HORMONLAR. Prof. Dr. Ezel Uslu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HORMONLAR. Prof. Dr. Ezel Uslu"

Transkript

1 HORMONLAR Prof. Dr. Ezel Uslu 1

2 Vücut fonksiyonlarının integrasyonu 3 sistemle sağlanır (haberleşme, etkileşim) Sinir sistemi İmmun sistem Endokrin sistem 2

3 Endokrin sistem - Endokrin hormon salgılar - Sirkülasyona verir - Çevre doku fonksiyonları düzenlenir Endokrin Hormon Tiroksin Ekzokrin doku Ürünlerini vücut dışına veya sindirim kanalına verir 3

4 Parakrin Hormon Salındığı dokuya yakın bölgelere etkir Somatostatin Pankreas δ hücrelerinde üretilir, α ve β hücrelerini etkiler 4

5 Otokrin Hormon Sekrete edildiği hücreler üzerinde etkili Somatostatin Kendi salgılanmasına etkisi 5

6 İnsulin like growth factor-1 (IGF-1) Endokrin Parakrin Otokrin üç özellik gösterir 6

7 Diğer Sinyal iletenler Eikosanoidler Prostaglandinler Tromboksanlar Lökotrienler Hormon gibi davranırlar Öncelikle sekrete edildikleri yerde etkir 7

8 Mediatörler Sinyal iletirler Çok çeşitli hücrede sentezlenir Salınım sonrası hormon etkisi gösterir Feromonlar Nörotransmitterler Growth faktörler 8

9 Nörotransmitterler Sinir hücrelerinde sentezlenir nörosekresyon 1. Nörotransmitterler Kısa aralıklı etki gösterir, yakın bölgelerde etkili 2. Nörohormonlar uzun aralıklı etkili, kana verilirler İki grup arasındaki sınır belirsizdir, nörotransmitter nörohormon etki gösterebilir 9

10 Feromonlar Böcekler ve birçok hayvan, birbirleriyle salgıladıkları feromonların kokularına dayalı bir yolla iletişim kurarlar 10

11 CH 3 (CH 2 ) 9 CH 3 Undekan (Hamam böceği toplanma feromonu) (CH 3 ) 2 CH(CH 2 ) 14 CH 3 2-Metilheptadekan (Dişi kaplan güvesinin cinsel çekicisi) Muskalür (Karasineğin cinsel çekicisi) Böcek kontrolünde feromonlar kullanılır 11

12 Salınım Hormon konsantrasyonu (plazma + hücreler arası sıvı) M Zayıf sinyaller hücre üzerindeki reseptörler tarafından algılanır 12

13 YAPILARI Hipotalamus Paratiroid Peptit, protein Pankreas Hipofiz Mide-barsak hormonları Adrenal medulla hormonları Tirozin türevi (katekolaminler) Tiroid hormonları Steroid Plasenta, adrenaller, gonadlar 13

14 ÖNCÜL MOLEKÜLLER İnsulin gibi bazı protein yapılı hormonlar pürtüklü endoplazmik retikulumda sentezlenir Steroid yapılı hormonlar kolesterolden sentezlenir Katekolaminler serbest tirozinden Tiroid hormonları ise Tg molekülü üzerindeki tirozinden sentezlenir 14

15 Peptit - Protein Yapılı Hormonların Depolanması Pürtüklü endoplazmik retikulumda (RER) preprohormon veya prohormon olarak sentezlenir Golgi de membranöz veziküller halinde depolanır Prohormon, proteolizden sonra aktif hormon haline geçer Granüllerde en fazla 1gün lük ihtiyacı karşılayacak miktar hormon depolanır. 15

16 Tirozin Türevi Hormonların Depolanması Adrenal medulla ve sinir uçlarındaki katekolaminler suda çözünür protein olan kromograninler ve ATP ile bağlı olarak granüller şeklinde depolanır. Depolarda birkaç günlük hormon vardır. Tiroid bezinde tiroid hormonları birkaç haftalık hormon depolanır. 16

17 Steroid Hormonların Depolanması Sentez sonrası depolanmaz, bekletilmeden salgılanır Birkaç saatlik aktiviteye yetecek miktar depolanır 17

18 SALGILANMA Peptid/protein yapılı hormonlar, katekolaminler : eksositoz ile hücre dışına taşınır, Ca 2+ olayı başlatır. Steroid hormonlar ve tiroid hormonları : basit diffüzyon ile hücreden salınır. 18

19 Salgılanma hızları Farklı Salgılanma negatif veya pozitif geriye beslenme (feed-back, feed-forward) ile kontrol edilir. Çoğu negatif feed-back ile kontrol edilir 19

20 İnsulin salgılanmasında önemli etkenler Metabolik arginin, lösin, ketoasitler Endokrin glukagon, somatostatin, epinefrin Sinirsel α ve β agonistler Fakat başlıca fizyolojik düzenleyici glukozdur. 20

21 Plazma glukozun artışı ile pankreas langerhans adacıkları β-hücreleri insulin salgılamasını arttırır, İnsulin dokunun glukozu alarak kullanmasını artırır, plazma glukozu düşer Glukoz düzeylerinin düşmesiyle insülin salgılanması azalır 21

22 Bazı hormon salgılanması ritmik özellik gösterir. Hipofiz hormonları - 24 saat aralıkla - karanlık / aydınlık - uyku ya eşzamanlı Sirkadiyen salgılanır Kortizol - Sabah uyandıktan hemen sonra pik ACTH - Gün boyunca azalır - Uykunun ilk saatlerinde en düşük Kadınlarda gonadotropinler, östrojen ve progestron 1 aylık dönemde ritmik salınım 22

23 TAŞINMA Peptit/ protein yapılı (hidrofilik ) Katekolaminler serbest Steroidler Tiroid hormonları ( hidrofobik) spesifik proteinlerle 23

24 Kortizol kortikosteroid bağlayıcı globulin transkortin CBG Tiroid hormonları- tiroksin bağlayıcı globulin TBG Seks hormonları - seks hormonları bağlayıcı globulin SHBG 24

25 Taşıyıcıya Bağlanmanın Özellikleri Bağlanma nonkovalan, geriye dönüşlü Taşıyıcıya özgünlük reseptörlere özgünlükten daha az CGB kortizol yanısıra progesteron da taşır Taşıyıcıya bağlı hormonlar dolaşımda az oranda da serbest bulunur T 4 % ü serbest Serbest biyolojik etkinliğe sahip 25

26 Neden Bağlayıcı? Bağlanma ile suda çözünürlük birkaçyüz kat artar Taşıyıcı küçük aa yapılı hormonların böbrek glomerüllerinden geçişi önler Proteazlara karşı korur, kandaki yarı ömür uzar Serbest hormonların yarı ömürleri kısa 26

27 Serbest taşınan hormonların dolaşımdaki miktarları kısa sürede hızla artar Uyarı geldiğinde Peptit yapılılar kat Katekolaminler 5-10 kat artar Proteinlerle taşınanlar ise kısa sürede büyük değişiklik göstermez. 27

28 YIKIM Peptid-protein yapılı hormonlar İnsulin - Hedef doku - Karaciğer - Böbrek proteolize uğrar Hormon reseptör aracılı endositoz ile hücre içine alınır ve lizozomlarda hidroliz edilir Reseptör sayısı azalırsa dolaşımdaki hormon yaşam süresi artar. 28

29 Oksitosin ve angiotensin küçük mol ağırlıklı, peptit yapılı plazmada proteolize uğrar. 29

30 TSH, LH, FSH, hcg Glikoprotein yapılı Karbohidrat birimlerinin terminal komponenti olan siyalik asit glikozidazlarla koparılır, galaktoz kalıntıları ortaya çıkar ve karaciğerde reseptörler tarafından tanınarak plazmadan hızla uzaklaştırılır 30

31 Katekolaminler, Steroidler, Tiroid hormonları Enzimatik değişikliklerle inaktive edilir Testosteron dihidrotestosteron T4 T3 Dönüştürülerek metabolize edilir 31

32 RESEPTÖRLER Hücre dışı sıvıda: Hormonlar M Benzer yapılar Steroller Peptitler Proteinler M Hedef hücrenin çok düşük miktardaki hormonları birbirinden veya diğer moleküllerden ayırması güç Diğer moleküller / Hormon = Mol/L 32

33 Membran, sitoplazma, çekirdekte yer alır Ligant spesifisitesi gösterir Dokuya hedef doku olma özelliği verir Protein Ligant-reseptör etkileşimi semienzimatik reaksiyonu andırır 33

34 Reseptörler 3 e ayrılır 1. İntrinsik enzimatik aktivite gösterenler - Tirozin kinaz: İnsülin, EGF - Tirozin fosfataz: CD4 (cluster determinant -45) - Guanilat siklaz : ANF - Serin/treonin kinaz : Aktivin, TGF-β 34

35 2. G Proteinlere eşlenik Reseptörler (GTP-binding and hydrolyzing protein) - Adrenerjik reseptörler - Koku reseptörleri - Hormonlar (Glukagon, angiotensin, ADH, bradikinin) 35

36 3. Hücre içi yerleşimli reseptörler - Ligant bağlandıktan sonra nukleusa göç eder, - Ligant-reseptör ikilisi gen transkripsiyonu üzerinde etkili 36

37 Tirozin Kinaz Aktiviteli Reseptörler Tirozin kinaz aktivitesi gösteren proteinlerin tirozinleri fosforile olduktan sonra SH2 bölgesi içeren proteinleri ile etkileşir SH2 ilk kes Src proto onkogen de görüldü Src homology domain 2 = SH2 RTK ve SH2 içeren protein etkileşimi ile proteinin tirozinleri fosforillenir, ve enzimatik aktivitesi değişir 37

38 SH2 İçeren Proteinler Phospholipase C γ (PLCγ) Proto-oncogen c-ras associated GTPase activating protein (ras GAP) Phosphatidylinositol-3-kinase (PI-3K) Protein phosphatase-1c (PTP1C) 38

39 Reseptör Olmayan Protein Tirozin Kinazlar - Hücre büyümesi - Proliferasyonla ilişkili olaylarda raslanır İki aile: 1. Archetypal ailesi : Src ile akraba 2. Janus Kinazlar Kendisi tirozin kinaz aktivitesi göstermeyen reseptörler, tirozin kinaz aktivitesi gösteren proteinlere bağlanır 39

40 Örnek : - Sitokin reseptörleri IL2 - T Hücreleri CD4, CD8 yüzey glikoproteinleri - T Hücreleri antijen reseptörleri 40

41 Reseptör- Protein Etkileşimine Örnek : İnsülin Reseptörleri - İntrinsik tirozin kinaz aktivitesine sahip, fakat direkt etki edemez - Otofosforilasyon sonrası: enzimatik aktif SH2 grubu içeren proteinlerle eşleşir (PI-3K, PLC-γ) 41

42 IRS 1 İnsülin Reseptör Substrat 1 - SH2 bölgesine benzer motifler içerir - PI-3K ile kompleks yapar Bu nedenle docking= adaptör protein Grb2 growth factor receptor-binding protein 2 Adaptör protein! 42

43 Serin/Treonin Kinaz Reseptörleri - TGF-β reseptörleri intrinsik serin/treonin kinaz aktivitesi gösterir -TGF-β ailesinde 30 dan fazla protein Aktivin İnhibin Kemik morfojenik proteinler Hücresel çoğalma,başkalaşım, hareket, adezyon işlemlerinde görülür 43

44 Reseptör Olmayan Serin/Treonin Kinazlar camp bağımlı protein kinaz (PKA) Protein Kinaz C (PKC) Mitogen aktive protein kinaz (MAP kinaz) 44

45 Serin/Treonin kinaz PKC DAG (diacilgliserol) ve Ca iyonu varlığında maksimum aktif PKC nin EGF reseptörlerini fosforillemesi ile tirozin kinaz aktivitesi down regüle olur 45

46 MAP Kinazlar Hücre büyümesi ile ilgili (Mitogen activated kinase) MAPK ; RTK veya reseptör olmayan tirozin kinazların substratı değil, MAPKK, MAPKKK üzerinden aktiflenir Raf = MAPK Kinaz protoonkogen 46

47 Fosfolipazlar ve Fosfolipitler Hormonun reseptöre bağlanması ile PLC-γ aktive olur. - PLC-γ SH2 içerir, RTK ile etkileşir - PLC-γ aktiflenmesi PIP2 DAG + IP3 hidrolizi yapar, IP3, depo Ca çıkışına neden olur, DAG ve Ca PKC yi aktifler 47

48 Fosfolipaz D ve A2 membran fosfatidil kolinleri hidroliz eder PLD PC Fosfatidik asit DAG PLA2 PC FFA + Lizofosfatidil kolin Yağ asitleri ve LizoPC DAG ın stimule ettiği PKC yolunu açar 48

49 Fosfatidilinozitol-3-Kinaz (PI-3K) RTK veya reseptör ilişkili PK lar tarafından tirozinleri fosforillendiğinde aktifleşir SH2 içerir, reseptörlerle veya PK larla bu bölge ile bağlanır Fosfatidil inozitolleri fosforiller, PLC-γ için substratlar ortaya çıkar, DAG ve IP3 ün yarattığı kaskad açılır 49

50 G-Proteinlere Eşlenik Reseptörler (GPCR) 1. Adenilsiklazı aktifler, camp artar - β-adrenerjikler - Glukagon - Koku reseptörleri 2. PLC-γ yolunu aktifler - Angiotensin - Bradikinin - Vazopressin 3. Fotoreseptörler Transducin adı verilen G proteinlere eşlenir 50

51 Asetil Kolin Reseptörleri yüzey reseptör asetilkolin PI-PLCβ P P PIP 2 G protein P P DAG ( membranda kalır) aktif Kas kasılması IP 3 Protein Kinaz C artmış [Ca ++] kas kasılmasında artış IP 3 reseptör ( ligand-gated chanel) düz endoplasmik retikulum 51

52 Tirozin Kinaz Aktiviteli Reseptörler 52

53 Reseptörlerin internalizasyonu Birçok H-R kompleksi membrandan endositoz ile hücre içine alınır. İnternalizasyon X eksositoz - Hormon - Reseptör kompleksi klatrin kaplı çukurcuklara (coated pits) bağlanır - Kaplı veziküller halinde sitoplazmaya girer -Kılıf yırtılır, birbirleri ile birleşerek reseptozomları oluştururlar. 53

54 İnternalizasyon sonrası - Golgi cisimciği ile birleşir veya - Veziküller lizozomlarla birleşerek reseptör ve hormon yıkılabilir H-R lizozomda ayrılır hormon yıkılır, reseptör membrana döner Eksojen ligant olmadığı zaman reseptör kaplı kuyucuklarda saklanır. 54

55 55

56 Sinyalin Sonlanması 1. G proteinin α subünitini GTPaz aktivitesi ile, Bu sistem GTP az Activating Protein (GAP) gerektirir 2. Ligant konsantrasyonunun azalması 56

57 3. Reseptör desensitizasyonu Ligant uzun süreli mevcutsa: G-protein receptor kinase (GPRK), reseptörü fosforiller Fosforillenmiş reseptöre arrestin bağlanması reseptörü inaktive eder 57

58 Etki Mekanizmalarına Göre Hormonların Sınıflandırılması 1. Hücre içi reseptörlere bağlanan hormonlar Androjenler Glukokortikoidler Kalsitriyol (1.25[OH] 2 -D 3 ) Mineralokortikoidler Östrojenler Progestinler Retinoik asit Tiroid hormonları (T3 veya T4) 58

59 2. Hücre yüzey reseptörlerine bağlanan hormonlar A. İkinci haberci camp α 2 - Adrenerjik katekolaminler β - Adrenerjik katekolaminler Adrenokortikotropik hormon (ACTH) Anjiyotensin II Antidiüretik hormon (ADH) Follikül uyarıcı hormon (FSH) Glukagon Kalsitonin 59

60 Koriyonik gonadotropin, insan (hcg) Kortikotropin salıcı hormon (CRH) Lipotropin (LPH) Lüteinleştirici hormon (LH) Melanosit uyarıcı hormon (MSH) Paratiroid hormonu (PTH) Somatostanin Tiroid uyarıcı hormon (TSH) 60

61 B. İkinci haberci cgmp Atriyal natriüretik faktör (ANF) Nitrik oksit (NO) 61

62 C. İkinci haberci kalsiyum veya fosfatidilinositol (veya her ikisi) olan hormonlar α1 Adrenerjik katekolaminler Anjiyotensin II Antidiüretik hormon (ADH, vazopressin) Asetilkolin (müskarinik) Gastrin Gonadotropid salıcı hormon (GnRH) Kolesistokinin Oksitosin P maddesi Tirotropin salıcı hormon (TRH) Trombositten türeyen büyüme faktörü (PDGF) 62

63 D. İkinci haberci bir kinaz veya fosfataz şelalesi olan hormonlar Büyüme hormonu (GH) Epidermal büyüme faktörü (EGF) Eritropoietin İnsülin İnsüline benzer büyüme faktörleri (IGF-I, IGF-II) Prolaktin (PRL) Koriyonik somatomammotropin (CS) Sinir büyüme faktörü (NGF) Trombositten türeyen büyüme faktörü (PDGF) 63

64 Grup 1 Grup 2 Tip Steroidler Polipeptitler İyodotironinler Proteinler Kalsitriyol Glikoproteinler Retinoidler Katekolaminler Çözünürlük Lipofil Hidrofil Taşıyıcı Var Yok Plazma yarı ömrü Saatler-günler Dakikalar Reseptör Hücre içi Membran Aracı Horm-res ikilisi camp, cgmp, Ca 2+, DAG, IP3, kinaz şelalesi 64

65 I. Grup. Hücre içi reseptörlere bağlanan hormonlar Lipofil olduklarından membrandan geçerler. Kendilerine spesifik reseptörlere bağlanırlar. Hormon-reseptör ikilisi ortam sıcaklık ve tuzuna bağlı olarak aktivasyona uğrar Sonuçta çekirdekteki kromatine bağlanabilecek şekilde boy, konformasyon, yüzey yükünde değişiklik olur 65

66 Bazı durumlarda aktivasyon reseptörden ısı şok proteini Hsp 90 - kopması ile olabilir Bu birleşmenin sitoplazma mı yoksa nukleusta mı olduğu şüphelidir Sonuçta H-R çifti DNA üzerinde spesifik HRE e bağlanır spesifik genler aktiflenir veya inaktiflenir 66

67 Gen üzerinde transkripsiyonel olarak etkin kromatin bölgeleri vardır. Genlerin 5 tarafında en az iki tane düzenleyici eleman yer alır. 1. Promotor eleman (PE) 2. Hormon yanıt elemanları (HRE) 67

68 Promotor Eleman (PE) RNA polimeraz II nin DNA ya bağlanma noktasını belirler, Dolayısı ile: Transkripsiyonun doğru başlamasını sağlar 68

69 Hormon Yanıt Elemanları (HRE) Transkripsiyonun başlama sıklığını değiştirir Her hormonun kendine ait HRE i vardır. Çok sayıdadır, HRE sayısı reseptör sayısından fazladır HRE lerin birer ortak dizilimi vardır 69

70 Farklı yapılar? Peptid yapılı hormonlar da etkilerini HRE üzerinden gösterir 2. Habercisi camp olan birçok hormon transkripsiyonu etkiler 70

71 71

72 72

73 Lipofilik hormon reseptörleri: Steroid hormon Tiroid hormonları D Vitamini Retinoik asit Çinko parmak yapı Reseptörlerin merkezinde, aa lik bir bölge, DNA molekülüne bağlanan bölge İki Zn 2+ iyonunu, 8 sistein bağlar 73

74 Zn- Parmak yapı: Steroid hormon reseptörleri haricinde - Dioxin (toksin) - Onkogen erb-a protein ürünü bağlayan reseptörlerde de görülür 74

75 Hormon agonisti Hormon reseptörüne bağlanır ve hormon etkisini başlatır Oral kontraseptivler Hormon antagonisti Reseptöre bağlanır, hormon etkisini başlatmaz, Etkiyi bloke eder 75

76 II Grup, Peptid yapılı, membran reseptörleri olan hormonlar Suda çözünürler Taşıyıcıları yoktur, kısa ömürlüdür Reseptörleri integral membran proteinleridir Hücre içi haberciler kullanırlar 76

77 camp İkinci Haberciler Adenil Siklaz Sistemi Aktif bölgesi membran iç yüzünde enzim Adenil siklaz ATP camp Mg 2+ 77

78 camp Yolu camp üzerine etki dokudan dokuya değişir Adrenalin camp kasta çok artar karaciğerde daha az artar Glukagon kasta az artar karaciğerde çok artar 78

79 Birçok hormon hücre içi camp düzeyini arttırır, bir kısmı da azaltır camp yoluyla çalışan hormonlar etkilerini tek bir adenil siklaz molekülü üzerinden özgün reseptörleriyle gösterir Adipoz hücrede adrenalin, ACTH, glukagon, MSH ve ADH adenil siklazı uyarır ve camp yi arttırır Bir reseptör tahrip olursa diğerlerinin etkisini değiştirmez veya etki additif değildir 79

80 Hormon - reseptör etkileşmesiyle adenil siklaz veya diğer efektör moleküller etkinleşir Reseptörler efektörlere GTP bağlayıcı protein (G proteini) vasıtasıyla bağlanır Efektörler - Adenil siklaz (α s ), - K + kanalı (α i, α o ) - Fosfolipaz Cβ 1 (α q ) 80

81 Adenil Siklaz Membranının iç yüzünde yer alır ATP den camp oluşturur Bazı hormonlar camp üretimini uyarır (s) Bazısı inhibe eder (i) 81

82 Adenil Siklazı Uyaran Hormonlar ACTH Kalsitonin ADH LH β-adrenerjikler LPH CRH MSH FSH PTH Glukagon TSH hcg 82

83 Adenil Siklazı İnhibe Eden Hormonlar α2- Adrenerjikler Anjiotensin II Asetilkolin Somatostatin 83

84 G Proteinleri Membranın sitozolik yüzeyine bağlıdır Gs (uyarıcı) veya Gi (inhibe edici) α, β, γ altbirimlerinden oluşan trimer β, γ daima beraber bulunur. 84

85 Hormon-reseptör bağlanması ile reseptörde konformasyonel değişim olur GDP bağlamış olan α altbirim ayrılır, GTP bağlar ve adenil siklaza bağlanarak enzimi aktifler αβγ GTP GTPaz αgtp + βγ 85

86 G s α s GTPaz etkinliğine sahip α s - GTP GTP GDP ye hidrolizi ile etkisizleşir α s -GDP tekrar βγ dimerine bağlanarak inaktifleşir α s βγ -GDP = Trimerik Gs meydana gelir 86

87 G i G s proteininden daha fazla G i bulunur H i nun R i ye bağlanması ile, G i aktiflenir α i GTP bağlar ve βγayrılır βγ, α s e bağlanarak αβγ rejenere edilir, adenilsiklaz aktivitesi ortadan kalkar. 87

88 Kolera toksini Adenil siklaz aktivatörleri G protein α s arginin aminoasidiniadp ribozilasyonu ile αs in GTPaz aktivitesini bloke eder, GTP sürekli aktif formda kalır, adenil siklaz sürekli uyarılı, camp artar, Lümene su ve Na atılır diyare 88

89 Boğmaca toksini Gi,αi nın sistein aminoasidi ADP ribozilasyonu ile inaktif GDP-bağlı durumda tutar,αβγ ayrılamaz, Gi adenil siklazı inhibe edemez, Adenil siklaz sürekli etkinleşir, Öksürük,solunum yolu epitel hücrelerinde mukus sekresyonu artar 89

90 ADP ribozilasyon NAD+ yapısından ADP-riboz birimini α subunitin arginin/sistein aminoasidine taşıyan enzimatik aktivite 90

91 G protein 1. adım ligant reseptor α GDP β γ 91

92 G protein 2. adım α β γ GTP GDP 92

93 G protein 3. adım efektör γ β α GTP İkinci haberci 93

94 G protein 4. adım GDP 2 ATP GRK P P γ β α GDP stops 2 ADP GTPase activating protein (GAP) Arrestin P i

95 95

96 Protein Kinaz A İki düzenleyici (R ), iki katalitik (C) altbirim 4cAMP bağlar 4 camp + R 2 C 2 R 2. (4 camp) + 2C 96

97 Bağlanma ile katalitik altbirimler serbestleşir Aktif C altbirimi Mg 2+ varlığında ATP nin γ fosfatını çeşitli proteinlerdeki serin veya treonin kalıntısına aktarılmasını katalizler 97

98 98

99 Fosfodiesterazlar camp yi arttırarak etkiyen hormonların bu etkileri camp nin fosfodiesterazlarla hidrolizi ile ortadan kalkar. camp fosfodiesteraz 5 AMP Kafein gibi metillenmiş ksantin türevleri fosfodiesteraz inhibitörleridir, camp düzeyini arttır, hormon etkilerini taklit eder veya bu etkileri uzatır 99

100 Örnek: Reseptörlerin Desensitizasyonu Epinefrin düzeyi kanda uzun süreli yüksekse : β-adrenerjik reseptör kinaz (β-ark) reseptörü fosforilleyerek β-arrestin molekülünün bağlanabileceği bölge oluşturur. β-arrestin bağlanması reseptör ile G proteinleri arasındaki etkileşmeyi engeller. 100

101 Hormon bağlanmamış reseptör fosforillenmez! Arrestin bağlamış reseptörler endositoz ile veziküllere alınır, Burada defosforillenir ve membrana döner Hücre tekrar hormona duyarlı hale gelir. 101

102 İkinci habercisi cgmp olan hormonlar Guanil siklaz GTP cgmp İki tip guanil siklaz : 1. Suda çözünür (sitozolde) 2. Membran bağlı 102

103 Atriyopeptinler Atriyumdan salgılanır - Natriürez - Diürez - Vazodilatasyon - Aldosteron salgılanmasının inhibisyonu Atriyalnatriüretik faktör (ANF) membrana bağlı guanilsiklaza bağlanarak muhtemelen cgmp artışına neden olur 103

104 cgmp etkilerini cgmp ye bağımlı protein kinaz (PKG) ile yapar Aktif PKG, PKA ya benzer yapıya sahip, Substratlarındaki serin ve treoninleri fosforiller 104

105 NO cgmp artırır NO damar endotel hücresinde sentezlendikten sonra difüze olur, kalp kası ve damar düz kas hücreleri sitozolünde guanil siklazın Hem yapısına bağlanır, cgmp artar 105

106 cgmp nin etkileri PKG, miyozin hafif zincir proteinlerini fosforilleyerek düz kas gevşemesine ve vazodilatasyona neden olur Ca 2+ iyonlarının sitozolden hücre dışına taşınmasını uyarır 106

107 cgmp, cgmp fosfodiesteraz ile yıkılır Viagra cgmp fosfodiesteraz ı inhibe eden sildenafil içerir 107

108 Guanil siklaz 108

109 C. İkinci Haberci olarak Kalsiyum Veya Fosfoinositoller İyonize Kalsiyum un ilgili olduğu olaylar -Kas kasılması -Uyarı salgılama - Kan pıhtılaşması - Enzimatik aktivite - Membran uyarılması - Hücre içi ikinci haberci 109

110 Sitozolik Ca 2+ düzeyi 3 yolla değişebilir 1. 2-C sınıfı hormonlar, Ca 2+ nın membrandan geçişini artırır Bu işlem Ca 2+ için yüksek kapasite fakat düşük affinite gösteren Na + -Ca 2+ değişim mekanizması ile yapılır α1 Adrenerjik katekolaminler Anjiyotensin II Antidiüretik hormon (ADH, vazopressin) Asetilkolin (müskarinik) Gastrin Gonadotropid salıcı hormon (GnRH) 110

111 2. Ca 2+ -2H + ATP az pompası : Ca 2+ hücre dışına atar. Bu pompanın Ca 2+ ya affinitesi yüksek, kapasitesi düşüktür Muhtemelen hücre içi düzeyin ince ayarından sorumlu 3. Ca 2+ mitokondride ve ER daki havuzlarda depo edilir veya buradan çıkarılır 111

112 Kalmodulin 4 Ca 2+ Bağlama bölgesine sahip, protein Bölgelerin dördünün de Ca 2+ ile dolmasıyla konformasyonel değişiklik olur Molekül α-sarmal yapı kazanır Yapı değişikliği kalmoduline bağlanan enzimleri aktif veya inaktif yapar İşlem c AMP nin protein kinaza ya bağlanmasına benzer 112

113 Aktif Kalmodulin İnaktif 113

114 Kalmodülin ve Ca 2+ tarafından düzenlenen enzimler Adenil siklaz Ca 2+ ya bağımlı protein kinaz Ca 2+ -Mg 2+ ATPaz Ca 2+ - Fosfolipide bağımlı protein kinaz Siklik nükleotid fosfodiesteraz Gliserol-3-fosfat dehidrogenaz Glikojen sentaz Guanilil siklaz 114

115 Miyozin kinaz NAD kinaz Fosfolipaz A2 Fosforilaz kinaz Fosfoprotein fosfataz 2B Piruvat karboksilaz Piruvat dehidrogenaz Piruvat kinaz 115

116 Kalmodulinin katıldığı olaylar Enzim aktivasyonu İyon taşınması Birçok çatı elemanı etkinliğini düzenler. β-adrenerjik denetim altındaki - Hücrede konformasyon değişikliği - Hücre hareketliliği - Mitozis - Granül salınması ve endositoz 116

117 Kalsiyum hormon etkisinin aracısıdır Vazopressin ve α 1 -agonistler Karaciğer hücrelerine bağlandığında sitozolik Ca 2+ düzeyi ve fosforilaz a aktivitesi artar 117

118 fosforilaz b kinaz Fosforilaz b fosforilaz a İnaktif aktif dönüşümü ile fosforilaz enzimi aktifleşir. Bu kinazın δ altbirimi kalmodülin içerir Etkinliği ile hücre içi Ca 2+ düzeyi artar 118

119 Hücreye Kalsiyum Sağlanması İlk kaynak hücre içi organellerdeki depolar Erken etki için kullanılır! Uzun süreli etki için - Hücre içine Ca 2+ taşınması -Ca 2+ nın dışa atılımının inhibisyonu gerekir Bu camp ye bağımlı bir olaydır 119

120 120

121 Fosfatidilinozitol ürünleri ve Ca 2+ Yoluyla Etkiyen Hormonlar Hormonlar Asetil kolin α1-katekolaminler ADH 121

122 IP3 and Protein kinaz C farklı hücrelerde farklı etki gösterir IP3 1. Damar düz kas kasılma 2. Düz kas kasılma 3. İskelet kası kasılma 4. Platelet kasılma 122

123 Protein Kinaz C Hücre büyümesi, farklılaşma (differentiation) 1. Platelets serotonin salınması 2. mast hücresi histamin salınması 3. düz kas kasılma 4. Sinir hücresi nörotransmitter salınımı 5. adipos doku yağ sentezi 6. karaciğer glikojen sentezi 123

124 D. İkinci haberci olarak Tirozin Kinaz Aktivitesi İnsülin EGF IGF-I FGF PDGF Epidermal growth faktör İnsülin benzeri büyüme faktörü I Fibroblast büyüme faktörü Trombosit kaynaklı büyüme faktörü reseptörleri tirozin kinaz etkinliğine sahiptir. 124

125 Büyüme hormonu Prolaktin Eritropoetin Sitokinler Reseptörleri tirozin kinaz aktivitesi göstermez Fakat : Hormonlar reseptörlerine bağlandıkları zaman sitoplazmik tirozin kinaz aktiviteli enzim aktivasyonuna neden olur 125

126 Büyümenin kontrolü Farklılaşma inflamasyon Olaylarına katılan ligantları bağlayan reseptörlerin tirozin kinaz aktivitesine sahip olduğu, veya Tirozin kinaz aktivitesine sahip proteinlerle birlikte oldukları görülmüştür 126

127 Tirozin kinazlar tirozin kalıntılarını fosforillerler Tirozin kinaz etkinleşmesi Fosforilasyon - defosforilasyon şelalesini Başlatır Memelilerde tirozin fosforilasyonu nadir görülür. Tüm aminoasidlerin fosforilasyonunun % 0.03 den azını oluştururlar. 127

128 Tirozin kinaz aktivitesi 2 yoldan yürür 1. Ras Aktivasyonu 2. JAK aktivasyonu 128

129 RAS AKTİVASYONU 4 Tip reseptör mevcut EGF, PDGF, FGF reseptörleri monomerik, İnsülin reseptörleri tetramerik yapıdadır. N terminal ligant bağlama, C terminal ise enzimatik aktivite bölgesidir. 129

130 EGF İnsülin PDGF FGF 130

131 İNSÜLİN RESEPTÖRÜ Heterotetramerik, glikoprotein yapısında α-altbirimi Sistein zengin bölgeler hormon bağlar β altbirimi Tirozinkinaz aktivitesi ve otofosforilasyon özelliği taşır Burada yer alan lizin tirozin kinaz aktivitesinden sorumludur, başka aa gelmesi ile tirozin kinaz aktivitesi kaybolur 131

132 132

133 133

134 Reseptörlerin fosforillenmiş tirozinlerine SH2 bölgesi taşıyan proteinler bağlanır SH2 bölgesi ilk kez sarkoma oluşumuna sebep olan, Rous sarkoma virüs onkogeni tarafından kodlanan src proteininde bulunmuştur SH2 ve SH3 Sinyal ileti proteinlerinde bulunur 134

135 Grb-2 Büyüme faktörü reseptörüne bağlanan proteindir, SH2 ve SH3 bölgelerine sahip Grb-2 SH2 ile fosforillenmiş tirozinlere, SH3 ile msos proteinine bağlanır msos G proteinidir, p21 Ras proteinine bağlanır, GDP-GTP değişimini katalizler 135

136 Ras Proteinleri GTPaz aktivitesine sahip aile M= 20kDa-35kDa p21 Ras GTP bağlı aktif şekli hücre büyümesi ve farklılaşmasını uyarır p21ras MAPKKK (Raf1) MAPKK MAPK kinaz aktivasyon yolunu açar 136

137 MAPKKK MAPK serin MAPKK treonin ve tirozin fosforiller 137

138 MAPK Çekirdeğe girerek : transkripsiyon faktörlerini (TF) fosforiller Sonuçta : Gen transkripsiyonu translasyonu artar İnsülin ve büyüme faktörlerine cevap oluşur 138

139 Ras aktivasyonunda Doku duyarlığını arttıran amplifikasyon olur Diğer sinyal mekanizmaları ile etkileşim içinde 139

140 Mutant p21 Ras Glisin yerine valin yer alır Çok düşük GTPaz aktivitesi Akciğer, kolon ve pankreas kanserleri ile mutant Ras 21arasında ilişki var GAP proteini Ras proteininin GTPaz aktivitesini artırır Mutant p21 Ras proteinini etkilemez 140

141 141

142 (IRS) Insulin Receptor Substrate IRS-1 IRS-2 Ras aktivasyonuna katılır Lipit kinaz aktivasyonuna katılır Fosforillenmiş IRS-2 ye SH2 bölgesi ile fosfatidil inozitol 3 kinaz (PI-3K) bağlanır fosfatidil inozitol 4,5 bifosfatı (PIP 2 ) fosfatidil inozitol 3,4,5 tri fosfata çevirir (PIP 3 ) PIP PI-3K PIP 142

143 PIP 3 İkinci haberci İnsülin reseptörlerinin endositozu sağlanır Bu şekilde hedef doku duyarlığı kontrol altında tutulur 143

144 EGF Reseptörü Aktif reseptörün fosfatlanmış tirozinleri Fosfolipaz C-γ 1 (PLC-γ 1 ) izoformunu SH2 bölgesinden bağlar Enzim SH3 bölgesi fosforillenerek aktiflenir, membrana bağlanır PIP PLC 2 IP 3 + DAG Sonuç Sitozolde Ca 2+ artar Protein kinaz C aktiflenir 144

145 Meme, Yumurtalık, Mide Kanserleri ErbB Proteini Viral onkogen tarafından kodlanır EGF reseptörüne benzer, EGF bağlamaz Sürekli tirozin kinaz aktivitesi gösterir Kontrolsüz büyümeye yol açar 145

146 2. JAK Aktivasyonu Büyüme hormonu Prolaktin Eritropoetin Sitokinler Reseptörleri : Tirozin kinaz aktivitesi göstermez Tirozin kinaz aktiviteli sitoplazmik proteinlere bağlanırlar JAK1 JAK2 TYK 146

147 Hormonun reseptöre bağlanması ile JAK kinaz fosforillenerek aktifleşir Aktif JAK-P reseptörün tirozinlerini fosforiller Fosforillenmiş bölgelere SH2 bölgesi bulunan proteinlere bağlanır -STAT ; GRB 2 ; PLC-γ ; Pl-3K ; GAP Reseptöre bağlanan STAT, fosforilenir, dimerize olur, çekirdeğe girerek transkripsiyonu düzenler. 147

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri 1/30/2012. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu

HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri 1/30/2012. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu HORMONLAR Hormon Biyokimyası Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Mikromolar konsantrasyonda etkili, kimyasal, intersellüler mesenjerlerdir. İki veya daha fazla hücre arasında bilgi taşıyan kimyasal maddelerdir Endokrin

Detaylı

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI Receptörler İntrasellüler hidrofobik(llipofilik)ligandlara baglananlar Nükleer hormon reseptörleri Guanylate siklaz(nitrikoksid receptor) Hücre yüzey hidrofilik ligandlara

Detaylı

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Prof. Dr. Selma YILMAZER Tibbi Biyoloji Anabilim Dalı Hücrelerarası iletişim(sinyalleşme) Sinyal molekülleri: Protein,küçük peptid,amino asid, nukleotid,steroid,vit

Detaylı

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Hipofiz bezi (hypophysis) Hipofizial çukurlukta bulunur (sella turcica) 9 adet hormon üretir İki bölümü vardır: Anterior

Detaylı

Hipotalamus hormonları. Leptin 1/30/2012 HİPOFİZ ÖN LOP HORMONLARI. Growth hormon : Büyüme hormonu Somatotropin

Hipotalamus hormonları. Leptin 1/30/2012 HİPOFİZ ÖN LOP HORMONLARI. Growth hormon : Büyüme hormonu Somatotropin Hipotalamus hormonları Hipotalamik hormonlar, ön hipofiz hormonlarının sentezini ve sekresyonunu düzenler. Hipotalamik hormonlar, hipotalamik-hipofizer sistemin kapillerlerindeki hipotalamik sinir uçlarından

Detaylı

GENEL SORU ÇÖZÜMÜ ENDOKRİN SİSTEM

GENEL SORU ÇÖZÜMÜ ENDOKRİN SİSTEM GENEL SORU ÇÖZÜMÜ ENDOKRİN SİSTEM 1) Aşağıdaki hormonlardan hangisi uterusun büyümesinde doğrudan etkilidir? A) LH B) Androjen C) Östrojen Progesteron D) FUH Büyüme hormonu E) Prolaktin - Testosteron 2)

Detaylı

HÜCRELERARASI İLETİŞİM

HÜCRELERARASI İLETİŞİM HÜCRELERARASI İLETİŞİM Bazı sorular!!! Bitki hücreleri ne hakkında konuşur? Bir hücre diğerine ne söyler ve diğer hücre buna nasıl cevap verir? Bu sorulara, önce mikroorganizmalar arasındaki iletişime

Detaylı

Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC

Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC Reseptör Enzimler Bu reseptörler plazma zarının dış yüzünde ligand-bağlayan bir bölge

Detaylı

JAK STAT Sinyal Yolağı

JAK STAT Sinyal Yolağı The Janus kinase/signal transducers and ac4vators of transcrip4on (JAK/STAT) JAK/STAT sinyal yolu sitokinler tara>ndan ak4fleş4rilir. ü Hücre farklılaşması ü Hücre çoğalması ü Hücre göçü ü Apoptoz gibi

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEME GENEL BAKIŞ. İngilizce Aslından Çeviren ve Yayına Hazırlayan : Uğur AYDOĞAN. Gazi Üniversitesi

ENDOKRİN SİSTEME GENEL BAKIŞ. İngilizce Aslından Çeviren ve Yayına Hazırlayan : Uğur AYDOĞAN. Gazi Üniversitesi ENDOKRİN SİSTEME GENEL BAKIŞ İngilizce Aslından Çeviren ve Yayına Hazırlayan : Uğur AYDOĞAN Gazi Üniversitesi ANKARA - 2017 1 ENDOKRİN SİSTEME GENEL BAKIŞ Endokrin sistem, farklı organlar arasındaki fonksiyonel

Detaylı

GLİKOJEN METABOLİZMASI

GLİKOJEN METABOLİZMASI METABOLİZMASI DİLDAR KONUKOĞLU TIBBİ BİYOKİMYA 8.4.2015 DİLDAR KONUKOĞLU 1 YAPISI Alfa-[1,6] glikozid Alfa- [1-4] glikozid bağı yapısal olarak D-glukozdan oluşmuş dallanmış yapı gösteren homopolisakkarittir.

Detaylı

HÜCRELER ARASI HABERLEŞME VE İLETİŞİM

HÜCRELER ARASI HABERLEŞME VE İLETİŞİM HÜCRELER ARASI HABERLEŞME VE İLETİŞİM HÜCRE HABERLEŞMESİNE GENEL BAKIŞ Hücre haberleşmesi canlılığın erken döneminde evrimleşmiştir. Yakın zamana kadar tek ve çok hücreli canlılar, hücreler arası iletişimin

Detaylı

GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş

GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, Le>oşa, KKTC GLİKOLİZİN ALLOSTERİK DÜZENLENMESİ Metabolik düzenleme: Bütün

Detaylı

GLİKOJEN FOSFORİLAZ HAZIRLAYAN: HATİCE GÜLBENİZ ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ

GLİKOJEN FOSFORİLAZ HAZIRLAYAN: HATİCE GÜLBENİZ ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ GLİKOJEN FOSFORİLAZ HAZIRLAYAN: HATİCE GÜLBENİZ (050559016) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ EĞİTİM FAKÜLTESİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ Karaciğer ve kas glikojeninin kana ve kas dokusuna glukoz sağlamak üzere kısmen

Detaylı

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM ENDOKRİN SİSTEM Prof.Dr. Erdal ZORBA Kontrol sistemleri Sinir sistemi Hızlı, anlık değişim ve yanıtlar Endokrin sistem Saniyelerden aylara kadar süren etki ve yanıt endokrin sistem hormonal iletişim 2

Detaylı

Steroid hormonlar HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri. Amino asit yapılı hormonlar

Steroid hormonlar HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri. Amino asit yapılı hormonlar HORMONLAR Hormon Biyokimyası Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Mikromolar konsantrasyonda etkili, kimyasal, intersellüler habercilerdir. İki veya daha fazla hücre arasında bilgi taşıyan kimyasal maddelerdir Endokrin

Detaylı

Salgısını görev yerine bir salgı kanalıyla ulaştıran bezlerdir. Gözyaşı, tükrük, süt ve ter bezleri bu gruba girer.

Salgısını görev yerine bir salgı kanalıyla ulaştıran bezlerdir. Gözyaşı, tükrük, süt ve ter bezleri bu gruba girer. ENDOKRİN SİSTEMİ Çok hücrelilerde vücudun uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlayan sistemlere düzenleyici sistemler denir. Düzenleyici sistemler endokrin sistem ve sinir sisteminden oluşur. A. SALGI BEZLERİ

Detaylı

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD SİNYAL İLETİMİ ve KANSER Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD Reseptör Tirozin Kinaz (RTK)= Protein Tirozin Kinaz RTK lar hücre membranında yerleşim gösterir. İnsan

Detaylı

MOTOR PROTEİNLER. Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR

MOTOR PROTEİNLER. Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR MOTOR PROTEİNLER Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR Hücre iskeleti, Hücre şeklini ve sitoplazmanın organizasyonunu belirleyen bir yapı iskelesi görevi yapar. Hücre hareketlerinin gerçekleşmesinden sorumludur.

Detaylı

Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC

Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC Prof. Dr. Hamdi ÖĞÜŞ hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, LeJoşa, KKTC Ders planı 1. Sinyal ilepmi (signal transducpon) nedir? 2. Sinyal ilepminin genel özellikleri

Detaylı

Adrenal Korteks Hormonları

Adrenal Korteks Hormonları Adrenal Korteks Hormonları Doç. Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji AD Bu derste öğrencilerle Adrenal korteks hormonlarının (AKH) sentez ve salgılanması, organizmadaki hücre, doku ve sistemlerde genel fizyolojik

Detaylı

Dersin Amacı. Başlıca hücresel sinyal yolaklarının öğrenilmesi Sinyal yolaklarının işlevleri hakkında bilgi sahibi oluynmasıdır.

Dersin Amacı. Başlıca hücresel sinyal yolaklarının öğrenilmesi Sinyal yolaklarının işlevleri hakkında bilgi sahibi oluynmasıdır. Dersin Amacı Başlıca hücresel sinyal yolaklarının öğrenilmesi Sinyal yolaklarının işlevleri hakkında bilgi sahibi oluynmasıdır. Hücre Sinyal İle3m Yolları Çok hücreli (mul>cellular) organizmalarda hücrelerin

Detaylı

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar)

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) Düz kaslar 2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) UYARILMALARI: Düz kaslar tiplerine göre farklı uyarılır

Detaylı

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir.

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir. Biyokimya sınavı orta zorlukta bir sınavdı. 1-2 tane zor soru ve 5-6 tane eski soru soruldu. Soruların; 16 tanesi temel bilgi, 4 tanesi ise detay bilgi ölçmekteydi. 33. soru mikrobiyolojiye daha yakındır.

Detaylı

HORMONLARIN ETKİ MEKANİZMALARI

HORMONLARIN ETKİ MEKANİZMALARI HORMONLARIN ETKİ MEKANİZMALARI Prof. Dr. Orhan Turan KAYNAKÇA: 1.Stephen J. McPhee, Gary D.Hammer eds. Pathophysiology of Disease. 6th ed. Mc Graw Hill; 2010. 2.Damjanov I. Pathophisiology. 1st ed. Saunders

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM ANATOMİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

ENDOKRİN SİSTEM ANATOMİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ ENDOKRİN SİSTEM ANATOMİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Endokrin sistem Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme sistemidir. Vücuttaki 3 ana fonksiyon ile yakın ilişkilidir. 1. Vücut sıvılarındaki kimyasal maddelerin

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

İlaçların hedefleri. Hücreler

İlaçların hedefleri. Hücreler İlaçların hedefleri. Hücreler FARMAKOLOJİYE GİRİŞ 1 Yard. Doç. Dr. M. Kürşat Derici Tıbbi Farmakoloji Ab. Dalı mkursatderici@hitit.edu.tr 2 İlaç; bir hastalığı tedavi etmek için insan vücuduna uygulanan

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 29 ENDOKRİN SİSTEM 4 BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ (ADRENAL BEZLER)

11. SINIF KONU ANLATIMI 29 ENDOKRİN SİSTEM 4 BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ (ADRENAL BEZLER) 11. SINIF KONU ANLATIMI 29 ENDOKRİN SİSTEM 4 BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ (ADRENAL BEZLER) BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ (ADRENAL BEZ) Her bir böbreğin üst kısmında bulunan endokrin bezdir. Böbrekler ile doğrudan bir bağlantısı

Detaylı

DOYMAMIŞ YAĞ ASİTLERİNİN OLUŞMASI TRİGLİSERİTLERİN SENTEZİ

DOYMAMIŞ YAĞ ASİTLERİNİN OLUŞMASI TRİGLİSERİTLERİN SENTEZİ 9. Hafta: Lipit Metabolizması: Prof. Dr. Şule PEKYARDIMCI DOYMAMIŞ YAĞ ASİTLERİNİN OLUŞMASI Palmitoleik ve oleik asitlerin sentezi için palmitik ve stearik asitler hayvansal organizmalardaki çıkş maddeleridir.

Detaylı

ÜNİTE 10. Hormonlar. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

ÜNİTE 10. Hormonlar. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 10 Hormonlar Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Hormonların nasıl yapıldığını ve hangi yollarla etkili olduklarını bilecek, Hipotalamusun hormon salınımlarını kontrol edici faktörleri öğrenecek,

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM

ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM HORMONLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Her canlının kendisi tarafından oluşturulur. Ancak dışarıdan alındığında da etkilidirler. Çok az miktarlarda dahi etkilidirler. (Bu özellikleri

Detaylı

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 asli.memisoglu@deu.edu.tr KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ

Detaylı

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER Hormon salgılayan bezler endokrin bez olarak adlandırılır.bu bezlerin salgıladıkları kimyasal maddeler kana verilir ve hormon adını alır.oysa ekzokrin bezlerin salgıladıkları

Detaylı

Endokrin farmakoloji 1 (hipofiz hormonları, tiroid hormonları, adrenal korteks hormonları) Prof. Dr. Öner Süzer

Endokrin farmakoloji 1 (hipofiz hormonları, tiroid hormonları, adrenal korteks hormonları) Prof. Dr. Öner Süzer Endokrin farmakoloji 1 (hipofiz hormonları, tiroid hormonları, adrenal korteks hormonları) Prof. Dr. Öner Süzer www.onersuzer.com 2 1 3 4 2 Hipotalamus ve hipofiz Metabolizma, gelişme ve üreme gibi vücut

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM. Selin Hoca

ENDOKRİN SİSTEM. Selin Hoca ENDOKRİN SİSTEM Selin Hoca HORMON NEDİR? Endokrin sistemi oluşturan iç salgı bezlerinin (endokrin bez) salgıladığı özel sinyal taşıyan salgılardır. Organik maddelerdir. Hormonların etki ettikleri doku

Detaylı

Egzersiz ve Hormonlar: Yanlış kullanım ve Doping

Egzersiz ve Hormonlar: Yanlış kullanım ve Doping Egzersiz ve Hormonlar: Yanlış kullanım ve Doping Prof. Dr. Oğuz Karamızrak EÜTF Spor Hekimliği AD Kapsam Besinsel destekler (suplement, ergojenik yardımcılar) Spor ve performansla ilişkili besinsel girişimler

Detaylı

HÜCRE SİNYALİZASYONU. Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer

HÜCRE SİNYALİZASYONU. Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer HÜCRE SİNYALİZASYONU Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer Çok hücreli organizmalarda hücreler arası bilgi ve iletişim çok sayıda farklı molekülle sağlanmaktadır.bu moleküller Sinyal molekülleri(ligand)

Detaylı

GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi. Transkripsiyon Transkripsiyon

GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi. Transkripsiyon Transkripsiyon GONAD HORMONLAR Uyarı Hipotalamus GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi camp Protein fosforilasyon camp Protein fosforilasyon Transkripsiyon Transkripsiyon Testosteron sentez ve salınım

Detaylı

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi HÜCRE Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi Hücre Canlıların en küçük yapı taşıdır Bütün canlılar hücrelerden oluşur Canlılar tek hücreli ya da çok hücreli olabilir Bitki ve hayvan hücresi = çok

Detaylı

Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri

Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri Hücre Yüzey Reseptör Çeşitleri İyon Kanalı Eşlikli Reseptörler Por oluşturan hücre zarı proteinleridir. Hemen hemen bütün hücrelerde bulunurlar. Kimyasal sinyali elektrik sinyaline dönüştürürler. Hücre

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

HÜCRE ZARINDA MADDE İLETİMİ PROF.DR.MİTAT KOZ

HÜCRE ZARINDA MADDE İLETİMİ PROF.DR.MİTAT KOZ HÜCRE ZARINDA MADDE İLETİMİ PROF.DR.MİTAT KOZ Nelerin Hücre Zarından geçmesi gereklidir? Besin maddeleri Atık maddeler Hücreye gelen sinyal molekülleri Hücreden gönderilen sinyal molekülleri Sıvı girebilmeli

Detaylı

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur. Transforming growth factor ß Hem omurgalılarda hem de omurgasızlarda gelişimin düzenlenmesinde önemli işlevleri vardır. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Detaylı

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI GLİKOKORTİKOİDLER. Doç. Dr. Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI GLİKOKORTİKOİDLER. Doç. Dr. Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı ADRENAL KORTEKS HORMONLARI GLİKOKORTİKOİDLER Doç. Dr. Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Bu derste amaçlanan öğrencilerle; Glikokortikoid hormonların (GKH) sentez ve salgılanmasını, organizmadaki hücre,

Detaylı

LİPİTLERİN ORGANİZMADAKİ GÖREVLERİ SAFRA ASİTLERİ

LİPİTLERİN ORGANİZMADAKİ GÖREVLERİ SAFRA ASİTLERİ 8. Hafta: Lipit Metabolizması: Prof. Dr. Şule PEKYARDIMCI LİPİTLERİN ORGANİZMADAKİ GÖREVLERİ 1. Yapısal fonksiyon görevi: Lipitler fosfolipitler başta olmak üzere hücre ve organel zarlarının yapısına girer

Detaylı

MAPK Yolağı. Mitogen-Ac+vated Protein Kinase Pathway (MAPK)

MAPK Yolağı. Mitogen-Ac+vated Protein Kinase Pathway (MAPK) MAP Kinaz Yolağı MAPK Yolağı Mitogen-Ac+vated Protein Kinase Pathway (MAPK) Mitojen mitoz bölünmeyi te+kleyerek hücre bölünmesini indükleyen bileşenlere verilen addır. Örneğin; fitohemaglu+nin MAPK yolağı

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM HÜCRE ZARINDA TAŞINIM Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ YDÜ TIP FAKÜLTESİ BİYOFİZİK AD Küçük moleküllerin zardan geçişi Lipid çift tabaka Polar moleküller için geçirgen olmayan bir bariyerdir Hücre içindeki suda

Detaylı

METABOLİZMA. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ

METABOLİZMA. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ METABOLİZMA Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr Canlı organizmaların özelliği olarak Metabolizma Canlıların yapı taşlarının devamlı yapım, yıkım ve değişim içinde bulunması ve bu

Detaylı

GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ

GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ 1 GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ Plasental kompartman Hipotalamik hormonlar GnRH CRH TRH Somotostatin GHRH Hipofizer hormonlar hcg hpl hch hct ACTH Oksitosin 2 1 GEBELİK ENDOKRİNOLOJİSİ

Detaylı

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,

Detaylı

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ DNA replikasyonu DNA nın replikasyonu, DNA molekülünün, sakladığı genetik bilgilerin sonraki nesillere aktarılması için kendi kopyasını

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA

ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA ENDOKRİN SİSTEM #4 SELİN HOCA ADRENAL BEZ MEDULLA BÖLGESİ HORMONLARI Böbrek üstü bezinin öz bölgesi, embriyonik dönemde sinir dokusundan gelişir bu nedenle sinir sisteminin uzantısı şeklindedir. Sempatik

Detaylı

1. Üretildikleri yerden hedef doku ve organlara kan ile taşınırlar. 2. Her hormonun etkilediği hücre, doku ve organ farklıdır.

1. Üretildikleri yerden hedef doku ve organlara kan ile taşınırlar. 2. Her hormonun etkilediği hücre, doku ve organ farklıdır. ENDOKRİN SİSTEM (HORMONLAR) HORMANLARIN ÖZELLİKLERİ 1. Üretildikleri yerden hedef doku ve organlara kan ile taşınırlar. 2. Her hormonun etkilediği hücre, doku ve organ farklıdır. 3. Hormonlar az miktarda

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi Homeostasi - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir. -Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır. İki ana kontrol

Detaylı

Egzersizde Hormonal Değişimler Ve Düzenleme PROF.DR.MİTAT KOZ

Egzersizde Hormonal Değişimler Ve Düzenleme PROF.DR.MİTAT KOZ Egzersizde Hormonal Değişimler Ve Düzenleme PROF.DR.MİTAT KOZ Egzersizde endokrin sistemin amacı? Egzersizin oluşturduğu stresin ortadan kaldırılmasına yardımcı olmak (homeostazis) Artan enerji tüketimi

Detaylı

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler proteindir. Katalitik aktiviteleri doğal protein konformasyonunun

Detaylı

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven LİZOZOMLAR Doç.. Dr. Mehmet GüvenG Lizozomlar tek bir membran ile çevrili evrili veziküler yapılı organellerdir. Lizozomlar eritrosit dışıd ışındaki tüm t m hayvan hücrelerinde h bulunur. Ortalama olarak

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT Prof.Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Sempatik Sistem Adrenal Medulla Kas kan dolaşımı Kan basıncı Solunum sıklık ve derinliği Kalp kasılma gücü Kalp atım

Detaylı

Farmakodinamik. Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com

Farmakodinamik. Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Farmakodinamik Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 13.05.2010 İngilizce Farmakoloji Kaynak Kitapları 2 2 1 3

Detaylı

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN Reprodüktif Endokrinoloji Prof. Dr. Mithat EVECEN HORMON Kelime: Yun. Uyarma, Canlandırma, Harekete geçirme. Tanım: Bir hücre ya da dokuda sentezlenen ve buralardan kan, lenf ve ya sinir yoluyla vücudun

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU Arı Zehiri - Tanım Arı zehiri, bal arıları tarafından öncelikle memelilere ve diğer iri omurgalılara karşı

Detaylı

Pankreas hem endokrin hem de ekzokrin fonksiyona sahip bir bezdir. Ekzokrin fonksiyonu bikarbonat ve sindirim enzimlerini oluşturmaktır.

Pankreas hem endokrin hem de ekzokrin fonksiyona sahip bir bezdir. Ekzokrin fonksiyonu bikarbonat ve sindirim enzimlerini oluşturmaktır. PANKREAS HORMONLARI PANKREAS HORMONLARI Pankreas hem endokrin hem de ekzokrin fonksiyona sahip bir bezdir. Ekzokrin fonksiyonu bikarbonat ve sindirim enzimlerini oluşturmaktır. Endokrin fonksiyonu ise

Detaylı

Golgi Kompleksi. Prof.Dr.Müjgan Cengiz Prof.Dr.Melek Öztürk. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD

Golgi Kompleksi. Prof.Dr.Müjgan Cengiz Prof.Dr.Melek Öztürk. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Golgi Kompleksi Prof.Dr.Müjgan Cengiz Prof.Dr.Melek Öztürk İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD GOLGİ Camillo Golgi (1898 ) İlk kez nöronlarda tespit edildi; Internal reticular apparatus Nukleus

Detaylı

ÜNİTE 11 HÜCRELERDE İLETİŞİM

ÜNİTE 11 HÜCRELERDE İLETİŞİM ÜNİTE 11 HÜCRELERDE İLETİŞİM MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Hücreler Arası İletişime Genel Bakış Hücreler arası iletişimde bazı hücrelerin konuşması bazı hücrelerinde konuşulanı

Detaylı

BİYOLOJİ VE BİLİMSEL YÖNTEM... 1 Bilim ve Bilimsel Yöntem... 2

BİYOLOJİ VE BİLİMSEL YÖNTEM... 1 Bilim ve Bilimsel Yöntem... 2 İÇİNDEKİLER Sayfa BİYOLOJİ VE BİLİMSEL YÖNTEM... 1 Bilim ve Bilimsel Yöntem... 2 CANLILARIN OLUŞUMU... 5 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ... 9 CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI... 11 SİSTEMATİK... 13 BİTKİ VE HAYVANLARIN

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 33. ADIM HÜCRE 10- SİTOPLAZMA 2

ADIM ADIM YGS-LYS 33. ADIM HÜCRE 10- SİTOPLAZMA 2 ADIM ADIM YGS-LYS 33. ADIM HÜCRE 10- SİTOPLAZMA 2 TEK ZARLI ORGANELLER 1) Endoplazmik Retikulum Hücre zarı ile çekirdek zarı arasında oluşmuş kanalcıklardır. Yumurta hücresi, embriyonik hücreler ve eritrositler(alyuvar)

Detaylı

İnsülin sekresyonunun hücresel biyolojisi

İnsülin sekresyonunun hücresel biyolojisi İnsülin sekresyonunun hücresel biyolojisi Prof. Dr. Mehmet KAYA Fizyoloji Anabilim Dalı Dersin Amacı; Pankreas bezinde yapılan insülin hormonunun Sindirimdeki işlevi Glikoz, lipid ve protein metabolizmasındaki

Detaylı

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN Reprodüktif Endokrinoloji Prof. Dr. Mithat EVECEN TANIMLAR: Hormon: Yunanca = uyarma, canlandırma, harekete geçirme. Tanım: Bir hücre ya da dokuda sentezlenen ve buralardan kan, lenf ve sinir yoluyla vücudun

Detaylı

İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz AYDIN

İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz AYDIN İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz AYDIN Tüm çok hücreli organizmaların kökeninde döllenmiş bir yumurta hücresi- zigot- vardır. Embriyonal gelişimin tüm ayrıntıları zigottaki DNA

Detaylı

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri DOKU Dicle Aras Doku ve doku türleri Doku Bazı özel görevler üstlenmiş hücre topluluklarıdır. Bir doku aynı yönde özelleşmiş hücre ve hücreler arası maddelerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İntrauterin

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

Polipeptitler ve proteinler Aminoasitlerden türeyen hormonlar

Polipeptitler ve proteinler Aminoasitlerden türeyen hormonlar Hormon Analizleri Polipeptitler ve proteinler Polipeptit hormonlar suda çözünür, plazmada serbest olarak taşınır ve konsantrasyonları çok hızlı değişim gösterir. Plazma yarı ömürleri genellikle 10-30 dakika

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı

TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ

TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ İ.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Moleküler Biyoloji ve Genetik TRANSKRİPSİYON AŞAMASINDA KROMATİN YAPININ DÜZENLENMESİ Merve YILMAZER 2601120219 İÇERİK Kromatin ve nükleozom yapısı Transkripsiyon aşamasında

Detaylı

TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE

TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE 11 ÜNİTE 11 ENDOKRİN SİSTEM İç salgı bezleri, endokrin bezler (glandulae endocrinae) olarak tanımlanır. Bu bezlerin oluşturdukları sisteme de Endokrin Sistem adı verilir. Endokrin

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 40 HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ KAS KASILMASI VE GEVŞEMESİ

11. SINIF KONU ANLATIMI 40 HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ KAS KASILMASI VE GEVŞEMESİ 11. SINIF KONU ANLATIMI 40 HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ KAS KASILMASI VE GEVŞEMESİ HUXLEY KAYAN İPLİKLER MODELİ Huxley in kayan iplikler modeline göre çizgili kasın kasılması Bu modele göre kasılma aktin

Detaylı

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta

Bitki Fizyolojisi. 6. Hafta Bitki Fizyolojisi 6. Hafta 1 Fotosentezin karanlık tepkimelerinde karbondioksit özümlemesi; 1. C 3 bitkilerinde (Calvin-Benson mekanizması ile), 2. C 4 bitkilerinde (Hatch-Slack mekanizması ile), 3. KAM

Detaylı

TRANSLASYON ve PROTEİNLER

TRANSLASYON ve PROTEİNLER TRANSLASYON ve PROTEİNLER Prof. Dr. Sacide PEHLİVAN 13 Aralık 2016 mrna daki baz sırasının kullanılarak amino asitlerin doğru sıra ile proteini oluşturmasını kapsayan olayların tümüne Translasyon veya

Detaylı

Sfingozin türevi membran lipidleri

Sfingozin türevi membran lipidleri Dr. Suat Erdoğan Sfingozin türevi membran lipidleri Sfingolipidler Sfingomyelin Glikolipidler Kolesterol ve Steroidler Bu tür lipidler gliserol içermezler Yapıda bir amino alkol olan sfingozin bulunur

Detaylı

Tanımlamalar PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON. Protein sentezi ;translasyon. mrna ; Genetik şifre 1/30/2012. Prof Dr.Dildar Konukoğlu

Tanımlamalar PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON. Protein sentezi ;translasyon. mrna ; Genetik şifre 1/30/2012. Prof Dr.Dildar Konukoğlu PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON Prof Dr.Dildar Konukoğlu DNA SENTEZİ DNA DNA RNA sentezi DNA mrna Protein sentezi mrna Protein Tanımlamalar Replikasyon Replikasyon Transkripsiyon Transkripsiyon Translasyon

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma

Detaylı

Elektrokimyasal İleti II

Elektrokimyasal İleti II Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektrokimyasal İleti II Prof. Dr. Cem Şeref Bediz DEUTF Fizyoloji Anabilim Dalı Bu saate neler öğreneceğiz? İmpuls, uyartı, sinyal nedir Hücre zarının elektrokimyasal

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

TRANSLASYON VE DÜZENLENMESİ

TRANSLASYON VE DÜZENLENMESİ TRANSLASYON VE DÜZENLENMESİ TRANSLASYON Translasyonda nükleik asit kullanılır fakat son ürün bir nükleik asit değil proteindir. Translasyon mekanizması 4 ana bileşenden oluşmaktadır: 1. mrnalar 2. trnalar

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Androjenler ve Anabolik Steroidler

Androjenler ve Anabolik Steroidler Androjenler ve Anabolik Steroidler Sentezleri Androjenler kolesterolden sentezlenirler. Testosteron, testisin interstisyel (leydig ) hücrelerinde, 5-Pregnonolon dan sentezlenir. Testosteron salındıktan

Detaylı

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI. 1. Zona glomerüloza- mineralokortikoidler 2. Zona fassikülata - glukokortikoidler 3. Zona retikülaris - androjenler

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI. 1. Zona glomerüloza- mineralokortikoidler 2. Zona fassikülata - glukokortikoidler 3. Zona retikülaris - androjenler ADRENAL KORTEKS HORMONLARI 1. Zona glomerüloza- mineralokortikoidler 2. Zona fassikülata - glukokortikoidler 3. Zona retikülaris - androjenler ADRENAL MEDULLA 1. Epinefrin (adrenalin) 2. Norepinefrin (noradrenalin)

Detaylı

Enzimler. Fiziksel İlkeler. Enzim Etkinliğinin Düzenlenmesi

Enzimler. Fiziksel İlkeler. Enzim Etkinliğinin Düzenlenmesi Enzimler Fiziksel İlkeler Enzim Etkinliğinin Düzenlenmesi Doç. Dr. Handan Akçakaya E+S k 1 ES k 2 E+Ü k 2 =k kat k -1 ES nin oluşum hızı = ES nin parçalanma hızı = k 1 [E] [ S] k -1 [ES]+ k 2 [ES] Denge

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 2 ATP-2

11. SINIF KONU ANLATIMI 2 ATP-2 11. SINIF KONU ANLATIMI 2 ATP-2 Fotosentez ve kemosentez reaksiyonları hem endergonik hem ekzergonik reaksiyonlardır. ATP molekülü ile hücrenin endergonik ve ekzergonik reaksiyonları arasında enerji transferini

Detaylı

Langerhans adacıkları endokrin salgı yapar. α,β,δ, Fhücrelerinde. İnsülin β %70-80 Glukagon α %20-30 Somatostatin δ %2-8 Pankreatik polipeptid F %1-2

Langerhans adacıkları endokrin salgı yapar. α,β,δ, Fhücrelerinde. İnsülin β %70-80 Glukagon α %20-30 Somatostatin δ %2-8 Pankreatik polipeptid F %1-2 PANKREAS HORMONLARI Langerhans adacıkları endokrin salgı yapar. α,β,δ, Fhücrelerinde İnsülin β %70-80 Glukagon α %20-30 Somatostatin δ %2-8 Pankreatik polipeptid F %1-2 İNSÜLİN β Hücrelerinde sentezlenir

Detaylı