ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM"

Transkript

1 ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B KALITIM (6 SAAT) 1 Gen 2 Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3 Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları 4 İnsanda Cinsiyetin Belirlenmesi 5 Kalıtsal Hastalıklar ve Kalıtsal Hastalıkların Taşınması 6 Cinsiyete Bağlı Kalıtsal Hastalıklar (Eşeye Bağlı Kalıtım) 7 Diğer Kalıtsal Hastalıklar 8 Akraba Evliliği (Endogami) ve Sakıncaları 9 Kan Grupları 10 Kalıtım Problemlerinin Soy Ağacı İle Çözümü 1

2 B KALITIM : 1 Gen : Canlının sahip olduğu her bir özelliği (saç rengi, saç şekli, göz rengi, ten rengi, parmak izi, burun yapısı gibi) (kalıtsal özellikleri) belirleyen, bu özelliklerin yavrulara aktarılmasını sağlayan ve kromozomların yapısında bulunan kalıtım birimine gen denir. Gen, DNA nın bir bölümü ve kromozomun bir parçasıdır. Her bir gen sahip olduğumuz kalıtsal özelliklerden birini belirler ve genler canlıların sahip olduğu özelliklerin birbirinden farklı olmasını sağlar. Canlıların hücrelerinde bulunan kromozom sayısı canlı türünü ya da canlının gelişmişliğini belirlemez. Canlı türünü ya da canlıların gelişmişliğini kromozom sayısı değil, kromozomların üzerinde bulunan genler belirler. 2 Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması : Anne, baba ve oğul döller (çocuklar veya yavrular) arasındaki benzerlik farklılıkları açıklayan, bu benzerlik ve farklılıkların nesilden nesile nasıl geçtiğini araştıran bilim dalına kalıtım veya genetik denir. Canlıların sahip oldukları, anne veya babalarından (dayı, teyze, hala, amca, anneanne, babaanne, dede, abi, abla gibi yakın akrabalarından veya atalarından) aldıkları özelliklere kalıtsal özellikler denir. Saç rengi, saç şekli, göz rengi, ten rengi, kellik, cücelik, tavşan dudaklılık, tavşan dişlilik, gamze, dil yuvarlama, kulak memesinin yapışık veya ayrık olması, çene, burun veya görünüş biçimi, renk körlüğü, gece körlüğü, katarakt, miyopluk, hipermetropluk, hemofili, altıparmaklılık, eksik parmaklılık, yapışık parmaklılık, kan grubu, sağırlık, dilsizlik, albinoluk, zekâ geriliği (Down Sendromu), anemi, şeker hastalığı kalıtsal özelliklerdir. Canlının kendi yaşamını ve vücudunu etkileyen özelliklere kalıtsal olmayan özellikler denir. Vücut ağırlığı, konuşma şekli, yaralanma, organ eksikliği, saç uzunluğu kalıtsal olmayan özelliklerdir. Kalıtsal özellikler anne ve babadan yani atalardan yavrulara sadece üreme olayı ile aktarılabilir. Üreme olayında kalıtsal özelliklerin aktarılmasını anne ve babanın üreme hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genler sağlar. Üreme olayında erkek üreme hücreleri olan sperm hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genler babaya ait kalıtsal özellikleri taşırken, dişi üreme hücreleri olan yumurta hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genler anneye ait kalıtsal özellikleri taşır. Üreme olayında sperm ve yumurta hücrelerinin çekirdeği birleşir. Bu olaya döllenme denir. Döllenme sonucu oluşan döllenmiş yumurta hücresine zigot denir. Zigot bir canlının en küçük yani tek hücreli halidir. Zigot hem annenin hem de babanın kromozomlarını (23 kromozom anneden, 23 kromozom babadan) yani DNA sını yani kalıtsal özelliklerini belirleyen genleri taşır. Döllenme sonucu oluşan zigot daha sonra defalarca bölünerek çoğalır ve yavruyu oluşturur. Oluşan yavrunun kromozomlarının yarısı anneden, yarısı babadan geldiği için bu yavru anne ve babaya ait kalıtsal özellikleri belirleyen genleri taşır ve bu nedenle anne ya da babaya (veya yakın akrabalara) benzer fakat tıpa tıp anne ya da babanın aynısı değildir. Aynı kalıtsal özelliğe ait olan ve biri anneden, diğer babadan gelen genler, anne ve babanın kromozomlarının aynı bölgesinde bulunurlar. Sperm Hücresi Baba = 23 Kromozom Döllenme Büyüme ve Gelişme Bölünerek Çoğalma Yavru Canlı (Çocuk) Yumurta Hücresi Anne = 23 Kromozom Zigot 46 Kromozom Zigot 46 Kromozom 2

3 NOT : 1 Kalıtsal özellikler yavrulara sadece üreme olayı ile aktarılır. 2 Her canlı türünün kendine özgü sperm ve yumurta hücreleri olduğu için ancak kendi türüyle çiftleşerek yavru oluşturur ve oluşan yavru anne ve babaya benzer. 3 Üreme olayı sonucu oluşan canlının her bir özelliğini belirleyen iki gen vardır. Bu genlerden biri (yarısı) anneden diğeri (yarısı da) babadan gelir. Genler anne ve babadan alındığı için yavru anne veya babaya benzer. 4 İnsanlarda kalıtsal özellikler genler tarafından belirlenir. 5 Kalıtsal özellikler insandan insana farklılık gösterir. 3 Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları : Canlılardaki kalıtsal özelliklerin oğul döllere nasıl aktarıldığını inceleyen kalıtım (genetik) bilimi ile ilgili ilk çalışmalar yılları arasında Gregor Mendel tarafından yapılmıştır. Mendel, kalıtım ile ilgili çalışmalarını bezelye bitkisi üzerinde yapmıştır. Mendel in bezelyeler üzerinde yaptığı çalışmalardan çıkardığı sonuçlar bütün canlılar için genelleştirilmiş ve geçerli olmuştur. a) Mendel in Bezelyeleri Kullanma Nedenleri : 1 Kolay yetiştirilmeleri. 2 Çok çeşidinin olması. 3 Çabuk çoğalabilmesi. 4 Kendi kendini dölleyebilmesi. b) Mendel in Çalışma Esasları (Kuralları) (Başarılı Olma Nedenleri) : 1 Zıt görünüşlü karakterlerle çalışmıştır. (Yeşil Sarı, Düz Buruşuk). 2 Oluşan oğul dölleri dış görünüşlerine göre sayıp not etmiştir. 3 Matematik, biyoloji ve olasılık (istatistik) kurallarını kullanmıştır. 4 Oğul döller üzerindeki çalışmalarında birçok karakteri aynı anda incelememiş, karakterleri teker teker incelmiştir. 5 Saf bezelye bitkisi üzerinde çalışma yapmıştır. c) Kalıtım İle İlgili Terimler : 1 Karakter : Canlının sahip olduğu her bir özelliğe karakter denir. Örnek : Tohum rengi, tohum şekli, meyve rengi, göz rengi, saç rengi, saç şekli. 2 Gen : Canlıların sahip olduğu her bir özelliği yani her bir karakteri belirleyen ve bu karakterlerin aktarılmasını sağlayan kalıtım birimlerine, DNA parçalarına gen denir. Genler harflerle gösterilir. Baskın gen büyük, çekinik gen ise aynı harfin küçüğü ile gösterilir. Örnek : A, a, B, b, Yeşil Tohum Geni s Sarı Tohum Geni S 3 Alel Gen : Canlıların sahip olduğu her bir karakter (özellik) için biri anneden diğeri babadan gelen her bir gene alel gen, iki alel gene de alel gen çifti veya alel genler denir. Alel genler harflerle gösterilir. (Tohum şekli ile ilgili farklı özellikleri belirleyen yani düz ve buruşuk tohum şeklini belirleyen genlere alel genler denir.) Örnek : A, B, a, b, 4 Genotip : Canlının sahip olduğu karakterleri belirleyen genlerin dizilişi veya gen topluluklarına genotip denir. Örnek : AA, BB, Aa, Bb, 3

4 5 Fenotip : Canlının gözle görünen dış görünüşüne fenotip denir. Örnek : Yuvarlak, buruşuk, sarı, yeşil, kan grubunun A veya B olması, gözün siyah, yeşil olması. 6 Kromozom : Canlının kalıtım birimi olan genleri üzerinde taşıyan yapılara kromozom denir. 7 Homolog (Eş) Kromozom : Biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karakterlere ait genleri bulunduran kromozomlara homolog (eş) kromozom denir. 8 Dominant (Baskın) Gen : Etkisini (bulunduğu fenotipte) her zaman gösterebilen, büyük harflerle gösterilen ve en çok ortaya çıkan genlerdir. Örnek : A, B, Y, S, (siyah saç geni, koyu ten geni, siyah göz geni, uzun boy geni, A grubu geni) 9 Resesif (Çekinik) Gen : Etkisini (bulunduğu fenotipte) her zaman gösteremeyen, etkisini gösterebilmesi için iki tanesinin yan yana gelmesi gereken, küçük harflerle gösterilen ve en az ortaya çıkan genlerdir. (Çekinik genler, baskın genler olmadığında taşıdığı karakterleri oluştururlar yani etkisini gösterirler). Örnek : a, b, y, s, (sarı saç geni, açık ten geni, yeşil göz geni, kısa boy geni) 10 Homozigot (Saf=Arı) Döl : Canlıdaki her bir özelliği belirleyen gen çiftinin yani alel genlerin her ikisinin de aynı olması durumudur. Yani gen çiftinin ikisinin de baskın veya ikisinin de çekinik olması durumudur. Örnek : AA, BB, aa, bb, 11 Heterozigot (Melez=Hibrit) Döl : Canlıdaki her bir özelliği belirleyen gen çiftinin yani alel genlerin her ikisinin de farklı olması yani alel genlerin birinin baskın, birinin çekinik olması durumudur. Heterozigot dölde daima baskın gen etkisini gösterir (çekinik genin etkisi gizli kalır). Örnek : Aa,Bb,Yy, ÖRNEK : Karakter Göz Rengi Göz Rengi Karakterleri Göz Rengi Genleri (Alel Genler) Siyah Göz Rengi S Dominant (Baskın) Gen Alel Gen Mavi Göz Rengi s Resesif (Çekinik) Gen Alel Gen Genotip Fenotip SS (Alel Gen Çifti) Homozigot Dominant Siyah Gözlü Ss (Alel Gen Çifti) Heterozigot (Melez) Siyah Gözlü ss (Alel Gen Çifti) Homozigot Resesif Mavi Gözlü 4

5 d) Bezelye Bitkisindeki Karakterler (Özellikler) : Karakterler Dominant (Baskın) Karakter Dominant (Baskın) Gen Resesif (Çekinik) Karakter Resesif (Çekinik) Gen 1 Tohum Şekli Düzgün (Yuvarlak Şişkin) D Buruşuk d 2 Tohum Rengi Sarı S Yeşil s 3 Meyve Rengi Yeşil Y Sarı y 4 Meyve Şekli Düzgün (Yuvarlak Şişkin) D Buruşuk d 5 Çiçek Rengi Mor M Beyaz m 6 Meyve Kabuğu Rengi Renkli R Beyaz r 7 Gövde Uzunluğu Uzun U Kısa u 8 Çiçek Durumu Yanda (Eksen Üzerinde) Y Dal Ucunda (Uçta) y e) İnsandaki Karakterler (Özellikler) : Karakterler Dominant (Baskın) Resesif (Çekinik) Karakter Karakter 1 Saç Rengi Koyu Renk Saç (Siyah Saç) Açık Renk Saç (Sarı Kahverengi Saç) 2 Saç Şekli Kıvırcık Saç Düz Saç 3 Saç Dökülmesi Erken Dökülme Geç Dökülme 4 Kulak Memesi Ayrık Kulak Memesi (Serbest=Normal) Yapışık Kulak Memesi 5 Dil Yuvarlama Dil Yuvarlayabilme Dil Yuvarlayamama 6 Deri Yapısı Balık Pulluluk Normal Deri 7 Göz Rengi Koyu Renk Göz (Siyah Kahverengi Göz) Açık Renk Göz (Mavi Yeşil Ela Göz) 8 Ten Rengi Siyah Ten Beyaz Ten 9 Vücut Kıllılığı Sık Vücut Kıllılığı Seyrek Vücut Kıllılığı 10 Tırnak Rengi Beyaz Perçem Doğal Rengi 11 Diş Yapısı Diş Minesi Eksikliği Normal Diş Minesi 12 Göz Kusuru Astigmatizm Normal 13 Dudak Yapısı Kalın Dudaklılık İnce Dudaklılık 14 Burun Yapısı Geniş Burunluluk Dar Burunluluk 15 Tansiyon Yüksek Tansiyon Normal Tansiyon 16 İşitme Normal İşitme Doğuştan Sağırlık 17 Kirpik Uzun Kirpik Kısa Kirpik 18 Kan Pıhtılaşması Normal Kan Pıhtılaşması Kanın Pıhtılaşmaması (Hemofili) 19 Kan Hücresi Normal Kan Hücresi Orak Hücreli Anemi f) Çaprazlama : Erkek ve dişi bireylerin üreme hücrelerinin çekirdeklerinin birleşmesine döllenme, döllenme sayesinde üreme hücrelerindeki kromozomların üzerinde bulunan genlerin birleşmesine çaprazlama denir. Çaprazlama olayında; Anne ve babanın (ata döllerin) karakterlerini belirleyen genler P (parental döl) ile gösterilir. Anne ve babanın (ata döllerin) oluşturdukları üreme hücrelerinin yani gametlerin genotipi yani gametlerin genleri G (gametler) ile gösterilir. Gametlerin çaprazlanması sonucu oluşan oğul döllerin genotipi yani genleri F (filial döl = oğul döl = yavru döl) ile gösterilir. Anne ve babaya ait tek bir karakterin çaprazlanmasına monohibrit çaprazlama denir. 5

6 Çaprazlama Yapılırken ; 1 Anne ve babanın yani ata döllerin karakterlerini belirleyen genler yani karakterlerinin genotipleri belirlenir. 2 Gamet çeşitleri oluşturulur. 3 Gametler birleştirilir (çaprazlanır). 4 Çaprazlama sonucu oluşan oğul döllerin genotip ve fenotipleri ile bunların bulunma oranları yani yüzdeleri belirlenir. NOT : 1 İki farklı türden arı (saf=homozigot) dölün çaprazlanması sonucu oluşan ilk oğul döllerin genotipi F 1 ile F 1 de (ilk çaprazlamada) oluşan iki melez (hibrit=heterozigot) dölün çaprazlanması sonucu oluşan ikinci oğul döllerin genotipi F 2 ile gösterilir. g) Mendel in Yaptığı İlk Çaprazlama : Mendel, ilk olarak düzgün ve buruşuk tohumlu iki bezelye arasında çaprazlama yaptı ve elde ettiği ilk oğul döllerin yani bezelyelerin (ilk kuşağın) tamamının düzgün tohumlu olduğunu gördü. Bunun nedeni, elde edilen ilk oğul döllerin genotipinde baskın ve çekinik genlerin bulunması fakat baskın genlerin etkisini göstermesidir. Bu nedenle ilk oğul döller yani bezelyelerin tamamı düzgün tohumlu olmuştur. ÖRNEK 1 (F 1 DÖLLERİNİN BULUNMASI) (Monohibrit Çaprazlama) : Homozigot düzgün tohumlu ve homozigot buruşuk tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak olan bezelyelerin (oğul döllerin) genotip ve fenotipleri ile bunların yüzdelerini (oranlarını) bulun. 1. Yol : Homozigot Düzgün (Dominant) Homozigot Buruşuk (Resesif) : DD : dd 1 P (Ata Döller) : DD x dd 2 G (Gametler) : D D x d d 3 F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerin Genotipi) : Dd Dd Dd Dd 4 Genotip Çeşidi : Dd (Heterozigot) Genotip : % 100 Heterozigot (Dd) Genotip Oranı : % 100 Fenotip Çeşidi : Düzgün Tohumlu Fenotip : % 100 Düzgün Fenotip Oranı : % 100 Genotip ve Fenotip : % 100 Heterozigot (Dd) Düzgün 2. Yol : PUNT KARESİ 1. Bezelye 2. Bezelye ½ D ½ D ½ d ¼ Dd ¼ Dd ½ d ¼ Dd ¼ Dd 6

7 h) Mendel in Yaptığı İkinci Çaprazlama : Mendel, ikinci olarak, yaptığı ilk çaprazlamadan elde ettiği ilk oğul döllerden olan iki düzgün tohumlu bezelye arasında çaprazlama yaptı ve elde ettiği ikinci oğul döllerin yani bezelyelerin (ikinci kuşağın) ¾ ü nün düzgün tohumlu, ¼ ü nün de buruşuk tohumlu olduğunu gördü. Bunun nedeni, ilk oğul döllerde etkisini gösteremeyen genlerin, ikinci oğul döllerde etkisini gösterebilmesidir. ÖRNEK 2 (F 2 DÖLLERİNİN BULUNMASI) (Monohibrit Çaprazlama) : Heterozigot (melez) düzgün tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak olan bezelyelerin (oğul döllerin) genotip ve fenotipleri ile bunların yüzdelerini (oranlarını) bulun. 1. Yol : Heterozigot Düzgün (Melez) : Dd 1 P (Ata Döller) : Dd x Dd 2 G (Gametler) : D d x D d 3 F 1 (Çaprazlama ile Oluşan Oğul Döllerlin Genotipi) : DD Dd Dd dd 4 Genotip Çeşidi ve Oranı : 1/4 = % 25 Homozigot Dominant (DD) 1/4 = % 25 Homozigot Resesif (dd) 1/2 = % 50 Heterozigot (Melez) (Dd) Fenotip Çeşidi ve Oranı : 3/4 = % 75 Düzgün Tohumlu 1/4 = % 25 Buruşuk Tohumlu 2. Yol : PUNT KARESİ 1. Bezelye 2. Bezelye ½ D ½ d ½ D ¼ DD ¼ Dd ½ d ¼ Dd ¼ dd SONUÇLAR : 1 Homozigot (saf=arı) iki farklı dölün çaprazlanması sonucu oluşan (ilk) oğul döller; % 100 Heterozigot (Melez) olur. 2 Heterozigot (melez=hibrit) iki aynı dölün çaprazlanması sonucu oluşan (ikinci) oğul döller; 1/4 = % 25 Homozigot Dominant (Baskın), 1/4 = % 25 Homozigot Resesif (Çekinik), 2/4 = % 50 Heterozigot (Melez) olur. 7

8 ÖRNEKLER : 1 Homozigot buruşuk tohumlu bezelye ile heterozigot düzgün tohumlu bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak bezelyelerin genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. 2 Homozigot uzun boylu bezelye ile heterozigot uzun boylu bezelyenin çaprazlanması sonucu oluşacak bezelyelerin genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. 3 Homozigot kahverengi gözlü anne ile heterozigot siyah gözlü babanın çocuklarının göz renkleri ne olabilir? 4 Heterozigot kıvırcık saçlı anne ile homozigot düz saçlı babanın çocuklarının saç şekli ne olabilir? 5 Homozigot siyah kıllı fare ile homozigot kahverengi kıllı iki fare çaprazlandığında; a) İlk oğul döllerin (ilk kuşakta oluşan yavruları) genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. b) İlk oğul döllerden ikisi (ilk kuşakta oluşan farelerden ikisi) kendi arasında çaprazlandığında oluşan yavruların genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. 6 Yapışık kulak memesine sahip anne ile ayrık kulak memesine sahip babanın çocuklarının kulak memesi ile ilgili genotip ve fenotipleri ile bunların oranlarını bulun. 7 Annesi homozigot mavi gözlü, homozigot babası kahverengi gözlü olan kahverengi gözlü bir erkek kendi genotipinde bir bayan ile evleniyor. Bu evlilikten olmuş olan mavi gözlü kız çocuğu babasının genotipindeki birey ile evlenirse başlangıç noktasındaki anne ve babasının mavi gözlü bir kız toruna sahip olma sansı nedir? ı) Mendel Yasaları : Mendel in yaptığı çalışmalar sonucu elde ettiği yasalardır. 1 Karakterlerin Benzerliği (Birleşmesi) (İzotipi = Eş Tiplilik) Kanunu : Farklı türden homozigot iki dölün (biri baskın, biri çekinik) çaprazlanması sonucu elde edilen ilk oğul döllerin (F 1 dölünün) hepsinin fenotip ve genotipleri aynıdır ve hepsi de %100 heterozigot yani melezdir. Homozigot Dominant x Homozigot Resesif = %100 Heterozigot (Melez) DD x dd = %100 Dd 2 Karakterlerin Gizli Kalması (Dominantlık, Resesiflik) Kanunu : F 1 dölünde elde edilen melez bireylerin genotipinde baskın ve çekinik genler birlikte bulunur. Bu bireylerin genotipinde baskın gen etkisini gösterirken, çekinik genin etkisi gizli kalır. Dd Baskın gen (D) etkisini gösterir ve düzgün görünüşlüdür. Çekinik gen (d) etkisini gösteremez ve etkisi gizli kalır. 3 Karakterlerin Ayrılması (=Dağılması) (Segrasyon)Kanunu : Melez iki aynı dölün (F 1 dölünden elde edilen) kendi arasında çaprazlanması sonucu elde edilen (oluşan) ikinci oğul döllerin (F 2 dölünün) karakterleri birbirinden ayrılır. F 2 dölünde (ikinci oğul döllerde) elde edilen bireylerin; 1/4 ü homozigot dominant, 1/4 ü homozigot resesif, 2/4 ü de heterozigot (melez) bireylerdir. 8

9 Heterozigot x Heterozigot = 1/4 Homozigot Dominant 1/4 Homozigot Resesif 2/4 Heterozigot (Melez) Dd x Dd = 1/4 DD 1/4 dd 2/4 Dd 4 İnsanda Cinsiyetin Belirlenmesi : Canlıların sahip olduğu hücreler kromozom sayısına göre diploit (2n) kromozomlu hücreler ve haploit (n) kromozomlu hücreler olarak iki çeşittir. Canlıların vücut özelliklerini belirleyen ve 2n kromozomlu olan hücrelere vücut hücreleri veya diploit (2n) kromozomlu hücreler denir. İnsanların vücut hücrelerinde 2n=46 kromozom bulunur. Canlılarda üreme olayını gerçekleştiren ve n kromozomlu olan hücrelere üreme hücreleri veya gametler veya haploit (n) kromozomlu hücreler denir. İnsanların üreme hücrelerinde (yani sperm ve yumurta hücrelerinde) n=23 tane kromozom bulunur. Eşeyli üreyen canlıların vücut hücrelerinde iki çeşit kromozom bulunur. Canlıların vücut özelliklerini belirleyen kromozomlara vücut (otozom) kromozomları, canlının cinsiyetini belirleyen kromozomlara eşey (cinsiyet=gonozom) kromozomları denir. İnsanların vücut hücrelerinde bulunan 46 (23 çift) kromozomdan 44 tanesi (22 çifti) vücut özelliklerini belirleyen vücut kromozomlarıdır. İnsanların vücut hücrelerinde bulunan 46 (23 çift) kromozomdan 2 tanesi (1 çifti) cinsiyeti belirleyen cinsiyet (eşey) kromozomlarıdır. Cinsiyet kromozomları erkeklerde XY, kadınlarda XX şeklinde gösterilir. İnsanlarda cinsiyeti Y kromozomu belirler. Hücrelerinde Y kromozomu bulunduranlar erkek, bulundurmayanlar ise dişidir. İnsanlarda bir çiftin çocuklarının kız ya da erkek olma ihtimali % 50 (1/2) dir. Kadın ve erkeklerin vücut görünüşlerinin farklı olmasının nedeni, cinsiyet kromozomlarının üzerindeki genlerin farklı olmasıdır. İnsanların vücut hücrelerinde bulunan cinsiyet kromozomları bazı kalıtsal hastalıkları da (hemofili, renk körlüğü gibi) taşır. Erkeklerde; Vücut Hücrelerinde : 2n = 46 ( 44 + XY ) kromozomları bulunur. (Vücut + Cinsiyet) Üreme Hücrelerinde: n = 23 (22+X, 22+Y) kromozomları bulunur. Kadınlarda; Vücut Hücrelerinde : 2n = 46 ( 44 + XX ) kromozomları bulunur. (Vücut + Cinsiyet) Üreme Hücrelerinde: n = 23 (22+X, 22+X) Örnek : Bir çiftin çocuklarının kız ya da erkek olma ihtimali nedir? kromozomları bulunur. Anne : 44 + XX 1 P : 44+XX. 44+XY Baba : 44 + XY 2 G : 22+X 22+X. 22+X 22+Y 3 F : 44+XX 44+XX 44+XY 44+XY % 50 (1/2) % 50 (1/2) 4 Genotip: % 50 (1/2) 44+XX Ve %50 (1/2) 44+XY Fenotip : %50 (1/2) Dişi (Kız) %50 (1/2) Erkek 9

10 5 Kalıtsal Hastalıklar ve Kalıtsal Hastalıkların Taşınması : Canlıların sahip oldukları ve anne babalarından aldıkları özelliklere kalıtsal özellikler denir. Kalıtsal özelliklerin tamamı kromozomların üzerinde bulunan genlerle taşınır. Canlılardaki kalıtsal özelliklerden biride kalıtsal hastalıklardır. Kalıtsal hastalıklar, kromozom sayılarında eksiklik ya da fazlalık olması nedeni ile ya da genlerdeki değişimler sonucunda ortaya çıkabilir. Bununla birlikte genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi ile ortaya çıkan hastalıklar da vardır. Kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, şişmanlık, diyabet gibi hastalıklar ve kanserler buna örnek olabilir. Kalıtsal hastalıkların tamamı kromozomların üzerinde bulunan genlerle oğul döllere taşınır. Kalıtsal hastalıkların bir kısmı vücut kromozomları ile bir kısmı da cinsiyet kromozomları ile taşınır. Kalıtsal hastalıkları taşıyan genler baskın veya çekinik olabilir. Vücut kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıkların genleri baskın veya çekinik olabilir. Vücut kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıklardan gece körlüğü, yapışık veya kısa parmaklılık, cücelik, kalıtsal miyopluk ve hipermetropluk, katarakt baskın genlerle taşınırken sağırlık, dilsizlik, albinoluk (saç, el, ayakta renk pigmenti üretilmemesi), orak hücreli anemi, Down sendromu (mongolizm), Akdeniz anemisi, sistik fibrozis, ailesel Akdeniz ateşi, şeker hastalığı, altıparmaklılık ise çekinik genlerle taşınır. Cinsiyet kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıkların genleri çekiniktir. Cinsiyet kromozomları ile taşınan hemofili, renk körlüğü, gibi kalıtsal hastalıkların genleri X kromozomu üzerinde, kellik, balık pulluluk gibi hastalıkların genleri Y kromozomu üzerinde bulunur. NOT : 1 Genetik hastalıklar tanı merkezine başvuran kişiler, genetik uzmanları tarafından değerlendirilir. Bu kişilerin genetik hastalıklarla ilgili aile geçmişleri incelenerek soy ağaçları belirlenir ve gerekli genetik testler yapılır. 2 Çocuklarında zeka geriliği, fiziksel bozukluk, gelişme geriliği ve boy kısalığı gibi gelişim bozuklukları saptanmış ailelerde gerekli genetik incelemeler yapılır. Genetik bir hastalık için taşıyıcılık saptanması, gebelikteki tekrarlayan bebek kayıpları veya çiftlerde kısırlık gözlenmesi durumunda bunların nedenleri genetik hastalıklar tanı merkezlerinde araştırılır. 3 Akdeniz anemisi, orak hücreli anemi, kistik fibrozis, ailesel Akdeniz ateşi, kas hastalıkları gibi sık görülen kalıtsal hastalıklar için gerekli testler uygulanır. Bununla birlikte meme ve bağırsak kanseri, kalp ve damar hastalıkları oluşmasında etkili olan genetik faktörler incelenmekte, kemik erimesi ve astım gibi sık görülen hastalıklarda erken tedaviyi sağlayıcı veya belirleyici genetik testler yapılabilmektedir. 6 Cinsiyete Bağlı Kalıtsal Hastalıklar (Eşeye Bağlı Kalıtım) : İnsanlarda bazı hastalıklar kalıtsal olup, bu hastalıklar cinsiyet (eşey) kromozomları üzerindeki çekinik genlerle taşınır. Bazı hastalıkların genleri sadece X kromozomu üzerinde taşınırken bazı hastalıkların genleri de sadece Y kromozomu üzerinde taşınır. Cinsiyet kromozomları üzerindeki genlerle taşınan bu hastalıklara cinsiyete bağlı kalıtsal hastalıklar denir. a) X Kromozomu Üzerinde Taşınan Kalıtsal Hastalıklar : İnsanlarda renk körlüğü (Daltonizm) ve hemofili gibi hastalıklar cinsiyet kromozomlarından (X ve Y) sadece X kromozomu üzerinde bulunur, Y kromozomu üzerinde bu hastalıkların genleri bulunmaz ve bu hastalıklar çekinik genlerle belirlenir. Normal genler bu hastalık genlerine baskındır. Erkeklerde Y kromozomunda bu gene karşılık gelen kısım bulunmadığından, X kromozomundaki özellik kendisini erkeğin fenotipinde doğrudan gösterir. Dişi fenotipinde bu çekinik özelliklerden birisinin görülmesi için homozigot durumda bulunması gerekir. Bu nedenle bu hastalıklar erkeklerde daha çok ortaya çıkar. X kromozomu ile taşınan ile taşınan kalıtsal hastalıklarla ilgili olarak; Babadan sadece kız çocuklara aktarılır. Anneden hem kız, hem de erkek çocuklara aktarılır. 10

11 Kız çocuğun hasta olabilmesi için hem annesinden, hem de babasından hastalık genini alması gerekir. Hasta annenin bütün erkek çocukları mutlaka hasta olur. Erkek çocukların yarısı hasta, diğer yarısı sağlamsa anne mutlaka taşıyıcıdır. Kız çocukları hasta ise baba mutlaka hastadır. 1 ) Renk Körlüğü (Daltonizm) : Renk körlüğü, kırmızı ve yeşil (veya bazen sarı) renkleri ayırt edememe hastalığıdır. Renk körlüğü hastalığı çekinik genlerle belirlenir ve bu gen sadece X kromozomu üzerinde bulunur. Y kromozomu üzerinde renk körlüğü hastalığı geni bulunmaz. Renk körlüğü hastalığı geni r ile renk körü olmama yani normal ve sağlam olma geni R ile gösterilir. Renk Körlüğü Geni : r Normal (Sağlam) Gen : R Erkeklerde; X R Y : Normal (Sağlam) X r Y : Renk Körü Hastası Kadınlarda; X R X R : Normal (Sağlam) X R X r : Taşıyıcı (Sağlam) X r X r : Renk Körü Hastası 2 ) Hemofili : Hemofili, kanın pıhtılaşmaması (ya da geç pıhtılaşması) hastalığıdır. Hemofili hastası olan insanlarda kanın pıhtılaşmasını sağlayan protein üretilmez. Çok küçük bir yaralanmada, sıyrıkta veya iç kanamada akan kan uzun süre durdurulamaz ve kan kaybından kişi hayatını kaybeder. Hemofili hastalığı çekinik genlerle belirlenir ve ve bu gen sadece X kromozomu üzerinde bulunur. Y kromozomu üzerinde hemofili hastalığı geni bulunmaz. Hemofili hastalığı geni h ile hemofili olmama yani normal ve sağlam olma geni H ile gösterilir. Hemofili Hastalığı Geni : h Normal (Sağlam) Gen : H Erkeklerde; X H Y : Normal (Sağlam) X h Y : Hemofili Hastası Kadınlarda; X H X H : Normal (Sağlam) X H X h : Taşıyıcı (Sağlam) X h X h : Hemofili Hastası b) Y Kromozomu Üzerinde Taşınan Kalıtsal Hastalıklar : İnsanlarda kellik, kulak kıllılığı, sakal ve bıyık çıkmaması (köselik), balık pulluluk, ayak parmaklarının yapışık olması gibi hastalıklar cinsiyet kromozomlarından (X ve Y) sadece Y kromozomu üzerinde bulunur, X kromozomu üzerinde bu hastalıkların genleri bulunmaz ve bu hastalıklar çekinik genlerle belirlenir. Normal genler bu hastalık genlerine baskındır. Y kromozomu ile taşınan ile taşınan kalıtsal hastalıklarla ilgili olarak; Dişilerde Y kromozomu bulunmadığı için bu hastalıklara dişilerde rastlanmaz. Sadece erkeklerde görülür. 11

12 Hasta babanın bütün erkek çocukları hastadır. Hastalık Geni : h Normal (Sağlam) Gen : H Erkeklerde; XY H : Normal (Sağlam) XY h : Hasta Kadınlarda; Dişi kesinlikle sağlıklıdır. 7 Diğer Kalıtsal Hastalıklar : İnsanlarda cinsiyet kromozomları ile taşınan kalıtsal hastalıklar dışında orak hücreli anemi, Down sendromu (mongolizm), Akdeniz anemisi, sistik fibrozis, ailesel Akdeniz ateşi gibi vücut kromozomları üzerindeki çekinik genlerle taşınan kalıtsal hastalıklar da görülebilir ve bu hastalıklar anne ve babadan çocuklarına geçer. a) Orak Hücreli Anemi : Alyuvarlar kan hücresinin değişikliğe uğrayarak sertleşip orak şeklini alması hastalığıdır. Orak hücreli anemi hastalığına sahip kişilerde alyuvarlar yeterli miktarda oksijen taşıyamaz. Ayrıca orak şekilli alyuvar hücreleri kan damarlarını tıkayarak bazı organların ya da dokuların yeterli oksijen almasını engeller. Orak hücreli anemi çekinik genle belirlenir. Anne ve babada orak hücreli anemi hastalığı geni var ve bu hastalık genlerinin her ikisi de yavruya geçmişse yavruda bu hastalık ortaya çıkar. Tedavisi yoktur. b) Down Sendromu (Mongolizm) : İnsanlarda ki vücut hücrelerinin 46 kromozom yerine 47 kromozomlu olma durumunda ortaya çıkan hastalığa down sendromu denir. Bu hastalığa sahip kişiler geniş elli, kısa parmaklı ve tıknaz vücutludur. Tedavisi yoktur. c) Akdeniz Anemisi (Kansızlığı) (Talasemi) : Kanda bulunan alyuvarların yapısındaki hemoglobin maddesinin yapımının kusurlu olması ve hemoglobinin hücrelerin ihtiyacı olan oksijeni yeterince taşıyamaması hastalığıdır. Hücre ve dokularda oksijenin azalması sonucu solukluk, halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, gelişme geriliği gibi sorunlar ortaya çıkar. Akdeniz anemisi çekinik genle belirlenir. Anne ve babada Akdeniz anemisi hastalığı geni var ve bu hastalık genlerinin her ikisi de yavruya geçmişse yavruda bu hastalık ortaya çıkar. Tedavisi yoktur. d) Sistik Fibrozis : Çocukluk çağında görülen, pankreas, bronş ve soluk borusundaki salgı bezlerinin yapışkan ve koyu salgı üretmesi nedeniyle salgı kanallarının tıkanmasına neden olan kalıtsal bir hastalıktır. Bebeğin erken dönemlerinde ortaya çıkar ve ter testiyle belirlenir. Sistik fibrozis çekinik genle belirlenir. Anne ve babada sistik fibrozis hastalığı geni var ve bu hastalık genlerinin her ikisi de yavruya geçmişse yavruda bu hastalık ortaya çıkar. Tedavisi yoktur. e) Ailesel Akdeniz Ateşi : Genelde Akdeniz kıyısındaki ülkelerin insanlarında görülen, vücut hücrelerindeki 16. kromozomun mutasyona uğraması sonucu ortaya çıkan ve çekinik genlerle taşınan kalıtsal bir hastalıktır. Ani başlayan ve kısa süreli olan karın, göğüs veya eklemlerde ağrı ile birlikte ateş olması ve genç yaşta böbrek yetmezliği gibi belirtileri vardır. Hayat boyu kolşisin ilacı uygulanarak etkileri azaltılabilir, tam bir tedavisi yoktur. f) Turner Sendromu : İnsanların vücut hücrelerinin 45 kromozomlu olma durumudur. 12

13 NOT : 1 Renk körlüğü ve hemofili hastalığı erkeklerde bir çekinik genle, kadınlarda iki çekinik genle ortaya çıkar. Erkeklerde Y kromozomu üzerinde gen bulunmadığı için normal (sağlam olma) genin baskın özellik gösterme ihtimali azalır. Kadınlarda taşıyıcı olma ihtimali vardır ama erkekler taşıyıcı olamazlar. Bu nedenle erkeklerde renk körlüğü ve hemofili hastalığının ortaya çıkma ihtimali kadınlardan daha fazladır. ÖRNEKLER : 1 Kalıtsal hastalık geni taşıyıcısı anne ve babanın çocuklarında kalıtsal hastalığın ortaya çıkma ihtimali nedir? 2 Kalıtsal hasta anne ile sağlam (normal) babanın çocuklarında kalıtsal hastalığın ortaya çıkma ihtimali nedir? 3 Kalıtsal hasta anne ile taşıyıcı babanın çocuklarında kalıtsal hastalığın ortaya çıkma ihtimali nedir? 4 Renk körü anne ile normal babanın çocuklarının renk körü olma ihtimali nedir? 5 Renk körü hastalığı taşıyıcısı anne ile normal (sağlam) babanın çocuklarının renk körü olma ihtimali nedir? 6 Normal (sağlam) anne ile hemofili hastası babanın çocuklarının hemofili hastası olma ihtimali nedir? (Erkek çocukların normal olma ihtimali nedir?) 7 Hemofili hastalığı taşıyıcısı anne ile hemofili hastası babanın çocuklarının hemofili hastası olma ihtimali nedir? 8 Akraba Evliliği ve Sakıncaları : Günümüzde kalıtsal hastalıkların tedavisi büyük oranda yapılamamaktadır. Kalıtsal hastalıklardan korunmak için sadece önlem alınabilir. Kalıtsal hastalıklar baskın veya çekinik genlerle taşınır. Baskın genlerle taşınan kalıtsal hastalıklara sahip olan kişilerin çocuklarında bu hastalıklar büyük ihtimalle ortaya çıkar. Kalıtsal hastalıkların çoğu çekinik genlerle taşınır. Çekinik genlerle taşınan bu hastalıkların ortaya çıkması için iki hastalık geninin yan yana gelmesi yani homozigot durumda olması gerekir. İki hastalık geninin yan yana gelmesi içinde anne ve babada bu hastalık genlerinin bulunması gerekir. Aralarında kan bağı olan kişilerin evlenmesine akraba evliliği denir. İnsanlardaki kalıtsal hastalık genleri anne ve babalarından yani atalarından gelir. Kalıtsal hastalık geni taşıyan kişinin yakın akrabalarında aynı hastalık geninin bulunma ihtimali, akraba olmayan kişilere göre daha yüksektir. Bu nedenle kalıtsal hastalık geni taşıyan ve akraba olan kişilerin evlenmesi halinde kalıtsal hastalık ortaya çıkabilir. Kalıtsal hastalık genini taşıyan ve akraba olan iki kişinin evlenmeleri ve çocuklarının olması durumunda, çocuklarında kalıtsal hastalığın ortaya çıkma ihtimali 1/4 olur. Ama evlenen bireylerden biri sağlıklı, diğeri hasta dahi olsa çocuklarından hiçbiri hasta olmaz, sadece hastalık genini taşır. NOT : 1 Kalıtsal hastalıklardan korunmak için ; 1 Akraba evliliği yapılmamalıdır. 2 Evlenmeden önce gen testi yaptırılmalıdır. 3 Kalıtsal hastalık genini taşıyan evli bireylerin çocuk yapmaları önlenmelidir. 4 Kalıtsal hastalıklar konusunda aileler bilgilendirilmelidir. 13

14 2 Ülkemizde akraba evliliği oranı % 22 dir. 3 Çocuklarda zekâ geriliğine neden olan fenil ketonüri hastalığı ülkemizde 3500 de 1 oranında, Japonya da de 1 oranında görülmektedir. 4 Akraba evliliği sonucu oluşacak kalıtsal hastalıklı (albino) çocuk sayısı, normal olarak ailesinde kalıtsal hastalık (albinoluk) bulundurmayan ve akraba olmayan kişilerin hastalıklı çocuklarının sayısının 100 katıdır. 5 KK Normal Sağlam kk Hasta Kk Taşıyıcı Sağlam 9 Kan Grupları : Kan hücrelerinden alyuvarlar üzerinde (zarında) A ve B proteinlerinin (antijenlerinin) bulunup bulunmamasına göre A, B, AB ve O (sıfır) grubu olmak üzere 4 çeşit kan grubu vardır. Alyuvarlar Üzerinde; Rh Proteini Varsa Rh Proteini Yoksa A Proteini Varsa A Kan Grubu A Rh (+) A Rh ( ) B Proteini Varsa B Kan Grubu B Rh (+) B Rh ( ) A ve B Proteini Varsa AB Kan Grubu AB Rh (+) AB Rh ( ) A ve B Proteini Yoksa 0 Kan Grubu 0 Rh (+) 0 Rh ( ) a) Kan Nakli : Kan naklinde her grup sadece kendi grubundan kan alır veya verir. Ancak zorunlu hallerde bazı gruplar bazı gruplardan kan alabilir veya verebilir. Kan gruplarından 0 (sıfır) grubu genel vericidir yani bütün gruplara kan verirken sadece kendi grubundan kan alır. Sıfır kan grubu A, B ve AB kan grubuna sahip bireylere verildiğinde hiçbir bireyde çökmeye neden olmaz. Çünkü sıfır kan grubuna sahip bireyin alyuvar yüzeyinde hiç bir antijen bulunmaz. Kan gruplarından AB grubu genel alıcı kan grubudur yani bütün gruplardan kan alırken sadece kendi grubuna kan verir. Çünkü AB kan grubuna sahip bireylerin kan plazmasında hiç bir antikor bulunmaz. Kan gruplarından A grubu 0 ve kendi grubundan kan alırken, AB grubuna ve kendi grubuna kan verir. Kan gruplarından B grubu 0 ve kendi grubundan kan alırken, AB grubuna ve kendi grubuna kan verir. Rh (+) grubu; Rh (+) e verir. Rh (+) ve Rh ( ) ten alır. Rh ( ) grubu; Rh (+) ve Rh ( ) e verir. Rh ( ) ten alır. A A A A AB AB Genel Alıcı O Genel Ver ici O B A Genel Alıcı A O O B B Genel Ver ici B 14

15 b) Kan Naklinde Çökelme (Aglutinasyon) : Kan nakillerinde kan verenin antijeni ve kan alanın antikoru göz önünde bulundurulmalıdır. Eğer kanda bir antijen ve bu antijene uygun antikor karşılaşırsa çökme, yani aglutinasyon olur. c) Kan Gruplarının Genotipi : Kan gruplarından A ve B grubu baskın, O grubu çekiniktir. A ve B eş baskın genlerdir. Kan Grubunun Fenotipi A B Kan Grubunun Genotipi Homozigot A Heterozigot A Homozigot B Heterozigot B AA AO BB BO Alyuvarlardaki Protein Çeşidi (Antijen) A Proteini (A Antijeni) B Proteini (B Antijeni) O Homozigot O OO Protein Yok A ve B Proteini AB Heterozigot AB AB (A ve B Antijeni) Homozigot Rh RhRh (RR) Rh Proteini Rh (+) Heterozigot Rh Rhrh (Rr) (Rh Antijeni) Rh ( ) Homozigot rh rhrh (rr) Protein Yok Plazmadaki Çökeltici Protein Çeşidi (Antikor) Anti B Proteini (B antikoru) Anti A Proteini (A antikoru) Anti A ve B Proteini (A ve B antikoru) Çökeltici Protein Yok Çökeltici Protein Yok Anti Rh Proteini (Rh Antikoru) (Rh Proteini Gelirse anti Rh Oluşur, Normalde Yoktur) d) Kan Uyuşmazlığı : Kan uyuşmazlığı Rh faktörü ile ilgilidir. Kan uyuşmazlığının ortaya çıkması için annenin Rh ( ), çocuğun (embriyonun veya fetüsün) ve babanın Rh (+) kan grubunda olması gerekir. Fetüsün kanındaki Rh proteini annenin kanına geçerse, anne kanında Rh antikoru yani çökeltici maddesi oluşur. Anne kanında oluşan bu Rh antikoru yani çökelticisi (yani anti Rh proteini) tekrar fetüse geçtiğinde fetüsün alyuvar hücreleri parçalanır ve embriyo ölür. Anne Rh (+), fetüs Rh ( ) ise kan uyuşmazlığı görülmez ve doğacak çocuk yönünden problem oluşturmaz. Çünkü annenin kanı fetüse geçse bile fetüsün bağışıklık sistemi henüz gelişmediği için fetüs henüz antikor üretemez ve fetüste Rh proteini bulunmadığı için fetüsün kanının annenin kanına geçmesinin bir sakıncası olmaz. Kan uyuşmazlığı ilk çocuklarda görülmeyebilir. Fakat sonraki çocuklarda düşüklere ve sarılığa yol açabilir. Çocuğun kanının değiştirilmesi gerekir. ÖRNEKLER : 1 Heterozigot A kan gruplu anne ile O kan gruplu babanın çocuklarının kan grupları ne olabilir? 2 Heterozigot A kan gruplu anne ile heterozigot AB kan gruplu babanın çocuklarının kan grupları ne olabilir? 3 Heterozigot AB kan gruplu anne ile O kan gruplu babanın çocuklarının kan grupları ne olabilir? 4 Bir çiftin çocuklarının kan grupları 1/2 oranında heterozigot A ve 1/2 oranında heterozigot B oluyorsa anne ve babanın kan grupları ne olabilir? 15

16 10 Kalıtım Problemlerinin Soy Ağacı İle Çözümü : Canlılardaki bazı kalıtsal özelliklerin birkaç kuşak boyunca bireylerdeki etkilerini gösteren şemaya soy ağacı denir. Soy ağaçlarında erkek bireyler şeklinde, dişi bireyler şeklinde gösterilirler. Soy ağaçlarında evlenen ya da eş olan bireyler çizgi ile birleştirilerek şeklinde gösterilirler. Soy ağaçlarında bireyleri temsil eden şekillerin içleri boş veya dolu olabilir. İçi boş olan şekiller bireylerin sağlam veya taşıdıkları karakterin baskın olduğunu, içi dolu olan şekiller ise bireylerin hasta veya taşıdıkları karakterlerin çekinik olduğunu gösterir. Soy ağacı ile ilgili problemler çözülürken; Bireylerin genlerine bakılır ve genlerin baskın mı yoksa çekinik mi olduğu belirlenir. Erkek çocukların hastalık genini annesinden, kız çocukların ise hastalık genini hem anne hem de babasından aldığı göz önünde bulundurulur. Çocukların sahip olduğu her karakter için iki genin gerektiği göz önünde bulundurulur. ÖRNEKLER : 1 Kulak memesi yapışık anne ile kulak memesi ayrık babanın çocuklarının kulak memesi yönünden genotiplerini gösteren soy ağacını çizin. Ayrık (Normal) Kulak Memesi Geni K Yapışık Kulak Memesi Geni k 2 Şekildeki soy ağacında bulunan bireylerin, 11 numaralı bireyin nesi olduğunu ve saç şekli yönünden genotip ve fenotiplerini belirleyin. Düz Saç Şekli Geni k Kıvırcık Saç Şekli Geni K Şekildeki soy ağacına göre 4 numaralı bireyin 0 kan grubuna sahip olma ihtimali nedir? 0 A 1 2 0?

17 4 Şekildeki soy ağacında içi siyah olarak gösterilen bireyler renk körü hastasıdır. 1 nolu bireyin renk körlüğü hastalığı yönünden genotipi nasıl olur? Şekildeki soy ağacında çocukların genotipleri verilmektedir. Buna göre anne ve babanın genotipleri ne olur? 1 2 AB A0 B Şekilde, hemofili yönünden bir ailenin soy ağacı verilmiştir. 3 numaralı birey hemofiliden öldüğüne göre 4 numaralı bireyin hemofili hastası olma ihtimali nedir? Şekilde, renk körlüğü yönünden bir ailenin soy ağacı verilmiştir. Buna göre ailedeki bireylerin renk körlüğü hastalığı yönünden genotipleri nasıl olur?

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Canlı vücudunu oluşturan karakterleri üremeyle nesilden nesile aktarılmasını inceleyen kalıtım birimine genetik denir. Anne ve babadan gelen eşey hücreleri zigotu oluşturur. Bu hücrelerle birlikte gelen

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM B- KALITIM (6 SAAT) 1- Gen 2- Kalıtım ve Kalıtsal Özelliklerin Kazanılması 3- Mendel in Kalıtıma Kazandırdığı Bilgiler ve Mendel Yasaları

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / KALITIM KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR KALITIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR 1 Kalıtım : Bir canlının sahip olduğu özelliklerin nesilden nesile aktarılması olayına kalıtım denir. Genetik: Canlı soyları arasındaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkmasını

Detaylı

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ

8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 8. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ 1.Ünite : Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 2. KONU: KALITIM Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini inceleyen bilim

Detaylı

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri

Fen ve Teknoloji 8 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM MENDEL İN ÇALIŞMALARI. ? Mendel in bezelye bitkisini kullanma nedenleri 1.ÜNİTE: HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 2. KALITIM Anahtar Kavramlar: Gen Genetik Fenotip Genotip Kalıtım Canlılardaki karakterlerin oluşumunu, yavru döllere geçişini ve canlılarda gözlenen çeşitliliğin nedenlerini

Detaylı

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ

A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Modern Genetik Biyoloji Ders Notları A. EġEYĠN BELĠRLENMESĠ Bazı omurgasız hayvanlarda ve tam çiçek bulunduran bitkilerin büyük çoğunluğunda hem dişi hem de erkek organ birlikte bulunur. Bazı canlılarda

Detaylı

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji

KILAVUZ SORU ÇÖZÜMLERİ Fen ve Teknoloji MİTOZ -. Ünite 6. Deniz yıldızının kopan parçasının yenilenmesi (onarım), ağaç gövdesinin büyümesi (büyüme) ve zigotun embriyoya dönüşmesi mitoz bölünme ile gerçekleşirken insanlarda yumurta hücresinin

Detaylı

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I )

2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 2014-2015 II.DÖNEM BİYOLOJİ 10. SINIF ÇALIŞMA SORULARI (I ) 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. Kahverengi gözlü anne ve babanın ilk çocukları yeşil gözlü

Detaylı

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4

14 HhBbeeAa X HhBbEeAa genotipli bireylerin çaprazlanmasından oluşacak bireyler kaç farklı genotipte olabilir? A) 16 B) 54 C) 27 D) 11 E) 4 KALITIM 1 AaBb X AaBb şeklindeki çaprazlanmadan 256 oğul birey oluşmuştur. ab fenotipindeki bireyler oluştuktan kısa bir süre A) 32 B) 64 C) 128 D) 192 E) 240 2 2) Bir karakter üzerinde A, B, C, D, E şeklinde

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur.

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur. ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım Üreme: Canlıların kendilerine benzer bireyler oluşturarak nesillerini devam ettirmeleri olayı üreme olarak adlandırılır. Üreme olayı;

Detaylı

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen

KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI. 4. Rabia renkkörlüğü yönünden bir ailenin soy ağacını şekilde verilen KALITIM- FATIH GIZLIGIDER SORULARI 1. Fatma, melez sarı bezelyeleri birbiri ile çaprazladığında oluşabilecek ihtimalleri pasta grafik ile gösteriyor. Fatma nın çizmiş olduğu grafik aşağıdakilerden hangisi

Detaylı

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz?

Bir çiftin dört çocuğunun kan grubu yukarıdaki gibidir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi anne ve babanın kan gruplarından olamaz? 4) İnsanlarda kahverengi gözlülük yeşil gözlülüğe baskındır.aşağıda verilen göz genotiplerinden hangisine sahip olan aileden, yeşil gözlü çocuk olma ihtimali yoktur? 1) Himalaya tavşanı, tüyü kazınıp buz

Detaylı

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ

Bunları Biliyor musunuz? MİTOZ MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157

Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(1-4)}... 141. Kan Grupları {Test(5-8)}... 149. Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9-12)}... 157 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM- KALITIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK... 9 BÖLÜM-2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 95 Kalıtımla İlgili Kavramlar... 9 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları... 9 Modern Genetik... 22

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64

Ayxmaz/biyoloji. genotipine sahip organizma kaç çeşit gamet. yapılabilir? a. 4 b. 8 c. 16 d. 32 e. 64 Mor çiçekli bir bitki kendini polenleri ile tozlaştırıldığında, sadece mor çiçekli yeni nesil üretilmiştir. Bu çaprazlama.. örnektir 1. hibridleşmeye. 2. eksik baskınlığa 3. Trihibrid kalıtıma. 4. ayrılma

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ

YAZILIYA HAZIRLIK SETİ. 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ YAZILIYA HAZIRLIK SETİ 8. Sınıf FEN VE TEKNOLOJİ 1. Fasikül İÇİNDEKİLER 3 Mitoz 10 Kalıtım 17 Mayoz 2 DNA ve Genetik Kod 31 Adaptasyon ve Evrim 1. Fasikül Hücre Bölünmesi ve Kalıtım 1. 3 HÜCRE BÖLÜNMESİ

Detaylı

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ

2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ T T ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım BÖLÜM KLITIM....................05 Kalıtımla İlgili Kavramlar................05 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları..........05 Modern Genetik.......................08

Detaylı

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5.

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5. SINIF Mitoz - Mayoz Bölünme TEST. Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi ile başlar ve birbirini takip eden evrelerle devam eder. 4. Aşağıda mayoz bölünmenin özellikleriyle ilgili bilgiler veriliyor.. Bir ana

Detaylı

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur.

Eksik baskınlık sığırlarda da görülür. Kırmızı bir sığır ile beyaz bir sığır çiftleştirilirse, meydana gelen yavrular demir kırı rengin de olur. ALELLER ARASINDAKİ DOMİNANTLIĞIN DERECESİ 1. EKSİK BASKINLIK Bazı özelliklerin ortaya çıkmasında genlerden biri diğerine tam baskınlık kuramaz. Bu nedenle heterozigot bireylerde her iki genin özelliği

Detaylı

8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014

8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014 8.SINIF 1.ÜNİTE KAZANIM DEĞERLENDİRME ÇALIŞMA YAPRAĞI-3../10/2014 A Aşağıdaki ifadelerin yanındaki boşluklara doğru ise D yanlış ise Y harfini yazınız. 1. Hayvan hücresinde sitoplâzma bölünmesi ara lamel

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Gelişimin Biyolojik Temelleri Öğr. Gör. Can ÜNVERDİ Konular kod kalıtım örüntüleri Down sendromu Fragile x sendromu Turner sendromu Klinefelter sendromu Prader willi sendromu danışma

Detaylı

KAN GRUPLARI ALYUVARLARINDA;

KAN GRUPLARI ALYUVARLARINDA; KAN GRUPLARI BÜTÜN İNSANLARDA KANIN YAPISI VE GÖ- REVLERİ AYNIDIR. İNSAN ALYUVARINDA VE KAN PLAZMASINDA BAZI PROTEİNLERİN BU LUNUP BULUNMAMASINA GÖRE BİRBİRLE- RİNDEN FARKLILIK GÖSTERİR. BU FARKLI- LIK

Detaylı

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KALITIMIN BÖLÜM KATILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN

Kalıtım ve Genetik Nedir? Bilimbenimle.com. Ozan EREN Kalıtım ve Genetik Nedir? Ozan EREN Kromozomlar ve Genler Saç rengi, saç sekli, göz rengi, dil yuvarlama gibi özellikler çevremizdeki bireyler arasında farklılık göstermektedir. Bu özellikler kalıtsal

Detaylı

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169

BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULAMALARI... 169 2 KLITIMIN BÖLÜM KTILIM VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK.... 07 GENEL İLKELERİ BÖLÜM 2 MODERN GENETİK UYGULMLRI.... 69 Genetik Nedir?... 07 Olasılık İlkeleri ve Uygulamaları... 08 Mendel İlkeleri ve Uygulamaları...

Detaylı

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI

8. SINIF MERKEZİ ORTAK YAZILILARA HAZIRLIK SORULARI 1. 4. Yukarıdaki şekil için aşağıda yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır? A) Hücre 2 kere mitoz bölünme geçirmiştir. B) Oluşan yavru hücreler ana hücrenin aynısıdır. C) Kromozom sayısı değişmemiştir.

Detaylı

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar.

1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.1. Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini açıklar. 1.2. Mitozu, çekirdek bölünmesi ile başlayan ve birbirini takip eden evreler olarak tarif eder. 1.3. Mitozda kromozomların

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1. Bir canlının mitoza hazırlanan hücresinde

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

HAFTA II Mendel Kanunları

HAFTA II Mendel Kanunları Biyoteknoloji ve Genetik I HAFTA II Mendel Kanunları Prof. Dr. Hilal Özdağ hilalozdag@gmail.com 2225826/125 1822 de doğdu. Lise den sonra felsefe okudu. 1843 te manastıra kabul edildi. 1849 ta papazlık

Detaylı

2- Hücre Bölünmesi : Bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canlılarda görülen bir olaydır.

2- Hücre Bölünmesi : Bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına hücre bölünmesi denir. Hücre bölünmesi bütün canlılarda görülen bir olaydır. ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1- Kromozom ve Özellikleri : Hücre, hücre zarı, sitoplâzma ve çekirdek olarak üç kısımdan oluşur. Hücredeki yaşamsal faaliyetleri yöneten, kontrol eden ve hücreye ait

Detaylı

This information (23) on X-linked genetic disorders is in Turkish X bağlantılı Genetik Hastalıklar (İngilizce'si X-linked Genetic Disorders)

This information (23) on X-linked genetic disorders is in Turkish X bağlantılı Genetik Hastalıklar (İngilizce'si X-linked Genetic Disorders) This information (23) on X-linked genetic disorders is in Turkish X bağlantılı Genetik Hastalıklar (İngilizce'si X-linked Genetic Disorders) Genetik (genetic) hastalıklara bir veya daha fazla hatalı gen

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI

11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI 11. SINIF BİYOLOJİ YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI *** Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Ancak sizlerin de bildiği gibi konu tekrarı yapmak, soru çözerek pekiştirmek,

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. ÖEM ORTAK SIAVI KASIM 1 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Canlıların belirli çevre koşullarında yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleri sayesinde ortama uyum sağlamasına adaptasyon

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

8. Sınıf. TEOG Tutarlılık. Fen ve Teknoloji 2015-2016

8. Sınıf. TEOG Tutarlılık. Fen ve Teknoloji 2015-2016 2015-2016 8. Sınıf TEOG Tutarlılık Fen ve Teknoloji Sorularımızın TEOG sorularıyla benzeşmesi, bizler için olduḡu kadar, bu kaynaklardan beslenen yüz binlerce öḡrenci ve yüzlerce kurum için büyük bir güven,

Detaylı

Anne ve baba akrabaysa çocukta genetik (genetic) sorun olma olasılığı artar mı?

Anne ve baba akrabaysa çocukta genetik (genetic) sorun olma olasılığı artar mı? This information (16) on Marrying a Relative is in Turkish Akraba evliliği (İngilizce si Marrying a relative) Anne ve baba akrabaysa çocukta genetik (genetic) sorun olma olasılığı artar mı? Bu sorunun

Detaylı

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014

GENETİK HASTALIKLAR. Dr.Taner DURAK. Tıbbi Genetik Uzmanı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 GENETİK HASTALIKLAR Dr.Taner DURAK Tıbbi Genetik Uzmanı Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Fikir Bahçesi Konferansı 06.03.2014 Dr. Taner DURAK özgeçmişi 1966 Artvin Şavşat doğumlu 1983-1989, Bursa, Uludağ Üniv,Tıp

Detaylı

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir?

Otozomal Baskın Kalıtım (Autosomal Dominant Inheritance) nedir? This information (1) on Autosomal Dominant genetic disorders is in Turkish Otozomal Baskın Genetik Hastalıklar (Kadınlar İçin) (İngilizce si Autosomal Dominant Genetic Disorders) Genetik (genetic) hastalığa,

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler

LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler LABORATUVAR-6 KONU-2 Hücre - IV.Kromozomlar ve Genler Biçimlenmiş ve yoğunlaşmış kromatin materyaline kromozom denir. Kromozomlar Mitoz ve/veya Mayoz bölünmenin Profaz safhasında görülmeye başlar ve Metafaz

Detaylı

X e Bağlı Kalıtım. Hastalar ve Aileler İçin Bilgiler

X e Bağlı Kalıtım. Hastalar ve Aileler İçin Bilgiler 15 X e Bağlı Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007 Bu çalışma

Detaylı

Mitoz Hücre Bölünmesi

Mitoz Hücre Bölünmesi Mitoz Hücre Bölünmesi [Anahtar kavramlar: kromozom, hücre bölünmesi, mitoz bölünme, eşeysiz üreme] Kromozom ve özellikleri : Mayoz ya da mitoz bölünme ile hücrelerin bölünmesi esnasında hücre çekirdeği

Detaylı

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir.

Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. Mendel Genetiği Mendel genetiği Kalıtımın iç yüzü ilk olarak bir buçuk asır önce keşfedilmiştir. 1866 da Gregor Mendel genetik disiplininin temelini aydınlatan biz dizi deney yayınlamıştır. 20. yüzyıl

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 10. SINIF BİYOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI Biyoloji Dersi Öğretim Programının temelleri üreme, kalıtım ve yaşadığımız çevre konularıyla ilgili somut ve öğrencileri motive edici örnekler üzerine kurulmuştur.

Detaylı

Mitoz Bölünme. 5. Bütün ökaryot canlılardaki hücre bölünmelerinde aşağıdaki. 6. Bir hücrenin bölünmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar

Mitoz Bölünme. 5. Bütün ökaryot canlılardaki hücre bölünmelerinde aşağıdaki. 6. Bir hücrenin bölünmesi sırasında gerçekleşen bazı olaylar BİYOLOJİ Mitoz Bölünme 10. SINIF GENEL 01 1. Mitoz bölünmedeki interfaz evresi ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) İnterfaz evresi mitotik evreye göre daha kısa sürer. 5. Bütün ökaryot canlılardaki

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

MENDEL VE GEN KARAMI

MENDEL VE GEN KARAMI MENDEL VE GEN KARAMI Karakter-Özellik Genetikçiler, bireyler arasında çeşitlilik gösteren çiçek rengi gibi kalıtılabilir özellikleri tanımlamak için karakter terimini kullanırlar. Çiçeklerde mor ya da

Detaylı

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI

KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI KROMOZOM HARİTALARI ve MAYOZ BÖLÜNME HATALARI MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER GİRİŞ Mendel kalıtımında eğer genler bağımsız ise kalıtıldıklarında kabaca belli oranlarda ve sıklıkla

Detaylı

Resesif (Çekinik) Kalıtım

Resesif (Çekinik) Kalıtım 12 Resesif (Çekinik) Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi k a l i t e s t a n d a r t l a r ı n a u y g u n o l a r

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

This information (35) on genetic deafness is in Turkish Genetik Sağırlık (İngilizce'si genetic deafness)

This information (35) on genetic deafness is in Turkish Genetik Sağırlık (İngilizce'si genetic deafness) This information (35) on genetic deafness is in Turkish Genetik Sağırlık (İngilizce'si genetic deafness) Genetik (genetic) sağırlığa değişim geçirmiş bir veya daha fazla sayıda gen (gene) neden olur. İşitme,

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI. NASIL ÇALIfiMALIYIZ?

BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI. NASIL ÇALIfiMALIYIZ? ÜN TE I KALITIM I. KALITIM NED R? II. OLASILIK LKELER VE UYGULAMALARI III. MENDEL LKELER VE UYGULAMALARI A.Monohibrit Çaprazlama B. Dihibrit Çaprazlama IV. ÇOK ALELL L K V. EKS K BASKINLIK VI. GENOT PLER

Detaylı

Sigaranın Vücudumuza Zararları

Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların

Detaylı

This information (8) on Cystic Fibrosis is in Turkish Kistik Fibroz (İngilizce'si Cystic Fibrosis)

This information (8) on Cystic Fibrosis is in Turkish Kistik Fibroz (İngilizce'si Cystic Fibrosis) This information (8) on Cystic Fibrosis is in Turkish Kistik Fibroz (İngilizce'si Cystic Fibrosis) Kistik Fibroz nedir? Kistik Fibroz (Cystic Fibrosis, CF), kalıtsal bir genetik (genetic) hastalıktır.

Detaylı

YAYIN KURULU. Hazırlayanlar Semih İNAN, Murat SUNAY, Emine ÖZDEMİR, Didem SARITAŞ, Aysel ÖZLEM, Selim AKAN, Sabiha YILMAZ

YAYIN KURULU. Hazırlayanlar Semih İNAN, Murat SUNAY, Emine ÖZDEMİR, Didem SARITAŞ, Aysel ÖZLEM, Selim AKAN, Sabiha YILMAZ YAYIN KURULU Hazırlayanlar Semih İNAN, Murat SUNAY, Emine ÖZDEMİR, Didem SARITAŞ, Aysel ÖZLEM, Selim AKAN, Sabiha YILMAZ YAYINA HAZIRLAYANLAR KURULU Kurumsal Yayınlar Yönetmeni Saime YILDIRIM Kurumsal

Detaylı

Mendel F2 sonuçları,tohum rengi,tohum biçimini bakımından F2 oranı 9:3:3:1'lik açılım gösterir. P DDSS X ddss (düz sarı) (buruşuk yeşil)

Mendel F2 sonuçları,tohum rengi,tohum biçimini bakımından F2 oranı 9:3:3:1'lik açılım gösterir. P DDSS X ddss (düz sarı) (buruşuk yeşil) Olasılık Olasılıkta 0 hiçbir şansı olmayan olay ve 1 her zaman meydana gelen olay anlamına gelir.bir olayın olasılığı Olasılık denklemi kullanılarak hesaplanır : P=olayın olma olasılığı P = # beklenen

Detaylı

8. Sınıf Fen ve Teknoloji

8. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU:8. Sınıf 1. Ünite SBS Deneme Sınavı 1- Mitoz bölünme için aşağıdaki öğrencilerden hangisinin söylediği bilgi yanlıştır? Tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar. Önce sitoplazma bölünmesi sonra çekirdek

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ

PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ Yrd. Doç. Dr. Hakan GÜRKAN Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Genetik Anabilim Dalı PGT NEDİR? Gebelik öncesi genetik tanı (PGT) adı verilen

Detaylı

TALASEMI: AKDENIZ ANEMISI ORAK HÜCRELİ ANEMİ

TALASEMI: AKDENIZ ANEMISI ORAK HÜCRELİ ANEMİ TALASEMI: AKDENIZ ANEMISI ORAK HÜCRELİ ANEMİ HAZIRLAYANLAR PROF.DR. DURAN CANATAN PROF. DR.YESIM AYDINOK PROF.DR. ZEYNEP KARAKAS DOC. DR. ILGEN SASMAZ KAN YAŞAM IRMAĞIDIR Kan, vücudun organ ve dokularını

Detaylı

8. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme

8. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme F 8. itoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme SINIF 1. Bir hayvan hücresinde hücre bölünmesi sırasında, 1. Sitoplazmanın boğumlanması 2. romozomların hücrenin ekvator düzlemine dizilmesi 3. alıtım maddesinin kopyasının

Detaylı

8. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme

8. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme F 8. itoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme SINIF 1. Bir hayvan hücresinde hücre bölünmesi sırasında, 1. Sitoplazmanın boğumlanması 2. romozomların hücrenin ekvator düzlemine dizilmesi 3. alıtım maddesinin kopyasının

Detaylı

İLKÖĞRETİM DERS KİTABI

İLKÖĞRETİM DERS KİTABI İLKÖĞRETİM DERS KİTABI Bu ki tap, Mil lî Eği tim Ba kan lı ğı Ta lim ve Ter bi ye Ku ru lu Baş kan lı ğı nın 14 Ağustos 2014 ta rih ve 75 sa yı lı ka ra rıy la (listenin 3. sırasında) 2015-2016 öğ re tim

Detaylı

İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir.

İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir. Bu dostlarımız hakkında biraz daha bilgi alalım; İnsanda genetik düzensizlik sonucu, fazladan bir 21. kromozomun bulunmasına Down Sendromu denir. Down Sendromu genetik bir farklılıktır, bir hastalık değildir.

Detaylı

DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR. Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER

DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR. Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER DNA ve GENETİK KOD ve GENETİK KAVRAMLAR Hazırlayan: Arif Özgür ÜLGER Kromozomların içerisinde DNA lar yer alır. DNA nın bölümleri ise, genleri oluşturur. DNA Nedir? Deoksribo nükleik asittir. Hücrenin

Detaylı

This information (25) on XYY syndrome is in Turkish XYY sendromu (İngilizce'si XYY syndrome)

This information (25) on XYY syndrome is in Turkish XYY sendromu (İngilizce'si XYY syndrome) This information (25) on XYY syndrome is in Turkish XYY sendromu (İngilizce'si XYY syndrome) XYY sendromu nedir? XYY sendromu (XYY syndrome), fazladan bir kromozomun (chromosome) neden olduğu genetik (genetic)

Detaylı

ŞİFRELİ FEN BİLİMLERİ

ŞİFRELİ FEN BİLİMLERİ OKUL YRDIMCI & SINVLR HZIRLIK ŞİFRELİ FEN BİLİMLERİ KLICI VE KOLY ÖĞRENME İnteraktif - kıllı Tahta Uyumlu www.ogretmenyayinlari.com.tr copyright Öðretmen Yayýnlarý Bu kitapdaki testlerin ve sorularýmýzýn

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 27 KASIM 2014 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK SIVI KSIM 1 Saat: 09.00 FE VE TEKOLOJİ 1. Tabloda bazı canlı türlerinin vücut hücrelerindeki kromozom sayıları verilmiştir. Tür Kromozom sayısı (n) Çekirge Meyve sineği 8 Kedi

Detaylı

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00

A15 ARALIK 2013 Saat: 09.00 T.C. 8. SIIF I. DÖEM ORTK (MZERET) SIVI 1 RLIK 213 Saat: 9. FE VE TEKOLOJİ 1. Hayvan hücresindeki mitoz bölünmenin bir evresinde, kromozomlar hücrenin ortasında sıraya dizilmiş durumda gözlenmiştir. 2.

Detaylı

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK

1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK 1. EKSİK BASKINLIK 2. EŞ BASKINLIK 3. ÇOK ALLELLİLİK Eksik baskınlık (ekivalentlik): Bazı karakterlerde allel genler, birbirine tam baskınlık göstermezler. Bireyler, bu karakterler yönünden heterozigot

Detaylı

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir.

TEOG Deneme 1. 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. 1. TEOG Deneme 1 3. Aşağıda verilen soy ağacı bir ailedeki bireylerin kirpik uzunluklarının kalıtımını göstermektedir. Bir araştırmacı belirli özelliklere sahip canlıların, bu özelliklere sahip olmayan

Detaylı

A A A A A. FEN ve TEKNOLOJİ TESTİ. 2. Mutasyon : DNA molekülünde meydana

A A A A A. FEN ve TEKNOLOJİ TESTİ. 2. Mutasyon : DNA molekülünde meydana FEN ve TEKNOLOJİ TESTİ 1. Öğretmen kalıtım konusu için hazırlattığı, üzerinde "insan üreme hücrelerinin kromozom sayılarının" yazılı olduğu pankartları öğrencilerine aşağıdaki gibi dağıtmıştır. 22 + x

Detaylı

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders

UYGULAMALI GENETİK. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders UYGULAMALI GENETİK Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ I. Ders Genetik Nedir?* Bir bireyin morfolojik ve anatomik özelliklerini nasıl kazandığını, neden kendi türüne ait bireylere diğerlerinden

Detaylı

EŞEYE BAĞLI KALITIM. ÜNİTE 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM 1 Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik

EŞEYE BAĞLI KALITIM. ÜNİTE 2 KALITIMIN GENEL İLKELERİ BÖLÜM 1 Kalıtım ve Biyolojik Çeşitlilik EŞEYE BAĞLI KALITIM Cinsiyeti belirleyen kromozomlar X ve Y kromozomlarıdır. Bu kromozomların üzerinde yer alan genlere eşeye bağlı genler denir. Bu genler dişilerde X kromozomları, erkeklerde ise X ve

Detaylı

Kromozom Translokasyonları

Kromozom Translokasyonları 16 Kromozom Translokasyonları İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007

Detaylı

Dominant (Baskın) Kalıtım

Dominant (Baskın) Kalıtım Dominant (Baskın) Kalıtım İngiltere' deki Guy's ve St Thomas Hastanesi ve IDEAS Genetik Bilgi Parkı tarafından hazırlanan broşürlerden kendi kalite standartlarına uygun olarak uyarlanmıştır. Ocak 2007

Detaylı

MITOZ. Çözüm. Kazanımlar 4. Kazanımlar HÜCRE BÖLÜNMESİ. Örnek -1 <$> Bu bölümü bitirdiğimde; 1.1 Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi

MITOZ. Çözüm. Kazanımlar 4. Kazanımlar HÜCRE BÖLÜNMESİ. Örnek -1 <$> Bu bölümü bitirdiğimde; 1.1 Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi MITOZ Kazanımlar 4 Bu bölümü bitirdiğimde; 1.1 Canlılarda büyüme ve üremenin hücre bölünmesi ile meydana geldiğini, öğrenmiş olacağım. HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücreler büyüyüp gelişirken madde ve enerji gereksinimleri

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

Herediter Meme Over Kanseri Sendromunda. Prof.Dr.Mehmet Ali Ergün Gazi Üniversitesi Tı p Fakültesi T ı bbi Genetik Anabilim Dalı

Herediter Meme Over Kanseri Sendromunda. Prof.Dr.Mehmet Ali Ergün Gazi Üniversitesi Tı p Fakültesi T ı bbi Genetik Anabilim Dalı Herediter Meme Over Kanseri Sendromunda Prof.Dr.Mehmet Ali Ergün Gazi Üniversitesi Tı p Fakültesi T ı bbi Genetik Anabilim Dalı Herediter Meme Over Kanseri (HBOC) %5-10 arası kalıtsaldır Erken başlama

Detaylı

FEN BİLİMLERİ SINAVI

FEN BİLİMLERİ SINAVI DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ B OLARAK CEVAP KÂĞIDINIZA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. FEN BİLİMLERİ SINAVI BİYOLOJİ TESTİ 1. Bu testte 30 soru vardır. 2. Cevaplarınızı, cevap kâğıdının Biyoloji Testi

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

ĐST432 Đstatistik Genetik

ĐST432 Đstatistik Genetik ĐST432 Đstatistik Genetik Dersin adı Đstatistik Genetik Dersin kodu ĐST 432 Dersin türü Seçmeli Ders dönemi 2.Dönem (Bahar) Dersin kredisi (2, 2, 0) 3 AKTS: 5 Dersin verildiği bölüm Đstatistik Ders Yılı:2007-2008/Bahar

Detaylı

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur?

30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? 30. Çiçekli bir bitkinin yaþam döngüsü sýrasýnda döllenme sonrasý, zigot ilk olarak aþaðýdaki yapýlardan hangisini oluþturur? A) Tohum B) Meyve C) Polen D) Embriyo E) Yumurta 39. Çiçekli bitkilerin üremesinde

Detaylı

Kanamanın durması anlamına gelir. Kanamanın durmasında üç eleman rol alır. Bunlar şunlardır:

Kanamanın durması anlamına gelir. Kanamanın durmasında üç eleman rol alır. Bunlar şunlardır: Hemofili hastalığı dünyanın her tarafında görülebilen bir çeşit kanama bozukluğudur. Hastadaki ana sorun kanamanın durmasındaki gecikmedir. Bu yüzden pıhtılaşma gecikir ve hasta çok kanar. Ciddi organların

Detaylı

OKYANUS KOLEJLERİ SINAV SORUSU TEOG SINAV SORUSU FEN VE TEKNOLOJİ FEN VE TEKNOLOJİ FEN VE TEKNOLOJİ

OKYANUS KOLEJLERİ SINAV SORUSU TEOG SINAV SORUSU FEN VE TEKNOLOJİ FEN VE TEKNOLOJİ FEN VE TEKNOLOJİ 1. Tabloda bazı canlı türlerinin vücut hücrelerindeki kromozom sayıları verilmiştir. Tür Kromozom sayısı (2n) Çekirge 24 1. Araştırma sorusu: Canlı türleri arasındaki farklılık kromozom sayılarına bağlı

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

GENET İ K DERS NOTLARI

GENET İ K DERS NOTLARI GENETİK DERS NOTLARI Genetik (Kalıtım Bilimi): Genetik biliminin ele aldığı başlıca konular; canlının kendilerine özgü tüm karakterlerden sorumlu olan maddenin (genetik materyal=kalıtsal madde) yapı ve

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ TEOG DENEME SINAVI SORULARI 4.

FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ TEOG DENEME SINAVI SORULARI 4. 1. FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ TEOG DENEME SINAVI SORULARI 4. Çiftçi çok hızlı büyüyen ve bol ürün aldığı bir bitki türünü yukarıdaki gibi yetiştiriyor. Buna göre çiftçinin bunu yapmasındaki amacı aşağıdakilerden

Detaylı

Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor?

Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor? Genler ve Çevre fenotipik varyansa ne kadar katkıda bulunuyor? Akin Pala akin@comu.edu.tr Genlerin katkısı Neden aile bireyleri birbirine benzer? Ortak genler paylaşırlar Neden verimlerin genotip tarafından

Detaylı

2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1

2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1 İNSANDA ÜREME SİSTEMİ I. DİŞİ ÜREME SİSTEMİ: İnsanlarda dişi üreme sistemi 4 bölümde incelenir: LTH (Lüteo tropik hormon) = prolaktin Korpus luteumun varlığını sürdürmesini sağlar. Süt bezlerinin gelişimini,

Detaylı

2015-2016 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1

2015-2016 Eğitim Öğretim Yılı Giresun Kale Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi 10. Sınıflar Biyoloji Notu II----- Sayfa:1 İNSANDA ÜREME SİSTEMİ I. DİŞİ ÜREME SİSTEMİ: İnsanlarda dişi üreme sistemi 4 bölümde incelenir: LTH (Lüteo tropik hormon) = prolaktin Korpus luteumun varlığını sürdürmesini sağlar. Süt bezlerinin gelişimini,

Detaylı

Gen ve kromozom nedir?

Gen ve kromozom nedir? This information (6) on Chromosome Translocations is in Turkish Kromozom Translokasyonları (İngilizce'si Chromosome Translocations) Kromozom translokasyonu nedir? Kromozom yer değiştirmesinin (chromosome

Detaylı