-PCR) VE RESTRİKSİYON PARÇA UZUNLUĞU POLİMORFİZMİ (RFLP) a) PCR yöntemi uygulaması b) RPLF sonuçları değerlendirilmesi I. Araç ve Gereç dntp (deoksi Nükleotid

Detaylı

25.03.2015. Mikroorganizmalar; nükleus özelliklerine göre prokaryot ve ökaryot olmak üzere iki grupta incelenir.

25.03.2015. Mikroorganizmalar; nükleus özelliklerine göre prokaryot ve ökaryot olmak üzere iki grupta incelenir. BAKTERİLERİN DİĞER MİKROORGANİZMALARLA KARŞILAŞTIRILMASI BAKTERİLERİN DİĞER MİKROORGANİZMALARLA KARŞILAŞTIRILMASI Mikroorganizmalar; nükleus özelliklerine göre prokaryot ve ökaryot olmak üzere iki grupta

Detaylı

ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ

ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ Prokaryotik kromatinin paketlenmesi Bakteri DNA sı bile paketlenir. Bakteri genomu sadece birkaç milyon nükleotit çifti içermektedir. Önceleri bakteri kromozomunun,

Detaylı

Gen Arama Yordamı ve Nörolojik Hastalıklarla İlgili Gen Keşfi Çalışmalarına Türkiye den Örnekler

Gen Arama Yordamı ve Nörolojik Hastalıklarla İlgili Gen Keşfi Çalışmalarına Türkiye den Örnekler Gen Arama Yordamı ve Nörolojik Hastalıklarla İlgili Gen Keşfi Çalışmalarına Türkiye den Örnekler Doç. Dr. Sibel Aylin Uğur İstanbul Üniversitesi Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü-Genetik 13. Ulusal Sinirbilim

Detaylı

Prokaryotlar ve Arkealar. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER

Prokaryotlar ve Arkealar. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Prokaryotlar ve Arkealar Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Prokaryotlar ve Arkealar (Archealar) 1.İlk Hücreler Mikrofosiller, ilk hücrelerin olasılıkla prokaryot olduğunu işaret eder. En eski mikrofosiller 3,5 milyar

Detaylı

11/18/2015. Mitokondrial DNA. Umut Fahrioglu, PhD MSc. Mitokondri

11/18/2015. Mitokondrial DNA. Umut Fahrioglu, PhD MSc. Mitokondri Mitokondrial DNA Umut Fahrioglu, PhD MSc Mitokondri 1 Mitokondri Şekerlerden, yağlardan ve diğer yakıtlardan oksijen yardımı ile ATP üretme işlemi olan hücresel solunumun merkezidir. İki zarla çevrilmiştir

Detaylı

BİYOLOJİ EĞİTİMİNDE MOLEKÜLER EVRİM. Prof. Dr. Haluk Ertan İ.Ü. Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Biyologlar Derneği İstanbul Şubesi

BİYOLOJİ EĞİTİMİNDE MOLEKÜLER EVRİM. Prof. Dr. Haluk Ertan İ.Ü. Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Biyologlar Derneği İstanbul Şubesi BİYOLOJİ EĞİTİMİNDE MOLEKÜLER EVRİM Prof. Dr. Haluk Ertan İ.Ü. Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Biyologlar Derneği İstanbul Şubesi İKİ FARKLI DÜNYA GÖRÜŞÜ Statik bir evren, dünya ve doğa anlayışı Değişim=Doğaüstü

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

Prof.Dr.Ahmet ÖZKAĞNICI Prof.Dr. Saim AÇIKGÖZOĞLU Prof.Dr. V.Meltem ENERGİN Prof.Dr. Mehmet KOÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR

Prof.Dr.Ahmet ÖZKAĞNICI Prof.Dr. Saim AÇIKGÖZOĞLU Prof.Dr. V.Meltem ENERGİN Prof.Dr. Mehmet KOÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR DÖNEM I T.C. KONYA N.E. ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 DERS YILI B GRUBU I. DERS KURULU (7 HAFTA) (HÜCRE BİLİMLERİ) (29 EYLÜL- 14 KASIM 2014) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR BAŞKOORDİNATÖR YARD. DÖNEM

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

Romalılara ait yollar, tren istasyonları ve kontrolörler: RNA araştırmalarında son buluşlar

Romalılara ait yollar, tren istasyonları ve kontrolörler: RNA araştırmalarında son buluşlar Romalılara ait yollar, tren istasyonları ve kontrolörler: RNA araştırmalarında son buluşlar RNA çok önemli bir biyolojik molekül olup ders kitaplarında bu molekülden nadiren detaylı bahsedilir. Bu yazı

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ Gen ifadesi nasıl kontrol edilir? q Genlerin açılıp kapanabildiğini ifade eden görüşleri destekleyen kuvvetli kanıtlar bulunmaktadır. q Örneğin, E. coli proteinlerinin

Detaylı

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 1 Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde

Detaylı

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1 www2.bayar.edu.tr/biyoloji/erdal.balcan E.Coli gibi bakteriler kısa yaşam süreleri içinde çeşitli çevresel koşullarla karşılaşırlar (ortam ile etkileşimleri fazla). Bakteriler ve diğer prokaryotlar evrimsel

Detaylı

Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı. B. Aysin Sermen

Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı. B. Aysin Sermen Tıbbın Geleceğine dair.. Genetik Testler ve Kişiselleşmiş Tıp Anlayışı B. Aysin Sermen Daha güçlü.. Daha atletik.. Daha genç.. Daha huzurlu.. Daha mutlu.. Daha akıllı.. Daha sağlıklı.. Daha akıllı ve sağlıklı

Detaylı

Hücre bölünmesinin asal görevleri

Hücre bölünmesinin asal görevleri HÜCRE DÖNGÜSÜ Hücre bölünmesinin asal görevleri Hücre döngüsünü ya da hücre bölünmesini incelemeden önce, hücre çoğalmasının organizmaların yaşamında ne gibi roller oynadığını gözden geçirmek gerekmektedir.

Detaylı

Türkiye Tenthredopsis (Hymenoptera: Symphyta: Tenthredinidae) Tür Sınırlarının Barkodlama Yöntemi İle Saptanması

Türkiye Tenthredopsis (Hymenoptera: Symphyta: Tenthredinidae) Tür Sınırlarının Barkodlama Yöntemi İle Saptanması Türkiye Tenthredopsis (Hymenoptera: Symphyta: Tenthredinidae) Tür Sınırlarının Barkodlama Yöntemi İle Saptanması Sevda HASTAOĞLU ÖRGEN 1, Mahir BUDAK 2, E. Mahir KORKMAZ 2, Hasan H. BAŞIBÜYÜK 3 1 Sivas

Detaylı

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER GİRİŞ Mendel kalıtımında eğer genler bağımsız ise kalıtıldıklarında kabaca belli oranlarda ve sıklıkla

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

HLA Tiplendirmesinde Yeni Nesil Dizileme. Dr. Türker DUMAN

HLA Tiplendirmesinde Yeni Nesil Dizileme. Dr. Türker DUMAN HLA Tiplendirmesinde Yeni Nesil Dizileme Dr. Türker DUMAN MHC MHC bölgesi Kr. 6p21 de lokalize olan 4 mega baz yaklaşık 220 gen Genomunun en yoğun bölgesidir, genomun büyüklük olarak yaklaşık % 0.1 ine

Detaylı

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON Giriş Ökaryotlardaki transkripsiyon, prokaryot ve bakteriyofajlara benzer ancak daha karmaşıktır. Transkripsiyon, bir ana polimeraz enzimine ve destekleyici proteinlere

Detaylı

Mitokondri ve Mitokondri genomu

Mitokondri ve Mitokondri genomu Mitokondri ve Mitokondri genomu Hücrede kalıtsal materyalin aktarılması sadece nukleusa özgü bir olay mı? Hücre de kalıtımda rol oynayan başka organel var mı? 2 Mitokondri, oksijenin işlenmesi ve tüketilen

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Biyoinformatik Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( ) Diğer

Detaylı

Moleküler Yöntemlerin Tanımlanması

Moleküler Yöntemlerin Tanımlanması Moleküler Yöntemlerin Tanımlanması Uğur Özbek İstanbul Üniversitesi DETAE, Genetik A.D. 2. Ulusal Lenfoma Myeloma Kongresi Lenfomalarda Moleküler Patogenez ve Hematopatoloji 16.04.2011 Sunum I. İnsan Genomu

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ 1 Genetik mühendisliği canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır. Genetik mühendisleri

Detaylı

TRANSLASYON VE PROTEİNLER

TRANSLASYON VE PROTEİNLER TRANSLASYON VE PROTEİNLER Translasyon ve proteinler Translasyon; mrna, trna, ribozomlar ve polipeptid zincir sentezinin başlaması, uzaması ve sonlanması için gerekli çeşitli translasyon faktörleri arasındaki

Detaylı

Prof.Dr.Celalettin VATANSEV Prof.Dr. Ayşe Saide ŞAHİN Prof.Dr. Faruk AKSOY Prof.Dr. Nizamettin DALKILIÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR

Prof.Dr.Celalettin VATANSEV Prof.Dr. Ayşe Saide ŞAHİN Prof.Dr. Faruk AKSOY Prof.Dr. Nizamettin DALKILIÇ Doç.Dr. Mehmet ÖZDEMİR DÖNEM I T.C. KONYA N.E. ÜNİVERSİTESİ MERAM TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 DERS YILI A GRUBU I. DERS KURULU (7 HAFTA) (HÜCRE BİLİMLERİ) (28 EYLÜL-13 KASIM 2015) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR BAŞKOORDİNATÖR YARD. DÖNEM

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ

GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ Gelişiminin ya da hayat döngüsünün herhangi bir zamanında bir hücrede ifade edile gen ürünlerinin miktar ve ifade zamanlarının geri döndürülebilen mekanizmalarla kontrolüdür.

Detaylı

Uygulama 6. Transkripsiyon yönü. Ekzonlar (kodlama bölgeleri) Transkripsiyon. Sonlandırıcı kodon başlangıcı

Uygulama 6. Transkripsiyon yönü. Ekzonlar (kodlama bölgeleri) Transkripsiyon. Sonlandırıcı kodon başlangıcı Uygulama 6 DNA Dizilerinde Bazı Đstatistiksel Analizler DNA molekülleri nükleotidlerin uzun birer dizileridir. Dizilenmiş bir DNA molekülüne A,C,G,T harflerinin oluşturduğu bir kelimelik uzun bir yazı

Detaylı

SALGIN ARAŞTIRMASINDA KULLANILAN TİPLENDİRME YÖNTEMLERİ

SALGIN ARAŞTIRMASINDA KULLANILAN TİPLENDİRME YÖNTEMLERİ SALGIN ARAŞTIRMASINDA KULLANILAN TİPLENDİRME YÖNTEMLERİ Prof.Dr. Meltem Yalınay Çırak Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji A.D. fenotipik yöntemler genotipik yöntemler

Detaylı

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) mrna ekspresyon seviyelerini belirlemek için sensitiv bir metod

Detaylı

HAFTA III Bağlantı, Asosiyasyon, Haritalama

HAFTA III Bağlantı, Asosiyasyon, Haritalama Biyoteknoloji ve Genetik I HAFTA III Bağlantı, Asosiyasyon, Haritalama Prof. Dr. Hilâl Özdağ T.H. Morgan ve A.H. Sturtevant 1911 Morgan ın soruları: 1. Gen ayrılmasının kaynağı nedir? Janssens ve ark:

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji HÜCRE BÖLÜNMESİ

Ayxmaz/biyoloji HÜCRE BÖLÜNMESİ HÜCRE BÖLÜNMESİ hücrelerdeki özgü yaşamsal olaylar: 1-Madde alış- verişi 2-Anabolik ve katabolik reaksiyonlar 3-Organel oluşumu 4-Çok hücrelilerde dokusal işlevler 5-Büyüme ve farklılaşma 6-DNA ve RNA

Detaylı

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ)

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) DNA REPLİKASYONU Replikasyon genetik materyelin tamamen kendi benzeri yeni bir molekül oluşturma işlemidir. DNA kendini eşleyebilen yegane biyomoleküldür

Detaylı

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir.

Detaylı

ÇEKİRDEK DIŞI KALITIM

ÇEKİRDEK DIŞI KALITIM Prof. Dr. Bektaş TEPE ÇEKİRDEK DIŞI KALITIM 1 Birkaç tanım ile başlayalım v İki atadan birlikte gelmeyen birçok özellik, çekirdek dışı kalıtım olarak adlandırılan bir kalıtım modelidir. v Çekirdek dışı

Detaylı

Ökaryotik Kromozomlar

Ökaryotik Kromozomlar Telomer Ökaryotik Kromozomlar Mitoz metafazında kromozomlar mikroskop altında görülebilir Kromozomların uçlarında telomer denilen yapılar vardır, bu yapıların görevi kromozomu korumaktır Ortaya yakın bir

Detaylı

Prof. Dr. Turgut Ulutin

Prof. Dr. Turgut Ulutin TIBBİ BİYOLOJİ YE GİRİŞİŞ Prof. Dr. Turgut Ulutin HÜCRE BİLİMİB Hücre, yaşam için gerekli tüm biyolojik olayların yapıldığı canlının en küçük birimidir. Buna en iyi örnek, tek bir hücre olarak yaşamını

Detaylı

Prof. Dr. Nermin Gözükırmızı

Prof. Dr. Nermin Gözükırmızı Biyoloji Araştırmaları, Moleküler Boyutu ve Önceliklerimiz Prof. Dr. Nermin Gözükırmızı İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi, Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü nermin@istanbul.edu.tr, http://www.istanbul.edu.tr/fen/mbg/personel.php?id=30

Detaylı

Prof Dr Muhsin KONUK. Ökaryotik. gen düzenlenmesi d. prokaryotlardan çok farklıdır. prokaryotlardan

Prof Dr Muhsin KONUK. Ökaryotik. gen düzenlenmesi d. prokaryotlardan çok farklıdır. prokaryotlardan Bu konunun hazırlanmas rlanmasında; nda; Prof Dr Muhsin KONUK Genetik (Kavramlar); WS Klug,, MR Cummings in orijinal kitabı (Prentice Hall,, 1994) ve Türkçe ye çevirisi (Çeviri( ed., C Öner; Palme yayınc

Detaylı

BİYOİNFORMATİK ARAŞTIRMALARI VE ARAÇLARI

BİYOİNFORMATİK ARAŞTIRMALARI VE ARAÇLARI BİYOİNFORMATİK ARAŞTIRMALARI VE ARAÇLARI Aslı YA)AĞAN 1 İçe ik ağlık ektö ü, Ge etik Ve i ve Biyoi fo Biyolojik Ve ita a la ı A aliz A açla ı atik 2 ağlık ektö ü Moleküle Biyoloji ve Ge o ili ile ağlıkta

Detaylı

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ BÖLÜMÜ. DNA nın Keşfinin 50. yılının ardından GENOM PROJELERİ YÜKSEK LİSANS SEMİNERİ

T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ BÖLÜMÜ. DNA nın Keşfinin 50. yılının ardından GENOM PROJELERİ YÜKSEK LİSANS SEMİNERİ T.C. FIRAT ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ BÖLÜMÜ DNA nın Keşfinin 50. yılının ardından GENOM PROJELERİ YÜKSEK LİSANS SEMİNERİ HAZIRLAYAN: Dilek SADAK DANIŞMAN : Yrd. Doç. Dr. Dilek TURGUT-BALIK

Detaylı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı 9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı Bu kitap Bilkent Universitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, CTE 504 Material Design dersi için, Elif Şengün, Hilal Şener ve Rükiye Altın tarafından 2010-2011 akademik

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ

ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ En küçük virüsler yaklaşık 20nm çapında dırlar ve bir ribozom dan daha küçüktürler. Virüsler bir hücre yapısı olarak kabul edilmezler çünkü normal hücreler kristalize

Detaylı

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması Araş.Gör. Yener KURMAN İSTANBUL

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test Yeni Nesil DNA Dizileme (NGS), İmmünHistoKimya (IHC) ile Hastanızın Kanser Tipinin ve Kemoterapi İlacının Belirlenmesi Kanser Tanı

Detaylı