HORMONLAR. Prof. Dr. Ezel Uslu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HORMONLAR. Prof. Dr. Ezel Uslu"

Transkript

1 HORMONLAR Prof. Dr. Ezel Uslu 1

2 Vücut fonksiyonlarının integrasyonu 3 sistemle sağlanır (haberleşme, etkileşim) Sinir sistemi İmmun sistem Endokrin sistem 2

3 Endokrin sistem - Endokrin hormon salgılar - Sirkülasyona verir - Çevre doku fonksiyonları düzenlenir Endokrin Hormon Tiroksin Ekzokrin doku Ürünlerini vücut dışına veya sindirim kanalına verir 3

4 Parakrin Hormon Salındığı dokuya yakın bölgelere etkir Somatostatin Pankreas δ hücrelerinde üretilir, α ve β hücrelerini etkiler 4

5 Otokrin Hormon Sekrete edildiği hücreler üzerinde etkili Somatostatin Kendi salgılanmasına etkisi 5

6 İnsulin like growth factor-1 (IGF-1) Endokrin Parakrin Otokrin üç özellik gösterir 6

7 Diğer Sinyal iletenler Eikosanoidler Prostaglandinler Tromboksanlar Lökotrienler Hormon gibi davranırlar Öncelikle sekrete edildikleri yerde etkir 7

8 Mediatörler Sinyal iletirler Çok çeşitli hücrede sentezlenir Salınım sonrası hormon etkisi gösterir Feromonlar Nörotransmitterler Growth faktörler 8

9 Nörotransmitterler Sinir hücrelerinde sentezlenir nörosekresyon 1. Nörotransmitterler Kısa aralıklı etki gösterir, yakın bölgelerde etkili 2. Nörohormonlar uzun aralıklı etkili, kana verilirler İki grup arasındaki sınır belirsizdir, nörotransmitter nörohormon etki gösterebilir 9

10 Feromonlar Böcekler ve birçok hayvan, birbirleriyle salgıladıkları feromonların kokularına dayalı bir yolla iletişim kurarlar 10

11 CH 3 (CH 2 ) 9 CH 3 Undekan (Hamam böceği toplanma feromonu) (CH 3 ) 2 CH(CH 2 ) 14 CH 3 2-Metilheptadekan (Dişi kaplan güvesinin cinsel çekicisi) Muskalür (Karasineğin cinsel çekicisi) Böcek kontrolünde feromonlar kullanılır 11

12 Salınım Hormon konsantrasyonu (plazma + hücreler arası sıvı) M Zayıf sinyaller hücre üzerindeki reseptörler tarafından algılanır 12

13 YAPILARI Hipotalamus Paratiroid Peptit, protein Pankreas Hipofiz Mide-barsak hormonları Adrenal medulla hormonları Tirozin türevi (katekolaminler) Tiroid hormonları Steroid Plasenta, adrenaller, gonadlar 13

14 ÖNCÜL MOLEKÜLLER İnsulin gibi bazı protein yapılı hormonlar pürtüklü endoplazmik retikulumda sentezlenir Steroid yapılı hormonlar kolesterolden sentezlenir Katekolaminler serbest tirozinden Tiroid hormonları ise Tg molekülü üzerindeki tirozinden sentezlenir 14

15 Peptit - Protein Yapılı Hormonların Depolanması Pürtüklü endoplazmik retikulumda (RER) preprohormon veya prohormon olarak sentezlenir Golgi de membranöz veziküller halinde depolanır Prohormon, proteolizden sonra aktif hormon haline geçer Granüllerde en fazla 1gün lük ihtiyacı karşılayacak miktar hormon depolanır. 15

16 Tirozin Türevi Hormonların Depolanması Adrenal medulla ve sinir uçlarındaki katekolaminler suda çözünür protein olan kromograninler ve ATP ile bağlı olarak granüller şeklinde depolanır. Depolarda birkaç günlük hormon vardır. Tiroid bezinde tiroid hormonları birkaç haftalık hormon depolanır. 16

17 Steroid Hormonların Depolanması Sentez sonrası depolanmaz, bekletilmeden salgılanır Birkaç saatlik aktiviteye yetecek miktar depolanır 17

18 SALGILANMA Peptid/protein yapılı hormonlar, katekolaminler : eksositoz ile hücre dışına taşınır, Ca 2+ olayı başlatır. Steroid hormonlar ve tiroid hormonları : basit diffüzyon ile hücreden salınır. 18

19 Salgılanma hızları Farklı Salgılanma negatif veya pozitif geriye beslenme (feed-back, feed-forward) ile kontrol edilir. Çoğu negatif feed-back ile kontrol edilir 19

20 İnsulin salgılanmasında önemli etkenler Metabolik arginin, lösin, ketoasitler Endokrin glukagon, somatostatin, epinefrin Sinirsel α ve β agonistler Fakat başlıca fizyolojik düzenleyici glukozdur. 20

21 Plazma glukozun artışı ile pankreas langerhans adacıkları β-hücreleri insulin salgılamasını arttırır, İnsulin dokunun glukozu alarak kullanmasını artırır, plazma glukozu düşer Glukoz düzeylerinin düşmesiyle insülin salgılanması azalır 21

22 Bazı hormon salgılanması ritmik özellik gösterir. Hipofiz hormonları - 24 saat aralıkla - karanlık / aydınlık - uyku ya eşzamanlı Sirkadiyen salgılanır Kortizol - Sabah uyandıktan hemen sonra pik ACTH - Gün boyunca azalır - Uykunun ilk saatlerinde en düşük Kadınlarda gonadotropinler, östrojen ve progestron 1 aylık dönemde ritmik salınım 22

23 TAŞINMA Peptit/ protein yapılı (hidrofilik ) Katekolaminler serbest Steroidler Tiroid hormonları ( hidrofobik) spesifik proteinlerle 23

24 Kortizol kortikosteroid bağlayıcı globulin transkortin CBG Tiroid hormonları- tiroksin bağlayıcı globulin TBG Seks hormonları - seks hormonları bağlayıcı globulin SHBG 24

25 Taşıyıcıya Bağlanmanın Özellikleri Bağlanma nonkovalan, geriye dönüşlü Taşıyıcıya özgünlük reseptörlere özgünlükten daha az CGB kortizol yanısıra progesteron da taşır Taşıyıcıya bağlı hormonlar dolaşımda az oranda da serbest bulunur T 4 % ü serbest Serbest biyolojik etkinliğe sahip 25

26 Neden Bağlayıcı? Bağlanma ile suda çözünürlük birkaçyüz kat artar Taşıyıcı küçük aa yapılı hormonların böbrek glomerüllerinden geçişi önler Proteazlara karşı korur, kandaki yarı ömür uzar Serbest hormonların yarı ömürleri kısa 26

27 Serbest taşınan hormonların dolaşımdaki miktarları kısa sürede hızla artar Uyarı geldiğinde Peptit yapılılar kat Katekolaminler 5-10 kat artar Proteinlerle taşınanlar ise kısa sürede büyük değişiklik göstermez. 27

28 YIKIM Peptid-protein yapılı hormonlar İnsulin - Hedef doku - Karaciğer - Böbrek proteolize uğrar Hormon reseptör aracılı endositoz ile hücre içine alınır ve lizozomlarda hidroliz edilir Reseptör sayısı azalırsa dolaşımdaki hormon yaşam süresi artar. 28

29 Oksitosin ve angiotensin küçük mol ağırlıklı, peptit yapılı plazmada proteolize uğrar. 29

30 TSH, LH, FSH, hcg Glikoprotein yapılı Karbohidrat birimlerinin terminal komponenti olan siyalik asit glikozidazlarla koparılır, galaktoz kalıntıları ortaya çıkar ve karaciğerde reseptörler tarafından tanınarak plazmadan hızla uzaklaştırılır 30

31 Katekolaminler, Steroidler, Tiroid hormonları Enzimatik değişikliklerle inaktive edilir Testosteron dihidrotestosteron T4 T3 Dönüştürülerek metabolize edilir 31

32 RESEPTÖRLER Hücre dışı sıvıda: Hormonlar M Benzer yapılar Steroller Peptitler Proteinler M Hedef hücrenin çok düşük miktardaki hormonları birbirinden veya diğer moleküllerden ayırması güç Diğer moleküller / Hormon = Mol/L 32

33 Membran, sitoplazma, çekirdekte yer alır Ligant spesifisitesi gösterir Dokuya hedef doku olma özelliği verir Protein Ligant-reseptör etkileşimi semienzimatik reaksiyonu andırır 33

34 Reseptörler 3 e ayrılır 1. İntrinsik enzimatik aktivite gösterenler - Tirozin kinaz: İnsülin, EGF - Tirozin fosfataz: CD4 (cluster determinant -45) - Guanilat siklaz : ANF - Serin/treonin kinaz : Aktivin, TGF-β 34

35 2. G Proteinlere eşlenik Reseptörler (GTP-binding and hydrolyzing protein) - Adrenerjik reseptörler - Koku reseptörleri - Hormonlar (Glukagon, angiotensin, ADH, bradikinin) 35

36 3. Hücre içi yerleşimli reseptörler - Ligant bağlandıktan sonra nukleusa göç eder, - Ligant-reseptör ikilisi gen transkripsiyonu üzerinde etkili 36

37 Tirozin Kinaz Aktiviteli Reseptörler Tirozin kinaz aktivitesi gösteren proteinlerin tirozinleri fosforile olduktan sonra SH2 bölgesi içeren proteinleri ile etkileşir SH2 ilk kes Src proto onkogen de görüldü Src homology domain 2 = SH2 RTK ve SH2 içeren protein etkileşimi ile proteinin tirozinleri fosforillenir, ve enzimatik aktivitesi değişir 37

38 SH2 İçeren Proteinler Phospholipase C γ (PLCγ) Proto-oncogen c-ras associated GTPase activating protein (ras GAP) Phosphatidylinositol-3-kinase (PI-3K) Protein phosphatase-1c (PTP1C) 38

39 Reseptör Olmayan Protein Tirozin Kinazlar - Hücre büyümesi - Proliferasyonla ilişkili olaylarda raslanır İki aile: 1. Archetypal ailesi : Src ile akraba 2. Janus Kinazlar Kendisi tirozin kinaz aktivitesi göstermeyen reseptörler, tirozin kinaz aktivitesi gösteren proteinlere bağlanır 39

40 Örnek : - Sitokin reseptörleri IL2 - T Hücreleri CD4, CD8 yüzey glikoproteinleri - T Hücreleri antijen reseptörleri 40

41 Reseptör- Protein Etkileşimine Örnek : İnsülin Reseptörleri - İntrinsik tirozin kinaz aktivitesine sahip, fakat direkt etki edemez - Otofosforilasyon sonrası: enzimatik aktif SH2 grubu içeren proteinlerle eşleşir (PI-3K, PLC-γ) 41

42 IRS 1 İnsülin Reseptör Substrat 1 - SH2 bölgesine benzer motifler içerir - PI-3K ile kompleks yapar Bu nedenle docking= adaptör protein Grb2 growth factor receptor-binding protein 2 Adaptör protein! 42

43 Serin/Treonin Kinaz Reseptörleri - TGF-β reseptörleri intrinsik serin/treonin kinaz aktivitesi gösterir -TGF-β ailesinde 30 dan fazla protein Aktivin İnhibin Kemik morfojenik proteinler Hücresel çoğalma,başkalaşım, hareket, adezyon işlemlerinde görülür 43

44 Reseptör Olmayan Serin/Treonin Kinazlar camp bağımlı protein kinaz (PKA) Protein Kinaz C (PKC) Mitogen aktive protein kinaz (MAP kinaz) 44

45 Serin/Treonin kinaz PKC DAG (diacilgliserol) ve Ca iyonu varlığında maksimum aktif PKC nin EGF reseptörlerini fosforillemesi ile tirozin kinaz aktivitesi down regüle olur 45

46 MAP Kinazlar Hücre büyümesi ile ilgili (Mitogen activated kinase) MAPK ; RTK veya reseptör olmayan tirozin kinazların substratı değil, MAPKK, MAPKKK üzerinden aktiflenir Raf = MAPK Kinaz protoonkogen 46

47 Fosfolipazlar ve Fosfolipitler Hormonun reseptöre bağlanması ile PLC-γ aktive olur. - PLC-γ SH2 içerir, RTK ile etkileşir - PLC-γ aktiflenmesi PIP2 DAG + IP3 hidrolizi yapar, IP3, depo Ca çıkışına neden olur, DAG ve Ca PKC yi aktifler 47

48 Fosfolipaz D ve A2 membran fosfatidil kolinleri hidroliz eder PLD PC Fosfatidik asit DAG PLA2 PC FFA + Lizofosfatidil kolin Yağ asitleri ve LizoPC DAG ın stimule ettiği PKC yolunu açar 48

49 Fosfatidilinozitol-3-Kinaz (PI-3K) RTK veya reseptör ilişkili PK lar tarafından tirozinleri fosforillendiğinde aktifleşir SH2 içerir, reseptörlerle veya PK larla bu bölge ile bağlanır Fosfatidil inozitolleri fosforiller, PLC-γ için substratlar ortaya çıkar, DAG ve IP3 ün yarattığı kaskad açılır 49

50 G-Proteinlere Eşlenik Reseptörler (GPCR) 1. Adenilsiklazı aktifler, camp artar - β-adrenerjikler - Glukagon - Koku reseptörleri 2. PLC-γ yolunu aktifler - Angiotensin - Bradikinin - Vazopressin 3. Fotoreseptörler Transducin adı verilen G proteinlere eşlenir 50

51 Asetil Kolin Reseptörleri yüzey reseptör asetilkolin PI-PLCβ P P PIP 2 G protein P P DAG ( membranda kalır) aktif Kas kasılması IP 3 Protein Kinaz C artmış [Ca ++] kas kasılmasında artış IP 3 reseptör ( ligand-gated chanel) düz endoplasmik retikulum 51

52 Tirozin Kinaz Aktiviteli Reseptörler 52

53 Reseptörlerin internalizasyonu Birçok H-R kompleksi membrandan endositoz ile hücre içine alınır. İnternalizasyon X eksositoz - Hormon - Reseptör kompleksi klatrin kaplı çukurcuklara (coated pits) bağlanır - Kaplı veziküller halinde sitoplazmaya girer -Kılıf yırtılır, birbirleri ile birleşerek reseptozomları oluştururlar. 53

54 İnternalizasyon sonrası - Golgi cisimciği ile birleşir veya - Veziküller lizozomlarla birleşerek reseptör ve hormon yıkılabilir H-R lizozomda ayrılır hormon yıkılır, reseptör membrana döner Eksojen ligant olmadığı zaman reseptör kaplı kuyucuklarda saklanır. 54

55 55

56 Sinyalin Sonlanması 1. G proteinin α subünitini GTPaz aktivitesi ile, Bu sistem GTP az Activating Protein (GAP) gerektirir 2. Ligant konsantrasyonunun azalması 56

57 3. Reseptör desensitizasyonu Ligant uzun süreli mevcutsa: G-protein receptor kinase (GPRK), reseptörü fosforiller Fosforillenmiş reseptöre arrestin bağlanması reseptörü inaktive eder 57

58 Etki Mekanizmalarına Göre Hormonların Sınıflandırılması 1. Hücre içi reseptörlere bağlanan hormonlar Androjenler Glukokortikoidler Kalsitriyol (1.25[OH] 2 -D 3 ) Mineralokortikoidler Östrojenler Progestinler Retinoik asit Tiroid hormonları (T3 veya T4) 58

59 2. Hücre yüzey reseptörlerine bağlanan hormonlar A. İkinci haberci camp α 2 - Adrenerjik katekolaminler β - Adrenerjik katekolaminler Adrenokortikotropik hormon (ACTH) Anjiyotensin II Antidiüretik hormon (ADH) Follikül uyarıcı hormon (FSH) Glukagon Kalsitonin 59

60 Koriyonik gonadotropin, insan (hcg) Kortikotropin salıcı hormon (CRH) Lipotropin (LPH) Lüteinleştirici hormon (LH) Melanosit uyarıcı hormon (MSH) Paratiroid hormonu (PTH) Somatostanin Tiroid uyarıcı hormon (TSH) 60

61 B. İkinci haberci cgmp Atriyal natriüretik faktör (ANF) Nitrik oksit (NO) 61

62 C. İkinci haberci kalsiyum veya fosfatidilinositol (veya her ikisi) olan hormonlar α1 Adrenerjik katekolaminler Anjiyotensin II Antidiüretik hormon (ADH, vazopressin) Asetilkolin (müskarinik) Gastrin Gonadotropid salıcı hormon (GnRH) Kolesistokinin Oksitosin P maddesi Tirotropin salıcı hormon (TRH) Trombositten türeyen büyüme faktörü (PDGF) 62

63 D. İkinci haberci bir kinaz veya fosfataz şelalesi olan hormonlar Büyüme hormonu (GH) Epidermal büyüme faktörü (EGF) Eritropoietin İnsülin İnsüline benzer büyüme faktörleri (IGF-I, IGF-II) Prolaktin (PRL) Koriyonik somatomammotropin (CS) Sinir büyüme faktörü (NGF) Trombositten türeyen büyüme faktörü (PDGF) 63

64 Grup 1 Grup 2 Tip Steroidler Polipeptitler İyodotironinler Proteinler Kalsitriyol Glikoproteinler Retinoidler Katekolaminler Çözünürlük Lipofil Hidrofil Taşıyıcı Var Yok Plazma yarı ömrü Saatler-günler Dakikalar Reseptör Hücre içi Membran Aracı Horm-res ikilisi camp, cgmp, Ca 2+, DAG, IP3, kinaz şelalesi 64

65 I. Grup. Hücre içi reseptörlere bağlanan hormonlar Lipofil olduklarından membrandan geçerler. Kendilerine spesifik reseptörlere bağlanırlar. Hormon-reseptör ikilisi ortam sıcaklık ve tuzuna bağlı olarak aktivasyona uğrar Sonuçta çekirdekteki kromatine bağlanabilecek şekilde boy, konformasyon, yüzey yükünde değişiklik olur 65

66 Bazı durumlarda aktivasyon reseptörden ısı şok proteini Hsp 90 - kopması ile olabilir Bu birleşmenin sitoplazma mı yoksa nukleusta mı olduğu şüphelidir Sonuçta H-R çifti DNA üzerinde spesifik HRE e bağlanır spesifik genler aktiflenir veya inaktiflenir 66

67 Gen üzerinde transkripsiyonel olarak etkin kromatin bölgeleri vardır. Genlerin 5 tarafında en az iki tane düzenleyici eleman yer alır. 1. Promotor eleman (PE) 2. Hormon yanıt elemanları (HRE) 67

68 Promotor Eleman (PE) RNA polimeraz II nin DNA ya bağlanma noktasını belirler, Dolayısı ile: Transkripsiyonun doğru başlamasını sağlar 68

69 Hormon Yanıt Elemanları (HRE) Transkripsiyonun başlama sıklığını değiştirir Her hormonun kendine ait HRE i vardır. Çok sayıdadır, HRE sayısı reseptör sayısından fazladır HRE lerin birer ortak dizilimi vardır 69

70 Farklı yapılar? Peptid yapılı hormonlar da etkilerini HRE üzerinden gösterir 2. Habercisi camp olan birçok hormon transkripsiyonu etkiler 70

71 71

72 72

73 Lipofilik hormon reseptörleri: Steroid hormon Tiroid hormonları D Vitamini Retinoik asit Çinko parmak yapı Reseptörlerin merkezinde, aa lik bir bölge, DNA molekülüne bağlanan bölge İki Zn 2+ iyonunu, 8 sistein bağlar 73

74 Zn- Parmak yapı: Steroid hormon reseptörleri haricinde - Dioxin (toksin) - Onkogen erb-a protein ürünü bağlayan reseptörlerde de görülür 74

75 Hormon agonisti Hormon reseptörüne bağlanır ve hormon etkisini başlatır Oral kontraseptivler Hormon antagonisti Reseptöre bağlanır, hormon etkisini başlatmaz, Etkiyi bloke eder 75

76 II Grup, Peptid yapılı, membran reseptörleri olan hormonlar Suda çözünürler Taşıyıcıları yoktur, kısa ömürlüdür Reseptörleri integral membran proteinleridir Hücre içi haberciler kullanırlar 76

77 camp İkinci Haberciler Adenil Siklaz Sistemi Aktif bölgesi membran iç yüzünde enzim Adenil siklaz ATP camp Mg 2+ 77

78 camp Yolu camp üzerine etki dokudan dokuya değişir Adrenalin camp kasta çok artar karaciğerde daha az artar Glukagon kasta az artar karaciğerde çok artar 78

79 Birçok hormon hücre içi camp düzeyini arttırır, bir kısmı da azaltır camp yoluyla çalışan hormonlar etkilerini tek bir adenil siklaz molekülü üzerinden özgün reseptörleriyle gösterir Adipoz hücrede adrenalin, ACTH, glukagon, MSH ve ADH adenil siklazı uyarır ve camp yi arttırır Bir reseptör tahrip olursa diğerlerinin etkisini değiştirmez veya etki additif değildir 79

80 Hormon - reseptör etkileşmesiyle adenil siklaz veya diğer efektör moleküller etkinleşir Reseptörler efektörlere GTP bağlayıcı protein (G proteini) vasıtasıyla bağlanır Efektörler - Adenil siklaz (α s ), - K + kanalı (α i, α o ) - Fosfolipaz Cβ 1 (α q ) 80

81 Adenil Siklaz Membranının iç yüzünde yer alır ATP den camp oluşturur Bazı hormonlar camp üretimini uyarır (s) Bazısı inhibe eder (i) 81

82 Adenil Siklazı Uyaran Hormonlar ACTH Kalsitonin ADH LH β-adrenerjikler LPH CRH MSH FSH PTH Glukagon TSH hcg 82

83 Adenil Siklazı İnhibe Eden Hormonlar α2- Adrenerjikler Anjiotensin II Asetilkolin Somatostatin 83

84 G Proteinleri Membranın sitozolik yüzeyine bağlıdır Gs (uyarıcı) veya Gi (inhibe edici) α, β, γ altbirimlerinden oluşan trimer β, γ daima beraber bulunur. 84

85 Hormon-reseptör bağlanması ile reseptörde konformasyonel değişim olur GDP bağlamış olan α altbirim ayrılır, GTP bağlar ve adenil siklaza bağlanarak enzimi aktifler αβγ GTP GTPaz αgtp + βγ 85

86 G s α s GTPaz etkinliğine sahip α s - GTP GTP GDP ye hidrolizi ile etkisizleşir α s -GDP tekrar βγ dimerine bağlanarak inaktifleşir α s βγ -GDP = Trimerik Gs meydana gelir 86

87 G i G s proteininden daha fazla G i bulunur H i nun R i ye bağlanması ile, G i aktiflenir α i GTP bağlar ve βγayrılır βγ, α s e bağlanarak αβγ rejenere edilir, adenilsiklaz aktivitesi ortadan kalkar. 87

88 Kolera toksini Adenil siklaz aktivatörleri G protein α s arginin aminoasidiniadp ribozilasyonu ile αs in GTPaz aktivitesini bloke eder, GTP sürekli aktif formda kalır, adenil siklaz sürekli uyarılı, camp artar, Lümene su ve Na atılır diyare 88

89 Boğmaca toksini Gi,αi nın sistein aminoasidi ADP ribozilasyonu ile inaktif GDP-bağlı durumda tutar,αβγ ayrılamaz, Gi adenil siklazı inhibe edemez, Adenil siklaz sürekli etkinleşir, Öksürük,solunum yolu epitel hücrelerinde mukus sekresyonu artar 89

90 ADP ribozilasyon NAD+ yapısından ADP-riboz birimini α subunitin arginin/sistein aminoasidine taşıyan enzimatik aktivite 90

91 G protein 1. adım ligant reseptor α GDP β γ 91

92 G protein 2. adım α β γ GTP GDP 92

93 G protein 3. adım efektör γ β α GTP İkinci haberci 93

94 G protein 4. adım GDP 2 ATP GRK P P γ β α GDP stops 2 ADP GTPase activating protein (GAP) Arrestin P i

95 95

96 Protein Kinaz A İki düzenleyici (R ), iki katalitik (C) altbirim 4cAMP bağlar 4 camp + R 2 C 2 R 2. (4 camp) + 2C 96

97 Bağlanma ile katalitik altbirimler serbestleşir Aktif C altbirimi Mg 2+ varlığında ATP nin γ fosfatını çeşitli proteinlerdeki serin veya treonin kalıntısına aktarılmasını katalizler 97

98 98

99 Fosfodiesterazlar camp yi arttırarak etkiyen hormonların bu etkileri camp nin fosfodiesterazlarla hidrolizi ile ortadan kalkar. camp fosfodiesteraz 5 AMP Kafein gibi metillenmiş ksantin türevleri fosfodiesteraz inhibitörleridir, camp düzeyini arttır, hormon etkilerini taklit eder veya bu etkileri uzatır 99

100 Örnek: Reseptörlerin Desensitizasyonu Epinefrin düzeyi kanda uzun süreli yüksekse : β-adrenerjik reseptör kinaz (β-ark) reseptörü fosforilleyerek β-arrestin molekülünün bağlanabileceği bölge oluşturur. β-arrestin bağlanması reseptör ile G proteinleri arasındaki etkileşmeyi engeller. 100

101 Hormon bağlanmamış reseptör fosforillenmez! Arrestin bağlamış reseptörler endositoz ile veziküllere alınır, Burada defosforillenir ve membrana döner Hücre tekrar hormona duyarlı hale gelir. 101

102 İkinci habercisi cgmp olan hormonlar Guanil siklaz GTP cgmp İki tip guanil siklaz : 1. Suda çözünür (sitozolde) 2. Membran bağlı 102

103 Atriyopeptinler Atriyumdan salgılanır - Natriürez - Diürez - Vazodilatasyon - Aldosteron salgılanmasının inhibisyonu Atriyalnatriüretik faktör (ANF) membrana bağlı guanilsiklaza bağlanarak muhtemelen cgmp artışına neden olur 103

104 cgmp etkilerini cgmp ye bağımlı protein kinaz (PKG) ile yapar Aktif PKG, PKA ya benzer yapıya sahip, Substratlarındaki serin ve treoninleri fosforiller 104

105 NO cgmp artırır NO damar endotel hücresinde sentezlendikten sonra difüze olur, kalp kası ve damar düz kas hücreleri sitozolünde guanil siklazın Hem yapısına bağlanır, cgmp artar 105

106 cgmp nin etkileri PKG, miyozin hafif zincir proteinlerini fosforilleyerek düz kas gevşemesine ve vazodilatasyona neden olur Ca 2+ iyonlarının sitozolden hücre dışına taşınmasını uyarır 106

107 cgmp, cgmp fosfodiesteraz ile yıkılır Viagra cgmp fosfodiesteraz ı inhibe eden sildenafil içerir 107

108 Guanil siklaz 108

109 C. İkinci Haberci olarak Kalsiyum Veya Fosfoinositoller İyonize Kalsiyum un ilgili olduğu olaylar -Kas kasılması -Uyarı salgılama - Kan pıhtılaşması - Enzimatik aktivite - Membran uyarılması - Hücre içi ikinci haberci 109

110 Sitozolik Ca 2+ düzeyi 3 yolla değişebilir 1. 2-C sınıfı hormonlar, Ca 2+ nın membrandan geçişini artırır Bu işlem Ca 2+ için yüksek kapasite fakat düşük affinite gösteren Na + -Ca 2+ değişim mekanizması ile yapılır α1 Adrenerjik katekolaminler Anjiyotensin II Antidiüretik hormon (ADH, vazopressin) Asetilkolin (müskarinik) Gastrin Gonadotropid salıcı hormon (GnRH) 110

111 2. Ca 2+ -2H + ATP az pompası : Ca 2+ hücre dışına atar. Bu pompanın Ca 2+ ya affinitesi yüksek, kapasitesi düşüktür Muhtemelen hücre içi düzeyin ince ayarından sorumlu 3. Ca 2+ mitokondride ve ER daki havuzlarda depo edilir veya buradan çıkarılır 111

112 Kalmodulin 4 Ca 2+ Bağlama bölgesine sahip, protein Bölgelerin dördünün de Ca 2+ ile dolmasıyla konformasyonel değişiklik olur Molekül α-sarmal yapı kazanır Yapı değişikliği kalmoduline bağlanan enzimleri aktif veya inaktif yapar İşlem c AMP nin protein kinaza ya bağlanmasına benzer 112

113 Aktif Kalmodulin İnaktif 113

114 Kalmodülin ve Ca 2+ tarafından düzenlenen enzimler Adenil siklaz Ca 2+ ya bağımlı protein kinaz Ca 2+ -Mg 2+ ATPaz Ca 2+ - Fosfolipide bağımlı protein kinaz Siklik nükleotid fosfodiesteraz Gliserol-3-fosfat dehidrogenaz Glikojen sentaz Guanilil siklaz 114

115 Miyozin kinaz NAD kinaz Fosfolipaz A2 Fosforilaz kinaz Fosfoprotein fosfataz 2B Piruvat karboksilaz Piruvat dehidrogenaz Piruvat kinaz 115

116 Kalmodulinin katıldığı olaylar Enzim aktivasyonu İyon taşınması Birçok çatı elemanı etkinliğini düzenler. β-adrenerjik denetim altındaki - Hücrede konformasyon değişikliği - Hücre hareketliliği - Mitozis - Granül salınması ve endositoz 116

117 Kalsiyum hormon etkisinin aracısıdır Vazopressin ve α 1 -agonistler Karaciğer hücrelerine bağlandığında sitozolik Ca 2+ düzeyi ve fosforilaz a aktivitesi artar 117

118 fosforilaz b kinaz Fosforilaz b fosforilaz a İnaktif aktif dönüşümü ile fosforilaz enzimi aktifleşir. Bu kinazın δ altbirimi kalmodülin içerir Etkinliği ile hücre içi Ca 2+ düzeyi artar 118

119 Hücreye Kalsiyum Sağlanması İlk kaynak hücre içi organellerdeki depolar Erken etki için kullanılır! Uzun süreli etki için - Hücre içine Ca 2+ taşınması -Ca 2+ nın dışa atılımının inhibisyonu gerekir Bu camp ye bağımlı bir olaydır 119

120 120

121 Fosfatidilinozitol ürünleri ve Ca 2+ Yoluyla Etkiyen Hormonlar Hormonlar Asetil kolin α1-katekolaminler ADH 121

122 IP3 and Protein kinaz C farklı hücrelerde farklı etki gösterir IP3 1. Damar düz kas kasılma 2. Düz kas kasılma 3. İskelet kası kasılma 4. Platelet kasılma 122

123 Protein Kinaz C Hücre büyümesi, farklılaşma (differentiation) 1. Platelets serotonin salınması 2. mast hücresi histamin salınması 3. düz kas kasılma 4. Sinir hücresi nörotransmitter salınımı 5. adipos doku yağ sentezi 6. karaciğer glikojen sentezi 123

124 D. İkinci haberci olarak Tirozin Kinaz Aktivitesi İnsülin EGF IGF-I FGF PDGF Epidermal growth faktör İnsülin benzeri büyüme faktörü I Fibroblast büyüme faktörü Trombosit kaynaklı büyüme faktörü reseptörleri tirozin kinaz etkinliğine sahiptir. 124

125 Büyüme hormonu Prolaktin Eritropoetin Sitokinler Reseptörleri tirozin kinaz aktivitesi göstermez Fakat : Hormonlar reseptörlerine bağlandıkları zaman sitoplazmik tirozin kinaz aktiviteli enzim aktivasyonuna neden olur 125

126 Büyümenin kontrolü Farklılaşma inflamasyon Olaylarına katılan ligantları bağlayan reseptörlerin tirozin kinaz aktivitesine sahip olduğu, veya Tirozin kinaz aktivitesine sahip proteinlerle birlikte oldukları görülmüştür 126

127 Tirozin kinazlar tirozin kalıntılarını fosforillerler Tirozin kinaz etkinleşmesi Fosforilasyon - defosforilasyon şelalesini Başlatır Memelilerde tirozin fosforilasyonu nadir görülür. Tüm aminoasidlerin fosforilasyonunun % 0.03 den azını oluştururlar. 127

128 Tirozin kinaz aktivitesi 2 yoldan yürür 1. Ras Aktivasyonu 2. JAK aktivasyonu 128

129 RAS AKTİVASYONU 4 Tip reseptör mevcut EGF, PDGF, FGF reseptörleri monomerik, İnsülin reseptörleri tetramerik yapıdadır. N terminal ligant bağlama, C terminal ise enzimatik aktivite bölgesidir. 129

130 EGF İnsülin PDGF FGF 130

131 İNSÜLİN RESEPTÖRÜ Heterotetramerik, glikoprotein yapısında α-altbirimi Sistein zengin bölgeler hormon bağlar β altbirimi Tirozinkinaz aktivitesi ve otofosforilasyon özelliği taşır Burada yer alan lizin tirozin kinaz aktivitesinden sorumludur, başka aa gelmesi ile tirozin kinaz aktivitesi kaybolur 131

132 132

133 133

134 Reseptörlerin fosforillenmiş tirozinlerine SH2 bölgesi taşıyan proteinler bağlanır SH2 bölgesi ilk kez sarkoma oluşumuna sebep olan, Rous sarkoma virüs onkogeni tarafından kodlanan src proteininde bulunmuştur SH2 ve SH3 Sinyal ileti proteinlerinde bulunur 134

135 Grb-2 Büyüme faktörü reseptörüne bağlanan proteindir, SH2 ve SH3 bölgelerine sahip Grb-2 SH2 ile fosforillenmiş tirozinlere, SH3 ile msos proteinine bağlanır msos G proteinidir, p21 Ras proteinine bağlanır, GDP-GTP değişimini katalizler 135

136 Ras Proteinleri GTPaz aktivitesine sahip aile M= 20kDa-35kDa p21 Ras GTP bağlı aktif şekli hücre büyümesi ve farklılaşmasını uyarır p21ras MAPKKK (Raf1) MAPKK MAPK kinaz aktivasyon yolunu açar 136

137 MAPKKK MAPK serin MAPKK treonin ve tirozin fosforiller 137

138 MAPK Çekirdeğe girerek : transkripsiyon faktörlerini (TF) fosforiller Sonuçta : Gen transkripsiyonu translasyonu artar İnsülin ve büyüme faktörlerine cevap oluşur 138

139 Ras aktivasyonunda Doku duyarlığını arttıran amplifikasyon olur Diğer sinyal mekanizmaları ile etkileşim içinde 139

140 Mutant p21 Ras Glisin yerine valin yer alır Çok düşük GTPaz aktivitesi Akciğer, kolon ve pankreas kanserleri ile mutant Ras 21arasında ilişki var GAP proteini Ras proteininin GTPaz aktivitesini artırır Mutant p21 Ras proteinini etkilemez 140

141 141

142 (IRS) Insulin Receptor Substrate IRS-1 IRS-2 Ras aktivasyonuna katılır Lipit kinaz aktivasyonuna katılır Fosforillenmiş IRS-2 ye SH2 bölgesi ile fosfatidil inozitol 3 kinaz (PI-3K) bağlanır fosfatidil inozitol 4,5 bifosfatı (PIP 2 ) fosfatidil inozitol 3,4,5 tri fosfata çevirir (PIP 3 ) PIP PI-3K PIP 142

143 PIP 3 İkinci haberci İnsülin reseptörlerinin endositozu sağlanır Bu şekilde hedef doku duyarlığı kontrol altında tutulur 143

144 EGF Reseptörü Aktif reseptörün fosfatlanmış tirozinleri Fosfolipaz C-γ 1 (PLC-γ 1 ) izoformunu SH2 bölgesinden bağlar Enzim SH3 bölgesi fosforillenerek aktiflenir, membrana bağlanır PIP PLC 2 IP 3 + DAG Sonuç Sitozolde Ca 2+ artar Protein kinaz C aktiflenir 144

145 Meme, Yumurtalık, Mide Kanserleri ErbB Proteini Viral onkogen tarafından kodlanır EGF reseptörüne benzer, EGF bağlamaz Sürekli tirozin kinaz aktivitesi gösterir Kontrolsüz büyümeye yol açar 145

146 2. JAK Aktivasyonu Büyüme hormonu Prolaktin Eritropoetin Sitokinler Reseptörleri : Tirozin kinaz aktivitesi göstermez Tirozin kinaz aktiviteli sitoplazmik proteinlere bağlanırlar JAK1 JAK2 TYK 146

147 Hormonun reseptöre bağlanması ile JAK kinaz fosforillenerek aktifleşir Aktif JAK-P reseptörün tirozinlerini fosforiller Fosforillenmiş bölgelere SH2 bölgesi bulunan proteinlere bağlanır -STAT ; GRB 2 ; PLC-γ ; Pl-3K ; GAP Reseptöre bağlanan STAT, fosforilenir, dimerize olur, çekirdeğe girerek transkripsiyonu düzenler. 147

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri 1/30/2012. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu

HORMONLAR. Hormon Biyokimyası. Hormonların yapıları. Hormonların etkileri 1/30/2012. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu HORMONLAR Hormon Biyokimyası Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Mikromolar konsantrasyonda etkili, kimyasal, intersellüler mesenjerlerdir. İki veya daha fazla hücre arasında bilgi taşıyan kimyasal maddelerdir Endokrin

Detaylı

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları

Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Hücreler Arası Sinyal İletim Mekanizmaları Prof. Dr. Selma YILMAZER Tibbi Biyoloji Anabilim Dalı Hücrelerarası iletişim(sinyalleşme) Sinyal molekülleri: Protein,küçük peptid,amino asid, nukleotid,steroid,vit

Detaylı

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Hipofiz bezi (hypophysis) Hipofizial çukurlukta bulunur (sella turcica) 9 adet hormon üretir İki bölümü vardır: Anterior

Detaylı

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM

E DOK O RİN İ S İ S S İ T S EM ENDOKRİN SİSTEM Prof.Dr. Erdal ZORBA Kontrol sistemleri Sinir sistemi Hızlı, anlık değişim ve yanıtlar Endokrin sistem Saniyelerden aylara kadar süren etki ve yanıt endokrin sistem hormonal iletişim 2

Detaylı

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD

SİNYAL İLETİMİ ve KANSER. Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD SİNYAL İLETİMİ ve KANSER Dr. Lale Doğan Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Temel Onkoloji ABD Reseptör Tirozin Kinaz (RTK)= Protein Tirozin Kinaz RTK lar hücre membranında yerleşim gösterir. İnsan

Detaylı

Salgısını görev yerine bir salgı kanalıyla ulaştıran bezlerdir. Gözyaşı, tükrük, süt ve ter bezleri bu gruba girer.

Salgısını görev yerine bir salgı kanalıyla ulaştıran bezlerdir. Gözyaşı, tükrük, süt ve ter bezleri bu gruba girer. ENDOKRİN SİSTEMİ Çok hücrelilerde vücudun uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlayan sistemlere düzenleyici sistemler denir. Düzenleyici sistemler endokrin sistem ve sinir sisteminden oluşur. A. SALGI BEZLERİ

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM ANATOMİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

ENDOKRİN SİSTEM ANATOMİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ ENDOKRİN SİSTEM ANATOMİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Endokrin sistem Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme sistemidir. Vücuttaki 3 ana fonksiyon ile yakın ilişkilidir. 1. Vücut sıvılarındaki kimyasal maddelerin

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

ÜNİTE 10. Hormonlar. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

ÜNİTE 10. Hormonlar. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 10 Hormonlar Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Hormonların nasıl yapıldığını ve hangi yollarla etkili olduklarını bilecek, Hipotalamusun hormon salınımlarını kontrol edici faktörleri öğrenecek,

Detaylı

ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM

ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM ENDOKRİN (HORMONAL) SİSTEM HORMONLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Her canlının kendisi tarafından oluşturulur. Ancak dışarıdan alındığında da etkilidirler. Çok az miktarlarda dahi etkilidirler. (Bu özellikleri

Detaylı

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER

ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER ÜNİTE 4:HAYVANLARDA KİMYASAL SİNYALLER Hormon salgılayan bezler endokrin bez olarak adlandırılır.bu bezlerin salgıladıkları kimyasal maddeler kana verilir ve hormon adını alır.oysa ekzokrin bezlerin salgıladıkları

Detaylı

GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi. Transkripsiyon Transkripsiyon

GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi. Transkripsiyon Transkripsiyon GONAD HORMONLAR Uyarı Hipotalamus GnRH LH Gonadotropinler FSH Leydig hücresi Sertoli hücresi camp Protein fosforilasyon camp Protein fosforilasyon Transkripsiyon Transkripsiyon Testosteron sentez ve salınım

Detaylı

HÜCRE SİNYALİZASYONU. Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer

HÜCRE SİNYALİZASYONU. Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer HÜCRE SİNYALİZASYONU Prof.Dr.Gönül kanıgür-sultuybek Prof.Dr.Selma Yılmazer Çok hücreli organizmalarda hücreler arası bilgi ve iletişim çok sayıda farklı molekülle sağlanmaktadır.bu moleküller Sinyal molekülleri(ligand)

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM. Selin Hoca

ENDOKRİN SİSTEM. Selin Hoca ENDOKRİN SİSTEM Selin Hoca HORMON NEDİR? Endokrin sistemi oluşturan iç salgı bezlerinin (endokrin bez) salgıladığı özel sinyal taşıyan salgılardır. Organik maddelerdir. Hormonların etki ettikleri doku

Detaylı

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak

Düz Kas. Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Mesane. Uterus. İnce bağırsak Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM HÜCRE ZARINDA TAŞINIM Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ YDÜ TIP FAKÜLTESİ BİYOFİZİK AD Küçük moleküllerin zardan geçişi Lipid çift tabaka Polar moleküller için geçirgen olmayan bir bariyerdir Hücre içindeki suda

Detaylı

Farmakodinamik. Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com

Farmakodinamik. Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Farmakodinamik Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 13.05.2010 İngilizce Farmakoloji Kaynak Kitapları 2 2 1 3

Detaylı

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI GLİKOKORTİKOİDLER. Doç. Dr. Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI GLİKOKORTİKOİDLER. Doç. Dr. Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı ADRENAL KORTEKS HORMONLARI GLİKOKORTİKOİDLER Doç. Dr. Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Bu derste amaçlanan öğrencilerle; Glikokortikoid hormonların (GKH) sentez ve salgılanmasını, organizmadaki hücre,

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi Homeostasi - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir. -Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır. İki ana kontrol

Detaylı

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler

Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler Enzimler Enzimler metabolizma reaksiyonlarını hızlandıran moleküllerdir. Katalitik RNA moleküllerinin küçük bir grubu hariç, bütün enzimler proteindir. Katalitik aktiviteleri doğal protein konformasyonunun

Detaylı

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT Prof.Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Sempatik Sistem Adrenal Medulla Kas kan dolaşımı Kan basıncı Solunum sıklık ve derinliği Kalp kasılma gücü Kalp atım

Detaylı

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU Arı Zehiri - Tanım Arı zehiri, bal arıları tarafından öncelikle memelilere ve diğer iri omurgalılara karşı

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN

Reprodüktif Endokrinoloji. Prof. Dr. Mithat EVECEN Reprodüktif Endokrinoloji Prof. Dr. Mithat EVECEN TANIMLAR: Hormon: Yunanca = uyarma, canlandırma, harekete geçirme. Tanım: Bir hücre ya da dokuda sentezlenen ve buralardan kan, lenf ve sinir yoluyla vücudun

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE

TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE TIBBI TERMİNOLOJİ ÖZET ÜNİTE 11 ÜNİTE 11 ENDOKRİN SİSTEM İç salgı bezleri, endokrin bezler (glandulae endocrinae) olarak tanımlanır. Bu bezlerin oluşturdukları sisteme de Endokrin Sistem adı verilir. Endokrin

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

Sfingozin türevi membran lipidleri

Sfingozin türevi membran lipidleri Dr. Suat Erdoğan Sfingozin türevi membran lipidleri Sfingolipidler Sfingomyelin Glikolipidler Kolesterol ve Steroidler Bu tür lipidler gliserol içermezler Yapıda bir amino alkol olan sfingozin bulunur

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Langerhans adacıkları endokrin salgı yapar. α,β,δ, Fhücrelerinde. İnsülin β %70-80 Glukagon α %20-30 Somatostatin δ %2-8 Pankreatik polipeptid F %1-2

Langerhans adacıkları endokrin salgı yapar. α,β,δ, Fhücrelerinde. İnsülin β %70-80 Glukagon α %20-30 Somatostatin δ %2-8 Pankreatik polipeptid F %1-2 PANKREAS HORMONLARI Langerhans adacıkları endokrin salgı yapar. α,β,δ, Fhücrelerinde İnsülin β %70-80 Glukagon α %20-30 Somatostatin δ %2-8 Pankreatik polipeptid F %1-2 İNSÜLİN β Hücrelerinde sentezlenir

Detaylı

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI. 1. Zona glomerüloza- mineralokortikoidler 2. Zona fassikülata - glukokortikoidler 3. Zona retikülaris - androjenler

ADRENAL KORTEKS HORMONLARI. 1. Zona glomerüloza- mineralokortikoidler 2. Zona fassikülata - glukokortikoidler 3. Zona retikülaris - androjenler ADRENAL KORTEKS HORMONLARI 1. Zona glomerüloza- mineralokortikoidler 2. Zona fassikülata - glukokortikoidler 3. Zona retikülaris - androjenler ADRENAL MEDULLA 1. Epinefrin (adrenalin) 2. Norepinefrin (noradrenalin)

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

Androjenler ve Anabolik Steroidler

Androjenler ve Anabolik Steroidler Androjenler ve Anabolik Steroidler Sentezleri Androjenler kolesterolden sentezlenirler. Testosteron, testisin interstisyel (leydig ) hücrelerinde, 5-Pregnonolon dan sentezlenir. Testosteron salındıktan

Detaylı

Hipofiz Hormonları. Polipeptit, 9 aa. Polipeptit 9 aa

Hipofiz Hormonları. Polipeptit, 9 aa. Polipeptit 9 aa Hipofiz Hormonları Oksitosin Vazopressin (Antidiüretik hormon, ADH) Melanosit-stimulan hormon (MSH) Polipeptit, 9 aa Polipeptit 9 aa α polipeptid = 13 aa β poiypeptid = 18 aa γ polipeptid = 12aa -Uteruskasılması

Detaylı

4 Endokrin Sistem ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra,

4 Endokrin Sistem ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ÜNİTE 4 Endokrin Sistem Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Hipofiz bezi ve hormonlarını, Tiroid bezi ve hormonlarını, Adrenal korteks hormonlarını, Adrenal medulla ve katekolamin salgısını, Seks hormonlarını,

Detaylı

ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ. Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli

ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ. Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli Endotel, dolaşım sistemini döşeyen tek katlı yassı epiteldir. Endotel hücreleri, kan damarlarını kan akımı yönünde uzunlamasına döşeyen yassı,

Detaylı

NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ. Dr. A. Gökhan AKKAN

NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ. Dr. A. Gökhan AKKAN NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ Dr. A. Gökhan AKKAN 1976 Moncada 1980 Furchgott ve Zawadzki (1998 Nobel Tıp Ödülü) EDRF = Endothelium- derived relaxing factor 1987 EDRF = NO Sentezi NOS L- Arginin

Detaylı

Yağ ihtiyacı nereden karşılanır?

Yağ ihtiyacı nereden karşılanır? Besinde Lipitler Besinsel Yağlar 1. Trigliseritler (%90) 2. Kolesterol (serbest ya da yağ asitlerine bağlı halde) 3. Serbest Yağ Asitleri 4. Fosfolipitler 5. Yağda Çözünen Vitaminler (A,D,E,K) Suda çözünmezler

Detaylı

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI 2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI Doğru cevap: B Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Ders Notları Cilt 2 Sayfa: 10 Doğru cevap: A Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Cilt 1 Ders Notları Sayfa: 233

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D.

Kolesterol Metabolizması. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Kolesterol Metabolizması Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Steroidler Steroidlerin yapı taşı birbirine yapışık 4 halkalı karbon iskelehdir, bu yapı

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD

Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD KOMPLEMAN SİSTEMİ Kompleman sistem, (Compleman system) veya tamamlayıcı sistem, bir canlıdan patojenlerin temizlenmesine yardım eden biyokimyasal

Detaylı

Midede etkin enzim Pepsin Ürün; Albumoz ve pepton Barsakta etkili enzimler Tripsin Kimotripsin Elaztaz Karboksipeptidaz, Aminopeptidaz Dipeptidaz,

Midede etkin enzim Pepsin Ürün; Albumoz ve pepton Barsakta etkili enzimler Tripsin Kimotripsin Elaztaz Karboksipeptidaz, Aminopeptidaz Dipeptidaz, PROTEİN SİNDİRİMİ Polipeptit zincirini oluşturan amino asitler arasındaki peptit bağlarının hidrolizi; proteoliz Proteinlerin sindirimi midede başlar ve barsakta tamamlanır. Midede etkin enzim Pepsin Ürün;

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

EGZERSİZİN ENDOKRİN SİSTEME ETKİLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZİN ENDOKRİN SİSTEME ETKİLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZİN ENDOKRİN SİSTEME ETKİLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Endokrin sistem normal fizyoloji Endokrin sistem bir kontrol ve düzenleme sistemidir. Vücuttaki 3 ana fonksiyon ile yakın ilişkilidir. 1. Vücut sıvılarındaki

Detaylı

2) Kolekalsiferol (D 3)

2) Kolekalsiferol (D 3) Sunum İçeriği Öğretim Görevlisi :Yrd.Doç.Dr.Bekir ÇÖL Hazırlayan ve Sunan : Fulya ÇELEBİ Konu : D Vitamini 31/10/2008 D vitamini formları kaynaklarına genel bakış Deride ve vücutta D vitamini sentezi İnce

Detaylı

ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI

ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI Metabolizma durumları Memelilerde ana hatları ile en az iki metabolizma durumu önemlidir. Bunların birincisi besin maddelerinin kana emildiği beslenme (rezorpsiyon),

Detaylı

madde2 Transport protein Transport protein

madde2 Transport protein Transport protein Terimler Uniport taşınma Hücre zarına yerleşmiş bir transport proteinin tek bir maddeyi tek yönde taşıması. Taşınan maddeye göre pasif veya aktif olarak gerçekleşir madde Transport protein Simport taşınma

Detaylı

Hipotalamo-hipofizer Hormonlar

Hipotalamo-hipofizer Hormonlar Hipotalamo-hipofizer Hormonlar Ön ve arka hipofizin hipotalamus tarafından kontrolu ÖN HİPOFİZ 1.Hipotalamik nöronlardan salıverici ve inhibe edici hormonlar hipotalamohipofizer portal sisteme salınır

Detaylı

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON GEN İFADESİ (GEN EKSPRESYONU) Gen ifadesinin düzenlenmesi çeşitli aşamalarda olur: 1) Primer transkriptlerin oluşumu 2) Primer mrna dan matür (olgun) mrna oluşumu 3) mrna nın

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

TİROİD HORMONLARI. Prof Dr Ezel Uslu

TİROİD HORMONLARI. Prof Dr Ezel Uslu TİROİD HORMONLARI Prof Dr Ezel Uslu Tiroid bezi trakeanın her iki tarafında yerleşik iki loptan oluşan bez Birbirinden bağımsız çalışan iki ayrı endokrin sistem içerir 1. Folliküler hücreler T4, T3 2.

Detaylı

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var.

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZARININ GÖREVLERİ Hücre içini çevresinden ayırır Hücrenin iç bölümlerini belirler Proteinlere bağlı

Detaylı

Vazoaktif peptitler ve ilaçlar

Vazoaktif peptitler ve ilaçlar Vazoaktif peptitler ve ilaçlar Prof. Dr. Öner Süzer www.onersuzer.com osuzer@istanbul.edu.tr Son güncelleme: 10.03.2009 Konuşma planı Vazokonstriktör ve vazodilatör maddelerin toplu tanıtımı Bu konuda

Detaylı

ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II. Doç Dr. Nurzen SEZGİN

ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II. Doç Dr. Nurzen SEZGİN ENZİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ - II Doç Dr. Nurzen SEZGİN bstrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate Enzyme substrate

Detaylı

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi Prof. Hv.Tbp. Kd.Alb. Mesut ÇETİN GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Psikiyatri Kliniği Direktörü-İstanbul 1 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni GATA Haydarpaşa Eğitim

Detaylı

Enzimler ENZİMLER ENZİMLER ENZİMLER İSİMLENDİRME ENZİMLER

Enzimler ENZİMLER ENZİMLER ENZİMLER İSİMLENDİRME ENZİMLER Enzimler Yrd.Doç.Dr. Ahmet GENÇ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu q Vücuttaki tüm reaksiyonlar, tüm işlem sonunda kendileri değişmeden reaksiyonların hızını artıran protein katalizörler olan enzimler

Detaylı

25.03.2015. 1. Glukoz - 6 Fosfataz enzim eksikliğinde hangi glikojen depo hastalığı oluşur?

25.03.2015. 1. Glukoz - 6 Fosfataz enzim eksikliğinde hangi glikojen depo hastalığı oluşur? 1. Glukoz - 6 Fosfataz enzim eksikliğinde hangi glikojen depo hastalığı oluşur? a. Tıp II - Pompe hastalığı b. Tip III - Forbes - Cori Hastalığı c. Tip I- Von Gierke Hastalığı d.tıp V- Mc Ardle Hastalığı.

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı. EGZERSİZ Fizyolojisi. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı EGZERSİZ Fizyolojisi Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Kaslarda güç, kuvvet ve dayanıklılık Maksimum kasılma kuvveti 3-4 kg/cm2 kesit alanı

Detaylı

TG 3 ÖABT BİYOLOJİ. KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ BİYOLOJİ ÖĞRETMENLİĞİ 29 30 Mart 2014

TG 3 ÖABT BİYOLOJİ. KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ BİYOLOJİ ÖĞRETMENLİĞİ 29 30 Mart 2014 KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ BİYOLOJİ ÖĞRETMENLİĞİ 29 30 Mart 2014 TG 3 ÖABT BİYOLOJİ Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Hipertiroidi ya da hipertiroidizm, tiroid bezinin fazla çalışmasıyla ortaya çıkan hastalık tablosudur. Hipertoridizme sebep olan birçok mekanizma

Detaylı

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında Bazlar : Nükleik Asitlerin karakteristik Özellikleri DNA RNA Yasin EREN Recep LiMAN Muhsin KONUK Nükleik Asitlerin Yapısı Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında TU T,U ve Sdışında d bazı theobromin, kafein,

Detaylı

TRAVMAYA METABOLİK VE ENDOKRİN CEVAP. Prof. Dr. Süphan ERTÜRK CTF Genel Cerrahi ABD

TRAVMAYA METABOLİK VE ENDOKRİN CEVAP. Prof. Dr. Süphan ERTÜRK CTF Genel Cerrahi ABD TRAVMAYA METABOLİK VE ENDOKRİN CEVAP Prof. Dr. Süphan ERTÜRK CTF Genel Cerrahi ABD Homeostasis Kararlı bir biolojik denge hali Travma Bu dengeyi bozacak her türlü uyarı Travmaya Organizmanın Cevabı Ana

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

HORMONLAR GÖREVLERİ VE EKSİKLİĞİNDE GÖRÜLEN HASTALIKLAR

HORMONLAR GÖREVLERİ VE EKSİKLİĞİNDE GÖRÜLEN HASTALIKLAR HİPOFİZ ÖN LOB HORMONLAR GÖREVLERİ VE EKSİKLİĞİNDE GÖRÜLEN HASTALIKLAR ENDOKRİN BEZ HORMONU HORMONUN VÜCUTTAKİ ETKİSİ ETKİLEDİĞİ HORMON/Bölge; KONTROLÜ STH *Polipeptid özelliktedir. Hipofiz bezi *Organizmada

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

NÖROTRANSMİTTERLER Uyarılma ve uyarının iletimi (Mg2+-bağımlı Na+/K+-ATPaz) (Mg2+-bağımlı Na+/K+-ATPaz),

NÖROTRANSMİTTERLER Uyarılma ve uyarının iletimi (Mg2+-bağımlı Na+/K+-ATPaz) (Mg2+-bağımlı Na+/K+-ATPaz), NÖROTRANSMİTTERLER Uyarılma ve uyarının iletimi Bir hücre veya organelin bir uyarıya yanıt verebilme yeteneği uyarılabilme olarak tanımlanmaktadır. Uyarı, membranda geriye dönebilen bir değişiklik meydana

Detaylı

HORMONLAR Hormon tanımı ve hormonların temel özellikleri Hipotalamik düzenleyici hormonlar, Antidiüretik hormon (ADH) oksitosin, Prostaglandinler,

HORMONLAR Hormon tanımı ve hormonların temel özellikleri Hipotalamik düzenleyici hormonlar, Antidiüretik hormon (ADH) oksitosin, Prostaglandinler, HORMONLAR Hormon tanımı ve hormonların temel özellikleri Hormon terimi, yunanca kökenden gelmektedir; uyarmak, canlandırmak anlamındadır. Hormonlar, klasik anlamda, endokrin organlar diye bilinen hipofiz,

Detaylı

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN KARBONHİDRATLAR Normal diyet alan kişilerde enerjinin % 55-60 ı karbonhidratlardan sağlanır. Bitkiler karbonhidratları fotosentez yoluyla güneş ışığının yardımıyla karbondioksit ve sudan yararlanarak klorofilden

Detaylı

ÜNİTE 5:HÜCRE ZARI VE MADDE GEÇİŞMESİ

ÜNİTE 5:HÜCRE ZARI VE MADDE GEÇİŞMESİ ÜNİTE 5:HÜCRE ZARI VE MADDE GEÇİŞMESİ Anahtar kavramlar 5.1.Hücre zarları sıvı haldedir ve yağ ile protein moleküllerinden meydana gelmişlerdir. 5.2.Hücre zarlarının birbirlerini tanımasında karbonhidrat

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM ve HORMONLAR. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr

ENDOKRİN SİSTEM ve HORMONLAR. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr ENDOKRİN SİSTEM ve HORMONLAR Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr Endokrin Sistem Beden fonksiyonları başlıca iki büyük sistem tarafından kontrol edilir: Sinir sistemi Endokrin (veya

Detaylı

OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi)

OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi) OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi) Otonom sinir sitemi iki alt kısma ayrılır: 1. Sempatik sinir sistemi 2. Parasempatik sinir sistemi Sempatik ve parasempatik sistemin terminal nöronları gangliyonlarda

Detaylı

Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D. kdemircan1@gmail.com twitter.com/kdemircan1 İnsan Fibroblastları Alp Can, 2002

Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D. kdemircan1@gmail.com twitter.com/kdemircan1 İnsan Fibroblastları Alp Can, 2002 Hücre Organelleri Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D. kdemircan1@gmail.com twitter.com/kdemircan1 İnsan Fibroblastları Alp Can, 2002 Hücre Organelleri Doç. Dr. Kadir DEMİRCAN Tıbbi Biyoloji A.D.

Detaylı

Hücre Membranı Prof.Dr.SELMA YILMAZER Prof.Dr.TURGUT ULUTİN

Hücre Membranı Prof.Dr.SELMA YILMAZER Prof.Dr.TURGUT ULUTİN Hücre Membranı Prof.Dr.SELMA YILMAZER Prof.Dr.TURGUT ULUTİN İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı HÜCRE MEMBRANI PLAZMA MEMBRANI PLAZMALEMMA 75-80 Aº Elektron Mikroskobu

Detaylı

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ 2009-2010,Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin amacı Eritrositlerin yapısal özellikleri Fonksiyonları Eritrosit yapımı ve gerekli maddeler Demir metabolizması Hemoliz Eritrosit

Detaylı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin β Oksidayonu Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu Yağ asitlerinin enerji üretimi amacı ile yıkımında (yükseltgenme) en önemli yol β oksidasyon yoldudur. β oksidasyon yolu

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Kadın ve erkek üreme sistemi dölün üretilmesi amacı ile özelleşmiş özel organlardan oluşmaktadır. Bazı üreme organları cinsiyet hücrelerini üretir, diğerleri

Detaylı

skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça

skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça fazla bulunur. Sadece iskelet kasları toplam a ırlı ın

Detaylı

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e.

6. glikolizde enerji kazanım hesaplamalarında; Substrat düzeyinde -ATP üretimi yaklaşık yüzde kaç hesaplanır? a. % 0 b. % 2 c. % 10 d. % 38 e. www.lisebiyoloji.com ayxmaz/biyoloji Test Çoktan Seçmeli 1. Hangi terim moleküllerin parçalanması ile açığa çıkan enerjinin depolandığı metabolik yolları ifade eder? a. anabolik yollar b. Katabolik yollar

Detaylı

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri TESTOSTERON (TOTAL) Kullanım amacı: Erkeklerde ve kadınlarda farklı kullanım amaçları vardır. Erkeklerde en çok, libido kaybı, erektil fonksiyon bozukluğu, jinekomasti, osteoporoz ve infertilite gibi belirti

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler:

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler: Obezite alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olmasıyla oluşur. Bunu genetik faktörler, metabolizma hızı, iştah, gıdaya ulaşabilme, davranışsal faktörler, fiziksel aktivite durumu, kültürel faktörler

Detaylı

KAS DOKUSU. Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri

KAS DOKUSU. Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri KAS DOKUSU Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri Kasın Fonksiyonu Hareket Solunum Vücut ısısının üretimi İletişim Organların kontraksiyonu

Detaylı

Hücre Üzerine Mikrocerrahi Uygulamaları Hücrenin altbirimlerine ayrılması Moleküllerin analizi. Prof. Dr. Müjgan Cengiz

Hücre Üzerine Mikrocerrahi Uygulamaları Hücrenin altbirimlerine ayrılması Moleküllerin analizi. Prof. Dr. Müjgan Cengiz Hücre Üzerine Mikrocerrahi Uygulamaları Hücrenin altbirimlerine ayrılması Moleküllerin analizi Prof. Dr. Müjgan Cengiz Canlı Hücrelerdeki Moleküllerin İzlenmesi Mikroskopla inceleme hücrede belli düzeyde

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı OTONOM SİNİR SİSTEMİ. Dr. Sinan CANAN scanan@baskent.edu.tr

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı OTONOM SİNİR SİSTEMİ. Dr. Sinan CANAN scanan@baskent.edu.tr Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı OTONOM SİNİR SİSTEMİ Dr. Sinan CANAN scanan@baskent.edu.tr Bu Bölümde: Eferent sinir sistemi ve görevleri Yollar, reseptörler ve kullanılan aracı

Detaylı

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ)

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) MOLEKÜLER

Detaylı

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI.

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Hazırlayan: Sibel ÖCAL 0501150027 I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Eksikliği 1 2 Pantotenik asit (Vitamin

Detaylı

GROWTH HORMON. Klinik Laboratuvar Testleri

GROWTH HORMON. Klinik Laboratuvar Testleri GROWTH HORMON Diğer adı ve kısaltmalar: Büyüme hormonu, somatotropin, somatotrop hormon, GH, STH. Kullanım amacı: Growth hormon üretiminde fazlalık veya yetersizlik bulunup bulunmadığının araştırılması

Detaylı

Endoplazmik Retikulum

Endoplazmik Retikulum Endoplazmik Retikulum Prof.Dr.Melek Öztürk Prof.Dr.Müjgan Cengiz İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Endoplazmik Retikulum Hücrede yapı ve fonksiyon olarak birbirinden farklı iki ER vardır

Detaylı