Enerji Metabolizması

Ebat: px

Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Enerji Metabolizması"

Bariş Adıvar
10 yıl önce
İzleme sayısı:

1 ÜNİTE 5 Enerji Metabolizması Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Vücudumuzun enerji gereksiniminin nasıl karşılandığını, Her yaş, cins ve aktiviteye göre enerji gereksiniminin farklı olduğunu ve, Bu farklılıklarının neler olduğunu öğrenmiş olacaksınız. İçindekiler Genel Bilgi Enerji Harcaması Enerji Gereksinimi Özet Değerlendirme Soruları Kavram Dizini Başvurulabilecek Kaynaklar Öneriler Enerji metabolizması hakkında daha geniş bilgi için fizyoloji kitaplarına başvurunuz

2 1. GENEL BİLGİ Vücudumuzun her türlü işlemleri için, her aşamada enerjiye gereksinimiz vardır. Eğer enerji sağlanamaz ise, işlevlerin yapılması mümkün değildir. Besinlerin bir kısmı yapım için kullanılmakta ise de, büyük bir çoğunluğu enerji gereksinimi için harcanmaktadır. Büyüme ve gelişme işlemleri çocukluk çağında tamamlanmaktadır. Ancak ölünceye kadar yapım ve yıkım işlemleri devam etmektedir. Organizmamızın en küçük birimi olan hücreler enerjinin oluşturulduğu yerlerdir. Hücrelerin içindeki protoplazmada bulunan "mitokondri" organeli merkez kalorifer kazanı gibi enerjinin üretildiği yerdir. Özellikle oksidatif fosforilasyon (oksijenin kullanılarak ATP elde edilmesi = Krebs siklüsü = Krebs halkası = Krebs döngüsü) burada yapılmaktadır. Enerji olarak kullanılacak olan besinler kan yolu ile hücreye gelirler. Kan dolaşımı ile taşınan oksijen yardımıyla oksidasyona uğrayıp enerjiye dönüşürler. (Bu konu, 2. ünitede Karbonhidratların metabolizması konusunda da işlenmiştir) Hücrede besinlerden enerji oluşumu ve harcanmasını metabolizma olarak tanımlayabiliriz. Yediğimiz yiyecekler sindirilip kana karışıyorsa hepsi enerji olarak kullanılabilirler anlamındadır. Enerji birimi olarak kalori terimi sıklıkla kullanılır. Son yapılan terminoloji değişikliğine göre "Joule = Jül" terimi kullanılmaya başlanacaktır. Bir büyük kalori (Kilokalori=C=K, kalori=c=k): +4derece santigratta ( o C) ısıtılan 1 ml damıtık suyun ısısını 1 derece yükseltmek için gerekli ısı enerjisidir. Besinlerin vücutta oluşturdukları enerji değerleri; - Karbonhidratlar (CHO): 1 gramı 4 Kalori (Kilokalori) verir. - Proteinler: 1 gramı 4 Kalori (Kilokalori) sağlar. Proteinlerin 1 gramı normalde 5.6 Kalori sağlarlar. Ancak ortaya çıkan azotun atılabilmesi için kullanılan enerji çıkarıldığında net verdiği enerji 4 Kalori olmaktadır. - Lipidler: 1 gramı 9 Kalori (Kilokalori) vermektedirler. Enerji temini için tüm yukarıda belirtilen besinlerden dengeli olarak alınmalıdır. Bunun tersi olması durumunda; karbonhidratların gıdada fazla olması barsaklar üzerinde sindirim bozukluklarına ishallere (entoleranslara) neden olmakta, yağların fazla alınması da çeşitli sağlık sorunları yaratmakta, proteinlerin yüksek oranda enerji olarak kullanılması da azot birikimine yol açmaktadır

Ancak ölünceye kadar yapım ve yıkım işlemleri devam etmektedir. Organizmamızın en küçük birimi olan hücreler enerjinin oluşturulduğu yerlerdir.

3 ? Vücudumuzda enerji gerektirmeden iş yapmak mümkü nmüdür? Hücrede enerji üreten merkez = organel neresidir? En önemli ATP oluşturan metabolik enerji yolunun adı nedir? Hücrelere enerji sağlayan maddelerin ve yakımını yapan oksijenin geliş yolunu açıklayınız. Enerjinin birimini tanımlayınız. Besinlerin vücudumuzda oluşturdukları kalori değerlerini belirti niz. Besinlerin dengeli alınmaması durumunda ortaya çıkan bazı sorunları anlatınız. 2. ENERJİ HARCAMASI Enerji harcamasını üç grupta toplayabiliriz - Bazal metabolizma - Fiziksel aktivite - Yiyeceklerin termik etkisi Bazal metabolizma Yiyeceklerin sindirilmesinden sonra (12 saat mutlak dinlenme anında, uyanık olarak harcanan enerjiye "Bazal Metabolizma" denilmektedir. Bazal metabolizmada harcanan enerji, iç organların çalışması için kullanılmaktadır. Bazal metabolizma bazı durumlarda ayrıcalık gösterir. - Yaş, cinsiyet - Vücut cüssesi ve bileşimi (kas dokusu arttıkça yağ dokusu azalır) Bazal metabolizmayı arttıran ve azaltan bazı nedenler şunlardır: - Tiroid bezi salgısı artınca bazal metabolizma artar. - Vucut ısısı 1 C yükselince bazal metabolizma % 7 oranında artar. - Ağır fiziksel hareketlerden sonra bazal metabolizma artar. - Öfke, coşku, düşünme gibi durumlarda artar. - Diyetin bileşimine göre (örneğin; protein yüksekliği) bazal metabolizma artar

Besinlerin dengeli alınmaması durumunda ortaya çıkan bazı sorunları anlatınız. 2.

4 - Çeşitli fizyolojik durumlarda; örneğin gebelikte % 20 oranında artar. - Uykuda, uzun süren açlıkta azalır Fiziksel aktivite Yapılan hareketin derecesi ve süresine göre enerji harcaması değişiktir. - Hafif işler: Yatakta dinlenme, yün örme, ayakta el işleri. - Orta işler: Hızlı yürüme, yer silme, süpürme. - Ağır işler: Marangozluk, imşaat işleri, hızlı yüzme Yiyeceklerin termik etkisi Yiyecekler yenildikten sonra metabolizma artar. Bu artış emilmenin karşılığıdır. Bazal metabolizmanın % 10'u kadar bir artış söz konusu olmaktadır.? Üç grupta toplanan enerji harcanmalarını belirtiniz. Bazal metabolizma nedemektir? Bazal metabolizmayı etkileyen durumları anlatınız. Fiziksel aktivitelere göre enerji kullanım durumlarını açıklayınız. Yiyeceklerin termik etkisini anlatınız. 3. ENERJİ GEREKSİNİMİ Her bir organizmanın içinde bulunduğu ortama göre harcaması gereken enerji oranı farklılık göstermektedir. Koşan bir kişinin ihtiyacı fazla olduğu gibi, büyümek, kilo almak ve gelişmek için enerjiye gereksinimi olan erken doğmuş prematüre bebeğe de yüksek oranda enerji temin edici gıda verilmelidir. Aşağıda yetişkin normal kişiler için örnekler verilmiştir. Cinsiyet, kilo ve yaşları ortalama olarak alındığnda: Örnek: - Erkek yaş 65 Kg - Kadın yaş 55 Kg

- Ağır işler: Marangozluk, imşaat işleri, hızlı yüzme Yiyeceklerin termik etkisi Yiyecekler yenildikten sonra metabolizma artar. Bu artış emilmenin karşılığıdır.

5 Yapılan iş durumuna günlük gereken toplam kilokalori miktarlarıdır: Örnek: Hafif iş: - Erkek: 2700 Kalori - Kadın: 2000 Kalori Orta iş - Erkek: 3000 Kalori - Kadın: 2200 Kalori Ağır iş: - Erkek: 4000 Kalori - Kadın: 3000 Kalori Yapım için enerji:vücudumuza 1 gram ağırlık kazanabilmek için enerji değeri olarak 6,8 Kalori gerekmektedir.? Normal yapıdaki bir erkekte ve kadında hafif iş yapması durumunda gerekli olan enerji miktarı ne kadardır? Normal yapıdaki bir erkekte ve kadında orta ağırlıkta bir iş yapması durumunda gerekli olan enerji miktarı ne kadardır? Normal yapıdaki bir erkekte ve kadında ağır bir iş yapması durumunda gerekli olan enerji miktarı ne kadardır? Yapım için gerekli olan enerji miktarını belirtiniz. Özet Vücudumuzun her türlü işlemleri için, her aşamada enerjiye gereksinimiz vardır. Eğer enerji sağlanamaz ise, işlevlerin yapılması mümkün değildir. Hücrelerin içindeki protoplazmada bulunan "mitokondri" organeli enerjinin üretildiği yerdir. Hücrede besinlerin enerji oluşumu ve harcanmasını metabolizma olarak tanımlayabiliriz. Besinlerin vücutta oluşturdukları enerji değerleri: Karbonhidratlar (CHO); 1 gramı 4 Kalori (Kilokalori), Proteinler; 1 gramı 4 Kalori (Kilokalori), Lipidler; 1 gramı 9 Kalori (Kilokalori)

? Normal yapıdaki bir erkekte ve kadında hafif iş yapması durumunda gerekli olan enerji miktarı ne kadardır?

6 vermektedirler. Enerji temini için tüm yukarıda belirtilen besinlerden dengeli olarak alınmalıdır. Enerji harcamasını üç grupta toplayabiliriz. Bazal metabolizma: Mutlak dinlenme anında, uyanık olarak harcanan enerjiye denilmektedir. Bazal metabolizmayı arttıran ve azaltan bazı nedenler şunlardır: Yaş, cinsiyet, vücutun yapısı ve cüssesi,- Tiroid bezi salgısı artınca bazal metabolizma artar.- Vücut ısısı 1 o C yükselince bazal metabolizma % 7 oranında artar.- Ağır fiziksel hareketlerden sonra bazal metabolizma artar.- Öfke, coşku, düşünme gibi durumlarda artar.- Diyetin bileşimine göre (örneğin; yüksek protein alımı) bazal metabolizma artar.- Çeşitli fizyolojik durumlarda; örneğin gebelikte % 20 oranında artar.- Uykuda, uzun süren açlıkta azalır. Fiziksel aktivite: Yapılan hareketin derecesi ve süresine göre enerji harcaması değişiktir. Hafif işte: Erkek: 2700 Kalori, Kadın: 2000 Kalori. Orta işte: Erkek: 3000 Kalori, Kadın: 2200 Kalori. Ağır işte: Erkek: 4000 Kalori, Kadın: 3000 Kalori. Yiyeceklerin termik etkisi: Yiyecekler yenildikten sonra metabolizma artar. Bu artış emilmenin karşılığıdır. Bazal metabolizmanın % 10'u kadar bir artış söz konusu olmaktadır. Yapım için enerji: Vücudumuza 1 gram ağırlık kazanabilmek için enerji değeri olarak 6,8 Kalori gerekmektedir. Değerlendirme Soruları 1. Yanlış olan cümleyi işaretleyiniz. A) Besinlerimizin az bir kısmı enerji üretiminde kullanılır. Alınanların hemen tümü yapımda kullanılmaktadır. B) Enerjinin oluşturulduğu yer hücrelerin içinde bulunan mitokondrilerdir. C) Dinlenme anında da enerji harcarız. Bu enerjiye bazal metabolizma denilmektedir. D) Vücudumuza 1 gram ağırlık kazandırabilmek için 6.8 Kalori harcamamız gerekmektedir. E) 30 yaşında ve 55 kilogram ağırlığındaki bir kadın hafif el işleri yapmaktaysa günde 2000 Kalori alması yeterli olacaktır

Bazal metabolizmayı arttıran ve azaltan bazı nedenler şunlardır: Yaş, cinsiyet, vücutun yapısı ve cüssesi,- Tiroid bezi salgısı artınca bazal metabolizma artar.

7 Kavram Dizini ATP : Adenozin tri fosfat; enerji temin ettiğimiz madde Organel : Hücre içindeki yapılara verilen genel ad Başvurulacak Kaynaklar BAYSAL, A.; Beslenme. Hacettepe Üniversitesi Yayınları, BAYSAL, A., GÜNEYLİ, U., BOZKURT, N., KEÇECİOĞLU, S., AKSOY, M.; Diyet El Kitabı. Hacettepe Üniversitesi Yayınları, BEHRMAN, R.E., VAUGHAN, V.C.; Nelson Textbook of Pediatrics. 13th ed., W.B. Saunders Company, Philadelphia, DİYETİSYENLER DERNEĞİ; Besinlerin Bileşimleri. Türkiye Diyetisyenler Derneği Yayını, Ankara, GUYTON, A.C.; Textbook of Medical Physiology. W.B. Saunders Company, Philadelphia, NOYAN, A. ; Fizyoloji ders kitabı. 5. Baskı, Ankara, SELBACHER, K.J., ADAMS, R.; Harrison's Principles of Internal Medicine. 12 th Edition by Mc Graw Hill Book Company, SENCER, E.; Endokrin ve Metabolik Hastalıklar. Sermet Matbaası, SENCER, E.; Beslenme ve Diyet. İstanbul, WYNGAORDEN, J., SMITH, L.H.; Cecil Textbook of Medicine. 18 th Edition by WB Saunders Company, YENSON, M.; İnsan Biokimyası Sermet Matbaası, Kırklareli,

13th ed., W.B. Saunders Company, Philadelphia, 1987. DİYETİSYENLER DERNEĞİ; Besinlerin Bileşimleri. Türkiye Diyetisyenler Derneği Yayını, Ankara, 1985. GUYTON, A.C.; Textbook of Medical Physiology. W.B. Saunders Company, Philadelphia, 1981.

Benzer belgeler

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 3 Nükleik Asitler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Nükleik asitlerin (DNA, RNA) organizmadaki etkilerini, Görev ve işlevlerini, Hangi besinlerde daha zengin olarak bulunduğunu öğrenmiş olacaksınız.