SİNYAL AKTARIMI. Yrd. Doç. Dr. Muhammed Kamil TURAN Karabük Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji ve Genetik Anabilim Dalı 2017

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SİNYAL AKTARIMI. Yrd. Doç. Dr. Muhammed Kamil TURAN Karabük Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji ve Genetik Anabilim Dalı 2017"

Transkript

1 SİNYAL AKTARIMI Yrd. Doç. Dr. Muhammed Kamil TURAN Karabük Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji ve Genetik Anabilim Dalı 2017

2 BİZ BU DERSTE Sinyal- reseptör ilişkisinin kavranması Hücre gelişimi sırasında sinyal iletiminin önemini kavramış olması Büyüme faktörleri ve rolleri hakkında bilgi sahibi olması Hücre içi ikinci haberci sisteminin nasıl çalıştığını açıklayabilmeli Belli başlı ikinci habercilerin adlarını ve işleyiş şekillerini söyleyebilmeli Tirozin kinaz reseptör aracılı ve non reseptör Tirozin kinaz aracılı aktarım MAP, MAPKi JAT, STAT, IP3 yolaklarının işleyişi

3 HÜCRE SİNYAL İLETİMİ Tüm hücreler çevrelerindeki sinyalleri alırlar Aldıkları sinyallere karşılık yanıtlar verirler Bu olay hücrenin çevre ile ilişkisini açıklar

4 HÜCRE SİNYAL İLETİMİ Basit bakteriler bile yüksek glukoz ve aminoasid içeren bölgeleri algılarlar ve o bölgelere doğru yüzerler

5 HÜCRE SİNYAL İLETİMİ Sinyal aktarımının temelini bir hücreden salgılanan ya da hücrenin yüzeyinde ifade edilen proteinlerin başka bir hücrede bulunan reseptörü etkilemesi oluşturur.

6 HÜCRE SİNYAL İLETİMİ Sinyal aktarımının temelini bir hücreden salgılanan ya da hücrenin yüzeyinde ifade edilen proteinlerin başka bir hücrede bulunan reseptörü etkilemesi oluşturur.

7 SİNYAL İLETİM TİPLERİ Sinyal iletim proteinleri basit gazlardan çok kompleks protein moleküllerine kadar büyük bir yelpazede bulunurlar 3 tip etkileşim göze çarpar Doğrudan hücre-hücre etkileşimi Bazı proteinler sadece yakınlardaki Bazıları çok uzak hücreleri Bazıları ile kendi kendileri etkiler

8 SİNYAL İLETİM TİPLERİ Pek çok sinyal iletim tipi ve görevli molekül ile hedef hücre ya da hücrelerin verdikleri cevap formları bulunur Etkileme uzaklığına göre sinyal iletim tipleri Endokrin Parakrin Otokrin

9 SİNYAL İLETİM TİPLERİ Etkileme uzaklığına göre sinyal iletim tipleri Endokrin Parakrin Otokrin

10 STEROİD HORMONLAR VE NÜKLEER RESEPTÖR SÜPERAİLESİ Çok zaman sinya yüzey membranın da ekspresse edilen bir reseptör üzerinden etki eder Bazı durumlarda ise bu reseptörler Sitozolde ya da Nukleus da bulunabilir Sitozolde bulunan reseptörler ulaşmak için haberci moleküller Küçük Hidrofobik olmalıdır Bu tip maddelere örnekler Tiroid hormonu Vitamin-D3 Retinoik asit Steroid hormonlar (Testosteron, Östrojen, Progesteron

11 STEROİD HORMONLAR VE NÜKLEER RESEPTÖR SÜPERAİLESİ Glukokortikoid plazma zarından geçer Ligand yokken Hsp90 a bağlı ve inaktifitir Ligand varlığında Hsp90 dan ayrılarak aktiflenir ve dimer oluşturur pordan geçere nükleus içine girerler Histonasetil transferaz (HAT) ı aktifleyerek ilgli genlerin transkripsiyonunu arttırır

12 STEROİD HORMONLAR VE NÜKLEER RESEPTÖR SÜPERAİLESİ Tiroid hormon reseptörü, hormon olsa da olmasa da DNA ya bağlı olarak bulunur Hormon yokluğunda Histon deasetilaz (HDAC) aktivitesine sahip bir kofaktöre bağlıdır ve ilgili genlerin transkripsiyonu baskılanır Hormon olduğunda koaktivatör histon asetilaz (HAT) olur ve gerekli genlerin transkripsiyonunu arttırır

13 SİNYAL MOLEKÜLÜ OLARAK NO VE CO 2 NO basit bir gaz olmasına rağmen Sinir sisteminde Bağışıklık sisteminde Dolaşım sisteminde önemli bir sinyal molekülüdür NO plazma zarından direk difüzyonla sitoplazmaya geçer, burada belirli bazı reseptörlere bağlanmak yerine enzim aktivitesini düzenler

14 SİNYAL MOLEKÜLÜ OLARAK NO VE CO 2 Arjininden, Nitrik oksit sentaz (NOS) enzimi tarafından sentezlenen oldukça karasız bir yapıda, bir iki saniyelik yarılanma ömrüne sahip bir haberci molekül olup çevre hücreleri etkiler Ana hedefi guanilil siklaz enzimidi.

15 SİNYAL MOLEKÜLÜ OLARAK NO VE CO 2 Arjininden, Nitrik oksit sentaz (NOS) enzimi tarafından sentezlenen oldukça karasız bir yapıda, bir iki saniyelik yarılanma ömrüne sahip bir haberci molekül olup çevre hücreleri etkiler Ana hedefi guanilil siklaz enzimidir.

16 G PROTEİNİ VE SİKLİK AMP SİNYAL İLETİMİ Hücre yüzey reseptmrüne ligand bağlanır, Bu bağlanma reseptörde bir konformasyon değişmesine yol acar (çok zaman) Konformasyonu değişen reseptör hücrenin cevabını üretir Hücre yüzey reseptörlerinin en büyük ailesi G- Proteini bağlı sistemlerdir. G proteini eşlikli reseptörlerin yapısında transmembranal bir protein oldukları ve zarı yedi kez transvers olarak geçtiği görülür

17 G PROTEİNİ VE SİKLİK AMP SİNYAL İLETİMİ G proteini eşlikli reseptörler Koku alma Tat Görme ile ilgili pek çok sayıda farklı reseptöre sahip bir ailedir. G Proteini Alfa, beta ve gamma alt ünitesinden oluşur Alfa, aktif bölümdür ve direk olarak adenil siklaz aktifler Beta ve Gamma ise GDP bağlar

18 G PROTEİNİ VE SİKLİK AMP SİNYAL İLETİMİ G protein inaktif durumda GDP ile bağlanır GTP nin bağlanması ile alfa ayrılır Gama ve Beta birlikte kalırken alfa aktiflerinir

19 G PROTEİNİ VE SİKLİK AMP SİNYAL İLETİMİ

20 G PROTEİNİ VE SİKLİK AMP SİNYAL İLETİMİ Alfa alt birimi aktiflendiğinde iyon kanalları üzerine etki eder Onların üzerinden taşıdığı GTP den bir P kopartarak aktifler ve kendisi GDP bağlı hal alır GDP bağlı iken aktivitesini kaybeder ve tekrar gamma ve beta dimerine dönerek GDP bağlı G Protein formasyonu kazanır Bu esnada hormon reseptörden kalktı ise resptöre bağlı olarak kalır aksi halde tekrar aktiflenir.

21 SİKLİK AMP YOLAĞI VE PROTEİN FOSFORİLASYONU camp G proteinin ana hedefidir. camp bu nedenle ikincil haberci olarak adlandırılır. Hormonun kendisi birincil habercidir, G proteini aracı ve camp ise ikincil habercidir camp Bağımlı protein kinaz ya da protein kinaz A enzimi üzerinden etki eder.

22 SİKLİK AMP YOLAĞI VE PROTEİN FOSFORİLASYONU Protein kinaz iki (R)egülatör ve iki (C)atalitic unitten oluşur. camp R bölgesine bağlanarak C sahasının proteinden ayrılmasına ve aktiflenmesine neden olur

23 SİKLİK AMP YOLAĞI VE PROTEİN FOSFORİLASYONU Epinefrin ile glikojen yıkımı Epinefrin reseptörüne bağlanır ve bu bağlanma G proteini aktifler, aktive alfa alt birimi, adenil siklazı aktive eder. Akrive adenil siklaz AMP den bir camp oluşturur ve camp ikincil haberci olarak görev yapar camp, proteinaz kinaz A yı fosforila protein kinaz A halinde aktive eder. Aktive protein kinaz A fosforilaz kinaz enzimini fosforilleyerek onu aktifler Aktive edilmiş fosforilaz kinaz glikojen fosforilazı aktive eder Glikojen fosforilaz ile glikone glukoz-1-fosfata çevirir

24

25

26 SİNYAL AMPLİFİKASYONU Her bir molekül epinefrin sadece bir reseptörü aktive eder Her reseptör 100 molekül G proteine kadar proteini aktifler Her molekü aktif G alfa yüzlerce adenil siklazı aktifler Ve camp pek çok protin kinazı aktifler Acrtive protein kinaz A pek çok enzimi aktifler Böylece sinyal amplifiey edilmiş olur

27 SİNYAL AMPLİFİKASYONU Her bir molekül epinefrin sadece bir reseptörü aktive eder Her reseptör 100 molekül G proteine kadar proteini aktifler Her molekü aktif G alfa yüzlerce adenil siklazı aktifler Ve camp pek çok protin kinazı aktifler Acrtive protein kinaz A pek çok enzimi aktifler Böylece sinyal amplifiye edilmiş olur

28 SİKLİK AMP YE TANIT OLARAK GEN TRANSKRİPSİYONUNUN ARTMASI camp nin artışı CRE (cyclic amp response element) geninin transkripsiyonunu aktifleştirir CRE koaktivatörünün fosforillenmesi protein kinaz a tarafından yapılır ve CREB (cre bağlayan protein) yi fosforile ederek aktifler CREB, camp artışlı ile ilgli olan genlerin transkripsiyonunu düzenleyen bir fsktördür.

29 SİKLİK AMP YE TANIT OLARAK GEN TRANSKRİPSİYONUNUN ARTMASI camp nin artışı CRE (cyclic amp response element) geninin transkripsiyonunu aktifleştirir CRE koaktivatörünün fosforillenmesi protein kinaz a tarafından yapılır ve CREB (cre bağlayan protein) yi fosforile ederek aktifler CREB, camp artışlı ile ilgli olan genlerin transkripsiyonunu düzenleyen bir fsktördür.

30 PROTEİN KİNAZ A VE PROTEİN FOSFATAZ-1 Protein kinaz A gibi protein kinazlar sitoplazmada serbest olarak işlev yapar Hedef proteinlerin serin ve treonin rezidülerini fosforilleyerek onları akrifler Bu nedenle aktivitesinin düzenlenmesi gerekir Protein kinaz A, protein fosfotaz-1 tarafından hızlı bir şekilde dengelenir Protein fosfotaz 1 enzimi serin ve treonin rezidülerinin fosfat gruplarını uzaklaştırarak onları deaktive eder.

31 SİKLİK GMP cgmp de camp gibi bir ikincil habercidir cgmp nin çok iyi aydınlatılmış aracılı olduğu sinyal iletim yolağı omurgalıların gözlerinde tanılanmıştır Retinada bulunan rodopsin, g protein ile ilişkili bir reseptördür Rodopsin yapısında küçük bir molekül olan 11-cis-retinal proteini içerir ve bu protein ışığı absorbe ederek all-trans-retinale dönüşür bu da rodopsin molekülünü aktifler G Proteinin alfa subuniti GTP bağlar ve aktiflenerek plazma zarındaki cgmp Fosfodiesteraz enzimini aktifler ve sonunda bu enzim cgmp moleküllerini hedef alarak onları GMP ye dönüştürür Net etki cgmp miktarının azalmasıdır

32 SİKLİK GMP cgmp de camp gibi bir ikincil habercidir cgmp nin çok iyi aydınlatılmış aracılı olduğu sinyal iletim yolağı omurgalıların gözlerinde tanılanmıştır Retinada bulunan rodopsin, g protein ile ilişkili bir reseptördür Rodopsin yapısında küçük bir molekül olan 11-cis-retinal proteini içerir ve bu protein ışığı absorbe ederek all-transretinale dönüşür bu da rodopsin molekülünü aktifler G Proteinin alfa subuniti GTP bağlar ve aktiflenerek plazma zarındaki cgmp Fosfodiesteraz enzimini aktifler ve sonunda bu enzim cgmp moleküllerini hedef alarak onları GMP ye dönüştürür Net etki cgmp miktarının azalmasıdır cgmp iyon kanallarını kontrol eden bir moleküldür ve miktarı Azaldığından bir potansiyel farkının oluşmasına neden olur. Bu fark Bir sinir impulsu olarak karşımıza çıkar

33 FOTOAKTİVASYON Phosphodiest erase 6 (PDE6) is highly concentrated in the retina

34 RESEPTÖR TİROZİN KİNAZLAR Tirozin kinazlar hedef proteinlerini tirozin rezidülerinde fosforilleyen moleküllerdir. G proteini gibi aracı bir moleküle bağlı değildirler Direk olarak hücre içi enzim aktivitesini düzenlerler Özellikle Hücre büyümesi ve farklılaşması

35 RESEPTÖR TİROZİN KİNAZLAR İnsan genomunda NGF, EGF, PDGF gibi büyüme hormonları ile 58 faktör daha reseptör tirozin kinaz yolağı ile hücre aktivitesini düzenler Genel olarak reseptör yapısı Amino ucu extracellular ligand bağlanma alanıdır Membranı tek alfa heliks yapısı olarak geçer Sitozolik uçta karboksi terminale gelmeden tirozince zengin bir bölge içerir Karboksi ucu sitozoldedir ve direk olarak enzimler ile ilişki kurar

36 RESEPTÖR TİROZİN KİNAZLAR Çoğu reseptör kinaz tek bir peptit şeklinde iken insülin alfa ve beta alt birimlerinden oluşan dimerik yapısı ile ayrılır.

37 RESEPTÖR TİROZİN KİNAZLAR NGF ve PDGF reseptörleri kendilerine identik olan diğer bir reseptör iile dimerik yapı göstererek ative olurlar. Ligand her halükarda iki ayrı reseptöre bağlanlanrak bu yapıyı oluşturabilir. Reseptör dimerizasyonundan sonra otofosforilasyon olur. Otofosforilasyon reseptör trizon kinazın bir özelliğidir Başka bir moleküle ihtiyaç yoktur.

38 RESEPTÖR TİROZİN KİNAZLARIN OTOFOSFORİLASYONU Bu fosforilasyon iki önemli rol oynar Tirozince zengin kısımların karşılıklı olarak birbirlerini fosforillemesi protein kinaz aktivitesini arttırır Katalitik bölge dışındaki tirozin rezidülerinin fosforilasyonu ise hücre içinde sinyalin aşağı yönde sinyal ileten moleküllere bağlanması arttırır Bu artış ek rezidülerin fosforillenmesinin bu proteinlere bağlanacak özgün yerler oluşturmasından kaynaklanır.

39 RESEPTÖR TİROZİN KİNAZLARIN OTOFOSFORİLASYONU Bu fosforilasyon iki önemli rol oynar Tirozince zengin kısımların karşılıklı olarak birbirlerini fosforillemesi protein kinaz aktivitesini arttırır Katalitik bölge dışındaki tirozin rezidülerinin fosforilasyonu ise hücre içinde sinyalin aşağı yönde sinyal ileten moleküllere bağlanması arttırır Bu artış ek rezidülerin fosforillenmesinin bu proteinlere bağlanacak özgün yerler oluşturmasından kaynaklanır.

40 RESEPTÖR OLMAYAN TİROZİN KİNAZLAR Bunlar içsel enzimatik aktiviteye sahip değildirler Hücre için protein tirozin kinazları uyarak etki gösterirler Genel olarak sitokin reseptör süper ailesi ile gelen sinyallerin aktarımından sorumludurlar. Reseptör yapısı Extracellular sahada amino ucu bulunur Membranı tek alfa heliksa katlanma ile geçer Karboksi ucu sitozolik yüzdedir Bu ucun herhangi bir katalitik aktivitesi yoktur. Bunun yerine nonreseptör tirozin kinaz ile etkileşime girebilen proteinlerin bağlanma sahaları vardır.

41 JAK Sitokin reseptörü ile ilintili reseptör olmayan tirozin kinaz sitozolik yüzde enzimatik aktivetesi olmayan karboksi ucuna bağlı JAK (jenus kinaz ailesi) proteinleri bulundurur JAK, tirozin rezidülerini fosforilleyebilen bir kinazdır JAK, ligand sirokinin resetöre bağlanması ile aktive olur

42 STAT STAT SH2 domaine sahip 7 trasnkripsiyon faktörünü içeren büyük bir ailedir İlgili genlerin transkripyonlarının düzenlenmesinden sorumludur Sonra STAT moleküllerini aktive eder STAT dimerizasyonu ile aktive olur STAT, nukleus içinde ilgli genlerin trasnkripsiyonlarını arttırır

43 JAK/STAT

44 JAK/STAT

45 JAK/STAT

46 MAP KİNAZYOLAKLARI MAP kinaz yolağı hem tirozin kinaz hem de reseptör olmayan tirozin kinaz ailesi ile çalışan Sinyalin aşağı yönde iletiminde görev alan Yolak merkezinde çok sayıda büyüme hormonu ile çalışam ve mitajen tarafından aktive edilen protein kinaz olan MAP ı bulunduran protein serin-tirozin kinaz ailesi anlaşılır Genel olarak bakıldığında MAP Kinaz yolağı Hücre büyüme Hücre farklılaşmasından sorumludur

47 MAP KİNAZYOLAKLARI MAP kinaz yolağı hem tirozin kinaz hem de reseptör olmayan tirozin kinaz ailesi ile çalışan Sinyalin aşağı yönde iletiminde görev alan Yolak merkezinde çok sayıda büyüme hormonu ile çalışam ve mitajen tarafından aktive edilen protein kinaz olan MAP ı bulunduran protein serin-tirozin kinaz ailesi anlaşılır Genel olarak bakıldığında MAP Kinaz yolağı Hücre büyüme Hücre farklılaşmasından sorumludur

48 MAPK/RAS Plazma zarında Ras GDP bağlı iken inaktiftir Ras, GTP bağlı iken ise aktiftir Ligand bağlanması GEF (guanin nükelotid değişim faktörü) tarafından Ras ının GDP sinin GTP ileş değişimi tetikler

49 MAPK/RAS GTP Bağlı Ras plazmada pek çok proteini etkiler, Bu etkiler proliferasyon ve büyüme yönündedir Dengede tutulabilmesi ile GAP (GTPaz aktive eden protein) tarafından GTP sinin GDP ile değişimi sağlanmalıdır

50 MAPK/RAS İnsan kanserlerinde Ras proteini GTP hidrolizini inhibe eden bir mutasyona kurban gider Bu nedenle sürekli aktif kalır Sürekli aktivite beraberinde ciddi büyüme proliferasyon ve mitozu getirir. Bu durumda hücre büyüme hormonuna ihtiyaç duymadan düzensiz bir biçimde bölünür

51 MAPK/RAS/MEK/ERK YOLAĞI Reseptör tirozin kinaza bir ligand bağlanaması ve sinyalin aşağı yönde Ras, Raf ve ERK ile aktarılması Yolağı Çalışması 1. Reseptöre ligand bağlanır 2. Reseptörde otofosforilasyon olur 3. SH2 Domain aktiflenir 4. GEF bu nedenle plazma zarı üzerine toplanır 5. GEF/Ras üzerindeki GDP ti GTP yapar 6. Ras-GTP aktiftir ve Raf protein kinazı aktifler 7. Aktif Raf MEK i fosforiller ve Aktif MEK, ERK yı aktifler

52 MAPK/RAS/MEK/ERK YOLAĞI Yolağı Çalışması Aktive edilen ERK nukleus İçine girer ve burada acil Erken genler olarak adlandırılan Bir grup genin transkripsiyonu tetikler.

53 RAS/MEK/ERK BİR İSKELEDE BAĞLIDIR

54 PI3-KİNAZ/AKT VE MTORYOLAKLARI Protein tirozin kinaz aracılı sinyal iletiminde aşağı sinyal iletimi için PIP2 (bir zar fosfolipidi olan fosfotidilinozitol 4,5 bifosfat) da sıkça kullanılan yolaklardan birisidir PIP2 nin 3.pozisyondaki inositolünün fosfatlanması ile fosfotidilinosital 3,4,5 trifosfat oluşumu yolağın temelidir Bu işlem PI-3-Kinaz tarafından yapılır PI3K nin SH-2 domain i reseptörün aktivasyonu ile fosforillenir ve aktif hale geçer

55 PI3-KİNAZ/AKT VE MTORYOLAKLARI Aktive olan PI3K,PIP2 yi PIP3 haline dönüştürür ve PIP3 ün önemli bir hedefi ise Akt yı aktifler Akt; hücrenin hayatta kal sinyalidir Bu yolak hücreye hayatta kal emrini veren yolaktır

56 PI3-KİNAZ/AKT VE MTORYOLAKLARI Akt, direk olarak fosforillenmez PIP3 bağlı PDK1 ve mtorc2 tarafından fosforilenmeyi gerektiri Akt bir kere aktiflendiğinde hücre sağkalımınını doğrudan düzenleyicileri, TFs ve pek çok proteini fosforile ederecek aktifler

57 PI3-KİNAZ/AKT VE MTORYOLAKLARI

58 FOSFOLİPAZ C VE KALSİYUM PIP2 nin fosfolipaz c ile iki ayrı ikincil haberciye hidrolizi temeline dayan bir yolaktır Bu yolakta PIP2 DAG Inositon 1,4,5 Trifosfat Hem tirozin kinaz reseptörü hem de G proteini aracılı sinyal aktarıma örnektir.

59 FOSFOLİPAZ C VE KALSİYUM PLC gama alt birimi aktif birimdir SH2 domain i reseptör kinazın aktiflenmesi ile (otofosrile olması) PLC-Gamma yı aktifler Aktif PLC PIP2 yi iki moleküle hidrolize eder PIP2 ER lümeninden sitozole Ca çıkışan neden olur. Kas kasılması Vezikülleri sekresyonu Mörotransmitter sentezi ve salınımı DAG Hücre zarına yapışık olarak kalır Hücre büyümesi Hücre farklılaşması faktörleri regüle eder

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI Receptörler İntrasellüler hidrofobik(llipofilik)ligandlara baglananlar Nükleer hormon reseptörleri Guanylate siklaz(nitrikoksid receptor) Hücre yüzey hidrofilik ligandlara

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Prof. Dr. Selma YILMAZER Tibbi Biyoloji Anabilim Dalı Hücrelerarası iletişim(sinyalleşme) Sinyal molekülleri: Protein,küçük peptid,amino asid, nukleotid,steroid,vit

Detaylı

JAK STAT Sinyal Yolağı

JAK STAT Sinyal Yolağı The Janus kinase/signal transducers and ac4vators of transcrip4on (JAK/STAT) JAK/STAT sinyal yolu sitokinler tara>ndan ak4fleş4rilir. ü Hücre farklılaşması ü Hücre çoğalması ü Hücre göçü ü Apoptoz gibi

Detaylı

HÜCRELERARASI İLETİŞİM

HÜCRELERARASI İLETİŞİM HÜCRELERARASI İLETİŞİM Bazı sorular!!! Bitki hücreleri ne hakkında konuşur? Bir hücre diğerine ne söyler ve diğer hücre buna nasıl cevap verir? Bu sorulara, önce mikroorganizmalar arasındaki iletişime

Detaylı

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD SİNYAL İLETİMİ ve KANSER Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD Reseptör Tirozin Kinaz (RTK)= Protein Tirozin Kinaz RTK lar hücre membranında yerleşim gösterir. İnsan

Detaylı

HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri 1/30/2012. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu

HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri 1/30/2012. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu HORMONLAR Hormon Biyokimyası Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Mikromolar konsantrasyonda etkili, kimyasal, intersellüler mesenjerlerdir. İki veya daha fazla hücre arasında bilgi taşıyan kimyasal maddelerdir Endokrin

Detaylı

Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri

Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri İyon Kanalı Eşlikli Reseptörler Por oluşturan hücre zarı proteinleridir. Hemen hemen bütün hücrelerde bulunurlar. Kimyasal sinyali elektrik sinyaline dönüştürürler. Hücre

Detaylı

HÜCRELER ARASI HABERLEŞME VE İLETİŞİM

HÜCRELER ARASI HABERLEŞME VE İLETİŞİM HÜCRELER ARASI HABERLEŞME VE İLETİŞİM HÜCRE HABERLEŞMESİNE GENEL BAKIŞ Hücre haberleşmesi canlılığın erken döneminde evrimleşmiştir. Yakın zamana kadar tek ve çok hücreli canlılar, hücreler arası iletişimin

Detaylı

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur. Transforming growth factor ß Hem omurgalılarda hem de omurgasızlarda gelişimin düzenlenmesinde önemli işlevleri vardır. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Detaylı

GLİKOJEN FOSFORİLAZ HAZIRLAYAN: HATİCE GÜLBENİZ ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ

GLİKOJEN FOSFORİLAZ HAZIRLAYAN: HATİCE GÜLBENİZ ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ GLİKOJEN FOSFORİLAZ HAZIRLAYAN: HATİCE GÜLBENİZ (050559016) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ Karaciğer ve kas glikojeninin kana ve kas dokusuna glukoz sağlamak üzere kısmen

Detaylı

GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş

GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, Le>oşa, KKTC GLİKOLİZİN ALLOSTERİK DÜZENLENMESİ Metabolik düzenleme: Bütün

Detaylı

HÜCRE SİNYALİZASYONU. Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer

HÜCRE SİNYALİZASYONU. Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer HÜCRE SİNYALİZASYONU Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer Çok hücreli organizmalarda hücreler arası bilgi ve iletişim çok sayıda farklı molekülle sağlanmaktadır.bu moleküller Sinyal molekülleri(ligand)

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

ÜNİTE 11 HÜCRELERDE İLETİŞİM

ÜNİTE 11 HÜCRELERDE İLETİŞİM ÜNİTE 11 HÜCRELERDE İLETİŞİM MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Hücreler Arası İletişime Genel Bakış Hücreler arası iletişimde bazı hücrelerin konuşması bazı hücrelerinde konuşulanı

Detaylı

TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ

TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ İ.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Moleküler Biyoloji ve Genetik TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ Merve YILMAZER 2601120219 İÇERİK Kromatin ve nükleozom yapısı Transkripsiyon aşamasında

Detaylı

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ Seçici gen ifadesi embriyonun gelişmesini sağlayan 4 temel işlevi denetler: 1. Hücre çoğalması 2. Hücre farklılaşması 3. Hücre etkileşimleri 4. Hücre hareketi HÜCRE

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC

Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC Ders planı 1. Sinyal ilepmi (signal transducpon) nedir? 2. Sinyal ilepminin genel özellikleri

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler)

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU ve REGÜLASYONU (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) Nihal EYVAZ (050559015) Şerife OKAY (050559025) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi Gen

Detaylı

Hipotalamus hormonları. Leptin 1/30/2012 HİPOFİZ ÖN LOP HORMONLARI. Growth hormon : Büyüme hormonu Somatotropin

Hipotalamus hormonları. Leptin 1/30/2012 HİPOFİZ ÖN LOP HORMONLARI. Growth hormon : Büyüme hormonu Somatotropin Hipotalamus hormonları Hipotalamik hormonlar, ön hipofiz hormonlarının sentezini ve sekresyonunu düzenler. Hipotalamik hormonlar, hipotalamik-hipofizer sistemin kapillerlerindeki hipotalamik sinir uçlarından

Detaylı

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar)

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) Düz kaslar 2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) UYARILMALARI: Düz kaslar tiplerine göre farklı uyarılır

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ

KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ Gökhan Erdem GATA Tıbbi Onkoloji BD 19 Mart 2014 5. Türk Tıbbi Onkoloji Kongresi, 19-23 Mart 2014, Antalya EPİDEMİYOLOJİ Epidemiyoloji, sağlık olaylarının görünme

Detaylı

PI3K/AKT/mTOR Yolağı

PI3K/AKT/mTOR Yolağı PI3K/AKT/mTOR Yolağı PI3K/AKT/mTOR Yolağı Phospha'dilinositol 3-kinaz/protein kinaz B/mammalian target of rapamycin (PI3K/Akt/mTOR) Normal hücresel fonksiyonların yerine ge'rilebilmesi için gerekli olan

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

Tanımlamalar PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON. Protein sentezi ;translasyon. mrna ; Genetik şifre 1/30/2012. Prof Dr.Dildar Konukoğlu

Tanımlamalar PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON. Protein sentezi ;translasyon. mrna ; Genetik şifre 1/30/2012. Prof Dr.Dildar Konukoğlu PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON Prof Dr.Dildar Konukoğlu DNA SENTEZİ DNA DNA RNA sentezi DNA mrna Protein sentezi mrna Protein Tanımlamalar Replikasyon Replikasyon Transkripsiyon Transkripsiyon Translasyon

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM HÜCRE ZARINDA TAŞINIM Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ YDÜ TIP FAKÜLTESİ BİYOFİZİK AD Küçük moleküllerin zardan geçişi Lipid çift tabaka Polar moleküller için geçirgen olmayan bir bariyerdir Hücre içindeki suda

Detaylı

PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI

PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI Protein Sentezinin Düzenlenmesi Edward TATUM 1940 yılında bir gen bir enzim hipotezini ileri sürmüştür. Bu hipotez daha sonra bir gen bir protein haline gelmiştir.

Detaylı

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi Prof. Hv.Tbp. Kd.Alb. Mesut ÇETİN GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Psikiyatri Kliniği Direktörü-İstanbul 1 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni GATA Haydarpaşa Eğitim

Detaylı

Hücrede Genetik Bilgi Akışı

Hücrede Genetik Bilgi Akışı Hücrede Genetik Bilgi Akışı 1) Genomun korunması DNA nın tam olarak kopyalanması ve hücre bölünmesiyle yeni kuşak hücrelere aktarılması 2) Genetik bilginin çevrimi Hücre içerisinde bilginin DNA dan RNA

Detaylı

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir.

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir. Biyokimya sınavı orta zorlukta bir sınavdı. 1-2 tane zor soru ve 5-6 tane eski soru soruldu. Soruların; 16 tanesi temel bilgi, 4 tanesi ise detay bilgi ölçmekteydi. 33. soru mikrobiyolojiye daha yakındır.

Detaylı

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Çiler Çelik-Özenci*, Nilay Kuşcu*, Nayçe Bektaş*, Ece

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin β Oksidayonu Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu Yağ asitlerinin enerji üretimi amacı ile yıkımında (yükseltgenme) en önemli yol β oksidasyon yoldudur. β oksidasyon yolu

Detaylı

Hücre Farklılaşması. Prof.Dr. Gönül Kanıgür

Hücre Farklılaşması. Prof.Dr. Gönül Kanıgür Hücre Farklılaşması Prof.Dr. Gönül Kanıgür Diploid canlılar yaşam süreçlerinde eşeyli çoğalma gereği tek hücreli bir evreden(döllenmiş yumurta hüc) geçerler Döllenmiş yumurta hücresinin on üzeri on-on

Detaylı

Notch/Delta Yolağı. Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r.

Notch/Delta Yolağı. Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r. Notch/Delta Yolağı Notch/Delta Yolağı Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r. Kısa mesafeli sinyal ile;mi gerçekleşir. (Plazma zarına tutunmus proteinler aracılığıyla sinyal ile;mi

Detaylı

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA ESER ELEMENTLER İnsan vücudunda en yüksek oranda bulunan element oksijendir. İkincisi ise karbondur. İnsan vücudunun kütlesinin %99 u sadece 6 elementten meydana gelir. Bunlar:

Detaylı

HORMONLAR. Prof. Dr. Ezel Uslu

HORMONLAR. Prof. Dr. Ezel Uslu HORMONLAR Prof. Dr. Ezel Uslu 1 Vücut fonksiyonlarının integrasyonu 3 sistemle sağlanır (haberleşme, etkileşim) Sinir sistemi İmmun sistem Endokrin sistem 2 Endokrin sistem - Endokrin hormon salgılar -

Detaylı

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( )

I. DÖNEM - 2. DERS KURULU ( ) Açıklamalar: I. DÖNEM - 2. DERS KURULU (2014-2015) Kısaltmalar: DK: Ders kurulu, IHU: İyi hekimlik uygulamaları, Mİng: Akademik/Medikal İngilizce, TDE: Türk Dili ve Edebiyatı, Bilgisayar Okur yazarlığı:

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

İlaçların hedefleri. Hücreler

İlaçların hedefleri. Hücreler İlaçların hedefleri. Hücreler FARMAKOLOJİYE GİRİŞ 1 Yard. Doç. Dr. M. Kürşat Derici Tıbbi Farmakoloji Ab. Dalı mkursatderici@hitit.edu.tr 2 İlaç; bir hastalığı tedavi etmek için insan vücuduna uygulanan

Detaylı

POST TRANSLASYONEL MODİFİKASYONLAR

POST TRANSLASYONEL MODİFİKASYONLAR POST TRANSLASYONEL MODİFİKASYONLAR Proteinlerin yapısal ve işlevsel özelliklerini kazanması için translasyon aşamasında ya da translasyon bittikten sonra bazı modifikasyonlara uğraması gerekmektedir. Polipeptidin

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma

Detaylı

Wnt/β-katenin Yolağı

Wnt/β-katenin Yolağı Wnt/β-katenin Yolağı Wnt/β-katenin Yolağı Memeli canlılarda oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak7r. Drosophila da yapılan gene>k çalışmalar sırasında keşfedilmiş>r. Özellikle

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ Gen ifadesi nasıl kontrol edilir? q Genlerin açılıp kapanabildiğini ifade eden görüşleri destekleyen kuvvetli kanıtlar bulunmaktadır. q Örneğin, E. coli proteinlerinin

Detaylı

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven LİZOZOMLAR Doç.. Dr. Mehmet GüvenG Lizozomlar tek bir membran ile çevrili evrili veziküler yapılı organellerdir. Lizozomlar eritrosit dışıd ışındaki tüm t m hayvan hücrelerinde h bulunur. Ortalama olarak

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Umut Gazi Yrd. Doç. Dr. Günnur Koçer. Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

Yrd. Doç. Dr. Umut Gazi Yrd. Doç. Dr. Günnur Koçer. Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı 2015-2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM I TFT 103 Hücre Bilimleri III Ders Kurulu Başlangıç Tarihi: 8 Şubat 2016 Ders Kurulu Bitiş Tarihi: 25 Mart 2016 Teorik Lab Toplam Davranış Bilimleri 10-10 Histoloji

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 Hücrenin bölünmeye başlamasından itibaren onu takip eden diğer hücre bölünmesine kadar geçen zaman aralığına hücre döngüsü denir. Hücreler belli

Detaylı

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler proteindir. Katalitik aktiviteleri doğal protein konformasyonunun

Detaylı

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ GENETİK MATERYALLER VE YAPILARI HER HÜCREDE Genetik bilgilerin kodlandığı bir DNA genomu bulunur Bu genetik bilgiler mrna ve ribozomlar aracılığı ile proteinlere dönüştürülür

Detaylı

HANDAN TUNCEL. İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı

HANDAN TUNCEL. İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı HÜCRENİN ÇOĞALMASI VE FARKLILAŞIMININ BİYOFİZİĞİ HANDAN TUNCEL İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı hntuncel@istanbul.edu.tr G1; presentetik, S; DNA sentez fazı G2;

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var.

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZARININ GÖREVLERİ Hücre içini çevresinden ayırır Hücrenin iç bölümlerini belirler Proteinlere bağlı

Detaylı

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON GEN İFADESİ (GEN EKSPRESYONU) Gen ifadesinin düzenlenmesi çeşitli aşamalarda olur: 1) Primer transkriptlerin oluşumu 2) Primer mrna dan matür (olgun) mrna oluşumu 3) mrna nın

Detaylı

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları. Dr. Suat Erdoğan

Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları. Dr. Suat Erdoğan Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Proteinlerin moleküler yapılarını hangi kimyasal güçler belirler? Proteinlerin moleküler yapıları Primer yapı Sekonder yapı α-heliks

Detaylı

Sfingozin türevi membran lipidleri

Sfingozin türevi membran lipidleri Dr. Suat Erdoğan Sfingozin türevi membran lipidleri Sfingolipidler Sfingomyelin Glikolipidler Kolesterol ve Steroidler Bu tür lipidler gliserol içermezler Yapıda bir amino alkol olan sfingozin bulunur

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

KANSER NEDİR? ONKOGEN VE KANSER. Hücre döngüsü. Siklin-Siklin Kinaz 1/30/2012 HÜCRE DÖNGÜSÜ. Siklin Kinaz inhibitörleri BÜYÜME FAKTÖRLERİ

KANSER NEDİR? ONKOGEN VE KANSER. Hücre döngüsü. Siklin-Siklin Kinaz 1/30/2012 HÜCRE DÖNGÜSÜ. Siklin Kinaz inhibitörleri BÜYÜME FAKTÖRLERİ KANSER NEDİR? ONKOGEN VE KANSER Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Bir hücre veya hücre grubunun kontrol dışı büyümesi ve çoğalması ve Bu hücrelerin bulundukları yerden ayrılarak farklı lokalizasyonlarda bu faaliyetlerini

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38405 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Balcıoğlu, Hayri Emrah Title: Role of integrin adhesions in cellular mechanotransduction

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2

12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2 12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2 SANTRAL DOGMA Hücredeki bilgi aktarım mekanizmasının tamamına SANTRAL DOGMA denir. Santral dogma tek yönlü bilgi aktarımıdır. Geri dönüşümü

Detaylı

Akciğerin Embryolojisi Akif Turna

Akciğerin Embryolojisi Akif Turna Akciğerin Embryolojisi Akif Turna Neden Embryoloji? Neden Embryoloji? Organların gelişimini (organogenesis) anlamak Neden Embryoloji? Organların gelişimini (organogenesis) anlamak Fonksiyonlarını daha

Detaylı

Doğadaki Enerji Akışı

Doğadaki Enerji Akışı Doğadaki Enerji Akışı Güneş enerjisi Kimyasal enerjisi ATP Fotosentez olayı ile enerjisi Hareket enerjisi Isı enerjisi ATP Enerjinin Temel Molekülü ATP + H 2 O ADP + H 2 O ADP + Pi + 7300 kalori AMP +

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK 3) Çekirdek Ökaryot yapılı hücrelerde genetik maddeyi taşıyan hücre kısmıdır. Prokaryot hücreli canlılarda bulunmaz. GÖREVLERİ: 1) Genetik maddeyi taşıdığından

Detaylı

Egzersiz ve Hormonlar: Yanlış kullanım ve Doping

Egzersiz ve Hormonlar: Yanlış kullanım ve Doping Egzersiz ve Hormonlar: Yanlış kullanım ve Doping Prof. Dr. Oğuz Karamızrak EÜTF Spor Hekimliği AD Kapsam Besinsel destekler (suplement, ergojenik yardımcılar) Spor ve performansla ilişkili besinsel girişimler

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Hakan Darıcı / Histoloji ve Embriyoloji / Üyeler: Doç. Dr. İlker Saygılı / Tıbbi Biyokimya / Dersin AKTS Kredisi: 9 Kurul Başlangıç Tarihi: 16

Detaylı

LİPOPROTEİNLER. Lipoproteinler; Lipidler plazmanın sulu yapısından dolayı sınırlı. stabilize edilmeleri gerekir. kanda lipidleri taşıyan özel

LİPOPROTEİNLER. Lipoproteinler; Lipidler plazmanın sulu yapısından dolayı sınırlı. stabilize edilmeleri gerekir. kanda lipidleri taşıyan özel LİPOPROTEİNLER LİPOPROTEİNLER Lipidler plazmanın sulu yapısından dolayı sınırlı olarak çözündüklerinden, taşınmaları için stabilize edilmeleri gerekir. Lipoproteinler; komplekslerdir. kanda lipidleri taşıyan

Detaylı

Çukurova Üniversitesi

Çukurova Üniversitesi Gen Ekspresyonu (Kalıtsal Bilginin anlatımı) DNA molekülünün taşıdığı bilginin protein moleküllerine çevrilmesine Gen ekspresyonu denir. Gen ekspresyonu 2 aşamada gerçekleşir: 1.Transkripsiyon (Yazılım):

Detaylı

Golgi Kompleksi. Prof.Dr.Müjgan Cengiz Prof.Dr.Melek Öztürk. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD

Golgi Kompleksi. Prof.Dr.Müjgan Cengiz Prof.Dr.Melek Öztürk. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Golgi Kompleksi Prof.Dr.Müjgan Cengiz Prof.Dr.Melek Öztürk İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD GOLGİ Camillo Golgi (1898 ) İlk kez nöronlarda tespit edildi; Internal reticular apparatus Nukleus

Detaylı

Kök Hücre ve Farklılaşma

Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre Erişkin ve embriyonik kök hücreler farklılaşarak soma7k hücreleri oluştururlar. Kök hücre Progenitör hücre Farklılaşmış hücre Neden Farklılaşmaya İh7yaç Duyulur Tek hücreli

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D.

Kolesterol Metabolizması. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Kolesterol Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Steroidler Steroidlerin yapı taşı birbirine yapışık 4 halkalı karbon iskelehdir, bu yapı

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

Heterolog tip I kolajen biostimulation deri hücresi

Heterolog tip I kolajen biostimulation deri hücresi Heterolog tip I kolajen biostimulation deri hücresi Andrea Corbo ve Vincenzo Varlaro Heterolog kolajen Tip I ile biostimulation deri hücresi sınıf III tıbbi cihaz (Linerase ) kullanılmasını içerir. I kolajen

Detaylı

MİTOKONDRİ Doç. Dr. Mehmet GÜVEN

MİTOKONDRİ Doç. Dr. Mehmet GÜVEN MİTOKONDRİ Doç.. Dr. Mehmet GÜVENG Hemen hemen bütün b ökaryotik hücrelerde ve ökaryotik mikroorganizmalarda bulunur. Eritrositlerde, bakterilerde ve yeşil alglerde mitokondri yoktur. Şekilleri (küremsi

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞIMA PROF. DR. SERKAN YILMAZ

HÜCRE ZARINDA TAŞIMA PROF. DR. SERKAN YILMAZ HÜCRE ZARINDA TAŞIMA PROF. DR. SERKAN YILMAZ Hücre içi ve hücre dışı sıvılar bileşimleri yönünden oldukça farklıdır. Hücre içi sıvı intraselüler sıvı, hücre dışı sıvı ise ekstraselüler sıvı adını alır.

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13 Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER NÜKLEİK ASİTLER Nükleik asitler, bütün canlı hücrelerde ve virüslerde bulunan, nükleotid birimlerden

Detaylı

Hücre İçi Sinyal Yolakları ve Klinik Yansımaları

Hücre İçi Sinyal Yolakları ve Klinik Yansımaları ARŞİV 2010; 19: 180 Hücre İçi Sinyal Yolakları ve Klinik Yansımaları Dok. Öğr. N. Ceren SÜMER TURANLIGİL* Dr. Yiğit UYANIKGİL** Hücrelerin en önemli özelliklerinden bir tanesi otokrin, parakrin, endokrin

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

HALK SAĞLIĞI ANABĠLĠM DALI. Ders adı : Endokrin çevre bozucular ve tarama programı

HALK SAĞLIĞI ANABĠLĠM DALI. Ders adı : Endokrin çevre bozucular ve tarama programı HALK SAĞLIĞI ANABĠLĠM DALI Ders adı : Endokrin çevre bozucular ve tarama programı Öğretim Üyesi : Prof. Dr. A. Emel ÖNAL Endokrin sistemin çalışmasını değiştiren, sağlıklı insanda veya çocuklarında sağlık

Detaylı

RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri

RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri RNA (Ribonükleik Asit) Nükleik asitler, Friedrich Miescher tara2ndan 1869'da keşfedildi. İl=haplı bandajlardan izole edilen bu maddeye nüklein adını

Detaylı

ZAR YAPISI ve FONKSİYONLARI

ZAR YAPISI ve FONKSİYONLARI ZAR YAPISI ve FONKSİYONLARI ZARLAR Zarlar yaşayan hücrede 5-10nm kalınlığında iki fosfolipit tabakadan oluşur. Burada yer alan fosfolipit tabaka amfipatik (amphipatic)bir özelliğe sahiptir. Amfipatik terimi,

Detaylı

Hücrelerarası İletişim ve Haberleşme

Hücrelerarası İletişim ve Haberleşme Abdurrahman Coşkun Hücrelerarası İletişim ve Haberleşme Birbirlerinden çok uzak bölgelerde bulunan insanların internet yoluyla görüntülü haberleşmesi Canlı olmanın en temel koşullarından biri iletişim

Detaylı

METABOLİZMA. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ

METABOLİZMA. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ METABOLİZMA Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr Canlı organizmaların özelliği olarak Metabolizma Canlıların yapı taşlarının devamlı yapım, yıkım ve değişim içinde bulunması ve bu

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Ayşegül Çört / Tıbbi Biyokimya Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: Prof. Dr. Şahin A. Sırmalı / Histoloji ve Embriyoloji Doç. Dr. İlker

Detaylı

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir.

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir. DERS: BİYOLOJİ KONU: C.T.B(Vitaminler e Nükleik Asitler) VİTAMİNLER Bitkiler ihtiyaç duydukları bütün vitaminleri üretip, insanlar ise bir kısmını hazır alır. Özellikleri: Yapıcı, onarıcı, düzenleyicidirler.

Detaylı

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta Bitki Fizyolojisi 6. Hafta 1 Fotosentezin karanlık tepkimelerinde karbondioksit özümlemesi; 1. C 3 bitkilerinde (Calvin-Benson mekanizması ile), 2. C 4 bitkilerinde (Hatch-Slack mekanizması ile), 3. KAM

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı