ELM VƏ TƏHSİL MƏRKƏZİ TƏFƏKKÜR UNİVERSTETİ MÖVZU: RELYEFİN İNKİŞAF TARİXİ TƏLƏBƏ: MƏMMƏDOVA ÜLKƏR KURS: I QRUP: 410 İB

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELM VƏ TƏHSİL MƏRKƏZİ TƏFƏKKÜR UNİVERSTETİ MÖVZU: RELYEFİN İNKİŞAF TARİXİ TƏLƏBƏ: MƏMMƏDOVA ÜLKƏR KURS: I QRUP: 410 İB"

Transkript

1 ELM VƏ TƏHSİL MƏRKƏZİ TƏFƏKKÜR UNİVERSTETİ MÖVZU: RELYEFİN İNKİŞAF TARİXİ TƏLƏBƏ: MƏMMƏDOVA ÜLKƏR KURS: I QRUP: 410 İB Azərbaycan relyefinin müasir xüsusiyyətlərini dərk etmək, ayrı-ayrı böyük formaların əmələ gəlməsini müəyyənləşdirmək və onların inkişafını aydınlaşdırmaq relyefin inkişafı prosesini izləməyi tələb edir. Bir sıra geoloji və xüsusi geomorfoloji tədqiqatların təhlili göstərir ki, çox qədim geoloji dövrlərdə (məsələn, paleozoydan əvvəl, paleozoyda, mezozoy erasında) mövcud olmuş relief formaları sonrakı dövrlərdə baş vermiş endogen və ekzogen proseslərin fəaliyyəti nəticəsində yox olmuş və müasir relyefdə onların kiçik reliktlərində belə rast gəlmək mümkün deyil. Bununla belə, ayrı-ayrı yerlərdə qədim keçmişdə əmələ gəlmiş süxur kompleksləri relyefin quruluşunda iştirak edir (məsələn, Naxçıvan Muxtar Respublikasının qərb hissəsində paleozoyun mərmərləşmiş əhəngdaşlarından və başqa süxurlarından qurulmuş alçaq massiv və təpələr və s.). Lakin bu fakta əsasın paleozoy erasının reliyef formalarının dövrümüzə qədər saxlanmasını söyləmək səhv olardı. Azərbaycan ərazisinin relyefinin inkişafında iki böyük mərhələ ayırmaq mümkündür: 1. Neogendən əvvəlki mərhələ; 2. Neogen-dördüncü dövr mərhələsi. Məşhur coğrafiyaçı akademik İ.P. Gerasimov yerin inkişafında mezozoy və kaynozoy eralarını " Geomorfogen era" adlandırır. Bu geomorfologiya elmində Yeni Qlobal Tektonika nəzəriyyəsi ehkamlarından irəli gələn fikirdir. Yerin planetar morfostrukturlarının (materiklərin və okean çökəkliklərinin ) müasir konfiqurasiyası mezozoy erasında Hondvana və Lavrasiya super-materiklərinin qlobal qırılmaıar sistemləri üzrə parçalanması və dreyfi nəticəsində yaranmışdır. Lakin bunu, əslində düzgün fikri, Qafqazın, həmçinin Azərbaycan ərazisinin müasir, relyefinin böyük formalarına aid etmək olmaz. Azərbaycanda müasir morfostruktur planın əsası yalnız paleogendə qoyulsa da, geomorfogen mərhələ, əsasən kaynozoyun ikinci yarısında başlanır. Respublika ərazisində, bütövlükdə Qafqaz dağlıq ölkəsində olduğu kimi, müasir relyef oliqosenin axırından, xüsusilə neogen və pleystosendə əmələ gəlmişdir. Relyefin inkişafında bu iki mərhələ kəskin ayrılır. Geoloji tədqiqatlar göstərir ki, mezozoy erasında Azərbaycanın ərazisi tamamilə (Arazyanı zonada çox kiçik sahələrdən başqa) Tetis okeanı suları altında idi. Böyük və Kiçik Qafqaz sahələrində o zaman əmələ gəlmiş geosinklinal əyilmələr zonasında tektonik çökmə prosesi "Kür massivinə" nisbətən daha sürətlə getmişdir. Bu geosinklinallarda çox qalın və müxtəlif litofasial komplekslər toplanmışdır. Böyük və Kiçik Qafqaz geosinklinal zonalarında əyilmənin intensivliyi, dəniz hövzəsinin dərinliyi, onları terrigen materiallarla təmin edən qonşu quru sahələrinin geomorfoloji xüsusiyyətləri çox müxtəlif olmuşdur. Kiçik Qafqaz 1

2 geosinklinalında (bu evgeosinklinal tipə aid edilir) yura və tabşir dövrlərində Böyük Qafqaz geosinklinalından (bu miogeosinklinal tipli olmuşdur) fərqli olaraq, maqmatizm prosesi çox fəal olmuş və qalın vulkanogen, vulkanogen-çökmə süxur qatları toplanmışdır. Hər iki dağlıq vilayətin müasir relyefi, əsasən yura və tabaşir dövrlərində toplanmış gillər, şistlər, vulkanogen(tuflar,lavalar) və karbonat süxur qatlarından qurumuşdur. Lakin mezozoy erasının nə sualtı, nə quru relyefinin izləri belə Azərbaycanın müasir geomorfoloji quruluşunda iştirak etmir. Bununla belə müasir relyefin bir sıra xassələri həmin süxur komplekslərinin xarakterindən çox aslıdır. Şahdağ və Qızılqaya massivlərinin, Kəpəzin, Şuşa laylasının müasir formada mövcudluğu və görkəmi hər şeydən əvvəl çox qalın karbonat süxur qatının mürəkkəb endogen və ekzogen proseslərə qarşı durumu ilə bağlıdır. Kaynozoyun əvvəlində (paleogendə) Böyük və Kiçik Qafqaz geosinklinallarında tektonik hərəkətlərin inversiyası (əyilmənin qalxma və qırışıqlıq prosesi ilə əvəz olması) başlayır. Hər iki geosinklinal zonada yer qabığının sıxılması ilə bağlı olan bu inversiya və qırışıqlıq nəticəsində meqantiklinoriumlar(tufan və Vəndam, Şəmkir, Ağdam) və bəzi sinklinoriumlar artıq dəniz suları səviyyəsindən yuxarı qalxır və ekzogen proseslərin (abraziya, denudasiya) təsiri altına düşür. Paleogendə Böyük və Kiçik Qafqaz geosinklinallarının sinklinoriumlarında (məsələn, Zaqatala-Qovdağ sinklinoriumu, Kiçik Qafqaz da Şahdağ sinklinoriumu) dəniz çöküntüləri toplanırdı. Bu çöküntülərin, əsasən gillərdən ibarət olması o zaman cavan qırışıq dağların (Tufan və Vəndam zonasında) alçaqdağlıq tirələrdən olmasına dəlalət edir. Paleogendə Arazyanı zona Talış sinklinoriumunda dəniz və vulkanogen çöküntülər kompleksi toplanmaqda davam edirdi. Bəzi tədqiqatçılar bu fikirdədilər ki, Şəmkir və Murovdağ antiklinoriumundakı düzəlmə səthləri eosendə əmələ gəlmişdir. Bu dövrə aid çöküntülər çox nazik olmaqla yanaşı, narın terrigen çöküntülərdir və onlar Şəmkir antiklinoriumunun ayrı-ayrı qalxmalarını əhatə edən dayaz boğazlarda, körfəzlərdə toplanmışdır. Kür deressiyası ilə onu şimaldan və cənubdan əhatə edən Böyük və Kiçik Qafqaz geosinklinalları arasında tektonik inkişafın istiqamətipaleogendən etibarən ciddi dəyişməyə başlamışdır. Mezozoyda Kür depressiyasının əsasını təşkil edən aralıq massiv intensiv əyilən şimal və cənub geosinklinal zonalarla müqayisədə nisbi qalxma zonası olaraq qalırdı. Şüphəsiz, qonşu geosinklinallardan bu sahəyə dəniz sularının transqressiyası baş verirdi. Lakin bura mezozoyda Böyük və Kiçik Qafqaz mütləq əyilmə zonalarından fərqli olaraq zəif çökürdü və morfostruktur cəhətdən zəif diferensiasiyaya uğramışdır. Depressiyanın şərq hissəsinin cənubu isə mezozoyda intensiv əyilməklə, fəal vulkanizim sahəsi olmuşdur. Paleogendə isə ətraf geosinklinalların inversiyası fonunda Kür depressiyasının əyilməsi sürətlənir (Orta Kür depressiyasında tək maykop çöküntülərinin qalınlığı 2 km-dən, Naftalan sahəsində isə 3 km-dən artıqdır) Paleogendə əyilməkdə davam edən Arazyanı zona və Talış dağları sinklinoriumlarında bu dövrün axırına qədər tektonik inversiya, qırışıqlıq və qalxma baş vermişdir. Bu dövrün axırlarına qədər, xüsusilə oliqosen və miosenin əvvəllərində Baş Qafqazın, Kiçik Qafqaz silsilələrinin suayrıcı zonalarında hələ alçaq təpəli-tirəli düzənliklərin mövcud olması haqda fikirlər söylənmişdir. Dağların suayrıcı zonasının müasir relyefinin təhlili göstərir ki, həmin zonalar 2

3 keçmişdə eyni hipsometrik səviyyəli düzəlmə səthləri olmuşdur. Bunların əmələ gəlməsi eosendə başlamış. Bəzi sahələrdə oliqosenin axirina kimi davam etmiş, miosenin ortalarında başa çatmışdır. Bununla yanaşı müasir dağların yerində oliqosendə dağlıq relyefin mövcud olması haqda da mülahizələr söylənmişdir. Lakin bu zaman Böyük və Kiçik Qafqazın müasir yüksək dağlıq zonaları yerində yalnız alçaqdağlığın mövcud olmasını söyləmək mümkündür. Oliqosenin axırında Azərbaycanın dağsistemlərinin relyefinə, xüsusilə onların hündürlüyünə aid fikirlərin bir-birini təkzib etməsinin əsas səbəbi həmin dövrə aid çöküntülərin litofasial tərkibinin müxtəlifliyidir. Bir tərəfdən oliqosendə çox narın gillər, digər tərəfdən qaba tərkibli çöküntülərin toplanması dinudasiya zonasında həm dağlıq, həm də düzənlik relyefin inkişaf etməsini göstərir. Orta Kür çökəkliyinin ox zonasında (Yaylacıq, Çobandağ tirələri sahəsi) maykop çöküntüləri təbəqəli gillərdən, bir qədər qərbdə isə daha qaba tərkibli çöküntülərdən ibarətdir. Naftalan sahəsində həmin əsrin çöküntüləri. əsasən gillərdən ibarət olsa da, tərkibində qaba qırıntılı qatlar da (məsələn, Qaraçinar laydəstəsi və s.) aşkar edilmişdir. Böyük Qafqazın cənub-şərq bölgəsində oliqosen çöküntülərinin, əsasən gil tərkibli olması, o zaman burada alçaqdağlıq və düzənlik relyefin hakim olmasını sübut edir. Orta Kür çökəkliyinin qərb hissəsindəki oliqosen çöküntüləri içərisində çox qaba tərkibli qatların mənşəyi həmin dövrdə Mərkəzi Qafqazın şərq hissəsinin daha yüksək relyefi haqda məlumat verir. O zaman olduğu kimi, Böyük Qafqazın çox qısa və dik cənub yamacında relyefin enerjisi böyük idi. Digər tərəfdən, onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Kaxetiya-Vəndam antiklinoriomunun mərkəz hissəsi indi olduğu kimi Alazan depressiyasına gömülməmişdi və fəal denudasiya sahəsi olmaqla, özündən cənubda yerləşən hövzəni iri qırıntılı allüvi, prolüvi ilə təmin edirdi. Göstərilən paleogeomorfoloji şərait oliqosendən sonra gələn miosen dövründə o qədər də ciddi dəyişikliyə məruz qalmamışdır. Başqa sözlə, dəniz suları ilə örtülü dağarası əyilmə sahəsində çökmə, əsasən zəyif surətlə və zəyif sahəvi diferensial şəkildə baş verirdi. Dağlarda isə textonik qalxma hərəkətləri o qədər fəal deyildi. Bəzi sahələr hətta zəyif əyilmə rejimində idi. Bu şəraitdə dəniz suları dağlıq ərazilərin xeyli hissəsinə transqressiya etmişdi. Bunu dağlıq ərazilərdə çox böyük yüksəkliklərdə sarmat əsrinin dəniz çöküntülərinin aşkar edilməsi sübut edir(böyük Qafqazın şimal yamacında metr, Cənub yamacında m yüksəkliklərdə, Naxçıvan çökəkliyində m və i.a.) Yuxarıda göstərilən faktlar(eləcə də bir sıra regionlarda, o cümlədən Mərkəzi Asiya fəallaşma zonalarında oliqosenin textonik cəhətdən o qədər də fəal olmaması), xüsusilə Qafqaza aid paleocoğrafi məlumatların təhlili neogenpleystoseni müasir relyefin əmələ gəlməsi dövrü kimi xarakterizə etməyə imkan verir. Azərbaycanın (eləcə də Qafqazın) müasir relyefində neogendən əvvəlki dövrlərdə mövcud olmuş müxtəlif mənşəli relyef formalarından yalnız dağ silsilələrinin suayrıcı zonalarında yaşına görə oliqosenə aid edilən düzəlmə səthlərinin (denudasion mənşəli hamar səthlərin) fraqmentləri saxlanmışdır. Bir sıra tədqiqatçılar, o cümlədən Qafqazın neotextenikası və geomorfologiyası ilə məsqul olmuş məşhur rus alimlərindən Y.Y.Milanovski, N.V.Dumitraşqo bu faktlara 3

4 əsaslanaraq Qafqazda neotextonik mərhələnin başlanğıcını sarmat əsrinə aid edirlər. Bu məsələdə Alp-Qafqaz və dağlıq Mərkəzi Asiya regionlarının tədqiqatçılarının əksəriyyətinin fikirləri arasında ciddi uyğunsuzluq yoxdur. Yuxarıda göstərilənlərdən çıxan əsas nəticə neogen-pleystosen dövrünün Azərbaycanın relyefinin inkişafında xüsusi bir mərhələ kimi ayrılmasıdır. Azərbaycan geoloqlarının və geomorfoloqlarının böyük əksəriyyəti belə hesab edir ki, neogen-pleystosendə diferensial textonik hərəkətlər planetin bütün orogen qurşaqlarında olduğu kimi, Azərbaycanda da çox fəallaşmış və nisbətən qısa geoloji vaxt ərzində uca silsilə dağlar sistemi, böyük və kiçik dağətəyi və dağarası depressiyalar əmələ gətirmişdir. Bu fəallaşma, əsasən sarmat əsrindən etibarən başlayır. Depressiya zonalarında aşağı sarmat çöküntüləri hələ əsasən gillərdən ibarətdi. Orta sarmat dənizlərində gillərlə yanaşı qumlarda toplanır. Yuxarı sarmatda isə textonik hərəkətlərin surətinin ritmik olaraq artması və zəifləməsi baş verir, bununla əlaqədar depressiyalarda gil və qumdaşı laylarının növbələşməsindən ibarət olan qalın qatlar əmələ gəlir. Azərbaycan müasir ortadağlıq zonasında tipik düzəlmə səthlərinin (dağüstü platoların) miosendə, xüsusilə sarmat əsrinin əvvəlində əmələ gəlməsinə aid mülahizələri geomorfoloqların əksəriyyəti dəstəkləyir. Bəzi müəlliflərin fikrinə görə hətta yüksəkdağlıq qurşaqdakı, düzəlmə səthləri də sarmat əsrində əmələ gəlmişdir. Sarmat əsrinin ortalarında, xüsusilə yuxarı sarmatdan başlamış dağlıq vilayətlərdə qalxmanın surətlənməsi dağların yüksəkliyinin artmasına səbəb olur. Textonik qalxma nəinki dağları, müəyyən dərəcədə depressiyaları da əhatə edir. Bunun nəticəsində sarmat əsrində dəniz suları Orta Araz çökəkliyini, Kür depressiyasını, Qusar-Dəvəçi dağətəyi əyilməsini tərk edir. Buna tək qalxma prosesi nəticəsi kimi baxmaq olmaz. Sarmat əsrindən etibarən Xəzər dənizinin Qara dənizlə Cənubi Qafqaz (Zaqafqaziya) depressiyası zonasında əlaqəsi kəsilir (bu Suram dağlarının qalxması nəticəsində baş vermişdir). Bu hadisə şübhəsiz okeanla əlaqəsini itirmiş Xəzər dənizinin səviyyəsinin aşağı düşməsinə öz təsirini göstərmişdir. Dənizin səviyyəsinin düşməsinə təsir göstərən bir də onun (Xəzərin) dibinin çökməsinin intensivləşməsidir. Beləliklə, sarmat əsrindən sonra gələn meotis əsrində Azərbaycanın müasir qurusunu, şərqdə bəzi kiçik sahələrindən başqa, dəniz suları tərk etmiş, depressiyalarda alçaq qırışıq tirə, uval və vadilər əmələ gəlmişdir (məsələn, Orta Kür və Naxçıvan çökəklərində). Textonik fəallaşma nəticəsində dağlıq vilayətlərin yüksəkliyi tədricən artmış, ayrı-ayrı morfostrukturlar morfoloji cəhətdən birbirindən artıq fərqlənməyə başlamışdır (antiklinorium silsilələr, sinklinorium vadilər və s.) Pont əsrində dənizin depressiyalara transqressiyası baş verir. Bu textonik hərəkətlərin bir qədər zəyifləməsi və Xəzər dənizi səviyyəsinin qalxması nəticəsində mümkün olmuşdur. Lakin pont əsrindən sonra-aşağı plisonde( klassik Xəzər-Qara dəniz geoxronologiya görə orta pliosendə) yenidən dağlar intensiv qalxır və onların yüksəkliyi artır. Qusar-Dəvəçi dağətəyi əyilməsi zonasında, Orta Kür depressiyasında qalın və qaba tərkibli ( çaqıldaşı, qum və s.) çöküntü kompleksi toplanır. Bu vaxt (aşağı pliosenin axırına yaxın) Böyük Qafqaz 4

5 dağlarının yüksəkliyi 2000 metrdən bir qədər artıq idi. Kiçik Qafqaz silsilələrinin hündürlüyü m-ə çatırdı. Qalxmanın intensivliyinin artması dağlarda eroziya-denudasiya proseslərinin güclənməsinə səbəb oldu. Bu proseslərə Xəzər Dənizinin səviyyəsinin m aşağı düşməsi də xeyli təsir göstərmişdir. Bu təsir özünü hər şeydən əvvəl eroziya bazisinin kəskin aşağı düşməsi nəticəsində dərinlik eroziyasının güclənməsində və relyefin nisbi amplitudunun m artmasında göstərmişdir. Nəticədə dağ çayları öz dərələrini xeyli dərinləşdirmiş və depressiyalarda, əsasən qaba tərkibli terrigen məhsullar gətirib çökdürmüşlər. Bu çöküntülər Qusar-Quba dağətəyi əyilməsi sahəsində, Orta Kür çökəkliyində (Kaxetiya-Acınohur zonası) qalın çaqıldaşı qatlarından ibarətdir. Qobustan və Abşeronda, Bakı və Abşeron arxipelaqlarında, Abşeron astanasında və Cənubi Xəzər çökəkliyinin qərb yamaclarında bu vaxt məhsuldar qat adı ilə tanınan və özünün zəngin neft, qaz yataqları ilə məşhur olan (2-4,5 km) çöküntüləri kompleksi toplanmışdır. Aşağı pliosendə Azərbaycanın düzənlik, dağətəyi və alçaqdağlıq sahələrində çox isti və quru iqlim şəraitində arid-denudasion relyef formaları inkişaf etmiş, dağların intensiv qalxması ilə yanaşı depressiya zonalarında hələ miosenin axırlarında özünü göstərmiş və alçaq antiklinal uvallar əmələ gətirmiş qırışıqlıq hərəkətləri baş vermişdir. Bunun nəticəsində Orta Kür depressiyasında bir sıra tirələr əmələ gəlmişdir. Aşağı pliosenin axırlarına yaxın yan eroziya və denudasiya proseslərinin təsiri altında bəzi dağətəyi zonalarda geniş hamar səthlər yaranmışdır. (Girdmançaydan şərqdə yerləşən Gürcüvan, Şamaxı Mərəzə platoları və s.) Bu dövrdə Qarabağ və Gəncə-Qazax düzündə də relyefdə denudasion planasiya prosesləri üstün olmuşdur. Kiçik Qafqazın daxili zonalarında hələ paleogendə başlamış vulkanizm prosesi miosen və pliosendə öz fəallığından düşməmiş və Qarabağ vulkan yaylasının relyefinin evolyusiyasına, diferensial textonik hərəkətlərlə yanaşı, böyük təsir göstərmişdir. Aşağı pliosendən yuxarı pliosenə keçid zamanı geoloji və geomorfoloji proseslərin gedişində sanki bir dönüş, dəyişiklik baş vermişdir. Belə ciddi bir dəyişikliyin bütün fiziki coğrafi proses və hadisələrdə də baş verməsi aşkar edilmişdir. Bu keçid zamanı Xəzər dənizinin səviyyəsi Dünya okeanı səviyyəsinə qədər qalxmışdır. Bununla əlaqədar olaraq artıq akçaqıl əsrində Cənubi Qafqazın depressiya zonası və Ön Qafqazın ovalıq sahələri Qara dənizə qədər, həmçini bütün şimali xəzəryanı ovalıq dəniz suları altında qalmışdır. Kür depressiyası sahəsində dəniz suları qərbdə Tbilisi şəhərinin şərq ətraflarına qədər sahələri basmış, Kiçik Qafqazın kap ətəklərinədək əraziləri örtmüşdür. Məşhur gürcü coğrafiyaçısı L.İ.Maruaşvili bu körfəzi Alban körfəzi adlandırmışdır. Şimal yamacda akçaqıl əsrində dəniz suları Şahdağ və Qızılqaya massivlərinin dik şimal ətəklərinə çatmışdır. Böyük Qafqazın cənub-şərq batımı vilayətində də dəniz suları müasir hündürlüyü m, Şamaxı-Mərəzə platoları sahəsində isə m-ə qədər olan əraziləri örtmüşdür. Bu dövrdə, xüsusilə akçaqıl əsrinin əvvəllərində textonik hərəkətlərin, surəti xeyli azalmışdır. Ümumiyyətlə, akçaqıl əsri çöküntülərinin aşağı pliosen çöküntüləri ilə müqayisəsi göstərir ki, aşağı pliosen çöküntüləri çox qaba tərkibli olduğu halda, akçaqıl çöküntüləri əksər regionlarda xırda tərkibli olmaqla yanaşı, əsasən gillərdən ibarətdir. Yalnız hündür və dik yamaclı dağların ətəyində bu çöküntülərin tərkibində qaba məhsullar 5

6 görmək mümkündür (Böyük Qafqazın cənub və şimal ətəklərində). Akçaqıl əsrində Xəzər dənizinin səviyyəsinin qalxması və textonik hərəkətlərin qismən zəyifləməsi ilə yanaşı, iqlimdə rütubətlik xeyli artmış, flüvial morfogenez geniş yayılmış, dağ yamaclarında meşə landşaftının genişlənməsi eroziya və denudasiya proseslərini bir qədər zəyiflətmişdir. Hələ yuxarı pliosendən əvvəl əmələ gəlməyə başlamış düzəlmə səthlərinin inkişafı akçaqıl transqressiyası zamanı daha geniş sahələri əhatə etmişdir. Bu zaman Şamaxı, Gürcüvan yaylalarında Şimali və Qərbi Qobustanda geniş düzəlmə səthləri əmələ gəlməsi üçün çox əlverişli şərait olmuşdur. Yuxarı pliosendə Qarabağ vulkan yaylasında maqmatik proseslər xeyli fəallaşmış və relyefin inkişafında-geniş qalxanvari vulkan massivlərinin, tuf-lava yaylalarının əmələ gəlməsində vulkanizmin fövqəladə rolu olmuşdur. Burada güclü püskürmələr zamanı atmosferə atılmış vulkan külü hava cərəyanları ilə Kür körfəzinə, Qobustana aparılmış və orada dəniz çöküntülərinin tərkibində toplanaraq, nazik təbəqələr əmələ gətirmişdir. Akçaqıl əsrinin axırında Azərbaycanın dağ silsilələrinin hündürlüyü xeyli artmış və yüksək dağlıq qurşaq əmələ gəlməyə başlamışdır. Bu zaman Böyük Qafqazın mütləq yüksəkliyi 2500 metri, Kiçik Qafqazınki isə 2000 metri ötmüşdür. Böyük Qafqazın cənub və şimal yamacı, xüsusilə Vəlvələçaydan qərbdə indiki kimi dik idi. Murovdağ, Şahdağ, Zəngəzur silsilələri dik yamaclı olmaqla, ətraf alçaqdağlıq üzərində nisbi yüksəklik fərqi 1000 metri ötən silsilələr idi. Çayların dərələrinin dərinliyi o zaman müasir dərinliyin yarısından artıq deyildi. Eopleystosendə (Abşeron əsrində) tektonik hərəkətlərin istiqamətində (əyilmə, qalxma), xarakter sürətində ciddi dəyişiklik olmamışdır. Lakin dağlıq vilayətlərdə qalxma və eroziya-denudasiya prosesləri bir qədər fəallaşmışdır. Kür depressiyasında dənizin sahil xətti km şərqə çəkilmiş və onun yerində dalğalı-tirəli düzənlik əmələ gəlmişdir. Lakin bir-birindən Çobandağ-Eldarovuğu tirələri ilə (bunlar Akçaqıl dənizində ensiz və uzun adalar və yarımadalar əmələ gətirirdilər) ayrılan Ceyrançöl və Qabırrı körfəzlərində dayaz dəniz suları abşeron əsrinin axırlarına qədər qalmaqda idi. Bu körfəzlər şərqdə bütün Kür-Araz ovalığını tutan daha geniş Alban körfəzinə qovuşurdular. Erkən abşeronda Qanıx-Həftəran vadisinin qərb və mərkəz hissəsində əyilmə prosesi başlayır. Burada əmələ gəlməkdə olan cavan depressiya Tsiv-Qonbor dağlarını və Şirək yaylasını Cənub yamacdan təcrid edir. Bu zaman Daşüz- Əmirvan tirəsi və bütövlükdə Acınohur cənub yamaca söykənən geniş allüvialprolüvial düzənlik idi. Acınohurun mərkəz və cənub hissəsi arabir dəniz suları ilə örtülürdü. Bu zonada, eləcədə Qanıx vadisində və Həftəran maili düzənliyində çayların Böyük Qafqazın cənub yamacından yuyub gətirdikləri qaba tərkibli allüvi və prolüvi toplanırdı. Böyük Qafqazın şimal ətəklərində relyefin böyük kontrastı (3 km-ə yaxın) burada da çox qalın qırıntılı allüvi-prolüvi qatının toplanmasına şərait yaratmışdır. Bütün Kiçik Qafqazətəyi maili düzənliklərin bu zaman yanlız dağətəyindən aralı zonası arabir dəniz suları altında qalırdı. Qalan sahələrdə zəif əyilmə şəraitində alçaq allüvial-prolüvial düzənliklər əmələ gəlməkdə davam edirdi. Böyük və Kiçik Qafqazın dik yamacları ətəyinə söykənən maili düzənliklərin 6

7 hamısında çayların gətirmə konusları formalaşırdı. Lakin dağətəyi depressiyaların çökməsi gətirmə konuslarının relyefdə özlərini açıq-aydın göstərməsinə imkan vermirdi. Orta və yuxarı Abşeronda dəniz suları tədricən Kür depressiyasının mərkəz zonasına və şərq hissəsinə çəkilir, dağlarla Alban körfəzi sahilləri arasında allüvialprolüvial düzənliklərinin sahəsi genişlənir, dağ çaylarının dərələri xeyli dərinləşir, silsilələrin maksimal hündürlüyü Böyük Qafqazda 3-3,5 km-ə, Kiçik Qafqazda 2,5-3 km-ə çatır. Bu zaman depressiyaların bəzi zonalarında inversion qırışıqlıq nəticəsində antiklinal uvallar əmələ gəlir (Ceyrançöl, Acınohur, Qobustan). P l e y s t o s e n Azərbaycanın relyefinin inkişafında xüsusi yer tutur. Pleystosendə baş vermiş geomorfoloji proseslərdən ən mühümlari aşağıdakılardır: Dağlıq sahələrdə tektonik hərəkətlərin fəallaşması və əsil yüksəkdağlıq qurşağın əmələ gəlməsi. Bu geoloji baxımdan qısa dövrdə Böyük və Kiçik Qafqaz, ələcədə Talış dağlarında qalxma sürətlənir, yüksəkdağlıq relyef əmələ gəlir. Əgər pleystosenin başlanğıcında Böyük Qafqazın suayrıcı zonasında və Şahdağ massivində maksimum yüksəklik m-dən artıq deyildisə, pleystosenin axırına yaxın bu rəqəm 4000 metri ötür (Bazardüzü 4466 m, Şahdağ 4243 m, Tufan 4191 m və s.). Kiçik Qafqazda Murovdağ, Şahdağ və Zəngəzur silsiləri də pleystosendə əsl yüksəkdağlığa çevrilmişdir. Bu dövrdə həmin dağ silsilərinin hündürlüyü ən azı m artmışdır. Qarabağ və Talış dağlarında qalxma bu göstəriləndən bir qədər az olmuşdur. Dağların hündürlüyü artdıqca dağdaxili tektonik və tektonikerozion çökəklərlə dağ silsilələri arasında yüksəklik fərqi (amplitudu) və relyefin enerjisi də artmışdır. Bu əlamətlər özünü Arazboyu çökəklərlə silsilələr arasında, Umidlu çökəkliyi ilə Murovdağı arasında, Baş suayrıcı silsilə və Şahdağ massivilə Şahdüzü, nəhayət Gilgilçay, Xaltan, Lahıc çökəklikləri ilə onları əhatə edən orta və yüksəkdağlıq silsilələr arasında daha aydın göstərir. Pleystosendə geoloji və geomorfoloji baxımından qeyd edilməsi zəruri hesab edilən mühüm proseslərdən biridə, depressiya və dağətəyi əyilmə sahələrində baş verən qırışıqlıq hərəkətləridir. Dağlıq vilayətlərdə tektonik hərəkətlər özünü qırılmalar üzrə ayrı-ayrı morfostrukturların qalxmasında və nisbi enməsində göstərdiyi halda, depressiya zonalarında və Xəzərin dibində qırışıqlı hərəkətlər kimi göstərmişdir. Bu hərəkətlər nəticəsində Ceyrançöl-Acınohur və Ləngəbiz-Ələt zonasının, Abşeron-Qobustanın, Qusar-Dəvəçi əyilməsinin qırışıq strukturları və onlara müvafiq gələn antiklinal tirələr, sinklinal çökəklər, vadilər əmələ gəlmişdir. Kür-Araz ovalığı sahəsində qırışıqlıq ümumi əyilmə və akumliyasiya şəraitində özünü zəif göstərməklə, morfoloji baxımdan az-çox effektli relyef formaları əmələ gətirə bilməmişdir. Depressiya zonasında qırışıqlı hərəkətlərlə yanaşı üfiqi hərəkətlərdə baş vermişdir. Buna ən tipik misal, tektonika bölməsində göstərildiyi kimi, Ceyrançöldə (birinci dəfə geoloq M.H.Ağabəyovun aşkar etdiyi) Ağtaxtatəpə antiklinalının şimal qanadının qırılma üzrə cənuba sürüşərək həmin antiklinalın cənub qanadını və ondan cənubdakı Herik dərə sinklinalını örtməsi nəhayət Gürzədağ antiklinalının şimal qanadına dirənənə qədər cənuba hərəkət etməsidir. Burada üfiqi hərəkətin amplitudu 2 km-ə çatır və bu yalnız yuxarı pleystosendə (eopleystosendən sonra) baş verən tektonik prosesdir. Başqa yerlərdə də üfiqi tektonik hərəkətlərin baş 7

8 verməsi müəyyən edilmişdir. Bunun nəticəsidir ki, cavan qırışıqlıq zonalarının əksəriyyətində antiklinal strukturları cənub qanadları tektonik pozulmalar üzrə qırılıb düşmüş, şimal qanadlar isə cənuba meyl etmiş və relyefdə asimmetrik dağlar və tirələr əmələ gətirmişdir. Təngi-Beşbarmaq antiklinoriumu zonasında strukturların Siyəzən qırılması üzrə şimala aşması və ön əyilmə üzərinə hərəkəti təmayülü aşkar edilmişdir. Bu Təngi-Beşbarmaq silsiləsinin morfologiyasında öz əksini tapır. Pleystosendə göstərilənlərlə yanaşı depressiya zonalarında mütləq əyilmə prosesləridə baş vermişdir. Bunun nəticəsində depressiyaların bəzi zonalarında əyilmə həddi m-dən artıq olmuşdur (tək əvvəlki vaxt çərçivəsində Qarğalıq sinklinalında m, cənubi Xəzər çökəkliyinin qərb yamacında 2000 m-dən artıq çökmə baş vermişdir). Geomorfoloji baxımdan pleystosen dövrünün ən əlamətdar hadisələrindən biri iqlimin təkrarlanan tərəddüdləridir. Bu tərəddüdlərin soyuqlaşma fazasında Azərbaycanın yüksəkdağlıq sahələri buzlaşmaya məruz qalmış və bir neçə dəfə təkrarlanan dağ buzlaşmaları, xüsusilə axrıncı buzlaşma yüksək dağlığın müasir alp morfologiyasını (böyük kontraslı nival-buzlaq relyefini) əmələ gətirmişdir. Pleystosendə Qarabağ vulkan laylasında maqmatizm prosesləri çox fəal olmaqla, yaylanan müasir morfologiyasının yaranmasında böyük rol oynamışdır. Qobustanda və Abşeronda isə palçıq vulkanlarının fəaliyyəti dünyada misli olmayan və morfologiyasına, görkəminə görə təkrarlanmayan relyef formaları yaratmışdır. Bütün dağlıq ölkələrdə olduğu kimi, pleystosendə Azərbaycanın dağ və dağətəyi sahələrinin çayları çoxsaylı terraslar yaratmaqla, dərələrinə xüsusi görkəm vermişlər. Bu sözlər bütün dünya dəniz və göllərindən fərqlənən Xəzər dənizinə də aid edilə bilər. Heç bir dənizin sahillərində Xəzərin Azərbaycan sahillərində olduğu qədər çox saylı dəniz terraslarına rast gəlmək mümkün deyil. Burada (Dəvəçi rayonu ərazisində) çoxsaylı (17-18) dəniz terraslarınadan ən qədimləri m-dək dəniz səviyyəsindən yüksəyə qalxaraq, sanki bir nəhənglər pilləkanı yaratmışdır. Azərbaycanın dağətəyi və alçaqdağlıq zonasında, bəzi dağdaxili çökəklərdə, Arazboyu silsilə və çökəklərdə geniş yayılmış arid-denudasiyon relyef formaları əsasən pleystosendə iqlimin aridləşməsi təmayülünün artması ilə əlaqədar əmələ gəlmiş və hazırda inkişaf etməkdədir. Relyefin inkişafı prosesinə ən son zamanlar qoşunlar antropogen amildir. Keçən yüzilliklərdə, hətta minilliklərdə insanın təsərüfat fəaliyətinin relyefə təsiri yalnız lokal sahələrdə mümkün idi. Bunu düzənlikdə suvarma əkinçiliyi rayonlarında yaradılan qədim kurqanlar, şəhər yerləri, magestral kanallar (məsələn, V əsrdən dövrümüzə qədər qalan Gourarx), dağlıq sahələrdə isə torpaq eroziyasının qarşısını almaq üçün yamaclarda düzəlmiş qədim terraslar sübut edir. Lakin XX əsrə qədər insanın relyefə təsiri onda ciddi dəyişiklik yarada bilməmişdir. XX əsrdə, xüsusilə əllinci illərdən başlanmış müasir texniki vasitələrdən istifadə edən insan cəmiyyəti relyefə öz həcminə görə müasir eroziya denudasiya proseslərinin təsirindən güclü təsir göstərir. Antropogen relyef formaları ən çox Kür-Araz ovalığında iriqasiya və meliorasiya işləri ilə əlaqədar çəkilmiş ümumi uzunluğu 90 min km-i ötən yüzlərlə böyük və orta, minlərlə qısa kanal, arıx və kollektorlardan ibarətdir. Antropogen 8

9 relyef formalarının çox sıx yerləşdiyi ikinci region Abşeron və Cənub-Şərqi Qobustandır. İnsanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində relyefdə az-çox böyük dəyişiklik yaranması böyük hidrotexniki tikintilər və irimiqyaslı dağ mədən işləri yerinə yetirməsi ilə bağlıdır. Orta Kür vadisində Mingəçevir, Şəmkir, Yenikənd bəndlərinin, Araz qovşağının və başqa iri hidrotexniki komplekslərin tikintisi zamanı milyon kub metrlərlə torpaq və qruntun yeri dəyişdirilmiş, çay dərələrini köndələn kəsən böyük bəndlər yaradılmışdır. Daşkəsəndə, Gədəbəydə, çox qiymətli divar və üzlük daşlarla zəngin olan Abşeronda, Cənub-Şərqi Qobustanda, Kiçik Qafqazətəyi monoklinal dağ-mədən rayonlarında və bir sıra başqa sahələrdə çınqıl, gil, qum karxanalrında böyük həcmli mənfi və müsbət antropogen relyef formaları yaradılmışdır. 9

Mənbə-http://behruzmelikov.com/ AFRİKA

Mənbə-http://behruzmelikov.com/ AFRİKA http://coqrafiya.blogspot.com/ Mənbə-http://behruzmelikov.com/ AFRİKA ÜMUMİ İCMAL Coğrafi mövqeyi, sahəsi, sərhədləri və sahil xətti. Afrika böyüklüyünə görə Avrasiyadan sonra materiklər arasında ikinci

Detaylı

Azərbaycanın fiziki coğrafiyası İzahat vərəqəsi

Azərbaycanın fiziki coğrafiyası İzahat vərəqəsi Azərbaycanın fiziki coğrafiyası İzahat vərəqəsi Qələndərov Ç.S. Azərbaycanın fiziki coğrafiya fənni fiziki coğrafiya fənləri arasında ən mühüm fən olmaqla coğrafiya fakultəsinin magistr pilləsi üzrə I

Detaylı

AZƏRBAYCANIN FAYDALI QAZINTILARI

AZƏRBAYCANIN FAYDALI QAZINTILARI AZƏRBAYCANIN FAYDALI QAZINTILARI Azərbaycan ərazisi bir sıra faydalı qazıntı növləri ilə zəngindir. Bunların içərisində enerjidaşıyıcılardan neft ve qaz; filizlərdən dəmir, xrom, mis, kobalt, molibden,

Detaylı

Mündəricat. Giriş...3

Mündəricat. Giriş...3 Mündəricat Giriş...3 1. Yer kürəsinin daxili quruluşu haqqında ümumi məlumat...5 2. Nüvə və onun quruluşu, Mantiya və onun hissələri...10 3. Yer kürəsinin daxili quruluşunun öyrənilməsi...12 4. Yer qabığı

Detaylı

B) I - 2; II - 1; III - 3; IV - 4 C) I - 5; II - 4; III - 2; IV - 1 D) I - 3; II - 5; III - 4; IV - 1 E) I - 4; II - 3; III - 2; IV

B) I - 2; II - 1; III - 3; IV - 4 C) I - 5; II - 4; III - 2; IV - 1 D) I - 3; II - 5; III - 4; IV - 1 E) I - 4; II - 3; III - 2; IV ##book_id=176//book_name= Materiklərin fiziki coğrafiyası // ##fk=206//ks=04//fn=176// sumalltest= 302 // ##Fakültənin adı:...tarix və Coğrafiya ##İxtisas...Coğrafiya müəllimliyi ##Fənnin adı...materiklərin

Detaylı

Vəli Əliyev. Qarabağ. (Qədim dövr)

Vəli Əliyev. Qarabağ. (Qədim dövr) Vəli Əliyev Qarabağ (Qədim dövr) - 3, 3 /'W )* < 0 3 + g 3,«-/( i - W ) Vəli Əliyev. Qarabağ (Q əd im dövr) (A zərbaycan, türk, rus v ə in gilis dillərində) Bakı. Ç aşıoğlu - M ultim edia, 2010-2 0 4 səh.

Detaylı

MAGİSTR DİSSERTASİYASI AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ MAGİSTRATURA MƏRKƏZİ.

MAGİSTR DİSSERTASİYASI AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ MAGİSTRATURA MƏRKƏZİ. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ MAGİSTRATURA MƏRKƏZİ Əlyazması hüququnda Əmirova Aytən Azad (MAGİSTRANTIN A.S.A.) AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA TƏBİİ-EKZOGEN

Detaylı

AZƏRBAYCAN HAVA YOLLARI QAPALI SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ MİLLİ AVİASİYA AKADEMİYASI REFERAT İXTİSAS: QRUP: FƏNN:

AZƏRBAYCAN HAVA YOLLARI QAPALI SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ MİLLİ AVİASİYA AKADEMİYASI REFERAT İXTİSAS: QRUP: FƏNN: AZƏRBAYCAN HAVA YOLLARI QAPALI SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ MİLLİ AVİASİYA AKADEMİYASI REFERAT FAKÜLTƏ: İXTİSAS: QRUP: TƏLƏBƏ: MÜƏLLİM: FƏNN: 1 BAKI - 2009 2 Plan. 1. Qısa faktlar 2. Cənubi Amerika haqqında 3. İqlimi

Detaylı

Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri

Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri Əsas göstəricilər Hasilat AÇG neft (min barel/gün) neft (milyon ton) Sahdəniz qaz (milyard kubmetr) kondensat (milyon ton) Əməliyyat

Detaylı

Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri

Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri QOŞMA C3 ƏMSSTQ SƏNƏDİNƏ ƏLAVƏYƏ DÜZƏLİŞLƏRİN REYESTRİ Qoşma C3: ƏMSSTQ sənədinə Əlavəyə Düzəlişlərin Reyestri i MÜNDƏRİCAT 1 MÜQƏDDİMƏ... I Cədvəllər Cədvəl

Detaylı

DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ

DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ Bu kitab Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri Hökümət Təşkilatlarına Dővlət Dəstəyi Şurası

Detaylı

IV Zirvə Oyunlarının ƏSASNAMƏSİ

IV Zirvə Oyunlarının ƏSASNAMƏSİ IV Zirvə Oyunlarının ƏSASNAMƏSİ Xırdalan-2016 Təsdiq edirəm Zirvə İnternational Sport Clubs MMC-nin Direktoru R.Rəsulov 01 aprel 2016-cı il Zirvə İnternational Sport Clubs MMC-nin IV Zirvə Oyunlarının

Detaylı

BİOSFER

BİOSFER BİOSFER Yer kürəsinin səthi canlılar və cansızlar arasında bölünmüşdür. Yerin cansız aləminin yaşı 5 mlrd. il, canlı aləminin yaşı isə 3 mlrd. il olaraq qəbul edilmişdir. Məhz bu səbəbdən bəzi alimlərin

Detaylı

Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu

Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu 2013 Məzmun Nə etməli Texniki müsahibəyə dair məsləhətlər Seçim prosesinə ümumi baxış Gənc mütəxəssis (Challenge) proqramı Nə etməli Müsahibədə uğur qazanmaq üçün

Detaylı

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv bir ERKƏN İNKİŞAF SİSTEMİ hazırlamışlar. Bizim SERTIFIKATLAŞDIRILMIŞ

Detaylı

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347 A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347 CELIL MEMMEDGULUZADE NİN MÜSLÜMAN KADINININ HAYATINI ELE ALAN MİZAHİ ŞİİRLERİ Özet Makalede XX. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının

Detaylı

AMEDIA Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:( ) / ( )

AMEDIA Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:( ) / ( ) AMEDIA 2016 Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:(+994 12) 4369846 / (+994 77) 4100004 E-mail: info@amedia.az www.amedia.az HAQQIMIZDA AMEDIA komandası olaraq biz böhranda şirkətlərin

Detaylı

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ / TEŞKİLAT KOMİSYONU

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ / TEŞKİLAT KOMİSYONU Çağ Öğretim İşletmeleri Qafqaz Universiteti Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) MÜLKİ HÜQUQ BEYNƏLXALQ SİMPOZİUM M ATERİ ALLAR ÖZEL HUKUK ULUSLARARASI SEMPOZYUM TEBLİ ĞLER Bakı Azərbaycan

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ KAFEDRA: QİDA MƏHSULLARININ TEXNOLOGİYASI FƏNN: BİOTEXNOLOGİYANIN ƏSASLARI GENETIK MÜHƏNDISLIK VƏ ONUN ƏSAS ANLAYIŞLARI Tərtib etdi: Dos.,t.e.n. Qədimova Natəvan

Detaylı

AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ

AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2014 XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİN BAŞLICA İSTİQAMƏTLƏRİ Bir ölkənin xarici iqtisadi əlaqələri əsasən aşağıdakı istiqamətlər

Detaylı

BİOSFER. Talıblı Pərviz Qrup: 400

BİOSFER. Talıblı Pərviz Qrup: 400 Talıblı Pərviz Qrup: 400 BİOSFER Yer kürəsinin səthi canlılar və cansızlar arasında bölünmüşdür. Yerin cansız aləminin yaşı 5 mlrd. il, canlı aləminin yaşı isə 3 mlrd. il olaraq qəbul edilmişdir. Məhz

Detaylı

BİOLOGİYA YEKUN IMT( AZ)

BİOLOGİYA YEKUN IMT( AZ) BİOLOGİYA YEKUN IMT( AZ) 1. Biosferin quruluşu və sərhədləri. Biosfer Yer kürəsində canlıların yaşadığı mühitdir. Biosferin sərhədləri aşağıdakılardır. A) Bütün hidrosfer. Məlumdur ki, su olan yerdə həyat

Detaylı

C OĞRAFİYA. (II ixtisas qrupu üçün) Coğrafiya

C OĞRAFİYA. (II ixtisas qrupu üçün) Coğrafiya Abituriyentlər qəbul proqramındakı materialı dərindən bilməklə yanaşı, aşağıdakıları da bacarmalıdırlar: müasir dövrü mətbuatın müvafiq materiallarından hərtərəfli istifadə etməyi; fənnin xüsusiyyətlərindən

Detaylı

1 Giriş. Mündəricat. Şəkillərin siyahısı. Cədvəllərin siyahısı

1 Giriş. Mündəricat. Şəkillərin siyahısı. Cədvəllərin siyahısı 1 Mündəricat 1.1... 1-2 1.1.1 3Ö Seysmik Tədqiqatın Xülasəsi... 1-2 1.1.2 AYDH Kontrakt Sahəsinin yaxınlığında BP-nin digər kəşfiyyat və hasilat fəaliyyətləri... 1-3 1.2 3Ö Seysmik Tədqiqat üzrə ƏMSSTQ

Detaylı

ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI. Brendlərin Uçuş Zolağı

ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI. Brendlərin Uçuş Zolağı ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI Brendlərin Uçuş Zolağı MÜNDƏRİCAT BİZ KİMİK? VİZYONUMUZ YENİ TERMİNALA BİR NƏZƏR NİYƏ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM? HƏDƏF KÜTLƏMİZ MƏHSULLARIMIZ BİZ

Detaylı

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ Öz Günümüzde, küreselleşme koşullarında Doğu-Batı çatışması özel aciliyet arz etmektedir. Doğu ülkelerinin zengin kültürel geleneğe sahip edebiyatı

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ. Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ. Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ Fakültə: İqtisadiyyatt və menecment Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması Fənn: Standartlaşdırma və sertifikasiya SƏRBƏST İŞ

Detaylı

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2014 Yıl:2, Sayı:4 Sayfa:118-138 ISSN: 2147-8872

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2014 Yıl:2, Sayı:4 Sayfa:118-138 ISSN: 2147-8872 TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2014 Yıl:2, Sayı:4 Sayfa:118-138 ISSN: 2147-8872 AZƏRBAYCAN VƏ OSMANLI TƏZKİRƏLƏRİNİN MÜQAYİSƏSİ ÖZET Vüsale Musalı * Ortaçağ'dan bugüne

Detaylı

Mühazirə 6: Kation və Anion polimerləşmənin xüsusiyyətləri

Mühazirə 6: Kation və Anion polimerləşmənin xüsusiyyətləri Fənn: Yüksək molekullu birləşmələr kimyası Müəllim: Yavər Cəfər qızı Qasımova Fakültə: Kimya İxtisas: Kimya müəllimliyi Kafedra: Üzvi kimya və kimya texnologiyası Təhsil pilləsi: Bakalavr Mühazirə 6: Kation

Detaylı

DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI

DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI DSMF 16.09.2015 Mündəricat Giriş...2 Məqsəd... 2 Məzmun... 2 Xidmətin istifadəçiləri...

Detaylı

T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI

T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Birimi Temmuz 2013 T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI İçindekiler Azerbaycan Cumhuriyeti Hakkında Genel Bilgiler...5 Azerbaycan Cumhuriyeti

Detaylı

Melikov Behruz. Mühazirə 1

Melikov Behruz. Mühazirə 1 Mühazirə 1 GİRİŞ Yer kürəsinin təbiəti uzun müddətli inkişaf mərhələsi keçməklə, çox mürəkkəb şəraitdə formalaşıb. Yeri bütövlükdə və ya hissələr üzrə aşağıdakı Yer elmləri öyrənir: Planetin formasını,

Detaylı

Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? İN S I V SİNİF

Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? İN S I V SİNİF 1 Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? 1 Altından xətt çəkilmiş rəqəm hansı ədədi göstərir? 9802 Altından xətt çəkilmiş rəqəm hansı ədədi göstərir? 846513 2 3 Ədədin yazılışının mövqeli sistemi 93765 Yüzlük

Detaylı

Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları. Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets

Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları. Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets 100% dövlət şirkəti və ölkənin ən böyük vergi ödəyicisi; Şaxələnmiş gəlir mənbələri - Neft, qaz

Detaylı

AVRASİYA SOSİAL ELMLƏR FORUMU

AVRASİYA SOSİAL ELMLƏR FORUMU II CİLD Azərbaycan Dövlət Hacettepe Qırğızıstan-Türkiyə Ahmet Yesevi İqtisad Universiteti Universiteti Manas Universiteti Universiteti Dünya İqtisadiyyatının İnkişaf Paradiqması: Bazar və Sonrası mövzusunda

Detaylı

EFİOPİYA VƏ SOMALİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ MÜQAYİSƏLİ SƏCİYYƏSİ

EFİOPİYA VƏ SOMALİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ MÜQAYİSƏLİ SƏCİYYƏSİ EFİOPİYA VƏ SOMALİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ MÜQAYİSƏLİ SƏCİYYƏSİ Efiopiyanın kənd təsərrüfatı. İqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir.belə ki,üdm-un 50%-i, ixracatın isə 85%-i,ümumi məşğulluğun

Detaylı

Baltik dənizi hövzəsi.

Baltik dənizi hövzəsi. Baltik dənizi hövzəsi. Baltik dənizi onun sahillərində yerləşən ölkələr üçün çox mühüm iqtisadi əhəmiyyətə malikdir.bu ölkələrin iqtisadiyyatı öz aralarında və regionlar arası və həmçinin dünya bazarına

Detaylı

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT. 31 dekabr 2013-ci il tarixə

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT. 31 dekabr 2013-ci il tarixə MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT "Qeyrihökumət təşkilatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası»na 1 nömrəli əlavə 31 dekabr 2013ci il tarixə FORMA 1 Müəssisə, təşkilat Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını

Detaylı

Ümumtəhsil məktəblərində istifadədə olan 8-ci sinif Coğrafiya dərslik komplektinə dair İLKİN RƏY

Ümumtəhsil məktəblərində istifadədə olan 8-ci sinif Coğrafiya dərslik komplektinə dair İLKİN RƏY Azərbaycan Respublikasının Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyası Ümumtəhsil fənləri üzrə dərsliklərin, dərs vəsaitlərinin və digər tədris vasitələrinin elmi-metodiki monitorinqi şöbəsi Ümumtəhsil məktəblərində

Detaylı

Ekologiyanın müasir problemləri fənnindən II kollokvium üçün suallar Esgerova Mehriban 258m

Ekologiyanın müasir problemləri fənnindən II kollokvium üçün suallar Esgerova Mehriban 258m Ekologiyanın müasir problemləri fənnindən II kollokvium üçün suallar Esgerova Mehriban 258m 1)Alimlər urbanizasiya prosesini necə adlandırmışlar və XXI əsrə aid proqnozlar necədir? 2)Demoqrafik proses

Detaylı

Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar

Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar Bu məqalə Kredit Bürolarının yaradılması vasitəsilə kredit məlumatının mübadiləsinin əsas prinsiplərini təsvir edir. 15 dekabr 2009-cu il tarixdə Bakı şəhərində

Detaylı

Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı cü il. Sədr. Elman Rüstəmov

Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı cü il. Sədr. Elman Rüstəmov Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı Qərar 2014-cü il Sədr Elman Rüstəmov Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən ödəniş sistemlərində hesablaşmaların təşkili Qaydaları

Detaylı

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT VÖEN

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT VÖEN MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT «Qeyri-hökumət təşkilatının illik maliyyə hesabatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası»na 1 nömrəli əlavə 31 dekabr 2009 il tarixə FORMA 1 VÖEN 1 3 0 0 1 2

Detaylı

2015-ci ildə ali təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanlarında Biologiya fənni üzrə istifadə olunmuş test tapşırıqları

2015-ci ildə ali təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanlarında Biologiya fənni üzrə istifadə olunmuş test tapşırıqları 2015-ci ildə ali təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanlarında Biologiya fənni üzrə istifadə olunmuş test tapşırıqları İXTİSAS QRUPU IV TEST TAPŞIRIĞI 25 QAPALI 21 AÇIQ HESABLAMA 1 SEÇİM 2 UYĞUNLUĞU MÜƏYYƏN

Detaylı

BİZ BİLİYİ QİYMƏTLƏNDİRİRİK

BİZ BİLİYİ QİYMƏTLƏNDİRİRİK MƏNTİQİ TƏFƏKKÜRÜN YOXLANILMASI ÜZRƏ TEST TAPŞIRIQLARI 1. Ədədi ardıcıllıqda sual işarəsi yerinə hansı ədəd gəlməlidir? 5? 7 7 14 11 16 15? A) 32; 4 B) 3; 32 C) 13; 5 D) 32; 7 E) 3; 8 2. Qanunauyğunluğu

Detaylı

Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı

Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı MÜNDƏRİCAT 1 GİRİŞ... 1 2 İDARƏETMƏ PLANLARINA DÜZƏLİŞLƏR... 2 Cədvəl Cədvəl 1: -ə düzəlişlərin siyahısı... 3 Ətraf Mühitin və

Detaylı

EDİTÖR DEN. Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe. Eşq olsun belə dostluğa. və qardaşlığa. www.petkim.com.tr - 1

EDİTÖR DEN. Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe. Eşq olsun belə dostluğa. və qardaşlığa. www.petkim.com.tr - 1 EDİTÖR DEN Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe PETKİM YAŞAM ın 1-4 Haziran 2010 tarihleri arasında Bakü de düzenlenen Caspian Oil & Gas (COG) Fuarı için hazırladığımız özel sayısı ile karşınızdayız

Detaylı

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Azərbaycan Respublikasında torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminin yaradılması və rəqəmsal kadastr xəritəsinin tərtib olunması QAYDALARI 1. Ümumi müddəalar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin

Detaylı

NOBEL QARDAŞLARI VƏ ONLARIN AZƏRBAYCANDA FƏALIYYƏTLƏRI

NOBEL QARDAŞLARI VƏ ONLARIN AZƏRBAYCANDA FƏALIYYƏTLƏRI Fəxrəddin İsmayılov Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti NEFTQAZLAYİHƏ İnstitutu NOBEL QARDAŞLARI VƏ ONLARIN AZƏRBAYCANDA FƏALIYYƏTLƏRI Bildiyimiz kimi Azərbaycan ərazisi yalnız indi deyil, ötən

Detaylı

Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair ci illər üçün. Tədbirlər Planı

Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair ci illər üçün. Tədbirlər Planı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 30 mart tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair -ci illər üçün Tədbirlər Planı Tədbirin adı

Detaylı

Bu derslik behruzmelikov.com saytindan yuklenmisdir MÜHAZİRƏ 1.

Bu derslik behruzmelikov.com saytindan yuklenmisdir MÜHAZİRƏ 1. MÜHAZİRƏ 1. Xəzərin fiziki coğrafiyası fənninə giriş. Biz bu fənndə Xəzər dənizinin tək özü haqqında deyil,həmçinin onun sahillərindən də danışacagiq (xüsusilə Azərbaycan ərazisində). Burada sahil məfhumu

Detaylı

Fəsil 5 Layi həni n təsvi ri

Fəsil 5 Layi həni n təsvi ri Fəsil 5 Layi həni n təsvi ri MÜNDƏRİCAT 5 LAYİHƏNİN TƏSVİRİ... 5-1 5.1 Giriş... 5-1 5.2 Layihənin məqsədi və icmalı... 5-1 5.3 Layihənin həyata keçirilməsi və işlənilməsi qrafiki... 5-5 5.3.1 Layihənin

Detaylı

Serbest iş 5. Azerbaycan Hava Yolları Qapalı Sehimdar Cemiyyeti. Milli Aviasiya Akademiyası

Serbest iş 5. Azerbaycan Hava Yolları Qapalı Sehimdar Cemiyyeti. Milli Aviasiya Akademiyası Azerbaycan Hava Yolları Qapalı Sehimdar Cemiyyeti Milli Aviasiya Akademiyası Serbest iş 5 Fenn: Fizika 2 Mövzu: Alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri Kafedra: Aerokosmik Telebe: Memmedova Hemide

Detaylı

Bank sistemində pulların ekspertizasının təşkili və aparılması Q A Y D A L A R I

Bank sistemində pulların ekspertizasının təşkili və aparılması Q A Y D A L A R I Dövlət qeydiyyatına alınmışdır Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Mərkəzi Bankının İdarə Heyəti Qeydiyyat 3118 Protokol 05 18 mart 2005-ci il 03 mart

Detaylı

çevrilməklə biz eyni zamanda regionların sosial-iqtisadi inkişafını çox sürətlə və effektiv şəkildə həyata keçirə bilərik. Bİr vətəndaş olaraq

çevrilməklə biz eyni zamanda regionların sosial-iqtisadi inkişafını çox sürətlə və effektiv şəkildə həyata keçirə bilərik. Bİr vətəndaş olaraq Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm nazirliyi Azərbaycan dövlət Mədəniyyət və İncəsənət universiteti Turizm və otelçilik fənni üzrə Sərbəst işi Tələbə:Seyfəlov Ziya Fakultə:Kultralogiya Mövzu:

Detaylı

Ana kart (Motherboard)

Ana kart (Motherboard) 1 Ana kart (Motherboard) 2 Ana lövhə və ya ana kart (ing. motherboard) mürəkkəb çoxqatlı çap lövhəsində fərdi kompüterin əsas komponentləri (mərkəzi prosessor, operativ yaddaşın kontrollerləri, operativ

Detaylı

Qida fiziologiyası. müəl., b.ü.f.d. BABAŞLI A.Ə.

Qida fiziologiyası. müəl., b.ü.f.d. BABAŞLI A.Ə. Fənn: Qida fiziologiyası Tərtib etdi: müəl., b.ü.f.d. BABAŞLI A.Ə. Mühazirə 7. QİDA RASİONLARINDA NORMALLAŞDIRILMASININ ELMİ ƏSASLARI YAĞLARIN Plan: 1) Lipidlərin orqanizm üçün fizioloji əhəmiyyəti. 2)

Detaylı

4.1 Giriş Layihə haqqında ümumi məlumat Seysmik tədqiqat metodlarının qısa xülasəsi Giriş...

4.1 Giriş Layihə haqqında ümumi məlumat Seysmik tədqiqat metodlarının qısa xülasəsi Giriş... 4 Mündəricat 4.1 Giriş... 4-3 4.2 Layihə haqqında ümumi məlumat... 4-3 4.3 Seysmik tədqiqat metodlarının qısa xülasəsi... 4-7 4.3.1 Giriş... 4-7 4.3.2 Müstəqil Paralel Mənbələr (ISS) metodologiyası...

Detaylı

Azərbaycanda turizmin vəziyyəti

Azərbaycanda turizmin vəziyyəti Azərbaycanda turizmin vəziyyəti İqtisadi islahatların həyata keçirilməsində iqtisadi və sosial mexanizmlərin formalaşması, dinamikası və proqnozlaşdırılması, xüsusi tədqiqat obyekti kimi təhlili, islahatların

Detaylı

Cahid Ġsmayıloğlu. Gənc yazarın e-kitabı N 46 (18-2013) www.kitabxana.net. Milli Virtual Kitabxananın təqdimatında

Cahid Ġsmayıloğlu. Gənc yazarın e-kitabı N 46 (18-2013) www.kitabxana.net. Milli Virtual Kitabxananın təqdimatında www.kitabxana.net Rufət Milli Virtual Kitabxananın təqdimatında Gənc yazarın e-kitabı N 46 (18-2013) Cahid Ġsmayıloğlu MAHMUD KAġĞARLININ «DĠVANÜ LÜĞAT-ĠT-TÜRK» ƏSƏRĠNDƏ ONOMASTĠK LEKSĠKA və baģqa yazılar

Detaylı

BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ

BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ 58 MART 2013 BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ Böyük Britaniya Qərbi Avropanın ən yüksək inkişaf ölkələrindən biridir. Bu ölkə vergi elminin vətəni hesab edilir. Böyük Britaniyanın vergi sahəsində olan

Detaylı

Urbanizasiya və onun yaratdığı ekoloji problemlər

Urbanizasiya və onun yaratdığı ekoloji problemlər Urbanizasiya və onun yaratdığı ekoloji problemlər Urbanizasiya dar mənada şəhərlərini sayının və şəhərlərdə yaşayan əhalinin sayının artması prosesidir. Bu mənada urbanizasiya demoqrafik xüsusiyyətə malikdir.

Detaylı

Sərbəst iş 2 Ağciyər xərçəngi, periferik ağciyər xərçəngi

Sərbəst iş 2 Ağciyər xərçəngi, periferik ağciyər xərçəngi Sərbəst iş 2 Ağciyər xərçəngi, periferik ağciyər xərçəngi Ağciyər xərçəngi, ağciyər toxumalarındakı hüceyrələrin nəzarətsiz olaraq artıb çoxaldığı bir xəstəlikdir. Bu qeyri-normal çoxalma, hüceyrələrin

Detaylı

İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI

İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA İXTISASLAŞMIŞ TURİZM SƏNAYESİNİN İNKİŞAFINA DAİR STRATEJİ YOL XƏRİTƏSİ Strateji Yol Xəritəsi nəzərdə tutulmuş müddətlər ərzində

Detaylı

Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi. Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi Əl Kuk

Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi. Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi Əl Kuk Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi Əl Kuk, Şahdəniz İşlənməsi üzrə vitse-prezident Xəzər Neft və Qaz Konfransı, Bakı 6 iyun 2013-cü il Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. İtmiş Oğul

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. İtmiş Oğul Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir İtmiş Oğul Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Lazarus Uyğunlaşdıran: Ruth Klassen; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən: Bible for Children www.m1914.org

Detaylı

b) Kişi cinsi hormonlar. (C 19 steroidlər). R=CH 3 androgen; c) C 18 steroidinə malik hormonlar. R=H estran.

b) Kişi cinsi hormonlar. (C 19 steroidlər). R=CH 3 androgen; c) C 18 steroidinə malik hormonlar. R=H estran. HİPOFİZİN ÖN PAYIN HORMONLARI HAQQINDA ƏTRAFLI MƏLUMAT Hormon sözü yunanca hərəkətə gətirmək deməkdir. Hormon termini 1905-ci ildə E. Starlinq tərəfindən elmə daxil edilmişdir. Xüsusi üzv və toxumalarda

Detaylı

İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları

İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti «İdman mərc oyunlarının həyata keçirilməsi məqsədi ilə hüquqi şəxsin akkreditasiya olunması Qaydası»nın və «İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları»nın

Detaylı

Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın

Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın əsas geosiyasi problemlərindən biri olan istehsalat tələbləri

Detaylı

Fəsil 12 Təhlükələri n təhli li və ri ski n qi ymətləndi ri lməsi

Fəsil 12 Təhlükələri n təhli li və ri ski n qi ymətləndi ri lməsi Fəsil 12 Təhlükələri n təhli li və ri ski n qi ymətləndi ri lməsi MÜNDƏRİCAT 12 TƏHLÜKƏLƏRİN TƏHLİLİ VƏ RİSKİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ... 12-1 12.1 Giriş... 12-1 12.2 Boru kəmərinin layihələndirilməsi və risk...

Detaylı

Norveçdə turizm işinin təşkili

Norveçdə turizm işinin təşkili Norveçdə turizm işinin təşkili Turizm Turizm fransız sözü olub mənası gəzinti istirahət və əyləncə deməkdir. Lakin bu sözün başqa mənaları da var. Məsələn: Tuirzm insanın istirahət etdiyi zaman bütün mürəkkəb

Detaylı

Kassa dövriyyəsi haqqında statistik hesabatın tərtibi və təqdim olunması haqqında Təlimat. 1. Ümumi müddəalar

Kassa dövriyyəsi haqqında statistik hesabatın tərtibi və təqdim olunması haqqında Təlimat. 1. Ümumi müddəalar Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin _06_ oktyabr 2009-cu il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Protokol 28 Kassa dövriyyəsi haqqında statistik hesabatın tərtibi və təqdim olunması

Detaylı

Fəsil 14 Ümumi layihə qiymətləndirməsi

Fəsil 14 Ümumi layihə qiymətləndirməsi Fəsil 14 Ümumi layihə qiymətləndirməsi MÜNDƏRİCAT 14 LAYİHƏNİN ÜMUMİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ... 14-1 14.1 Giriş... 14-1 14.2 ƏMSATQ hazırlanması... 14-1 14.2.1 Qəbul edilmiş proses... 14-1 14.2.2 ƏMSATQ Prosesində

Detaylı

Aorta dəliyinin daralması, üçtaylı qapağın çatışmazlığı

Aorta dəliyinin daralması, üçtaylı qapağın çatışmazlığı Aorta dəliyinin daralması, üçtaylı qapağın çatışmazlığı Aorta dəliyinin daralması ( stenosis osti aortae sin aortal stenoz ) qanın sol mədəcikdən aortaya qovulmasına maneənin yaranması ilə səciyyələnən

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Daniel və şirlərin quyusu

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Daniel və şirlərin quyusu Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Daniel və şirlərin quyusu Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Jonathan Hay Uyğunlaşdıran: Mary-Anne S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən: Bible for Children

Detaylı

ADA Universitetində təhsil alan tələbələrin təhsil. haqqının maliyyələşdirilməsi üçün Təhsil krediti

ADA Universitetində təhsil alan tələbələrin təhsil. haqqının maliyyələşdirilməsi üçün Təhsil krediti ADA Universitetində təhsil alan tələbələrin təhsil haqqının maliyyələşdirilməsi üçün Təhsil krediti 03.09.2015 Ərizəçi (Borcalan) Universitetdə bakalavr və magistr pilləsində təhsilini başlayan və ya təhsilini

Detaylı

VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR

VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR VRF NƏDİR? VRF (Variable Refrigerant Flow), Dəyişkən soyuducu Freon axımı deməkdir. Bir VRF kondisioner sistemi, binanın dəyişən hava ehtiyaclarına bağlı olaraq soyuducu

Detaylı

ÜÇÜNCÜ ġəxslər QARġISINDA MÜLKĠ MƏSULĠYYƏT SIĞORTASININ QAYDALARI ÜMUMĠ MÜDDƏALAR

ÜÇÜNCÜ ġəxslər QARġISINDA MÜLKĠ MƏSULĠYYƏT SIĞORTASININ QAYDALARI ÜMUMĠ MÜDDƏALAR ÜÇÜNCÜ ġəxslər QARġISINDA MÜLKĠ MƏSULĠYYƏT SIĞORTASININ QAYDALARI ÜMUMĠ MÜDDƏALAR Bu Qaydalar Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi, «Sığorta fəaliyyəti haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Detaylı

QAFQAZIN COĞRAFİYASI (İQTİSADİ,SOSİAL VƏ SİYASİ COĞRAFİYASI)

QAFQAZIN COĞRAFİYASI (İQTİSADİ,SOSİAL VƏ SİYASİ COĞRAFİYASI) QAFQAZIN COĞRAFİYASI (İQTİSADİ,SOSİAL VƏ SİYASİ COĞRAFİYASI) Qafqazın coğrafiyası 1. Kursun predmeti, obyekti və vəzifələri -2 2. Qafqazın təbii şəraiti və təbii ehtiyatları 3. Qafqazın əhalisi və şəhərləri-2

Detaylı

«Təsdiq edilmişdir»: Azərbaycan Respublikasının Milli Depozit Mərkəzinin Müşahidə Şurasının. Protokol 11 -li. «16» may 2016-cı il. Sədr B.

«Təsdiq edilmişdir»: Azərbaycan Respublikasının Milli Depozit Mərkəzinin Müşahidə Şurasının. Protokol 11 -li. «16» may 2016-cı il. Sədr B. «Təsdiq edilmişdir»: Azərbaycan Respublikasının Milli Depozit Mərkəzinin Müşahidə Şurasının Protokol 11 -li «16» may 2016-cı il Sədr B.Əzizov (Azərbaycan Respublikasının Müşahidə Şurasının 24 oktyabr 2016-cı

Detaylı

Torpağın ağır metallarla çirklənməsi

Torpağın ağır metallarla çirklənməsi Torpağın ağır metallarla çirklənməsi Çirklənmə miqyasına və və bioloji obyektlərə təsirinə görə çirkləndirici maddələr arasında ağır metallar xüsusi yer tutur. Ağır metalların orqanizmdə böyük rolu vardır,

Detaylı

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN TURİZM İNSTİTUTU. Turizm biznesinin təşkili və texnologiyası kafedrası

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN TURİZM İNSTİTUTU. Turizm biznesinin təşkili və texnologiyası kafedrası AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN TURİZM İNSTİTUTU Turizm biznesinin təşkili və texnologiyası kafedrası "TURIZMIN ƏSASLARI" fənnindən Türkiyə timsalında dünya turizminin

Detaylı

AZƏRBAYCANIN ENERJİ EHTİYATLARI VƏ ONLARDAN İSTİFADƏNİN MÖVCUD VƏZİYYƏTİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru.

AZƏRBAYCANIN ENERJİ EHTİYATLARI VƏ ONLARDAN İSTİFADƏNİN MÖVCUD VƏZİYYƏTİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru. AZƏRBAYCANIN ENERJİ EHTİYATLARI VƏ ONLARDAN İSTİFADƏNİN MÖVCUD VƏZİYYƏTİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2014 AZƏRBAYCANIN NEFT EHTİYATLARI Göstəricilər 2013 Kəşf edilmiş neft ehtiyatı,

Detaylı

Smart Baby Watch Q50 -nin istifadə instruksiyası

Smart Baby Watch Q50 -nin istifadə instruksiyası Smart Baby Watch Q50 -nin istifadə instruksiyası Smart Baby Watch Q50 -nin istifadə instruksiyası. GPS-li Smart Baby Watch Q50 uşaq saatları üçün Se Tracker qeydiyyat və istifadə əlavəsi. ƏSAS TƏLƏBLƏR:

Detaylı

Sentyabr 2013 HƏYAT TƏRZİ HESABAT

Sentyabr 2013 HƏYAT TƏRZİ HESABAT Sentyabr HƏYAT TƏRZİ HESABAT Araşdırma haqqında F i n d y o u r w a y t o s u c c e s s 2 Bu araşdırma layihəsi 17 iyun 30 iyul -ci il tarixində Business Insight International Research GROUP tərəfindən

Detaylı

DÜNYA İQTİSADİYYATI. I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma

DÜNYA İQTİSADİYYATI. I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma DÜNYA İQTİSADİYYATI I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma THE WORLD ECONOMY: Geography, Business, Development Frederick P. Stutz, Barney Warf Sixth Edition, Pearson, 2012 HAZIRLADI:

Detaylı

Azərbaycanda arı ailələrinin məhvinə səbəb olan təhlükəli xəstəliklər Qədimov V.Ə. Sumqayit Dövlət Universiteti

Azərbaycanda arı ailələrinin məhvinə səbəb olan təhlükəli xəstəliklər Qədimov V.Ə. Sumqayit Dövlət Universiteti Azərbaycanda arı ailələrinin məhvinə səbəb olan təhlükəli xəstəliklər Qədimov V.Ə. Sumqayit Dövlət Universiteti Valeh_qedimov@mail.ru Dünyada arıçılıqla məşğul olan bütün coğrafi bölgələrdə bir çox bal

Detaylı

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN TURİZM İNSTİTUTU. "Beynəlxalq turizmin coğrafiyası" fənnindən REFERAT İŞİ

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN TURİZM İNSTİTUTU. Beynəlxalq turizmin coğrafiyası fənnindən REFERAT İŞİ AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI MƏDƏNİYYƏT VƏ TURİZM NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN TURİZM İNSTİTUTU Turizm biznesinin təşkili və texnologiyası kafedrası "Beynəlxalq turizmin coğrafiyası" fənnindən REFERAT İŞİ Turizm və

Detaylı

1246_Az_Q18_Qiyabi_Yekun imtahan testinin sualları Fənn : 1246 Alternativ yanacaqlar və onların tətbiqinin ekoloji təhlükəsizliyi

1246_Az_Q18_Qiyabi_Yekun imtahan testinin sualları Fənn : 1246 Alternativ yanacaqlar və onların tətbiqinin ekoloji təhlükəsizliyi 1246_Az_Q18_Qiyabi_Yekun imtahan testinin sualları Fənn : 1246 Alternativ yanacaqlar və onların tətbiqinin ekoloji təhlükəsizliyi 1. İES-lər ətraf mühitə necə təsir göstərir? iqlimi mülayimləşdirir havanı

Detaylı

BİTKİLƏRİN İNTRODUKSİYASI İQLİMLƏŞDİRİLMƏSİ

BİTKİLƏRİN İNTRODUKSİYASI İQLİMLƏŞDİRİLMƏSİ AZƏRBAYCAN MĠLLĠ ELMLƏR AKADEMĠYASI MƏRKƏZĠ NƏBATAT BAĞI BİTKİLƏRİN İNTRODUKSİYASI VƏ İQLİMLƏŞDİRİLMƏSİ Mərkəzi Nəbatat Bağının əsərləri VI Bakı - «Elm» - 2006 Redaktorlar: Redaksiya heyəti: b.e.d., O.V.Ġbadlı,

Detaylı

İyirmi il məcburi köçkünmü olar?

İyirmi il məcburi köçkünmü olar? Brukinqs İnstitutu və London İqtisadiyyat İnstitutunun Məcburi Köçkünlük üzrə birgə Layihəsi ROOKINGS İyirmi il məcburi köçkünmü olar? Azərbaycanda məcburi köçkünlər və yerli əhalinin ehtiyaclarının və

Detaylı

OUTDOOR Çöl reklamları, binaların üzərində, stadionlarda, avtobus üzərində reklam. INDOOR BTL (ING: BELOW-THE-LINE)

OUTDOOR Çöl reklamları, binaların üzərində, stadionlarda, avtobus üzərində reklam. INDOOR BTL (ING: BELOW-THE-LINE) OUTDOOR Çöl reklamları, binaların üzərində, stadionlarda, avtobus üzərində reklam. INDOOR BTL (ING: BELOW-THE-LINE) - Dadızdırma stendləri - Dadızdırma aksiyalarının təşkili - Marka və ya məhsul tanıtma

Detaylı

H E S A B A T Q E Y D Ə A L I N D I!

H E S A B A T Q E Y D Ə A L I N D I! R Ə S M İ S T A T İ S T İ K A H E S A B A T I 1-İstehsal -li forma Hesabatı təqdim edən müəssisənin adı: Bazarstore Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Müəssisənin kodu: 1173024 Hesabat dövrü: 2016 -ci il 9

Detaylı

ACCESSPAY XİDMƏTİ. 7/23/2014 AccessBank Sales Training - 1 -

ACCESSPAY XİDMƏTİ. 7/23/2014 AccessBank Sales Training - 1 - ACCESSPAY XİDMƏTİ 7/23/2014 AccessBank Sales Training - 1 - ACCESSPAY XİDMƏTİ ƏSAS FUNKSİYALAR AccessBank-ın və ya digər Bankın plastik kartı vasitəsilə AccessBank-da olan cari, debit kart, əmanət hesablarına

Detaylı

PAYLAYICI ELEKTRİK ŞƏBƏKƏLƏRİNİN REKONSTRUKSiYASI VƏ MODERNİZASİYASI. Məruzəçilər: Hikmət Əliyev, Qalib Həmidov, Araz Məmmədzadə

PAYLAYICI ELEKTRİK ŞƏBƏKƏLƏRİNİN REKONSTRUKSiYASI VƏ MODERNİZASİYASI. Məruzəçilər: Hikmət Əliyev, Qalib Həmidov, Araz Məmmədzadə PAYLAYICI ELEKTRİK ŞƏBƏKƏLƏRİNİN REKONSTRUKSiYASI VƏ MODERNİZASİYASI Məruzəçilər: Hikmət Əliyev, Qalib Həmidov, Araz Məmmədzadə Bu il (2016-cı il) Respublikamızda paylayıcı elektrik şəbəkələrində islahatlara

Detaylı

YERLİ ŞİRKƏTİN YARADILMASININ PROSEDUR QAYDALARI

YERLİ ŞİRKƏTİN YARADILMASININ PROSEDUR QAYDALARI YERLİ ŞİRKƏTİN YARADILMASININ PROSEDUR QAYDALARI Yerli şirkətin yaradılması mərkəzləşdirilmiş qaydada vergi orqanında həyata keçirilir. Prosedur qaydalar: 1. Təsis sənədlərin a. Nizamnamə b. Hüquqi ünvan

Detaylı

DEMOQRAFİK VƏZİYYƏT VƏ DAVAMLI İNKİŞAF: TÜRKİYƏ NÜMUNƏSİ

DEMOQRAFİK VƏZİYYƏT VƏ DAVAMLI İNKİŞAF: TÜRKİYƏ NÜMUNƏSİ DEMOQRAFİK VƏZİYYƏT VƏ DAVAMLI İNKİŞAF: TÜRKİYƏ NÜMUNƏSİ Eyüp ZENGİN Türkiyə Cümhuriyyəti Başbakanlığı, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı Fəlsəfə elmləri namizədi, ekspert Ankara / TÜRKİYƏ

Detaylı

ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI

ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI i.e.n., doc. Hüseynova Arzu Rəqabətədavamlı təşkilatların layihələndirilməsi Baxılan məsələlər: Strategiyaların təsnifləşdirilməsi

Detaylı

1. Yaddaşın növləri 2. Yaddaşın idarə olunması Əməli yaddaş (RAM) haqqında

1. Yaddaşın növləri 2. Yaddaşın idarə olunması Əməli yaddaş (RAM) haqqında 1. Yaddaşın növləri 2. Yaddaşın idarə olunması Əməli yaddaş (RAM) haqqında Yaddaş növləri: Yaddaş növü Verilənlərin saxlanılması Açıqlama RAM Müvəqqəti yaddaş Random Access Memory CMOS Müvəqqəti yaddaş

Detaylı

Tibbi sığorta haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

Tibbi sığorta haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Tibbi sığorta haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Bu Qanun əhalinin tibbi sığortasının təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarını müəyyən edir, tibbi sığortanın subyektləri arasındakı münasibətləri

Detaylı