MAKSOR MAD. SAN. VE TİC. A.Ş.

Transkript

1 MAKSOR MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. DEMİR OCAĞI KAPASİTE ARTIŞI VE DEMİR CEVHERİ ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROJESİ MALATYA İLİ KULUNCAK İLÇESİ DARILI KÖYÜ MEVKİİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU DİSTEN MADENCİLİK ÇEVRE ÖLÇÜM LAB. İNŞ. MÜH. VE TİC. LTD. ŞTİ. Adres: Emek Mahallesi, Bişkek (8.) Caddesi No:123/3 Çankaya/ANKARA Telefon: Faks: ANKARA

2 PROJE SAHİBİNİN ADI Maksor Madencilik Sanayi Ve Ticaret A.Ş. ADRESİ Çubuklu Hidiv Kasrı Cad. HMB Villaları C1 Villa Beykoz/İSTANBUL TELEFON NUMARALARI FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN ADI, MEVKİİ PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZON RUHSAT NUMARASI Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi Projesi Malatya İli Kuluncak İlçesi Darılı Köyü Mevkii, K39a1- K39a2 Paftaları TL Ruhsat Numaralı Saha Ruhsat (ÇED) Alanı Koordinatları Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; ED-50 Datum ; WGS-84 Türü ; UTM Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; 39 D.O.M. ; -- Zon ; 37 Zon ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : İşletme Ruhsat No:24151 Erişim: PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ VE SEKTÖRÜ EK I Listesi Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi 29- Madencilik Projeleri; a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler ç) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (1a ve 2a grup madenler ton/yıl ve üzeri) RAPORU HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN/KURULUŞUN ADI ADRESİ TELEFON NUMARALARI FAKS NUMARALARI RAPORUN HAZIRLANIŞ TARİHİ Disten Madencilik Çevre Ölçüm Lab. İnş. Müh. ve Tic. Ltd. Şti. Bişkek (8. cadde) Cad. Kurtuluş Apt. No: 123/3 Emek/Ankara 11/10/2013 2

3 İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ... 9 ŞEKİLLER DİZİNİ EKLER LİSTESİ BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI Proje Konusu Faaliyetin Tanımı, Ömrü, Hizmet Amaçları, Önem Ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu Tanımı Ömrü, Hizmet Araçları, Önem ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu, BÖLÜM 2: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ ( Proje Yeri Ve Etki Alanının Mevcut Durumu Ve Planlanan Kapasite Artışı İle İlgili Olarak Çevresel Özelliklerin Belirtilmesi) Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Faaliyet Yerseçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı Onaylı Çevre Düzeni Planı ve İmar Planı üzerinde, bu planlar yoksa mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları) Genel Konum Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Tanımı Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu(Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik altyapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı üzerinde gösterimi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri) Proje İçin Çed Çalışması Yapılan Sahanın Sınırlarını Gösterir Topoğrafik Harita Proje Kapsamındaki Üniteler Ocak Ekonomik Olmayan Kaya Bitkisel Toprak Depo Alanı Stok Alanı Şantiye/İdari Bina Nakliye Güzergahı Diğer Projenin Özellikleri

4 Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri Üretim Miktarları(Toplam Cevher ve İşletilebilir Rezervler) İş Akım Şeması Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri, Çalışacak Personel Sayısı Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı Ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşınmaları Ve Depolanmaları, Proje Kapsamındaki Ulaştırma Altyapısı Planı(Ulaştırma Güzergahı, Şekli, Güzergah Yollarının Mevcut Durumu Ve Kapasitesi, Hangi Amaçlar İçin Kullanıldığı, Mevcut Trafik Yoğunluğu, Yerleşim Yerlerine Göre Konumu, Yapılması Düşünülen Tamir, Bakım Ve İyileştirme Çalışmaları Vb.) BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI Proje Ve Etki Alanının Mevcut Ve Planlanan Sosyo Ekonomik Özellikleri Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler) Nüfus(Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfusun Yaş Sınıflarına Göre Dağılımı, Hane Halkı Yapısı) Sağlık(Bölgedeki Mevcut Endemik Hastalıklar) İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Faaliyetler Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri(Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri) Sağlık Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesine Bağlı Olarak, Faaliyet Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Faaliyetleri Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zorunlu Olan Ve Faaliyet Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Faaliyetleri Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları Projenin Fayda Maaliyet Analizi Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı Ve Finans Kaynakları Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Projenin ekonomik ömrü Diğer özellikler

5 BÖLÜM 4: mevcut çevresel özellikler ve doğal kaynakların kullanımı, (Bölgesel Çalışma Alanı Baz Alınarak Mevcut Ve Planlanan Durum Verilmelidir.) Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu a) Tarım ve Hayvancılık a.1 Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü a.2 Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları a.3 Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları b) Orman Alanları b.1 Ağaç Türleri ve Miktarları Veya Kapladığı Alan Büyüklükleri b.2 Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu b.3 Sahanın Yangın Görüp Görmediği c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi c.1 Proje Sahasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler c.2 Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti c.3 Etkilenecek Tabii Bitki Türleri Ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı c.4 Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu c.5 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Toprak Özellikleri a) Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti sınıflaması b) Yamaç Stabilitesi c) Erozyon d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Jeolojik Özellikler a) Bölge Jeolojisi b) Proje Alanı Jeolojisi c) Cevherleşme d) Depremsellik e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Hidrojeolojik Özellikler a) Bölgesel Hidrojeolojik Özellikler

6 b) Proje Sahasının Hidrojeolojisi c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri d) Yeraltısuyu Kaynaklarının Mevcut Durumu ve Planlanan Kullanımı e) Proje Sahasının Hidrojeokimyası f) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Hidrolojik Özellikler, Ekolojik Özellikler ve Akış Oranı Ölçümleri a) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikler b) Akımlar c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrokimyasal Özellikleri d) Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu e) Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı(İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Su Ürünleri İstihsali, Ulaşım, Turizm, Elektrik Üretimi, Diğer Kullanımlar) f) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Meteorolojik ve İklimsel Özellikler a) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve İklimsel Özellikler ) Bölgenin genel iklim şartları ) Basınç ) Sıcaklık ) Yağış ) Ortalama Nispi Nem ) Sayılı Günler ) Maksimum Kar Kalınlığı ) Buharlaşma ) Rüzgar b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler İle Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Flora Fauna a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora Faunası Vejetasyon b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Koruma Alanları(Ek V deki Duyarlı Yöreler Listesi Kapsamında) a) Proje Alanı ve Etki Alanı Koruma Alanları

7 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler(Askeri Yasak Bölgelere, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Sınırlandırılmış Alanlar v.b.) a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ (Tesis ve Atık Depolama Sahası İçin) Emisyon Hesaplamaları(Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Miktarı Emisyon Faktörleri Malzemenin Çıkarılması Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Malzemenin Yüklenmesi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Malzemenin Taşınması Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Malzemenin Boşaltılması Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Malzemenin Sıyrılmasından Kaynaklanacak Toz Miktarı Hesabı İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu Su Kullanımı ve Bertarafı(Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarları, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanım sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı) Atık Hesaplamaları(Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık özellikleri, miktarları ve bertarafı) Vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri (Akustik Rapor) Ses Gücü Seviyesi Atmosferik Yutuş Ses Gücü Seviyesi Atmosferik Yutuş Ses Gücü Seviyesi Atmosferik Yutuş Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları

8 5.7. Risk Analizi(Proje kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Diğer Hususlar BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu Bölümde Teknoloji, Alınacak Önlemlerin Alternatiflerinin Karşılaştırılması Yapılacak ve Tercih Sıralaması Belirtilecektir.) BÖLÜM 7: İZLEME PROGRAMI Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı Ve Acil Müdahale Planı ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 9. Maddesinin 4. Bendinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program Çevre İzleme Planı Cevher Zenginleştirme Tesisinin İzlenmesi BÖLÜM 8: halkın katılımı (Projeden Etkilenmesi Muhtemel Yöre Halkının Nasıl ve Hangi Yöntemlerle Bilgilendirildiği, Proje İle İlgili Halkın Görüşlerinin ve Konu İle İlgili Açıklamaların ÇED Raporuna Yansıtılması) BÖLÜM 9: sonuçlar (Yapılan Tüm Açıklamaların Özeti, Projenin Önemli Çevresel Etkilerin Önlenmesinde Ne Ölçüde Başarı Sağlanabileceğinin Belirtildiği Genel Bir Değerlendirme) NOTLAR VE KAYNAKLAR EKLER Raporun Hazırlanmasında Kullanılan ve Çeşitli Kuruşlardan Sağlanan Bilgi, Belge ve Tekniklerden Rapor Metninde Sunulmayanlar (Proje Alanının Mevcut Arazi Kullanım Durumu, Jeolojisi, Depremselliğini Gösterir Harita ve Kesitleri, Ruhsatlar Vb.) EKLER LİSTESİ Proje İçin Belirlenen Yerin Varsa, Çevre Düzeni, Nazım, Uygulama Planı veya Plan Değişikliği Teklifleri Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Mevcut Arazi ve Kullanımını Değerlendirmek İçin; Yerleşim Alanlarının, Ulaşım Ağlarının, Enerji Nakil Hatlarının, Mevcut Tesislerin, Ocak Alanlarının, Ocak Alanlarına Ait Son Durum Termin Planlarının, Yeraltı ve Yerüstü Sularının ve Yönetmeliğin Ek V Duyarlı Yöreler Listesinde Belirtilen Diğer Alanların (Proje Alanı ve Yakın Çevresinde Bulunması Halinde) Yerlerine İlişkin Verileri Gösterir Bilgileri İçeren 1/ Ölçekli Hâlihazır Haritaları (Topoğrafik Harita v.b.) ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI (Adı, Soyadı, Mesleği, Özgeçmişi, Referansları ve Rapordan Sorumlu Olduğunu Belirten İmzası ve Noter Tasdikli İmza Sirküleri)

9 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1 Ocak için Planlanan Üretim Miktarları Tablo 2 Zenginleştirme Tesisi için Planlanan Üretim Miktarları Tablo 3 Projenin Zamanlama Tablosu Tablo 4 Tesis Kapalı Alan Bilgiler Tablo 5. Stokların ve Atıkların Özeti (Yüksek Tenörlü Maden) Tablo 6. Zenginleştirme Tesisi Makine-Ekipman Listesi Tablo 7 Ruhsat Alanına Ait Koordinatlar Tablo 9 Zenginleştirme Tesis Alanına Ait Koordinatlar Tablo 10 Ocak Alanına Ait Koordinatlar (Alan: 291,99 Hektar) Tablo 11 Pasa Döküm Alanına Ait Koordinatlar (Alan:3,82 Hektar) Tablo 12 Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları (Alan: 1 Hektar) Tablo 13 Tuvenan Stok Sahası Koordinatları (Alan:4,8 Hektar) Tablo 14 Şantiye Alanı Koordinatları (Alan:4.115 m2) Tablo 15 Mazot Tankı Koordinatları (Alan:24 m2) Tablo 16 Patlayıcı Madde İhtiyaç Tablosu Tablo 17 Patlatma Deliği Şarj Yoğunluğu (kg/m) Tablo 18 Delik Delme ve Ateşleme Düzeneği Tablo 19 Maden Yatağından Çıkan Tuvenan Cevherin Analiz/Test Sonuçları(%) Tablo 20 Pilot Tesiste Zenginleştirilmiş Cevherin Analiz/Test Sonuçları Tablo 21 Atık Analiz/Test Sonuçları Tablo Tarihli ÇED Olumlu Belgesi Alınan Alan Koordinatları (Alan:2.289,45 Hektar) Tablo 23 Proje Alanı ( ÇED Alanı) Koordinatları (Alan:2.289,45 Hektar) Tablo 24 Ocak için Planlanan Üretim Miktarları Tablo 25 Cevher Zenginleştirme Tesisi Cevher Besleme Miktarı Tablo 26 Makine ve Ekipman Listesi Tablo 27 Personel Listesi Tablo 28 İlde Sektörler Bazında Çalışanların ve İşyerlerinin Sayısı Tablo 29 İlde Yetiştirilen Tarımsal Ürünler Tablo 30 İlin Meyve Üretimi Tablo 31 Malatya İli ne ait Büyükbaş Hayvancılık Verileri Tablo 32 Malatya İli ne ait Küçükbaş Hayvancılık Verileri Tablo 33 Malatya İli ne Ait Kümes Hayvancığı Verileri Tablo 34 Şehir ve Köy Nüfusunun Yıllara Göre Değişimi Tablo 35 İlçelere Göre İl/İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu 2010 Yılı Tablo 36 Malatya İli, Kuluncak İlçesi ve Darılı Köyü Nüfus bilgileri Tablo 37 Malatya İli 2010 Yılı Görülen Bulaşıcı Hastalıklar Tablo 38 İl ve İlçelerdeki Bulaşıcı Hastalıklar ve Sayıları Tablo ÖĞRETİM YILI MALATYA İLİ GENELİ İLKÖĞRETİM OKULLARI İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER Tablo 40 Malatya da Mevcut Bulunan Hastaneler Tablo 41 HES Projelerini gösterir tablo (İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü) Tablo 42 Yatırım Tutarları Tablo 43 Yıllık İşletme Giderleri

10 Tablo 44 Yıllık İşletme Karı Tablo 45 Projenin Ülke Ekonomisine Katkısı Tablo 46 İl Arazisinin Niteliği İtibariyle Dağılımı Tablo 47 İlin Arazi Sınıfları Tablo 48 Arazi Kullanma Durumu Tablo 49 Tahıllar Ekim Alanları ve Üretim Miktarları Tablo 50 Baklagiller Ekim Alanları ve Üretim Miktarları Tablo 51 Soğansı ve Yumru Bitkilerin Ekim Alanları ve Üretim Miktarları Tablo 52 Yem Bitkileri Ekim Alanları ve Üretim Miktarları Tablo 53 Endüstriyel Bitkileri Ekim Alanları ve Üretim Miktarları Tablo 54 İldeki Meyvecilik Durumu Tablo 55 Kayısı Üretimi ve İhracat Değerleri Tablo 56 İldeki 2010 Yılı Kesin Kayısı Rekoltesi Tablo 57 Sebze Bitkileri Ekim Alanı ve Üretim Miktarları Tablo 58 Malatya İli Organik Tarımsal Üretim Verileri Tablo 59 Büyükbaş Hayvancılık Tablo 60 İlimizde Hayvancılığı Geliştirme Çalışmaları Kapsamında Yıllara Göre Yapılan Suni Tohumlama Çalışmaları Tablo 61 İlimizde Hayvancılığı Geliştrime Çalışmaları Kapsamında 2010 Yılı İçinde Yapılan Buzağı ve Aşı Teşvikleri Tablo 62 Küçükbaş Hayvancılık Tablo 63 İl Genelinde Toplam Süt Üretimi Tablo 64 Kümes Hayvancılığı Tablo 65 İl Genelindeki Toplam Yumurta Üretimi Tablo 66 İl Genelindeki Toplam Su Ürünleri Üretimi Tablo 67 İlimizde Yıllar İtibari İle Üretilen Alabalık Miktarları Tablo 68 İl Genelindeki Toplam Bal vebalmumu Üretimi Tablo 69 Sayılı Günler Dağılımı Tablo 70 Buharlaşma Dağılımı Tablo 71 Esme Sayılarına Göre Rüzgar Dağılımı Tablo 72 Rüzgar Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Ortalama Dağılım Tablo 73 Esme Hızlarına Göre Rüzgar Dağılımı Tablo 74.Kütlesel Debiler Tablo 75 Endemik, Nadir ve Nesli Tehdit Altında Olan Bitki Türleri ve IUCN Tehlike Kategorileri Tablo 76 Proje Hattındaki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan İkiyaşamlı Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 77 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Sürüngen Türleri Ve Koruma Statüleri Tablo 78 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Kuş Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 79 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 80 İnşaat Aşamasında Kullanılacak İş Makineleri Tablo 81 Kırma-Eleme Tesisleri İçin Emisyon Faktörleri Tablo 82 Modellemede Kullanılan Veriler

11 Tablo 83 Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek 2 Tablo Tablo 84 Partikül Madde Dağılımı (Üretim Aşaması) Tablo 85 Modellemede Kullanılan Veriler Tablo 86 Çöken Toz Miktarı (Üretim) Tablo 87 Modellemede Kullanılan Veriler Tablo 88 Partikül Madde Dağılımı (Patlatma İşlemi Sonrası) Tablo 89 Çöken Toz Miktarı (Patlatma İşlemi Sonrası) Tablo 90 İş Makinelerinin Yakıt Sarfiyatları Tablo 91 Günlük Su İhtiyacı Tablo 92 Hafriyat Sırasında Çıkması Muhtemel Tehlikeli Atık Listesi Tablo 93 Ses Gücü Düzeyleri Tablo 94 Motor Güçleri Tablo 95 Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Seviyeleri Tablo 96 Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımı Tablo 97 Ses Gücü Düzeyleri Tablo 98 Motor Güçleri Tablo 99 Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Seviyeleri Tablo 100 Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımı Tablo 101 İşletme Aşamasında Kullanılacak İş Makineleri Tablo 102 Ses Gücü Düzeyleri Tablo 103 Motor Güçleri Tablo 104 Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Seviyeleri Tablo 105 Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımı Tablo 106 Patlatma Sırasında Oluşacak Gürültü Düzeyinin Mesafelere Göre Dağılımı Tablo 107 Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri Tablo 108: Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Tablo 109: Bina temeli titreşim hızı (Vo) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri (Forssbland, 1981) Tablo 110: Patlatma Yapılan Kaya Türü ve Bina Temeli Altındaki Kayaç Türüne Bağlı Olarak Değişim Gösteren k Katsayısı Asgari ve Azami Değerleri (Armac Printing Company)

12 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1 Proje Alanını Gösteren Uydu Görüntüsü Şekil 2 Zenginleştirme Tesisi İş Akım Şeması Şekil 3 Cevher Zenginleştirme Tesisi Blok Akış Diyagramı Şekil 4 Bir Patlamadaki Delik Düzeni Şekil 5 Patlatmada ateşleme şekli Şekil 6 Ocaktaki Kademeli Çalışmaların Yöntemi ve Yol Bağlantıları Perspektif Görünümü Şekil 7 Ocaktaki Kademeli Çalışmaların Yandan Görünüşü Şekil 8 Proje İş Akım Şeması Şekil 9 Ulaştırma Güzergahı Şekil 10 Karayolları Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası Şekil 11 İlin Nüfus Artışı Şekil 12. İl Arazisinin Niteliği İtibariyle Dağılımı Şekil 13 İlde Yıllara Göre Buğday Üretimi Şekil 14 İlde Yıllara Göre Şekerpancarı Üretimi Şekil 15 İlde Yıllara Göre Ceviz ve Badem Üretimi Şekil 16 İlde Yıllara Göre Kiraz Üretimi Şekil 17 İlde Yıllara Göre Kayısı Üretimi Şekil 18 İlde Yıllara Göre Hayvan Sayıları Şekil 19 İlde Yıllara Göre Süt Üretimi Şekil 20 Malatya İli Topraklarının Arazi Kullanım Kabiliyetine Göre Dağılımı Şekil 21 Düzlemsel Kayma Dizayn Grafiğine İlişkin Şev Geometrisi Kesitleri Şekil 22 Bölgenin genelleştirilmiş dikme kesiti (Özgenç, İ. vd 1994) Şekil 23 Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası Şekil 24 Malatya İli Depremsellik Haritası (Aylık Deprem Raporu, Mayıs 2012) Şekil den günümüze Malatya ve civarında meydana gelen (M>=4.0) depremler (Aylık Deprem Raporu, Mayıs 2012) Şekil 26 Malatya İline Ait Basınç Dağılım Grafiği Şekil 27 Malatya İli ne Ait Sıcaklık Dağılım Grafiği Şekil 28 Malatya İline Ait Ortalama Toplam Yağış Dağılım Grafiği Şekil 29 Malatya İline Ait Maksimum Yağış Dağılım Grafiği Şekil 30 Malatya İline Ait Nem Dağılım Grafiği Şekil 31 Malatya İline Ait Sayılı Günler Dağılım Grafiği Şekil 32 Malatya İline Ait Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği Şekil 33 Buharlaşma Dağılım Grafiği Şekil 34 Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Şekil 35 Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramı Şekil 36 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı Şekil 37 Esme Hızlarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Şekil 38 Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri Şekil 39 Bölgede Saptanan Karasal Fauna Elemanlarının Tür Sayısı Bakımından Birbirlerine Oranları Şekil 40 Partikül Madde Dağılımı (Üretim Aşaması) Şekil 41 Çöken Toz Dağılımı (Üretim Aşaması)

13 Şekil 42 Partikül Madde Dağılımı (Patlatma İşlemi Sonrası) Şekil 43 Çöken Toz Dağılım (Patlatma İşlemi Sonrası) Şekil 44 Arazi Hazırlığı Aşamasında Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımını Gösterir Grafik Şekil 45 İnşaat Aşamasında Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımını Gösterir Grafik Şekil 46 İşletme Aşamasında Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımını Gösterir Grafik Şekil 47 Patlatma Sırasında Oluşacak Gürültünün Mesafelere Göre Dağılım Grafiği

14 EKLER LİSTESİ EK 1- İŞLETME RUHSATI VE İŞLETME İZNİ EK 2- ÇED OLUMLU BELGESİ EK 3 - HARİTALAR EK 3.1.EN YAKIN YERLEŞİM YERLERİNİ GÖSTERİR TOPOĞRAFİK HARİTA EK 3.2 YER BULDURU HARİTASI EK 3.3 VAZİYET PLANI EK 3.4 JEOLOJİ HARİTASI VE KESİTİ EK 3.5 DEPREMSELLİK VE DEPREM HARİTASI EK 3.6 TERMİN PLANI EK 3.7 REHABİLİTASYON PLANI EK 3.8. SON DURUM İMALAT HARİTASI EK 3.9. ÇEVRE DÜZENİ PLANI EK ARAZİ VARLIĞI HARİTASI EK ORMAN KADASTRO, MESCERE VE MEMLEKET HARİTASI EK ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ GENEL YERLEŞİM PLANI EK 4 KULUNCAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI KATI ATIK VE SIVI ATIK ALIM YAZISI EK 5 ELAZIĞ ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ VE ÇED İNCELEME DEĞERLENDİRME FORMU EK 6 SIZDIRMASIZ FOSSEPTİK PLANI EK 7 HİDROJEOLOJİK ETÜT RAPORU EK 8 - JEOTEKNİK ETÜT RAPORU EK 9 AKUSTİK RAPOR EK 10 EKOSİSTEM DEĞERLENDİRME RAPORU EK 11 KURUM GÖRÜŞLERİ EK 12- ORMAN İZİNLERİ EK 13- ACİL DURUM MÜDAHALE PLANI EK 14- MALATYA İLİ METEOROLOJİ İSTASYON VERİLERİ EK 15- HAVA KALİTESİ MODELLEMESİ EK 16- DEMİR ANALİZ RAPORLARI(TUVENAN, ZEGİNLEŞMİŞ, ATIK) EK 17- PATLAYICI MADDE DEPOLAMA İZİN BELGESİ, PATLAYICI MADDE SATIN ALMA VE KULLANMA İZİN BELGESİ EK 18- KAYNAK SUYU VE KUYU SUYU ANALİZ SONUÇLARI EK 19- HALKIN KATILIM TOPLANTISI GAZETE İLANLARI EK 20- FAALİYET ALANINDAN GÖRÜNTÜLER EK 21- ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI PROSES DEĞİŞİKLİĞİ GÖRÜŞÜ EK 22- DOĞAYA YENİDEN KAZANDIRMA PLANI 14

15 BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI 1.1 Proje Konusu Faaliyetin Tanımı, Ömrü, Hizmet Amaçları, Önem Ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu Tanımı Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü Mevkii civarında Malatya K39-a1-a2 paftasında, ruhsat numaralı(sicil No:6209) 2.289,45 hektarlık alanda Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ruhsat alanının tamamında Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletilmesi planlanmaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan nolu ruhsat (Bkz. Ek.1) de verilmiştir. Söz konusu ruhsat numaralı sahada ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak kabul edilmiş ve tarihinde sayı ile ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak kabul edilerek ÇED Olumlu Kararı kararı alınmış olup daha sonra demir ocağında kapasite artırımı yapılması ve zenginleştirme tesisi kurulması planlanmıştır. İlgili ÇED Olumlu Kararı Ek 2 de verilmiştir. Proje, Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği EK I Listesi Madde 29 a bendi 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler ve Madde 29 ç bendi Kırma-eleme-yıkama tesisleri (1. (a) ve 2. (a) grup madenler ton/yıl ve üzeri). kapsamında yer almaktadır. Söz kunusu proje için 01/02/2012 tarihinde Demir Ocağı Kapasite Artışı, Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi ve Atık Barajı ÇED Başvuru Dosyası hazırlanarak tarafınıza sunulmuştur. Ancak 18/04/2012 tarih ve 6560 sayı ile belirtmiş olduğu özel formata uygun olarak hazırlanacak ÇED Raporuna ilişkin olarak gelişen teknolojiler neticesinde proseste değişikliğe gidilmesi planlanmış ve planlanan yeni proseste zenginleştirme tesisinden çıkan atıkların susuzlaştırma amaçlı presten geçirilip kek haline getirilerek sıvı oranını % 5-12 boyutuna indirdikten sonra inert atık olarak depolanması planlanmıştır. Bu nedenle planlanan yeni proseste atık barajına ihtiyaç duyulmayacağı öngörülmüştür. Bu bilgiler ışığında yeni proses için tarafınıza görüş sorulmuş olup Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü nün 26/04/2013 tarih ve 7034 sayılı görüş yazısında ÇED Raporunun yeni proses uyarınca hazırlanmasında herhangi bir sakınca bulunmamaktadır. denilmiştir. Bu nedenle hazırlanan ÇED Raporu içeriğinden Atık Barajı çıkarılmış olup proje Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi olarak hazırlanmıştır. 15

16 Proje sahasının yeri, Malatya ili, Kuluncak ilçesi, Darılı Köyü mevkiinde olup ruhsat(çed) sahası (2289,45 ha) orman, hazine, mera ve özel mülk arazilerinden oluşmaktadır. Demir cevheri zenginleştirme tesisi ise tapulama harici taşlık arazide yani hazine arazisi üzerinde kurulacaktır. Proje kapsamında ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak kabul edilmiş olup ocak alanı işletme izin alanı olan 291,99 hektar lık alandır. Ocak üretim çalışmaları bu 291,99 hektarlık alanda yapılacaktır. Tesise beslenen tüvenan demir %51 ile %72 arası verimle çalışan tesiste zenginleştirilerek konsantre demir elde edilmesi planlanmaktadır Ruhsat nolu demir madeni sahasından elde edilecek olan düşük tenörlü yıllık ton % arası tenörlü tuvenan demir cevheri kırma-eleme ile ön hazırlık işlemine tabi tutulduktan sonra manyetik ayırıcılar ile zenginleştirilerek ve % 51.2 kazanım ile yıllık ton % 60 ve üzeri tenörlü demir cevheri konsantresinin ekonomiye kazandırılması planlanmaktadır. 291,99 hektarlık işletme izni alınmış olan 2 adet cevher yatağından oluşan demir madeni ocağından elde edilecek cevherin önemli bir bölümü düşük tenör ve yüksek safsızlık içerdiğinden dolayı, çıkarıldığı gibi kullanıma uygun değildir. Bu nedenle maden yataklarından üretilecek düşük tenörlü demir madeninin zenginleştirilmesi gerekmektedir. Proje sahası hazine, orman, mera ve özel mülk arazisi olup çalışma yapılacak sahalarda işletmeye geçilmeden önce gerekli yasal izinler alınacaktır. Sahada ruhsat alanının tamamı çalışma alanı olarak belirlenmiş olup gerekli yasal izinlerin alınmasından sonra köşe noktalarına beton poligonlar dikilerek çalışma alan sınırları belirlenecektir. Üretim yapılacak olan ocak alanı ise 291,99 hektarlık alandır. Proje sahasının yerini gösteren 1/ ölçekli topografik haritası Ek-3.1 de, 1/ ölçekli vaziyet planı Ek-3.3 de verilmiştir. Zenginleştirme tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 1. poligonuna en yakın yerleşim yeri ocağın batısında ve 750 metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 2. poligonuna en yakın yerleşim yeri ise ocağın güneyinde ve yaklaşık metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Projede etki alanı mesafesi olarak bu yerleşimin uzaklığı alınacak ve hesaplamalar buna göre yapılacaktır. Tesisin içine kadar yol mevcut olup, yeni yol yapılmasına ihtiyaç yoktur. Tesiste nakliye güzergahı olarak Kuluncak ilçesine giden yaklaşık 6 km uzunluğundaki stabilize yol kullanılacaktır. Bu yol güzergahı üzerinde herhangi bir köy veya yerleşim alanı bulunmamaktadır. Bu yüzden konsantre cevher nakliyesinin hiçbir yerleşim yerine olumsuz etkisi olmayacaktır. Asfalt yol bağlantısına kadar stabilize yolun 16

17 uzunluğu metredir. Söz konusu sahada mevcut Demir Ocağı nda kapasite artışı yapılacak ayrıca Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi kurulup işletilecektir. Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Kuru dere niteliğindeki bu derelere malzeme dökülmeyecek, pasa atılmayacak ve doğal halleri korunacaktır. Projeye konu faaliyetin ÇED sürecinin olumlu sonuçlanmasından sonra, İR ruhsat nolu sahada Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Zenginleştirme Tesisi işletmesi ocak alanında yılda 7 ay, ayda 28 gün, günde 8 saat tek vardiya ile ve zenginleştirme tesisi alanında ise yılda 7 ay, ayda 28 gün, günde 20 saat ve çift vardiya ile 20 yıl boyunca çalışılacaktır. Ocak ve zenginleştirme tesisi için planlanan üretim miktarları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. ÇED Belgesi alındıktan sonra tarih ve sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereği mevcut GSM ruhsatı da yenilenecektir. ÇED belgesi ile GSM müracaatında bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır. Proje alanı sınırlarından içeriye doğru 70 m mesafeli sağlık koruma bandı bırakılacak ve bu alanda çalışma yapılmayacaktır. Tablo 1 Ocak için Planlanan Üretim Miktarları ÇALIŞMA SÜRELERİ ÜRETİM MİKTARLARI ton m 3 Yıl ton/yıl m 3 /yıl Ay ton/ay m 3 /ay Gün ton/gün m 3 /gün Saat(8 saatlik tek vardiya) ,625 ton/saat 416,66 m 3 /saat Tablo 2 Zenginleştirme Tesisi için Planlanan Üretim Miktarları ÇALIŞMA SÜRELERİ ÜRETİM MİKTARLARI Tuvenan Cevher (Tesise Beslenen- Konsantre Cevher(Tesis Çıkışıton) ton) Yıl ton/yıl ton/yıl Ay ton/ay ton/ay Gün ton/gün ton/gün Saat(20 saatlik çift vardiya) ton/saat 128 ton/saat Mevcut ruhsat(çed) alanı şahıs, orman, mera ve hazine arazisi niteliğinde olup, proje alanında üretim faaliyetlerinin ilerleme durumuna göre ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Kurulup işletilecek olan zenginleştirme tesisi alanı hazine arazisi niteliğindedir. 17

18 Bölgede bulunan yeraltısuyundan (sondaj kuyusundan) alınan su numunesinde, bakteriyolojik ve kimyasal analiz yaptırılmıştır. EK-18 de sunulan analiz sonuçlarına göre suyun elektriksel iletkenliği standartların oldukça altında çıkmış, ph ise nötr değere yakın çıkmıştır. Bu iki parametreye göre su oldukça iyi kalitededir. Yapılan analizde ölçülen amonyum, alüminyum, demir ve serbest klor değerleri standartların altında çıkmış olup uygunsuz bir durum görülmemiştir. Bununla birlikte numunede E. Coli ve Koliform Bakteri üremiştir. Bu durum kaynağın, beslenme alanında bir kirletici kaynağa maruz kaldığını göstermektedir. Tüm analiz sonuçları incelendiğinde su, kimyasal açıdan uygun ancak bakteriyolojik açıdan içme amacına uygun değildir. Yeraltısuyuna ilave olarak bir de bölgedeki kaynak suyundan bir numune alınmış ve bakteriyolojik ve kimyasal analiz yaptırılmıştır. EK-18 de sunulan analiz sonuçlarına göre suyun elektriksel iletkenliği standartların oldukça altında çıkmış, ph ise nötr değere yakın çıkmıştır. Yapılan analizde ölçülen amonyum, alüminyum, demir ve serbest klor değerleri standartların altında çıkmış olup uygunsuz bir durum görülmemiştir. Bununla birlikte numunede E. Coli ve Koliform Bakteri ürememiştir. Her iki analiz sonuçları incelendiğinde her iki su kaynağının da hemen hemen aynı değerlere sahip olduğu görülmüştür. Bu durum her iki suyun kaynağının da aynı olduğunu göstermektedir. Kaynak suyunda bakteriye rastlanmaması ise o bölgede kirletici bir unsuru olmadığı anlamına gelmektedir. Zenginleştirme tesis, ocak çalışmaları ve personel için gerekli olan kullanma suyu Tohma çayı ndan DSİ den izin alınmak suretiyle karşılanacaktır. Tohma çayından alınacak olan su için başvurular yapılmış olup izin alındıktan sonra bir motor yardımıyla ve borular vasıtasıyla tesise beslenecektir. Tesis için gerekli olan elektrik enerjisi için TEİAŞ tan izin alınarak bölgedeki trafo dağıtım merkezinden 1,2 MV gücünde enerji nakil hattı çekilecektir. Sahadaki mevcut şantiye enerjisi için 2 adet toplam kva gücünde direk tipi trafolar kurulu bulunmaktadır. Ömrü, Ocak sahasının ömrünün maden sahasındaki rezerv ile paralel doğrultuda 30 yıl olması beklenmektedir. Zenginleştirme tesisinin ömrünün ise 20 yıl olması beklenmektedir. Bu nedenle projenin ekonomik ömrü, cevherin işleneceği zenginleştirme tesisine paralel doğrultuda yaklaşık 20 yıl olarak öngörülmektedir. Projenin ekonomik ömrünün ileride bulunabilecek rezervlere bağlı ve teknolojik gelişmelere paralel olarak tesis-makine ve ekipmanlarının yenilenmesi ile uzatılması mümkün olacaktır. 18

19 Hizmet Araçları, Önem ve Gerekliliği, Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından; Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü civarında K39a1 ve K39a2 paftalarında, ruhsat no lu (sicil no:6209) sahada işletilen Demir Ocağında Tarih ve sayılı ÇED Olumlu Belgesinde ton/yıl olan kapasitenin ton/yıl olacak şekilde kapasite artırımına gidilecektir. Aynı zamanda ruhsat alanı içerisinde Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi kurup işletilecektir. Projenin konusu Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletmeciliğidir. İR:24151 işletme ruhsatlı saha 2289,45 hektardan oluşmakta ve mevcut durumu ile demir ocağı olarak çalıştırılmaktadır. Sahada yapılacak madencilik çalışmalarına esas olan saha için demir ocağı projesine ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak alınmış ve ton/yıl kapasiteli Demir Ocağı için Bakanlığımızın Tarih ve sayılı yazısı ile Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararı verilmiştir. Bu nedenle ruhsat(çed) alanının tamamı ÇED alanı olarak alınarak ve kapasitenin yıllık ton tuvenan cevher olarak belirlenmesiyle Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletilmesi talep edilmektedir. Gerçekleştirilecek bu proje sayesinde maden kaynaklarının ülke ekonomisine kazandırılması sağlanacaktır. İşlenen malzeme bölgedeki özel sektör ve devletin çeşitli yatırımlarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere pazarlanacaktır. Demir yer kabuğunda %5,4 oranıyla dördüncü sırada yaygın olarak bulunan bir element olarak doğada çok değişik şekillerde bulunmaktadır. Ancak doğada en yaygın bulunan ve demir-çelik sanayinde yaygın olarak kullanılan demir mineralleri; Manyetit (Fe3O4), Hematit (Fe2O3), Götit (Fe2O3-H2O), Limonit (2Fe2O3.2H2O), Siderit (FeCO3) dir. Yapılan çalışmalarda %37-45 civarında olan tenörün %60 civarına çıkarılmasının mümkün olduğu sonucuna varılmış olup böylelikle planlanan tesiste cevhere uygulanacak olan en uygun prosesin seçimi yapılmıştır. Endüstride demir çeliğe olan talebin hızla artması ve yüksek fırına doğrudan beslenebilir özellikteki cevher rezervlerinin giderek azalması, düşük tenörlü cevher rezervlerinin değerlendirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu nedenle dünyada üretilen cevherlerin büyük kısmı cevher hazırlama tesislerinde çeşitli yöntemler ile zenginleştirilerek düşük tenörlü demir cevherleri yüksek fırınlarda kullanılabilecek fiziksel ve kimyasal özelliklere getirilmektedir. Özellikle demir çelik sektöründe, ana hammadde olan demir cevherinin şarj harman tenörünün en az %57 olması istenmektedir. Dünyadaki demir cevheri zenginleştirme tesislerinde değişik yöntemlerden birinin ya da birkaçının kullanılarak tenörleri 19

20 yükseltilmektedir. Ülkemizde entegre demir-çelik tesislerinin yıllık yaklaşık 12 milyon ton demir cevheri ihtiyacının yaklaşık 5 milyon tonu yurtiçi kaynaklardan bunun yarıya yakın kalan kısmı ise ithalat yolu ile karşılanmaktadır. Düşük tenörlü cevherler, uygun bir kimyasal kompozisyon elde etmek ve ulaşım maliyetlerini düşürmek amacıyla cevher hazırlama işlemlerine tabi tutularak konsantre üretilmekte, zenginleştirme ile cevher içindeki zararlı bileşenlerin miktarı düşürülerek, hem metalurjik işlemler kolaylaştırılmakta hem de demir ve çeliğin kalitesi yükseltilmektedir. Proje kapsamında hammaddenin alınacağı demir madeni ocağından elde edilecek demir cevherinin de önemli bir bölümü düşük tenör ve yüksek safsızlık içerdiğinden dolayı, çıkarıldığı gibi kullanıma uygun değildir. Planlanan proje ile Kırma-Eleme ve Manyetik Ayırmaya dayalı bir zenginleştirme süreci ile %37-45 Fe civarında olan cevher tenörü, %60 civarına çıkarılarak doğal kaynaklarımızın daha verimli ve ekonomik kullanılması amaçlanmaktadır. Projenin Zamanlama Tablosu, Proje kapsamında çalışmaya ÇED Olumlu Belgesinin alınması durumunda başlanacak olup, projenin ÇED Süreci ve gerçekleşmesi muhtemel zamanlama tablosu aşağıda verilmiştir. Tablo 3 Projenin Zamanlama Tablosu AÇIKLAMA YIL ÇED Başvuru Dosyasının Sunulması 2012 Halkın Katılım Toplantısı 2012 Bilgilendirme, Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısı 2012 ÇED Raporu Özel Formatının Alınması 2012 Çed Projesi Hazırlanması, Sunulması 2012 Çed Projesi Hazırlanması, Sunulması 2013 Raporun Nihai Edilmesi 2013 Nihai ÇED Raporunun Sunulması 2013 ÇED Olumlu Belgesinin Alınması 2014 Faaliyet İçin Alınması Gerekli İzinler 2014 Arazi Düzenleme Çalışmaları 2014 İnşaat İşleri 2014 Tesis Montajı 2014 Kapasite Artırımı İle Üretime Devam Edilmesi 2014 AYLAR

21 BÖLÜM 2: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ ( PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT DURUMU VE PLANLANAN KAPASİTE ARTIŞI İLE İLGİLİ OLARAK ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN BELİRTİLMESİ) Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü civarında K39a1 ve K39a2 paftalarında, ruhsat no lu (sicil no:6209) sahada işletilen Demir Ocağında kapasite artırımına gidilecektir. Aynı zamanda ruhsat alanı içerisinde Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi kurulacaktır. Projenin konusu Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletmeciliğidir. Faaliyet yeri ocak alanı sınırı itibariyle; güneydoğusunda bulunan Malatya iline uzaklığı 90 km, güneyde bulunan Kuluncak ilçesine uzaklığı 6 km, kuzeybatıda bulunan Darılı köyüne uzaklığı m kuş uçumu mesafededir. Proje alanını gösterir 1/ ölçekli topografik harita ekte verilmiştir.(bkz. Ek-3.1) Proje yeri ve çevresinde projeden etkilenebilecek ve gelecek için herhangi bir arazi kullanımı, var olan arazi yapısının çok arızalı ve engebeli olmasından dolayı beklenmemektedir. Söz konusu saha üzerinde hali hazırda herhangi bir kullanım (demir ocağı dışında) mevcut olmayıp atıl olarak durmakta ve değerlendirilmemektedir. Proje sahasının çevresinde buğday ve kayısı üretimi yapılan tarım arazileri bulunmaktadır. Bu arazilerin zarar görmemesi için, her türlü tedbir alınacak ve bu arazilere zarar vermeden üretim yapılacaktır. Proje alanında ya da çevresinde projeden etkilenebilecek önemli turizm vb. alanlar tespit edilmemiştir. Proje alanında çevresel kirliliğe uğramış ya da zarar görmüş, bozulmuş veya kirlenmiş (katı, sıvı, gaz-toz atıklarla) alanlar belirlenmemiştir. Proje alanı hazine, orman, mera ve özel mülk alanında yer almaktadır. Proje alanında daha önce ÇED Olumlu Belgesi alınan kısımda üretim yapılmaktadır. Üretim yapılan saha ile ilgili Son Durum İmalat Haritası ekte verilmiştir.(bkz. Ek-3.8) Gerekli olan izinlerin yenilenmesi ile ÇED izni istenen alanlarda da üretim faaliyetlerine devam edilecektir. ÇED Olumlu Belgesi alınmış sahanın işletilen kısmı için orman izni alınmıştır. Alınmış orman izinleri EK 12 de verilmektedir. Yeni üretim yapılacak alanlarda da üretime geçilmeden önce gerekli mülkiyet izinleri alınacaktır. Belirlenen proje sahasında üretime başlanmadan önce gerekli izinler alınacaktır. Planlanan proje ile ilgili Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan ÇED 21

22 İnceleme ve Değerlendirme Formu ve Görüş Yazısı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-5) Elazığ Orman Bölge Müdürlüğünün 17/07/2013 tarih ve 850 sayılı görüşünde ÇEDYönetmeliği ve 6831 Sayılı Orman Kanunu Kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkileri bulunmamaktadır. denilmektedir. Sahada yapılan üretim için düşünülen açık işletmede mevcut çalışmalarda basamaklar oluşturmak suretiyle çalışılmakta olup kapasite artışı yapılacak alanda da üretim çalışmaları aynı şekilde devam edecektir. Bu basamakların yükseklikleri 8-10 metre civarında olacaktır. Basamak genişlikleri 10 metre civarında olacaktır. Basamak şev açıları arazi topoğrafyasının çok dik olmasından dolayı 60 civarında olacaktır. Ocak sahasında 8-10 metrelik kademeler ile üretim gerçekleştirilecek ve saha nihai durumda topografyaya bağlı olarak 4 kademeli bir hal alacaktır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sonucunda topografyada bozulmalar olacaktır. Açılan basamaklar ile bozulan topografya işletme sonrası, hazırlık aşamasında sıyrılan bitkisel toprak serilerek bozulan topografya ağaçlandırmaya uygun hale getirilecektir. Üretim, arazinin kendisinden sağlanacağı için verilen zararın tamamen telafisi mümkün değildir. Rehabilitasyon Planı eklerde verilmiştir. (Bkz. Ek.3.7) 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Dosyaya konu olan faaliyet; Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi Projesi; Malatya ili, Kuluncak ilçesi, Darılı köyü mevkiinde Malatya K39-a1-a2 paftasında, ruhsat numaralı 2.289,45 hektarlık alanda Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ruhsat alanının tamamında Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletilmesi planlanmaktadır. Mevcut ruhsat alanı hazine, orman ve şahıs ve mera arazisi niteliğinde olup, proje alanında üretim faaliyetlerine başlanmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Proje alanında mevcut durumda demir ocağı faaliyeti devam etmektedir. İlgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınmadan üretime geçilmeyecektir. Faaliyet alanı çoğunlukla engebeli arazilerden oluşmaktadır. Çalışma alanı yüksek dağlarla kapalı olup, sarp ve derin vadilerle yarılmıştır. Düzlük ve ovalar çok azdır. En düşük kot (deniz seviyesinden) 1250 m, en yüksek kot ise 1774 m dir. Cevher üretimi yapılacak alan kotları arasında, kuzeyden güneye dik eğimlidir. 150 m lik zahiri yüzey mesafesinde 100 m lik kot farkı meydana gelmektedir. Buna göre yamaç eğimi 40 0 civarındadır. 22

23 Faaliyet süresince malzeme akması, kaya düşmesi vb. kitle hareketlerinin önlenmesi için uygun şev açısı bırakılacaktır. Bu açı 60 0 yi geçmeyecektir. Şekil 1 Proje Alanını Gösteren Uydu Görüntüsü Faaliyet Yerseçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı Onaylı Çevre Düzeni Planı ve İmar Planı üzerinde, bu planlar yoksa mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları) Proje alanı hazine, orman, şahıs ve mera alanında yer almaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nden alınmış olan onaylı 1/ ölçekli Malatya K39 Paftası Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri Ek-3.9 da verilmektedir. 1/ ölçekli K39 Paftası Çevre Düzeni Planında çed alanımızın tamamı tarım arazisi olarak görünmektedir Genel Konum Tesisin inşaası için gerekli yapı malzemeleri piyasadan ticari olarak sağlanacaktır. Tesis alanı olan m 2 lik alanının m 2 si tesisin ve ekipmanların oturacağı kapalı 23

24 alan olacak, geriye kalan m 2 lik alan açık alan şeklinde stok alanı olarak kullanılacaktır. Zenginleştirme tesisinde toplam m 2 kapalı alan olacaktır. Ocak alanında ise m 2 kapalı alan olacaktır. Kapalı alanlara ait bilgiler aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo 4 Tesis Kapalı Alan Bilgiler BİRİM KAPALI ALAN ADI BİRİM ( M 2 ) Zenginleştirme Tesisi Çeneli Kırıcı Birincil konik kırıcı İkincil konik kırıcı Üçüncül konik kırıcı Askılı tip manyetik seperatör (-32+10mm) Birincil manyetik seperatör (-10+2mm) askı tipi Birincil manyetik seperatör (-10+2mm) İkincil manyetik seperatör (-5+2mm) Spiral tesis 6m ultra yüksek dereceli yoğunluk arttırıcı ve çökeltici tesis Ocak Alanı Şantiye Binası Trafo 10 TOPLAM Bütün Tesisler ile idari ve sosyal ünitelerin, teknik altyapı ünitelerinin ve diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının gösterildiği Vaziyet Planı Ek 3.3 de verilmiştir Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Tanımı Proje sahası hazine, orman, şahıs ve mera arazisi olup işletmeye geçilmeden önce gerekli yasal izinler alınacaktır. Zenginleştirme tesisi alanı ise hazine arazisi niteliğindedir. Zenginleştirme tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 1. poligonuna en yakın yerleşim yeri ocağın batısında ve 750 metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 2. poligonuna en yakın yerleşim yeri ise ocağın güneyinde ve yaklaşık metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Projede etki alanı mesafesi olarak bu yerleşimin uzaklığı alınacak ve hesaplamalar buna göre yapılacaktır. Proje sahasının batı yönünden asfalt yol geçmektedir. Tesisin içine kadar yol mevcut olup, yeni yol yapılmasına ihtiyaç yoktur. Tesiste nakliye güzergahı olarak Kuluncak ilçesine giden yaklaşık 6 km uzunluğundaki stabilize yol kullanılacaktır. Bu yol güzergahı üzerinde herhangi bir köy veya yerleşim alanı bulunmamaktadır. Bu yüzden konsantre cevher nakliyesinin hiçbir yerleşim yerine olumsuz 24

25 etkisi olmayacaktır. Asfalt yol bağlantısına kadar stabilize yolun uzunluğu metredir. Zenginleştirme tesisi kurulması planlanan alanın ise en yakın yerleşim yeri olan Darılı Köyü ne olan mesafesi m dir. Söz konusu sahada Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletilecektir. Saha civarında bulunan en önemli akarsu Tohma çayı dır. Ortalama debisi 5 m 3 /sn olan Tohma çayı nın, zaman zaman taştığı gözlenmektedir. Su yüzeyi 389 ha dır. ÇED alanı içerisinde daimi akımlı akarsu olarak Karakaya deresi bulunmaktadır. Proje alanı ve çevresindeki en önemli akarsu, sahanın yaklaşık 800 m batısından akan Karakaya Deresi ve onun bir kolu olan Şuul Dere dir. Bölgenin kuzeyindeki tepelerden doğan Şuul Deresi, Darılı Köyü nde Bağ deresi ile birleşerek Karakaya Deresini oluştururlar. Karakaya Deresi yan dereleri toplayarak Kuluncak İlçesi ne doğru akar ve buradan sonra Ayvalıtohması Çayı nı oluşturur. Faaliyet sahası, Karakaya Barajının su toplama havzasında olup Karakaya Barajına kuş uçuşu 70 km, farklı bir alt havzada bulunan Keban Barajına ise 97 km mesafededir. Saha kaynak yönünden verimli değildir. ÇED alanı ve yakın çevresinde termal kaynak bulunmamaktadır. Faaliyet alanı yakın çevresinden Karakaya deresi ve Tohma çayı geçmektedir. Bu nedenle Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Ek 2 kapsamına girmekte olup Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği madde 15 gereği çöp, moloz, hafriyat dip tarama, ve proses artığı çamurlar dökülmeyecek ve en az 150 metre civarında patlatma yapılmayarak dere yatağının emniyeti sağlanacaktır. Tesiste tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürülüğe giren 2006/27 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar Genelgesine ve 167 sayılı Yer altı Suları Kanununa uyularak yapılan kazı çalışmalarında taban kotunun yer altı su seviyesinin altına inilmemesi sağlanacaktır. Faaliyet işletmeye kapandıktan sonra mevcut su kaynaklarına herhangi olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Ocak alanı çevresinde genelde buğday ve kayısı üretimi gerçekleştirilen küçük ölçekli tarım alanları bulunmaktadır. Bu tarım alanları ocak alanı 1. Poligonuna yaklaşık 100 m ve zenginleştirme tesisine yaklaşık 300 m mesafede bulunmaktadır. Bu arazilerin zarar görmemesi için, her türlü tedbir alınacak ve bu arazilere zarar vermeden üretim yapılacaktır Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu(Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik altyapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı üzerinde gösterimi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri) İR:24151 işletme ruhsatlı saha 2289,45 hektardan oluşmakta ve demir ocağı olarak çalıştırılmaktadır. Sahada yapılacak madencilik çalışmalarına esas olan saha için Demir Ocağı projesine Bakanlığımızın Tarih ve sayılı yazısı ile Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararı verilmiştir. 25

26 Proje alanında daha önce ÇED Olumlu belgesi ile üretim yapılmış olup önceki üretim çalışmalarına ait Son Durum İmalat Haritası ekte(bkz Ek-3.8) verilmiştir. Proje sahası hazine, orman, mera ve özel mülk arazisi olup işletmeye geçilmeden önce gerekli yasal izinler alınacaktır. Sahada ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak belirlenmiş olup gerekli yasal izinlerin alınmasından sonra köşe noktalarına beton poligonlar dikilerek çalışma alan sınırları belirlenecektir. Proje sahasının yerini gösteren 1/ ölçekli topografik haritası Ek-3.1 de, 1/ ölçekli vaziyet planı Ek-3.3 de verilmiştir. Sahada yapılan açık işletme üretim çalışmaları kısaca özetlenecek olursa demir damar tipi yataklanma şeklinde ve belli bir hat boyunca devam etmektedir. Yan kayaçları ise sedimanter kökenli oluşumlardan meydana gelmektedir. İlk aşamada damarın yan kayaçları patlatılarak kazısı yapılmakta daha sonra ise ortaya çıkmış olan demir kütlesi patlama yapılarak alınmaktadır. İşletme yöntemi ise; öncelikle örtü tabakası alınmakta ve bu örtü tabakası sahanın yaklaşık %10 unda ve ortalama 3 cm kalınlık göstermektedir. Bu örtü tabakası sahada yer yer bulunmakta olup sahanın diğer kısımları kayalık, taşlık kısımlardan meydana gelmektedir. Bitki örtüsü alındıktan sonra bu zemine vagondriller ile delikler delerek dinamit ve anfo kullanılarak patlatılmaktadır. İlk patlatmalarda yan kayaç kazısı yapılmaktadır. Yapılan kazı pasa stok alanına nakledilmektedir. Daha sonraki aşamada ise demir madeni için patlatma yapılmaktadır. Patlatma sonucu ortaya çıkan kütleler büyük kütleler ekskavatörün ucuna takılan kırıcı ataşmanı ile belirli boyuta indirgenecek, kırılamayacak kadar büyük parçalar ise delik delinerek tek dinamit ile patlatılacaktır. Demir madeninin eldesi sırasında kullanılacak patlayıcı malzemeler lisanslı patlayıcı deposundan karşılanacaktır. İhtiyaç duyulan patlayıcı maddeler patlayıcı madde deposundan, ihtiyaç duyulacak miktar kadarıyla jandarma nezaretinde getirilecek ve yine jandarma nezaretinde faaliyet sahasında kullanılacaktır. Patlatmada kullanılan patlayıcı maddelerin torbaları firma tarafından toplanarak patlayıcı maddelerin satışını yapan depolara teslim edilmekte ve oradan tarih ve25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca lisanslı firmalara teslim edilmektedir. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. Patlatmalarda gecikmeli kapsül kullanılacak olup patlatmanın yapılacağı gün/tarih ve saat ilgili köy/belde/ilçe yetkilileri ve muhtarlığa bildirilecektir. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler 26

27 Hakkındaki Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. Sahada mevcut olan patlayıcı madde deposu yer üstü gezici depo şeklinde yapılmış olup uygunluk raporu bulunmaktadır. 2 ton kapasiteli patlayıcı madde deposu ocak alanlarına yaklaşık 200 m mesafede bulunmaktadır. Mevcut patlayıcı deposu Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak gerekli tüm güvenlik önlemleri alınmak suretiyle yerüstünde inşa edilmiştir. Bu nedenle patlayıcı madde deposunun ocak çalışmalarına ve saha çevresindeki yerleşim yerlerine herhangi bir olumsuz etkisinin olması beklenmemektedir. Patlayıcı Madde Depolama İzin Belgesi Ek.17 de verilmiştir. Proje kapsamındaki zenginleştirme tesisinde, yılda ton tuvenan cevhere, ön hazırlama (kırma-eleme) ve zenginleştirme (manyetik ayırma) uygulanarak ton konsantre demir üretilecektir. 45 mikrondan küçük olan manyetit konsantresi düşük alan şiddetli manyetik ayırıcıya verilecektir. Burada manyetit tipi cevher ayrılarak manyetit konsantre ünitesine gönderilecektir. Düşük alan şiddetli manyetik ayırıcıda kalacak artık, yüksek miktarda hematit içereceğinden, hematit konsantresi elde etmek amacıyla bu cevher yüksek alan şiddetli manyetik ayırıcıya gönderilecektir. Manyetik Ayırma Manyetik ayırma; demir ve gang mineralleri arasındaki manyetik özellik farkından yararlanarak yapılan ayırmadır. Mineraller manyetik alan içinde, çekilebilirlik derecelerine göre; kuvvetli manyetik, zayıf manyetik ve manyetik olmayan şeklinde üç gruba ayrılmaktadır. Demir minerallerinin manyetik özellikleri çok değişken olup, bunlardan manyetit kuvvetli manyetik, siderit, hematit ve limonit zayıf manyetik ve pirit manyetik olmayanlar grubundadır. Demir cevherlerinde bulunan silis gibi önemli gang mineralleri ise manyetik olmayanlar grubunda yer almaktadır. Minerallerin manyetik alan içinde çekilebilirlik derecelerinin yanında, cevher tanelerinin boyutu, özgül ağırlığı, şekli ve saflık derecesi gibi değişkenler de manyetik ayırmada rol oynar. 27

28 Manyetik ayırma, düşük veya yüksek alan şiddetlerinde yaş veya kuru olarak uygulanabilir. Kuvvetli manyetik demir mineralleri için düşük alan şiddetleri yeterli olmakta, zayıf manyetik demir mineralleri için ise yüksek alan şiddetleri gerekmektedir. Yapımı ve işletmesi basit olan düşük alan şiddetli manyetik ayırıcılar, çok yaygın olarak manyetitli cevherlerin zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır. Yüksek alan şiddetindeki ayırmaların geçmişteki uygulamaları daha kısıtlı kalmış, fakat Jones ayırıcısının geliştirilmesinden sonra, son zamanlarda bu şekildeki ayırmaların da pratik uygulamalarına geçilmiştir. Manyetik ayırmaya giren bilhassa küçük boyutlu malzemelerde, genellikle tane kümelenmeleri teşekkül eder. Manyetik ayırmayı izleyecek işlemlerde bu tane kümeleri mahzur teşkil ettiği takdirde, manyetik ayırmadan sonra, malzemenin manyetizmasından arındırılması gerekir. Düşük Alan Şiddetli Manyetik Ayırma: Manyetit (Fe304 ) mineralinin gang minerallerin den ayrılmasında, genellikle düşük alan şiddetli ( örsted) manyetik ayırma işlemi uygulanır. Manyetik ayırma, 6 mm'den iri boyutlarda kuru, 150 meş (100 mikron)'den küçük-boyutlarda da yaş olarak yapılır. Bu iki boyut arasında ise, manyetik ayırma kuru veya yaş olarak yapılabilir. Düşük alan şiddetli kuru manyetik ayırmada, genellikle iç kısmına sabit mıknatısların yerleştirildiği döner bir tambur kullanılır. Cevher bu tambur yüzeyine beslenir. Manyetik olmayan taneler, tambur yüzeyinden belirli bir yörünge ile fırlatılırken, manyetik taneler tambur yüzeyinde tutularak bir süre taşınır ve manyetik alandan çıktıklarında tambur yüzeyinden ayrılarak düşerler. Manyetik ayırma, genellikle ara öğütme işlemleri ile birlikte, kademeli olarak yapılır. Uygulanacak işlemler dizisi ve kademe sayısı cevherin özelliklerine ve nihai konsantrede istenen kaliteye göre değişir. Bazen, nihai konsantrenin kalitesini yükseltmek için, manyetik ayırma ile birlikte, başka zenginleştirme işlemleri de tatbik edilebilir. Manyetik ayırmayı izleyerek, en çok uygulanan son kademe işlemini köpüklü yüzdürme teşkil etmektedir. Yüksek Alan Şiddetli Manyetik Ayırma: Yüksek alan şiddetli ( örsted) manyetik ayırıcılar hematit gibi zayıf manyetik demir mineralleri için uygundur. Çok kuvvetli elektromıknatıslara İhtiyaç göstermesi ve kapasitelerinin düşük (6 ton/saat'den az) olması nedeni ile bu tür ayırıcılar, geçmiş yıllarda yalnızca kısıtlı olarak ve kuru cevherler için kullanılmıştır. İlk defa 1960 yıllarında imal edilmeye başlanan Jones tipi yüksek alan şiddetli yaş manyetik ayırıcılar son yıllarda bir hayli geliştirilmiş ve uygulama alanına girmiştir. Bugün Jones ayırıcıları 0,1 ton/saat'den 200 ton/saat'e kadar değişen kapasitelere sahiptir. Jones ayırıcıları, bilhassa çok geniş düşük tenörlü hematit cevher rezervlerinin bulunduğu Brezilya'da kullanılmaya başlanmıştır. Bu ülkede 1973 yılında kurulan bir zenginleştirme 28

29 tesisinde, herbiri 130 ton/saat kapasiteli, 100'er ton ağırlığında 28 adet Jones ayırıcısı çalışmaktadır. ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROSESİ Sahada üretimi yapılacak olan demir cevherinin sahaya kurulacak olan zenginleştirme tesisi ile kırma-eleme ve manyetik ayırma yöntemi ile zenginleştirilmesi sağlanacaktır. Kullanılacak olan manyetik ayırma yöntemi; manyetit cevheri zenginleştirilmesi için düşük alan şiddetli manyetik ayırıcı ve hematit cevheri zenginleştirilmesi için yüksek alan şiddetli manyetik ayırıcı yöntemidir. Tesiste gerçekleştirilecek üretim aşamaları şu şekildedir: 1 Ön yükleme(kırma, eleme, yıkama ve parça manyetik ürünlerin geri kazanımı) Ocaktan alınan cevher birincil çeneli kırıcıyı(cr-01) besleyen titreşimli elekli besleyiciye yüklenir(gr-01). Tesisten geçen hammadde miktarı sahadaki birincil çeneli kırıcı operasyonu ile kısıtlanacaktır. Birincil kırılmış cevher çeneli kırıcı ürün konveyörüne(cv-01) verilip birincil eleğe(sc-01) gider. Çift bantlı birincil elekte cevher +28mm, -28mm+10mm ve -10mm olarak iç gruba ayrılır. +28mm lik materyal taşıma bandı(cv-02) ile açık dönüşüm ikincil konik kırıcıya(cr-02) beslenir. Parça hematitin çıkartıldığında operatörler tarafından elle seçilebilmesi için bir taşıma bandı monte edilecektir. Birincil elekten gelen -28mm+10mm cevher CV-04 üstünde ikincil kırılmış ürünle karıştırılarak çift bantlı ikincil kırıcı eleğine(sc- 02) beslenir. İkincil kırıcı eleğin iki amacı vardır. İlk olarak cevher +10mm, -10mm+2mm ve - 2mm olarak üçe ayrılır. Ardından su spreyleriyle donatılmış elekte, manyetik seperasyona yönelik +10mm cevhere yapışan tozu ayırmak için yıkama yapılır. Islak eleme bu aşamada hayatidir çünkü parça cevhere yapışan toz malzeme manyetik seperasyonda üretimi kötü etkilemektedir. İkincil kırıcı eleğin(sc-02) +10mm fraksiyonu, parça manyetik seperatör aracılığıyla(mg-01) manyetik seperasyon için CV-05 e raporlanır. Parça manyetik seperatör(mg-01), 2000 Gauss luk elektromıknatıs ile çalışan askılı tip seperatördür. Operasyonun optimize edilebilmesi için MG-01 in birçok işlevsel parametresi ayarlanabilir. MG-01 tarafından kazanılan manyetik ürünler CV-06 mobil konveyöre verilir ve stoklanır. Parça manyetik seperatör tarafından üretilen ürünün kalitesi düzenli aralıklarla ürünün satılabilir olup olmadığını görmek için kontrol edilmelidir. Eğer satılabilir değilse cevher tekrar sisteme verilerek satılabilir konuma gelmesi için sonraki kırma ve serbestleştirme işlemlerine tabi tutulur. 29

30 Parça manyetik seperatörden(mg-01) geçen manyetik olmayan ürünler üçüncül konik kırıcıyı(cr-03) besleyen CV-07 ye verilir. Serbestleşmesi maksimize etmek için üçüncül konik kırıcı kapalı döngü sistemiyle çalışmaktadır. Üçüncül kırıcı ürünleri üçüncül kırıcı eleğe(sc-03) geçer. Buradan gelen +10mm cevher CV-05 e aktarılır. Üçüncül kırıcı elekten(sc-03) gelen -10mm cevher log yıkayıcı besleme konveyörüne(cv-08) verilir. Birincil elek(sc-01), ikincil kırma eleği(sc-02) ve üçüncül kırma eleğinden(sc-03) gelen - 10mm cevher yıkama ve tozdan kurtulma için log yıkayıcıya(sb-01) beslenir. Log yıkayıcıdaki(sb-01) cevher, ovalama işlemini gerçekleştiren ve birbirine ters dönen bıçaklı akslardan geçer. Yıkayıcı içinde cevher yukarı gittikçe kilden ayrışmasını maksimize etmek için 2 bar basınçlı sprey suyla yıkanır. İlave su malzeme akışına ters olarak akmaktadır. Örneğin; log yıkayıcının üstüne endüstri suyu eklendi(temiz malzeme) ve yıkayıcının en alt seviyesinde bulunan(besleme yapılan nokta) kilin çoğunu taşıyan su 2mm susuzlaştırma eleğine gönderildi. -2mm akışkan atık spiral besleme pompa grubuna(su-01) verilir. Log yıkayıcının üst kısmından taşınan yıkanmış cevher yeniden yükleme silosunu(bn- 02) besleyen bir mobil konveyöre aktarılır. Eğer silo doluysa konveyör bir stok oluşturmak için de kullanılabilir. Log yıkayıcının arkasından geçen hafif cevher de ayrıca susuzlaştırılır, bir mobil konveyöre(cv-10) verilir ve stoklanır. 2. Manyetik Seperasyon Yeniden yükleme silosundan(bn-02) gelen cevher iki paralel manyetik seperasyon akışına verilir. Gelecekte en etkili ve maliyet açısından uygun olana geçiş yapabilmek adına iki teknoloji kullanılması planlanmaktadır. İlk birincil manyetik seperasyon akışı askı tipi bir manyetik seperatör(mg-02) ve onu besleyen CV-11 den oluşur. İkinci akış ise iki ıslak manyetik seperatörden(mg-03a ve MG- 03b) oluşur. İki teknolojiden de gelen manyetikler CV-13 mobil konveyöründe kombine edilir ve birincil manyetik ürün stokuna oluşturmak için istiflenir. Birincil manyetik ürün stoku serbest su içermeyecektir. İki akıştan da gelen manyetik olmayan ürünler yeniden kırma eleğini(sc-04) besleyen CV-14 e verilecektir. Yeniden kırma eleğine(sc-04) cevher üç farklı boyutta boyutlandırılır: +5mm, - 5mm+2mm ve 2mm. +5mm cevher yeniden kırma kırıcısını(cr-04) besleyen CV-19 a verilir. Bu sayede kapalı döngüyle çalışan CR-04 ile serbestleştirme maksimize edilmiş olur. - 5mm+2mm cevher ikincil manyetik seperatörü(mg-04) besleyen CV-15 e verilir. Manyetik ürünlerin toz malzeme içinden iyice kazanılabilmesi için ikincil manyetik seperatör ıslak tiptedir. Islak manyetik seperatör ayrıca kurutma ünitesi olarak da çalışabilir. İkincil manyetik seperatörden(mg-04) gelen manyetik ürünler CV-16 konveyörüne verilir ve stoklanır. MG- 04 ün manyetik olmayan ürünleri tesis atık stokunu oluşturacaktır. 30

31 Toz Zenginleştirme Tesisten gelen bütün -2mm cevher spiral besleme pompa takımlarına(su-01) verilir. Buradan SP-01 ve SP-02 olmak üzere iki spiral modüle aktarılır. Spiral modüllerde toz malzeme şlamsızlaştırılır ve yüksek kaliteli demir(manyetit ve hematit) dört spiral aşamadan geçerek(ön köpürtücü, temizleyici, toplayıcı ve yeniden temizleyici) gravite yardımıyla kazanılır. Yüksek yoğunluklu spiral ürünleri stoklanır. Spiral tesislerden gelen atıklar susuzlaştırma siklonuna(cy-01) pompalanır. Burada yüksek yoğunluklu alt akıntı susuzlaştırma eleğine(sc-05) dökülür ve susuzlaştırılır. Ultraince malzemeyi taşıyan üst akıntı ve suyun çoğu susuzlaştırma eleğinin(sc-05) alt ızgarasına gravite olur ve ultra yüksek yoğunluklu hamur katılaştırıcıya(th-01) pompalanır. Susuzlaştırma elek ürünü konveyör CV-18 ile çıkartılır. Ultra yüksek yoğunluklu katılaştırıcıda, ultra-ince partiküller pıhtılaştırıcı ile karıştırılır. Partiküller pıhtılaşır ve tankın dibine çöker. Yüksek yoğunluklu bir hamur tankın altından çıkartılır ve stoka pompalanır. Katılaştırıcının alt akıntı yoğunluğu, yüksek alt akıntı yoğunluğunun korunduğundan emin olmak için otomatik bir sistem tarafından kontrol edilmektedir. Zenginleştirme tesisinden çıkan atıklar susuzlaştırma amaçlı presten geçirilip kek haline getirilerek sıvı oranı % 5-12 boyutuna indirildikten sonra inert atık olarak depolanacaktır. Çıkan atıklar üretimi biten kademelerin restorasyonunda kullanılacaktır. Endüstri Suyu Katılaştırıcılardan geri kazanılan temiz su endüstri su tankına(tk-01) geri yükselir. Endüstri suyu tankından, tesisin bölümlerine endüstri suyu pompasıyla(pu-05) su sağlanacaktır. Stoklar Tesiste üretimi takip eden stoklar tesis içerisinde oluşturulacaktır. Saatlik 250 tonluk hammadde girişine ve nominal %30 kütle verime bağlı olarak beklenen özellikler şu şekildedir: 31

32 Tablo 5. Stokların ve Atıkların Özeti (Yüksek Tenörlü Maden) Elle Seçilen Kaba Taneli Manyetik Seperatör Üretimi Birincil Manyetik Seperatör Üretimi İkincil Manyetik Seperatör Üretimi Spiral Zenginleştirici Toplam Üretim Verim (%) -5mm +2mm Atıklar (Stok) (Kuru Atık) -2mm Atıklar (Stok) (Kuru Atık) Log Yıkama Atığı* Pasa Depolama Alanına Giden Atıklar Toplam Atık Üretim Stokları Atıklar Katı(saatlik tonaj) Nem(m 3 /h) 0, , , , , , , Tesis Su İhtiyaçları Tesis üretimi sırasında nominal derece olarak 50m 3 /sa karşılayacak su gerekmektedir. Bu nedenle tesiste ortalama 75m 3 /sa hazırlanacaktır. Zenginleştirme tesisi için alt yapı ihtiyacı vardır. Öncelikle topografik yer zemininin meyili ölçülecek ve ona göre alanın ihtiyaç duyulan kısmı düzeltilecektir. Tesisin alt zemini için betonarme yapılacaktır. 120 x 80 metre civarında bir alan betonarme olacak ve kapalı konteyner içindeki tesis bu zemine oturtulacaktır. Zenginleştirme tesisi komple kapalı sistem olarak kurulacaktır. Ocaktan elde edilen demir; kırma-eleme ve manyetik ayırıcılar vasıtasıyla zenginleştirme tesisinde konsantre demir haline getirilip; talep doğrultusunda iç piyasaya arz edilecek, fazla cevher ise stok alanında depolanacaktır. Eleme sırasında kontrollü üretim sistemi uygulanacak olup kırıcıya pulvarize toz indirme sistemi ilave edilecektir. Ayrıca tesiste toz kaynağı olan her ünite (bunker, kırıcılar, 32

33 elekler, bantlar) kapalı ortam içine alınacaktır ve kapalı ortam içine alınacak ünitelere toz indirgeme sistemi (torbalı filtre) kurulacaktır. Proje kapsamında Kırma-Eleme Tesisi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün tarih, B 18 0 ÇED / sayı ve ÇED Uygulamaları konulu yazısına göre; - Tesisteki toz kaynağı olan her bir ünitenin (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacak, - Kapalı ortam içerisine alınan ünitelere toz indirgeme sistemi kurulacaktır. Pulvarize toz indirme sisteminde sistem sadece hava ile çalışmakta olup kimyasal ve yabancı maddeler kesinlikle kullanılmayacaktır. Püskürtme başlığında havanın sıkıştırılması ve aynı zamanda sıkıştırılan bu havaya belli periyotlarda ve damlacıklar halinde su verilmesi suretiyle, suyun pulvarize edilmesi sağlanmaktadır. 5 mikrona kadar küçülebilen su zerrecikleri, toz zerreciklerinden daha küçük hale geldiğinden, daha çok toz zerreciğini çevreleyebilmekte ve toza bir hacim kazandırarak ağırlaşıp, cevheri ıslatmadan indirgeyebilmektedir. Bu sistemde kullanılacak olan su miktarı genellikle 1 ton cevher için 0,5 litre su olarak düşünülebilir. Hava tüketimi genellikle 2 4 bar basınçla 3 10 m 3 /saat arasında değişmektedir. Yıkama amaçlı kullanılacak su miktarı genellikle 1 ton cevher için 1 litre su olarak düşünülebilir. Bu yöntem ile kırma-eleme işlemlerinden kaynaklanan tozuma tamamen engellenebilmektedir. Faaliyet alanında bu sistemin seçilmesinin sebebi hem tozumayı tamamen engelleyebilmesi hem de birim üretim için gerekli olan su miktarının çok az olmasıdır. Zenginleştirme ünitesinden çıkacak susuzlaştırılmış ton/yıl (122 ton/saat) artık malzeme üretim yapılan ocak alanının rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Bu amaçla zenginleştirme tesisi artıkları kamyonlarla üretimi biten ocak alanına götürülerek üretim yapılan alanların rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Zenginleştirme tesisinin ocak alanı 1. Poligonuna uzaklığı 200m, ocak alanı 2. Poligonuna uzaklığı ise 1900 m dir. Zenginleştirme tesisi yer seçimi yapılırken en uygun alternatifler değerlendirilmiştir. Zenginleştirme tesisinden çıkan artıklar üretim yapılan yerlerin rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Yol güzergahında iyileştirme çalışmaları yapılacak ve çalışma alanı içerisindeki tüm yollar sürekli ve hergün günde 2 defa düzenli olarak arazöz ile sulanacaktır. Söz konusu kırma-eleme ünitesinde, elek ve kırıcılarda oluşması muhtemel tozlanmanın minimize edilmesi amacıyla toz tutma ünitesi konumlandırılacaktır. Bu ünitede yer alacak makine-ekipmanlar ve adetleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. 33

34 Tablo 6. Zenginleştirme Tesisi Makine-Ekipman Listesi Ekipman Adet Çeneli Kırıcı 1 Birincil konik kırıcı 1 İkincil konik kırıcı 1 Üçüncül konik kırıcı 1 Askılı tip manyetik seperatör (-32+10mm) 1 Birincil manyetik seperatör (-10+2mm) askı tipi 1 Birincil manyetik seperatör (-10+2mm) 1 İkincil manyetik seperatör (-5+2mm) 1 Spiral tesis 1 6m ultra yüksek dereceli yoğunluk arttırıcı ve 1 çökeltici tesis Proje İçin Çed Çalışması Yapılan Sahanın Sınırlarını Gösterir Topoğrafik Harita Proje sahasının yeri, Malatya ili, Kuluncak ilçesi, Darılı Köyü mevkiinde olup ruhsat sahası (2289,45 ha) şahıs, orman, hazine ve mera arazilerinden oluşmaktadır. Demir cevheri zenginleştirme tesisi hazine arazisi üzerinde kurulacaktır. Zenginleştirme tesisinden çıkan susuzlaştırılmış atıklar pasa döküm sahasına gidecek olup sahanın rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Zenginleştirme tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 1. poligonuna en yakın yerleşim yeri ocağın batısında ve 750 metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 2. poligonuna en yakın yerleşim yeri ise ocağın güneyinde ve yaklaşık metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Projede vibrasyon hesaplamalarında etki alanı mesafesi olarak bu yerleşimin uzaklığı alınacak ve hesaplamalar buna göre yapılacaktır. Toz emisyonu hesaplamalarında etki alanı mesafesi olarak ise en yakın tarım arazisi olan ocağa 50 m mesafedeki tarla alınacaktır. Tesisin içine kadar yol mevcut olup, yeni yol yapılmasına ihtiyaç yoktur. Tesiste nakliye güzergahı olarak Kuluncak ilçesine giden yaklaşık 6 km uzunluğundaki stabilize yol kullanılacaktır. Bu nakliye güzergahı üzerinde herhangi bir köy veya yerleşim alanı bulunmamaktadır. Bu yüzden konsantre cevher nakliyesinin hiçbir yerleşim yerine olumsuz etkisi olmayacaktır. Asfalt yol bağlantısına kadar stabilize yolun uzunluğu metredir. İşletilecek olan demir ocağı ruhsat alanı, çed alanı, demir cevheri zenginleştirme tesisi ve ocak alanlarına ait koordinatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. 34

35 Tablo 7 Ruhsat Alanına Ait Koordinatlar Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : Tablo 8 ÇED Alanına Ait Koordinatlar Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : Tablo 9 Zenginleştirme Tesis Alanına Ait Koordinatlar Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : Ocak alanında açık işletme yöntemiyle üretim yapılacaktır. Ocak sahası üzerinde sahanın yaklaşık %10 unda ve ortalama 3 cm yi bulan bitkisel toprak örtüsü mevcuttur. 35

36 İşletmeye geçilmeden önce bu toprak alınarak ayrı bir yerde depolanacak ve sahanın ıslahında kullanılacaktır. Önce cevher üzerindeki örtü tabakası, nebati kısım ekskavatör ile sıyrıldıktan sonra sahada gerek iş makineleri ve gerekse patlatma yoluyla yerinden sökülen cevher, sahada kurulu bulunan Zenginleştirme Tesisinde kırılıp boyutlandırıldıktan sonra manyetik ayırıcılar ile zenginleştirilerek konsantre cevher üretilecek ve tesis alanı olarak kullanılacak olan 3,75 hektarlık alan içerisinde stoklanacaktır. Bu alan içerisinde zenginleştirme tesisi 9.600m 2 lik alan üzerine kurulacak olup kalan m 2 lik alan konsantre demir stok alanı olarak kullanılacaktır. Faaliyet alanının gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek 3.1 de, faaliyet alanına ait vaziyet planı ise Ek 3.3 de verilmiştir Proje Kapsamındaki Üniteler Ocak Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü civarında K39a1 ve K39a2 paftalarında, ruhsat no lu (sicil no:6209) sahada işletilen Demir Ocağında ton/yıl olan tuvenan cevher üretim miktarı ton/yıl a çıkartılarak kapasite artırımına gidilecektir. Aynı zamanda ÇED alanı içerisinde Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından, Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi kurulacaktır. Projenin konusu Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletmeciliğidir. Faaliyet yeri ocak alanı sınırı itibariyle; güneydoğusunda bulunan Malatya iline uzaklığı 90 km, güneyde bulunan Kuluncak ilçesine uzaklığı 6 km, ocak alanı 1. poligonunun batısında bulunan Darılı köyüne uzaklığı 750 m ve ocak alanı 2. poligonunun güneyinde bulunan Darılı köyüne uzaklığı m kuş uçumu mesafededir. Tesis alanını gösterir 1/ ölçekli topografik harita ekte verilmiştir.(bkz. Ek-3.1) Proje yeri ve çevresinde projeden etkilenebilecek ve gelecek için herhangi bir arazi kullanımı, var olan arazi yapısının çok arızalı ve engebeli olmasından dolayı beklenmemektedir. Söz konusu saha üzerinde hali hazırda herhangi bir kullanım (demir ocağı dışında) mevcut olmayıp atıl olarak durmakta ve değerlendirilmemektedir. Proje alanında ya da çevresinde projeden etkilenebilecek önemli turizm vb. alanlar tespit edilmemiştir. Proje sahasının çevresinde genellikle kayısı ve buğday üretimi yapılamakta olan tarım arazileri bulunmaktadır. Bu arazilerin zarar görmemesi için, her türlü tedbir alınacak ve bu arazilere zarar vermeden üretim yapılacaktır. 36

37 Proje alanında çevresel kirliliğe uğramış ya da zarar görmüş, bozulmuş veya kirlenmiş (katı, sıvı, gaz-toz atıklarla) alanlar belirlenmemiştir. Tablo 10 Ocak Alanına Ait Koordinatlar (Alan: 291,99 Hektar) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : : : : : Ekonomik Olmayan Kaya Proje sahasının yeri, Malatya ili, Kuluncak ilçesi, Darılı Köyü mevkiinde olup ruhsat sahası (2289,45 ha) şahıs, orman, hazine ve mera arazilerinden oluşmaktadır. Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi, Maksor Mad. San. Ve Tic. A.Ş. tarafından işletilmekte olan ruhsat nolu saha içerisinde hazine vasıflı arazi üzerinde kurulacaktır Ruhsat nolu demir madeni sahasından elde edilecek olan düşük tenörlü yıllık ton cevherin %60 ı ( ton/yıl cevher) zenginleştirme işlemine tabi tutulacak geriye kalan %40 ( ton/yıl ) ise ocak başı pasa olarak ayrılacaktır. Tesise beslenen ton/yıl %37-45 tenörlü tuvenan demir; kırma-eleme ile ön hazırlık işlemine tabi tutulduktan sonra manyetik ayırıcılar ile zenginleştirilerek %51.2 kazanım ile yıllık ton %60 tenörlü konsantre demir cevheri konsantresinin ekonomiye kazandırılması planlanmaktadır. Zenginleştirme tesisine giren ton/yıl tuvenan demir cevherinin %48.8 i ( ton/yıl atık) atık olarak çıkacaktır ton/yıl lık ekonomik değeri olmayan malzemenin tamamı kullanılacak teknoloji ile yığın stoğu oluşturulabilir kuru atıktır. 37

38 Tablo 11 Pasa Döküm Alanına Ait Koordinatlar (Alan:3,82 Hektar) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : : : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : : : : : : : : : Bitkisel Toprak Depo Alanı Arazi hazırlık aşaması her basamak açıldığında tekrarlanacak bir işlemdir. Basamağın açılacağı alanda kepçe ve ekskavatör yardımı ile zemindeki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve kamyonlara yüklenerek bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Çalışma yapılacak alan ocak alanı olan 291,99 hektarlık( m 2 ) alandır m 2 alanda alanın yaklaşık %10 unda ve ortama 2-3 cm kalınlığında toprak katmanı, bitkisel toprak kaybı en az olacak şekilde ekskavatörle sıyrılarak alınacaktır. Bu durumda çalışma yapılacak alanın %10 unda bitkisel örtü tabakasının olduğu kabulü ile; m 2 x 0,1= m m 2 x 0,03 m = m 3 ( ton ) bitkisel toprak hafriyatı oluşacaktır. (Toprak Hacim Ağırlığı ise 1,7 ton/m 3 olarak alınmıştır.) Bitkisel toprak her yıl arazi hazırlığı olan 2 ayda kaldırılacaktır. Bitkisel toprak saha üzerinde belirlenmiş olan 1 hektarlık alanda depolanacak ve üretimi biten yerlere alta pasa malzemesi doldurulup üste bitkisel toprak serilmek suretiyle sahanın rehabilitasyonunda kullanılacaktır. 38

39 Proje kapsamında zenginleştirme tesisinde oluşacak ton/yıl ekonomik değeri olmayan malzeme ve ocak üretimi sonucunda oluşan ton/yıl pasa malzemesi, üretimi biten kademelere yeniden sıkıştırılarak serilmek suretiyle sahanın rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Tesis inşaatı başlamadan önce arazinin yaklaşık %10 undaki ve ortalama 3 cm kalınlığa sahip olan bitkisel toprak sıyrılarak ayrı bir yerde depolanacaktır. Proje kapsamında oluşan katı atıkların için 14 Mart 1991 tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile 03 Nisan 1991 tarih ve Sayılı, 22 Şubat 1992 tarih ve Sayılı, 2 Kasım 1994 tarih ve Sayılı, 15 Eylül 1998 tarih ve Sayılı, 18 Eylül 1999 tarih ve sayılı, 29 Nisan 2000 tarih ve sayılı, 25 Nisan 2002 tarih ve sayılı ve 5 Nisan 2005 tarih ve sayılı ve Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren değişikliklere uyulacaktır. Hafriyat toprağının çıkartılması sırasında doğal drenaj sistemleri korunacak ve olabilecek erozyona karşı önlem alınacaktır. Hafriyat sırasında bitkisel toprak alt topraktan ayrı olarak toplanacaktır. Derinliğine ve yapısına bağlı olarak kazılarak yeniden kullanılmak üzere yığılacaktır. Bitkisel toprağın depolanacağı yer % 5 den fazla eğimli olmayacaktır. Bitkisel toprağın saklanma sürecinde olabilecek kayıplar önlenecek ve toprağın kalitesi korunacaktır. Bitkisel toprak uzun süre açıkta bırakılacak olursa yüzeyinin çabuk gelişen bitkiler ile örtülmesi temin edilecektir. Bitkisel toprak depo alanı koordinatları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 12 Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları (Alan: 1 Hektar) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : B1 B2 B3 B4 Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : :

40 Stok Alanı Ocaktan çıkarılan ton/yıl tuvenan demirin ton/yıl ı tesise beslenecek, kalan ton/yıl ise ocak başı pasa olarak ayrılacak ve pasa döküm alanına nakledilecektir. Kırma-Eleme ve Manyetik Ayırma yöntemi kullanılacak olan zenginleştirme tesisi komple kapalı sistem olarak kurulacaktır. Zenginleştirme tesisinde boyuta göre sınıflandırılmış olan konsantre ürünler üstü kapalı bantlarla 3 tarafı kapalı bölmelerle gönderilmektedir. Böylece tozun en fazla oluştuğu ince malzemeden ortama yayılan toz minimize edilmiş olmaktadır. Zenginleştirme tesis alanının çevresine çevredeki tarım arazilerinin zarar görmemesi için tesisin çevresine perdeleme sistemi yapılacaktır. Ayrıca bu şekilde tesisten kaynaklanan ve miktarı çok az olan tozun çevredeki arazilere zararı olmayacak ve toz tesis içerisinde kalacaktır. Tablo 13 Tuvenan Stok Sahası Koordinatları (Alan:4,8 Hektar) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : : : : : : S1-1 S1-2 S1-3 S1-4 S1-5 S1-6 S1-7 S1-8 S1-9 S2-1 S2-2 S2-3 S2-4 S2-5 S2-6 S2-7 S2-8 S2-9 Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : : : : : : : : :

41 Şantiye/İdari Bina Faaliyet alanında işletme aşamasında toplam 33 personel çalışacak olup, çalışacak personel sosyal ihtiyaçlarını proje alanında kurulu olan ve içerisinde yemekhane, soyunma odası, wc-duş ve yatakhanenin bulunduğu şantiyede karşılayabilecektir. Tablo 14 Şantiye Alanı Koordinatları (Alan:4.115 m2) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : Ş1 Ş2 Ş3 Ş4 Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : Nakliye Güzergahı Proje alanının içinden geçen yol ile Kuluncak ilçesi ne ulaşım sağlanmaktadır. Projenin üretim aşamasında çekme mesafeleri ve kamulaştırma sınırları belirlenecek ve bu noktalardan kesinlikle cevher alımı yapılmayacaktır. Proje alanına ulaşım için kullanılan stabilize yolun bakım, onarım ve kırma taş serilerek iyileştirme çalışmaları gerektikçe faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. Faaliyet kapsamında sahadan nakliye esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin 100. maddesine göre hız sınırına, 128. maddesine göre araçların boyut ve ağırlıklarına ve 134. maddesine göre araçların yükleme kurallarına uyulacak ve köprü, sanat yapıları ve menfezlere zarar verilmeyecektir. Proje kapsamında kullanılacak nakliye güzergahı Ek.3.3 deki Vaziyet Planı nda verilmiştir Diğer Patlatma çalışmalarının yapılabilmesi için gerekli olan patlayıcı madde ruhsatı mevcutta alınmış olup patlatma yapılmaktadır. Kapasite artışı ile birlikte patlayıcı madde ruhsatı yenilenecek olup; patlamalar ehliyetli kişilerce ve gerekli emniyet tedbirleri alındıktan sonra yapılacaktır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO ismiyle adlandırılan 41

42 Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Proje kapsamında ayda 18 kez patlatma yapılacaktır. Bu yapılacak olan patlatmalarda bir seferde toplam 120 delik açılacak ve bir patlatmada toplam kg patlayıcı madde kullanılacaktır. Demir madeninin eldesi sırasında kullanılacak patlayıcı malzemeler lisanslı patlayıcı deposundan karşılanacaktır. İhtiyaç duyulan patlayıcı maddeler patlayıcı madde deposundan, ihtiyaç duyulacak miktar kadarıyla jandarma nezaretinde getirilecek ve faaliyet sahasında kullanılacaktır. Patlatmada kullanılan patlayıcı maddelerin torbaları firma tarafından toplanarak patlayıcı maddelerin satışını yapan depolara teslim edilmekte ve oradan tarih ve25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca lisanslı firmalara teslim edilmektedir. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. Sahada mevcut olan patlayıcı madde deposu yer üstü gezici depo şeklinde yapılmış olup uygunluk raporu bulunmaktadır. Mevcut patlayıcı deposu Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak gerekli tüm güvenlik önlemleri alınmak suretiyle yerüstünde kurulu bulunmaktadır. Bu nedenle patlayıcı madde deposunun ocak çalışmalarına ve saha çevresindeki yerleşim yerlerine herhangi bir olumsuz etkisinin olması beklenmemektedir. Patlayıcı Madde Depolama İzin Belgesi Ek.17 de verilmiştir. 42

43 Sahada bütün ekipmanlar dizel yakıtlı olup, ihtiyaçlar sahada mevcut olan 2 adet 15 er ton luk sızdırmasız mazot tankından karşılanacaktır. Yakıt ihtiyacı ocak alanında mevcut sızdırmasız yakıt deposundan karşılanacaktır. Bu yakıt deposu Yakıt İkmalleri ve Zararlı ve Kimyasal Madde Ürünlerinin Kontrolü Yönetmeliği nin 29.maddesine göre yapılmıştır. Sahada mevcut olan akaryakıt tankı koordinatları aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 15 Mazot Tankı Koordinatları (Alan:24 m2) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : Y1 Y2 Y3 Y4 Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : Projenin Özellikleri Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri Ocak alanında açık işletme yöntemiyle üretim yapılacaktır. Ocak sahası üzerinde sahanın yaklaşık %10 unda ve ortalama 3 cm yi bulan bitkisel toprak örtüsü mevcuttur. İşletmeye geçilmeden önce bu toprak alınarak ayrı bir yerde depolanacak ve sahanın ıslahında kullanılacaktır. Önce cevher üzerindeki örtü tabakası, nebati kısım ekskavatör ile sıyrıldıktan sonra sahada gerek iş makineleri ve gerekse patlatma yoluyla yerinden sökülen cevher, sahada kurulu bulunan Zenginleştirme Tesisinde kırılıp boyutlandırıldıktan sonra manyetik ayırıcılar ile zenginleştirilerek konsantre cevher üretilip Zenginleştirme Tesis alanı olarak kullanılacak olan 3,75 hektarlık alan içerisinde stoklanacaktır. Bu alan içerisinde zenginleştirme tesisi 9.600m 2 lik alan üzerine kurulacak olup kalan m 2 lik alan konsantre demir stok alanı olarak kullanılacaktır. Ocaktan çıkarılan ton demir cevherinin ton u Kırma-Eleme ve Manyetik Ayırma yöntemiyle zenginleştirme işlemine tabi tutulacak, kalan ton malzeme ise ocak başı pasa olarak ayrılarak pasa depolama alanında depolanacaktır. Zenginleştirme tesisine beslenen ton/yıl tuvenan demir cevherinden %51.2 kazanım ile ton/yıl konsantre demir üretilecektir. Geriye kalan %48.8( ton/yıl) oranındaki kısım ise susuzlaştırılarak ekonomik değeri olmayan maden olarak sahanın 43

44 rehabiltasyonunda kullanılmak üzere ocak alanına sevk edilecektir. Zenginleştirme tesisinden çıkan konsantre demir stok sahasından kamyonlara yüklenerek satış amacıyla sevk edilecektir. Üretim çalışmaları sırasında açığa çıkan bitkisel toprak ve pasa malzemesi de ocak alanı içerisinde belirlenmiş olan alanlarda depolanacaktır. Açık işletme yönteminde basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanır. Basamak genişliği kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilir. Demir Ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği yeterli olmaktadır. İşletmede basamak genişliği 10 m. olarak planlanmıştır. İşletmede basamak yüksekliği ortalama 8-10 metre olarak planlanmaktadır. Ocak sahasında 8-10 metrelik kademeler ile üretim gerçekleştirilecek ve saha nihai durumda topografyaya bağlı olarak 4 kademeli bir hal alacaktır. Açık işletmelerde yaşanan en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bu bakımdan basamak şev açıları ve ocak genel şev açısının çok iyi planlanması gerekmektedir. Söz konusu faaliyette basamak şev açısı 60 derece, genel ocak şev açısı ise 45 derece planlanmıştır. Proje kapsamında hammaddenin alınacağı demir madeni ocağından elde edilecek demir cevherinin de önemli bir bölümü düşük tenör ve yüksek safsızlık içerdiğinden dolayı, çıkarıldığı gibi kullanıma uygun değildir. Planlanan proje ile Kırma-Eleme ve Manyetik Ayırmaya dayalı bir zenginleştirme süreci ile %37-45 Fe civarında olan cevher tenörü, %60 dolayına çıkarılarak doğal kaynaklarımızın daha verimli ve ekonomik kullanılması amaçlanmaktadır. Cevher Zenginleştirme Tesisinin Çalışma Yöntemi; Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından işletilecek olan Demir Zenginleştirme Tesisi, birincil kırma işlemine saatlik 250 ton besleyebilecek şekilde tasarlanmıştır. Tesis tasarımı aşağıdaki hedeflere ulaşmak üzerine hazırlanmıştır: Malzeme akışında, parça hematitin mümkün oldukça erken kazanımını sağlamak Parça manyetit kazanımını en üst seviyeye çıkartmak Manyetit kazanımını en üst seviyeye çıkartmak Hematit kazanımını en üst seviyeye çıkartmak 44

45 Tesiste gerçekleştirilecek üretim aşamaları şu şekildedir: 1 Ön yükleme(kırma, eleme, yıkama ve parça manyetik ürünlerin geri kazanımı) Ocaktan alınan cevher birincil çeneli kırıcıyı(cr-01) besleyen titreşimli elekli besleyiciye yüklenir(gr-01). Tesisten geçen hammadde miktarı sahadaki birincil çeneli kırıcı operasyonu ile kısıtlanacaktır. Birincil kırılmış cevher çeneli kırıcı ürün konveyörüne(cv-01) verilip birincil eleğe(sc-01) gider. Çift bantlı birincil elekte cevher +28mm, -28mm+10mm ve -10mm olarak iç gruba ayrılır. +28mm lik materyal taşıma bandı(cv-02) ile açık dönüşüm ikincil konik kırıcıya(cr-02) beslenir. Parça hematitin çıkartıldığında operatörler tarafından elle seçilebilmesi için bir taşıma bandı monte edilecektir. Birincil elekten gelen -28mm+10mm cevher CV-04 üstünde ikincil kırılmış ürünle karıştırılarak çift bantlı ikincil kırıcı eleğine(sc- 02) beslenir. İkincil kırıcı eleğin iki amacı vardır. İlk olarak, ileriki süreçler için cevher +10mm, -10mm+2mm ve -2mm olarak üçe ayrılır. Ardından su spreyleriyle donatılmış elekte, manyetik seperasyona yönelik +10mm cevhere yapışan tozu ayırmak için yıkama yapılır. Islak eleme bu aşamada hayatidir çünkü parça cevhere yapışan toz malzeme manyetik seperasyonda üretimi kötü etkilemektedir. İkincil kırıcı eleğin(sc-02) +10mm fraksiyonu, parça manyetik seperatör aracılığıyla(mg-01) manyetik seperasyon için CV-05 e raporlanır. Parça manyetik seperatör(mg-01), 2000 Gauss luk elektromıknatıs ile çalışan askılı tip seperatördür. Operasyonun optimize edilebilmesi için MG-01 in birçok işlevsel parametresi ayarlanabilir. MG-01 tarafından kazanılan manyetik ürünler CV-06 mobil konveyöre verilir ve stoklanır. Parça manyetik seperatör tarafından üretilen ürünün kalitesi düzenli aralıklarla ürünün satılabilir olup olmadığını görmek için kontrol edilmelidir. Eğer satılabilir değilse cevher tekrar sisteme verilerek satılabilir konuma gelmesi için sonraki kırma ve serbestleştirme işlemlerine tabi tutulur. Parça manyetik seperatörden(mg-01) geçen manyetik olmayan ürünler üçüncül konik kırıcıyı(cr-03) besleyen CV-07 ye verilir. Serbestleşmesi maksimize etmek için üçüncül konik kırıcı kapalı döngü sistemiyle çalışmaktadır. Üçüncül kırıcı ürünleri üçüncül kırıcı eleğe(sc-03) geçer. Buradan gelen +10mm cevher CV-05 e aktarılır. Üçüncül kırıcı elekten(sc-03) gelen -10mm cevher log yıkayıcı besleme konveyörüne(cv-08) verilir. Birincil elek(sc-01), ikincil kırma eleği(sc-02) ve üçüncül kırma eleğinden(sc-03) gelen - 10mm cevher yıkama ve tozdan kurtulma için log yıkayıcıya(sb-01) beslenir. Log yıkayıcıdaki(sb-01) cevher, ovalama işlemini gerçekleştiren ve birbirine ters dönen bıçaklı akslardan geçer. Yıkayıcı içinde cevher yukarı gittikçe kilden ayrışmasını maksimize etmek için 2 bar basınçlı sprey suyla yıkanır. İlave su cevher akışına ters olarak akmaktadır. Örneğin; log yıkayıcının üstüne endüstri suyu eklendi(temiz malzeme) ve yıkayıcının en alt seviyesinde bulunan(besleme yapılan nokta) kilin çoğunu taşıyan su 2mm 45

46 susuzlaştırma eleğine gönderilir. -2mm akışkan atık spiral besleme pompa grubuna(su-01) verilir. Log yıkayıcının üst kısmından taşınan yıkanmış cevher yeniden yükleme silosunu(bn- 02) besleyen bir mobil konveyöre aktarılır. Eğer silo doluysa konveyör bir stok oluşturmak için de kullanılabilir. Log yıkayıcının arkasından geçen hafif cevher de ayrıca susuzlaştırılır, bir mobil konveyöre(cv-10) verilir ve stoklanır. 2. Manyetik Seperasyon Yeniden yükleme silosundan(bn-02) gelen cevher iki paralel manyetik seperasyon akışına verilir. Gelecekte en etkili ve maliyet açısından uygun olana geçiş yapabilmek adına iki teknoloji kullanılması planlanmaktadır. İlk birincil manyetik seperasyon akışı askı tipi bir manyetik seperatör(mg-02) ve onu besleyen CV-11 den oluşur. İkinci akış ise iki ıslak manyetik seperatörden(mg-03a ve MG- 03b) oluşur. İki teknolojiden de gelen manyetikler CV-13 mobil konveyöründe kombine edilir ve birincil manyetik ürün stokuna oluşturmak için istiflenir. Birincil manyetik ürün stoku serbest su içermeyecektir. İki akıştan da gelen manyetik olmayan ürünler yeniden kırma eleğini(sc-04) besleyen CV-14 e verilecektir. Yeniden kırma eleğine(sc-04) cevher üç farklı boyutta boyutlandırılır: +5mm, - 5mm+2mm ve 2mm. +5mm cevher yeniden kırma kırıcısını(cr-04) besleyen CV-19 a verilir. Bu sayede kapalı döngüyle çalışan CR-04 ile serbestleştirme maksimize edilmiş olur. - 5mm+2mm cevher ikincil manyetik seperatörü(mg-04) besleyen CV-15 e verilir. Manyetik ürünlerin toz malzeme içinden iyice kazanılabilmesi için ikincil manyetik seperatör ıslak tiptedir. Islak manyetik seperatör ayrıca kurutma ünitesi olarak da çalışabilir. İkincil manyetik seperatörden(mg-04) gelen manyetik ürünler CV-16 konveyörüne verilir ve stoklanır. MG- 04 ün manyetik olmayan ürünleri tesis atık stokunu oluşturacaktır. Toz Zenginleştirme Tesisten gelen bütün -2mm cevher spiral besleme pompa takımlarına(su-01) verilir. Buradan SP-01 ve SP-02 olmak üzere iki spiral modüle aktarılır. Spiral modüllerde toz malzeme şlamsızlaştırılır ve yüksek kaliteli demir(manyetit ve hematit) dört spiral aşamadan geçerek(ön köpürtücü, temizleyici, toplayıcı ve yeniden temizleyici) gravite yardımıyla kazanılır. Yüksek yoğunluklu spiral ürünleri stoklanır. Spiral tesislerden gelen atıklar susuzlaştırma siklonuna(cy-01) pompalanır. Burada yüksek yoğunluklu alt akıntı susuzlaştırma eleğine(sc-05) dökülür ve susuzlaştırılır. Ultraince malzemeyi taşıyan üst akıntı ve suyun çoğu susuzlaştırma eleğinin(sc-05) alt ızgarasına gravite olur ve ultra yüksek yoğunluklu hamur katılaştırıcıya(th-01) pompalanır. Susuzlaştırma elek ürünü konveyör CV-18 ile çıkartılır. 46

47 Ultra yüksek yoğunluklu katılaştırıcıda, ultra-ince partiküller pıhtılaştırıcı ile karıştırılır. Partiküller pıhtılaşır ve tankın dibine çöker. Yüksek yoğunluklu bir hamur tankın altından çıkartılır ve stoka pompalanır. Katılaştırıcının alt akıntı yoğunluğu, yüksek alt akıntı yoğunluğunun korunduğundan emin olmak için otomatik bir sistem tarafından kontrol edilmektedir. Katılaştırıcılardan geri kazanılan temiz su endüstri su tankına(tk-01) geri yükselir. Endüstri suyu tankından, tesisin bölümlerine endüstri suyu pompasıyla(pu-05) su sağlanacaktır. Eleme sırasında kontrollü üretim sistemi uygulanacak olup kırıcıya pulvarize toz indirme sistemi ilave edilecektir. Ayrıca tesiste toz kaynağı olan her ünite (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içine alınacaktır ve kapalı ortam içine alınacak ünitelere toz indirgeme sistemi (torbalı filtre) kurulacaktır. Proje kapsamında Kırma-Eleme Tesisi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün tarih, B 18 0 ÇED / sayı ve ÇED Uygulamaları konulu yazısına göre; - Tesisteki toz kaynağı olan her bir ünitenin (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacak, - Kapalı ortam içerisine alınan ünitelere toz indirgeme sistemi kurulacaktır. Pulvarize toz indirme sisteminde sistem sadece hava ile çalışmakta olup kimyasal ve yabancı maddeler kesinlikle kullanılmayacaktır. Püskürtme başlığında havanın sıkıştırılması ve aynı zamanda sıkıştırılan bu havaya belli periyotlarda ve damlacıklar halinde su verilmesi suretiyle, suyun pulvarize edilmesi sağlanmaktadır. 5 mikrona kadar küçülebilen su zerrecikleri, toz zerreciklerinden daha küçük hale geldiğinden, daha çok toz zerreciğini çevreleyebilmekte ve toza bir hacim kazandırarak ağırlaşıp, cevheri ıslatmadan indirgeyebilmektedir. Bu sistemde kullanılacak olan su miktarı genellikle 1 ton cevher için 0,5 litre su olarak düşünülebilir. Hava tüketimi genellikle 2 4 bar basınçla 3 10 m 3 /saat arasında değişmektedir. Yıkama amaçlı kullanılacak su miktarı genellikle 1 ton cevher için 1 litre su olarak düşünülebilir. Bu yöntem ile kırma-eleme işlemlerinden kaynaklanan tozuma tamamen engellenebilmektedir. Faaliyet alanında bu sistemin seçilmesinin sebebi hem tozumayı tamamen engelleyebilmesi hem de birim üretim için gerekli olan su miktarının çok az olmasıdır. 47

48 Şekil 2 Zenginleştirme Tesisi İş Akım Şeması 48

49 Söz konusu Zenginleştirme tesisinde, elek ve kırıcılarda oluşması muhtemel tozlanmanın minimize edilmesi amacıyla toz tutma ünitesi konumlandırılacaktır. Bu ünitelerde yer alacak makine-ekipmanlar aşağıda verilmiştir. Çeneli kırıcı Hematit geri kazanımı için elle ayıklama konveyörü İkincil, üçüncül ve yeniden kırma kırıcıları Askılı tip manyetik seperatör (-32+10mm) Birincil manyetik seperasyon (-10+2mm): İkincil manyetik seperasyon (-5+2mm) Log yıkayıcılar Konveyörler: o Çeneli kırıcı ürününü taşıyacak CV01 o İkincil kırıcıyı besleyecek CV02 o Birincil eleğin elek-altı ürünü CV03 o Birincil eleğin orta boyutlu ürün CV04 o Kaba taneli manyetiği besleyecek CV05 o Kaba taneli manyetik ürün CV06 o Üçüncül kırıcıyı besleyecek CV07 o Log yıkayıcıyı besleyecek CV08 o Yıkanmış cevheri istiflemek için CV09 o Log yıkayıcı atığı CV10 o Birincil manyetik seperasyonu besleyecek CV11 o Birincil manyetik seperasyonu besleyecek CV12 o Birincil manyetik seperatör1 CV12 o Birincil manyetik CV13 o Yeniden kırıcı besleme CV14 o İkincil manyetik seperasyon besleme CV15 o İkincil manyetikler CV16 o İkincil manyetik olmayanlar CV17 o Atıklar CV18 o Elek üstünün yeniden kırılması CV19 İki modüler pilot spiral tesis: o Şlamsızlaştırma o Ön köpürtücüler, temizleyiciler, yeniden temizleyiciler ve tutucuları içerir o Üretimin istiflenmesi 6m ultra yüksek dereceli yoğunluk arttırıcı ve çökeltici tesis Endüstri suyu tankı 49

50 Şekil 3 Cevher Zenginleştirme Tesisi Blok Akış Diyagramı Ocak Teknolojisi ve Patlatma Hesabı: Ruhsatlı sahada yapılacak üretim yöntemi açık işletme yöntemidir. Bunun içinde delme ve patlatma yöntemi ile üretim faaliyeti sürdürülmektedir. Delme işlemi için wagon-drill kullanılacaktır. İşletme patlatma sırasında aşağıdaki parametreler dikkate alınacaktır. Patlatma işlemi ile üretilecek toplam tuvenan cevher miktarı ton olup bunun % 40 lık kısmı yani tonu dekapaj olarak ocak başında ayrılarak pasa alanına sevk edilecektir. Tesise işlenmek üzere gönderilecek cevher miktarı ise tüm ocak üretiminin ancak % 60 lık( x % 60= ton) kısmını oluşturmaktadır. Delme işleminde: Delik Çapı : 89 mm Basamak Yüksekliği : 8 m 50

51 Basamak genişliği : 10 m Delik Boyu : 8,7 m Delik Aralığı : 2,5 m Delik Yükü : 1,95 m Delik Düzeni : şeş-beş Bir patlatmada üretilecek demir miktarı: 77,67 x 8,156 x 8 = m x 2,5 = ton Delik şarj boyu : 6,7 m Delik sıkılama boyu : 2 m Patlatma alanının uzunluğu : 77,67 m Patlatma alanının genişliği : 8,156 m Delik sıra sayısı : 4 Bir patlatma delik sayısı : 120 Yıllık Patlatma sayısı : ton / ton 129 Yıllık delik sayısı : 129 x 120 = adet Yıllık delik uzunluğu : 129 x 120 x 8,7 = m 77,67 m (1 sırada 30 adet delik) 1,25 m 8,156m (4 sıra) 2,5 m.... 3,9 m Şekil 4 Bir Patlamadaki Delik Düzeni 51

52 Hat Kontrollü Dinamit Ateşleme Cihazı (manyeto) Özel Ateşleme Hattı Kablosu Ayna Sıkılama (İnce mıcır) 0.5mm Atış Kablosu (Zil Teli) Dilim Kalınlığı (1,95m) Ayna Yüksekliği(8 m) Dinamit (E 100 * 60) Yemleme Delik Çapı (89 mm) A Şekil 5 Patlatmada ateşleme şekli Ayna Altı Yıllık Jelatinit Dinamit Gideri Jelatinit dinamit iki kademe şarj ve alt kademede 5 ve üst kademede 5 adet toplam 10 adet olacak şekilde kullanılacaktır. 10 adet/delik x 0,150 kg/adet = 1,5 kg /delik Yıllık jelatinit dinamit ihtiyacı: delik/yıl x 1,5 kg/delik = kg/yıl olacaktır. Ayrıca işletmede 0,01 adet/ton patar çıkmaktadır. Yükleme araçları için büyük olan taş bloklarını parçalamak için deliklere dinamit şarj edilerek küçültülmesi sağlanacaktır. Patar sayısı ton x 0,01 adet/ton = adet Patarda kullanılacak dinamit ihtiyacı = adet x 0,150 kg/adet = kg İşletmenin yıllık dinamit ihtiyacı = = kg/yıl olacaktır. -Yıllık Teknik Amonyum Nitrat Gideri Birim teknik amonyum nitrat gideri: Doldurulacak delik boyu : 6,4 metre = 640 cm Delik çapı : 89 mm = 8,9 cm Delik hacmi : (4,45) 2 x 3,14 x 640 = cm 3 Anfo yoğunluğu : 0,82 gr/cm 3 Bir delikte kullanılacak anfo : cm 3 x 0,82 gr/cm 3 = 32,631 gr 32,6 kg 52

53 Yıllık teknik amonyum nitrat (ANFO) gideri: delik/yıl x 32,6 kg = kg/yıl olacaktır. -Kapsül Gideri Her şarj için bir adet, her delik için 2 adet kapsül kullanılacaktır. Yıllık delik sayısı adettir. Yıllık kapsül gideri : 2 x = adet olacaktır. Yıllık patar sayısı adettir. Her patar için bir kapsül dikkate alınarak adet patarda kullanılacak kapsül Yıllık toplam kapsül gideri: = adet kapsül kullanılmaktadır. -Ateşleme kablosu gideri Bir delikte 15 metre ateşleme kablosu kullanılacaktır. Yıllık ateşleme kablosu gideri delik/yıl x 15 m/delik = metre olacaktır. Bir delikte; 1,5 kg jelatinit dinamit, 32,6 kg anfo, 2 adet elektrikli numaralı alüminyum kapsül ve 15 m ateşleme kablosu kullanılacaktır. Bu durumda bir delikte toplam 34,1 kg (1,5 kg jelatinit dinamit + 32,6 kg anfo) patlayıcı madde kullanılacaktır. Bir patlatmada toplam 34,1kg/delik x 120 delik/patlatma = kg patlayıcı madde kullanılacaktır. Tablo 16 Patlayıcı Madde İhtiyaç Tablosu Patlayıcı Madde Birimi Yıllık Toplam Cinsi Miktarı Bir Patlatmada Kullanılacak Patlayıcı Madde Miktarı Jelatinit Dinamit Kg ,5 Teknik Amonyum Kg ,6 Nitrat (ANFO) Kapsül Adet Ateşleme Kablosu Metre Bir Delikte Kullanılacak Patlayıcı Madde Miktarı Sahada yapılan üretim için düşünülen açık işletmede basamaklar oluşturulacaktır. Bu basamakların yükseklikleri 8-10 metre civarında olacaktır. Basamak genişlikleri 10 metre civarında planlanmaktadır. Şev açıları 60, ocak genel şev açısı ise 45 olarak ve basamak sayısı üretime göre şekillenecektir. 53

54 4. Kademe Yolu 4. Kademe Sahası 3. Kademe Yolu 3. Kademe Sahası 2. Kademe Yolu 2. Kademe Sahası 1. Kademe Sahası 1. Kademe Yolu Alt kademe Sahası Şekil 6 Ocaktaki Kademeli Çalışmaların Yöntemi ve Yol Bağlantıları Perspektif Görünümü Basamak aynası Basamak Yol ve rampa genişliği Eklem Basamak tepesi Ayna tabanı Basamak şev açısı Tabaka düzlemi Taban taşı yapısı Basamak yüksekliği Ocak tabanı 60 Genel ocak eğim açısı Şekil 7 Ocaktaki Kademeli Çalışmaların Yandan Görünüşü Ruhsatlı sahada yapılacak üretim yöntemi açık işletme yöntemidir. Bunun içinde delme ve patlatma yöntemi ile üretim faaliyeti sürdürülmektedir. Delme işlemi için vagon-drill kullanılacaktır. İşletmede patlatma sırasında aşağıdaki parametreler dikkate alınacaktır. 54

55 Faaliyet alanında yapılacak delme-patlatma işlemi wagon-drill ile deliklerin delinmesi ANFO nun hazırlanması, sıkılanması ve patlatılması sırasıyla yapılacaktır. Delikler 75 derecelik eğimle ve 89 mm. genişlikte delinecektir. Şarj Konsantrasyonu 89 mm delik çapı ve yoğunluğu 0,82 g/cm 3 olan ANFO için Tablo 17. den seçilmiştir. Daha sonra deliklere ANFO tatbik edilecek ve delikler sıkılanacaktır. Patlatmada milisaniye gecikmeli kapsüller kullanılacaktır. Mili saniye gecikmeli bir patlatmada delikler birbirine bağlanarak toplamda 120 delik patlatılacak olup patlatma sonrası tüm deliklerin patlayıp patlamadığı kontrol edilecek ve patlamayan delik varsa temizlenecek veya düzenek kontrol edilerek aksaklık giderilip tekrar patlatılacaktır. Şarj konsantrasyonu (Ib) 89 mm delik çapı ve yoğunluğu 0,82 gr/cm 3 olan anfo için aşağıdaki tablodan seçilmiştir. Tablo 17 Patlatma Deliği Şarj Yoğunluğu (kg/m) Delik Çapı Patlayıcı Madde Yoğunluğu İnç mm 0,80 0,82 0,90 0,95 1,00 1,10 1,15 1 ¼ 31,7 0,64 0,65 0,71 0,76 0,79 0,88 0,91 1 ¾ 34,9 0,77 0,79 0,86 0,91 0,95 1,06 1,10 1 ½ 38,1 0,91 0,94 1,03 1,09 1,15 1,25 1,31 1 5/8 41,2 1,07 1,10 1,21 1,26 1,34 1,47 1,53 1 ¾ 44,4 1,24 1,28 1,40 1,47 1,55 1,71 1, ,8 1,62 1,67 1,83 1,92 2,02 2,23 2,34 2 ¼ 57,1 2,05 2,10 2,31 2,44 2,56 2,83 2,95 2 ½ 63,5 2,53 2,60 2,86 3,01 3,17 3,48 3,65 2 ¾ 69,8 3,07 3,14 3,45 3,65 3,84 4,21 4, ,2 3,65 3,73 4,11 4,33 4,55 5,01 5,24 3 ½ 88,9 4,97 5,09 5,58 5,89 6,20 6,83 7, ,6 6,49 6,65 7,29 7,71 8,11 8,11 8,91 4 ¼ 107,9 7,32 7,50 8,24 8,69 9,15 10,7 10,52 Kaynak: TMMOB Maden Mühendisleri Odası,1999 Ocakta üretilecek ton cevherin alınması için yılda 129 patlatma ve her patlatmada m 3 ( ton) malzemenin alınması planlanmaktadır. Patlatma sonucu ortaya çıkacak toz miktarının azaltılması için patlatma öncesi aynanın ve patlatılacak basamağın üstünün su ile ıslatılması çıkan toz miktarının % 40 oranında azalttığı görülmüştür. Bu nedenle toz oranını daha aza indirgemek için ocak aynasının üstünde ve önünde spreyleme yapılacaktır. Tesisin işletmeye açılması ile birlikte malzemeyi ana kayaçtan ayırmak için iş makinelerinden yararlanılacaktır. Faaliyet alanında ayda 18 kez patlama yapılması planlanmaktadır. Yapılacak olan patlatmalar yalnızca 08:00 16:00 saatleri arasında gerçekleştirilecek olup, bu saatler dışında sadece tesise cevher beslemek amacıyla işlemler gerçekleştirilecektir. 55

56 ANFO; Amonyum Nitrat ve motorin karışımı bir patlayıcıdır. Bünyesinde % 96 amonyum nitrat ve % 4 motorin bulunur. Bu karışımın her ortamda yapılabilmesi, ucuz olması ANFO nun tercih edilmesinin sebebidir. Karışımda homojenliğin sağlanması amacı ile bir miktar karışıma talaş eklenir. Kullanılacak olan ANFO ister patlatmadan hemen önce istenirse daha önce hazırlanarak rutubet geçirmeyen özel kaplarda muhafaza edilebilir. Milisaniye gecikmeli kapsüle verilen elektrik akımı ile patlatılan ANFO patlama sırasında doğal hacminin yaklaşık 1500 katı bir hacme ulaşır ve patlatma gerçekleşir. Patlatmanın verimli olması için deliklerin sıkılanması bu sebepten dolayı çok önemlidir. Patlatma çalışmalarının yapılabilmesi için gerekli olan patlayıcı madde ruhsatı mevcutta alınmış olup patlatma yapılmaktadır. Kapasite artışı ile birlikte patlayıcı madde ruhsatı yenilenecek olup; patlamalar ehliyetli kişilerce ve gerekli emniyet tedbirleri alındıktan sonra yapılacaktır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO ismiyle adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Açılacak deliklerin aralığı ve dilim kalınlıkları, delik derinlikleri, elde edilecek cevherin kullanım amacına uygun olarak belirlenir. Delme, ateşleme, yükleme, taşıma ve cevher hazırlama gibi ana madencilik işlemlerinin birbirleriyle yakın ilişkileri vardır. Aşağıda hesaplandığı şekilde, kademelerde delikler arası mesafe 2,5 m olarak uygulanacaktır. Tablo 18 Delik Delme ve Ateşleme Düzeneği Delik Çapı (mm) 89 Basamak Yüksekliği (m) 8 Delik Sayısı 120 Aylık Üretim Miktarı (m3) Delik Yükü (m) 1,95 Bir Delik İçin Kullanılacak Kapsül Sayısı 2 Delik Aralığı (m) 2,5 Delik Taban Payı (m) 0,6 Delik Boyu (m) 8.7 Şarj Boyu (m) 6.7 Bir Delik için ANFO Miktarı (kg) 32,6 Toplam Şarj Miktarı (kg) 34,1 Bir Delikten Alınacak Malzeme (m3) 42,23 m 3 Toplam ANFO Miktarı (kg) Toplam Yemleme Dinamiti Miktarı (kg) 180 Toplam Kullanılacak Kapsül Miktarı 240 Toplam Kullanılan Patlayıcı Madde Miktarı (kg) Bir Patlatmadan Alınacak Malzeme (m3) Aylık Patlatma Sayısı 18 56

57 1 Delikten Alınacak Cevher Miktarı (v) m 3 /patlatma / 120 delik/patlatma = 42,233 m 3 v = 42,233 m 3 x 2,5 ton/m 3 = 105,583 ton/delik Ayda yaklaşık 18 kez patlatma yapılacak olup, 1 yılda 7 ay çalışma yapılacaktır. Bu durumda birim zamanda devreye giren patlayıcı miktarı; 34,1 kg (1,5 kg jelatinit dinamit + 32,6 kg anfo) olarak hesaplanmıştır. 1 seferde yapılacak olan patlatmalarda toplam 120 delik milisaniye gecikmeli olarak birbirine bağlanarak patlatılacaktır. TI Nolu Tuvenan Cevherin Kimyasal Özellikleri Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ALS Minerals firmasına yaptırılan TI Nolu Numunenin Analiz/Test Raporu sonuçarı aşağıda verilmiştir. Tablo 19 Maden Yatağından Çıkan Tuvenan Cevherin Analiz/Test Sonuçları(%) Numune No Numune İşareti Ağırlık kg Ag ppm Fe % Pb % Cu % Zn % TI Demir 6,28 40,2 40,2 0,021 0,048 0,036 TI Nolu 1 adet örneğin kimyasal analiz sonucuna göre tuvenan demirin tenörünün % 40,2 olduğu görülmüştür. Zenginleşmiş Cevherin Kimyasal Özellikleri Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. firmasına ait olan tuvenan cevher EET DIŞ TİC. TİCARET LTD. ŞTİ. firmasına ait pilot tesiste zenginleştirme işlemine(kırma-eleme ve manyetik ayırma) tabi tutulmuş olup Mitra S.K. Test ve Tetkik Ltd. Şti. firması tarafından analizi yapılmıştır. Mitra S.K. Test ve Tetkik Ltd. Şti firmasına yaptırılan zenginleşmiş ürün analizi aşağıda verilmiştir. 57

58 Tablo 20 Pilot Tesiste Zenginleştirilmiş Cevherin Analiz/Test Sonuçları Parametre Giren Ürün Çıkan Ürün Sonuç % Sonuç % Fe(Toplam) 50,89 61,42 SiO2 6,62 2,74 S - 0,015 Pilot tesiste zenginleştirme işlemine tabi tutulan örneğin kimyasal analiz sonucuna göre örneğin yalnızca kırma-eleme ve kuru manyetik ayırmaya tabi tutulan cevherin demir içeriği %50,89, kırma-eleme ve kuru manyetik ayırmadan sonra ıslak manyetik ayırmaya da tabi tutulan cevherin demir içeriği %61,42 olarak görülmüştür. DÇ-4862 Nolu Zenginleştirme Tesisi Atığı Kimyasal Özellikleri Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. firmasına ait olan tuvenan cevher EET DIŞ TİC. TİCARET LTD. ŞTİ. firmasına ait pilot tesiste zenginleştirme işlemine(kırma-eleme manyetik ayırma) tabi tutulmuş olup tesisten çıkan atığın Düzen Norwest firması tarafından analizi yapılmıştır. Pilot Zenginleştirme Tesisi Atık Numunesinin analiz sonuçları aşağıda verilmiştir. Tablo 21 Atık Analiz/Test Sonuçları PARAMETRE BİRİM KİMYASAL ANALİZ SONUÇLARI İnert Atıkların Düzenli Depolanabilme Kriterleri Tehlikesiz Atıkların Düzenli Depolanabilme Kriterleri Reaktif Olmayan Kararlı Tehlikeli Atıklar PH 8,80 Arsenik (As) mg/l 0,006 0,05 0,2 0,2 2,5 Baryum (Ba) mg/l 0, Kadmiyum (Cd) mg/l <0,0014 0,004 0,1 0,1 0,5 ve Tehlikeli Atıkların Düzenli Depolanabilme Kriterleri Toplam Krom (Cr) mg/l <0,001 0, Bakır(Cu) mg/l <0,002 0, Kurşun (Pb) mg/l <0,002 0, Sülfat (SO4) mg/l 34, Çözünmüş Organik mg/l 50, Karbon(ÇOK) Toplam Katı (TÇK) Çözünen mg/l Nem % 0,

59 Toplam Organik Karbon(TOK) Mg/Kg (%) 1300(%0,13) %5 %6 Yanma Kaybı(YAK) % 1, %10 Mineral Yağ(C10- C40 a kadar) Mg/kg 283, PCB ler Mg/kg 0, BTEX Mg/kg 0, Atık Analizinde kullanılan metotlar aşağıda verilmiştir. Atık analiz sonuçlarına göre atığın inert atık sınıfına girdiği görülmektedir. Analiz sonuçlarına göre bakılan tüm parametrelerde sınır değerlerin altında kalmaktadır Üretim Miktarları(Toplam Cevher ve İşletilebilir Rezervler) Maden yataklarında sondajı yapılan yerlerde ton tuvenan malzeme tespit edilmiştir. Muhtemel ve mümkün rezervlerle beraber ocak sahasında toplamda ton civarında demir cevheri olduğu tahmin edilmektedir. Bu toplam rezervin ise %60 ı ( ton) zenginleştirme işlemine tabi tutulacak geriye kalan %40 ( ton ) ise ocak başı pasa olarak ayrılacaktır. 59

60 Demir için yapılan arama çalışmaları sonucunda 3 ayrı bölgede görünür rezerv tespiti yapılmıştır. Yapılan araştırma sonucuna göre tespit edilen bölgeler ve rezerv durumları şu şekildedir: Birinci çalışma alanı boyutları:160 metre X 140 metre X 60 metre İkinci çalışma alanı boyutları:130 metre X 160 metre X 60 metre Üçüncü çalışma alanı boyutları:150 metre X 80 metre X 60 metre olarak gerçekleşmiştir. Bu çalışmalar sonucunda toplamda her alanın 0-20 metre, metre, metre de oluşan rezervlerin tespiti yapılmıştır metrede : ton Fe3O metrede: ton Fe3O metrede: ton Fe3O4 Toplam : ton görünür rezerv tespiti yapılmıştır. Muhtemel Demir rezerv miktarı : ton Toplam rezerv miktarı: ton dur. Sahada gerçekleştirilen prospeksiyon çalışmalarına göre yapının kırıklı olduğu bu nedenle de aralara toprak girdiği gözlenmiştir. İşletme veriminin bu bilgiler ışığında %60 olması beklenmektedir. %60 işletme verimliliğine göre; İşletilebilir görünür rezerv miktarı ise : ton x 0,6 = ( ton) / (2,5 ton/m 3 ) = m 3 olmaktadır. Bu kapsamda kapasite artırımından sonra projenin kapasitesi ton dan ton a çıkarılacak olup bu sebeple projenin toplam ömrü; ton / ton/yıl = 30 yıl dır. Ancak zenginleştirme tesisinin ömrünün 20 yıl olması beklenmesi sebebiyle projenin ekonomik ömrünün 20 yıl olması beklenmektedir. Projelendirmeler 10 ar yıllık periyotlarla yapılacaktır. Aşağıdaki tablolarda proje dahilinde belirlenen demir ocağı ÇED Alanı ve ÇED Olumlu Belgesi alınmış alan koordinatları verilmektedir. 60

61 Tablo Tarihli ÇED Olumlu Belgesi Alınan Alan Koordinatları (Alan:2.289,45 Hektar) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : Tablo 23 Proje Alanı ( ÇED Alanı) Koordinatları (Alan:2.289,45 Hektar) Koor.Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 39 Zon ; 37 Ölçek Fak. ; 6 derecelik : : : : : : : : : : Koor. Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : Tablo 24 Ocak için Planlanan Üretim Miktarları ÇALIŞMA SÜRELERİ ÜRETİM MİKTARLARI ton m 3 Yıl ton/yıl Ay ton/ay Gün ton/gün Saat ,625 ton/saat 416,66 Tablo 25 Cevher Zenginleştirme Tesisi Cevher Besleme Miktarı ÇALIŞMA SÜRELERİ ÜRETİM MİKTARLARI ton Yıl ton/yıl Ay ton/ay Gün ton/gün Saat ton/saat İş Akım Şeması Projeye ait İş Akım Şeması Şekil 8 de sunulmuştur. 61

62 Şekil 8 Proje İş Akım Şeması 62

63 Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri, Çalışacak Personel Sayısı Sahada açık işletme yöntemi ile demir üretimi yapılacak olup, bu işletme yöntemine göre makine ve teçhizat seçimi yapılmaktadır. Buna göre ocakta ve zenginleştirme tesis alanında kullanılacak makine ve teçhizat listesi Tablo 26. da verilmiştir. Tablo 26 Makine ve Ekipman Listesi ADET GÖREVİ 4 Mühendis 3 Formen 8 Operatör 3 Tesis Operatörü 2 Mekanik ve Elektrik Operatörü 4 Yağcı 3 Düz İşçi 1 Arazöz Şoförü 1 Aşçı 1 Garson 1 Koğuşçu 1 Mazotçu 1 Bekçi 33 TOPLAM Proje kapsamında Demir Ocağında ve Cevher Zenginleştirme Tesisinde toplam 33 kişi çalışacaktır. Çalışacak personel listesi aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 27 Personel Listesi ADET CİNSİ 4 EKSKAVATÖR 1 CEVHER ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 4 LASTİK TEKERLEKLİ YÜKLEYİCİ 15 KAMYON 1 SU TANKERİ 2 OTOMOBİL 3 KOMPRESÖR XA 90 1 MAZOT TANKI 2 WAGON-DRİLL (roc delici) 3 TRAFO 2 SU MOTORU 63

64 Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı Ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşınmaları Ve Depolanmaları, Demir ocağında üretim çalışmaları sırasında demiri ana kayaçtan ayırmak için yapılacak olan gevşetme patlatması sırasında Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan ve ANFO ismiyle adlandırılan patlayıcı madde kullanılmaktadır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılmaktadır. Proje kapsamında ayda 18 kez patlatma yapılacaktır. Bu yapılacak olan patlatmalarda bir seferde toplam 120 delik açılacak ve bir patlatmada toplam kg patlayıcı kullanılacaktır. Patlayıcı maddeler lisanslı patlayıcı madde depolarından karşılanacak olup, patlatma yapılacağı zaman patlayıcı madde deposundan günlük olarak getirilecektir. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. Sahada mevcut olan patlayıcı madde deposu gezici yer üstü depo şeklinde yapılmış olup uygunluk raporu bulunmaktadır. Patlayıcı madde deposu ocak alanlarına yaklaşık 200 m mesafede bulunmaktadır. Mevcut patlayıcı deposu Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak gerekli tüm güvenlik önlemleri alınmak suretiyle yerüstünde kurulu bulunmaktadır. Bu nedenle patlayıcı madde deposunun ocak çalışmalarına ve saha çevresindeki yerleşim yerlerine herhangi bir olumsuz etkisinin olması beklenmemektedir. Sahada bütün ekipmanlar dizel yakıtlı olup, ihtiyaçlar sahada mevcut olan 2 adet 15 er ton luk sızdırmasız mazot tankından karşılanacaktır. Yakıt ihtiyacı ocak alanında mevcut sızdırmasız yakıt deposundan karşılanacaktır. Bu yakıt deposu Yakıt İkmalleri ve Zararlı ve Kimyasal Madde Ürünlerinin Kontrolü Yönetmeliği nin 29.maddesine göre yapılmıştır. 64

65 Proje Kapsamındaki Ulaştırma Altyapısı Planı(Ulaştırma Güzergahı, Şekli, Güzergah Yollarının Mevcut Durumu Ve Kapasitesi, Hangi Amaçlar İçin Kullanıldığı, Mevcut Trafik Yoğunluğu, Yerleşim Yerlerine Göre Konumu, Yapılması Düşünülen Tamir, Bakım Ve İyileştirme Çalışmaları Vb.) Proje alanının 6 km güneydoğusundan Kuluncak ilçesini diğer ilçelere bağlayan karayolu geçmektedir. Proje alanının içinden geçen yol ile Kuluncak ilçesi ne ulaşım sağlanmaktadır. Projenin üretim aşamasında çekme mesafeleri ve kamulaştırma sınırları belirlenecek ve bu noktalardan kesinlikle cevher alımı yapılmayacaktır. Proje alanına ulaşım için kullanılan stabilize yolun bakım, onarım ve kırma taş serilerek iyileştirme çalışmaları gerektikçe faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. Faaliyet kapsamında sahadan nakliye esnasında 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin 100. maddesine göre hız sınırına, 128. maddesine göre araçların boyut ve ağırlıklarına ve 134. maddesine göre araçların yükleme kurallarına uyulacak ve köprü, sanat yapıları ve menfezlere zarar verilmeyecektir. Faaliyet kapsamında inşaat ve işletme aşamalarında yolların kullanılması durumunda 2918 sayılı Trafik Kanunu na ve Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında cevherlerin taşınması sırasında yollara zarar verilmeyecek şekilde çalışma yapılması sağlanacak olup, yollara zarar verilmesi durumunda zarar Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak olan protokol çerçevesinde Maksor Mad. San. Ve Tic. A.Ş. tarafından karşılanacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında karayollarına giriş ve çıkışlarda trafik güvenliği açısından her türlü önlem Karayolları 8. Bölge Müdürlüğü nün görüşleri doğrultusunda Maksor Mad. San. Ve Tic. A.Ş.tarafından alınacaktır. Proje kapsamında Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği ne göre gerekli izinler alınacaktır. 65

66 Şekil 9 Ulaştırma Güzergahı Tesiste ürün nakliyesinde güzergah yolu olarak Darılı-Kuluncak yolu kullanılacak olup, Karayolları Genel Müdürlüğü nden alınan Karayolları Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası (2012) aşağıdaki şekilde vermiştir. Trafik hacim haritasına göre Kuluncak ilçesine giden yol hattının yıllık ortalama hacmi araçtır. Bu kapsamda tesiste üretilecek demirin pazara sunumu sırasında gerçekleştirilecek nakliye sırasında 20 tonluk kamyonlar kullanılacak olup, bu araçlar günlük yaklaşık 128 sefer, yıllık yaklaşık sefer yapacak ve mevcut yola yıllık yaklaşık seferlik yükü olacaktır. Tesisin kapasite artışı ile üretime geçmesi ile ton/yıl cevherin tesis ile pazar arasında nakliyesi gerçekleştirilecektir. Bu nakliye sırasında 20 ton kapasiteli kamyonlar kullanılacak olup, günlük nakliye yükü 128 sefer/gün olacaktır. Yıllık yaklaşık seferlik nakil işlemi gerçekleştirilecektir. Söz konusu nakliye güzergahı Ek 3.3 de yer alan vaziyet planında gösterilmiştir. 66

67 PROJE ALANI Şekil 10 Karayolları Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası Üretilen demirin nakliyesini gerçekleştirecek araçlardan kaynaklanacak trafik yükü aşağıda hesaplanmıştır. 67

68 Bu cevherlerin taşınması için 30 ton yüklü ve 10 ton yüksüz ağırlığa sahip kamyonların kullanılacağı kabul edilmiştir. Tesiste zenginleşmiş demir üretimi ton/yıl olup üretilen malzemenin nakliyesini gerçekleştirecek araçlardan kaynaklanacak trafik yükü aşağıda hesaplanmıştır. yükü; Yatırımın işletme aşamasında ürünlerin nakliyesi sırasında meydana gelecek trafik Sefer Sayısı = Nakliye Edilecek Miktar (ton/yıl) Araç Taşıma Kapasitesi (ton/sefer) Sefer Sayısı = ton/yıl 128 sefer/gün olacaktır. 20 ton/sefer x 196gün/yıl Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası adlı çalışma kapsamında Kuluncak-Malatya Karayolu ndaki trafik hacmi; * Otomobil : taşıt/gün * Orta Yüklü Ticari Taşıt : 238 taşıt/gün * Otobüs : 162 taşıt/gün * Kamyon : 477 taşıt/gün * Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork : 141 taşıt/gün * Toplam : taşıt/gün olarak verilmiştir. Kuluncak-Malatya Karayolu ndaki toplam taşıt hacmi taşıt/gün olup ocağın kapasite artışı ile üretime geçmesinden sonra getireceği 128 taşıt/gün lük ilave yük ile toplam taşıt hacminin taşıt/gün olması beklenmektedir. Sonuç olarak faaliyet, Kuluncak- Malatya Karayolu nun mevcut taşıt hacmini % 4,84 oranında artıracaktır. Bu oran çok yüksek miktarda olmayıp faaliyet ile oluşacak olan trafik yükü mevcut yolun kapasitesini büyük oranda etkilemeyecektir. Proje kapsamında tehlikeli maddeler sınıfına giren cevherlerin taşınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 68

69 BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI 3.1. Proje Ve Etki Alanının Mevcut Ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri İş Kurumu Müdürlüğü nden elde edilen verilere göre, İlimizde 2011 yılı sonu itibari İş Kurumuna kayıtlı işsiz sayısı kişidir. İş gücünün ekonomik yönden değeri olan faaliyetlerde ve verimli işlerde yeterince değerlendirilememesi yanında mevsimlik ve geçici işlerin fazla olması, bazı sektör faaliyetlerinde işçi giriş ve çıkışlarının olması, verim düşüklüğü ve işsizlik nedeniyle istihdam sorunu noksan istihdam olarak karşımıza çıkmaktadır. İlimiz bazında yeterli yatırımların yapılamaması, hızlı nüfus artışının ve diğer illerden iş gücü göçünün fazla olması, ilimiz istihdamını olumsuz ve işsizliği artıran neden olarak görülmektedir. Kurumumuza kayıtlı işsiz sayısı 31 Aralık 2011 tarihi itibariyle kişidir. Kurumumuza kayıtlı işsizlerin 1060 ı Okur Yazar Olmayan, 589 u Okur yazar, si İlköğretim, i Lise ve Dengi okul mezunu, ı Ön lisans, 1325 i Lisans, 42 si Yüksek lisans mezunlarından oluşmaktadır. Tablo 28 İlde Sektörler Bazında Çalışanların ve İşyerlerinin Sayısı İşyeri Sayısı Çalışan Erkek Sayısı Çalışan Kadın Sayısı Toplam Çalışan Sayısı HİZMET SANAYİ TARIM TOPLAM Kaynak: Türkiye İŞ Kurumu Malatya İl Müdürlüğü, 2011 İlde sanayiye yönelik gayret ve faaliyetler son on yılda yoğunluk kazanmıştır. İlin sanayisi genelde tarıma dayalıdır. Devletin öncülüğünde 1930 yıllarda başta il merkezi olmak üzere değişik yerlerde kurulan fabrikalar ile sanayi açısından çok büyük bir canlılık kazanmıştır. Şeker fabrikası, TİGEM Sultansuyu İşletmesi gibi devletin sanayi kuruluşları ilin sanayisinin temellerini oluşturmuşlardır. Günümüzde ise sanayileşme özel sektörün elinde daha başka bir boyut kazanarak sürekli ileriye doğru gitmektedir. İlde dağınık olarak çalışan sanayicileri bir arada toplamak amacıyla küçük sanayi sitesinin inşaatına 1968 yılında başlanılmış ve 1975 yılında bitirilmiştir. Sanayi ve Ticaret Bakanlığının % 80 desteğiyle kurulmuş olan küçük sanayi sitesinde 1500 iş yeri bulunmaktadır. 69

70 Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler) Malatya için önemli bir gelir kaynağı kayısı üretimidir. Bunun dışında ilde Organize Sanayi Bölgeleri ve KSS gibi sanayi alt yapısı yatırımları ile ulaşım ve iletişim altyapısına dönük yatırımlar mevcuttur. Organize Sanayi Bölgeleri: İl Merkezinde halen 2 adet Organize Sanayi Bölgesi faaliyetini sürdürmektedir. Ayrıca, Darende İlçesi nde yeni kurulmuş OSB bulunmaktadır. İlde küçük ve orta ölçekli esnaf ve sanatkârlara dönük olarak kurulan 8 adet Küçük Sanayi Sitesi mevcuttur. Malatya tarıma dayalı bir ekonomiden sanayiye dayalı bir ekonomiye geçiş sürecini yaşamaktadır. Ancak il ekonomisinde tarımın etkisi hala büyüktür. Tarım sektörünün il ekonomisi içerinde önemli yer tutmasının en önemli nedenlerinden biri kayısıdır. İlde tarımsal ürün olarak narenciye hariç her türlü bitki yetiştirilebilmektedir. Kayısı üretimi ilin tarımsal üretimi içerisinde önemli bir yere sahiptir. Dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık % 85'i Türkiye'de, ülkemizde üretilen kuru kayısının % 90'ı Malatya da gerçekleştirilmektedir. İlde üretilen diğer önemli tarım ürünleri ise; hububat, şeker pancarı, tütün, yaş sebze ve meyvelerdir. Tarım İl Müdürlüğü verilerine göre ilde yetiştirilen bazı tarımsal ürünler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 29 İlde Yetiştirilen Tarımsal Ürünler Ekim Alanı(da) Üretim (ton) Verim (kg/ton) TAHILLAR Buğday Arpa Mısır (Dane) Toplam tahıl BAKLAGİLLER Fasulye (Kuru) Nohut Mercimek (Kırmızı) Toplam baklagil ENDÜSTRİ BİTKİLERİ Şeker Pancarı Tütün Ayçiçeği (Çerezlik) Toplam endüstri bitkileri

71 YEM BİTKİLERİ Mısır (Slaj) Yonca (yeşil ot) Korunga (yeşil ot) Fiğ (yeşil ot) Mürdümük (yeşil ot) Toplam yem bitkisi *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 İl genelinde yapılan meyve üretimi ve bilgileri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 30 İlin Meyve Üretimi Meyveli Ağaç Sayısı Meyvesiz Ağaç Sayısı Toplam Ağaç Sayısı Üretim (ton) Verim (kg/ağaç) Armut Ayva Elma Erik İğde Kayısı Kiraz Kızılcık Şeftali (nektarin) Şeftali (diğer) Vişne Antep Fıstığı Badem Ceviz Dut Nar *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Malatya'da tarımın önemli kollarından biri de hayvancılıktır. Geniş meraları ve yeterli besicilik imkânları hayvancılık için uygun bir ortam oluşturmaktadır. Hayvancılığa ilişkin Tarım İl Müdürlüğü verilerine göre hazırlanan tablolar aşağıda verilmiştir. 71

72 Tablo 31 Malatya İli ne ait Büyükbaş Hayvancılık Verileri Hayvan Cinsi Sayısı (Baş) Saf kültür Sığır Kültür melezi Yerli ve diğer Toplam büyükbaş At Eşek Katır Toplam *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo 32 Malatya İli ne ait Küçükbaş Hayvancılık Verileri Hayvan Cinsi Sayısı Koyun Kıl Keçisi Toplam küçükbaş *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo 33 Malatya İli ne Ait Kümes Hayvancığı Verileri Hayvan Cinsi Sayısı (baş) Yumurta üret. (adet) Verimi (adet/baş) Tavuk Hindi Ördek Kaz Toplam *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Kuluncak ilçesinde temel ekonomik gelir, tarıma dayalı bahçecilik, az da olsa hayvancılıktır. Coğrafi bakımdan dağlık ve engebeli olması sebebiyle arazi azdır. Bu sebeple son yıllarda büyük şehirlere göç oranı artmıştır. Geçim kaynaklarının en önemlileri tarımdan elde edildiği için ekonomik yapısı toprağa dayalıdır. Çevrede Kuluncak a yakın yerlerde krom, demir, çinko ve bakır elde edilir. İlçede el sanatlarında halıcılık gelişmiştir. Proje alanına en yakın nüfus yoğunluklu yerleşim birimi olan Kuluncak ilçesinde ekonomik yapıyı oluşturan başlıca sektörler; tarım ve hayvancılık tır Nüfus(Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfusun Yaş Sınıflarına Göre Dağılımı, Hane Halkı Yapısı) Malatya ili topraklarının yüzölçümü km² olup 35 34` ve 39 03` kuzey enlemleri ile 38 45`ve 39 08` doğu boylamları arasında kalmaktadır. Malatya, Sultan Suyu ve Sürgü 72

73 Çayı Vadileri ile Akdeniz e, Tohma Vadisi ile İç Anadolu ya, Fırat Vadisi ile Doğu Anadolu ya açılarak bu bölgeler arasında bir geçiş alanı oluşturur. İl doğuda Elazığ (98 km) ve Diyarbakır (251 km), güneyde Adıyaman (185 km), batıda Kahramanmaraş (219 km), kuzeyde Sivas (245 km) ve Erzincan (363 km) illeri ile çevrilidir. Malatya nüfusu ile Türkiye nin 14. büyük kenti, doğunun ise en kalabalık iki ilinden birisidir. İlin nüfus yoğunluğu 71 kişi/km2 dir. Ekonomik ve sosyal yönden çok geniş bir etki alanı bulunması, nüfus üzerinde etkili olmaktadır. Türkiye genelinde olduğu gibi Malatya nüfusu da çok gençtir.ortalama yaş dir yılında merkez nüfusu olan ilimizin nüfusu; Malatya Ovası nın verimli ve çevre illere göre sanayisinin gelişmiş olması nedenleriyle, gerek kendi köylerinden, gerekse Adıyaman, Elazığ gibi illerden sürekli göç alması sonucu merkez nüfusu 1990 yılında , 2000 yılında kişiye ulaşmıştır. Şekil 11 İlin Nüfus Artışı Projenin içerisinde yer aldığı Malatya İli ve ilçelerine ait nüfus verileri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 73

74 Tablo 34 Şehir ve Köy Nüfusunun Yıllara Göre Değişimi 74

75 75

76 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı Malatya Bölge Müdürlüğü,

77 Tablo 35 İlçelere Göre İl/İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu 2010 Yılı 2010 yılı genel nüfus sayımına göre Malatya nın genel nüfusu dur. Nüfusun i il ve ilçe merkezlerinde, ü de belde ve köylerde yaşamaktadır. Kuluncak ilçesi ve Darılı Köyü nün nüfus bilgileri aşağıda sunulmuştur. Tablo 36 Malatya İli, Kuluncak İlçesi ve Darılı Köyü Nüfus bilgileri Toplam(2010 Verileri) Malatya Kuluncak Darılı 141 Malatya İli Merkez İlçesi 2004 yılında DPT tarafından yayımlanan ülkemizdeki tüm ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasının tespitine ilişkin çalışmada ilimiz merkez ilçesi ülkemizdeki tüm ilçeler içerisinde 37. sırada ve 2. derece Gelişmiş İlçeler Grubunda yer almıştır. 77

78 Sağlık(Bölgedeki Mevcut Endemik Hastalıklar) Malatya ilinde görülen 2010 yılında tespit edilen bulaşıcı hastalıklar ve vaka sayısı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 37 Malatya İli 2010 Yılı Görülen Bulaşıcı Hastalıklar Hastalık Adı Akut Kanlı İshal 78 Bruselloz 56 Hepatit A 51 Hepatit B 1 Gonore 0 Kabakulak 13 olası Kızamık 10 olası Kızamıkçık 6 olası Kuduz Riskli Temas 314 Şarbon 0 Tifo 0 Meningokokal 0 Şark Çibanı 1 Kaynak: Sağlık İl Müdürlüğü, 2010 İl Toplamı Vaka Sayısı Tablo 38 İl ve İlçelerdeki Bulaşıcı Hastalıklar ve Sayıları MERKEZ VE İLÇELER AKUT KANLI İSHAL HEPATİT A BRUSELLA MERKEZ AKÇADAĞ ARAPGİR ARGUVAN DARENDE BATTALGAZİ DOĞANŞEHİR DOĞANYOL HEKİMHAN KALE KULUNCAK PÜTÜRGE YAZIHAN YEŞİLYURT Kaynak: Sağlık İl Müdürlüğü,

79 İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Faaliyetler Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında olası iş kazalarına karşı çalışan personelin güvenliğinin sağlanması amacı ile İşçi sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nde belirtilen tüm koruyucu iş güvenliği önlemleri alınacaktır. İnşaat çalışmaları sırasında gerekli yerlere uyarı levhaları asılacaktır. Kamu güvenliği açısından herhangi bir tehlike oluşturmaması için işletme alanı ve yol giriş çıkış noktaları ve tüm sahada uyarı levhaları şerit vb. yerleştirilecektir. Planlanan demir ocağı kapasite artışı ve demir cevheri zenginleştirme tesisi ile ilgili olarak, arazinin hazırlanması, cevherin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması esnasında toz emisyonları oluşacaktır. Bu kapsamda tozumanın en aza indirilmesi için kazı esnasında tozumaya karşı bir su tankeri bulundurulacak ve sahada sulama çalışmaları yapılacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Planlanan proje sahasında tarihinde yapılan gürültü ölçümlerine dair Akustik Rapor eklerde (Bkz:Ek 9) verilmiştir. İlgili raporda işletmede yapılan çevresel gürültü seviyesi ölçümü sonuçlarına göre Patlatmadan ve tesisten kaynaklanan gürültü düzeylerinin sınırları aşmadığı görünmektedir. Tesiste gürültü kontrolü yapılacak ve ilgili yönetmelik şartlarına uyulacaktır. Arazinin hazırlanmasından faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlemler esnasında, kullanılacak yollara zarar verilmesi durumunda mevcut yoldaki hasarlar giderilecektir. Kullanılacak iş makineleri ve araçların egzoz emisyon muayeneleri düzenli olarak yaptırılacaktır. Proje kapsamında en riskli ve tehlikeli işlem demir cevherini ana kayaçtan ayırmak için yapılan patlatmalardır. Zenginleştirme tesisi tamamen kapalı sistem olarak kurulacak olup tesiste proses için herhangi bir kimyasal madde kullanılmayacaktır. Ayrıca tesis çevresine perdeleme sistemi yapılarak etraftaki tarım arazilerine zarar verilmesi engellenecektir. 79

80 Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO ismiyle adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılmaktadır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılmaktadır. Patlayıcı maddeler faaliyet alanına nakledilirken emniyetten gerekli izinler alındıktan sonra Jandarma eşliğinde ocak alanına getirilip ateşçi belgesi olan ateşçi tarafından Jandarma nezaretinde patlatmalar yapılacaktır. Patlatma esnasında faaliyet alanındaki diğer çalışmaların tamamı durdurulacaktır. Mili saniye gecikmeli patlatmalarda delikler birbirine birer birer bağlanarak toplamda 120 delik patlatılacak olup patlatma sonrası tüm deliklerin patlayıp patlamadığı kontrol edilecek ve patlamayan delik varsa temizlenerek veya düzenek kontrol edilerek aksaklık giderilip tekrar patlatılacaktır. Patlayıcı maddelerin sahaya taşınması ve kullanımı sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşıması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca faaliyet sahasında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme cihazı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak, şantiye hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için şantiyede sürekli bir eleman görev alacaktır. Yangın konusunda hassas davranılacak olup; sahada ateş yakılmayacak, çalışan işçiler sürekli kontrol edilecek ve uyarılacaktır. Maden işletmelerinde Teknik Nezaretçi bulunması zorunludur. Ocakta madencilik faaliyetleri Teknik Nezaretçi denetiminde gerçekleştirilecektir Sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmeliklerine uyulacaktır tarih ve 1987 sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ilgili yönetmelikte belirtilen hususlara uyulacaktır. Ayrıca patlayıcıların 80

81 kullanımı ile ilgili olarak tarih ve Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Patlatma yapılmadan önce, yöre halkı jandarma kontrolünde önceden uyarılacaktır. Patlatma işlemleri jandarma kontrolünde yapılacak olup, patlatma sırasında ocak içi ve yakın çevresi güvenlik kordonu altına alınacaktır. Ayrıca insan sağlığı açısından herhangi bir risk oluşmaması için görevli olmayan kişilerin ocak alanı içerisinde bulunulmasına izin verilmeyecek ve bu konuda işçiler uyarılacaktır. Bu amaçla proje alanı içinde uyarıcı levhalar asılacaktır. Aynı zamanda çalışma alanının etrafı çitle çevrilecek ve sahaya izinsiz girişler önlenmiş olacaktır. Personelin gerek kamyonların, gerekse yükleyicilerin yükleme yapılırken çevresinde bulunmasına müsaade edilmeyecektir. Oluşabilecek herhangi bir kazaya karşın faaliyet alanında bir araba bulundurulacak olup, kazaya uğramış personel hızlı bir şekilde en yakın sağlık birimine ulaştırılacaktır Sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İlgili Yönetmeliklerine uyulacaktır. Bu amaçla tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yer altı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Bunun dışında işletme esnasında meydana gelebilecek herhangi bir kaza durumunda çevre ve insan sağlığı üzerinde meydana gelebilecek olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla uygulanmak üzere hazırlanan Acil Durum Müdahale Planı Ek-13 de verilmiştir Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri Proje kapsamında 33 kişinin istihdam edilmesi planlanmaktadır. Her bir kişinin yaklaşık 4 kişilik bir aileden oluştuğu kabul edilirse 132 kişi bu faaliyetten direk olarak faydalanacaktır. Proje kapsamında çalıştırılacak personel çevre ve yakın köylerden istihdam edilecektir. 81

82 Proje kapsamında yapılacak üretim ile ülkemiz ekonomisine katkı sağlanmakla birlikte kullanılacak olan ekipmanların alımı, işçilerin gıda ve giyim giderleri, ekipmanların bakım, onarım ve yedek parça giderleri, yakıt giderleri, genel ve beklenmeyen giderler ile birçok sektöre girdi sağlanacaktır. Bunun yanında projenin gerçekleşmesinde yörede büyük çaplı nüfus hareketi, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinde değişiklik beklenmemektedir Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri(Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri) Yörede eğitim, sağlık ve kültür hizmetleri yerel yönetimler tarafından gerçekleştirilmekte olup, yöre halkı bu hizmetlerden yararlanmaktadırlar. Eğitim Son yıllarda yapılan Okul Binaları B.A.Karkas yapı türünde yapılmaktadır. Malatya il ve ilçelerinde yapılan okullar ile köylerde taşımalı eğitim için yapılan okullar Milli Eğitim Müdürlüğünün Tip projeleri olup Bodrum+Zemin kat+3 kat olarak yapılmaktadır. Köylerde tek katlı olarak yapılan okullar da B.A.Karkas yapı türünde tip projeler uygulanarak yapılmaktadır. Daha eski tarihli tek katlı okul binaları yığma olarak inşa edilmiştir. Merkez Kampus alanı dekar büyüklüğünde olan İnönü Üniversitesi, Malatya nın 10 km. doğusunda 309 no lu Devlet karayolu üzerine kurulmuştur. Üniversite 13 Fakülte 4 Enstitü, 4 Yüksekokul, 10 Meslek Yüksekokulu, Rektörlüğe Bağlı Akademik Birimler, 15 Araştırma ve Uygulama Merkezi, 8 Daire Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, Sivil Savunma Uzmanlığı, İç Denetim Birimi, Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi ile hizmet vermektedir. 407 dekar alanı bulunan Tacan Kampus alanı Malatya merkezine 8 Km uzaklıkta olup, Battalgazi ilçe yolu üzerindedir. Kampus alanında Yakınca Meslek Yüksekokulu, Battalgazi Meslek Yüksekokulu, Akçadağ Meslek Yüksekokulu, Hekimhan Meslek Yüksek Okulu ve Kale Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır m² kapalı alana sahip Arapgir Meslek Yüksekokulu Arapgir İlçesinde, 1125 m² kapalı alana sahip Sürgü Meslek Yüksekokulu Doğanşehir İlçesi, Sürgü Beldesinde ve m² kapalı alana sahip Malatya Meslek Yüksekokulu da eğitime il merkezinde devam etmektedir. Üniversite kampüsü içinde bulunan Kredi Yurtlar Kurumu Kız Öğrenci Yurdunda 1495, Özel Mevhibe İnönü Kız Öğrenci Yurdunda 298, Özel Mevhibe İnönü Erkek Öğrenci Yurdunda ise 503 olmak üzere toplam 2296 öğrenci yurtlardan yararlanmaktadır. Ayrıca şehir merkezinde, 2. Ordu Karargahı karşısında 1500 kişilik erkek ve Temelli Caddesinde 300 kişilik kız öğrencinin barınabileceği yurt binaları bulunmaktadır. 82

83 Tablo ÖĞRETİM YILI MALATYA İLİ GENELİ İLKÖĞRETİM OKULLARI İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER İLÇE ADI ÖĞRETİM ŞEKLİ YENİ KAYIT ÖĞRENCİ SAYISI ŞUBE SAYISI DERSLİKS AYISI ÖĞRENCİ SAYISI ÖĞRETMEN SAYISI MEZUN ÖĞRENCİ SAYISI NORMAL IKİLİ TOPLAM ERKEK KIZ TOPLAM ERKEK KIZ TOPLAM BRANŞ SINIF TOPLAM ERKEK KIZ TOPLAM MERKEZ AKÇADAĞ ARAPGİR ARGUVAN BATTALGAZİ DARENDE DOĞANŞEHİR DOĞANYOL HEKİMHAN KALE KULUNCAK PÜTÜRGE YAZIHAN YEŞİLYURT İL TOPLAMI

84 Sağlık Sağlık ocakları Sağlık Müdürlüğünün tip projeleri olup B.A. Karkas yapı sisteminde yapılmaktadır. Hastaneler ise çok katlı B.A. Karkas bina olarak inşa edilmiştir. İlimizde 11'i kamuya 9'u özel sektöre ait olmak üzere toplam 20 adet Yataklı Tedavi Kurumu Mevcuttur. Sağlık Bakanlığına ait 7 Devlet Hastanesinde (6'si ilçelerde) toplam 993 yatak mevcuttur. İlimizde Sağlık Bakanlığı personeli olarak; 130 Uzman hekim, 428 Pratisyen hekim (47'si sözleşmeli), 685 Sağlık memuru ve Sağlık teknisyeni (123'ü sözleşmeli), 677 Hemşire (71'i sözleşmeli) ve 681 Ebe (67'si sözleşmeli) görev yapmaktadır. İl Merkezinde 25 (1 İnşaatı devam eden Çöşnük), İlçe merkezlerinde 13, Köylerde:49 (2 faal olmayan Uzuntaş-Korucak) olmak üzere toplam 87 sağlık ocağı bulunmaktadır. Sağlık ocaklarımıza bağlı olarak hizmet veren 470 Sağlık evi mevcuttur. İlimizde: 8280 nüfusa 1 Sağlık Ocağı, 1533 nüfusa 1 Sağlık Evi düşmektedir. Sağlık ocağı ve sağlık evi başına düşen nüfus sayısı bakımından Malatya ili iyi durumdadır. Sağlık ocakları dar alanda geniş ve kapsamlı temel sağlık hizmetlerinin verildiği birinci basamak sağlık kuruluşlarıdır. Bunlara bağlı olarak en uç noktada en küçük sağlık birimi olan sağlık evleri bulunmaktadır. İl düzeyine dengeli bir şekilde dağılmış olan sağlık ocaklarında koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetleri entegre bir şekilde verilmektedir. Tablo 40 Malatya da Mevcut Bulunan Hastaneler Hastane Adı Yatak Kapasitesi (kişi) Malatya Devlet Hastanesi 800 Turgut Özal Tıp Merkezi 827 Askeri Hastane 200 Akçadağ Devlet Hastanesi 25 Arapgir İlçe Entegre Hastanesi 25 Darende Devlet Hastanesi 58 Doğanşehir Devlet Hastanesi 25 Hekimhan Devlet Hastanesi 25 Pütürge Devlet Hastanesi 25 Yeşilyurt Devlet Hastanesi 60 Yazıhan İlçe Entegre Hastanesi 10 ÖZEL HASTANELER Özel Mavi Nokta Hastanesi 48 Özel Malatya Hastanesi 15 Özel EGM Hayat Hastanesi 20 Özel Sevgi Hastanesi 22 Özel Gözde Hastanesi 45 Özel Park Hospital Hastanesi 28 84

85 Özel Müjde Hastanesi 48 Özel Gözde Kışla Hastanesi 32 Özel Gözde Akademi Hastanesi 28 İl Genelindeki Toplam Yatak Sayısı 2366 Kültür Hizmetleri: Malatya tarih boyunca çeşitli kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Aslantepe, Nemrut Dağı, Fırıncılar Höyük, Bayramtepe Höyük, Ören Höyük, ikinciler Höyük, Aslantaş, Kağköy Kaya Kabartmaları, Levent Vadisi, Ansur ve Kaletepe Höyük görülebilecek arkeolojik alanlardır. Kuluncak ilçesindeki tarihi yerler: 1- Eşref Höyük: Kuluncak İlçesi Konak Tepe sınırları içerisinde yer alan höyük, yoğun olarak tunç çağını barındırmaktadır. Höyükte herhangi bir ilmi kazı yapılamamış, ancak kaçak kazılar yapılmıştır. 2- Kabak Abdal Türbesi: Alvar Köyünde yer alan türbe kitabesine göre 1844 tarihlidir. Kare planlı yapının üzeri kubbelidir. Yapı içerisinde beton sıvalı bir mezar yer alır. Köylülerin imkanlarıyla sürekli tamir görmüştür. Darılı Köyü veya Kuluncak İlçesinde mevcut herhangi bir kütüphane, sinema, tiyatro ya da opera salonu, kongre merkezi bulunmamaktadır. Su Projeleri: Hidrolik Enerji: Belirli bir yerde biriktirilen ya da kendiliğinden birikmiş olan suların bir potansiyel enerjisi vardır. Su biriktiği ya da biriktirildiği yerden daha alçak bir yere, belirli bir hızda düşürülecek olursa ortaya bir kinetik enerji çıkar. Bu kinetik enerji türbin kanatlarında bir mekanik enerji oluşturur ve alternatörde dönme hareketi meydana getirir. Alternatörün hareket etmesiyle elektrik enerjisi elde edilmiş olur. İlde Sürgü, Medik, Polat, Çat ve Sultansuyu barajları olmak üzere 5 tane baraj bulunmaktadır. Polat, Sultansuyu ve Çat barajları sulama amaçlı, Medik barajı sulama+elektrik amaçlı ve Sürgü Barajı da sulama+taşkın koruma amaçlı olarak inşa edilmiştir. 85

86 İl sınırları içerisinde yapılmasına izin verilen Hidroelektrik Santrali Projeleri gösterildiği tablo aşağıda verilmiştir. Tablo 41 HES Projelerini gösterir tablo (İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü) Sıra No Proje Sahibi Proje Adı Proje Yeri Karar Karar Tarihi 1 HGM Enerji İnş. Nak. Gıda Gübre Yem San. Tic. Ltd. Şti. Hidroelektirk Santrali Pınarbaşı Mah. Mevkii Yeşilyurt ÇED Gerekli Değildir Toplu Konut Projeleri: Toplu konut idaresi başkanlığı ve Malatya belediyesi arasında yapılan protokol çerçevesinde sosyal ve teknik altyapısı yetersiz olan ve ruhsatsız yapılaşmanın yoğun olarak bulunduğu Beydağı, Yamaç ve Kernek mevkiinde yaklaşık 220 hektarlık bir sahada kentsel dönüşüm ve yenileme projesine başlanmıştır. Çalışmalar devam etmektedir. Belediye sınırlarıiçerisinde sit alanı olmadığından koruma imar planı bulunmamaktadır. TOKİ nin Beydağı Yapraklı mevkiinde baģlattığı toplu konut uygulaması gecekondulaşmaya terk edilmiş bölgede planlı şehirleşmeyi başlatmış olması bakımından önemlidir. Şehri bölen demiryolunun kuzeyinde kalan Yeşiltepe mevkii şehre bağlantısının sınırlı olması nedeni ile yavaş gelişim göstermiştir. Ancak bölgenin şehirle karayolu bağlantılarının iyileştirilmesi, Malatya Belediyesi nin Yeşiltepe Toplu Konut uygulaması ve bazı iş kollarının (mahrukatçılar, oto galericiler, vs.) buraya yönlendirilmesi bölgenin hızla gelişmesini sağlamıştır Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesine Bağlı Olarak, Faaliyet Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Faaliyetleri Projenin gerçekleşme sürecinden başlamak üzere yöreye iş istihdamı, hammadde, yardımcı madde vb. ürünlerin nakliyesinden kaynaklı hareketlenme ve küçük sanayi işletmelerine katkı olacağı düşünülmektedir Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zorunlu Olan Ve Faaliyet Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Faaliyetleri Faaliyet sahibi tarafından tesis alanı içerisinde ve maden bölgesinde ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Aynı zamanda maden sahasından tesis alanına cevheri taşımak üzere, nakliye güzergahı belirlenmiştir. Söz konusu nakliye güzergahı Ek 3.3 de yer alan vaziyet planında gösterilmiştir. 86

87 Bunun dışında proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zorunlu olan ekonomik, sosyal va altyapı faaliyeti bulunmamaktadır Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları Faaliyet alanında toplam 33 personel çalışacak olup, çalışacak personel sosyal ihtiyaçlarını proje alanında kurulu olan ve içerisinde yemekhane, soyunma odası, wc-duş ve yatakhanenin bulunduğu şantiyede karşılayabilecektir Projenin Fayda-Maaliyet Analizi Sahada ÇED Olumlu Kararı alınmış alan üzerinde ve izin alınmış olan kapasiteyle üretim çalışmaları devam etmekte olup, gerekli izinlerin alınmasını takiben yeni kapasiteyle üretim çalışmalarına başlanılacaktır. Yıllık üretim kapasitesinin tona çıkartılması hedeflenirken, planlanan üretim kapasitesi, yine planlanan personel sayısı, makine ekipman durumu, piyasa şartları v.s gibi parametreler global olarak alınmış ve projenin yıllık gelir ve giderleri belirlenmeye çalışılmıştır. Projede ocaktan çıkarılan ton/yıl tuvenan cevherin ton u tesise beslenecek ve tesise beslenen cevherden ton/yıl konsantre demir üretimi gerçekleştirilecektir. İşletmede bu parametreler ele alınarak, yatırım sermayesi, gelir gider durumu, yıllık işletme karı, yatırımın ülke ekonomisine mali katkısı vb. kalemler aşağıda tablolarda gösterilmiştir. Proje dahilinde yatırımlar işletme sürecinde tamamlanacaktır. Bu nedenle sabit yatırım söz konusu değildir. Ancak işletmenin rantabilitesinin belirlenmesi, gelir-gider durumlarının ortaya konulması adına aşağıdaki kalemlerde ele alınarak hesaplamalar yapılmıştır. Sahada planlanan ve aşağıdaki bölümlerde ayrıntıları verilecek işletme sistemi ve belirlenen kapasite için gerekli olabilecek yatırımlar ve işletme sermayesi işletmeci tarafından karşılanabilecek durumdadır. Bu sebeple bu aşamada herhangi bir teşvik veya kredi talebi planlanmamaktadır. Tüm yatırımlar işletmecinin öz sermayesinden karşılanacaktır. 87

88 Tablo 42 Yatırım Tutarları YATIRIM TUTARI TL İşletme Tesislerinin Giderleri ,00 Etüt ve Proje giderleri ,00 Makine-Teçhizat Giderleri ,00 Ruhsat Harcı ,00 Yardımcı İşletme(Mak. ve Donatım) ,00 Arazi Kiralama Giderleri ,00 Beklenmeyen Giderler ,00 Sabit Yatırım Tutarı ,00 İşletme Sermayesi ,00 TOPLAM YATIRIM TUTARI ,00 Tablo 43 Yıllık İşletme Giderleri Gider Kalemleri Harcama Miktarı (TL) Gider Değişkeni Sabit Gider (TL) Değişken Gider (TL) Elektrik Giderleri ,00 % 70 D , ,00 Yakıt ve Yağ Giderleri ,00 % 70 D , ,00 Su Giderleri ,00 % 70 D 7.500, ,00 Toplam Personel ve SSK Giderleri ,00 % 60 D , ,00 Bakım ve Onarım Giderleri ,00 % 70 D , ,00 Yedek Parça Giderleri ,00 % 70 D , ,00 Amortismanlar ,00 % 100 S , Harç ve Teminat Giderleri ,00 % 20 D , ,00 Satış Masrafları ,00 % 70 D 6.000, ,00 AraziDüzenleme Giderleri ,00 % 70 D 9.000, ,00 Patlayıcı Madde Giderleri ,00 % 70 D , ,00 Genel Giderler ,00 % 70 D , ,00 Beklenmeyen Giderler ,00 % 80 D , ,00 TOPLAM , , ,00 88

89 Tablo 44 Yıllık İşletme Karı TİCARİ VE MALİ KARLILIK II. GRUP İÇİN Toplam İşletme Gelirleri: ,00 TL Toplam İşletme Giderleri: ,00 TL Brüt Karı ,00 TL Devlet Hakkı:( % 2) ,20 TL Ek Devlet Hakkı (%30) ,16 TL Toplam Devlet Hakkı ,36 TL Gayrisafi Kar: ,64 TL Gelir Vergisi (%20) ,00 TL Kullanılabilir Kar ,64 TL Tablo 45 Projenin Ülke Ekonomisine Katkısı Toplam İşletme Gelirleri: ,00 TL Toplam İşletme Giderleri: ,00 TL Gelir Vergisi ,00 TL Toplam Devlet Hakkı ,36 TL Stopaj ,00 TL Sahadan yıllık ton demir üretimi yapılarak, ,00 TL/yıl gelir sağlanacaktır. Buna karşılık ,00 TL/yıl gider yapılacaktır. Satış tutarının %2 ü devlet hakkı olarak ödenecektir. Arazinin orman arazisi olması sebebiyle devlet hakkı % 30 fazlasıyla alındığından satış tutarının % 3,6 si devlet hakkı olarak yatırılacaktır. Satış tutarının %20 i de gelir vergisi altında ülke ekonomisine gelir sağlayacaktır. Proje kapsamında birçok gider kalemi açığa çıkacaktır. Bu gider kalemleri; yapılacak olan yeni yatırımlar, çalıştırılacak personel, inşaat giderleri vb. sonucunda gerek yöre halkının istihdam edinmelerini gerekse ülke ekonomisinin kalkınmasında küçükte olsa bir paya sahip olunacaktır. Üretim gerçekleşmesi için ihtiyaç duyulan ara elemanlar dikkate alındığında; yakıt, gıda maddeleri, makine ve ekipmanlar, bu elemanların üretildiği sektörlere dönük olumlu etkiler açığa çıkacaktır. 89

90 Sonuç olarak; maden potansiyeli bakımından önem taşıyan bölgede, madencilik sektörünün akılcı planlamalar çerçevesinde yapılması, bölgenin ekonomik ve toplumsal yaşamı üzerinde olumlu etkileri olacağı kanaatindeyiz Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı Ve Finans Kaynakları Tesisinin yatırım tutarı TL dir. Yatırımın TL si özkaynaklardan, geri kalan bakiyesi 5 yıllık vadeli banka kredisi ile karşılanacaktır Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü Mevkii civarında Malatya K39-a1-a2 paftasında, ruhsat numaralı(sicil No:6209) 2.289,45 hektarlık alanda Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ruhsat alanının tamamında Demir Ocağı Kapasite Artışı, Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi planlanmaktadır. Faaliyet yeri ocak alanı sınırı itibariyle; güneydoğusunda bulunan Malatya iline uzaklığı 90 km, güneyde bulunan Kuluncak ilçesine uzaklığı 6 km, kuzeybatıda bulunan Darılı köyüne uzaklığı 1750 m kuş uçumu mesafededir. Tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Projede etki alanı mesafesi olarak bu yerleşimin uzaklığı alınacak ve hesaplamalar buna göre yapılacaktır. Tesiste nakliye güzergahı olarak Kuluncak ilçesine giden yaklaşık 6 km uzunluğundaki stabilize yol kullanılacaktır. Tesisin içine kadar yol mevcut olup, yeni yol yapılmasına ihtiyaç yoktur. Bu yol güzergahı üzerinde herhangi bir köy veya yerleşim alanı bulunmamaktadır. Bu yüzden konsantre cevher nakliyesinin hiçbir yerleşim yerine olumsuz etkisi olmayacaktır. Asfalt yol bağlantısına kadar stabilize yolun uzunluğu metredir. Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve 3950 m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Kuru dere niteliğindeki bu derelere malzeme dökülmeyecek, pasa atılmayacak ve doğal halleri korunacaktır, Proje alanındaki akar derelere 50 m, kuru derelere 25 m mesafe koruma bandı bırakılarak çalışma yapılacaktır. İlgili bölümlerde yapılan hesaplamalarda bu alanların etki alanı dışında kaldığı görülmüştür. Proje yerini gösterir yer bulduru haritası Ek 3.2 de verilmiştir. Ayrıca Ek 3.1 de faaliyet alanının işaretlendirildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita, proje yerine ait fotoğraflar ise Ek 19 da verilmiştir. 90

91 Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi sırasında projeden kaynaklanması öngörülen çevresel, ekonomik ve sosyal boyutlardaki etkilerin bir arada değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda tesisin etki alanı; flora, fauna, gürültü, tarım alanları, yerleşim yerleri vb. göz önüne alınarak belirlenmiştir Projenin ekonomik ömrü Maden yataklarında sondajı yapılan yerlerde ton tuvenan malzeme tespit edilmiştir. Muhtemel ve mümkün rezervlerle beraber ocak sahasında toplamda ton civarında demir cevheri olduğu tahmin edilmektedir. Bu toplam rezervin ise %60 ı ( ton) zenginleştirme işlemine tabi tutulacak geriye kalan %40 ( ton ) ise ocak başı pasa olarak ayrılacaktır. Sahada gerçekleştirilen prospeksiyon çalışmalarına göre yapının kırıklı olduğu bu nedenle de aralara toprak girdiği gözlenmiştir. İşletme veriminin bu bilgiler ışığında %60 olması beklenmektedir. %60 işletme verimliliğine göre; İşletilebilir görünür rezerv miktarı ise : ton x 0,6 = ( ton) / (2,5 ton/m 3 ) = m 3 olmaktadır. Bu kapsamda kapasite artırımından sonra projenin kapasitesi ton dan ton a çıkarılacak olup bu sebeple projenin toplam ömrü; ton / ton/yıl = 30 yıl dır. Ancak zenginleştirme tesisinin ömrünün 20 yıl olması beklenmesi sebebiyle projenin ekonomik ömrünün 20 yıl olması beklenmektedir. Projelendirmeler 10 ar yıllık periyotlarla yapılacaktır. Yıllık hesaplamada ise; tesise yılda ton (250t/h *20sa* 196gün) tüvenan cevher beslenecektir. Bu beslenen tüvenan cevherin %51 ile %72 arası verimle çalışan tesiste zenginleşmesi sonrası konsantre demir elde edilmesi planlanmaktadır. Yıllık tesise giren cevherin yani ton un %51.2 si (tesis verimi) yani tonu (nihai ürün) fe tenörü % 60 ve üzerine zenginleştirilmiş olacaktır. Tesise saatlik beslenen 250 ton cevherin ise %51.2 si yani 128 ton u zenginleştirme ile ekonomiye kazandırılacaktır. Geriye kalan 122 ton luk ekonomik değeri olmayan cevherin tamamı kullanılacak teknoloji ile yığın stoğu oluşturulabilir kuru atıktır. İhtiyaç duyulan saatlik su miktarı 50 m 3 tür. Kalan 300 m 3 su sistem içinde tekrar kullanılabilir kısımdır. 91

92 Ocak kapasitesi; ÜRETİM MİKTARLARI ton Dekapaj İle Alınan(Yıllık) Tesise Beslenen Yılık Tüvenan Cevher Tesise Beslenen 20 Yıllık Tüvenan Cevher Madencilik faaliyetlerinde çok önemli bir unsurda madencilik faaliyetinin madenin bulunduğu yerde yapılması ve cevher hazırlama tesisinin de bu maden işletmesine en yakın uygun bir yerde tesis edilmesidir. Bundan dolayı kırsal bölgelere ekonomik ve sosyal olanaklar götürülmekte, ulaşım imkanları artırılmaktadır. Faydalanabilir rezerve sahip demir sahasından çıkarılacak malzeme çıkarıldığı yerde zenginleştirme işlemine tabi tutularak doğal kaynağın amacına uygun olarak en ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve böylece hem bölge hem de ülke ekonomisine katkıda bulunulması sağlanmış olacaktır. Ayrıca yapılacak istihdamla da yöre ekonomisine katkıda bulunulmuş olacaktır Diğer özellikler Bu konuda belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. 92

93 BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI, (Bölgesel Çalışma Alanı Baz Alınarak Mevcut Ve Planlanan Durum Verilmelidir.) 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü Mevkii civarında Malatya K39-a1-a2 paftasında, ruhsat numaralı(sicil No:6209) 2.289,45 hektarlık alanda Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ruhsat alanının tamamında Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletilmesi planlanmaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan nolu ruhsat ve işletme izni Ek.1 de verilmiştir. Söz konusu ruhsat numaralı sahada ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak kabul edilmiş ve tarihinde sayı ile ÇED Olumlu Kararı kararı alınmış olup daha sonra kapasite artırımı planlanmıştır. İlgili ÇED Olumlu Kararı Ek 2 de verilmiştir. Söz konusu sahada toplam ÇED sahası 2289,45 hektar alınmıştır. Bu alan üzerinde kurulu bulunan stok sahası, bitkisel toprak alanı, pasa alanı kullanılacaktır. Çalışma alanı köşe noktalarına beton poligon taşları dikilerek sınırları belirlenecektir. Sahada ocak alanı ise 291,99 hektarlık alandır. İşletme izin alanının sınırları tam olarak belirlenecek şekilde poligonlar dikilecek ve koruma bandı içerisine alınacak, sınırların dışında hiçbir işlem yapılmayacaktır. Proje alanı orman, hazine, şahıs ve mera arazileri içerisinde yer almaktadır. Proje alanında daha önce ÇED Olumlu Belgesi alınan kısımdan üretim çalışmaları eski kapasite ile devam etmektedir. Gerekli izinlerin alınmasını takiben yeni kapasite ile üretim faaliyetlerine devam edilecektir. Proje sahasının yeri, Malatya ili, Kuluncak ilçesi, Darılı Köyü mevkiinde olup ruhsat sahası (2289,45 ha) şahıs, orman, hazine ve mera arazilerinden oluşmaktadır. Demir zenginleştirme tesisi kurulacak alan tapulama harici taşlık arazi yani hazine arazisidir. Faaliyet yeri ocak alanı sınırı itibariyle; güneydoğusunda bulunan Malatya iline uzaklığı 90 km, güneyde bulunan Kuluncak ilçesine uzaklığı 6 km, kuzeybatıda bulunan Darılı köyüne uzaklığı 1750 m kuş uçumu mesafededir. Tesis alanını gösterir 1/ ölçekli topografik harita ekte verilmiştir.(bkz. Ek-3.1) 93

94 a) Tarım ve Hayvancılık Malatya ilinin toplam arazi varlığı ha.dır. Bu alanın Ha ı tarım arazisi, Ha ı çayır-mera arazisi, Ha ı orman fundalık arazi, Ha ı ise kültür dışı arazidir. Tarım arazilerinin %83 ünde erozyon problemi vardır. İşletmeler küçük ve parçalı yapıdadır. Tarımsal işletmelerin büyük bölümü dekar arasında olan işletmelerdir. İlimizdeki adet Tarımsal İşletme toplam dekar bir alan kaplamaktadır. Malatya ili tarım arazilerinin % 61 i hububat tarımı yapılan arazilerdir. Bahçe ziraatı yapılan alan ise toplam tarım arazilerinin % 27 si dir. Bunu sırayla % 4 ile yem bitkileri, % 3 ile bağ alanı, % 2 ile baklagiller, ve %2 ile sebzecilik yapılan alan izlemektedir. İlimizdeki tarım alanlarının % 4 ünde yem bitkileri üretimi yapılmaktadır. Fiğ ve mürdümük ekimi son yıllarda oldukça artmıştır. Ayrıca yonca ve silajlık mısırın yoğun olarak ekimi yapılmaktadır. Türkiye genelinde endüstri bitkilerinin tarla bitkileri içindeki ekim oranı % 7.6 olmasına rağmen bu oran ilimizde % 0.6 dir. Endüstri bitkileri içerisinde şeker pancarı üretimi 1. sırada yer almaktadır. Kayısı yetiştiriciliği yönünden ilimiz ülkemizde ilk sırayı almaktadır. Üretilen kayısının % 89 u kurutulmakta ve kurutulan kayısının % i ihraç edilmektedir. Son yıllarda özellikle Doğanşehir ilçesinde bodur ve yarı bodur elma yetiştiriciliğine ilgi artmıştır. İlimizde büyükbaş ve özellikle küçükbaş hayvancılığın gelişmesinde önemli yeri olan mera alanları yeterli olmasına rağmen ot verimi düşüktür. İlimiz su ürünleri üretimi yönünden zengin illerden biridir. Karakaya baraj gölü 298 km2, Sürgü Barajı 5.10 km2, Medik Barajı 1,62 km2, Polat Barajı 2.99 km2, Sultansuyu Barajı 2.26 km2, Çat Barajı ise km2 lik alan olmak üzere toplam km2 lik bir göl sahasına sahiptir. Karakaya Baraj Gölünden avlanan balıklar Malatya ve çevre illerde pazarlanmaktadır. Balık yetiştiriciliği son yıllarda hızla artmıştır. Özellikle Darende ve Doğanşehir ilçelerinde çok sayıda alabalık işletmesi mevcuttur. Kale ve Arguvan İlçelerinde de kafes balıkçılığı hızla artmaktadır. Organik ürün yetiştiriciliği ilimizde son yıllarda ilgi görmekte olup, il genelinde yaklaşık hektar alanda organik ürün yetiştiriciliği yapılmaktadır. Yetiştirilen ürünlerin başında kayısı, buğday, mercimek ve nohut gelmektedir. 94

95 a.1 Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Malatya ilinin toplam arazi varlığı ha.dır. Bu alanın Ha ı tarım arazisi, Ha ı çayır-mera arazisi, Ha ı orman fundalık arazi, Ha ı ise kültür dışı arazidir. Tarım arazilerinin %83 ünde erozyon problemi vardır. Tablo 46 İl Arazisinin Niteliği İtibariyle Dağılımı ARAZİNİN KARAKTERİ MİKTARI (HA) TOPLAM ALAN (HA) SULANAN ARAZİ TARIM ALANI SULANABİLİR ARAZİ SUSUZ ARAZİ TARIM DIŞI ALAN ÇAYIR-MERALAR ORMAN VE FUNDALIKLAR TAŞLIK-KAYALIKLAR KÜLTÜR DIŞI ALAN SU SATIHLARI YERLEŞİM ALANLARI TOPLAM ALAN (ha) Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Şekil 12. İl Arazisinin Niteliği İtibariyle Dağılımı 95

96 Tablo 47 İlin Arazi Sınıfları Merkez ilçede arazinin % 31.0 i kuru tarıma ayrılmıştır. Bunun çok büyük bir kısmını(% 93,4) I.-VI. sınıf araziler, kalan az bir kısmını da VI. ve VII. sınıf araziler teşkil etmektedir. Sulu tarımda kullanılan arazi miktarları ise % 12,0 oranındadır. Ayrıca % 4,0 orman funda, % 3,1 yerleşim alanı, % 40,3 mera arazisi. % 9.3 bağ - bahçe olarak kullanılmaktadır. Akçadağ ilçesindeki toplam hektar arazinin hektarlık kısmında kuru tarım yapılmaktadır. Kuru tarım yapılan alanın % 33,1'inde eğim düz veya hafif, % 66,9 'unda ise orta veya diktir. Toprakların % 46,2'si derin veya orta derin, % 47,6'51 sığ ve % 6,0'51 da çok sığdır. Akçadağ ilçesinde hektar arazide sulu tarım yapılmakta olup, bunu I.,II. ve III. sınıf araziler teşkil etmektedir. Arapgir ilçesindeki toplam hektar arazinin hektarında kuru tarım, hektarında sulu tarım yapılmaktadır. Kuru tarım yapılan arazinin % 34,8'i dik eğimli, % 65,2'si ise hafif ve orta eğimlidir. % 88,0'ini VI. ve VII. sınıfların oluşturduğu mera arazileri hektar olup, dik çok dik ve sarp eğime sahip sığ ve çok sığ topraklıdır hektarlık alan kaplayan orman ve fundalıklar da dik, sığ ve çok sığ alanları kapsamaktadır Arguvan ilçesindeki toplam hektarlık arazinin % 40,1'inde kuru tarım yapılmaktadır. Kuru tarım yapılan arazilerin %80,8'i derin ve orta derin topraklı olup, % 24,3'ü düz ve yarı hafif eğimli ve kolon kısmı da orta ve dik eğimlidir. % 70'e yakın kısmında orta derecede erozyon vardır. Sulu tarım yapılan hektarlık alanın % 63,7'sini düz ve hafif eğimli, % 36,3'nü ise orta ve dik eğimli araziler oluşturmaktadır. Bahçe olarak kullanılan hektarlık arazinin % 47,2'sini düz ve hafif eğimli, % 52,8'ini ise dik eğimli topraklar oluşturmaktadır. Büyük bir çoğunluğunu VI. ve VII. sınıf arazilerin oluşturduğu meralar hektarlık alan kaplamaktadır. Darende ilçesindeki hektarlık arazinin, % 33,8'ni I. - IV., % 66,2 sini de VI., VII. ve VIII. sınıflar oluşturmaktadır. İlçede kuru tarım arazileri % 25,0 oranında olup, % 22.6'sı düz veya hafif eğimlidir; diğer kısmı ise orta ve dik eğime sahiptir. Sulu tarım yapılan hektar arazi tamamen düz veya hafif eğimli olup, derin ve orta derin toprağa sahiptir. İlçede

97 hektar sulanan bahçenin % 90'dan fazlasının toprağı derin ve orta derindir. %65'i düz veya hafif eğimlidir. % 6'sında şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. Mera arazileri büyük bir yer tutmaktadır. (% 58.1). Tamamı dik eğimli fundalıklar ise 4690 hektar olup sığ veya çok sığ topraklıdır. Bu arazilerin hepsi şiddetli erozyonun etkisi altındadır. Doğanşehir ilçesinin %23,4'ünü I.-IV., % 76.4'ünü ise VI., VII. ve VIII. sınıf araziler oluģturmaktadır. Kuru tarım arazileri hektardır. Tamamına yakın kısmını derin ve orta derin toprakların oluşturduğu sulu tarım arazileri hektar olup, % 62,8'i düz ve hafif eğimli, % 34,7'si orta ve % 2.4'ü dik eğimlidir. % 4,2 lik bir oran teşkil eden bağ - bahçe alanlarının % 50'ye yakın kısmı dik eğime sahiptir hektar mera arazisinin tamamı dik eğimlidir. Sığ ve çok sığ toprağa sahip olan orman - fundalıkların % 98.8 i dik eğimli olup, şiddetli ve çok şiddetli erozyonun etkisi altındadır. Hekimhan ilçesinde arazinin % 28,1'i kuru tarıma ayrılmıştır. Bunun % 72,0'sini I. ve IV., kalan kısmını ise VI. ve VII. sınıf araziler oluşturmaktadır. %45,4'ü düz ve hafif eğimli olan sulu tarım arazileri 5749 hektar alan kaplamaktadır. Mera alanları büyük yer tutmaktadır (% 54,1). Büyük kısmını VI. ve VII. sınıf arazilerin oluşturduğu meraların % 98,5'1 % 12 den fazla eğimli ve şiddetli veya çok şiddetli erozyona maruzdur. Topraklar sığ veya çok sığdır hektar alan kaplayan orman ve fundalıklar sığ veya çok sığ topraklı olup, şiddetli erozyon etkisi altındadır. Pütürge ilçesinde en geniş yayılımı % 77,2'lik oranları ile VII. sınıf araziler göstermektedir. I. - IV. sınıf araziler ise % 13,2'Iik oran teşkil etmektedir. % 0,6 da su yüzeyi haritalanmıştır. Kuru tarım yapılan 3588 hektar arazinin büyük bir bölümü derin ve orta derin toprağa sahiptir, % 48,1 ide eğim düz veya hafiftir. Sulu tarım yapılan araziler genellikle II., III. ve IV. sınıf olup, toprak orta derindir. Orta derecede erozyon etkisi vardır. Bağ, bahçe-lerin oranı % 6,8'dir. % 79,6'sı orta derecede erozyon etkisi altındadır. Tamamına yakın kısmı dik, çok dik ve sarp eğimli ve VII. sınıf olan çayır - mera arazileri % 38,4'lük bir orana sahiptir. Orman ve fundalıkların oranı ise % 44,5'dir. Yeşilyurt ilçesinin % 73,0'ünü mera arazileri oluşturmaktadır. Eğim dik, çok dik veya sarp, toprak sığ veya çok sığdır. Buralarda şiddetli ve çok şiddetli erozyon hüküm sürmektedir hektar olana sahip kuru tarım arazilerinin % 65,1'i düz ve hafif eğimlidir. % 1,3'lük bir oran işgal eden sulu tarım arazilerinin % 73,4'ü derin ve orta derin, % 26.5'i ise sığ topraklıdır hektarlık bağ - bahçe alanlarının % 28,9'u düz ve hafif, % 2,4'ü orta ve % 68,7si ise dik eğimli olup, % 68,7'si sığ ve çok sığ topraklıdır. % 1,2 lik oran teşkil eden fundalıkların tamamı dik eğimli, çok sığ topraklı ve şiddetli erozyon etkisi altındadır. 97

98 Tablo 48 Arazi Kullanma Durumu İli Yüzölçümü Tarım Arazileri (ha) Sulamaya Elverişli Saha (ha) Kuruluşca Sulanan Alan (ha) DSİ tarafından Sulanan Saha (ha) Çiftçi İmkanlarıyla Sulanan Alan (ha) Toplam Sulanan Alan (ha) Malatya TARIMSAL GELİŞİM ALANLARI Kaynak: Köye Yönelik Hizmetler Müdürlüğü, 2005 Proje alanımız sınırları içerisinde tarım arazileri bulunmaktadır. Çevrenin etkilenmesine yönelik yapılan modelleme çalışmaları sonucunda en yakın tarım arazilerinin gerçekleşmesi planlanan faaliyet sonucu olumsuz bir etkiye maruz kalmayacakları belirlenmiş olup, ilgili modellemeler rapor içerisinde ve eklerinde yer almaktadır. a.2 Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Malatya ilinin toplam arazi varlığı ha. dır. Bu alanın Ha ı tarım arazisi, Ha ı çayır-mera arazisi, Ha ı orman fundalık arazi, Ha ı ise kültür dışı arazidir. Tarım arazilerinin %83 ünde erozyon problemi vardır. İşletmeler küçük ve parçalı yapıdadır. Tarımsal işletmelerin büyük bölümü dekar arasında olan işletmelerdir. İldeki adet Tarımsal işletme toplam dekar bir alan kaplamaktadır. Malatya ili tarım arazilerinin % 61 i hububat tarımı yapılan arazilerdir. Bahçe ziraatı yapılan alan ise toplam tarım arazilerinin % 27 si dir. Bunu sırayla % 4 ile yem bitkileri, % 3 ile bağ alanı, % 2 ile baklagiller, ve %2 ile sebzecilik yapılan alan izlemektedir. İleki tarım alanlarının % 4 ünde yem bitkileri üretimi yapılmaktadır. Fiğ ve mürdümük ekimi son yıllarda oldukça artmıştır. Ayrıca yonca ve silajlık mısırın yoğun olarak ekimi yapılmaktadır. Türkiye genelinde endüstri bitkilerinin tarla bitkileri içindeki ekim oranı % 7.6 olmasına rağmen bu oran ilde % 0.6 dir. Endüstri bitkileri içerisinde şeker pancarı üretimi 1. sırada yer almaktadır. Kayısı yetiştiriciliği yönünden Malatya ili ülkemizde ilk sırayı almaktadır. Üretilen kayısının % 89 u kurutulmakta ve kurutulan kayısının % i ihraç edilmektedir. Son yıllarda özellikle Doğanşehir ilçesinde bodur ve yarı bodur elma yetiştiriciliğine ilgi artmıştır. Organik ürün yetiştiriciliği ilimizde son yıllarda ilgi görmekte olup, il genelinde yaklaşık hektar alanda organik ürün yetiştiriciliği yapılmaktadır. Yetiştirilen ürünlerin başında kayısı, buğday, mercimek ve nohut gelmektedir. 98

99 a.2.1 Buğdaygiller Tablo 49 Tahıllar Ekim Alanları ve Üretim Miktarları Ekim Alanı(da) Üretim (ton) Verim (kg/ton) TAHILLAR Buğday Arpa Mısır (Dane) Toplam tahıl *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Şekil 13 İlde Yıllara Göre Buğday Üretimi Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,2011 a.2.2 Baklagiller Tablo 50 Baklagiller Ekim Alanları ve Üretim Miktarları BAKLAGİLLER Fasulye (Kuru) Nohut Mercimek (Kırmızı) Toplam baklagil *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

100 Tablo 51 Soğansı ve Yumru Bitkilerin Ekim Alanları ve Üretim Miktarları a.2.3 Yem Bitkileri Tablo 52 Yem Bitkileri Ekim Alanları ve Üretim Miktarları YEM BİTKİLERİ Mısır (Slaj) Yonca (yeşil ot) Korunga (yeşil ot) Fiğ (yeşil ot) Mürdümük (yeşil ot) Toplam yem bitkisi Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 a.2.4 Endüstriyel Bitkiler Tablo 53 Endüstriyel Bitkileri Ekim Alanları ve Üretim Miktarları ENDÜSTRİ BİTKİLERİ Şeker Pancarı Tütün Ayçiçeği (Çerezlik) Toplam endüstri bitkileri Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

101 Şekil 14 İlde Yıllara Göre Şekerpancarı Üretimi Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, 2011 a.2.5 Bahçe Bitkileri a Meyve Üretimi Şekil 15 İlde Yıllara Göre Ceviz ve Badem Üretimi Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

102 Tablo 54 İldeki Meyvecilik Durumu Meyveli Ağaç Sayısı Meyvesiz Ağaç Sayısı Toplam Ağaç Sayısı Üretim (ton) Verim (kg/ağaç) Armut Ayva Elma Erik İğde Kayısı Kiraz Kızılcık Şeftali (nektarin) Şeftali (diğer) Vişne Antep Fıstığı Badem Ceviz Dut Nar *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Şekil 16 İlde Yıllara Göre Kiraz Üretimi Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

103 TÜRKİYE DE KAYISI ÜRETİMİ Türkiye nin kayısı ağacı sayısında, yaş ve kuru kayısı üretiminde sürekli bir artış meydana gelmiştir. Ayrıca, 1980 li yılların başına kadar Türkiye kayısı varliğinin yaklaşık %70 sini zerdali ağaçları oluşturmasına karşılık son yıllarda zerdali ağaçlarında önemli oranda azalmalar meydana gelmiştir. Nitekim son resmi verilere göre Türkiye kayısı ağacı varlığının yaklaşık % 95 ini kayısı, % 5 ini ise zerdali ağaçları oluşturmaktadır. Dünya Kayısı üretiminin %17 si Türkiye den, Türkiye kayısı üretiminin yaklaşık %80 si Malatya dan sağlanmaktadır. Malatya gerek ağaç sayısı gerekse yaş ve kuru kayısı üretimiyle sadece Türkiye nin değil Dünya nın en önemli kayısı üretim merkezidir. Malatya da üretilen yaş kayısının yaklaşık %89 u kurutularak ihraç edilmektedir. Kuru kayısı ihracatında Türkiye % 82 lik paya sahiptir. Ülkemizde kayısı tarımı yapılan diğer iller ise; Kahramanmaraş, Kayseri, Elazığ, İçel, Erzincan, Konya, Ankara, Manisa, Kars, Isparta, Mersin, Sivas ve Nevşehir dir. Bu iller içerisinde Malatya, Elazığ ve Sivas ta kurutmalık, diğer illerde ise sofralık amaca yönelik üretim ağırlık kazanmaktadır. Son yıllarda Kahramanmaraş ın Elbistan, Elazığ ın Baskil, Sivas ın Gürün ve Adıyaman ın Gölbaşı ilçelerinde kuru kayısı üretimine yönelik çok sayıda kapama kayısı bahçesi kurulmuştur. Mersin ilinde de erkenci yaş kayısı üretim ve ihracatı ön plana çıkmaktadır. Ayrıca geçmişte ülkemizin önemli kayısı üretim merkezleri arasında yer alan Nevşehir ve Erzincan illerinde kayısı yetiştiriciğinin yavaş yavaş eski önemini kaybettiği görülmektedir. Şekil 17 İlde Yıllara Göre Kayısı Üretimi Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

104 TÜRKİYE NİN KURU KAYISI PAZARLAMASI: Kuru kayısı, ülkemizin geleneksel ihraç ürünleri arasında yer almaktadır. Dünya nın en önemli kuru kayısı üreticisi durumunda olan Türkiye, aynı zamanda en fazla kuru kayısı ihracatı yapan ülkesidir. Nitekim 2006 yılı Dünya kuru kayısı ihracatındaki payı %82 dir. Türkiye nin yılları arasındaki kuru kayısı ihracatı incelendiğinde, hem miktar hem de değer olarak, son yıllarda önemli artışların olduğu göze çarpmaktadır yılında 46 bin ton olan kuru kayısı ihracatı, 2008 yılında yaklaşık %213 artarak 98 bin tona, ihracat değeri ise %357 artarak 89 milyon $ dan 318 milyon $ a yükselmiştir yılında ise ton kuru kayısı ihracatı karşılığı olarak 276 milyon $ ihracat getirisi sağlanmıştır. Dış Ticaret Müsteşarlığından elde edilen verilere göre, Türkiye nin kuru kayısı ihraç ettiği ülke sayısı 1999 yılı itibariyle 78 dir. Tablo 55 Kayısı Üretimi ve İhracat Değerleri YILI Malatya Meyve Veren Ağaç Sayısı (Adet) Malatya Yaş Kayısı Üretimi (Ton) Malatya Kuru Kayısı Üretimi (Ton) Çevre İllerin Kuru Kayısı Üretimi (Ton) İhraç Edilen Türkiye Toplam Kuru Kayısı Miktarı (Kg) Türkiye Toplam Kuru Kayısı İhracat Getirisi (Dolar) Kuru Kayısı Ortal. İhraç Fiyatı ($/Kg)* , , , , , , , , , , , , , Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

105 Tablo 56 İldeki 2010 Yılı Kesin Kayısı Rekoltesi MALATYA İLİ 2010 YILI KESİN KAYISI REKOLTESİ İLÇE ADI Meyve Veren Ağaç Sayısı (Adet) Meyve Vermeyen Ağaç Sayısı (Adet) Toplam Ağaç Sayısı (Adet) Ağaç Başına Ortalama Verim (Kg) Toplam Yaş Kayısı Üretimi (Ton) Yaş Olarak Tüketilen Kayısı Miktarı (Ton) Kurutmalığa Ayrılan Kayısı Miktarı (Ton) MERKEZ Elde Edilen Kuru Kayısı Miktarı (Ton) AKÇADAĞ ARAPGİR ARGUVAN BATTALGAZİ DARENDE DOĞANŞEHİR DOĞANYOL HEKİMHAN KALE KULUNCAK PÜTÜRGE YAZIHAN YEŞİLYURT İL TOPLAMI Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

106 a Sebze Üretimi Tablo 57 Sebze Bitkileri Ekim Alanı ve Üretim Miktarları MEYVESİ YENEN SEBZELER Ekim Alanı (Da) Üretim (Ton) Verim (Kg/Da) Domates (Sofralık) Biber (Sivri, Çarliston) Biber (Dolmalık) Biber (Salçalık) Patlıcan Hıyar Acur Kabak (Bal) Kabak (Sakız) Karpuz Kavun YAPRAĞI YENEN SEBZELER Ekim Alanı (Da) Üretim (Ton) Verim (Kg/Da) Lahana Marul Ispanak Maydanos BAKLAGİL SEBZELERİ Ekim Alanı (Da) Üretim (Ton) Verim (Kg/Da) Fasülye (Taze) Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 a Süs Bitkileri İlimiz kesme çiçeği yaygınlaştırma ve üretimde çeşitliliğin arttırılması amacıyla 2009 yılında; merkez ilçede toplam m 2 alanda 150 adet glayöl, 25 bin adet Gypsophilla, 7 bin adet Kasımpatı; Battalgazi ilçesinde toplam 750 m 2 alanda 3 bin adet Glayöl, adet Gypsophilla, 4 bin adet Kasımpatı ve 600 adet Gül üretimi yapılmıştır. Bunun yanı sıra çevre düzenleme ve peyzaj işi yapan firmaların iç ve dış mekan süs bitkileri üretim yerleri mevcuttur. a Organik Tarım Organik Tarım (Ekolojik Tarım) üretiminde kimyasal girdi kullanmadan üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollü ve sertifikalı bir üretim biçimidir. Organik tarımın amacı toprak ve su kaynakları ile havayı kirletmeden çevre, bitki, hayvan ve insan sağlığını korumaktır. Bu üretim sisteminde kimyasal gübre ve her türlü ilaç kullanımı azaltılmaktadır. Ürün çeşitliliği temel kurallardan biri olup amaç çevreyi korumaktır. Dolayısı ile kimyasal kalıntı içermeyen kaliteli tarım ürünü üretmeyi; biyolojik mücadele, erken uyarı gibi sistemler, mineral gübreler ve doğal olarak elde edilen gübreleri kullanmakla gerçekleştirilen bir üretim sistemidir. 106

107 Malatya ekolojik tarım konusunda aslında büyük bir potansiyele sahiptir. Yasal düzenlemeler başlatıldıktan sonra Malatya da kayısı üretiminde ekolojik tarım çalışmaları başlatılmıştır. İlde ekolojik tarım, sözleşmeli çiftçilik şeklinde yapılmaktadır. Organik ürün üretimi sözleşmeli olarak yabancı şirketlerle ortaklığı olan 8 şirket tarafından yapılmakta ve yurt dışına ihracatı bu şirketler aracılığıyla olmaktadır. Ülkemizin genel konumu, kirlenmemiş yapısı ve iklim özellikleri organik ürünler yönü ile tüm bölgelerimizde potansiyel kaynak mevcuttur. Birçok yerde organik olarak üretilen ürünler organik olarak değerlendirilememektedir. Çünkü organik üretimde yalnız gübre ve ilaç kullanmadan ürün üretilmesi demek değildir. Ürünlerin kontrolü yanında verimliliğin artırılması için organik gübre ve toprak iyileştiricileri kullanılmaktadır. Tablo 58 Malatya İli Organik Tarımsal Üretim Verileri ÜRÜN ADI ALAN (ha) Verim (ton) Üretici Sayısı Armut Arpa Ayva 0,5 0,020 1 Badem 22 3,6 2 Biber 98 6,5 2 Buğday Ceviz Domates Dut Elma Erik 2 0,050 1 Fasulye Kuru Fasulye Fiğ Hıyar 95 2,5 2 Karpuz Kavun 84 0,012 1 Kayısı Kayısı Fidanı Kiraz Mercimek Mısır Nadas Nar Nohut Patlıcan 98 6,5 2 Şeftali 2 0,030 1 Trabzon Hurması 2 0,045 1 Üzüm Vişne Yonca Zerdali TOPLAM: , , Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

108 Proje sahası orman, hazine, şahıs ve mera alanında yer almakta olup ocak alanı etrafında buğday ve kayısı üretimi gerçekleştirilen ve yalnızca aile içi üretim yapan küçük çaplı tarım arazileri bulunmaktadır. a.3 Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları İlde bitkisel üretim ve bitkisel üretim + hayvansal üretim yapan tarımsal işletmeler mevcuttur. Yalnız hayvansal üretim yapan işletmeler arazi olarak, kullanılmayan daimi çayır ve otlak, koruluk ve orman veya tarıma elverişli olmayan yerleri kullanmaktadırlar. a.3.1 Büyükbaş Hayvancılık Tablo 59 Büyükbaş Hayvancılık Hayvan Cinsi Sığır Sayısı (Baş) Saf kültür Kültür melezi Yerli ve diğer Toplam büyükbaş At Eşek Katır Toplam *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo 60 İlimizde Hayvancılığı Geliştirme Çalışmaları Kapsamında Yıllara Göre Yapılan Suni Tohumlama Çalışmaları TOHUMLAMA SAYISI (Adet) TEŞVİK MİKTARI (TL) Destekleme Kaldırıldı Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo 61 İlimizde Hayvancılığı Geliştrime Çalışmaları Kapsamında 2010 Yılı İçinde Yapılan Buzağı ve Aşı Teşvikleri DESTEK ŞEKLİ DESTEK BUZAĞI SAYISI TEŞVİK MİKTARI (TL) Soy Kütüğü Ön Soy Kütüğü Aşı (Buzağı) Toplam Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

109 a.3.2 Küçükbaş Hayvancılık Tablo 62 Küçükbaş Hayvancılık Hayvan Cinsi Sayısı Koyun Kıl Keçisi Toplam küçükbaş *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Şekil 18 İlde Yıllara Göre Hayvan Sayıları Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo 63 İl Genelinde Toplam Süt Üretimi Hayvanın Cinsi Sağmal Hayvan Sayısı (Baş) Süt Üretim Miktarı (Ton) İnek (Kültür Irkı) İnek (Melez) Ortalama Süt Verimi (Kg/Baş) İnek (Yerli) Koyun Kıl Keçisi Toplam Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

110 Şekil 19 İlde Yıllara Göre Süt Üretimi Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 a.3.3 Kümes Hayvancılığı (Kanatlı Üretim) Tablo 64 Kümes Hayvancılığı Hayvan Cinsi Sayısı (baş) Yumurta üret. (adet) Verimi (adet/baş) Tavuk Hindi Ördek Kaz Toplam *Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tablo 65 İl Genelindeki Toplam Yumurta Üretimi Hayvanın Cinsi Sayısı (Baş) Yumurta Üretimi (Adet) Verimi (Ad/Baş) Tavuk Hindi Ördek Kaz Toplam Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü,

111 a.3.4 Su Ürünleri Tablo 66 İl Genelindeki Toplam Su Ürünleri Üretimi AVCILIK (Kg) YETİŞTİRİCİLİK (Kg.) TOPLAM (Kg.) Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 Tablo 67 İlimizde Yıllar İtibari İle Üretilen Alabalık Miktarları ÜRETİLEN BALIK CİNSİ KAYNAĞIN TÜRÜ 2006 (Kg.) 2007 (Kg.) 2008 (Kg.) 2009 (Kg.) 2010 (Kg.) G.Alabalığı Yetiştiricilik Gökçe Avcılık Sazan Avcılık Siraz Avcılık Diğer Türler Avcılık TOPLAM Kaynak: Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2010 a.3.5 Arıcılık ve İpekböceği Yetiştiriciliği İlin 494 köyünden 324 köy arıcılık yapmaktadır. Bu %66 lık bir oran demektir. Malatya ili ve ilçelerinde eski tip (toprak) ve yeni tip (fenni) olmak üzere iki şekilde arıcılık yapılmaktadır. Arıcılık yapan çiftçiler eski tip toprak kovanları terk ederek fenni kovanlara geçmektedir. İl ve ilçelerde yapılan arıcılık faaliyetine ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Dağınık bir yerleşim yapısına ve geniş ormanlara sahip olan yerlerde toprak kovanlar tercih edilmektedir. Tablo 68 İl Genelindeki Toplam Bal vebalmumu Üretimi Bal Üretimi (Ton) Balmumu Üretimi (Ton) Kovan Sayısı (Ad) Bal Verimi (Kg/Kovan) ,5 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

112 b) Orman Alanları b.1 Ağaç Türleri ve Miktarları Veya Kapladığı Alan Büyüklükleri Ülkemizde en önemli doğal kaynaklardan birisi ormanlarımızdır. Ormanlar ağaç ve ağaççık topluluklarının yerleri ile birlikte oluşturdukları bir ekosistemdir. Ağaçlar, ağaççıklar, mikroorganizmalar ve hayvanlar ormanın içinde klimatik, topoğrafik ve edafik faktörlerle birlikte bir denge halinde varlıklarını sürdürürler. Ekosistem bütünlüğü içinde ortak yaşam önemli bir yer tutar. Dünyada ve ülkemizde hızla artan nüfus, doğal kaynaklardan aşırı derecede yararlanma zorunluluğunu meydana getirmiştir. Böylece gittikçe artan ihtiyaçların, sınırlı doğal kaynaklardan karşılanabilmesi için ileri bir teknoloji geliştirilmektedir. Sadece ihtiyaçların giderilmesi ve yalnız yararlanma ilkelerini ön planda tutan böyle bir teknolojik ve ekonomik gelişim sağlamak isteyen insan yeteneği, doğa düzenine bağlı kalmaktan ayrılarak çevreyi tahrip eden bir faktör haline gelmektedir. Böylece doğal denge zayıflamakta ve hatta birçok yerlerde doğal denge tamamen bozulmaktadır. Buna karşılık çevreyi koruma bilgisi, anlayış ve yeteneği önemli derecede gelişmemektedir. Ormanlar, diğer doğal kaynaklardan ayrı olarak, kendisini yineleyen doğal kaynaklarımızdandır. Buna rağmen ormanlara ilişkin alan, tür ve kalite sürekli bir azalma eğilimindedir. Ormanlarımıza en fazla yıkım Ortaçağ döneminde olmuştur. Anadolu tarih boyunca bir çok uygarlığın yerleşmesine, yaşamasına ve batışına sahne olmuştur. Birçok savaşlar buralarda olmuştur. Bunun sonucu yağmalama, yıkma, bozulma ve aşırı faydalanma ormanlarımızın azalmasına, buna paralel olarak doğal dengenin bozulmasına neden olmuştur. Bu itibarla ülkemizde toprak kayması, heyelan, çığ felaketleri, sel felaketi gibi doğal afetler sık sık gündeme gelmektedir. Dolayısıyla ülkemizde ormanların korunması ve geliştirilmesi, bazı yasal kuralları da beraberinde getirmiş ve Tanzimat Fermanı ile birlikte 1839 yılında ilk kez orman örgütü kurulmuştur. Bir ülkenin ormanlık sayılabilmesi, kendi kendine yeterli olması için topraklarının en az % 25 i ormanlarda örtülü olması gerekir. Ülkemizde 20 milyon hektar ormanlık saha vardır. Buna göre ülke topraklarının %25 i ormanlarla kaplı bu da yeterli değildir. Ancak ormanlarımız ülkemiz topraklarına dengeli dağılmadığından ve 2/3 ü bozuk nitelikte olduğundan ağaç serveti, artışı ve kalite bakımından yetersiz kalmaktadır. Proje alanında bulunan ağaç türleri ve kapladıkları alan büyüklükleri; Proje sahasında görülen ağaç türü meşe dir. A(Meşe Baltalığı Üretim) 112

113 Proje sahasında görülen mescere tipi: OT-Z (Tarım Alanları İle Ağaçsız Orman Toprağı Alanlarının Ayrılamadığı Alanlar); b.2 Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu Proje alanı, Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü, Malatya Orman İşletme Müdürlüğü ve Hekimhan Orman İşletme Şefliği amenajman planlarında 23 nolu bölmede yer almakta olup, toprak verimliliği bakımından VII. Bonitetde yer almaktadır. Ocak alanı toplam 219,99 hektar olup, sahanın tamamını Meşe Baltalığı (A) oluşturmaktadır. Sahada görülen mescere tipi: OT-Z (Tarım Alanları İle Ağaçsız Orman Toprağı Alanlarının Ayrılamadığı Alanlar); Ocak yerinin işaretlendiği meşcere haritası EK 3.11 de verilmektedir. b.3 Sahanın Yangın Görüp Görmediği Bölge halkından ve Hekimhan Orman İşletme Şefliğinden alınan bilgilere göre saha daha önce yangın görmemiştir. c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi c.1 Proje Sahasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler Amenajman planı mesçere tanıtım tablosunda bu meçecere tipi OT-Z (Tarım Alanları İle Ağaçsız Orman Toprağı Alanlarının Ayrılamadığı Alanlar) olduğu için ocak alanı üzerinde kesilecek ağaç türü bulunmamaktadır. Faaliyet alanının büyük kısmı orman alanı içinde bulunduğundan alanda ve çevresinde olabilecek bir yangın ihtimaline karşı tesiste kazma, kürek ve yangın söndürme aletleri bulundurulacaktır. Ayrıca herhangi bir yangın ihtimaline karşı 3 tonluk su tankeri dolu olarak proje sahasında hazır bulundurulacaktr. Herhangi bir nedenle yangın çıkması durumunda ilk müdahale çalışanlar tarafından yapılacak ve Orman İşletme Şefliğine haber verilecektir. Ayrıca proje kapsamında çalışan personel orman yangınlarına karşı yılda en az 6 saat eğitime tabi tutulacaktır. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde açıkta ateş yakılması, sigara izmaritlerinin çevreye atılması engellenecek ve gerekli eğitimler verilecek, işletme alanı ve yakın çevresinde uyarıcı levhaları asılacaktır. Yangın konusunda hassas davranılacak olup; sahada ateş yakılmayacak, çalışan işçiler sürekli kontrol edilecek ve uyarılacaktır. Maden işletmelerinde Teknik Nezaretçi bulunması 113

114 zorunludur. Ocakta madencilik faaliyetleri Teknik Nezaretçi denetiminde gerçekleştirilecektir Sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinin ilgili maddelerine uyulacaktır tarih ve 1987 sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ilgili yönetmelikte belirtilen hususlara uyulacaktır. Proje kapsamında 6831 Sayılı Orman Kanunu ve bu kanunun 16. Maddesi Uygulama Yönetmeliği Hükümlerine uyulacak ve ilgili kanun gereğince gerekli izinler alınacaktır. c.2 Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti Ocak sahasının büyük çoğunluğu orman alanıdır. Ancak ocak alanı çevresinde irili ufaklı tarım alanları bulunmaktadır. Proje sahası üzerinde üretim çalışmaları orman ve hazine alanlarında yapılmakta olup tarım arazilerinde üretim yapılması planlanması durumunda gerekli izinler alınacaktır. Proje sahası Malatya ili Arazi Varlığı Haritası na göre mera alanı(m) olarak görünmektedir. İlgili Arazi Varlığı Haritası ve Lejandı Ek.3.10 da verilmiştir. c.3 Etkilenecek Tabii Bitki Türleri Ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı Ocak alanında, çalışma devam ederken görünür rezerv tespitine bağlı olarak alınacak Orman İzinleri kapsamında Orman Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazi tespit çalışması yapılacaktır. Sahada kesilecek ağaç bulunmamaktadır. Orman izni alınacak bölgelerin tamamında çalışma yapılacak olup saha üzerinde bulunan bitkisel toprak sıyrılacak olup, ileride rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmak üzere bitkisel toprak depolama alanında bekletilecektir. c.4 Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu Proje alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları bulunmamaktadır. c.5 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Malzemenin proje alanından alınabilmesi için üretime bağlı olarak kademe kademe bitkisel toprak sıyırma işlemi gerçekleştirilecektir. Sıyrılarak alınacak olan bitkisel toprak, üretim 114

115 esnasında zayii olmaması için vaziyet planında da gösterildiği gibi üretimin yapılmayacağı bitkisel toprak depolama alanında depolanacak ve üretim çalışmasının tamamlanmasını takiben ocak alanının rehabilite edilmesi için kullanılacaktır. İşletmeye ait arazözle yaz aylarında ocak içi yollar ve stok sahasında sulama işlemleri yapılarak tozun önlenmesi sağlanmaktadır. Özellikle malzemenin nakli öncesi stok sahasındaki malzeme ıslatılarak yükleme öncesi nemlendirilmesi sağlanmaktadır. Tesiste arazinin hazırlanması, malzemelerin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması esnasında toz emisyonları oluşacaktır. Bu kapsamda tozumanın en aza indirilmesi için kazı esnasında tozumaya karşı sulama yapılacak ayrıca nakliye güzergahının sulaması yapılacaktır. Atıksu oluşumu söz konusu olmayacaktır. Nakliyat sırasında iş makinelerin ve kamyonların hareketleri sonucu belirli miktarda toz oluşumu söz konusudur. Bu tozumanın engellenmesi amacıyla gerektiğinde tesis alanı ve tesis içi yol arazöz ile sulanacaktır. Özellikle yaz aylarında bu işleme gerek görülecektir. Patlatma yapılacak alan patlatma yapılmadan önce spreylenecektir. Kırma-eleme tesisinde ekipmanlarda toz çıkışını en aza indirmek amacıyla malzemeye pulvarize su verilecektir. Böylelikle oluşacak tozun kırılan parçalara yapışması sağlanacaktır. Toz çıkışını önlemek için kullanılan sular, buharlaşma ile bertaraf olacağından, bu kullanımdan kaynaklı bir atıksu söz konusu değildir. Proje kapsamında kullanılan araçların bakım-onarımı, anlaşmalı bakım istasyonlarında gerçekleştirilecektir. Faaliyet kapsamında oluşan evsel nitelikli atıksular ve araç bakım tesisinden kaynaklanan atık sular; tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmeliği nde belirtilen hususlar doğrultusunda açılmış olan 5m x 5m x 3m boyutlarında sızdırmasız fosseptik çukurunda bertaraf edilmesi sağlanmaktadır. Bu şekilde araç bakım tesisinden kaynaklanan atık sular tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin deşarj 115

116 standartlarını sağlamış olmakta ve fosseptikte biriken atık sular Kuluncak Belediyesi tarafından belirli aralıklarla vidanjörle çekilerek bertaraf edilmektedir. Yağ tutucuda biriken yağların ise insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak en aza düşürülecek ve oluşan atık yağ, akü ve benzeri tehlikeli atıkların Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun bir şekilde bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Sahada üretim esnasında; personelin içme ve kullanma suyu ve toz oluşumunun engellenmesi için su kullanımı olacaktır. Faaliyet esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili hükümlerine uyulacaktır. İşletme dönemi süresince gerçekleştirilen faaliyetler sırasında üretim kaynaklı katı atık oluşumu söz konusudur. Bu katı atıklar ocak başı pasa olarak ayrılan ton/yıl ve zenginleştirme tesisinden çıkan tonluk ekonomik değeri olmayan malzeme dir. Bu atıklar sahanın rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Proje kapsamında; Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişiklik ve Tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yapılan değişiklik hükümlerine uyulacaktır. Çalışan işçilerden kaynaklanan evsel nitelikli katı atıklardan değerlendirilebilir olanlar (cam, kağıt, plastik vb.) ayrı konteynırlarda biriktirilerek geri kazanım firmalarına verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ayrı konteynırlarda biriktirilerek belirli periyotlarla Kuluncak Belediyesi dahilindeki çöp konteynırlarına getirilerek atılacaktır. İnşaat ve işletme faaliyetlerinde kullanılacak araçların tamamı motorinle çalışacak olup tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği doğrultusunda tüm araçların egzoz emisyonları düzenli olarak yetkili kuruluşlara ölçtürülecek ve egzoz emisyonları için belirlenmiş olan sınır değerleri sağladıkları belgelendirilecektir. 116

117 Arazinin hazırlanması aşamasında oluşacak toz emisyonu hesapları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan toz emisyonu tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde verilen 1 kg/saat değerinden düşük olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanmasına gidilmemiştir. Faaliyetin işletme aşamasında da tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tüm çalışmalar 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında ilgili yönetmeliklere uyularak gerçekleştirilecektir Toprak Özellikleri a) Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti sınıflaması Proje sahası toprak yapısı itibariyle Kahverengi Toprağı niteliğindedir. Kullanma kabiliyeti açısından VII. Sınıf arazi olup VII sınıf arazilerde, çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de, mevcut piyasa koşullarında elde edilecek ürün yatırın harcamalarını karşılayamaz. Bu sınıfa giren topraklar (1) çok dik eğim, (2) erozyon, (3) toprak sığlığı, (4) taşlılık, (5) yaşlık, (6) tuzluluk veya sodiklik gibi, kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlandırmalara sahiptir. Proje sahasındaki toprak sınıfı VIIes dir. GENEL TOPRAK YAPISI İklim, topoğrafya ve ana madde farklılıkları nedeniyle Malatya'da çeşitli büyük toprak grupları oluşmuştur. Büyük toprak gruplarının yanı sıra toprak örtüsünden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. Alüvyal Topraklar: Bu topraklar, akarsular tarafından taşınıp depolanan materyaller üzerinde oluşan (A) C profilli genç topraklardır. Mineral bileşimleri akarsu havzasının litolojik bileşimi ile jeolojik periyotlarda yer alan toprak gelişimi sırasındaki erozyon ve birikme devirlerine bağlı olup 117

118 heterojendir. Profillerinde horizonlaşma ya hiç yok ya da çok az belirgindir. Buna karşılık değişik özellikte katlar görülür, çoğu yukarı arazilerden yıkanan kireççe zengindir. Alüvyal topraklar, bünyelerine veya bulundukları bölgelere yahut evrim devrelerine göre sınıflandırılırlar. Bunlarda üst toprak alt toprağa belirsiz olarak geçiş yapar. İnce bünyeli ve taban suyu yüksek olanlarda düşey geçirgenlik azdır. Yüzey nemli ve organik maddece zengindir. Alt toprakta hafif seyreden bir indirgenme olayı hüküm sürer. Kaba bünyeliler iyi drene olduğundan yüzey katları çabuk kurur. Üzerlerindeki bitki örtüsü iklime bağlıdır. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkisinin yetiştirilmesine elverişli ve üretken topraklardır. Alüvyal topraklar Malatya ilinde, daha çok Fırat nehri ile Tohma çayı boyunca uzanmaktadır. Toplam alanları hektardır. Bunun hektarı I. sınıf, 442 hektarı yetersiz drenajlı ve II. sınıf, 91 hektarı ise fena drenajlı III. sınıf arazilerden oluşmaktadır. Kolüvyal Topraklar: Genellikle dik eğimlerin eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C profilli genç topraklardır. Ayrıca, özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzerlerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir. Profilde, yağışın veya yüzey akışının yoğunluğuna ve eğim derecesine göre değişik parça büyüklüğünü içeren katlar görülür. Bu katlar alüvyal topraklarda olduğu gibi birbirine paralel durumda olmayıp düzensizdir. Dik eğimliler ve vadi ağızlarında bulunanlar çoğunlukla az topraklı olup kaba taş ve molozları içerirler. Yüzey akış hızının azaldığı oranda parçaların çapları küçülür. Eğimin çok azaldığı yerlerde, parçacıklardaki küçülme alüvyum parçaları düzeyine geldiğinden, bu gibi yerlerde Kolüvyal topraklar, geçişli olarak Alüvyal topraklara karışır. Bunlarda eğim tek tip olup materyalin geldiği yöne doğru artmaktadır. Ara sıra taşkına maruz kalırlarsa da eğim ve bünye nedeniyle drenajları iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Kolüvyal topraklar Doğanşehir'in doğusunda, Kale Bucağı, Darende ve Hekimhan çevresinde ve küçük akarsu vadilerinde görülür. Yağışın yeterli olması veya sulanmaları halinde verimleri yüksektir. Toplam alanları hektardır. 118

119 Kahverengi Orman Toprakları: Kahverengi Orman Toprakları kireççe zengin ana madde üzerinde oluşur. Profilleri A (B) C şeklinde olup horizonlar birbirine tedricen geçiş yapar. A horizonu çok gelişmiş olduğundan iyice belirgindir, koyu kahverengi ve dağılgandır. Gözenekli veya granüler bir yapıya sahiptir. Reaksiyonu genellikle kalevi bazen de nötrdür. B horizonunun rengi acık kahverengi ile kırmızı arasında değişir. Reaksiyonu A horizonundaki gibidir. Yapı granüler veya yuvarlak köşeli bloktur. Çok az miktarda kil birikmesi olabilir. Horizonun aşağı kısımlarında CaCO bulunur. Kahverengi orman toprakları genellikle geniş yapraklı orman örtüsü altında oluşur. Bunlarda etkili olan toprak oluşum işlemleri kalsifikasyon ve biraz da podzollaşmadır. Drenajları iyidir. Çoğunlukla orman veya otlak olarak kullanılırlar. Tarıma alınmış olanların verimleri iyidir. Bu topraklar Akçadağ ilçesi ile Levent arasında, Hekimhan ın güneydoğusunda, Levent in kuzey ve güney doğusunda, Pütürge nin güney ve güney batısında ayrıca Doğanşehir in güneybatısında görülmektedir. Eğimleri genellikle çok diktir buna bağlı olarak derinlikleri sığ ve çok sığdır. Yaklaşık olarak %66 sı taşlı, %6 sı kayalıdır. İl genelindeki taşlı arazilerin % 7 si, kayalı arazilerin de % 7 si bu toprak grubundadır. İldeki toplam alanları hektar olup % 18 i işlemeli tarıma elverişli II.,III. Ve IV. Sınıf arazilerden oluşmaktadır. Bu toprakların % 26 sı mera olarak kullanılmakta, %56 sı ise ormanla kaplı bulunmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları: A (B) C profilli topraklardır. A horizonu iyi oluşmuştur ve gözenekli bir yapısı vardır. (B) horizonu zayıf oluşmuştur. Kahverengi veya koyu kahverengi, granüler veya yuvarlak köşeli blok yapıdadır. (B) horizonunda kil birikimi yok veya çok azdır. Horizon sınırları geçişli ve tedricidir. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları genellikle yaprağını döken orman örtüsü altında oluşur. Bu topraklar Malatya'nın güneybatısı ile kuzeybatısında, Arguvan'ın batısında, Pütürge çevresinde görülmektedir. Eğimleri genellikle dik ve çok dik, derinlikleri sığ ve çok sığdır. % 48'i taşlı olup il genelindeki taşlı toprakların % 11'ini oluşturmaktadırlar. İldeki toplam alanları hektar olup; % 10'u işlemeli tarıma uygun I.,III. ve IV. sınıf arazilerden oluşmakta ve yaklaşık olarak % 82'Iik kısmı ormanla kaplı bulunmaktadır. Kahverengi Topraklar: Çeşitli ara maddelerden oluşan ABC profilli topraklardır. Oluşumlarında, kalsifikasyon rol oynar. Bu işlem sonucu profillerinde çok miktarda kalsiyum 119

120 bulunur. Erozyona uğrayanlarında A ve C horizonları görülür. Doğal drenajları iyidir. A1 horizonu kahverengi veya grimsi kahverengi, cm kalınlığında ve granüller yapıdadır. Organik madde içeriği ortadır. Reaksiyonu nötr veya kalevidir. B horizonu açık kahverengiden koyu kahverengiye değişir ve kaba yuvarlak köşeli blok yapıdadır. Bu horizon tedrici olarak soluk kahverengi veya grimsi, çok kireçli ana maddeye geçiş yapar. Kahverengi topraklarda bütün profil kireçlidir. B horizonunun altında beyazımsı ve çoğunlukla sertleşmiş kireç birikme katı yer alır. Bunun altında bir jips birikme katı vardır. Bu topraklar yazın uzun periyotlar kuru kalır ve bu periyotlarda kimyasal ve biyolojik etkinlikler yavaştır. Kahverengi topraklar, Darende ile Hekimhan ve Arguvan ile Yazıhan Bucağı arasında, Darende, Balaban Bucağı, Arguvan, Arapkir ve Yeşilyurt çevresinde, Akçadağ'ın kuzeyinde ve güneydoğusunda görülmektedir. Eğimleri genellikle dik ve çok dik olup derinlikleri sığ ve çok sığdır. Bu toprakların % 41'i taşlı. %4,6'sı kayalıdır. İl genelinde taşlı toprakların % 38'i, kayalıların ise % 49'u Kahverengi topraklarda bulunmaktadır. Malatya'daki toplam alanları hektar olup bunun % 47,7'si toprak işlemeli tarıma uygun I.,II.,III. ve IV. sınıf arazilerden oluşmakta, % 46'51 çayır ve mera olarak kullanılmaktadır. Kireçsiz Kahverengi Topraklar: A (B) C profilli topraklardır. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi, yumuşak kıvamda veya biraz sıkıdır. B horizonu daha ağır bünyeli, daha sert, kahverengi veya kırmızımsı kahverengidir. B horizonunun normal olarak kireci yıkanmıştır. Fakat reaksiyon nötr veya kalevidir. A dan B'ye geçiş tedricidir. Kireçsiz Kahverengi topraklar asit ana madde üzerinde olduğu kadar, kireçtaşı üzerinde de oluşabilir. Doğal bitki örtüsü çalı ve otlar ile yaprağını döken ormandır. Doğal drenaiları iyidir. Bu topraklar Malatya'da genellikle İspendere ve Keferdiz bucakları çevresinde ve Hekimhan ile Yazıhan arasında görülmektedir. Eğim ve derinlikleri Kahverengi Topraklar ile hemen hemen aynıdır. Yarıya yakın bir kısmı taşlı olup il genelindeki taşlı toprakların % 12'sini oluştururlar. Malatya'daki toplam alanları hektar olup işlemeli tarıma uygun olan I.,II, III ve IV. sınıf araziler % 12,6'lık bir alan kaplamaktadır. Kireçsiz Kahverengi toprakların % 84'ü mera olarak kullanılmaktadır. Kırmızımsı Kahverengi Topraklar: Solumun rengi hariç, hemen hemen diğer bütün özellikleri Kahverengi toprakların aynı veya benzeridir. Ana maddesi değişiktir. 120

121 A horizonu tipik olarak kırmızımsı kahverengi veya kırmızıdır ve yumuşak kıvamdadır. B horizonu kırmızı veya kırmızımsı kahverengi, daha ağır bünyeli ve oldukça sıkıdır. B horizonunun altında kalsiyum karbonat birikme horizonu bulunur. Beyazımsı renkli olan bu horizon yumuşak veya çimentolaşmış olabilir. Kırmızımsı Kahverengi topraklar çeşitli ana maddeler üzerinde oluşur. Doğal bitki örtüsü uzunca otlar ve çalılardır. Doğal drenajları iyidir. Biyolojik etkinlikleri düşük, doğal verimlilikleri yüksektir. Bu topraklar Akçadağ'ın kuzey, batı ve kuzeybatısında, Doğanşehir ve Hekimhan çevresinde, Yeşilyurt ve Doğanşehir arasında bulunmaktadır. Eğimleri dik, çok dik ve orta, derinlikleri ise 819, çok sığ ve orta derindir. Yaklaşık olarak % 60'1 taşlı, % 8'i kayalıdır ve il genelindeki taşlı toprakların % 23'ü, kayalıların ise % 35'i bu toprak grubundadır. Kırmızımsı Kahverengi toprakların toplam oranı hektar olup bunun % 20'si toprak işlemeli tarıma uygundur. % 69'1'i mera olarak kullanılmakta, % 4,9'u orman ve funda ile kaplı bulunmaktadır. Bazaltik Topraklar: Bu toprakların özellikleri bir dereceye kadar, benzer iklim koşullarında kireçtaşı üzerinde oluşmuş topraklarınkine benzemektedir. Bu topraklar genellikle orta derin veya sığdır. Ağır killi topraklardır ve profilleri iyi gelişmemiştir. A horizonunun yapısı qranülerden bloka kadar değişir. B horizonu genellikle daha ağır bünyeli ve blok yapılıdır. Bazaltik topraklarda genellikle kireç bulunmaz. Reaksiyon nötr ile orta kalevi arasında değişmektedir. Fiziksel özellikleri kötü olduğundan verimleri düşüktür. Malatya'da bu topraklar genellikle Kürecik bucağının batısında ve güneyinde, Arap-kir'in batı ve güney batısında, Arapgir ile Arguvan arasında bulunurlar. Eğimleri dik ve çok dik, buna bağlı olarak derinlikleri sığ ve çok sığdır. % 68'i taşlı, çok az bir kısmı da kayalıdır. İl genelindeki taşlı arazilerin % 9'u bu grupta bulunmaktadır hektarlık yüzölçümleri ile ilde % 6,1'lik yer tutan Bazaltik toprakların % 26'sı toprak işlemeli tarıma uygundur. % 66,6'sı mera olarak kullanılmaktadır. Çıplak Kaya ve Molozlar: Üzerinde toprak örtüsü bulunmayan, parçalanmamış veya kısmen parçalanmış sert kaya ve taşlarla kaplı sahalardır. Genellikle bitki örtüsünden yoksundurlar. Bazen arasında toprak bulunan kaya çatlaklarında veya topraklı küçük ceplerde yetişen çok seyrek orman ağaçları, çalı ve otlar bulunabilir. Malatya'da bu tür arazilerin toplam alanı hektar olup il genel yüzölçümünün % 3,2'sini oluştururlar. Irmak Taşkın Yatakları: Akarsuların normal yatakları dışında, feyezan halinde iken yayıldıkları alanlardır. Genellikle kumlu, çakıllı ve molozlu malzeme ile kaplıdırlar. Taşkın suları ile sık sık yıkanmaya maruz kaldıklarından toprak materyali ihtiva etmezler ve bu nedenle arazi tipi olarak nitelendirilirler. Tarıma elverişli olmadıkları gibi üzerlerinde doğal bitki örtüsü de 121

122 yoktur. Malatya'da bu tür arazilerin toplam alanı hektardır. İl genel yüzölçümünün % 0,2 sini meydana getirirler. Arazi sınıflarının tespit ve değerlendirilmesi için, gerek etütlerde, gerekse alınan numunelerin analizleri sonucu tespit edilen toprak özelliklerinin çeşitli yönlerden değerlendirilip derecelendirilmeleri yapılmaktadır. Yorumlama olarak adlandırılan bu derecelendirmeler, toprak raporu ve haritalarından çeşitli kurum, kuruluş ve meslek mensuplarının yararlanmalarını sağlar. Değişik topraklar ve kullanma amaçları olduğundan, yorumlamalar da değişik amaçlarla yapılmaktadır. Bu yorumlamalardan biri olan Arazı Kullanma Kabiliyeti Sınıflaması, daha çok tarımsal amaçla yapılan bir yorumlama şeklidir. Arazi Kullanma Kabiliyeti Sınıflamasında toprak gruplandırılması (1) kabiliyet birimi, (2) kabiliyet alt sınıfı ve (3) kabiliyet sınıfı olmak üzere üç kategoride yapılmaktadır. Kabiliyet birimi, kültür bitkileri için uygulanan toprak idare sistemlerine hemen hemen aynı derecede karşılık veren toprakların bir arada gruplandırılmalarıdır. Bu değerlendirmede, değerlendirmeye esas olan etütlerin ayrıntısı yeterli olmadığından, kabiliyet birimlerine göre gruplandırma yapılmamıştır. Kabiliyet alt sınıfı, aynı tür ve aynı şiddet derecesindeki sınırlandırma ve zararları ihtiva eden kabiliyet birimlerinin gruplandırılmasıdır. Yorum için yapılan değerlendirmelerde etkin olan sınırlandırma ve zararlar ((1) erozyon zararı - e, (2) yaşlık - w, (3) bitki kök bölgesindeki toprak sınırlandırmaları - s, (4) iklim c 'dir. Bu sınırlandırmalardan iklim faktörü dikkate alınmamıştır. Kullanma kabiliyeti sınıfları sekiz adet olup, toprak zarar ve sınırlandırmaları I. sınıftan VIII. sınıfa doğru giderek artmaktadır. İlk dört sınıf arazı, iyi bir toprak idaresi altında, yöreye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman, mera ve cayır bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirme yeteneğine sahiptir. V., VI. ve VII. sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. Bunlardan V. ve VI. sınıflarda toprak ve su koruma önlemleri alındığı takdirde bazı özel bitkiler de yetiştirilebilir. VII sınıf arazilerde, çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de, mevcut piyasa koşullarında elde edilecek ürün yatırın harcamalarını karşılayamaz. Sınıf I - Bu sınıf toprakların, kullanılmalarını kısıtlayan, hafif derecede bir veya iki sınırlandırması olabilir. Topografyaları hemen hemen düzdür. Su ve rüzgar erozyonu zararı yok veya çok azdır. Toprak derinliği fazla, drenajları iyidir. Tuzluluk, sodiklik (alkalilik) ve taşlılık gibi sorunları yoktur. Su tutma kapasiteleri yüksek ve verimlilikleri iyidir veya gübrelemeye iyi cevap verirler. Çok üretken olup, geniş bir bitki seçim aralığına sahiptirler. Kültür bitkileri 122

123 yetiştirilmesinde olduğu kadar cayır, mera ve orman için de güvenli olarak kullanılabilirler. Topraklar kolay işlenmekte olup gübreleme, kireçleme, yeşil gübreleme, bitki artıkları ve hayvan gübrelerinin toprağa verilmesi, adapte olmuş bitkilerin münavebeye alınması gibi olağan amenajman işlemlerinden bir veya birkaçının uygulanmasına ihtiyaç gösterirler. I. Sınıf arazilerin yayılma alanı toplam hektar olup. İl yüzölçümünün % 5,7'sini teşkil etmektedir. Bu sınıf arazilerin % 47,2'si Kahverengi, % 28,1'ini Alüvyal, % 12,5'ini Kolüvyal, % 9,3'ü Kırmızımsı Kahverengi ve % 2,8'ini de Kireçsiz Kahverengi topraklar oluşturmaktadır. Hepsi % 2'den daha düşük eğimli olan I.sınıf arazilerin % 97,2'sinde toprak derin ve kalanında orta derindir. Bu arazilerin hektarında sulu, hektarında nadaslı kuru, hektarında da nadassız kuru tarım yapılmaktadır hektarı bahçe, 152 hektarı çayır olan bu arazilerin kalan hektarı da yerleşim alanı haline gelmiş bulunmaktadır. Sınıf II - Bu sınıftaki topraklar kötüleşmeyi önlemek veya toprak işleme sırasında hava ve su ilişkilerini iyileştirmek için yapılan koruma uygulamalarını içeren dikkatli bir toprak idaresini gerektirir. Sınırlandırmalar az ve uygulamaca kolaydır. Bu topraklar kültür bitkileri, çayır, mera ve orman için kullanılabilir. Bu sınıftaki toprakların sınırlandırmaları (1) hafif eğim, (2) orta derecede su ve rüzgar erozyonuna maruzluk veya geçmişteki erozyonun orta derecede olumsuz etkileri, (3) ideralden daha az toprak derinliği, (4) biraz elverişsiz toprak yapısı ve işlenebilirliği, (5) hafiften ortaya kadar değişen, kolayca düzeltile-bilen fakat yine de görülebilir tuzluluk veya sodiklik, (6) ara sıra görülen taşkın zararı, (7) drenajla düzeltilebilir, fakat sürekli olarak orta derecede bir sınırlandırma şeklinde var olan yaşlık ve (8) toprak kullanma ve idaresi üzerindeki hafif iklimsel sınırlandırmaların tek tek veya kombinasyon halindeki etkilerini içerir. Bu sınıftaki topraklar gerek bitki türü seçimi ve gerekse amenajman uygulamaları bakımından I.sınıf topraklardan daha az serbestlik sağlar. Bu grup topraklar özel toprak koruyucu bitki yetiştirme sistemleri, toprak koruma uygulamaları, su kontrol yapıları veya kültür bitkileri için kullanıldıklarında uygun işleme yöntemleri gerektirirler. Toprakların % 57,9'u derin, % 41,1'i orta derin ve % 1,0'i de sığdır. Büyük bir kısmında hafif veya orta derecede erozyon hüküm sürmektedir. Bu sınıfın % 0,5'inde drenaj yetersizliği vardır. Bu sınıfın alt sınıflarının dağılımı şöyledir: * II e Ha % 92,8 * II s Ha % 6,1 * II se 378 Ha % 0,5 * II w 442 Ha % 0,6 123

124 I. sınıf arazilerin hektarında kuru tarım, hektarında sulu tarım yapılmaktadır hektarı bağ ve bahçe, hektarı da yerleģim alanı olarak kullanılmaktadır. Sınıf III- Bu sınıftaki topraklar II. sınıftakilerden daha fazla sınırlandırmalara sa-hiptir. Kültür bitkileri tarımına alınabilecekleri gibi çayır, mera ve orman arazisi olarak da kullanılabilirler. Fakat sınırlandırmalar bitki seçimini, ekim, dikim, hasat zamanını ve ürün miktarlarını etkiler. III. sınıf arazilerde şu sınırlandırmaların bir veya birkaçı bulunabilir: (1) orta derecede eğim, (2) şiddetli su veya rüzgar erozyonuna maruzluk veya geçmişteki erozyonun şiddetli olumsuz etkileri, (3) ürüne zarar veren sık taşkınlar, (4) alt toprakta çok yavaş geçirgenlik, (5) drenajdan sonraki yaşlık veya bir süre devam eden göllenme, (6) sığ kök bölgesi, (7) düşük rutubet tutma kapasitesi, (8) kolayca düzeltilemeyen düşük verimlilik ve (9) orta derecede tuzluluk veya sodiklik. Bu sınıftaki yaş veya yavaş geçirgen, fakat hemen hemen düz toprakların çoğu, işlendiğinde drenaj ve toprağın yapısı ile işlenebilirliğini sürdürecek bir ürün yetiştirme sistemini gerektirir. Balçıklaşmayı önlemek ve geçirgenliği düzeltmek için, böyle topraklara organik madde ilave etmek ve yaş olduklarında işlemeden kaçınmak gerekir. Sulanan alanlardaki III. sınıf arazi topraklarının bir kısmı yüksek taban suyu, yavaş geçirgenlik, tuz veya sodyum birikmesinden dolayı sınırlı olarak kullanılabilmektedir. Üçüncü sınıf araziler, hektar yüzölçümleriyle Malatya ilinin % 10,2'sini teşkil etmektedir. Bu arazilerin % 0,1'ini Alüvyal. % 6,2'sini Kolüvyal. % 68,8'ini Kahverengi, % 4,5'ini Bazaltik topraklar ve % 2,8'ini Kahverengi Orman, % 1.8'ini ise Kireçsiz Kahverengi Orman toprakları oluşturmaktadır. Bu sınıfın % 81,9'unu orta, % 16,3'ünü hafif eğimli topraklar oluşturmaktadır. % 1,8'i ise düz düze yakın topraklardır. % 10,4 ünde toprak derin, % 83,6'sında orta derin ve % 5,9'unda sığdır. Bu sınıftaki toprakların % 1,8'inde hafif, % 98.2 sinde orta derecede erozyon hüküm sürmektedir. Toprakların %0.1'inde drenaj yetersizliği görülmektedir. Bu sınıfın alt sınıfları şöyledir: * III e Ha % 79,2 * III es Ha % 13,5 * III s Ha % 1,7 124

125 * III se Ha %5.4 * III w 91 Ha % 0,1 Üçüncü sınıf arazilerin ildeki kullanım durumları da şöyledir: hektar kuru tarım, hektar sulu tarım, hektar bağ - bahçe, hektar çayır - mera, hektar 0rman ve 3059 hektar yerleşim alanı. Sınıf IV - Bu sınıfta, toprakların kullanılmasındaki kısıtlamalar III. sınıftakinden daha fazla ve bitki seçimi daha sınırlıdır. İşlendiklerinde daha dikkatli bir idare gerektirirler. Koruma önlemlerin alınması ve muhafazası daha da zordur. Çayır, mera ve orman için kullanılabilecekleri gibi. gerekli önlemlerin alınması halinde, ikileme adapte olmuş tarla veya bahçe bitkilerinden bazıları için de kullanılabilirler. Bu sınıf topraklarda (1) dik eğim, (2) Ģiddetli su veya rüzgar erozyonuna maruzluk, (3) geçmişteki erozyonun şiddetli olumsuz etkileri, (4) sığ toprak, (5) düşük rutubet tutma kapasitesi, (6) ürüne zarar veren sık taşkınlar, (7) uzun süren göllenme veya yaşlık ve (8) şiddetli tuzluluk ve sodiklik gibi özelliklerden bir veya birkaçının sürekli etkilemesi sonucu. kültür bitkileri için kullanım sınırlıdır. Malatya ilinde IV. sınıf araziler, hektar yüzölçümü ve % 10.1'lik bir orana sahiptir. Bu sınıfın % 0,9'unu Kolüvyal, % 61,7 sini Kahverengi, % 4,2'sini Kireçsiz Kahve-rengi, % 12,5'ini Kırmızımsı Kahverengi, % 7,9'unu Bazaltik topraklar ve % 5,9'unu Kah-verengi Orman, % 6.9'unu Kireçsiz Kahverengi Orman toprakları teģkil etmektedir. Bu sınıf arazilerin % 5,4'ü hafif, % 47.6'sı orta, % 47,0'si dik eğime sahiptir. Toprakların % 2,3'ü derin, % 63,5'i orta derin, % 34,1'i sığ, % 0,1'1 ise çok sığdır. % 83,0'de orta ve % 17,0'de de şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. IV. sınıf arazilerin alt sınıfları şu şekildedir: * IV e Ha %26.4 * IV es %25.1 * IV se %48.5 Bu arazilerin büyük bir kısmında (76872 Ha) kuru tarım uygulanmaktadır hektarı orman ve funda, hektarı ise yerleşim alanı olarak kullanılmaktadır. 125

126 Sınıf V Beşinci sınıf araziler, yetişecek bitki cinsini sınırlayan ve kültür bitkilerinin normal gelişmesini önleyen sınırlandırmalara sahiptir. Topoğrafya yönünden hemen hemen düzdür. Toprakları ya sık sık sel basması nedeniyle sürekli olarak yaş, ya da çok taşlı veya kayalıdır. Sık sık taşkınlara maruz kalan taban arazilerle, düz - düze yakın eğime sahip çok taşlı veya orta derecede kayalı araziler, ya da drenaj bakımından kültür bitkileri tarımına elverişli olmayan, fakat suyu seven ot ve ağaçların yetişmesine uygun göllenme alanları bu sınıfa örnek olarak gösterilebilir. Tarla ve bahçe bitkileri kültürüne uygun olmamakla birlikte, çayır ıslahı yapmak veya uygun ağaç türleri yetiştirerek bu arazilerden kazanç sağlamak mümkündür. Bu sınıfta Malatya'da hiç arazi haritalanmamıştır. Sınıf VI - Bu sınıfa giren toprakların fiziksel koģulları, gerektiğinde tohumlama, kireçleme, gübreleme ve kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağı-tıcıları ile su kontrolü gibi çayır veya mera iyileģtirmelerinin uygulanmasını pratik kılar. Bu sınıftaki toprakların (1) dik eğim, (2) ciddi erozyon zararı, (3) geçmişteki erozyonun olumsuz etkileri, (4) taşlılık, (5) sığ kök bölgesi, (6) aşırı yaşlık veya taşkın, (7) düşük rutubet kapasitesi yahut (8) tuzluluk veya sodiklik gibi düzeltilemeyecek sürekli sınırlandırmaları vardır. Bu sınırlandırmalardan bir veya birden fazlasının bulunduğu topraklarda kültür bitkilerinin yetiştirilmesi uygun değildir. Ancak çayır, mera ve orman için kullanılabilirler. Malatya ilinde hektarlık yüzölçümü ile % 11,6'Iık bir orana sahip olan VI. sı-nıf arazilerin % 0,1'ni Kolüvyal, %54,8 'ini Kahverengi, % 4,4'nü Kireçsiz Kahverengi, % 20,4'nü Kırmızımsı Kahverengi, % 8,0'nı Bazaltik topraklar ve % 3,5'ni Kahverengi Orman, % 8,0'ni Kireçsiz Kahverengi Orman toprakları oluşturmaktadır. Bu sınıf arazilerin % 9,5'i orta ve % 90,5'i dik eğime sahiptir. Toprakların % 0,3'ü derin, %8,6 sı orta derin, % 88,6'sı sığ ve % 2,5'i çok sığdır. Bu toprakların büyük bir kısmı (% 91,7) şiddetli erozyona maruzdur. % 8,3'de ise orta erozyon görülmektedir. Bu sınıfın alt sınıfları şöyledir: * VI e Ha %1,4 * VI es Ha % 84,6 * VI se Ha % 14,0 126

127 VI. sınıf arazilerin hektarı mera olarak kullanılmaktadır. Kuru tarım yapılan olan 48287, sulu tarım alanı 1 489, orman funda alanı ve yerleşim alanı ise 680 hektardır. Sınıf VII- Bu sınıfa giren topraklar (1) çok dik eğim, (2) erozyon, (3) toprak sığlığı, (4) taşlılık, (5) yaşlık, (6) tuzluluk veya sodiklik gibi, kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlandırmalara sahiptir. Fiziksel özellikleri tohumlama ve kireçleme yapmak, kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları tesis etmek gibi iyileştirme, koruma ve kontrol uygulamalarına elverişli olmadığından, çayır ve mera ıslahı için kullanılma olanakları da oldukça sınırlıdır. Toprak muhafaza önlemleri olmak veya alttaki arazileri korumak için ağaç dikimi veya ot tohumu aşılaması, yapıldığı, hatta istisnai bazı hallerde Kültür bitkileri bile yetiştirildiği olursa da, bu durumlar VII. sınıf araziler için genel bir özellik sayılamaz. Malatya ilinde bu sınıf araziler hektarlık yüzölçümü ile % 51,7'lik bir ormana sahiptir. Bunun % 6,9'nu Kahverengi Orman ve % 16,2'sini Kireçsiz Kahverengi Orman toprakları, % 29,8'ini Kahverengi,% 18,4'nü Kireçsiz Kahverengi. % 21,9'unu Kırmızımsı Kahverengi ve % 6,7'sini Bazaltik topraklar oluşturmaktadır. Bu sınıftaki arazilerin % 0,1 ini hafif, % 0,4'ünü orta ve % 99,5'ni de dik eğimli topraklar oluşturmaktadır. % 18,7'si sığ, % 81,3'ü ise çok sığdır. Erozyon % 0,1'de orta, % 58,8'de şiddetli ve % 41,0'de çok şiddetlidir. VII. sınıf araziler şu alt sınıflara ayrılmaktadır: * VII es Ha %93,5 * VII s Ha % 0,5 * VII se Ha % 6,0 Bu sınıf arazilerin 5908 hektarında kuru tarım yapılmaktadır hektarı orman funda, hektarı mera ve hektarı da yerleşim alanı halindedir. Sınıf VIII - Bu sınıf araziler (1) erozyon, (2) yaşlık, (3) taşlılık, (4) kayalılık, (:") düşük rutubet kapasitesi, (6) tuzluluk ve sodiklik gibi kısıtlayıcılardan bir veya bir kaçının, önlenemeyecek derecedeki şiddetli sınırlandırmaları nedeniyle ot, ağaç ve kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli değildir. Çok aşınmış araziler, kumsallar, kayalıklar, ırmak yatakları, maden işletmesi yapılan eski ocak ve artık alanları bu sınıfa girerler. Bu sınıf alt sınıflara ayrılmamıştır. Bitki yetiştirilmesine elverişli olmasalar da yaban hayatı için ve dinlenme yerleri olarak kullanılabilirler. VIII. Sınıf araziler ilde % 3,4'lük bir oran oluşturmaktadır. Toplam alanları hektar olup hektarı ırmak taşkın yatağı ve hektarı çıplak kaya olarak 127

128 haritalanmıştır. Malatya ilinde sınıflandırılması yapılan tüm bu arazi tipleri dışında hektar su yüzeyi bulunmaktadır. Kuru tarımda kullanılan toplam hektar arazinin % 42,9'u orta eğimlidir. Yaklaşık % 50,0'inde topraklar orta derin olup, % 16,9'da erozyon hafif veya hiç yok, % 62,0'de orta derecede ve % 21,1'de de şiddetlidir. Bu kısıtlamalardan dolayı, kuru tarım arazileri çeşitli kabiliyet sınıflarında yer almaktadır hektar arazide nadaslı kuru tarım yapılmaktadır. Kuru tarım arazilerinin % 18,8'i sürüme elverişli olmayan VI. ve VII. sınıf araziler olup, ekim yapılmaması gerekir. Sulu tarım yapılan hektar arazinin % 44,4'ü düz düze yakın, % 26,1'i hafif, % 21,9'u orta ve % 7,6'sı ise dik eğimlidir. Yaklaşık % 40,0'da bir sorun yoktur. Bu arazilerin % 40,7'sinde orta ve % 2,1'inde şiddetli erozyon vardır. Sulu tarım uygulanan toprakların % 54,9'u.derin. % 39,5'i orta derin, % 5,1'i sığ ve % 0,4'ü ise çok sığdır Ha tutan bağ ve bahçe arazilerinin % 34,9'u derin, % 45,0'i orta derin, % 18,7'si sığ ve % 1,4'ü çok sığ topraklıdır. % 29,1'de hiç veya hafif erozyon, % 57,2'de orta ve % 13,7'de de şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. Bu toprakların % 46,6'sı düz ve hafif, % 53,4'ü ise orta ve dik eğime sahiptir. 298 hektarında yaşlık problemi var. Çayır - mera olarak kullanılan hektar arazinin % 95,7'si dik, % 0,1'i düz - düze yakın, % 4,2'si de hafif ve orta eğimlidir. Bu topraklar erozyondan çok fazla etkilen-mektedir. % 98,0'de Ģiddetli ve çok şiddetli erozyon vardır. Toprakların % 24,3'ü sığdır. Çayır - meranın % 96,5'ni VI. ve VII. sınıf araziler, kalan kısmını ise I., III. ve IV. sınıf araziler oluşturmaktadır. Orman ve funda alanlarının % 96,9'nu VI. ve VII. kalan az bir kısmını ise III. ve IV. sınıf araziler oluşturmaktadır. Toplam orman - funda alanı hektardır. % 94,5 sığ ve çok sığ topraklı olup, % 92,1'i şiddetli ve çok şiddetli erozyona maruz kalmıştır. % l,7'si orta, % 98.3'ü ise dik eğimlidir. Yerleşim alanı hektar olup, % 51.2'sini düz - düze yakın ve hafif eğimli ara-ziler oluşturmaktadır. Yerleşim alanının % 13,2'si askeri amaç ile kullanılmaktadır. Aslında sınıflandırılan yerleşim alanlarının % 79,2 si tarım yapmaya elverişli (I.-IV. sınıf) araziler oluşturmaktadır. İlin değişik yerlerinde görülen yerleşim alan toplamına dahil 19 hektar arazi çıplak kaya olarak haritalanmıştır. Özellikle il genelinde ve topluca gözden geçirilen bu arazilerin ilçelere göre dağılımları ve kullanım şekilleri de şöyledir: 128

129 Şekil 20 Malatya İli Topraklarının Arazi Kullanım Kabiliyetine Göre Dağılımı b) Yamaç Stabilitesi Demir ocağında açık işletme yöntemi ile üretim gerçekleştirilecek ve basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanacaktır. Basamak genişliği kamyonların geri ve ileri manevra yapabilmesi ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebilmesi için 8-10 m. arasında değişecektir. İşletmede basamak yüksekliği ortalama 8-10 metre olarak alınmıştır. Ocak sahasında 8-10 metrelik kademeler ile üretim gerçekleştirilecek ve saha nihai durumda topoğrafyaya bağlı olarak 4 kademeli bir hal alacaktır. Söz konusu faaliyette, şev duyarlılığının sağlanması için basamak şev açıları 60 derece ve ocak genel şev açısı 45 derece olarak planlanmıştır. Şev stabilite analizlerinde kayaçların kendilerine özgü mekanik ve yapısal özelliklerinin yanı sıra, çevre koşullarının da etkisiyle farklı tipte süreksizlik düzlemleri boyunca oluşan kaymalarla karşılaşılabilir. 129

130 Faaliyete başlandıktan sonra planlanan işletme yöntemine bağlı olarak açılacak şevlerde demirin fiziksel özellikleri göz önünde bulundurularak, heyelan meydana gelip gelmeyeceğini tespit amacıyla 60 derece eğime sahip olacak şevler için güvenlik kat sayısı hem düzlemsel kayma hem de dairesel kayma için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Düzlemsel Kayma: Bu tür kaymalar tabakalanma düzlemlerinde veya masif kayaçlarda meydana gelmiş büyük ve devamlı çatlakların var olmasıyla ortaya çıkarlar. Basit olduğu için diğer karmaşık tip şevlerin çözümünde kolaylaştırıcı bir rol oynadığı göz önüne alınarak sık sık kullanılabilir ve çözüme yönelik yaklaşıma gidilebilir. Şev stabilite analizinde Janbu tarafından geliştirilmiş bir yöntem olan şev geometrisi kesitleri ve grafikleri kullanılmıştır. Bu grafikler iki kısımdan oluşur. Birincisi çeşitli jeolojik koşulları içeren düzlemsel yenilme kesitleri, ikincisi milimetrik kağıda işlenmiş şev dizayn grafiğidir. Kesitler, şevin kuru, gerilim çatlağı içeren ve içermeyen, iki tipte yeraltı suyu akışına sahip ve şev tepesindeki gerilme çatlaklarının su ile dolu olup olmamasına göre sınıflandırılmışlardır ( A, B, C, D, E, F durumları). Ayrıca her hal için X = Şev Açısı Fonksiyonu ve Y = Şev Yüksekliği Fonksiyonu diye adlandırılan bağıntılar verilmiştir. Demir Ocağında üretimi gerçekleştirilecek olan malzeme için, X ve Y Fonksiyonlarında, kısmen elde mevcut, kısmen de literatürden alınan ve aşağıda verilen parametreler kullanılmıştır; Şev Açısı... İ : o Kırılma Düzlemi Açısı... β : 40 o Birim Hacim Ağırlığı... γ : kg/m 3 Şev Yüksekliği... H: 8 m. Kohezyon... c : kg/m 2 İçsel Sürtünme Açısı... φ :35 o Gerilme Çatlağının Derinliği zo : 0 m. 130

131 Şekil 21 Düzlemsel Kayma Dizayn Grafiğine İlişkin Şev Geometrisi Kesitleri Ortamda yeraltı suyu bulunmamakta ve gerilme çatlakları gözlenmemektedir. Şev kuru olduğu ve gerilme çatlağı bulunmadığı için X fonksiyonunun belirlenmesinde A kesiti, Y fonksiyonunu belirlenmesinde B kesiti ve bunlara ilişkin bağıntılar kullanılmıştır. Her iki fonksiyona ilişkin formüllerde, diğer parametrelerle beraber yerine konarak yapılan hesaplamalar aşağıdaki gibidir; X = 2 (i β )(β φ ) Y = γ H / c X = 2 (60 40)(35 30) Y = / X = Y =2 X =

132 Hesapla bulunan X ve Y fonksiyon değerleri Düzlemsel Kayma Şev Dizayn Grafiğinde işaretlenerek birbirlerini kestikleri noktadaki Güvenlik Katsayısı (F)okunur. Güvenlik sayısı (F) < 1,0 ise : Güvenilmez Güvenlik sayısı (F) 1,0 1,2 ise : Kuşkulu (kısa süreli şevler) Güvenlik sayısı (F) 1,3 1,4 ise : Yarma ve dolmalar için güvenilir. (uzun süreli şevler) Güvenlik sayısı (F) 1,5 dan fazla ise : Barajlar için de emniyetlidir. X = 20 ve Y = 2 değerlerinin birbirini kestiği noktada Güvenlik Katsayısı (F)2 den büyük olmaktadır. Bu durumda şev dengeli olacaktır. Dairesel Kayma: Bu tür kayma gösteren kayaçlarda mekanik özellikler, yapısal özellikler tarafından kontrol edilmez. Düzlemsel kaymada olduğu gibi, dairesel kaymada da yeraltı suyunun durumu, gerilme çatlağının varlığı ve çatlağın su ile dolu olup olmaması koşulları dikkate alınarak altı adet dairesel kayma kesiti ve X, Y fonksiyonu bağıntıları ( A, B, C, D, E, F durumları) ile şev dizayn grafiği kullanılmıştır. Sahada üretimin tamamlanmasını takiben yapılacak olan dolgu çalışmaları ile mevcut şev eğimleri daha da azalacak ve duyarsızlık sorunu ortaya çıkmayacaktır. c) Erozyon Proje kapsamında yer alan ocak alanının eğimli bir yapıya sahip olmasına karşın, yüzeyinde yer alan bitki örtüsü nedeniyle erozyon problemi bulunmamaktadır. Ancak muhtemel bir erozyon durumunda oluşacak rusubatın, proje alanı içerisindeki kuru derelere ve mansap arazilere taşınmasının engellenmesi için drenaj kanalları açılacaktır. Proje kapsamında üretim çalışmaları ile eş zamanlı olarak gerçekleştirilecek ve üretimin tamamlanmasını takiben hız kazanacak olan rehabilitasyon çalışmaları kapsamında bitkisel toprağın tekrar yüzeye yerleştirilmesi ile birlikte üzeri çimlendirilecektir. Bundaki amaç çimlendirmeyle birlikte erozyona karşı önlem almaktır. Çimler hem yağmur damlalarının toprağa çarpma hızını kesecek, hem de yüzeye düşen suyun akış hızını azaltacaktır. Bu ise yüzeye inen suyun toprak taneciklerini taşıma kapasitesini düşürecektir. Erozyon ve siltlenmeye karşı alınacak diğer bir önlem, en üst basamağın bulunduğu kotta saptırma kanalı açılacaktır. Bu yolla sahaya üst kotlardan, yağışlarla birlikte akarak gelen suyun arazi ıslahı yapılmış olan alana girmesi önlenecektir. Proje ile ilgili hazırlanmış olan rehabilitasyon planı eklerde verilmiştir. (Bkz.Ek.3.7) 132

133 d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje kapsamında topografyanın bozulması gibi etkiler olacaktır. Proje alanındaki toprak oldukça sığdır. Açılan basamaklar ile bozulan topografya işletme sonrası hazırlık aşamasında sıyrılan bitkisel toprak serilerek ağaçlandırmaya uygun hale getirilecektir. Üretim, arazinin kendisinden sağlanacağı için verilen zararın tamamen telafisi mümkün değildir. Rehabilitasyon Planı eklerde verilmiştir. (Bkz. Ek.3.7) Proje kapsamında arazi hazırlama işlemleri söz konusudur. Açık işletme yöntemi uygulanacağı için işletilecek alanın üzerindeki bitki örtüsü tabakası alınacaktır. Alınacak örtü tabakası saha içerisinde bitkisel toprak depolama alanında depolanacak ve daha sonra çalışması biten yerlerin tekrar eski duruma getirilmesinde kullanılacaktır. Alan üzerinden bitkisel örtü tabakası ekskavatör ile sıyırma yoluyla alınacaktır. Sıyırma işlemi sırasında bitkisel örtü tabakası kaybının engellenmesi amacı ile; rüzgarlı havalarda gerekli olması halinde nemlendirme yapılacak ve sıyrılan toprak savrulmadan kamyona yüklenecektir. Ayrıca gerek görülmesi halinde kamyonun üzerindeki bitkisel toprak nemlendirilerek rüzgâr nedeniyle oluşacak kayıplar en alt seviyeye indirilmeye çalışılacaktır. Bitkisel toprağın depolanması sırasında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir. 1. Sıyrılan toprak yığınlarının düz arazide, çalışmalara engel teşkil etmeyecek şekilde biriktirilmesi, 2. Üst toprak yığınlarının uçuşmasını ve yağmurla taşınmasını önlemek için az miktarda sıkıştırma yapılması, 3. Toprak yığınlarının üzerinde göllenmeye izin verilmeyecek şekilde drenaj sistemi oluşturulması, 4. Depolama sırasında toprağın organik içeriğinin korunması amacıyla geçici olarak bitkilendirilerek, gerekmesi durumunda gübre kullanılması, 5.Üst toprak rehabilitasyon amacıyla kullanıldığı zaman bitkilendirme çalışmalarına kolaylık sağlamak için yeterli seviyede gevşek bırakılması. Proje kapsamında çalışacak personelden kaynaklanacak atık sular için Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılmış olan sızdırmasız fosseptik bulunmaktadır. Dolayısıyla personel kaynaklı evsel atık suların toprağa sızması engellenmiş olacaktır. Sızdırmasız fosseptik planı eklerde verilmiştir. (Bkz.Ek-6). 133

134 Kuluncak Belediye Başkanlığı ndan alınan katı atık bertaraf yazısı EK.4 te ve Kuluncak Belediye Başkanlığı ndan alınan fosseptik çekimi yazısı EK.5 te verilmiştir. Proje kapsamında kullanılan araçların bakım-onarımı, anlaşmalı bakım istasyonlarında gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hususlara uyulacaktır Jeolojik Özellikler a) Bölge Jeolojisi GENEL JEOLOJİ Bölgeye ait genel jeoloji bilgisi, bölgede ÖZGENÇ, İ ve KİBİCİ, Y (1994) tarafından yapılan britolit damarlarının jeolojisi ve britolitlerin kimyasal mineralojik özelliklerinin belirlenmesi çalışmasından faydalanılarak hazırlanmıştır. Çalışma alanı içinde yüzeylenen kaya birimleri alttan üste doğru şu birimlerden oluşmaktadır: Karapınar kireçtaşı (Üst Kretase), Kızılkaya ofiyoliti (Üst Kretase), Ardıçlı siyenitoidleri (Üst Kretase-Alt Paleosen), Alibeyli karbonatiti (Orta-Üst Paleosen), Başören formasyonu (Orta-Üst Eosen), Kepez volkanitleri (Orta-Üsl Miyosen), Alüvyonlar (Kuvaterner). 134

135 Şekil 22 Bölgenin genelleştirilmiş dikme kesiti (Özgenç, İ. vd 1994) KARAPINAR KİREÇTAŞI Tıkız, masif, gri renkli kireçtaşlarından oluşur. Bölgede geniş bir alanda yayılım gösterirler. Yersel iyi katmanlı ve bol çatlaklıdır. Kırmızı-kahve renkli ince çört katmanları ve mercekleri içerirler. Bazen Başören formasyonu, bazen de Kepez volkanitleri tarafından açısal uyumsuzlukla üstlenirler. Sahanın güneybatısında Kızılkaya ofiyoliti ile K 40 B doğrultulu Düşüksöğüt Fayı boyunca tektonik dokanaklıdır. Fay boyunca kireçtaşlarında breşleşmeler ve çatlaklarda kalsit damarları izlenir. Yıldızeli (1987) bu kireçtaşları içinde saptadığı fosillere dayanarak (Lepidorbitoides sp.. Si der ol ite s sp., Orbitoides sp., Hippurites sp., Bryzoa sp.) bunlara Üst Kretase yaşı vermiştir. 135

136 KIZILKAYA OFİYOLİTİ Bölgede Kızılkaya mevkiinde ve Düşüksöğüt fayı doğrultusuna koşut geniş bir dilim şeklinde görülür. Gabro ve diyabaz dayklarını içinde bulunduran serpantinitlerden oluşur. Açık yeşilden siyaha kadar değişen renklerde görülürler. Bu ofiyolitlerin yerleşim yaşına ilişkin veriler ile Karapınar kireçtaşları ile olan ilişkileri inceleme alanı içinde tam belirgin değildir. Düşüksöğüt fayı boyunca Karapınar kireçtaşları ile tektonik dokanaklı olan ofiyolitlerde yoğun lisvenilleşmeler görülmektedir. Bu ofiyolitler Düşüksöğüt fayı ile aynı doğrultuda bulunan bir bindirme hattı boyunca Karapınar kireçtaşları üzerine sürüklenmiş ve yer yer bunları olistolitler halinde bünyesine almış şekilde izlenmektedir. Bu veri ışığında inceleme alanımız içinde bir bölümü bulunan ofiyolitlerin yerleşim yaşı, doğu Toros kuşağı genelinde ofiyolitlerin yerleşim yaşı için verilen Üst Kretase (Yazgan, 1984.; Dewey ve diğ, 1986.; Yazgan ve Chessex, 1991) yaşı ile uyumlu gözükmektedir. ARDIÇLI SİYENİTOİDLERİ Bölgedeki siyenitoidler esas olarak alkali siyenitlerden oluşur. Foyaitler ise küçük dayklar şeklinde alkali siyenitler içinde görülür. Alkali siyenitler: Düşüksöğüt fayına paralel Boyunçayır fayı boyunca dizilim göstererek Ardıçlı, Boyunçayır, Oğlakkıran ve Alibeyli tepelerde küçük stoklar oluştururlar. Karapınar kireçtaşları içine sokulan bu siyenitlerin kireçtaşları ile olan dokanakları belirgindir. Kireçtaşlarında görülen yersel rekristalizasyon ve birkaç küçük skarn benzeri granatlı zonlar dışında belirgin kontak metamorfizma izlerine rastlanmamıştır. Açık gri renkli olan siyenitler ince orta taneli ve panidiyomorf dokuludur. Başlıca kayaç yapıcı mineraller K-feldspat, albit, ejirin ve flogopiltir. %5-8 oranında feldispatoid (nefelin, sodalit) içerirler. Tali mineraller olarak apatit ve zirkon belirtilebilir. Leo ve diğ. (1978) bu kayaçlarda yaptıkları ayrıntılı kimyasal çalışmalarda, bunların alkali siyenit türünde olduklarını saptamışlardır. Aynı araştırıcılarca yapılan radyometrik yaş tayinlerinde, alkali siyenitler için 65.2±1.6 m.a (Üst Kretase-Paleosen) yaşı elde edilmiştir. Foyaitler: Alkali siyenitleri kesen ve kalınlıkları 5-10 cm arasında değişen küçük dayklar şeklinde görülürler. Karapınar kireçtaşları içinde foyaitik dayklar izlenmemiştir. Foyailler ince taneli olup açık gri-pembe renklidir. Başlıca mikropertitik ortoklas, plajioklas, ejirin ve feldispatoid (nefelin, sodalit ) içerirler. Tali mineraller olarak apatit, zirkon ve fluorit belirtilebilir. ALİBEYLİ KARBONATİTİ Yörede saptanan karbonatitler, fluorit apatit karbonatlı türünde olup yapılan sıvı kapanım çalışmalarında iki karbonatit fazı ayırtlanmıştır. Karbonatitler siyenitleri kesmektedir. Karbonat çıkışlarına bağlı olarak alkali siyenitlerde fenitleşmeler izlenmiştir. Ejirin-fluorit-apatit karbonatitler (Cl): Boyunçayır güneyi, Oğlakkıran güneyi ve Alibeyli tepede yarım daire ve yay 136

137 şekilli dayklar şeklinde görülürler. Bu erken faz karbonatit dayklarına paralel olarak ekonomik flüorit damarları da gelişmektedir. Başlıca kayaç yapıcı mineraller olarak ejirin, sodik amfibol, fluorit, apatit, dolamit, kalsit ve orloklas belirtilebilir. Ejirin ve apatitler yer yer kümülüsler şeklinde izlenmektedir. Ejirinler sodik amfibollere (hastingisil) dönüşmüştür. Fluoritler özşekilli ve yarı özşekilli kristaller halinde bulunur. Ortoklazlar yarı özşekilli çubuksu kristaller şeklindedir ve katı kapanım şeklinde apatit içerirler. Bu karbonatların fluoritlerinde yapılan sıvı kapanım çalışmalarında C arasında değişen homojenleşme sıcaklıkları ölçülmüş olup bunların C arasında yoğunlaştıkları saptanmıştır. Apatitlerde ise C arasında değişen homojenleşme sıcaklıkları ölçülmüş olup, bunlar C arasında yoğunlaşmaktadır. Bu karbonatitlerle birlikte gelişen ekonomik flüorit damarlarının fluoritlerinde yapılan sıvı kapanım çalışmalarında C arasında değişen değerler elde edilmiş olup, bunların C arasında yoğunlaştıkları saptanmıştır. Erken faz karbonatitlerin kalsitlerindeki sınırlı sayıdaki birincil kapanımlarda ise yapılabilen az sayıdaki ölçümlerde C arasında değişen homojenleşme sıcaklıkları elde edilmiştir. Fluorit-apatit karbonatitler (C2): Kalınlıkları 5-10 cm. arasında değişen küçük huni dayklar şeklinde görülürler. Başlıca fluoril-apatit-ortoklas, kalsit ve dolamit içerirler. Kalsit ve dolamitten oluşan hamur içinde apatit ve fluorit kümülüslerinin oluşturduğu akma dokusu tipiktir. Kalsitler içinde iğnemsi ejirin kristalleri gelişmiştir. Bu karbonatitlere paralel ve onlarla sınır ilişkisi içinde bulunan kalınlıkları 5-10 cm. arasında değişen monomineralik britolit damarcıkları oluşmuştur. Geç faz karbonatitler, britolit damarcıkları ile birlikte erken faz karbonatitleri ve fluorit damarlarını kesmektedir. Bu karbonatitlerin fluoritlerinde yapılan sıvı kapanım çalışmalarında, bunların homojenleşme sıcaklıklarının C arasında değiştiği ve C arasında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Apatitlerde ise bulunan az sayıdaki birincil kapanımlarda, C arasında değişen homojenleşme sıcaklıkları elde edilmiştir. Bu karbonatitlerin kalsitlerinde yapılan ölçümlerde homojenleşme sıcaklıklarının C arasında değiştiği saptanmıştır. FENİT ZONLARI Fenitizasyon karbonatitik alkali kayaç toplulukları çevresinde gelişen bir tür alkali metazomatoz olup (Sorensen,1974.; Le Bass, 1977) Na, K, Ca, Mg ve Fe katyonları getiriminin sonucudur. Siyenitoyidler içinde gelişen hafif fenitizasyon, karbonatit sokulumlarına bağlıdır. Erken faz karbonatit sokulumlarına bağlı olarak gelişen alkali metazomatoz etkisi başlangıçta Na getirimi şeklinde izlenmektedir. Bu etki alkali siyenitler içindeki ejirinlerin Na-amfibollere (hastingisit) dönüşümü ve K-feldspatların albitleşmesi şeklinde görülmektedir. Bu dönüşüm erken faz karbonatitlerin (Cl) içinde daha yoğun olarak izlenmektedir. Bu karbonatitlerin ejirinleri yoğun biçimde hastingisit'e dönüşmüş, hastingisitlerin etrafında da yer yer mavimsi bir kuşak oluşmuştur. Bu kuşak arfedsonite doğru bir gidişi vurgulamakla ve Na getiriminin arttığım belirtmektedir. Siyenitoidler, Cl karbonatitler ve fluorit damarlarının çatlaklarında 3-5 mm 137

138 kalınlıkta ortoklas, flogopit ve vermikülit damarcıkları izlenmektedir. Bu gelişim C2 karbonatitlerinde izlenmemektedir. "K" getirimini ifade eden bu oluşumlar olasılıkla C2 karbonatitlerin yerleşimini takip eden dönemde gelişmiştir. Siyenitoidler ve karbonatitler içinde gelişen bu çok şiddetli olmayan alkali melazomatoz etkisinin önce "Na", sonra da "K" getirimi şeklinde görüldüğü söylenebilir. BAŞÖREN FORMASYONU Bölge içinde Başören köyü ve civarında yayılım gösterir. Konglomera, kumtaşı, marn ve kireçtaşlarından oluşan bu istifte, taban konglomerası özelliğindeki konglomeralar üzerine ince marn arakatmanlı kum taşları ve kireçtaşları gelmektedir. Leo ve diğ. (1978) bu formasyonda saptadıkları fosillere (Nummulites sp, Nıımmulites striatus, Nunmıulites brongniarti, AssiHna exponens, Discocyclina sp) dayanarak bunlara Orta-Üst Eosen yaşı vermişlerdir. KEPEZ VOLKANİTLERİ Esas olarak andezitik lav ve piroklastikler ile olivin bazaltik lavlardan oluşan Kepez volkanitlerinde Leo ve diğ. (1978) tarafından yapılan radyometrik yaş tayinlerinde ma (Orta-Üst Miyosen) arasında değişen yaşlar elde edilmiştir. Andezitler: Başlıca hiperslen, hornblend ve zonlu plajioklas içerirler. Mikrolitik porfirik dokulu olan andezitler bölgede Kepez tepe, Oğlakkıran batısı ve Karapınar'ın kuzeyinde görülür. Olivin bazaltlar: Başören köyü ve Sarı Veli höyüğü tepenin kuzeydoğusunda görülürler. Başlıca olivin, ojit ve plajioklas içerirler. Mikrolitik porfirik dokulu ve siyah renklidirler. TARAÇA, YAMAÇ MOLOZU Plioyo Kuvaterner yaşlı yamaç molozu ve taraçalar, yamaçlarda yer almaktadır. ALÜVYON Kuvaterner yaşlı alüvyon Karakaya Dere ve onun bir kolu olan Bağ Dere boyunca yer almaktadır. Yapısal jeoloji JEOLOJİK YAPI: Çalışma alanında saptanan en önemli yapısal çizgi Düşük Söğüt Tepe Fayıdır. Bu fay güneydeki Yunnuk Fayının devamıdır. Söz konusu fay tek bir çizgi halinde değil bir fay takımı halinde ilerler. En iyi gözlendiği nokta Kızılkaya Tepe'nin doğu yamacında yer alır. Burada N20W doğrultuludur. Eğim dike yakındır. Kızılkaya-Serpantin, Karapınar - Serpantin arasındaki tektonik dokunakları oluşturur. Bu fay Düşük Söğüt Tepede belirgin olamamakla birlikte 138

139 topografyanın konumundan fayın çizgisi yaklaşık olarak belli olmakta ve ters fay olduğu anlaşılmaktadır. Bu fayın güneydeki devamında, Serpantin kompleksinin Karapınar Kireçtaşlarını bu tektonik çizgi boyunca üstlendiği görülmektedir. Yine Oğlakkıran Dere doğu yamacında Serpantin kompleksinin Karapınar Kireçtaşını üstlendiği görülmektedir. Düşük Söğüt Tepedeki ana faya paralel fay takımları derine doğru birleşme eğilimi göstermekte ve Stockwerk Tipi bir demir cevher yatağı oluşturmaktadırlar. Çalışma alanının batısında Düşük Söğüt Tepe Fayına paralel diğer bir fay; Düşük Söğüt Tepe Fayı ile birlikte, Köçek Tepe, Düşük Söğüt Tepe, Kızılkaya, Kızılok Boynu gibi demir içeren birçok tepenin üzerinde yer aldığı bir Horst'u oluşturmaktadırlar. Düşük Söğüt Tepe Fayına paralel gelişen fay takımları demir kafa içinde N20-30W doğrultusunda ve SW eğim ölçümlerindedir. Diğer taraftan bu fay, çok geniş bir alanda yayılım gösteren Karapınar Kireçtaşını batıdan sınırlamaktadır. Kireçtaşları bu tektonik çizginin batısına geçmemiştir. Düşük Söğüt Tepe Fayı çalışma alanında saptanan en yaşlı faydır. Çalışma alanında yer alan Düşük Söğüt Tepe, Kızılkaya ve Köçek Tepedeki demir kurşun ve bakır minerallerinin kaynağı asidik intrüzyonların ürünü olan siyenit ve monzonitlerdir. Bu siyenit ve monzonitler yörede Türkiye'nin büyük demir yataklarından biri olan Divriği demir yataklarının da kaynak kayacı olmuştur. Önceki çalışmacılar tarafından yapılan radyometrik yaş tayinleri, siyenitlerin 65 Milyon yıl önce kabuğa sokulum yaptıklarını ortaya çıkarmıştır. Bu da Geç Kretase-Erken Tersiyer aralığına karşılık gelmektedir. Siyenit ve monzonitler yöredeki Kretase yaşlı kayaçları keserek Karapınar Kireçtaşları içine kadar yükselmişlerdir. Karapınar Kireçtaşları Siyenit batoliti içinde lambo, septa ya da çatı askısı şeklinde kalmıştır. Bu ilişki, çalışma alanının doğusundaki Düşük Söğüt Dere, Oğlakkıran Dere ve Alibey Tepede çok iyi gözlenmektedir. JEOLOJİK EVRİM Sahanın jeolojik evrimini Bingöl (1974) şöyle yorumlamaktadır: Malatya il alanı, Alp kıvrımlaşması sonrasında şekillenmiştir. Daha sonra III. Jeolojik zamanın sonuyla IV. zamanın başlarında ortaya çıkan tektonik hareketler sırasındaki kırılma ve kıvrılmalarla kimi kesimleri yükselmiş ya da çökmüştür. İl alanında çok şiddetli aşınmalar olmuş, çöküntü alanları alüvyonlarla dolmuştur. Başta Malatya ovası olmak üzere ilin diğer ovaları bu gelişmelerle ortaya çıkmıştır. Bu nedenlerle il alanında III. zaman yaşlı kalker ve konglomeralar, volkanik küller çok yaygındır. Malatya ovası, yükseltileri 1500 metreyi aşan dağ sıraları ve platolarla çevrili, geniş bir çöküntü alanıdır. Yükseltisi metre arasında değişen bu çöküntü alanının kuzeyi beyaz ve yeşil marnlarla kaplıdır. Bu oluşumların üzerinde kuzeye eğimli göl kalkerleri yer alır. Ovanın kuzey doğusunda ise kuzeybatı yönüne doğru uzanan andezit lavları ile tabakalaşmış beyaz ve yeşil marnlar göze çarpmaktadır. Çöküntü alanının güneyi III. zaman eosen kalker serileri ile örtülüdür. Kuzeye doğru eğimli bu yapı, il merkezinin güneyinde mikaşistlerle tabakalaşmış, mermerleşmiş, kalkerlere dönüşür. İl merkezi ile Malatya dağlan ve Fırat vadisi 139

140 arasındaki alana IV. zamanda taşınarak oluşmuş eski alüvyonların altında III. Zaman yaşlı gabbrove granodiyoritler uzanmaktadır. İl alanının güneybatı ve batısında III. Zaman neojen kalkerleri egemen durumdadır metre kalınlıkta yatay tabakalar oluşturan aynı yaştaki konglomeralar Tohma, Sultansuyu ve Kuruçay vadilerine doğru sokulurlar. İşletme sahasının bulunduğu alanda ise yapılan jeolojik araştırmalar sonucunda formasyon yaşının Lütesiyen olduğu görülmüştür. Nummunitli sert ve kalın (130 m) kireçtaşı tabakası üzerinde açık gri ve yeşilimsi marn tabakası ve bunu takiben kumtaşı ardalanması tespit edilmiştir. Kireçtaşı içinde ise karbonat çimento dolgulu konglomeralar gözlemlenmiştir. Jura Kretase kalkerleri ofiyolitler tarafından parçalanmış durumdadır. Aynı kalkerler daha sonra olivinli bazalt ve andezitler tarafından kesilmişlerdir. Proje alanı için yapılmış olan Jeoteknik Etüt Raporu Ek.8 te verilmiştir. b) Proje Alanı Jeolojisi Bu bölümde rapor konusu olan ocak alanı, cevher zenginleştirme tesisi, stok alanı, pasa depolama alanının yapılacağı bölgelerin jeolojisi ayrı ayrı anlatılmıştır. Ocak Alanı Ocak Alanının tamamını Üst Kretase yaşlı Karapınar kireçtaşları ile Kızılkaya ofiyolitleri arasına sokulum yapmış demir cevheri oluşturmaktadır. Demir yatağı N20-30W doğrultusunda uzanan ve Kireçtaşları ile serpantinler arasında tektonik dokanak oluşturan Düşüksöğüt Tepe Fayı boyunca yükselmiştir. Ocak sahasının tamamında bulunan demir cevheri, cevher içeriğine göre kırmızı-siyah renkte olup literatür bilgilerine göre 200 m. derinliği, 1000 m. uzunluğu ve m. eni olan bir demir kafadır. Yatak büyük kırık sistemlerini takip eden ve buradan katman düzlemlerine ve makaslama zonlarına giren, ya da yan kayacı replase ederek skarn zonu oluşturan, demirce zengin magmatik sıvı ve gazlarca oluşturulmuştur. Ocak sahasında yan kayaç olan Karapınar kireçtaşları, tıkız, masif, gri-beyaz renkli bir yapıdadır. Esas itibariyle cevherleşme yapısal faktörlerle denetlenmekle birlikte, cevherleşme sırasındaki yüksek ısı, basınç ve malzeme değiş tokuşu ile Karapınar kireçtaşlarındaki önceki kırık ve çatlak sistemleri yer yer silinmiştir. 140

141 Cevher Zenginleştirme Tesisi Cevher Zenginleştirme Tesisi, ocak sahasının kuzeydoğusunda bulunan sahada kurulacaktır. Bu bölgedeki jeolojik birim Üst Kretase yaşlı Karapınar kireçtaşlarıdır. Sahanın kuzeyinde ve doğusunda oldukça geniş alan kaplayan kireçtaşları, tıkız, masif, gri renkli kireçtaşlarından oluşur. Bölgede geniş bir alanda yayılım gösterirler. Yersel iyi katmanlı ve bol çatlaklıdır. Kırmızı-kahve renkli ince çört katmanları ve mercekleri içerirler. Stok Alanı Ocak Alanında işlenen malzemenin ana stok sahası Hekimhan İlçesi nde tren istasyonunun yakınındaki bir sahadır. Dolayısıyla proje sahasında bir stok alanı bulunmamaktadır. Şantiyede 5000 ton dan daha fazla miktarda cevher stoklanmamakta, belli aralıklarla bu stoklar ana stok alanına nakledilmektedir. İşlenen malzemenin Hekimhan daki ana stok alanına sevk edilmesinden önce kırıcının alt tarafında biriktirildiği küçük bir alan vardır. Bu alan ocak sahasının içinde yer almaktadır. Pasa Depolama Alanı Ocak Alanında cevher işlendikten sonra çıkan pasa, ocak sahasının güneyinde bir bölgede depolanmaktadır. Pasa depolama alanı jeolojik olarak Üst Kretase yaşlı Kızılkaya ofiyoliti üzerinde yer almaktadır. Ofiyolit, gabro ve diyabaz dayklarını içinde bulunduran serpantinitlerden oluşmakta olup sahada gri-açık yeşilden yeşile kadar değişen renklerde görülürler. c) Cevherleşme Demir oluşumu: Siyenit, Monzonit batolitinin sokulumu sırasında Erken Kristalizasyonu takip eden ana kristalizasyon evresinde çoğunlukla feldispat, mika ve kuvars gibi demir içermeyen mineraller kristalleşmekte ve böylece magmanın sıvı bileşiminde göreceli bir demir ve uçucu madde artışı olmaktadır. Daha sonra Artık Kristalizasyon safhası başlamakta; bu evrede demirce ve uçucu madde yönünden zenginleşen magma sıvı bileşen oluşukları ve gazlar, batolite kadar inen, derin ve geniş bir ezik zonu olan büyük kırık sistemlerinden yükselip, uygun kimyasal ortamda ve litolojilerde yerleşerek demir yataklarını oluştururlar. Farklı kayaçların tektonik dokanakları; özellikle, Kretase yaşlı kireçtaşları ile serpantinlerin dokanakları, demirce zengin magma sıvı bileşenlerinin yatak oluşturmak için tercih ettiği alanlar olmuştur. Kireçtaşları rijit olması ve serpantinlerin daha fleksibil ve dağılgan olması nedeniyle, solüsyonlar serpantinlerin yayılım gösterdiği alanlarda daha fazla yerleşim alanları bulmakta ve bu yüzden yataklanma serpantinler içinde gerçekleşmektedir. Nitekim N20-30W doğrultusunda uzanan ve Kireçtaşları ile serpantinler arasında tektonik dokanak oluşturan Düşüksöğüt Tepe Fayı 141

142 boyunca, Kızılkaya, Düşüksöğüt Tepe ve Köçek Tepe, sektörleri gibi çok sayıda demir yatağı yer almaktadır. Elementlerin farklı kimyasal özellikleri olması, magmanın oluşturduğu batolit veya plütonik kütleden yeryüzüne doğru çıktıkça ısı ve basıncın düşmesi gibi nedenlerden dolayı, magmanın sıvı bileşenleri, içerdikleri cevher minerallerini sıra ile kristalleştirip bırakırlar. Minerallerin bu sıra ile oluşmaları olayına süksesyon denir. Genel olarak süksesyon önce silikatlar sonra oksitler (magnetit-hematit) ve en son sülfürler şeklindedir. Bu süksesyon Batolitlerin çevresinde bir zonlanma yaratmaktadır. Siyenit magmadan fay zonları boyunca önce silis gelişi olmuş ve bu silis gelişi serpantin üzerinde bulunan Listvelit ve karbonatitlerden oluşan kabuğu sertleştirerek bir silis kabuğu oluşturmuş ve arkasından gelen demirce zengin sıvı ve gazların yüzeye çıkışını engellemiştir. Bu yüzden bazı demir damarları silis kabuğun altında kalmıştır. Silis gelişi sonrası fay zonlarından yükselen demirli solüsyonlar demir damarlarını meydana getirmişlerdir. Demir halojenit gazları yan kayaçlarda kimyasal reaksiyona girerek bir skarn zonu oluşturmakta ve içlerindeki demiri bu skarn zonuna cevherleşmeler halinde bırakmaktadırlar. Skarn zonu içinde, cevher mineralleri olan ve parajenezi teşkil eden magnetit, hematit, pirotin, spekülarit mineralleri dışında, gang mineralleri olarak epidot, granat, piroksen, amfibol, kalsit, aragonit, fluorit ve vollastonit mineralleri bulunmaktadır. Cevheri oluşturan çoğu mineral Hematit ve magnetittir. Demir klorürlü ve florürlü gazların kireçtaşlarıyla olan reaksiyonları ve skarn zonunda Hematitin oluşumu aşağıdaki kimyasal reaksiyonlarla olmuştur. 2FeCl3+3H20=Fe203+6HCl 2FeF3+3CaC03=Fe203+3CaF2+3C02 2FeCl3+3CaC03=Fe203+3CaCİ2+3C02 CaC03+Si02=CaSi03+C02 (Vollastonit) Silisleşmiş Kabuk Altında Kalan Demir Damarı SK= Silisleşmiş Kabuk yukarıda anlatılanlardan anlaşılacağı gibi, cevherleşme siyeritik magma kütlesi ile yan kayacı olan kireçtaşı arasında yer almamaktadır. Bu nedenle Kontakt Metazomatik bir yatak söz konusu değildir. Uçucu gazlar ve cevherli likit magma solüsyonları Artık Kristalizasyon safhasında cevherleşmeyi magma kütlesinin uzağında serpantin-kireçtaşı dokunağında oluşturmuşlardır. Kimyasal reaksiyonlar C arasındaki sıcaklıklarda gelişmiştir. Yüksek ısı ve basınç altında mağmatik sıvı ve gazlar ile yan kayaç arasında bir malzeme değiş tokuşu olmuştur. Bütün bu veriler değerlendirildiğinde Düşüksöğüt Tepedeki demir yatağının pirometazomatik bir yatak olduğu sonucuna varılmaktadır. Bu tür yataklar çok düzensiz oluşları ile belirgindir. Yığın şekli olağandır. Düşüksöğüt Tepede de izlenen, 200 m. derinliği, 1000 m. uzunluğu ve m. eni olan bir demir kafadır. Yatak büyük kırık sistemlerini takip eden ve buradan katman düzlemlerine ve makaslama zonlarına giren, ya da yan kayacı replase ederek skarn zonu oluşturan, demirce zengin mağmatik sıvı ve gazlarca oluşturulmuştur. Esas itibariyle cevherleşme yapısal faktörlerle denetlenmekle birlikte, cevherleşme sırasındaki yüksek ısı, basınç ve malzeme değiş tokuşu ile 142

143 önceki kırık ve çatlak sistemleri yer yer silinmiştir. Bu yüzden yatağın yapısını ve rezervini ortaya koymak için çok detay bir çalışma yapılmıştır. d) Depremsellik Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nın 1996 yılında yayınladığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası'na göre ayırtlanmış deprem bölgelerinin ilk üçünün Malatya il sınırları içinde yer aldığı görülür. Diğer bir ifade ile Malatya İli I., II., III. derecede tehlike sunan deprem kuşağında bulunmaktadır. Deprem bölgesine Malatya ili özelinde ayrıntılı bakıldığında İlin güneydoğu kesiminde yer alan Battalgazi, Yeşilyurt, Doğanşehir, Doğanyol, Pötürge, Kale ilçeleri I. derecede olan deprem bölgesinde, diğer ilçelerin II. bölgede yer aldığı görülür. İlin kuzeybatısında bulunan az sayıdaki yerleşim yeri ise III. Derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Bölgenin diri faylardan dolayı bölgenin deprem açısından oldukça riskli olduğu görülür. Özellikle Arapgir, Yazıhan, Akçadağ ilçeleri diri faylara yakın yerleşim yerlerini oluşturmaktadır. Malatya İli ve dolayında yıları arasında meydana gelen depremler incelendiğinde en büyük depremin magnitüd değeri 6,9 şiddetinde olduğu görülür. Proje sahasının bulunduğu bölge Malatya İli Depremsellik Haritası na göre 3. derece deprem bölgesi kuşağında yer almaktadır. Şekil 23 Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası kaynak: deprem.gov.tr 143

144 Proje Alanı Şekil 24 Malatya İli Depremsellik Haritası (Aylık Deprem Raporu, Mayıs 2012) Malatya İlinin de içinde bulunduğu bölge, tarih boyunca Doğu Anadolu Fay Sistemine bağlı fayların ürettiği büyük depremlerin etkisi altında kalmıştır. Bölgede meydana gelmiş depremler tarihsel sırayla aşağıda verilmiştir. 27 Mart 1875 Gölcük Depremi : M>7.0 : Hazar (Gölcük) Gölünün güneyindeki köylerde etkili olduğu belirtilen depremle ilgili can kaybı dışında başka kayıt yoktur. Gölün Tigris Vadisine boşaldığı bölümün 4 m yükseldiği ve eski vadiye doğru aşırı su akışı olduğu belirtilmektedir. 02 Mart 1893 Çelikhan Depremi : M>7.0 : Malatya nın güneyindeki 220 km uzunluğunda ve 120 km genişliğindeki bir alanda, Kubeli, Behevni, Hun-i Monayır, Akçadağ, Karakiahta ve Mirdis yerleşim alanları etkilenmiştir. Akçadağ Bölgesindeki evden 2179 ev tamamen yıkılmış, 1345 ev oturulamaz hale gelmiş ve 2195 ev hasar görmüştür. Depremde oluşan can kaybı 885, yaralı sayısı 164 dür. Malatya ile Pütürge arasındaki dağ köylerinde 7000 evden 5100 ü tamamen, nüfuslu Malatya da ise bazı evler yıkılarak 3000 can kaybı olmuştur. 04 Aralık 1905 Şiro Çayı Depremi: M=6.8 : Pütürge ile Sürgü arasındaki dağ köylerinde can kaybı(500) ve ağır hasar oluşarak, Kozluk, Abdülharap, Güzhane, Erkenek Kasabaları tamamen yıkılmıştır. Ana şoku az sayıda, ancak oldukça şiddetli artçı şoklar(m=5.5)izlemiştir. 144

145 Malatya Depremi: M=6 : Ölü sayısı 8, hasarlı konut sayısı Sürgü Depremi : M=5.8 : Ölü sayısı 3, hasarlı konut sayısı Sürgü Depremi : M=5.8 : Ölü sayısı 1, hasarlı konut sayısı Pütürge-Doğanyol Depremi: : M=5.4 : Can kaybı yok, hasarlı konut sayısı Pütürge-Doğanyol Depremi : M=5.2 : Can kaybı yok, ağır hasarlı konut sayısı 597, işyeri 2, ahır Pütürge Depremi : M=4.7 : Can kaybı yok. Proje kapsamındaki tüm inşaat çalışmaları tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yapılacaktır. 145

146 Şekil den günümüze Malatya ve civarında meydana gelen (M>=4.0) depremler (Aylık Deprem Raporu, Mayıs 2012). 146

147 e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje konusu faaliyet, halen işletilmekte olan Demir Ocağının ruhsat alanının tamamını kapsayacak şekilde kapasite artırımı yapılarak işletilmesidir. Demir maden ocağı işletilmesi ile birlikte cevher zenginleştirme tesisi de kurulacaktır. Proje sahasının jeolojik yapısı ve topografyası incelenmiştir. Arazinin jeolojisine ve çıkarılacak malzemenin özelliklerine bağlı olarak mevsim şartlarına göre çalışılacak bölgeler belirlenmiştir. Ocaktaki üretim; ocaktaki malzemenin patlatma yöntemiyle alınması, kamyonlara yüklenip kırma-eleme tesisine taşınması, kırma-eleme ile ön hazırlık işlemine tabi tutulduktan sonra manyetik ayırıcılar ile zenginleştirilmesi şeklinde olacaktır. Malzeme basamaklı yöntem kullanılarak alınacaktır. Bu yöntemle üretim sırasında meydana gelebilecek kaya düşmesi, heyelan vb. olayların önüne geçilmiş olunacaktır. Basamakların optimum yükseklik ve genişlikte olması sağlanacaktır. Ayrıca ulaşım yollarının doğru eğimlerde, yeterli genişlikte yapılarak proje kapsamında yapılacak olan iş ve işlemler sırasında jeolojik etkiler en az düzeye indirgenmiş olacaktır Hidrojeolojik Özellikler a) Bölgesel Hidrojeolojik Özellikler Bölgeye ait DSİ ya da herhangi bir kurum tarafından yapılmış bir hidrojeolojik etüt çalışması mevcut değildir. Ayrıca sahada ve yakın civarında açılmış herhangi bir kuyu da bulunmamaktadır. Bölgenin hidrojeolojisine ait çalışmalar, mevcut rapor ve haritalar ile arazi gözlemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle hazırlanmıştır. Proje sahası ve yakın civarı jeolojik olarak Üst Kretase yaşlı Karapınar kireçtaşları, Üst Kretase yaşlı Kızılkaya ofiyolitlerine ait serpantinler, demir cevheri sokulumu ve Kepez volkanitlerinden oluşmuştur. Bölgedeki akifer özelliğe sahip tek birim, kırıklı, çatlaklı yapısından dolayı Karapınar kireçtaşlarıdır. Bölgede üst kotlarda Karapınar kireçtaşlarından boşalan birkaç kaynak bulunmaktadır. Bu kaynaklar kireçtaşı ile tabanda geçirimsizliği sağlayan farklı bir kayacın dokanağının topografyayla kesilmesi sonucu oluşmuşlardır. Sahada yapılan kazılarda ve yarmalarda kireçtaşlarının altında bozuşmuş andezit varlığı gözlenmiştir. Ayrıca sahada tesise su sağlamak amacıyla farklı lokasyonlarda açılan, ancak hiçbirinden su alınamadığı için inşa edilmeden kapatılan su sondaj kuyularında kuyudan çıkan kırıntılara bakıldığında da andezit kırıntıları gözlenmektedir. 147

148 Sahadaki kaynaklar, kireçtaşı-andezit dokanağının durumuna göre farklı kotlardan, farklı debiyle boşalmaktadır. Bu kaynaklardan en büyüğü D/ K koordinatında boşalan ve 1-2 lt/sn debiye sahip olan kaynaktır. Bölgedeki diğer kaynaklar daha az debiye sahiptirler. Sahada akifer özellikteki tek formasyon olan kireçtaşlarının tabanı, geçirimsiz özellikteki bozuşmuş andezitler tarafından kapanmıştır. Bundan dolayı kireçtaşlarının kalınlığı yüzeyden ancak 5-10 m derinliğe kadar gidebilmektedir. Bölgede kireçtaşlarını denemek amacıyla açılan kuyulardan bu nedenle verim alınamamış ve hepsi teçhiz yapılmadan kapatılmıştır. Kireçtaşları bölgeye düşen yağıştan beslenerek topladıkları suyu bölgedeki az debili kaynaklar vasıtasıyla boşaltmaktadır. b) Proje Sahasının Hidrojeolojisi Rapor konusu olan ocak alanı, cevher zenginleştirme tesisi, stok alanı, pasa depolama alanının yapılacağı bölgelerin hidrojeolojisi ayrı ayrı anlatılmıştır. Ocak Alanı Ocak Alanının tamamı Üst Kretase yaşlı Karapınar kireçtaşları ile serpantinler arasında tektonik dokanak oluşturan Düşüksöğüt Tepe Fayı boyunca sokulum yapmış demir cevherinden oluşmaktadır. Ocak sahasının tamamında bulunan demir cevheri, cevher içeriğine göre kırmızısiyah renkte olup literatür bilgilerine göre 200 m. derinliği, 1000 m. uzunluğu ve m. eni olan bir demir kafadır. Yatak büyük kırık sistemlerini takip eden ve buradan katman düzlemlerine ve makaslama zonlarına giren, ya da yan kayacı replase ederek skarn zonu oluşturan, demirce zengin magmatik sıvı ve gazlarca oluşturulmuştur. Ocak sahasının tamamını oluşturan demir yatağı geçirimsiz bir yapıda olup akifer özelliği göstermemektedir. Ocak sahasında yan kayaç olan Karapınar kireçtaşları, tıkız, masif, gri-beyaz renkli, kırıklı-çatlaklı bir yapıda olup akifer özelliğe sahiptirler. Ancak kireçtaşlarının kırık ve çatlak sistemleri, cevherleşme sırasındaki yüksek ısı, basınç ve malzeme değiş tokuşu ile silinmiştir. Ocak alanı içinde açılmış bir su sondaj kuyusu bulunmamaktadır. Ocakta maden araştırmak amacıyla açılmış olan araştırma sondaj kuyularının hiçbirinde yeraltısuyuna rastlanmamıştır. Yapılan arazi gözlemlerinde ocak sahasının alt kotlarında herhangi bir kaynak boşalımı gözlenmemiştir. Cevher Zenginleştirme Tesisi Cevher Zenginleştirme Tesisinin kurulacağı bölgedeki jeolojik birim Üst Kretase yaşlı Karapınar kireçtaşlarıdır. Kireçtaşları, tıkız, masif, kırıklı-çatlaklı yapılarından dolayı akifer 148

149 özelliğindedir. Kireçtaşlarının tabanı, geçirimsiz özellikteki bozuşmuş andezitler tarafından kapanmıştır. Bundan dolayı kireçtaşlarının kalınlığı yüzeyden ancak 5-10 m derinliğe kadar gidebilmektedir. Bölgede kireçtaşlarını denemek amacıyla açılan kuyulardan bu nedenle verim alınamamış ve hepsi teçhiz yapılmadan kapatılmıştır. Kireçtaşları bölgeye düşen yağıştan beslenerek topladıkları suyu bölgedeki az debili kaynaklar vasıtasıyla boşaltmaktadır. Bölgedeki üst kotlarda çıkan kaynaklar bu birim ile tabanda geçirimsizliği sağlayan andezitlerin dokanağından çıkmaktadır. Stok Alanı Ocak Alanında işlenen malzemenin ana stok sahası Hekimhan İlçesi nde tren istasyonunun yakınındaki bir sahadır. Dolayısıyla proje sahasında bir stok alanı bulunmamaktadır. İşlenen cevherin geçici olarak depolandığı alan Ocak sahasının içinde yer almaktadır. Dolayısıyla geçici stok alanı geçirimsiz birimler üzerindedir. Pasa Depolama Alanı Ocak Alanında cevher işlendikten sonra çıkan pasa, ocak sahasının güneyinde bir bölgede depolanmaktadır. Pasa depolama alanı jeolojik olarak Üst Kretase yaşlı Kızılkaya ofiyoliti içindeki serpantinlerin üzerinde yer almaktadır. Serpantinler hidrojeolojik olarak geçirimsiz birimlerdir. c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Hem ocak sahası, hem de pasa depolama alanının olduğu bölgenin yüksek kotta yer alması, geçirimsiz formasyonlardan oluşması nedeniyle, bölgeye düşen yağış çok az süzülerek direk akışa geçmektedir. Drenaj ağı oldukça gelişmiş olan topoğrafik yapı da bu durumu doğrulamaktadır. Bölgedeki yüzeysel su kaynakları, tamamen yüksek kotlara düşen yağıştan beslenmekte olup ovaya doğru akışa geçmektedir. Sahanın kuzeydoğusunda bulunan kireçtaşlarından çıkan kaynaklar Düşüksöğüt Dereyi oluşturmaktadır. Yüzeysel su kaynakları yeraltısuyuyla direk bir etkileşim içinde bulunmamakta, ancak sadece sahanın kuzeydoğu bölümünde bölgesel beslenime sahip kireçtaşlarından kaynaklar vasıtasıyla boşalan yeraltısuyu mevsimsel dereleri beslemektedir. d) Yeraltısuyu Kaynaklarının Mevcut Durumu ve Planlanan Kullanımı Ocak sahası, stok alanı ve pasa depolama alanında herhangi bir yeraltısuyu kullanımı yoktur. 149

150 Sahanın kuzeydoğusunda bulunan kireçtaşlarından çıkan düşük debili kaynaklar ise çıktıkları tarlanın sahipleri tarafından tarımsal sulamada kullanılmakta, kullanılmayan kısmı ise kendi yatağında akmaktadır. Bölgede DSİ tarafından belirlenen bir yeraltısuyu işletme sahası veya yasaklanmış saha ve bir yeraltısuyu planlaması bulunmamaktadır e) Proje Sahasının Hidrojeokimyası Bölgede bulunan yeraltısuyundan (sondaj kuyusundan) alınan su numunesinde, bakteriyolojik ve kimyasal analiz yaptırılmıştır. EK-18 de sunulan analiz sonuçlarına göre suyun elektriksel iletkenliği standartların oldukça altında çıkmış, ph ise nötr değere yakın çıkmıştır. Bu iki parametreye göre su oldukça iyi kalitededir. Yapılan analizde ölçülen amonyum, alüminyum, demir ve serbest klor değerleri standartların altında çıkmış olup uygunsuz bir durum görülmemiştir. Bununla birlikte numunede E. Coli ve Koliform Bakteri üremiştir. Bu durum kaynağın, beslenme alanında bir kirletici kaynağa maruz kaldığını göstermektedir. Tüm analiz sonuçları incelendiğinde su, kimyasal açıdan uygun ancak bakteriyolojik açıdan içme amacına uygun değildir. Yeraltısuyuna ilave olarak bir de bölgedeki kaynak suyundan bir numune alınmış ve bakteriyolojik ve kimyasal analiz yaptırılmıştır. EK-18 de sunulan analiz sonuçlarına göre suyun elektriksel iletkenliği standartların oldukça altında çıkmış, ph ise nötr değere yakın çıkmıştır. Yapılan analizde ölçülen amonyum, alüminyum, demir ve serbest klor değerleri standartların altında çıkmış olup uygunsuz bir durum görülmemiştir. Bununla birlikte numunede E. Coli ve Koliform Bakteri ürememiştir. Her iki analiz sonuçları incelendiğinde her iki su kaynağının da hemen hemen aynı değerlere sahip olduğu görülmüştür. Bu durum her iki suyun kaynağının da aynı olduğunu göstermektedir. Kaynak suyunda bakteriye rastlanmaması ise o bölgede kirletici bir unsuru olmadığı anlamına gelmektedir. f) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje konusu alanda maden işletmesi kapsamında; delme, patlatma, yükleme taşıma ve kırma-eleme işlemleri yapılacaktır. Sahanın jeolojisi de dikkate alınarak uygun patlatma paternleri hesaplanarak üretim planlaması yapılmıştır. Faaliyet sahasının bulunduğu bölgede (ocak sahası, cevher zenginleştirme tesisi, stok alanı, pasa depolama alanı) yeraltısuyu yoktur. Dolayısıyla, yapılacak patlatmaların ve diğer faaliyetlerin yeraltısuyu sistemine herhangi bir zarar 150

151 vermesi beklenmemektedir. Bölgede yeraltısuyu içeren birim olan Karapınar kireçtaşlarının ocak sahası yakınında kaynak boşalımları yoktur. Kireçtaşlarının kaynak boşalımları olan bölümü proje sahasından farklı bir bölgede bulunmaktadır ve beslenim alanları farklı bölgededir. Ocak sahasının yaklaşık 800 m kuzeydoğusunda bulunan kaynak topluluğu, arada bir vadi ile ocak sahasından ayrılmıştır. Kaynaklar şimdiye kadar yapılan işletme faaliyetinden etkilenmemiştir. Kurulacak tesis ve altyapı tesisleri için de jeolojik yapı göz önüne alınacaktır. Ocakta yürütülecek işletme çalışmaları sırasında proje alanı yakınında bulunan ve proje alanı içinde bulunup malzeme alımı yapılmayacak olan kuru dere yataklarına katı, sıvı herhangi bir atık bırakılmayacak, dere yataklarında bir değişiklik yapılmayacaktır Hidrolojik Özellikler, Ekolojik Özellikler ve Akış Oranı Ölçümleri a) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikler Proje alanı, DSİ havza sınıflandırmasına göre 21 numaralı Fırat-Dicle Havzası içinde, havzanın orta bölgesinin batısında yer almaktadır. Havzanın bu bölümü engebeli bir topoğrafyaya sahip olup özellikle kışın bol yağış almaktadır. Proje alanında hidroloji genel olarak, bölgeye yağan yağmur ve eriyen karların oluşturduğu akışla oluşan dereler ile temsil edilmektedir. Yağış yüksek kotlara doğru artmakta ve yüksek kotlarda genellikle kar şeklinde görülmektedir. Bölgede sürekli akan derelerle birlikte, topoğrafyanın engebeli yapısından dolayı, vadilerde erime mevsiminde akışa geçen süreksiz dereler oluşmaktadır. Engebeli bir topoğrafyaya sahip olan bölgede yüzeysuyu drenaj yapısı oldukça gelişmiştir. Proje alanında yapılmış herhangi bir detaylı hidrolojik çalışma bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresindeki en önemli akarsu, sahanın yaklaşık 800 m batısından akan Karakaya Deresi ve onun bir kolu olan Şuul Dere dir. Bölgenin kuzeyindeki tepelerden doğan Şuul Deresi, Darılı Köyü nde Bağ deresi ile birleşerek Karakaya Deresini oluştururlar. Karakaya Deresi yan dereleri toplayarak Kuluncak İlçesi ne doğru akar ve buradan sonra Ayvalıtohması Çayı nı oluşturur. Maden sahasının bulunduğu tepelerde batıya yani Karakaya Deresine doğru akan dere yatakları mevcut olup bu dereler mevsimsel akışa sahip kuru derelerdir. 151

152 b) Akımlar Proje sahası ve yakın civarında sürekli akar bir dere yoktur. Proje sahasına en yakın sürekli akar dere, Karakaya Deresidir. Bu dere üzerinde de herhangi bir kuruluş tarafından yapılan bir akım gözlemi yoktur. c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrokimyasal Özellikleri Bu konuyla ilgili veri bulunmamaktadır. d) Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu Proje sahasında sürekli akar bir dere yoktur. Proje sahasına en yakın sürekli akar dere, sahanın yaklaşık m batısından akan Karakaya Deresi ve onun bir kolu olan Şuul Dere dir. Proje sahasının civarında göl, gölet, baraj ve sulak alan bulunmamaktadır. Faaliyet sahası, Karakaya Barajının su toplama havzasında olup Karakaya Barajına kuş uçuşu 70 km, farklı bir alt havzada bulunan Keban Barajına ise 97 km mesafededir. e) Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı(İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Su Ürünleri İstihsali, Ulaşım, Turizm, Elektrik Üretimi, Diğer Kullanımlar) Malatya akarsu bakımından zengindir. Ekilebilir arazinin büyük bir bölümü Fırat Nehri nin önemli kollarından biri olan Tohma suyu ile kollarından oluşan akarsular ile sulanır. İlimizde tarım arazileri Sürgü Barajı, Sultansuyu Barajı, Çat Barajı, Polat Barajı, Orduzu Göleti, Margap Göleti, Kaldırım Göleti ve Şahnahan Regülatörüdür. Bu kaynaklardan genellikle cazibe ile sulama yapılmaktadır. Bunların yanı sıra Karakaya Barajından motopomp ile arazi sulaması da gerçekleştirilmektedir. Ayrıca Tohma Çayı, Şiro Çayı ve Kuruçay ve yüzlerce irili ufaklı derelerden sağlanan sular ile de tarım arazileri sulanmaktadır. Doğal Göl Yüzeyleri: Sülüklü Göl : Hasançelebi beldesi sınırlarındadır. Su yüzeyi 0,6 ha dır. Dipsiz Göl : Hasançelebi beldesi sınırlarındadır. Su yüzeyi 0,5 ha dır. Ahır Gölü : Su yüzeyi 4,4 ha dır. Sülük Göü : Su yüzeyi 1,2 ha dır. Yusuf Gölü : Su yüzeyi 0,6 ha dır. Büyük Göl : Su yüzeyi 1,2 ha dır. Kara Göl : Su yüzeyi 8,2 ha dır. Sorkun Gölü : Su yüzeyi 0,8 ha dır. 152

153 Baraj Göl ve Göletleri: Karakaya Baraj Gölü: Enerji üretimi yapılmaktadır. DSİ ye aittir. Su yüzeyi ha dır. Sultansuyu Baraj Gölü: DSİ tarafından sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Su yüzeyi 262 ha dır. Sürgü Barajı Gölü: DSİ tarafından sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Su yüzeyi 510 ha dır. Polat Barajı Gölü: DSĠ tarafından sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Su yüzeyi 80 ha dır. Medik Barajı Gölü: DSİ tarafından sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Su yüzeyi 160 ha dır. Çat Barajı Gölü: DSİ tarafından sulama suyu, ayrıca kapılıkta Sümerbank tarafından hidroelektrik santrali olarak kullanılmaktadır. Su yüzeyi km2 dir. Akarsular: Tohma Çayı: Membadan Medik Barajına kadar olan kısımda çevre köyler için sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Medik Barajından sonra Yazıhan ovası sulamasında (DSİ) ayrıca Alarkonun işlettiği Hidroelektrik santralinde ve devamında Karakaya Baraj gölüyle birleşmektedir. Su yüzeyi 389 ha dır. Sultan suyu: Membadan Suçatı Regülatörünü, Regülatörden sonra Sultan suyu Barajını beslemektedir. DSİ tarafından işletilmekte olup kamuya aittir. Su yüzeyi 180 ha dır. Kozluk çayı: İnşasına başlanacak olan Yoncalı Barajı için malzeme temininde kullanılacaktır. Karakaya barajına dökülmekte olup kamuya aittir. Su yüzeyi 96 ha dır. Kuru Çay: Boztepe barajını besleyecek olup Karakaya barajına dökülmektedir. Su yüzeyi 87 ha dır. Ayvalı tohması çayı: Karakaya barajını ve Medik barajını beslemektedir. Sulama suyu ve enerji (Alarko) olarak kullanılmaktadır. Su yüzeyi 243 ha dır. Şiro çayı: Karakaya barajını beslemektedir. Su yüzeyi 83 ha dır. Mamikan deresi: İnşaatı devam eden Kapıkaya Barajını besleyecektir. Su yüzeyi 66 ha dır. 153

154 Proje alanı genel olarak bakir bir alandır. Yakın civarında kayısı bahçeleri vardır. Bu bahçeler bölgede kireçtaşlarından boşalan kaynaklarla sadece sulama sezonunda sulanmaktadır. Bölgede hiçbir endüstriyel faaliyet yapılmadığı için herhangi bir yüzeysuyu kullanımı bulunmamaktadır. Ayrıca proje alanı ve yakın civarında herhangi bir şekilde Resmi kurumlarca planlanmış yüzeysuyu kullanımına yönelik proje bulunmamaktadır. f) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Ocak sahasında aşırı yağış durumlarına karşı ocak sahası çevresine taşkın önleme ve drenaj kanalları yapılarak bu kanallarda birikecek sular dere yatağına verilecektir. Kuru dere yataklarına yağış sularının dışında katı, sıvı herhangi bir atık atılmayacak ve dere yataklarına herhangi bir müdahalede bulunulmayacaktır. Proje sahası ve çevresinde bulunan sürekli veya mevsimlik akış gösteren dere yataklarına planlanan inşaat ve faaliyetler dışında, katı veya sıvı atık atılmayacak, pasa veya malzeme doldurulmayacak, dere yataklarından malzeme temin edilmeyecek, doğal akışları değiştirilmeyecektir Meteorolojik ve İklimsel Özellikler a) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve İklimsel Özellikler 1) Bölgenin genel iklim şartları Malatya, Doğu-Güneydoğu ve Orta Anadolu arasında yer alan bir ovadır. Ova, kuzeyden güneye doğru hafif bir eğimle uzanır. Arazi denizden uzak ve yüksektir. Bu nedenle de Malatya'nın iklimi serttir ve karasal iklim görülür. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise çoğu kez yağışlı ve soğuk geçer. Gece ile gündüz yaz ile kıs arasındaki bir günlük sıcaklık farkları büyüktür. Yağışlar Malatya ovası ve kenar yükseltilerinde daha azdır. Güney dağlık kesimlere gidildikçe yağış artar. Bölgede yer yer Doğu, Güneydoğu ve İç Anadolu iklim özelliklerini de görmek mümkündür. İldeki yüksek platolarda İç Anadolu'nun step iklimi, Güney Ovasında Fırat-Dicle nehirleri arasının ılık iklimi ile Suriye Çölü'nün yakıcı sıcaklarının etkisinde özel bir Akdeniz iklimi görülür. Dağlık bölgelerde ise kışları soğuk olup, her iki bölgenin de etkisinde bulunan bir iklim hüküm sürer. Denizden yüksekliği (rakımı) 900 metre olarak kabul edilen Malatya'da yılın en yağışlı mevsimi ilkbahardır. Yılın günü tamamen güneşli, günü kapalı ve güneşli geçer. Geriye kalan günler ise hep parçalı bulutludur. Isı genellikle -20 ile +40 derece arasında seyreder yılından sonra günümüze kadar en düşük 154

155 sıcaklık -21,1, en yüksek sıcaklık ise +41 derece olarak tespit edilmiştir. Yıllık yağış ortalaması 382,6 mm' dir. Bu iklim şartlarının kayısı yetiştiriciliği için çok elverişli olduğu bilinmektedir. En sıcak aylar temmuz ve ağustos, en soğuk aylar ise ocak ve şubat tır. Malatya Meteoroloji İstasyonu ( ) uzun yıllar meteorolojik verileri Ek-14 de verilmiştir. 2) Basınç Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre, yıllık ortalama basınç hpa, en yüksek yerel basınç Ocak ayında hpa olup, en düşük yerel basınç Şubat ayında hpa dır. Basınç Dağılımı AYLAR YILLIK Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç(hPa) Minimum Basınç(hPa) Basınç Dağılım Grafiği Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç(hPa) Minimum Basınç(hPa) YILLIK AYLAR Şekil 26 Malatya İline Ait Basınç Dağılım Grafiği 155

156 3) Sıcaklık Malatya ilinde genellikle karasal iklim koşulları geçerlidir. İlde yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve çoğu kez kar yağışlı geçmektedir. Doğu, Güneydoğu ve iç Anadolu iklim özelliklerinin görülebildiği Malatya ili, denizden yüksek ve denize uzak olduğu için, iklim serttir. Ancak Malatya ovasını da içeren çöküntü alanında son yıllarda yapılan Karakaya ve diğer baraj göllerinin etkisiyle, iklim yumuşayarak zaman zaman Akdeniz iklimi özelliklerini göstermektedir. En çok yağış ilkbahar ve sonbaharda görülmektedir. Malatya ili yıllları meterolojik verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 13,7 0 C dir. Temmuz ayı 27,5 0 C ile ortalaması en yüksek, Ocak ayı ise 0,0 0 C ile ortalama en düşük sıcaklığa sahiptir. En yüksek sıcaklık 31 Temmuz 2000 tarihinde 42,2 0 C olarak ölçülmüştür. En düşük sıcaklık 27 Aralık 2002 tarihinde -19,0 0 C olarak ölçülmüştür. Sıcaklık dağılım grafiği Şekil 27 de verilmiştir. Sıcaklık Dağılımı Yıl/Ay YILLIK Ort. Sıcaklık ( 0 C) Max.sıcaklık ort.( 0 C) Min. Sıcaklık ort.(0c) Sıcaklık Dağılım Grafiği Yıl/Ay Ort. Sıcaklık (0C) Max.sıcaklık ort.(0c) Min. Sıcaklık ort.(0c) Şekil 27 Malatya İli ne Ait Sıcaklık Dağılım Grafiği 156

157 4) Yağış a) Ortalama Toplam Yağış Miktarı Malatya Meteoroloji İstasyonunun uzun yıllar ( ) rasatlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 372,7 mm dir. Aylara göre ortalama yağış grafiği Şekil 28 de verilmiştir. Ortalama Toplam Yağış Miktarı Yıl/Ay YILLIK TOPLAM Toplam Yağış Ortalaması mm Toplam Yağış Ortalaması mm Toplam Yağış Ortalaması mm Şekil 28 Malatya İline Ait Ortalama Toplam Yağış Dağılım Grafiği 157

158 b) Günlük Maksimum Yağış Miktarı Malatya Meteoroloji İstasyonunun uzun yıllar ( ) rasatlarına göre günlük maksimum yağış en fazla 48,2 mm ile Kasım ayında ölçülmüştür. Aylara göre ortalama yağış grafiği Şekil 29 da verilmiştir. Günlük Maksimum Yağış Miktarı Yıl/Ay YILLIK Maksimum Yağış mm Maksimum Yağış mm Maksimum Yağış mm Şekil 29 Malatya İline Ait Maksimum Yağış Dağılım Grafiği 5) Ortalama Nispi Nem Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre yıllık ortalama nem % 53,98 dir. Malatya iline ait aylık ortalama bağıl nem grafiği Şekil 30 da, aylık ortalama nem miktarları ise aşağıdaki tabloda verilmiştir. 158

159 YIL/AY YILLIK Ortalama Nem(%) Ortalama Nem(%) Ortalama Nem(%) Şekil 30 Malatya İline Ait Nem Dağılım Grafiği 6) Sayılı Günler Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre sayılı günler değerleri Tablo 69 da, sayılı günler dağılım grafiği ise Şekil 31 de verilmiştir. Buna göre ildeki yıllık ortalama sisli günler 7,7, kar örtülü gün sayısı yıllık 26,9, kar yağışlı günler sayısı 24,2 gündür. Tablo 69 Sayılı Günler Dağılımı MALATYA AYLAR YILLIK Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması

160 Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması AYLAR Şekil 31 Malatya İline Ait Sayılı Günler Dağılım Grafiği 7) Maksimum Kar Kalınlığı Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre maksimum kar kalınlığı Şubat ayında 61 cm olarak ölçülmüştür. Malatya iline ait maksimum kar kalınlığı grafiği Şekil 32 de, maksimum kar kalınlığı miktarları ise aşağıdaki tabloda verilmiştir. YIL/AY YILLIK Maksimum kar kalınlığı (cm)

161 Maksimum kar kalınlığı (cm) Maksimum kar kalınlığı (cm) Şekil 32 Malatya İline Ait Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği 8) Buharlaşma Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre, yıllık toplam açık yüzey buharlaşması 1451,4 mm, en fazla ortalama açık yüzey buharlaşması 321,8 mm. ile Temmuz ayında gözlemlenmiştir. Günlük maksimum açık yüzey buharlaşması ise 27,4 mm. ile Haziran ayında gözlemlenmiştir. Ocak, Şubat ve Mart aylarında ise buharlaşma gözlemlenmemiştir. Tablo 70 Buharlaşma Dağılımı AYLAR YILLIK Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) (Kaynak: Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü ) 161

162 Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Şekil 33 Buharlaşma Dağılım Grafiği 9) Rüzgar Rüzgar Dağılımı Malatya Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar( ) gözlem kayıtlarına göre 1. derece hakim rüzgar yönü Güneybatı (SW), 2. derece hakim rüzgar yönü Kuzeydoğu (NE), 3. derece hakim rüzgar yönü Doğu-Kuzeydoğu(ENE) ve 4. derece hakim rüzgar yönü Güney- Güneybatı(SSW) dır. 162

163 a) Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü Dağılımı Tablo 71 Esme Sayılarına Göre Rüzgar Dağılımı YÖNLER AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Yıllık N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

164 Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Yıllık NW NNW N NNE NE OCAK ŞUBAT MART WNW ENE NİSAN MAYIS HAZİRAN W 0 E TEMMUZ AĞUSTOS WSW ESE EYLÜL EKİM SW SE KASIM SSW SSE ARALIK S Şekil 34 Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Tablo 72 Rüzgar Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Ortalama Dağılım MEVSİMLER Yönler İlkbahar Yaz Sonbahar Kış N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

165 Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı İlkbahar WNW W NW NNW N NNE NE ENE E WSW ESE SW SE SSW S SSE Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Yaz N NNW NNE NW NE WNW 5000 ENE W 0 E WSW ESE SW SE SSW S SSE 165

166 Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Sonbahar NW NNW N NNE NE WNW W ENE E WSW ESE SW SE SSW S SSE Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Kış NW NNW N NNE NE WNW W ENE E WSW ESE SW SE SSW S SSE Şekil 35 Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramı 166

167 Es m a Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Ocak Ayı Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Şubat Ayı WNW NW NNW N NNE NE ENE WNW NW NNW N NNE NE ENE W 0 E W 0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Mart Ayı Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagram ı Nisan Ayı WNW W NW NNW N NNE NE ENE E WNW W NW NNW N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW SSE SSW SSE S S 167

168 Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagram ı Mayıs Ayı Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Haziran Ayı WNW W NW NNW N NNE NE ENE E WNW W NW NNW N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW SSE SSW SSE S S Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Temmuz Ayı Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Ağustos Ayı NNW N NNE NNW N NNE NW NE NW NE WNW ENE WNW ENE W E W E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW SSE SSW SSE S S 168

169 Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Eylül Ayı Esme Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Ekim Ayı WNW NW NNW N NNE NE ENE WNW NW NNW N NNE NE ENE W 0 E W 0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagram ı Kasım Ayı Es m e Sayılarına Göre Rüzgar Diyagramı Aralık Ayı NNW N 2500 NNE NNW N 2500 NNE NW NE NW NE WNW 1000 ENE WNW 1000 ENE W 0 E W 0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Şekil 36 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı 169

170 b) Yönlere Göre Rüzgar Hızı Tablo 73 Esme Hızlarına Göre Rüzgar Dağılımı METEOROLOJİK ELEMAN AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Yıllık N Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) NNE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) NE Yönünde Rüzgarı Ortalama Hızı (m/sn) ENE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) E Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) ESE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) SE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) SSE Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) S Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) SSW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) SW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) WSW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı (m/sn) W Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı(m/sn) WNW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı(m/sn) NW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı(m/sn) NNW Yönünde Rüzgarın Ortalama Hızı(m/sn)

171 Esme Hızlarına Göre Rüzgar Diyagramı Yıllık NW WNW W WSW SW NNW SSW N S NNE SSE NE SE ENE E ESE OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Şekil 37 Esme Hızlarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı c) Ortalama Rüzgar Hızı Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre yıllık ortalama rüzgar hızı 1,25 m/sn dir. Malatya iline ait aylık ortalama rüzgar hızları aşağıdaki tabloda verilmiştir. AYLAR YILLIK Ortalama Rüzgar Hızı m/sn 0,9 1,1 1,4 1,6 1,5 1,6 1,5 1,4 1,3 1,0 0,9 0,8 1,25 d) Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre maksimum rüzgar hızı Ocak ayında ve SE yönünde ölçülmüş olup değeri 27 m/sn dir. Malatya iline ait maksimum rüzgar hızları ve yönleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. AYLAR YILLIK Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü m/sn 27 SE 19,2 SSW 26,8 NW 26,2 ESE 20,5 SW 21,3 NNW 38.1 ENE 23,7 WNW 22,7 W 20,1 SSE 17,1 NE 19,5 S 27 SE 171

172 e) Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre fırtınalı günler sayısı ortalaması 0,1 olup Malatya iline ait fırtınalı günler sayısı aşağıdaki tabloda verilmiştir. AYLAR YILLIK Fırtınalı Günler Sayısı 0,1 0,1 0,3 0,3 0,2 0,1 0,1 0,0 0,1 0,0 0,0 0,1 f) Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Malatya Meteoroloji İstasyonunun rasatlarına göre ortalama kuvvetli rüzgarlı günler sayısı yıllık 29 gün olup Malatya iline ait ortalama kuvvetli rüzgarlı günler aşağıdaki tabloda verilmiştir. AYLAR YILLIK Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Faaliyetten kaynaklanacak emisyon miktarları ile ilgili Hava Kalitesi Modelleme çalışması yapılmış olup, Ek 15 de sunulmuştur. Proje alanında, yukarıda detaylı olarak anlatılan Malatya ili meteorolojik ve iklimsel özellikleri gözlenmektedir. Ancak proje alanı vadide kaldığından rüzgarın etkisi düşüktür. Malatya Meteoroloji İstasyonu meteorolojik verilerine göre, 100 yılda bir görülen 24 saatlik en büyük yağış değeri 61,6 mm dir. Yer altı sistemleri, yer üstü yapıları, yağış bertaraf kanalları 100 yılda bir görülen en büyük yağış ve olağanüstü meteorolojik olaylar dikkate alınarak planlanacaktır. Gerek yapılanma gerekse işletme aşamasında Zara ilçesine ait fevk bilgileri dikkate alınacaktır. Ek.14 de Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Değerleri, Yağış-Şiddet-Süre Tekerrür Eğrileri, Fevk Raporu verilmiştir Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği nin Kontrolü Yönetmeliği ve Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğine göre mevcut ve yeni kurulacak tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesislerde bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar ile yeni kurulacak tesisler için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi 172

173 (kg/saat) değerleri tabloda verilen değeri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi taktirde; günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır hükmü getirilmiştir. Tablo 74.Kütlesel Debiler Emisyon Normal İşletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler (kg/saat) Toz Bacadan Baca Dışındaki Yerlerden 10 1 Üretim Aşamasında Kontrolsüz Çalışma Yapılması Durumda Oluşacak Toplam Toz Emisyonu: =316,78 kg/sa kg/sa, Üretim Aşamasında Kontrollü Çalışma Yapılması Durumda Oluşacak Toplam Toz Emisyonu: = 31,4 kg/sa olarak hesaplanmıştır. Toz emisyonu hesapları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucunda üretim aşamasında saha içerisinde oluşacak olan toz emisyonu(31,4 kg/sa); tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde verilen 1 kg/saat değerinden düşük olduğu için hava kalitesi modellemesi yapılmıştır. Modelleme Malatyaİstasyonunun uzun yıllar verilerine, en uyumlu yıl olan 2010 yılı saatlik verileri göz önüne alınarak yapılmıştır. Bu değerler matematiksel hesaplama metodu kullanılarak hesaplanmış ve modellemede kullanılan parametrelere ve varsayımlara dayalı olarak yapılmıştır. Bu nedenle parametrelerde meydana gelebilecek anlık sapmalar, örneğin rüzgarın yönünde herhangi bir değişme, yağış miktarı gibi yapılan konsantrasyon dağılım hesabı değişecektir. Hesaplamalarda kullanılan uzun yıllar ortalamalarına dayanan meterolojik verilerin sabit olduğu varsayılmıştır. İlgili modelleme incelendiğinde görüleceği üzere, çöken toz için 24 saatlik değer 51,930 g/m 2, havada asılı partiküller için ise 24 saatlik değer 20,15501μg/m 3 olarak ortaya çıkmıştır. Buna göre, ortaya çıkması muhtemel çöken ve havada asılı toz emisyonunun en yakın yerleşim yeri için 750 m. mesafedeki Darılı Köyü ne bağlı yerleşimlere olumsuz bir etkisinin olmayacağı düşünülmektedir. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler İle Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Projenin arazi hazırlığı, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde gerçekleştirilecek faaliyetlerin yerel ve bölgesel iklimde bir etki meydana getirmesi beklenmemektedir. 173

174 4.7. Flora-Fauna a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Faunası Doğu Anadolu Bölgesi nde, Malatya İli, Kuluncak ilçesi, Darılı Köyü mevkiinde, ruhsat sahası 2289,45 ha alanda Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi Proje Alanı ve Çevresinin Floristik Değerlendirmesi çalışması; Literatür çalışmalarına ve kısa süreli arazi gözlemlere dayanmaktadır. Bölgenin ekolojik yapısıyla ilgili detaylı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Flora Vejetasyon Fitocoğrafik Bölge: Ülkemiz topografik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından dolayı 3 floristik bölgenin etkisi altındadır. Bunlar; Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa Sibirya bölgeleridir. Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi nin bulunduğu Doğu Anadolu Bölgesi geniş anlamda İran-Turan Fitocoğrafik Bölgesi sınırları içinde yer almaktadır (Bkz. Şekil 38). Şekil 38 Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri Iran-Turan bölgesi iklim, flora ve vejetasyon açısından oldukça iyi karakterize edilmektedir. Fizyonomik açıdan hemikriptofit ve kamefitlerin hakim olduğu bu bölge floristik açıdan komşu bölgelerle çok az bir yakınlık gösterir. 174

175 Iran-Turan bölgesi tüm olarak bir çok türle birlikte tribus, cins ve seksiyon gibi diğer yüksek taksonların evrim ve gen merkezini teşkil eden bağımsız bir bölgedir. Ağaçsı olmayan kserofitler açısından doğu Holarktik alemin en zengin bölgesi olarak kabul edilir. Birçok monotipik cinsin yanında çok sayıda tür içeren Astragalus, Acantholimon, Cousinia gibi büyük cinslerinde çıkış merkezi yine Iran-Turan bölgesidir. Achillea, Alyssum, Aethionema ve Isatis gibi cinsler Iran-Turan bölgenin Iran-Anadolu provensinden Orijinlenmektedir. Zohary (1973) Türkiye'de Iran-Turan bölgesini dört sektöre ayırmaktadır: 1- Doğu Anadolu yüksek dağları 2- İç Anadolu sektörü 3- Güneydoğu Anadolu sektörü 4- Mezopotamya sektörü Araştırma alanının yer aldığı İç Anadolu sektörü ise fitocoğrafik özellikleri nedeniyle 2 kısma ayrılmaktadır. Ancak bu ayrım bugün pek rağbet görmemektedir. Son yıllarda yapılan çalışmalara göre (Akman, 1993; Takhtajan, 1986) araştırma bölgesi bitki coğrafyası bakımından şu şekilde değerlendirilebilir. A- Batı Asya Alt Bölgesi B- Orta Asya Alt Bölgesi Batı Asya alt bölgesi ise 8 provense (alana) ayrılmıştır: 1- Mezopotamya alanı 2- Orta Anadolu alanı 3- Doğu Anadolu- İran alanı 4- Turan veya Aral-Kaspiyen alanı 5- Hirkaniyen alanı 6- Türkmenistan alanı 7- Kuzey Belucistan alanı 8- Batı Himalaya alanı Buna göre çalışma alanı, bitki coğrafyası açısından Holarktik alemde, Tetiz alt alemine bağlı, İran-Turan Bitki Coğrafyası bölgesinin, Batı Asya alt bölgesine ait Doğu Anadolu- İran alanına bağlanmaktadır. Bölgenin doğal bitki örtüsü yükselti ve iklim özelliklerine göre şekillenmiştir. Doğu Anadolu Bölgesinde ortalama yükseklik m nin üzerindedir. Bölgenin klimaks bitki topluluğu Pinus sylvestris (Sarı çam) dir. Bununla birlikte bölgede Pinus sylvestris ormanları 175

176 devamlı olmayıp kesintili hatta izole lokal topluluklar halindedir. Antropojen etkilerle Pinus sylvestris ormanlarının regressif gelişimi sonucu tarım dışı kalan alanlar, ikliminde etkisiyle nemli çayırlara (ekorşe) dönüşmüştür. Doğu Anadolu Bölgesi genel anlamda yarı-karasal iklim kuşağının etkisi altındadır. Karasallığın bir sonucu olarak bölgede yağışlar yaz aylarında toplanmıştır. Yağışın yaz aylarına lokalize olmasının bir sonucu olarak yazın otlaklarda vejetatif gelişim maksimuma ulaşmaktadır. Bu nedenle Doğu Anadolu Bölgesinde nemli çayırların egemen olduğu yüksek dağ stepleri hakimdir. Doğu Anadolu bölgesi yüksek kesimlerinde ekorşe çayırlar (yüksek dağ stepleri) hakim iken Kura vadisi gibi derin vadilerde mikro klimanın bir sonucu olarak daha çok yaprak döken türlerin egemen olduğu bir örtü hakimdir. Proje sahası ve yakın çevresinde tarım alanları dışında Yüksek Dağ Bozkır (Step) ekosistemlerini barındırmaktadır. Yüksek Dağ Bozkırları (Step) Taban suyunun belirleyici olmadığı eğimli yada kısmen düz alanlardaki tek yada çok yıllık Gramineae ler ile birlikte kamefitlerin fizyonomiye hakim olduğu, m ler arasında orman ve tarım alanları dışında kalan vejetasyon tipidir. Yüksek dağ steplerini karakterize eden başlıca türler; Festuca varia, Agrostis stolonifera, Alopecurus aequalis, Bromus pumilio, Dactylis glomerata,, Gaudiniopsis niacra,, Phleum pratense, Poa nemoralis, P. bulbosa var. vivipara, P. pratensis gibi Gramineae lerin yanı sıra Acanthus diascorides, Aster alpinus, Helichrysum plicatum, Myosotis lithospermifolia, Subbaldia parviflora, Alchemilla caucasica, Anthemis cretia, Draba bruinfolia, Gentiana verna, Minuartia anatolica yaygın ve dominant durumdadır. Yüksek dağ stepleri hayvancılık bakımından büyük önem taşır. Nisan ayının sonundan itibaren ve mayıs ayı başlarında karların ortadan kalkması ve karasallık nedeniyle sıcaklığın hızla yükselmeye başlamasıyla vejetatif gelişim hızlanır. Erken ve aşırı otlatma ile birlikte yüksek dağ bozkırları biyomas kaybına uğrar. Otlatmanın yoğun olduğu bu alanlarda; Agropyron intermedium, Agropyron repens (tarla ayrığı), Alopecurus pratensis (tilki kuyruğu), Artemisia sp.(yavşan otu), Alchemilla 176

177 caucasica, Bromus tomentalus, Bromus erectus, Centaurea depressa (Peygamber çiçeği), Galium verum, Lotus corniculatus (gazal boynuzu), Medicago varia, Onobrychis cornuta (korunga), Phleum hirsitum, Ranunculus orientalis (Düğün çiçeği), Salvia verticillata (Dağ adaçayı), Taraxacum officinale (aslan dişi), Trifolium hybridum (üçgül), Thymus fallax (kekik), Veronica orientalis, Vicia sativa (fiğ) en sık rastlanan türlerdir. Lokal olarak yamaçlarda, Quercus spp., Cotoneaster nummularia, Juniperus oxycedrus subsp. oxycedrus, Rosa foetida, R. canina, R. montana subsp. woronowi, Rubus idaeus, R. canascens, Prunus divaricata subsp. divaricata, Crataegus monogyna subsp. monogyna, C. orientalis var. orientalis, Colutea cilicica gibi ağaçsı yada çalımsı bozuk orman kalıntıları söz konusudur. Bu türler tarım yapılmayan eğimli alanlarda lokal topluluklar oluşturabildiği gibi bazen tek tek de bulunmaktadır. Türler, endemik, nadir ve nesli tehdit altında olan bitki türleri Literatür taraması ve kısa süreli arazi gözlemleri sonucu tespit edilen endemik nadir ve nesli tehdit altında olan tür listesi Tablo 75 de verilmiştir. Dogu Anadolu Bölgesinin floristik yapısı ile ilgili çalısma yapan çalışmaları; Öztürk (1983; 1988), Seçmen, Oflas ve Gemici (1989), Yıldırımlı (1995), Yıldırımlı ve Güner (1989), Yıldırımlı ve Dönmez (1998), Özçelik (1987; 1989), Behçet (1989; 1990; 1991; 1996; 1998; 1999; 2001a; 2001b), Behçet ve Oflas (1991), Behçet ve Altan (1993, 1994), Behçet ve Özgökçe (1996), Behçet ve Ünal (2001; 2002), Behçet ve Karabacak (2002), Adıgüzel ve Ekim (1991), Ögün ve Altan (1992), Altan ve Behçet (1994; 1995), Altan ve Ugurlu (2000), Gümüs (1994), Öztürk ve Boynukara (1992), Özçelik ve Behçet (1992), Özçelik ve İlçim (1994), Aytaç (1994), Öztürk ve Behçet (1998), Öztürk (2000; 2004), Tugay ve Öztürk (2003), Adıgüzel ve Koyuncu (1999), Koyuncu ve Demirkus (2000), Özgökçe ve Behçet (2000; 2001; 2002), Özgökçe (2001; 2004), Özgökçe ve Tan (2005), (Özgökçe ve ark.2005), Ünal ve Behçet (2002; 2003), Fırat (2002), Karabacak (2003), Armagan (2003), Almanar (2003), Altıok ve Behçet (2005), Bingöl (2004), Bani (2004), Pınar (2005) ve Ünal (2005), Arabacı, T., Yıldız, B (2004) çalısmaları sayılabilir. Davis tarafından Türkiye florasında kullanılan kareleme sistemine göre araştırma alanı B6 karesi içinde yer almaktadır. Gerçekleştirilen literatür taraması ve kısa süreli arazi gözlemlerine dayanılarak alandaki flora türleri tespit edilmiştir. Tespit edilen tür ve tür altı taksonlar koruma statüleri ile beraber Tablo halinde sunulmuştur. (Bkz. Tablo 75) Endemik, nadir ve nesli tehdit altında olan bitkilerin tamamı IUCN kategorilerine göre sınıflandırılmış olup 18 adet LR (lc), 3 adet LR(cd), 7 adet LR (nt) ve 4 adet VU kategorisinde bitki türü bulunmaktadır. 177

178 IUCN tehlike kategorileri Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı (Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler) Red Data Book of Turkish Plants (Pteridophyta and Spermatophyta) Ekim ve ark. 2000, Ankara adlı eser baz alınarak değerlendirilmiştir. IUCN Kategorileri; CR-CRITICALLY ENDANGERED-Çok Tehlikede: Bir takson çok yakın bir gelecekte yok olma riski altında ise bu gruba konur. EN-ENDANGERED-Tehlikede: Bir takson oldukça yüksek bir risk altında ve yakın gelecekte yok olma tehlikesi altında olup, ancak henüz CR grubunda degilse EN grubuna konur. VU-VULNERABLE-Zarar Görebilir: CR ve EN gruplarına konamamakla birlikte; doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar bu gruba konur. Ülkemizde orta vadede tehdit altında olabileceği düşünülen ve birden fazla lokaliteden bilinen bazı türler bu kategoriye konmuştur. Ayrıca şimdilik durumlarında tehlike olmayan bazı türler, gelecekte korunmalarının sağlanması için, bu kategoriye konmuşlardır. LR-LOWER RISK-Az Tehdit Altında: Üstteki gruplardan herhangi birine konamayan, onlara göre populasyonları daha iyi bitkiler bu kategoriye konur. Populasyonları oldukça iyi ve en az 5 lokaliteden bilinenler bu kategoriye konmuştur. Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek 3 alt kategorisi vardır: LR (cd) Conservation Dependent -Koruma Önlemi Gerektiren Takson 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine konulacak ve hem tür, hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler. LR (nt) Near Threatened -Tehdit Altına Girebilir Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar. LR (lc) Least Concern - En Az Endişe Verici Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayanlar. 178

179 Tablo 75 Endemik, Nadir ve Nesli Tehdit Altında Olan Bitki Türleri ve IUCN Tehlike Kategorileri FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI IUCN ACANTHACEAE Acanthus hirsutus Boiss. - LR (lc) APIACEAE Bunium paucifolium DC. var. brevipes (FREYN ET SINT) HEDGE ET LAMOND - LR (lc) APIACEAE Ferulago pauciradiata BOISS. ET HELDR. - LR (lc) APIACEAE Malabaila lasiocarpa Boiss. - LR(lc) ASTERACEAE Centaurea tomentella HAND.-MAZZ. Peygamber çiçeği LR (nt) ASTERACEAE Centaurea brevifimbriata HUB.-MOR. Peygamber çiçeği LR (lc) ASTERACEAE Cousinia cataonica BOISS. ET HAUSSKN. - LR (nt) ASTERACEAE Anthemis wiedemanniana Fisch. & C.A.Mey. Papatya LR(lc) ASTERACEAE Inula fragilis Boiss. et Hausskn. VU BORAGINACEAE Onosma neglectum Riedl Emzik otu LR(cd) BRASSICACEAE Eryssimum uncinatifolium Boiss. - LR(lc) CAMPANULACEAE Campanula scoparia (Boiss. et Hausskn.)Dambolt LR (nt) CARYOPHYLLACEAE Arenaria acerosa Boiss. - LR (lc) CARYOPHYLLACEAE Silene brevicaulis BOISS. Nakil LR (lc) CARYOPHYLLACEAE Dianthus masmenaeus BOISS. var. glabrescens BOISS. Karanfil LR (lc) CONVOLVULACEAE Convolvulus galaticus Rostan ex choisy LR (lc) FABACEAE Astragalus lamarckii Boiss. Geven LR (lc) FABACEAE Onobrychis argyrea Boiss. subsp. argyrea Korunga LR (lc) FABACEAE Trigonella kotschyi Fenzl. - LR (lc) GUTTIFERAE Hypericum thymopsis Boiss. Binbirdelikotu LR (nt) LAMIACEAE Salvia hypargeia Fisch. Et Mey. Adaçayı LR (lc) LAMIACEAE Cyclotrichium niveum (BOISS.) MANDEN. ET SCHENG. - VU LAMIACEAE Origanum haussknechtii BOISS. Dağ çayı LR (cd) LAMIACEAE Phlomis armeniaca Willd. - LR(lc) LAMIACEAE Nepeta aristata Boiss.et Kotschy. Ex Boiss. - LR (nt) LILIACEAE Allium sintenisii Freyn. Yabani Soğan LR (nt) LINACEAE Linum flavum L.subsp. scabrinerve (Davis) Davis LR (lc) PAPAVERACEAE Papaver triniifolium BOISS. Gelincik LR (lc) PLUMBAGINACEAE Acantholimon strigillosum BOKHARI Kirpidikeni VU SCROPHULARIACEAE Verbascum anastasii NAB. Sığır kuyruğu VU SCROPHULARIACEAE Verbascum urceolatum HUB.-MOR. Sığır kuyruğu LR (nt) SCROPHULARIACEAE Veronica orientalis MILLER subsp. carduchorum P. H. DAVIS EX M. A. FISCHER - LR (cd 179

180 Proje sahasından tespit edilen ve tehlike durumu IUCN kriterlerine göre LR(cd) (Conservation Dependent -Koruma Önlemi Gerektiren) ve VU (Vulnerable-Zarar Görebilir) olan türler için özel koruma önlemleri alınması gerekmektedir. Proje sahasında endemik ve nesli tehdit altında olan türlere rastlanılması halinde; İnşaa sürecinde ya da daha evvel özellikle faaliyet alanı ve yakın çevresinde bulunabilecek aşağıda belirtilen tehdit altındaki taksonların tohumları mutlaka toplanmalıdır. Tohumların bir kısmı ilgili Tohum Gen Bankalarına ulaştırılmalıdır. Koruma gerektiren türler tohum yada fide olarak ekolojik özellikleri yakın olan alan dışı habitatlara taşınarak (Ex-Situ) yeni populasyonlar oluşturulmalıdır. Yeni habitatlarda tohumların çimlenme başarıları ve fidelerin hayatta kalma başarıları en az 5 yıl izlenmelidir. Proje sahası için yapılmış ayrıntılı flora-fauna çalışmalarını içeren Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek.10 da verilmiştir. BORAGINACEAE Onosma neglectum RIEDL. LR (cd) LAMIACEAE Origanum haussknechtii BOISS. LR (cd) SCROPHULARIACEAE Veronica orientalis MILLER subsp. carduchorum P. H. DAVIS EX M. A. FISCHER LR (cd) ASTERACEAE Inula fragilis Boiss. et Hausskn. VU LAMIACEAE Cyclotrichium niveum (BOISS.) MANDEN. ET SCHENG. VU SCROPHULARIACEAE Verbascum anastasii NAB. VU PLUMBAGINACEAE Acantholimon strigillosum BOKHARI FAUNA Proje; Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletmeciliğidir. Genel anlamda Yüksek Dağ Bozkırları ve step arazilerin yoğunlukta olduğu bir alandır. Saha omurgalı hayvanların Amphibia, Reptilia, Aves ve Mammalia sınıflarına ait çok sayıda tür için doğal bir yaşam alanı oluşturmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında her türlü faaliyetin dikkatle ve özenle yapılması gerekmektedir. Proje sahası ve yakın çevresinde yer alan karasal fauna türleri araştırılmış ve bu bölümde detaylandırılmıştır. Raporun hazırlanmasında bölgede daha önceki yıllarda yapılan arazi çalışmalarından elde edilen bilgiler ile Mayıs 2012 de yapılan arazi çalışmaları ve literatür bilgileri kullanılmıştır. Arazi çalışması sırasında fauna elemanlarının saptanmasına yönelik çalışmalar 180

181 tarafımdan yapılmıştır. Ayrıca arazideki dışkılar, ayak izleri, yenmiş besin kalıntıları ve baykuş pelletleri de kaydedilmiştir. Çalışma alanı içerisinde arazi çalışması yapılarak alandaki biyotop tipleri belirlenmiş ve optik olarak görüntülenmiştir. Çalışılan güzergâh genel olarak kayalık, yüksek dağ stepleri ve bozuk orman vejetasyonu varlığı ile tanımlanabilir. İkiyaşamlılar; Semenderler, Karakurbağaları ve Sukurbağaları bu sınıfa girer. Bu sınıf içinde nokturnal ve diurnal türler bulunur. Genel olarak seçilen örneklik alanlardaki sulak ve karasal alanlar gece ve gündüz gezilerek kepçe ve elle türlerin örneklemesi yapılmaktadır. Tespit edilen türler tablo halinde sunulmuştur. Sürüngenler: Sürüngen sınıfının üyeleri poikiloterm hayvanlar olup, Türkiye nin içinde bulunduğu coğrafyada tamamı zorunlu kış uykusuna girerler. Daha çok bölgedeki sürüngen türlerinin fauna listesinin oluşturulmasında kaynaklardan faydalanılmıştır. Genel olarak sürüngen faunasının saptanmasına yönelik çalışmalarda arazi gezilerek, taş altları kontrol edilir, yakalamak için uzun saplı pensler kullanılmaktadır. Tespit edilen türler tablo halinde sunulmuştur. Kuşlar: Türkiye kuşları yerli, yaz göçmeni ve kış göçmeni olarak gruplandırılabilir. Eylül ayında yapılan arazi çalışmalarında yerli kuşlara ilaveten göçmen türlere de rastlama imkânı olmuştur. Tespit edilen türler tablo halinde sunulmuştur. Kuşlarla ilgili çalışmalarda teleskop, dürbün, video kamera kullanılmıştır. Kaydedilen örnekler göçmenlik durumuna göre listelenmiş, tanımlama güçlüğü olduğu durumlarda video kamera kayıtlarından yararlanılmıştır. Ayrıca literetür kayıtlarından da yararlanılmıştır. Memeli hayvanlar: Alandaki memeli hayvan türleri içinde homoterm ve heteroterm türler yer almaktadır. Böcekçil memeliler, Yarasalar ve bazı kemirgenler heteroterm özellik gösterirken diğerleri homotermdir. Buna göre memeli örneklerinin saptanması için arazideki yuvalar, hayvan izleri ve dışkıları incelenmiştir. Tespit edilen türler tablo halinde sunulmuştur. Çalışma alanında saptanan Omurgalı Hayvan türlerinin sınıflarına göre yüzdeleri Şekil 39 da verilmiştir. Buradan görüleceği gibi alanda en fazla tür % 63 lük bir oranla kuşlara ait olup, bunu %21 oraniyla sürüngenler, % 15 oranıyla memli hayvanlar takip etmektedir. İkiyaşamlı türler ise alanda 1 tür ile temsil edilmekte olup, %1 lik bir oranı göstermektedir. 181

182 Şekil 39 Bölgede Saptanan Karasal Fauna Elemanlarının Tür Sayısı Bakımından Birbirlerine Oranları İkiyaşamlılar İkiyaşamlılar Caudata ve Anura takımları içinde yer almaktadır. Caudata takımı kuyruklu iki yaşamlıları (semenderler) kapsayan takımdır. Semenderler içinde karasal ve sucul olan türler vardır. Bu sınıfın türleri soğukkanlı oluşları itibariyle genelde bahar aylarından itibaren aktivite gösterirler, soğuk sezonda su altında dip çamurunda veya toprak altında inaktif olarak bulunurlar. Anura takımı kuyruksuz iki yaşamlıları (kurbağaları) kapsar ve kurbağalar da kara ve su kurbağası olmak üzere ülkemizde iki grup halinde bulunur. Proje alanı ve yakın çevresinde kara ve su kurbağaları bulunmaktadır. Türkiye genelinde de oldukça yaygın olan bu türler koruma statüleriyle birlikte Tablo 76 da verilmiştir. Buna göre bölgede tehlike altında olan ikiyaşamlı türü bulunmamaktadır. 182

183 Tablo 76 Proje Hattındaki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan İkiyaşamlı Türleri ve Koruma Statüleri Takım / Familya Tür ve Türkçe adı Habitatı Koruma Statüsü Anura/ Bufonidae Bufo viridis (Pseudepidalea viridis) Gece Kurbağası Dere kenarı yoğunluklu olmak üzere nemli topraklar Bern Ek- II IUCN LC Sürüngenler Sürüngen türleri Testudines ve Squamata olmak üzere Reptilia sınıfının 2 takımına ait olan türlerdir. Bu takımlardan Testudines kaplumbağa türlerini içerir; kaplumbağalar da karasal ve sucul türler olmak üzere iki ayrılır. Sucul türler içinde de tatlısu ve deniz bitotoplarına uyum sağlamış türler bulunur. Squamata ise kertenkele ve yılan türlerini kapsamaktadır. Tablo 77 de verilen türlerin proje alanı ve yakın çevresinde zaman zaman görülme olasılığı yüksektir. Sürüngen türleri Testudines ve Squamata olmak üzere Reptilia sınıfının 2 takımına ait olan türlerdir. Bu takımlardan Testudines kaplumbağa türlerini içerir; kaplumbağalar da karasal ve sucul türler olmak üzere iki ayrılır. Sucul türler içinde de tatlısu ve deniz bitotoplarına uyum sağlamış türler bulunur. Squamata ise kertenkele ve yılan türlerini kapsamaktadır. Bölgede saptanan toplam sürüngen türleri koruma statüleri ile birlikte Tablo 77 de verilmiştir. Tablo 77 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Sürüngen Türleri Ve Koruma Statüleri Takım / Familya Tür ve Türkçe adı Habitatı Koruma Statüsü Bern IUCN Testudınata/ Testudınıdae Squamata/ Gekkonidae Testudo graeca Yaygın Tosbağa Cyrtopodion kotschyi İnce parmaklı keler Kuru, taşlı ve kumlu arazilerde, bağ- bahçe arasında Kayalık alanlarda ve bina duvarlarında Ek- II Ek- II VU LC Laudakia ruderata Bozkır keleri Çöl veya çölümsü steplerde,taşlı ve topraklı alanlarda 3000 m ye kadar bulunmaktadır. Ek-III Laudakia stellio Dikenli keler Kayalık ve taş duvarlarda bazen de ağaçlarda 500m ye Ek-III 183

184 kadar Squamata/Scıncıdae Ablepharus kitaibellii İnce kertenkele Kısa bitkili açık yerlerde, maki seyrek ağaçlı kısımlarda yaşar. Taş altı ve yapraklar altında gizlenir. Ek- II LC Eumeces schneideri kertenkele Sarı Çalılık veya bahçe gibi açık arazide taşlık kısımlarda yaşar. Ek- III Squamata/ Lacertidae Squamata/ Typhlopidae Squamata/ Colubridae Mabuya vittata Şeritli kertenkele Ophisops elegans Tarla kertenkelesi Lacerta cappadocica Kayseri kertenkelesi Ophisops elegans Tarla kertenkelesi Typhlops vermicularis Kör yılan Dolichopis jugularis Kara Yılan Coluber ravergieri Kocabaş yılan Coluber schmidti Kırmızı yılan Eirenis coronella Halkalı yılan Eirenis modestus Uysal yılan Elaphe quatuorlineata Sarı yılan Taş altları ile kendi kazdıkları veya diğer hayvanlara ait deliklerde gizlenirler.açık ve ormanlık arazide çalılık ve taşlık kısımlarda yaşarlar. Çalı ve taş diplerinde de gizlenirler. Az bitkili açık alanlarda, taşlı ve topraklı zeminde yaşar. Seyrek bitkili kayalık ve taşlık, taş yığınları olan kısımlar ve ağaçlarda yaşar Az bitkili açık alanlarda, taşlı ve topraklı zeminde yaşar Orman içinde toprak altında Ovalarda taşlık dere kenarları, yamaç ve tarlalar ile bataklıklarda yaşar Az bitkili taşlık bölgeler Taşlık ve çalılık dere kenarları, yamaçlar ve tarlalarda yaşar Az bitkili taşlık bölgeler Az bitkili taşlık bölgeler Seyrek ormanlık çalılık ve taşlık kısımlarda yaşar. Ek-III Ek-III Ek- II Ek-III Ek- II Ek-III Ek-III Ek-III Ek-III Ek- II LC LC LC LC LC LC LC NT 184

185 Squamata/ Viperidae Testudınata/ Testudınıdae Squamata/ Gekkonidae Rhynchocalamus melanocephalus Toprak yılanı Natrix natrix Yarısucul yılan Telescopus fallax Kedigözlü yılan Vipera ammodytes Boynuzlu engerek Vipera lebetina Koca engerek Testudo graeca Yaygın Tosbağa Cyrtopodion kotschyi İnce parmaklı keler Kurak ve taşlık steplerde yaşar Suya yakın çayırlıklarda Güneşli ve taşlık yamaçlar yol kenarı ve harabelerde yaşarlar Alçak boylu bitkilerle örtülü kuru ve taşlık kısımlarda yaşar Ormansız düz ova ve taşlık kısımlarda yaşar Kuru, taşlı ve kumlu arazilerde, bağ- bahçe arasında Kayalık alanlarda ve bina duvarlarında Ek-III Ek-III Ek- II Ek- II Ek- II Ek- II Ek- II LC LC LC LC NT VU LC Laudakia ruderata Bozkır keleri Çöl veya çölümsü steplerde, taşlı ve topraklı alanlarda 3000 m ye kadar bulunmaktadır. Ek-III Laudakia stellio Dikenli keler Kayalık ve taş duvarlarda bazen de ağaçlarda 500m ye kadar Ek-III Squamata/Scıncıdae Ablepharus kitaibellii İnce kertenkele Kısa bitkili açık yerlerde, makiseyrek ağaçlı kısımlarda yaşar. Taş altı ve yapraklar altında gizlenir. Ek- II LC Eumeces schneideri Sarı kertenkele Çalılık veya bahçe gibi açık arazide taşlık kısımlarda yaşar. Ek- III 185

186 Kuşlar Proje alanı ve yakın çevresinde (proje alanından 2 km lik yarıçap mesafesince bir daire şeklinde araştırma alanını oluşturmuştur), fabrika alanı ve tesisi alanlarını çalışma alanında tespit edilen karasal ve sucul biyotoplarda göçmenlik statüsüne göre; 1) Yerli, 2) Yaz göçmeni, 3) Kış göçmeni Olmak üzere kuş türlerine mevsimsel olarak rastlamak olanaklıdır. Bu gruplarda yerli kuşlarla yaz göçmeni kuşlar hat civarında üreme yaparlar. Alanda genellikle tarla kuşları, ötücü kuşlar, karasal formlar ağırlıklı olarak bulunmaktadır. Ayrıca gündüz yırtıcıları ve su kenarında avlanan ve yaşayan kuşların da varlığı söz konusudur. Bölge çok sayıda yerli ve üreyen kuşları barındırmasının yanında, çalışma alanının dar oluşu göçmen kuşların proje çalışmasından etkilenişini en aza indirgeyecektir. Alanda saptanan kuş türleri, göçmenlik durumları ve koruma statüleri Tablo 2.3 te verilmiştir. Tablo 78 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Kuş Türleri ve Koruma Statüleri 186

187 187

188 Kısaltmalar Tehlike Sınıfları (IUCN) Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern) EX (Extinct) - Tükenmiş E (Endangered) - Tehlikede V (Vulnarable) - Zarar görebilir R (Rare) - Nadir I (Unknown) - Bilinmiyor K (Insufficinitly known) - Yetersiz bilinenler O (Out of danger)- Tehlike dışı Ek II : (SPFS; Strictly Protected Fauna Species) Kesinlikle korunması gereken hayvan türleri Ek III : (PFS; Protected Fauna Species) Korunması gereken hayvan türleri 188

189 Memeli Hayvanlar Proje alanı etrafında yapılan çalışmalarda yarasaların yuvalanması için uygun mağara ve benzeri yapıların bulunmadığı, etrafta gözlenen veya olası türlerin su etrafına beslenmek için yerleşkelerden veya uzaktaki kayalık alanlardan gelen türler olduğu söylenenbilir. Alanda bulunma olasılığı olan memeli türleri aşağıdaki tabloda koruma statüleri ile birlikte verilmiştir. Buna göre saptanan türlerin hemen hemen hepsinin IUCN Red List e göre LC yani Yaygın Türler kategorisinde olduğu görülmüştür. Burada listelenen türler dışında başka memeli hayvan türleri rastlantısal olarak alanda görülebilir. Tablo 79 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri 189

190 Kısaltmalar Tehlike Sınıfları (IUCN) Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern) EX (Extinct) - Tükenmiş E (Endangered) - Tehlikede V (Vulnarable) - Zarar görebilir R (Rare) - Nadir I (Unknown) - Bilinmiyor K (Insufficinitly known) - Yetersiz bilinenler O (Out of danger)- Tehlike dışı Ek II : (SPFS; Strictly Protected Fauna Species) Kesinlikle korunması gereken hayvan türleri Ek III : (PFS; Protected Fauna Species) Korunması gereken hayvan türleri Yapılan arazi çalışma verileri, literatür çalışmaları sonucunda bu alanda saptanan fauna elemanlarının, habitatlarını, populasyon yoğunluklarını, ulusal ve uluslararası korunma durumlarını gösteren envanter tablolar oluşturulmuştur. Tehlike dereceleri ve bunlarla ilgili koruma statüleri Bern Sözleşmesi kapsamındaki Ek listeler (Ek 2 Kesin Olarak Koruma Altına Alınan Fauna Türleri, Ek 3 Korunan Fauna Türleri) ile IUCN (Uluslararası Doğayı Koruma Birliği) tarafından hazırlanmış olan ERL (European Red List) ve Red Data Book`a göre belirlenmiştir. Bunların yanında kuş, sürüngen ve memeli hayvan türleri için, T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları nın Ek-I Çevre ve Orman Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları, Ek-II Merkez Av Komisyonunca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları, Ek-III Merkez Av Komisyonunca Avına Belli Edilen Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları listeleri göz önünde bulundurulacaktır. Yapılan arazi çalışma verileri, literatür çalışmaları sonucunda proje yeri ve çevresinde endemik bir türe rastlanmamıştır. Ayrıca fauna türleri için yavrulama, yiyecek araştırma, kışı geçirme, yuva yapma ve göç amaçlı hassas alanlar bulunmamaktadır. Proje yeri veya çevresinde koruma altına alınmış herhangi bir tür tespit edildiği takdirde ulusal mevzuat ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşme hükümlerine uygun olarak gerekli önlemler alınacak ve söz konusu türler korunacak, Merkez Av Komisyonu Kararları na uygun hareket edilecektir. Ayrıca yasal mevzuatlar çerçevesinde doğal ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına özen gösterilecek, proses ve çevreye yapılacak yatırımlar ile çevreye pozitif değerler kazandırmada süreklilik sağlanacaktır. 190

191 Ayrıca koruma altına alınmış herhangi bir tür tespit edildiği takdirde Bern Sözleşmesi Ek-4 listesinde yer alan koruma koşullarına uygun olarak gerekli önlemler alınacak ve söz konusu türler korunacaktır. Proje Etki Alanı Flora-Faunası Proje etki alanında da proje alanında bulunmakta olan flora ve fauna türleri görülmektedir. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora-Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje alanındaki bitki türleri bölge genelinde sıkça rastlanan kozmopolit türler olup, bu türler arasında endemik ve Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınmış türler bulunmamaktadır. İşletme sırasında yapılacak çalışmalardan dolayı nesli tehlikeye girecek veya yok olacak flora bulunmamaktadır. Bu kapsamda özel bir koruma önlemi alınmasına gerek bulunmamaktadır. Faaliyet alanının bulunduğu bölgedeki fauna türleri arasında nadir ve nesli tehlike altında türler bulunmamaktadır. Faaliyet sırasında tüm mevzuatlara uyularak, fauna türlerine zarar verilmeyecektir. Projenin her aşamasında, Bern Sözleşmesi Ek 2 kapsamında yer alan Fauna türlerinin korunması için Bern Sözleşmesinin 6. Maddesinde yer alan ve aşağıda belirtilen yasaklamalara uyulacaktır. a) Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri; b) Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek; c) Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek; d) Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak; e) Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun 191

192 kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulmasını ve iç ticareti. Projenin her aşamasında, Bern Sözleşmesi Ek 3 kapsamında yer alan Fauna türlerinin korunması için Bern Sözleşmesinin 7. Maddesinde yer alan ve aşağıda belirtilen önlemlere uyulacaktır. a) Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, b) Yabani faunayı yeterli popülasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasına, c) Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesine Koruma Alanları(Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Kapsamında) a) Proje Alanı ve Etki Alanı Koruma Alanları Proje Alanı Koruma Alanları Proje alanı, ÇED Yönetmeliği EK-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate alınarak ve aşağıda verilen mevzuat kapsamında değerlendirilmiştir. 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar: a)9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. b)1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c)21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve 192

193 Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar yoktur. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır. d)31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. e)2/11/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" bulunmamaktadır. f)9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. g)18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır. ğ)31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler; Ocak alanının büyük kısmı orman arazisidir. ÇED Belgesi alındıktan sonra işletme alanının genişlemesine göre gerekli orman izinleri alınacaktır. ÇED Olumlu Belgesi alınmış alanlarda önceden çalışma yapılmış olup, ilgili alan için orman izinleri alınmıştır. Alınmış orman izinleri EK 12 de verilmektedir. Planlanan proje ile ilgili Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu ve Görüş Yazısı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-5) Elazığ Orman Bölge Müdürlüğünün 17/07/2013 tarih ve 850 sayılı görüşünde ÇEDYönetmeliği ve 6831 Sayılı Orman Kanunu Kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkileri bulunmamaktadır. denilmektedir. h)4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar bulunmamaktadır. 193

194 ı)26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. i)25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar bulunmaktadır. Proje sahamızın bir kısmı mera alanları içerisinde yer almaktadır. Mera alanlarında çalışma yapılması düşünülmesi durumunda mera tahsis değişikliği yapılarak gerekli izinler alınacaktır. j) 17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde ve 26 Ağustos 2010 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte belirtilen alanlar, Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve 3950 m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Kuru dere niteliğindeki bu derelere malzeme dökülmeyecek, pasa atılmayacak ve doğal halleri korunacaktır. Bu derelerin ve çayın yatağına atıksu deşarjı, malzeme ve çöp dökümü yapılmayacaktır. Ocağının kapanması sonrası özellikle yağmur sularının birikebileceği çukurların oluşumuna izin verilmeyecek; bu tür oluşumlar kapatılarak ortadan kaldırılacaktır. Proje alanı içerisinden kuru dere niteliğindeki Düşüksöğüt deresi geçmektedir ve proje sahasının çevresinde isimsiz küçük dereler yer almaktadır. Söz konusu derelere pasa malzeme dökülmeyecek olup, yatağa yüzey suları ile malzeme akışının önlenmesi için gerekli tedbirler firma tarafından alınacaktır. Proje kapsamında, DSİ Genel Müdürlüğü nün belirttiği tüm hususlara harfiyen uyulacaktır. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslar arası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar: a)20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" yoktur. b)12/6/1981 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar bulunmamaktadır. 194

195 ı) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. d) 27/7/2003 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında değerlendirilen alanlar bulunmamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar: a)onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri) bulunmamaktadır. Çevre ve Şehrcilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nden alınan 1/ ölçekli Malatya K39 Paftası Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri Ek 3.9 da verilmektedir. Malatya K39 Paftası Çevre Düzeni Planına göre proje sahamız tarım alanı içerisinde bulunmaktadır. b)tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı bulunmamaktadır. 195

196 Çevre ve Şehrcilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nden alınan 1/ ölçekli Malatya K39 Paftası Çevre Düzeni Planına göre proje sahamız tarım alanı içerisinde bulunmaktadır. c)sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler: Proje alanı içerisinden kuru dere niteliğindeki Düşüksöğüt deresi geçmektedir ve proje sahasının çevresinde isimsiz küçük dereler yer almaktadır. Söz konusu derelere pasa malzeme dökülmeyecek olup, yatağa yüzey suları ile malzeme akışının önlenmesi için gerekli tedbirler firma tarafından alınacaktır. Proje kapsamında, DSİ Genel Müdürlüğü nün belirttiği tüm hususlara harfiyen uyulacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları; Proje alanı içerisinden kuru dere niteliğindeki Düşüksöğüt deresi geçmektedir ve proje sahasının çevresinde isimsiz küçük dereler yer almaktadır. Söz konusu derelere pasa malzeme dökülmeyecek olup, yatağa yüzey suları ile malzeme akışının önlenmesi için gerekli tedbirler firma tarafından alınacaktır. Proje kapsamında, DSİ Genel Müdürlüğü nün belirttiği tüm hususlara harfiyen uyulacaktır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. Planlanan proje ile ilgili Malatya İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nün Görüş Yazısı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-11) Malatya İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nün 28/05/2012 tarih ve sayılı görüşünde Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırılmasına ilişkin Tüzüğün 9. Maddesinin 6. Bendinde yer alan Tarım arazilerinin amaç dışı kullanım talepleri için arazinin en az 1/ ölçekli kadastral haritası veya krokisi, üzerinde arazinin yeri işaretli ve koordinat değerlerini gösteren 1/ ölçekli haritası, mülkiyet durumunu gösteren belgeyle birlikte söz konusu arazinin mücavir alan sınırları içerisinde olması durumunda belediyelere, mücavir alan dışında olması durumunda ise il özel idarelerine veya diğer plan yapma yetkisine sahip kuruluşlara başvurulur. Bu başvurular ilgili kuruluşlar tarafındam il müdürlüğüne intikal 196

197 ettirilir denilmektedir. Bu nedenle proje kapsamında tarım arazilerinde çalışma yapılması planlanmadı durumunda ilgili kurumlara gerekli başvurular yapılacaktır. Proje Etki Alanı Koruma Alanları Proje etki alanı, ÇED Yönetmeliği EK-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak ve aşağıda verilen mevzuat kapsamında değerlendirilmiştir. 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları", dahilinde yer almamaktadır. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları", dahilinde yer almamaktadır. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, dahilinde yer almamaktadır. d) 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, dahilinde yer almamaktadır. e) 2/11/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri dahilinde yer almamaktadır 197

198 f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, dahilinde yer almamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler; proje alanı ve etki alanında orman alanları yer almaktadır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, dahilinde yer almamaktadır. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar; Proje sahamızın bir kısmı mera alanları içerisinde yer almaktadır. Mera alanlarında çalışma yapılması düşünülmesi durumunda mera tahsis değişikliği yapılarak gerekli izinler alınacaktır. j) 17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde ve 26 Ağustos 2010 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik de belirtilen alanlar; Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve 3950 m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Kuru dere niteliğindeki bu derelere malzeme dökülmeyecek, pasa atılmayacak ve doğal halleri korunacaktır. Bu derelerin ve çayın yatağına atıksu deşarjı, malzeme ve çöp dökümü yapılmayacaktır. Ocağının kapanması sonrası özellikle yağmur sularının birikebileceği çukurların oluşumuna izin verilmeyecek; bu tür oluşumlar kapatılarak ortadan kaldırılacaktır. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 198

199 "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", dahilinde yer almamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ı) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, dahilinde yer almamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. Maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, dahilinde yer almamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar. dahilinde yer almamaktadır. d) 27/7/2003 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi dahilinde yer almamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), dahilinde yer almamaktadır. 199

200 b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. Ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, dahilinde yer almamaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler; Proje alanı içerisinden kuru dere niteliğindeki Düşüksöğüt deresi geçmektedir ve proje sahasının çevresinde isimsiz küçük dereler yer almaktadır. Söz konusu derelere pasa malzeme dökülmeyecek olup, yatağa yüzey suları ile malzeme akışının önlenmesi için gerekli tedbirler firma tarafından alınacaktır. Proje kapsamında, DSİ Genel Müdürlüğü nün belirttiği tüm hususlara harfiyen uyulacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları; Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve 3950 m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Kuru dere niteliğindeki bu derelere malzeme dökülmeyecek, pasa atılmayacak ve doğal halleri korunacaktır. Bu derelerin ve çayın yatağına atıksu deşarjı, malzeme ve çöp dökümü yapılmayacaktır. Ocağının kapanması sonrası özellikle yağmur sularının birikebileceği çukurların oluşumuna izin verilmeyecek; bu tür oluşumlar kapatılarak ortadan kaldırılacaktır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar dahilinde yer almamaktadır. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje alanı ve proje etki alanı dahilinde Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar kapsamında bulunan 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler ve 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar bulunmaktadır. Proje alanının büyük çoğunluğu orman alanında yer almaktadır. Faaliyet sahasında ÇED Olumlu Kararı verilmiş olan alanda önceki yıllarda üretim çalışması yapılmış 200

201 olup, kapasite artışı sonrasında Çed alanında üretim yapılacak alanlar için gerekli izinlerin alınmasını takiben üretim faaliyetlerine başlanacaktır. Belirlenen proje sahasında yeni alanlarda üretime başlanmadan önce Orman Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Planlanan proje ile ilgili Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu ve Görüş Yazısı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-5) Elazığ Orman Bölge Müdürlüğünün 17/07/2013 tarih ve 850 sayılı görüşünde ÇEDYönetmeliği ve 6831 Sayılı Orman Kanunu Kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkileri bulunmamaktadır. denilmektedir. Projenin arazi hazırlık aşamasında malzeme alınacak alanın üzerinde bulunan bitkisel toprak sıyrılacak olup, bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Proje alanında açılan basamaklar ile bozulan topografya işletme sonrası hazırlık aşamasında sıyrılan bitkisel toprak serilerek bozulan topografya ağaçlandırmaya uygun hale getirilecektir. Üretim, arazinin kendisinden sağlanacağı için verilen zararın tamamen telafisi mümkün değildir. Rehabilitasyon Planı eklerde verilmiştir. (Bkz. Ek.3.7) 4.9. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler(Askeri Yasak Bölgelere, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Sınırlandırılmış Alanlar v.b.) a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Proje sahası orman, hazine, şahıs ve mera arazisi olup bununla ilgili olan tüm gerekli tüm izinler alındıktan sonra faaliyete geçilecektir. Proje alanı, Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar içerisinde kalmamaktadır. Proje alanı içerisinde sadece Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler kapsamında yer alan Orman Vasıflı Araziler ve Mera Vasıflı Araziler bulunmaktadır. Bunun dışında, Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar içerisinde kalmamaktadır. 201

202 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje alanı ve proje etki alanı dahilinde sadece Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar kapsamında bulunan 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler ve 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar bulunmaktadır. Proje alanının büyük kısmı orman arazisidir. ÇED Olumlu Belgesi alınmış alanda önceden çalışma yapılmış olup, ilgili alan için orman izni alınmıştır. Orman izni EK 12 de verilmektedir. ÇED Belgesi alındıktan sonra yeni alanlar için de gerekli orman izinleri alınacaktır. Belirlenen proje sahasında üretime başlanmadan önce Orman Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Planlanan proje ile ilgili Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu ve Görüş Yazısı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-5) Elazığ Orman Bölge Müdürlüğünün 17/07/2013 tarih ve 850 sayılı görüşünde ÇEDYönetmeliği ve 6831 Sayılı Orman Kanunu Kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkileri bulunmamaktadır. denilmektedir. Projenin hazırlık aşamasında sıyrılan bitkisel toprak daha sonra sahanın rehabilitasyonunda kullanılmak üzere bitkisel toprak depolama alanında biriktirilecektir. İşletme aşamasında basamaklar oluşturulacak ve işletme sonrası bozulan topoğrafya düzeltilerek bitkisel toprak serilecektir. Rehabilitasyon planı ekte verilmektedir. (Bkz.Ek-3.7) 202

203 BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ (Tesis ve Atık Depolama Sahası İçin) 5.1. Emisyon Hesaplamaları(Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Söz kunusu proje için 01/02/2012 tarihinde Demir Ocağı Kapasite Artışı, Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi ve Atık Barajı ÇED Başvuru Dosyası hazırlanarak tarafınıza sunulmuştur. Ancak 18/04/2012 tarih ve 6560 sayı ile belirtmiş olduğu özel formata uygun olarak hazırlanacak ÇED Raporuna ilişkin olarak gelişen teknolojiler neticesinde proseste değişikliğe gidilmesi planlanmış ve planlanan yeni proseste zenginleştirme tesisinden çıkan atıkların susuzlaştırma amaçlı presten geçirilip kek haline getirilerek sıvı oranını % 5-12 boyutuna indirdikten sonra inert atık olarak depolanması planlanmıştır. Bu nedenle planlanan yeni proseste atık barajına ihtiyaç duyulmayacağı öngörülmüştür. Bu bilgiler ışığında yeni proses için tarafınıza görüş sorulmuş olup Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü nün 26/04/2013 tarih ve 7034 sayılı görüş yazısında ÇED Raporunun yeni proses uyarınca hazırlanmasında herhangi bir sakınca bulunmamaktadır. denilmiştir. Bu nedenle hazırlanan ÇED Raporu içeriğinden Atık Barajı çıkarılmış olup proje Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi olarak hazırlanmıştır. Proje alanında üretim aşamalarında yapılacak işlemlerden ve zenginleştirme tesisinden kaynaklanacak toz emisyonu ile kullanılacak ekipmanların yakıt tüketimi sonucu oluşacak gaz emisyonu söz konusu olacaktır. Arazi hazırlığı, inşaat aşaması, üretim çalışmaları ve patlatma sırasındaki toz kaynakları ve meydana gelecek toz miktarları ayrı ayrı bölümler halinde aşağıda incelenmiştir. Arazinin Hazırlığı Sırasında Oluşacak Toz Emisyonu: Arazi hazırlık aşaması her basamak açıldığında tekrarlanacak bir işlemdir. Basamağın açılacağı alanda kepçe ve ekskavatör yardımı ile zeminde ki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve kamyonlara yüklenerek bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Çalışma yapılacak alan ocak alanı olan 291,99 hektarlık( m 2 ) alandır m 2 alanda alanın yaklaşık %10 unda ve ortama 2-3 cm kalınlığında toprak katmanı, bitkisel toprak kaybı en az olacak şekilde ekskavatörle sıyrılarak alınacaktır. Bu durumda çalışma yapılacak alanın %10 unda bitkisel örtü tabakasının olduğu kabulü ile; m 2 x 0,1= m m 2 x 0,03 m = m 3 ( ton ) bitkisel toprak hafriyatı oluşacaktır. (Toprak Hacim Ağırlığı ise 1,7 ton/m 3 olarak alınmıştır.) Bitkisel toprak her yıl arazi hazırlığı olan 2 ayda kaldırılacaktır. 203

204 Toplam Hafriyat Miktarı = ton Yıllık Ortalama Hafriyat Miktarı = ton /10 yıl= 1489,2 ton/yıl Aylık Hafriyat Miktarı = 1489,2 ton/yıl/2ay/yıl = 744,6 ton/ay Günlük Hafriyat Miktarı = 744,6 ton/ay / 28gün/ay = 26,59 ton/gün Saatlik Hafriyat Miktarı = 26,59 ton/gün / 8saat/gün = 3,32 ton/saat Kamyon taşıma kapasitesi = 25 ton/sefer Sefer sayısı = 744,6 ton/ay : 25 ton/sefer =29,78 sefer/ay olup ayda yaklaşık 30 sefer yapılacaktır. Sefer uzunluğu = 250 m (Ocak Alanından Bitkisel Toprak Stok Alanına Ulaşmak İçin Alınan Ortalama Yol, Gidiş-Geliş) Toplam alınacak yol = 30 sefer/ay x 0,25 km = 7,5 km/ay Bitkisel toprağın sıyrılması sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; 3,32 ton/sa x 0,025 kg/ton = 0,083 kg/sa Kontrollü; 3,32 ton/sa x 0,0125 kg/ton = 0,0415 kg/sa Bitkisel toprağın yüklenmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; 3,32 ton/sa x 0,010 kg/ton = 0,0332 kg/sa Kontrollü; 3,32 ton/sa x 0,005 kg/ton = 0,0166 kg/sa Bitkisel toprağın taşınması sırasında oluşacak toz miktarı; Günlük bitkisel toprak miktarı 26,59 ton/gün dür ve 25 ton luk kamyon ile nakliye edileceğine göre ayda yaklaşık 30 sefer yapılacaktır. Ocak ile bitkisel toprak depolama alanı arası mesafe 125 m dir. Bitkisel toprağın taşınması sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; (30 sefer/ay x 0,7kg/km*araç x (0,125 km x 2)(gidiş-dönüş) = 5,25 kg/ay= 0,1875 kg/gün=0,023 kg/sa Kontrollü; (30 sefer/ay x 0,35kg/km*araç x (0,125 km x2)(gidiş-dönüş) =2,625 kg/ay= 0,09375 kg/gün= 0,0117 kg/sa Bitkisel toprağın boşaltılması sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; 3,32 ton/sa x 0,010 kg/ton = 0,0332 kg/sa Kontrollü; 3,32 ton/sa x 0,005 kg/ton = 0,0166 kg/sa 204

205 Bitkisel toprağın depolanması sırasında oluşacak toz miktarı; Günlük 26,59 ton olan bitkisel toprak, 1 ha alanda depolanacaktır. Kontrolsüz; ( 5,8 kg/ton x 1 ha )/8 sa = 0,725 kg/sa Kontrollü; ( 2,9 kg/ton x 1 ha )/8 sa = 0,3625 kg/saat Arazi Hazırlık Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu; Kontrolsüz: 0,083 kg/sa + 0,0332 kg/sa + 0,023 kg/sa + 0,0332 kg/sa + 0,725 kg/sa = 0,1724 kg/sa Kontrollü: 0,0415 kg/sa + 0,0166 kg/sa + 0,0117 kg/sa + 0,0166 kg/sa + 0,3625 kg/sa =0,4489 kg/sa olarak hesaplanır. Proje sahasında kontrollü çalışma yapılacağı için bulunan 0,4489 kg/sa toz miktarı, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek 2 tablo 2.1 de verilen baca dışı yerlerden kaynaklanan kütlesel debi "1 kg/saat'lik" değerinin altındadır. Bu nedenle modelleme yapılmamıştır. Zenginleştirme Tesisi İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu: İnşaat esnasında kırma, öğütme, taşıma ve depolama gibi işlemler yapılmayacaktır. Hafriyat işlemleri gerçekleştirilecektir. Bu işlemler kazıma-dökme olarak yapılacak, tozumaya karşıda sulama işlemleri gerçekleştirilecektir. İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Miktarı Tesiste tozumaya sebep olacak işlemler bulunmamaktadır. Tesisin inşaat aşamasında yapılacak hafriyat sırasında toz oluşumu gerçekleşecektir. Söz konusu işlemler sonucu oluşacak toz emisyon miktarları, literatürde verilen faktörler yardımıyla belirlenmiştir. Tablo 80 İnşaat Aşamasında Kullanılacak İş Makineleri Kullanılacak Ekipmanlar Adet Ekskavatör 1 Yükleyici 1 Kamyon 2 Toplam 4 Toz emisyonlarının oluşumlarının hesaplanmasında aşağıdaki emisyon faktörleri dikkate alınmıştır; 205

206 Emisyon Faktörleri 1 Çıkarma : 0,025 kg toz /ton Yükleme : 0,010 kg toz /ton Taşıma : 0,7 kg toz/araç-km Boşaltma : 0,010 kg toz /ton Proje kapsamında tesis alanında inşaat işleri için çıkacak olan hafriyat miktarı yaklaşık m 3 olacaktır. Yapılacak olan hafriyatta, çıkan malzemeler saha içerisinde topoğrafyayı eşitlemek amacıyla, saha düzenlemesinde kullanılacaktır. Bu hafriyatın m 3 ü araziden taşınmak kaydıyla arazi içi dolgu işlerinde kullanılacak ve kamyonlara yüklenecektir. Geri kalan yaklaşık m 3 malzeme ise; sahada düzenleme yapmak ve zemin düzleştirmek amacıyla arazi üzerinden sıyrılmak üzere topoğrafya eşitlemesinde kullanılacaktır. Bu nedenle hesaplama m 3 üzerinden yapılmış olup, geri kalan m 3 malzeme sıyrılma işlemi ile alındığından dolayı yapılan toz emisyonu hesaplamasına malzemenin çıkarılması sonucu oluşacak emisyon faktörü baz alınarak yapılmış ve toplam toz emisyonuna eklenmiştir. Bu kapsamda; 3 3 Toplam Hafriyat Miktarı m x 1,7 ton/m ton olacaktır. Toprağın yoğunluğu 1,7 ton/m 3 alınmıştır. Tesisin inşaat aşaması 4 ay sürecektir. Tesiste arazi hazırlanma ve inşaat işlemleri süresi 4 ay, ayda 28 gün, günde 16 saat (çift vardiya) olarak planlanmaktadır. Buna göre yapılan hesaplamalarda; Toplam Hafriyat Miktarı: ton/yıl / saat/yıl = 9,48 ton/saat Toplam Hafriyat Miktarı: m 3 /yıl / saat/yıl = 5,58 m 3 /saat Buna bağlı olarak; Miktar Yıl (4 Ay/Yıl) Saat ( 1792 Saat/Yıl) m ,58 ton ,48 1 Kütlesel toz debisi hesabında kullanılan emisyon faktörleri, Karayolları Genel Müdürlüğü nün 02/ tarih ve B091TCK Genel/0853 sayılı Taş Ocakları ve Tozlu Malzeme Depolayan, Nakleden, İşleyen ve Asfalt İmal Eden İşyerlerinde Yapılan Çalışmalarda Kullanılan Yöntemler Hakkında Bilgi İstemi yazısı ile 9 Eylül Üniversitesi nden istediği görüşleri içeren raporlardan alınmıştır. 206

207 Malzemenin Çıkarılması Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Toz Emisyonu = 9,48 ton/saat x 0,025kg.toz/ton = 0,237toz/saat Malzemenin Yüklenmesi Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Toz Emisyonu = 9,48 ton/saat x 0,01kg.toz/ton = 0,0948toz/saat Malzemenin Taşınması Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Araç Sayısı = (Yıllık Hafriyat Miktarı / Yıllık Çalışma Süresi) / Kamyon Taşıma Kapasitesi = =( ton/yıl / 112 gün/yıl) / 25 ton/araç =6,07 araç/gün = 6 araç/gün Mesafe = 0,025 km Yapılacak olan hafriyatta, çıkan malzemeler saha içerisinde topoğrafyayı eşitlemek için, saha düzenlemesi için kullanılacaktır. Hafriyatın kullanılacağı alan çalışma alanından itibaren yaklaşık 25 m ileride olacaktır. Sahada 2 kamyon kullanılacak ve her kamyon 3 sefer yapacaktır. Ayrıca gidiş ve dönüş sebebiyle bu mesafe iki ile çarpılmıştır. Toz Emisyonu = Araç Sayısı x Emisyon Faktörü x Mesafe Günlük Çalışma Kapasitesi Toz Emisyonu = (6 araç/gün x 0,7 kg toz/araç-km x 0,025 km x 2) / 8 saat/gün Toz Emisyonu = 0,02625 kg toz/saat Malzemenin Boşaltılması Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Hesabı Toz Emisyonu = 9,48 ton/saat x 0,01kg.toz/ton = 0,0948toz/saat Malzemenin Sıyrılmasından Kaynaklanacak Toz Miktarı Hesabı Malzemenin sıyrılması ile alınacak toplam malzeme yaklaşık m 3 olacaktır. Malzeme sıyrılma işlemi ile alındığından dolayı yapılan toz emisyonu hesaplamasına malzemenin çıkarılması sonucu oluşacak emisyon faktörü olan 0,025 kg toz /ton baz olarak yapılmış ve toplam toz emisyonuna eklenmiştir. Bu kapsamda; 3 3 Toplam Hafriyat Miktarı m x 1,7 ton/m ton olacaktır. Toprağın yoğunluğu 1,7 ton/m 3 alınmıştır. Tesisin inşaat aşaması 4 ay sürecektir. Tesiste hafriyat işlemleri süresi 4 ay, ayda 28 gün, günde 16 saat (çift vardiya) olarak planlanmaktadır. Buna göre yapılan hesaplamalarda; 207

208 Toplam Hafriyat Miktarı: ton/yıl / saat/yıl = 9,48 ton/saat Toplam Hafriyat Miktarı: m 3 /yıl / saat/yıl = 5,58 m 3 /saat Toz Emisyonu = 9,48 ton/saat x 0,025kg.toz/ton = 0,237toz/saat İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu Toz Emisyonu =0,237toz/saat + 0,0948toz/saat + 0,02625kg toz/saat + 0,0948 toz/saat + 0,237 toz/saat Toz Emisyonu =0,69 Toz emisyonu hesapları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde inşaat aşamasında oluşacak olan toz emisyonu tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde verilen 1 kg/saat değerinden düşük olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanmasına gidilmemiştir. Aynı zamanda tesisin inşaat aşamasında, arazinin hazırlanması, malzemelerin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması esnasında toz emisyonları oluşacaktır. Bu kapsamda tozumanın en aza indirilmesi için kazı esnasında tozumaya karşı 15 tonluk su tankeri bulundurulacak, bu su satın alma yoluyla temin edilerek karşılanacaktır. Günde ortalama 1 tanker su kullanılması düşünülmektedir. Aynı zamanda bu tanker nakliye güzergahının sulanması içinde kullanılacak olup, yaklaşık 5 tonu nakliye yolu güzergahı sulamasında kullanılacaktır. Ayrıca Malatya ilinin hava koşullarının yağışlı ve nemli olması, inşaat çalışmalarının da kış sezonunda yapılacak olması nedeniyle oluşacak toz emisyonunun herhangi bir olumsuz etkisinin olmayacağı düşünülmektedir. Projenin işletilmesi sırasında Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak gerekli izin ve lisanslar alınacaktır. Planlanan proje Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik uyarınca Ek-2, 2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları. ve 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin 208

209 çıkartıldığı ocaklar ve 2.21 Kömür ve/veya cevher hazırlama ve/veya zenginleştirme tesisleri kapsamında yer almakta olup çevre izin veya çevre izin ve lisansının alınması için yönetmelik kapsamında gerekli başvurular yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Aynı zamanda çevre görevlisi ataması yapılacaktır. Arazinin hazırlanması aşaması sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyonu: Üretim çalışmaları sırasında sulama yapılması, malzemenin nemli tutulması, malzemenin savrulma yapılmadan yüklenmesi ve boşaltılması gibi önlemlerin alınması ile meydana gelecek toz emisyonları, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 12.6 da verilen kontrollü durum katsayıları kullanılarak aşağıda hesaplanmıştır. Ocak Yılda çalışılacak ay sayısı = 7 ay/yıl 7 ay/yıl Ayda çalışılacak gün sayısı = 28 gün/ay 28 gün/ay Yılda çalışılacak gün sayısı = 196 gün/yıl 196 gün/yıl Zenginleştirme Tesisi Günde çalışılacak saat = 8 saat/gün 20 saat/gün Yıllık Üretim Miktarı = ton/yıl ton/yıl Aylık Üretim Miktarı = ton/ay ton/ay Günlük Üretim Miktarı = ton/gün ton/gün Saatlik Üretim Miktarı = 1.041,625 ton/saat 250 ton/saat Kamyon Taşıma Kapasitesi = 20 ton/sefer 20 ton/sefer Patlatma ile gevşetilen malzemenin sökülmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; 1.041,625 ton/saat x 0,025 kg/ton = 26,04 kg/sa Kontrollü; 1.041,625 ton/saat x 0,0125 kg/ton = 13,02 kg/sa Sökülen malzemenin yüklenmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; 1.041,625 ton/saat x 0,010 kg/ton = 10,416 kg/sa Kontrollü; 1.041,625 ton/saat x 0,005 kg/ton = 5,208 kg/sa 209

210 Malzemenin taşınması sırasında oluşacak toz miktarı; Günlük çıkarılan malzeme miktarı ton/gün dür ve 20 ton luk kamyon ile nakliye edileceğine göre günde 417 sefer yapılacaktır. Ocak ile stok alanı arası mesafe ortalama 200 m dir. kg/sa kg/sa Kontrolsüz; (417 sefer/gün x 0,7kg/km*araç x (0,2 km x 2)(gidiş-dönüş) x 1 araç )8 sa = 14,595 Kontrollü; (417 sefer/gün x 0,35kg/km*araç x (0,2 km x2)(gidiş-dönüş) x 1 araç )/8 sa = 7,2975 Malzemenin boşaltılması sırasında oluşacak toz miktarı; Kontrolsüz; 1.041,625 ton/saat x 0,010 kg/ton = 10,416 kg/sa Kontrollü; 1.041,625 ton/saat x 0,005 kg/ton = 5,208 kg/sa Malzemenin kırma-eleme tesisinde işlenmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Tablo 81 Kırma-Eleme Tesisleri İçin Emisyon Faktörleri KAYNAKLAR EMİSYON FAKTÖRÜ KONTROLSÜZ KONTROLSÜZ 1. KIRICI KIRICI KIRICI Kaynak : tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Kırma-Eleme tesisinde 3. ve 4. kırıcıya giren malzeme 2. kırıcıdan çıkan malzemenin yaklaşık %20 si kadar olacağından 3. kırıcıya giren malzeme miktarı: 250 ton/saat x 0,2 =50 ton/saat olacaktır. Kontrolsüz; 1.Kırıcı = 250 ton/saat x 0,243 = 60,75 kg/sa 2.Kırıcı = 250 ton/saat x 0,585 = 146,25 kg/sa 3.Kırıcı = 50 ton/saat x 0,585 = 29,25 kg/sa 4.Kırıcı = 50 ton/saat x 0,585 = 29,25 kg/sa Toplam Kontrolsüz Toz Miktarı = 254,5 kg/sa Zenginleştirme tesisinde bulunan kırma tesisinde bulunan toz indirgeme sisteminde, tozlanmanın meydana geldiği bölümlerde bulunan püskürtme başlıklarında su pulvarize 210

211 edilerek toz zerreciklerini çevreler ve malzemeyi ıslatmadan tozlanmayı önler. Yukarıda hesaplanan kontrollü değer sadece su ile toz indirgeme sistemi kullanıldığında oluşacak toz miktarıdır. Ayrıca Kırma-Eleme Tesisi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı ÇED Uygulamaları konulu yazısına göre tesisteki toz kaynağı olan her bir ünite (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacak olup, kapalı ortam içerisine alınan ünitelere toz indirgeme sistemi (pulvarize sistem) kurulacaktır. Kapalı sistem uygulaması toz miktarını %99 a kadar azaltmaktadır. Bu uygulama göz önünde bulundurularak kontrollü durumda oluşacak toz miktarı; Kontrollü; 1.Kırıcı = 250 ton/saat x 0,0243 x %1 = 0,06075 kg/sa 2.Kırıcı = 250 ton/saat x 0,0585 x %1 = 0,14625 kg/sa 3.Kırıcı = 50 ton/saat x 0,0585 x %1 = 0,02925 kg/sa 4.Kırıcı = 50 ton/saat x 0,0585 x %1 = 0,02925 kg/sa Toplam Kontrollü Toz Miktarı = 0,2655 kg/sa Malzemenin depolanması sırasında oluşacak toz miktarı; Zenginleştirme tesisinin dışında kurulacak olan stok sahası m 2 lik ( 2,79 ha) bir alandır. Kontrolsüz; ( 5,8 kg/ton x 2,79 ha )/20 sa = 0,8091 kg/sa Kontrollü; ( 2,9 kg/ton x 2,79 ha )/20 sa = 0,40455 kg/sa Üretim Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu; Kontrolsüz: 26,04 kg/sa + 10,416 kg/sa + 14,595 kg/sa + 10,416 kg/sa + 254,5 kg/sa + 0,8091 kg/sa =316,78 kg/sa Kontrollü: 13,02 kg/sa + 5,208 kg/sa + 7,2975 kg/sa + 5,208 kg/sa + 0,2655 kg/sa + 0,40455 kg/sa = 31,4 kg/sa olarak hesaplanır. Bu değer Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde verilen 1 kg/saat sınır değerinin üzerinde kalmaktadır. Bu nedenle modelleme yapılmıştır. 211

212 Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Modellemesi Rüzgâr Hızı, Esme Yönü ve Esme Sayısına Bağlı Yıllık Partikül Madde ve Çöken Toz Miktarı; Rüzgar esme hızı ve yönüne bağlı olarak oluşacak partikül madde dağılımı ve çöken toz miktarı aşağıda verilmiştir. Partikül Madde Miktarının Hesaplanmasında, HKKY Ek 2 de verilen ve havada asılı partikül maddelerin hava kirliliğine katkı değerlerinin tahmini için Formül II kullanılmıştır. Çöken Toz Miktarının Hesaplanmasında, HKKY Ek 2 de verilen ve havada asılı partikül maddelerin hava kirliliğine katkı değerlerinin tahmini için Formül III kullanılmıştır. C(x,y,z) = [(10 6 )/(3600x2π)] x [Q/(U h σ y σ z )] x [exp ( -y 2 /2 σ y 2 )] x [(exp (z-h) 2 / (2σ z 2 )) + (exp (z+h) 2 / (2 σ z 2 ))] Çevre Mevzuatı Formül II d(x,y) = V di C i (x,y,0) i=1 4 Çevre Mevzuatı Formül III Çalışma ortamında oluşacak toplam tozun, %20 sinin 10μ dan küçük partiküller (havada asılı partiküller) ve %80 inin 10μ dan büyük partiküller (çöken partiküller) olacağı beklenmektedir. Buna göre Havada Asılı Partikül Miktarı; Partikül Madde: Q=31,4 kg/saat * 0,20 6,82 kg/saat (10μ dan küçük partiküller için) olarak alınır. Tablo 82 Modellemede Kullanılan Veriler YÖN YAYILMA UA(m/sn) UR(m/sn) UH(m/sn) N B NNE B NE B ENE B E B ESE B SE B SSE B S B SSW B

213 SW B WSW B W B WNW B NW B NNW B Modelleme sonuçları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek 2 Tablo 2.2 de verilen sınır değerlere göre değerlendirilir. Tablo 83 Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek 2 Tablo 2.2 (Sınır Değer )YIL Parametre Süre Sınır değer Havada Asılı Partikül Madde (PM 10) KVS UVS Çöken toz KVS UVS tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek 2 Tablo 2.2 Tablo 84 Partikül Madde Dağılımı (Üretim Aşaması) YÖN C=100 m C=200 m C=300 m C=400 m C=500 m C=600 m C=750 m C=800 m C=900 m C=1000 m N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

214 Şekil 40 Partikül Madde Dağılımı (Üretim Aşaması) Partikül Madde Modelleme çalışmasında hesaplanan ( bkz.tablo-84), yaklaşık 750 m. uzaklıktaki Darılı Köyü ne ait yerleşimlere ulaşması beklenen ortalama emisyon değeri 14,53 µg/m 3 tür. Bu değerde Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan UVS 60 µg/m 3 ve KVS 100 µg/m 3 sınır değerlerinin altında kalmaktadır. 400 m mesefede partikül madde emisyon değeri (48,72 µg/m 3 ) Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan UVS 60 µg/m 3 ve KVS 100 µg/m 3 sınır değerlerinin altında kalmaktadır. Yani yönetmelik değerlerini 400 m de sağlamaktadır. Çöken Toz Miktarı Çalışma ortamında oluşacak toplam tozun, %80 ninin 10μ dan büyük partiküller (çöken partiküller) olacağı beklenmektedir. Buna göre Çöken toz miktarı; Q=34,1 kg/saat * 0,80 = 27,28 kg/saat (10μ dan büyük partiküller için) 214

215 Tablo 85 Modellemede Kullanılan Veriler YÖN YAYILMA UA(m/sn) UR(m/sn) UH(m/sn) N B NNE B NE B ENE B E B ESE B SE B SSE B S B SSW B SW B WSW B W B WNW B NW B NNW B Yukarıda verilen bilgilere göre HKKY Formül 3 e göre oluşacak çöken toz miktarının yönlere göre dağılımı aşağıdaki tablo ve grafikte verilmiştir. Tablo 86 Çöken Toz Miktarı (Üretim) YÖN d=100 m d=200 m d=300 m d=400 m d=500 m d=600 m d=750 m d=800 m d=900 m d=1000 m N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

216 Şekil 41 Çöken Toz Dağılımı (Üretim Aşaması) Çöken Toz Modelleme çalışmasında hesaplanan ( bkz.tablo-86), yaklaşık 750 m. uzaklıktaki Darılı Köyü ne ait yerleişimlere ulaşması beklenen ortalama emisyon değeri 35,29 mg/m 2 gün dür. Bu değer; Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan UVS 210 mg/m 2 gün ve KVS 390 mg/m 2 gün sınır değerlerinin altında kalmaktadır. 600 m mesefede partikül madde emisyon değeri (54,25 µg/m 3 ) Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan UVS 60 µg/m 3 ve KVS 100 µg/m 3 sınır değerlerinin altında kalmaktadır. Yani yönetmelik değerlerini 600 m de sağlamaktadır. Faaliyetten kaynaklanacak emisyon miktarları ile ilgili Hava Kalitesi Modelleme çalışması yapılmış olup, Ek 15 te sunulmuştur. Modelleme Malatya İstasyonunun uzun yıllar verilerine, en uyumlu yıl olan 2010 yılı saatlik verileri göz önüne alınarak yapılmıştır. Bu değerler matematiksel hesaplama metodu kullanılarak hesaplanmış ve modellemede kullanılan parametrelere ve varsayımlara dayalı olarak yapılmıştır. Bu nedenle parametrelerde meydana gelebilecek anlık sapmalar, örneğin rüzgarın yönünde herhangi bir değişme, yağış miktarı gibi yapılan konsantrasyon dağılım hesabı değişecektir. Hesaplamalarda kullanılan uzun yıllar ortalamalarına dayanan meterolojik verilerin sabit olduğu varsayılmıştır. İlgili modelleme incelendiğinde görüleceği üzere, çöken toz için 24 saatlik değer 51,930 g/m 2, havada asılı 216

217 partiküller için ise 24 saatlik değer 20,15501μg/m 3 olarak ortaya çıkmıştır. Buna göre, ortaya çıkması muhtemel çöken ve havada asılı toz emisyonunun en yakın yerleşim yeri için 750 m. mesafedeki Darılı Köyü ne bağlı yerleşimlere ve faaliyet alanına yaklaşık 100m mesafedeki tarım arazilerine olumsuz bir etkisinin olmayacağı düşünülmektedir. Patlatma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı: Ocak sahasında ayda 18 kez patlatma yapılacaktır. Patlatmalar toplam 120 delikte gecikmeli kapsüller kullanılarak yapılacaktır. Yapılacak olan patlatmalarda 1 delikten alınacak malzeme miktarı hesaplanmış ve 105,583 ton/delik olarak bulunmuştur. 105,583 ton malzemenin alınması sırasında oluşacak toz miktarı ise; Patlatma Emisyon Faktörü = 0,08 kg/ton Bir Patlatma sonrası oluşacak toplam emisyon: 105,583 ton x 0,08 = 8,446 kg/patlatma olarak belirlenmiştir. Toplam toz miktarı 8,446 kg/saat değeri Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde verilen 1,0 kg/saat sınır değerinin oldukça üzerinde kalmaktadır. Bu nedenle Modelleme yapılmıştır. Patlatma Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Modellemesi Patlatma Nedeniyle Oluşacak Havada Asılı Partikül ve Çöken Madde Miktarları: Partikül Madde: İşletme patlatma işleminin yapılması nedeni ile oluşacak toz emisyonunun atmosferde dağılımı ile ilgili hesaplar HKKY Ek 2 de verilen ve havada asılı partikül maddelerin hava kirliliğine katkı değerlerinin tahmini için Formül II kullanılmıştır. 217

218 Çalışma ortamında oluşacak toplam tozun, %20 sinin 10μ dan küçük partiküller (havada asılı partiküller) ve %80 inin 10μ dan büyük partiküller (çöken partiküller olacağı beklenmektedir. Buna göre Havada Asılı Partikül Miktarı; Q=8,446 kg/saat * 0,20 1,689 kg/saat (10μ dan küçük partiküller için) olarak alınır. Tablo 87 Modellemede Kullanılan Veriler YÖN YAYILMA UA(m/sn) UR(m/sn) UH(m/sn) N B NNE B NE B ENE B E B ESE B SE B SSE B S B SSW B SW B WSW B W B WNW B NW B NNW B Tablo 88 Partikül Madde Dağılımı (Patlatma İşlemi Sonrası) C=100 C=150 m C=1000 YÖN m C=200 m C=300 m C=400 m C=500 m C=600 m C=750 m C=800 m C=900 m m N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

219 Şekil 42 Partikül Madde Dağılımı (Patlatma İşlemi Sonrası) Patlatma Modelleme çalışmasında hesaplanan (bkz.tablo-88), yaklaşık 750 m. uzaklıktaki Darılı Köyü ne bağlı yerleşimlere ulaşması beklenen ortalama partikül madde emisyon değeri 2,89 µg/m 3 dür. Ayrıca ocak alnına yaklaşık 150 m mesefede bulunan tarım arazilerine ulaşması beklenen ortalama partikül madde emisyon değeri 54,80 µg/m 3 dür. Bu değerde Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan UVS 60 µg/m 3 ve KVS 100 µg/m 3 sınır değerlerinin altında kalmaktadır. Çöken Toz Miktarı Partikül Madde Miktarının Hesaplanmasında, HKKY Ek 2 de verilen ve havada asılı partikül maddelerin hava kirliliğine katkı değerlerinin tahmini için Formül II kullanılmıştır. Çöken Toz Miktarının Hesaplanmasında, HKKY Ek 2 de verilen ve havada asılı partikül maddelerin hava kirliliğine katkı değerlerinin tahmini için Formül III kullanılmıştır. 219

220 C(x,y,z) = [(10 6 )/(3600x2π)] x [Q/(U h σ y σ z )] x [exp ( -y 2 /2 σ y 2 )] x [(exp (z-h) 2 / (2σ z 2 )) + (exp (z+h) 2 / (2 σ z 2 ))] Çevre Mevzuatı Formül II d(x,y) = V di C i (x,y,0) i=1 4 Çevre Mevzuatı Formül III Çalışma ortamında oluşacak toplam tozun, %80 ninin 10μ dan büyük partiküller (çöken partiküller) olacağı beklenmektedir. Buna göre Çöken toz miktarı; Q=8,446 kg/saat * 0,80 = 6,757 kg/saat (10μ dan büyük partiküller için) olarak alınır. Tablo 89 Çöken Toz Miktarı (Patlatma İşlemi Sonrası) YÖN d=100 m d=150 m d=200 m d=300 m d=400 m d=500 m d=600 m d=750 m d=800 m d=900 m d=1000 m N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

221 Şekil 43 Çöken Toz Dağılım (Patlatma İşlemi Sonrası) Patlatma Modelleme çalışmasında hesaplanan (bkz.tablo 89), yaklaşık 750 m. uzaklıktaki Darılı Köyü^ne bağlı yerleşimlerde ulaşması beklenen ortalama Çöken Toz emisyon değeri 2,08 mg/m 2 gün dür. Ayrıca ocak alanına yaklaşık 150 m mesefede bulunan tarım arazilerine ulaşması beklenen ortalama Çöken Toz emisyon değeri 44,48 mg/m 2 gün dür. Bu değerde Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan UVS 210 mg/m 2 gün ve KVS 390 mg/m 2 gün sınır değerlerinin altında kalmaktadır. Egzoz Emisyonu; Proje alanında üretim faaliyetleri sırasında çalışacak iş makineleri ve araçlar yakıt olarak motorin kullanacaktır. İş makinelerinin günlük yakıt sarfiyatları aşağıdaki formül yardımı ile hesaplanmış ve tablo halinde sunulmuştur. Yakıt Sarfiyatı = Motor Gücü (Hp) x 0,18 (lt/hp) Tablo 90 İş Makinelerinin Yakıt Sarfiyatları Makine Adedi Motor Gücü Yakıt Sarfiyatı Wagon-Drill HP 43,2 lt/gün Lastik Tekerlekli Yükleyici HP 144 lt/gün Kırıcılı Ekskavatör HP 144 lt/gün Kamyon HP 405 lt/gün 221

222 Kompresör HP 64,8 lt/gün Arazöz HP 27 lt/gün Binek Araç HP 36 lt/gün Toplam lt/gün Faaliyet alanında çalışacak iş makineleri için gerekli olacak motorin miktarı 864 lt/gün ve 108 lt/saat olacaktır Motorinin yoğunluğu 0,8654 kg/lt dir. Yakıt Sarfiyatı = 108 lt/saat x 0,8654 kg/lt = 93,46 kg/saat = 0,0934 ton/saat Sahada iş makinelerin çalışması sonucu emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Araçlardan oluşacak kirlenmenin birim değerleri aşağıda verilmiştir. Kirletici Diesel (kg/t) Karbonmonoksit 9,7 Hidrokarbonlar 29,0 Azot Oksitler 36,0 Kükürt Oksitler 6,5 Buna göre iş makinalarından kaynaklanması beklenen kirletici miktarları aşağıda verilmiştir. Sınır Değer Karbonmonoksit : 0,0934 ton/saat x 9,7 kg/ton = 0,91 kg/saat 50 kg/saat Hidrokarbonlar : 0,0934 t/saat x 29,0 kg/t = 2,71 kg/saat Azot Oksitler : 0,0934 t/saat x 36,0 kg/t = 3,36 kg/saat 4 kg/saat Kükürt Oksitler : 0,0934 t/saat x 6,5 kg/t = 0,61 kg/saat 6 kg/saat Bulunan değerler, Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.1 de belirtilen sınır değerinin altında olduğundan hava kirlenmesine katkı değeri ve toplam kirlenme değerinin hesaplanmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. Faaliyet kapsamında kullanılacak taşıtların, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümleri uyarınca Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen periyotta ve öngörülen tarihlerden önce egzoz gazı emisyon ölçümleri yaptırılacak ve uygun ölçüm sonucunu belgeleyen geçerli egzoz gazı emisyon ölçüm pulunun yapıştırıldığı motorlu taşıt egzoz gazı emisyon ruhsatı taşıtlarda bulundurulacaktır. Egzoz gazı emisyon ölçüm işlemi sonucu 222

223 Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen sınır değerlere uygun çıkmayan taşıtların gerekli bakımı yaptırılacaktır Su Kullanımı ve Bertarafı(Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarları, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanım sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı) Faaliyet kapsamında, personelin kullanımı, işletme içi yolun ve nakliye yolunun ve patlatma yapılacak alanın spreylenmesi ve kırma eleme tesisinde kullanılan toz indirgeme sistemi için gerekli olacak su miktarları aşağıda hesaplanmıştır. Arazi hazırlık aşamasında su kullanımı Arazi hazırlık aşamasında kamyonların hareketi ile tozlanma meydana gelecektir. Oluşacak tozlanmayı indirgemek için yollarda spreyleme yapılacaktır. Spreylemede m 2 başına 1,5 lt su kullanılır ve yol genişliği 5 m alınırsa; Yol uzunluğu 500 m x 2 = 1000 m 1000 m/gün x 5 m = 5000 m 2 /gün 5000 m 2 /gün x 1,5lt/m 2 = lt/gün = 7,5 m 3 /gün Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında kullanılacak su buharlaşacağı için herhangi bir atık su oluşumu söz konusu olmayacaktır. İnşaat aşamasında su kullanımı Personelin İçme Kullanma Amaçlı Kullanacağı Su Miktarı Faaliyet alanında inşaat aşamasında 4 kişi istihdam edilmesi planlanmaktadır. Bir işçinin günlük içme-kullanma suyu ihtiyacının ortalama 150 litre/gün. (N. USLU, O. Prof. Dr., DEÜ. Müh. Fak., Çevre Müh. Böl., Kullanılmış Atık suların Arıtımı Ders Notları, 2004) olduğu dikkate alınarak hesaplandığında, çalışanların içme-kullanma suyu ihtiyacı = 4 kişi x 150 lt/gün = 600 lt/gün (7,2 m 3 /gün)olacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelden kaynaklanacak atık sular için Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılmış olan sızdırmasız fosseptik kullanılacaktır. Proje faaliyete geçince oluşan 223

224 atıksular bu sızdırmasız fosseptikte biriktirilecektir. Sızdırmasız fosseptik planı eklerde verilmiştir (Bk.Ek.6). Kuluncak Belediye Başkanlığı fosseptik çekimi yazısı ekte verilmiştir.(bkz. Ek-4) Tesisin İnşaası Aşamasında Yolların Spreylenmesinde Kullanılacak Su Miktarı Tesisin inşaat aşamasında, arazinin hazırlanması, malzemelerin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması esnasında toz emisyonları oluşacaktır. Bu kapsamda tozumanın en aza indirilmesi için kazı esnasında tozumaya karşı 15 tonluk(15 m3/gün) su tankeri bulundurulacak, bu su satın alma yoluyla temin edilerek karşılanacaktır. Günde ortalama 1 tanker su kullanılması düşünülmektedir. Aynı zamanda bu tanker nakliye güzergahının sulanması içinde kullanılacak olup, yaklaşık 5 tonu nakliye yolu güzergahı sulamasında kullanılacaktır. Bu durumda tesisin inşaat aşamasında 7,2 m 3 /gün + 15 m 3 /gün= 22,2 m 3 /gün su kullanılması beklenmektedir. Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında kullanılacak su buharlaşacağı için herhangi bir atık su oluşumu söz konusu olmayacaktır. İşletme Esnasında Su Kullanımı 1- Personelin İçme Kullanma Amaçlı Kullanacağı Su Miktarı Faaliyet alanında 33 kişi istihdam edilmesi planlanmaktadır. Bir işçinin günlük içmekullanma suyu ihtiyacının ortalama 150 litre/gün. (N. USLU, O. Prof. Dr., DEÜ. Müh. Fak., Çevre Müh. Böl., Kullanılmış Atık suların Arıtımı Ders Notları, 2004) olduğu dikkate alınarak hesaplandığında, çalışanların içme-kullanma suyu ihtiyacı = 33 kişi x 150 lt/gün = lt/gün (4,95 m 3 /gün)olacaktır. Faaliyet kapsamında inşaat aşamasında oluşan evsel nitelikli atıksular; tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmeliği nde belirtilen hususlar doğrultusunda açılacak olan sızdırmasız fosseptik çukurunda bertaraf edilmesi sağlanmaktadır. Bu şekilde personelden kaynaklanan atık sular tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak fosseptikte biriktirilmekte ve fosseptikte biriken atık sular Kuluncak Belediyesi tarafından belirli aralıklarla vidanjörle çekilerek bertaraf edilmektedir. Bu konuda Kuluncak Belediyesi nden alınmış olan Fosseptik çekim yazısı Ek.4 te verilmiştir. 224

225 2- Yolların Spreylenmesi İçin Gerekli Su Miktarı İşletme sırasında, işletme içi yolların devamlı spreylenerek nemli kalması sağlanacak ve tozlanma en aza indirgenecektir. Gerekli su miktarı metrekare başına 1,5 litre alınarak hesaplanmıştır. Proje alanı içerisinde toplam kullanılacak yol yaklaşık m. olacaktır. Yolun 5 m. genişliğe sahip olması durumunda toplam spreylenecek alan, m. x 5 m. = m 2 olacaktır. Dolayısıyla yolların spreylenmesi için günlük olarak gerekli su miktarı: m2/gün x 1,5 l/m 2 = litre (15 m 3 /gün) olacaktır. Faaliyet kapsamında tozumanın engellenmesi için gerekli olan su sahaya satın alma yoluyla tankerlerle getirilerek karşılanacaktır. Tesis işletmeye açıldıktan sonra tesis ve ocak için gerekli olan tüm kullanma amaçlı su Tohma çayı ndan karşılanacaktır. Tesisin kullanma suyunun Tohma çayından karşılanması durumunda gerekli izinler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. 3- Patlatma Yapılacak Alanın Spreylenmesi İçin Gerekli Su Miktarı Patlatma yapılacak alan patlatma yapılmadan önce spreylenecektir. Gerekli su miktarı metrekare başına 1,5 litre alınarak hesaplanmıştır. Buna göre patlatma yapılacak alan 77,67 m boyunda 8,156 m genişliğinde olmak üzere 633,47 m 2 lik alan için yaklaşık olarak 950 litre/gün (0,95 m 3 /gün) suya ihtiyaç vardır. 4- Zenginleştirme Tesisi İçin Gerekli Su Miktarı Kırma-eleme tesisinde ekipmanlarda toz çıkışını en aza indirmek amacıyla malzemeye pulvarize su verilecektir. Kırma Eleme Tesisinde Kontrollü sistem uygulanacak olup bu sistemde Kırma- Eleme işlemi yıkamalı olarak yapılacaktır. Sistem sadece su ve hava ile çalışmakta olup kimyasal ve yabancı maddeler kesinlikle kullanılmamaktadır. Püskürtme başlığında havanın sıkıştırılması ve aynı zamanda sıkıştırılan bu havaya belli periyotlarda ve damlacıklar halinde su verilmesi suretiyle, suyun pulvarize edilmesi sağlanmaktadır. 5 Mikrona kadar küçülebilen su zerrecikleri, toz zerreciklerinden daha küçük hale geldiğinden, daha çok toz zerreciğini çevreleyebilmekte ve toza bir hacim kazandırarak ağırlaşıp, malzemeyi ıslatmadan tozu indirgeyebilmektedir. 225

226 Bu sistemde kullanılacak olan su miktarı genellikle 1 ton malzeme için 0,5 litre su olarak düşünülebilir. Dolayısıyla tesis için günlük olarak gerekli su miktarı: ton/gün x 0,5 l/ton = litre/gün (2,5 m 3 /gün) olacaktır. Kırma eleme tesisinde bulunan toz indirgeme sistemi için gerekli olan su, tozlanmanın meydana geldiği bölümlerde bulunan püskürtme başlıklarında pulvarize edilerek toz zerreciklerini çevrelemek ve demiri ıslatmadan tozlanmayı önlemek amacı ile kullanılacaktır. Dolayısıyla kırma eleme tesisinde kullanılacak su, atık su olarak geri dönmeyecektir. Bu durumda günlük su ihtiyacı Tablo 83. de elde edilmiş olup, toplam 53,1 m 3 /gün dür. Tablo 91 Günlük Su İhtiyacı Kullanım Amacı Miktar (m3/gün) Arazi Hazırlık Aşamasında Su Kullanımı 7,5 İnşaat Aşamasında Kullanılacak Su 22,2 Personel İçme - Kullanma 4,95 Yolların Spreylenmesi 15 Patlatma Yapılacak Alanın Spreylenmesi 0,95 Kırma Eleme Tesisi 2,5 Toplam 53,1 Proje kapsamında çalışacak personelin kullanma suyu ve işletme için gerekli su ihtiyacı Tohma çayından DSİ den gerekli izinler alınarak karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin içme suyu ise satın alma yoluyla damacanalar ile taşınarak karşılanacaktır. Zenginleştirme tesisinde proses için gerekli olan saatlik su miktarı 50 m 3 tür. 300 m 3 su ise sistem içinde tekrar kullanılabilir kısımdır. Bu durumda tesisin ilk çalışması için 350 m 3 su ihtiyacı bulunmaktadır. Tesise her saat kayıplar için 50 m 3 su ilavesi yapılacaktır. Tesisten herhangi bir atık su çıkışı olmayacaktır. Susuzlaştırma ünitesinden ve diğer ünitelerden gelen sular tekrar tesise beslenecektir. Dışarıya atık su çıkışı olmayacaktır. Atıklarla beraber saatte 50 m 3 su azalımı olacaktır. Bu su da her saat tesise beslenecektir. Katılaştırıcılardan geri kazanılan temiz su endüstri su tankına geri yükselir. Endüstri suyu tankından, tesisin bölümlerine endüstri suyu pompasıyla su sağlanacaktır. İşletme sonrası su kullanımı İşletme sonrasında herhangi bir su kullanımı söz konusu olmayacaktır. 226

227 5.3. Atık Hesaplamaları(Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık özellikleri, miktarları ve bertarafı) Arazi Hazırlığı Çalışma yapılacak alan ocak alanı ve Zenginleştirme Tesisidir. Arazi hazırlık aşaması her basamak açıldığında tekrarlanacak bir işlemdir. Basamağın açılacağı alanda kepçe ve ekskavatör yardımı ile zeminde ki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve kamyonlara yüklenerek bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Çalışma yapılacak alan ocak alanı olan 291,99 hektarlık( m 2 ) alandır m 2 alanda alanın yaklaşık %10 unda ve ortama 2-3 cm kalınlığında toprak katmanı, bitkisel toprak kaybı en az olacak şekilde ekskavatörle sıyrılarak alınacaktır. Bu durumda çalışma yapılacak alanın %10 unda bitkisel örtü tabakasının olduğu kabulü ile; m 2 x 0,1= m m 2 x 0,03 m = m 3 ( ton ) bitkisel toprak hafriyatı oluşacaktır. (Toprak Hacim Ağırlığı ise 1,7 ton/m 3 olarak alınmıştır.) Bitkisel toprak her yıl arazi hazırlığı olan 2 ayda kaldırılacaktır. Bir yıl içinde üretime paralel olarak yüzeyde bulunan 1.489,2 ton/yıl bitkisel toprak işletme öncesi yüzeyden sıyrılarak alınacaktır. Sıyrılarak alınacak olan bitkisel toprak, üretim esnasında zayii olmaması için üretimin yapılmayacağı 1 hektarlık bitkisel toprak stok alanında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Sıyrılan toprak projede bitkisel toprak depolama sahası olarak belirtilen alanda depolanacaktır. Erozyon ve yağışlarla toprak kaybının engellenmesi için etrafı molozlarla çevrilecektir. Üzeri doğal olarak çimlenmeye bırakılacağı gibi, yapay olarak da çimlendirilebilir. Üretimi tamamlanan ve kullanılmayan basamaklara serilmek suretiyle doğal bir yapı görünümü kazandırılmaya çalışılacaktır. Bitkisel toprağın depolanması sırasında depo alanının eğiminin % 5 in altında olması sağlanacak ve bitkisel toprak depo alanının çevresi, yağışlar nedeniyle oluşacak su akıntılarının depo alanına girmesini önleyecek şekilde kanallarla çevrilecektir. Üretim öncesinde alan üzerinde ve alanın yaklaşık %10 unda bulunan ve ortalama 3 cm derinliğindeki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve arazi düzenlemelerinden sonra üst katman olarak tekrar araziye serilmek amacıyla depolanacaktır. 227

228 İnşaat Dönemi: Proje kapsamında inşaat dönemi Zenginleştirme Tesisinin kurulum aşamasıdır. İnşaat esnasında kırma, öğütme, taşıma ve depolama gibi işlemler yapılmayacaktır. Hafriyat işlemleri gerçekleştirilecektir. Bu işlemler kazıma-dökme olarak yapılacak, tozumaya karşıda sulama işlemleri gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında tesis alanında inşaat işleri için çıkacak olan hafriyat miktarı yaklaşık m 3 olacaktır. Yapılacak olan hafriyatta, çıkan malzemeler saha içerisinde topoğrafyayı eşitlemek amacıyla, saha düzenlemesinde kullanılacaktır. Bu hafriyatın m 3 ü araziden taşınmak kaydıyla arazi içi dolgu işlerinde kullanılacak ve kamyonlara yüklenecektir. Geri kalan yaklaşık m 3 malzeme ise; sahada düzenleme yapmak ve zemin düzleştirmek amacıyla arazi üzerinden sıyrılmak üzere topoğrafya eşitlemesinde kullanılacaktır. Hafriyat ve dolgu işlemleri iş makineleri yardımı ile gerçekleştirilecektir. Faaliyet sahibi, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının çevre ve insan sağlığına yönelik olumsuz etkilerini, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak en aza düşürecek şekilde atık yönetimini sağlayacak, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının oluşumu, taşınması ve depolanması aşamalarında gerekli izinleri ve onayları alacak, faaliyetleri sırasında hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarını bileşenlerine göre ayrı toplayacak, geri kazanacak, biriktirecek ve atığın içinde zararlı, tehlikeli ve yabancı madde bulundurmayacak, atıkları geri kazanım veya depolama tesisi dışındaki yerlere dökmeyecek, atıkların yönetimi amacıyla yapılacak harcamaları karşılayacak, atıkların oluşumu, taşınması ve depolanması aşamalarında meydana gelebilecek kazalarda oluşacak zararı tazmin edecek ve kaza sonucu oluşacak kirliliği giderecektir. Aynı zamanda hafriyat aşamasında çıkması muhtemel tehlikeli atık listesi aşağıdaki gibidir. Tablo 92 Hafriyat Sırasında Çıkması Muhtemel Tehlikeli Atık Listesi Atık Kodu Atık Açıklaması Mineral esaslı klor içeren motor, şanzıman ve yağlama yağları Tehlikeli maddelerin kalıntılarını içeren ya da tehlikeli maddelerle kontamine olmuş ambalajlar Tehlikeli maddelerle kirlenmiş emiciler, filtre malzemeleri (başka şekilde tanımlanmamış ise yağ filtreleri), temizleme bezleri, koruyucu giysiler Yağ ve yakıt filtreleri Hafriyat aşamasında çıkması muhtemel tehlikeli atıkların, atık kodlaması Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel 228

229 Esaslarına İlişkin Yönetmelik esaslarına göre yapılmış olup, diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak, tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Aynı zamanda oluşması muhtemel atık yağlar için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G), tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G) ne göre bertaraf edilecek ve lisanslı firmaya verilecektir. Hafriyat, inşaat, tamirat ve tadilat gibi işlemler sırasında hafriyat toprağı, inşaat atıkları oluşacaktır. Bu işlemler sırasında oluşacak gürültü emisyonları ile ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği esaslarına uyulacak, oluşacak toz emisyonları ile ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hava kalitesi standartları sağlanacaktır. Faaliyetin inşaat aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümleri gereği kirliliğe sebebiyet verilmeyecek ve yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tesisin inşaat aşamasında, arazinin hazırlanması, malzemelerin sökülmesi, yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması esnasında toz emisyonları oluşacaktır. Bu kapsamda tozumanın en aza indirilmesi için kazı esnasında tozumaya karşı bir su tankeri bulundurulacak ve sahada sulama çalışmaları yapılacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Gürültü kontrolü yapılacak ve ilgili yönetmelik şartlarına uyulacaktır. 229

230 Arazinin hazırlanmasından faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlemler esnasında, kullanılacak yollara zarar verilmesi durumunda mevcut yoldaki hasarlar giderilecektir. Kullanılacak iş makineleri ve araçların egzoz emisyon muayeneleri düzenli olarak yaptırılacaktır. Faaliyet kapsamında inşaat aşamasında oluşan evsel nitelikli atıksular; tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmeliği nde belirtilen hususlar doğrultusunda açılacak olan sızdırmasız fosseptik çukurunda bertaraf edilmesi sağlanmaktadır. Bu şekilde personelden kaynaklanan atık sular tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak fosseptikte biriktirilmekte ve fosseptikte biriken atık sular Kuluncak Belediyesi tarafından belirli aralıklarla vidanjörle çekilerek bertaraf edilmektedir. Evsel nitelikli katı atıklar ise çöp konteynerlerinde biriktirilerek düzenli aralıklarla firma tarafından taşınarak Kuluncak Belediyesi çöp depolama alanında bertarafı sağlanacaktır Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında faaliyetlerden kaynaklı inşaat atıkları ve çalışacak 4 kişilik personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık oluşumu söz konusudur. Projenin arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atıklar; Personel Kaynaklı Katı Atık: Projenin arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında 4 kişi çalışacaktır. Bir işçinin bir günde oluşturduğu katı atık miktarı 1,34 kg civarındadır. ( Madencilik Faaliyetleri İçin Hazırlanan Proje Tanıtım Dosyalarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar ) Buna göre işletmede bir günde 5,36 kg civarında katı atık oluşacaktır. Projenin arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında personelin kullanımı sonrası açığa çıkan katı atıklar, tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak Kuluncak Belediyesi tarafından toplanacaktır. Bu konuda Kuluncak Belediyesi tarafından verilmiş olan izin yazısı eklerde sunulmuştur. (Bkz:EK 4) 230

231 Ayrıca inşaat ve montaj çalışmalarında oluşacak, inşaat ( demir, tahta, metal vb. ) ve ambalaj ( çimento kağıdı, makine ve ekipman kapları, kağıt, strafor vb. ) atıkları da lisans almış geri dönüşüm firmalarına verilerek geri dönüşümü sağlanacaktır. Ayrıca arazi hazırlama ve inşaat aşamasında çalışacak araçların bakım, onarım ve temizlikleri proje alanındaki arazide yapılmayacak olup, proje alanına en yakın yetkili servislerde ve /veya akaryakıt istasyonlarında yaptırılacaktır. Dolayısıyla proje sahasında herhangi bir atık yağ oluşumu da söz konusu olmayacaktır. İşletme Dönemi: Projenin işletme döneminde meydana gelecek atıklar ve bertarafına ilişkin bilgiler maddeler halinde aşağıda sunulmuştur. Üretim Zayiatı ve Pasa: Tesisin ömrü cevherin temin edileceği maden sahasındaki rezerv ile paralel doğrultuda olacaktır. Tesise yılda ton (250t/h *20sa* 196gün) tüvenan cevher beslenecektir. Bu beslenen tüvenan malzemenin%51 ile %72 arası verimle çalışan tesiste zenginleşmesi sonrası konsantre demir elde edilmesi planlanmaktadır. Maden yataklarında sondajı yapılan yerlerde ton tuvenan malzeme tespit edilmiştir. Muhtemel ve mümkün rezervlerle beraber ocak sahasında toplamda ton civarında malzeme olduğu tahmin edilmektedir. Bu toplam rezervin ise %60 ı ( ton) zenginleştirme işlemine tabi tutulacak geriye kalan %40 ( ton ) ise ocak başı pasa olarak ayrılacaktır. Tesise işlenmek üzere beslenecek toplam rezerv miktarı yaklaşık olarak ton/yıl (250t/h *20sa* 196gün) olarak hesaplanmaktadır. Ocak başı pasa miktarı ayrıldıktan sonra ocaktan tesise yapılacak toplam besleme miktarı ton dur. Yıllık tesise giren malzemenin yani ton un %51.2 si (tesis verimi) yani tonu (nihai ürün) fe tenörü % 60 ve üzerine zenginleştirilmiş olacaktır. Geriye kalan %48.8 lik yani tonluk ekonomik değeri olmayan malzeme ise zenginleştirme tesisinden artık malzeme olarak pasa döküm alanına taşınacak ve sahanın rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Bahse konu olan projede 20 yıllık zenginleştirme çalışmalarının neticesinde ton %60 tenörlü demir ekonomiye kazandırılacaktır. Ambalaj Atıkları: Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler esnasında, geri kazanımı mümkün olan atıklar (kağıt, cam, plastik ve metal kutular) ayrı toplanarak Tarih ve Sayılı 231

232 Resmi Gazete de Yayınlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirilmesi sağlanacaktır. Tıbbi Atıklar: Proje kapsamında tıbbi atık çıkması beklenmemektedir. Olası bir kaza sonucu ilk yardım malzemelerinin kullanılması neticesinde açığa çıkacak atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak ayrı toplanarak bertaraf edilecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastikler: Araçların yağ değişimleri, bakım ve onarımları sırasında oluşması muhtemel lastikler için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda bertaraf edilecektir. Atık Pil ve Akümülatörler: Çalışma alanında atık pil oluşması durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin 13. Maddesi uyarınca, atık piller evsel atıklardan ayrı toplanacak, pil ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmelerce veya belediyelerce oluşturulacak toplama noktalarına atık piller teslim edilecektir. Araçların akümülatörlerinin çalışma alanında değiştirilmesi durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin 13. Maddesi uyarınca, eski akümülatörler, akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satışını yapan işletmeler ve araç bakım-onarım yerlerini işletenlerin oluşturduğu geçici depolama yerlerine ücretsiz teslim edilecektir. Personel Kaynaklı Katı Atık: İşletmede 33 kişi çalışacaktır. Bir işçinin bir günde oluşturduğu katı atık miktarı 1,34 kg civarındadır. ( Madencilik Faaliyetleri İçin Hazırlanan Proje Tanıtım Dosyalarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar ) Buna göre işletmede bir günde 44,22 kg civarında katı atık oluşacaktır. İşletme sırasında personelin kullanımı sonrası açığa çıkan katı atıklar, tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak 232

233 Kuluncak Belediyesi tarafından toplanacaktır. Bu konuda Kuluncak Belediyesi tarafından verilmiş olan izin yazısı eklerde sunulmuştur. (Bkz:EK 4) Atık Yağlar: İşletme aşamasında araçlardan ve makinelerden kaynaklanacak atık yağlardan oluşacak kirlenmenin önlenebilmesi amacıyla yağ değişimleri esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda uygun önlemler alınacak ve oluşacak atık yağlar, Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Ayrıca makinelerin günlük, haftalık ve aylık bakımları düzenli bir biçimde yapılacak ve yağ sızmaları önlenecektir. Şantiye alanında, çalışacak personel için yapılacak olan yemeklerden kaynaklanabilecek bitkisel atık yağlar, Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda diğer atık madde ve çöplerden ayrı olarak, sızdırmaz, iç ve dış yüzeyleri korozyona dayanıklı bidonlarda biriktirilecek ve lisanslı geri kazanım tesislerine gönderilmek üzere lisanslı taşıyıcılara teslim edilecektir. İşletme Sonrası: Tesis ünitelerinin sökülmesinden sonra, ya binalar yıkılarak arazide topoğrafyaya uygun gerekli düzenleme çalışmaları tamamlanacak ve bu alanlar çevre bitki örtüsüne uygun olarak bitkilendirilerek doğaya uygun hale getirilecek, ya da bina başka bir kurum ya da şahsa kiralanacak veya satılacaktır. Bu durumda binalar yıkılmadan sadece tesisi üniteleri sökülerek bırakılacaktır Vibrasyon, gürültü kaynakları ve seviyeleri (Akustik Rapor) Arazi Hazırlığı Aşamasında Oluşan Gürültü Arazinin hazırlanması aşamasında 1 adet ekskavatör, 1 adet loder ve 2 adet kamyon kullanılacaktır. Kullanılacak makine ve tesisatın toplam ses gücü düzeylerinin hesaplanması için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili 233

234 Yönetmelik in Müsaade Edilen Ses Güç Seviyeleri ve Gürültü İşaretlemesi ve Standardlar adlı 5. maddesinde motor gücü seviyelerine göre verilen formüller kullanılmıştır. Tablo 93 Ses Gücü Düzeyleri Teçihaztın Tipi Tekerlekli Dozerler, Tekerlekli Yükleyiciler, Tekerlekli Kazıcı-Yükleyiciler, Damperli Kamyonlar, Greyderler, Yükleyici Tipli Toprak Doldurmalı Sıkıştırıcılar, İçten Yanmalı Motor Tahrikli Karşı Ağırlıklı Hidrolik Kaldırmalı Kamyonlar, Hareketli Vinçler, Sıkıştırma Makineleri (Titreşimsiz Silindirler), Kaldırım Perdah Makineleri, Hidrolik Güç Oluşturma Makineleri Kazıcılar, Eşya Taşımak İçin Yük Asansörleri, Yapı (Konstrüksiyon) Vinçleri, Motorlu Çapalama Makineleri Elle Tutulan Beton Kırıcıları ve Deliciler Kompresörler Net Kurulu Güç P (kw) Elektrik Gücü Pel (kw) Uygulama Kütlesi, m (kg) Kesme Genişliği L (cm) Müsaade Edilen Ses Gücü Seviyesi db/1 pw 3 Temmuz 2004 den İtibaren 3 Ocak 2006 dan İtibaren P P > log P log P P log P > log P P m log log 15 < m < 30 m m log log m 30 m m P P > log P log P Ses gücü düzeyleri, kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü veya uygulama kütleleri esas alınarak yukarıdaki tabloda yer alan formüller vasıtası ile her bir araç ve ekipman için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 94 Motor Güçleri ADET Makine Adı Motor Gücü (HP) Motor Gücü (kw) 1 Ekskavatör ,5 1 Yükleyici Kamyon ,9 Not: 1 HP = 0,746 kw Ekskavatör Ekskavatör için motor güçleri tablosunda verilen 186,5 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda kazıcılar için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. 234

235 Lw = log P Lw = log 186,5 Lw = 107 db Yükleyici Yükleyici için motor güçleri tablosunda verilen 179 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda tekerlekli yükleyiciler için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 179 Lw = 107 db Kamyon Kamyon için motor güçleri tablosunda verilen 111,9 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda damperli kamyonlar için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 111,9 Lw = 105 db Ses Gücü Seviyesi Proje kapsamında kullanılacak araç ve ekipmanların ses gücü seviyeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 95 Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Seviyeleri Adet Makine Adı Ses Gücü Seviyesi(dB) *(Açık Alanlarda Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu Yönetmelik. Madde.5) 1 Ekskavatör Yükleyici Kamyon 105 Arazi hazırlığı aşamasında kullanılacak ekipmanların yakın konumda bulunması durumunda; her bir kaynağın ses gücü düzeyinden Formül 2 e göre toplam ses gücü düzeyinin hesaplanması ve buna bağlı olarak Formül 3 e göre toplam ses basıncı düzeyinin bulunması; n L WT 10 Log Formül -2 ( Toplam Ses Gücü Düzeyi) i 1 Lwi L WT =10 Log[ (1*10 107/10 )+ (1*10 107/10 ) + (2*10 105/10 ) ] L WT = 111,2 235

236 L PT Gürültünün mesafeye göre yayılımının hesaplanmasında ise; Q 8 2 r LWT (10Log ) (7,4x10 xf x ) Formül-3 (Toplam Ses Basıncı Düzeyi) 2 4 r Atmosferik Yutuş Yine gürültünün atmosferik yutuş katsayısının hesaplanması ise; 2-8 f x r A atm 7.4x10 Q A atm = Atmosferik yutuş ile ses basıncı düzeyindeki düşüş (dba) f = İletilen sesin frekansı (Hesaplamalarda frekans 2500 olarak alınmıştır) r = Kaynaktan uzaklık (m) = Havanın bağıl nemi (% 73,2 Malatya Meteoroloji İstasyonu verisi) ile yapılmaktadır. *Araçlardan kaynaklanan gürültü mesafeye ve atmosferik yutuş sonrası net ses seviyesi ortaya çıkar. Ortaya çıkan net ses seviyesine göre Lgag hesaplanır. (*Faaliyet kapsamında gündüz: den a kadar olmak üzere 8 saat çalışılacaktır.) 1 Lgag 10Log 12x10 4x10 24 Lgündüz Lakşam Tablo 96 Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımı Mesafe(m) Lgündüz Aatm Lnet (gündüz)

237 Hesaplamalar sonucu bulunan eşdeğer gürültü düzeyinin mesafeye göre dağılımını gösterir grafik aşağıdaki şekilde verilmektedir. Şekil 44 Arazi Hazırlığı Aşamasında Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımını Gösterir Grafik Çevresel gürültü düzeyi yaklaşık 20 m de tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Ek VIII Tablo-5 Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet Türü (yapım, yıkım ve onarım) için çevresel gürültü sınır değerleri için verilen 70 dba lık Lgündüz değerinin altına düşmektedir. Demir işletme izin alanı(ocak alanı) 1. poligonuna en yakın yerleşim yeri ocağın batısında ve 750 metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Ocak alanı 2. poligonuna en yakın yerleşim yeri ise ocağın güneyinde ve yaklaşık metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Bu yerleşimlerin gürültüden etkilenmesi söz konusu değildir. Bu aşama süresince, çalışanların ve gürültü etkileşim alanında bulunan kişilerin sağlığını koruyabilmek amacıyla, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. 237

238 Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tesisin İnşaat Aşamasında Oluşan Gürültü Tesis sahasının arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında yerine getirilecek işlemler kapsamında 1 adet ekskavatör, 1 adet loder ve 2 adet kamyon kullanılacaktır. Kullanılacak makine ve tesisatın toplam ses gücü düzeylerinin hesaplanması için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik in Müsaade Edilen Ses Güç Seviyeleri ve Gürültü İşaretlemesi ve Standardlar adlı 5. maddesinde motor gücü seviyelerine göre verilen formüller kullanılmıştır. Tablo 97 Ses Gücü Düzeyleri Teçihaztın Tipi Tekerlekli Dozerler, Tekerlekli Yükleyiciler, Tekerlekli Kazıcı-Yükleyiciler, Damperli Kamyonlar, Greyderler, Yükleyici Tipli Toprak Doldurmalı Sıkıştırıcılar, İçten Yanmalı Motor Tahrikli Karşı Ağırlıklı Hidrolik Kaldırmalı Kamyonlar, Hareketli Vinçler, Sıkıştırma Makineleri (Titreşimsiz Silindirler), Kaldırım Perdah Makineleri, Hidrolik Güç Oluşturma Makineleri Kazıcılar, Eşya Taşımak İçin Yük Asansörleri, Yapı (Konstrüksiyon) Vinçleri, Motorlu Çapalama Makineleri Elle Tutulan Beton Kırıcıları ve Deliciler Kompresörler Net Kurulu Güç P (kw) Elektrik Gücü Pel (kw) Uygulama Kütlesi, m (kg) Kesme Genişliği L (cm) Müsaade Edilen Ses Gücü Seviyesi db/1 pw 3 Temmuz 2004 den İtibaren 3 Ocak 2006 dan İtibaren P P > log P log P P log P > log P P m log log 15 < m < 30 m m log log m 30 m m P P > log P log P Ses gücü düzeyleri, kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü veya uygulama kütleleri esas alınarak yukarıdaki tabloda yer alan formüller vasıtası ile her bir araç ve ekipman için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 238

239 Tablo 98 Motor Güçleri ADET Makine Adı Motor Gücü (HP) Motor Gücü (kw) 1 Ekskavatör ,5 1 Yükleyici Kamyon ,9 Not: 1 HP = 0,746 kw Ekskavatör Ekskavatör için motor güçleri tablosunda verilen 186,5 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda kazıcılar için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 186,5 Lw = 107 db Yükleyici Yükleyici için motor güçleri tablosunda verilen 179 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda tekerlekli yükleyiciler için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 179 Lw = 107 db Kamyon Kamyon için motor güçleri tablosunda verilen 111,9 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda damperli kamyonlar için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 111,9 Lw = 105 db Ses Gücü Seviyesi Proje kapsamında kullanılacak araç ve ekipmanların ses gücü seviyeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 99 Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Seviyeleri Adet Makine Adı Ses Gücü Seviyesi(dB) *(Açık Alanlarda Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu Yönetmelik. Madde.5) 1 Ekskavatör Yükleyici Kamyon

240 İnşaat aşamasında kullanılacak ekipmanların yakın konumda bulunması durumunda; her bir kaynağın ses gücü düzeyinden Formül 2 e göre toplam ses gücü düzeyinin hesaplanması ve buna bağlı olarak Formül 3 e göre toplam ses basıncı düzeyinin bulunması; n L WT 10 Log Formül -2 ( Toplam Ses Gücü Düzeyi) i 1 Lwi L WT =10 Log[ (1*10 107/10 )+ (1*10 107/10 ) + (2*10 105/10 ) ] L WT = 111,2 L PT Gürültünün mesafeye göre yayılımının hesaplanmasında ise; Q 8 2 r LWT (10Log ) (7,4x10 xf x ) Formül-3 (Toplam Ses Basıncı Düzeyi) 2 4 r Atmosferik Yutuş Yine gürültünün atmosferik yutuş katsayısının hesaplanması ise; 2-8 f x r A atm 7.4x10 Q A atm = Atmosferik yutuş ile ses basıncı düzeyindeki düşüş (dba) f = İletilen sesin frekansı (Hesaplamalarda frekans 2500 olarak alınmıştır) r = Kaynaktan uzaklık (m) = Havanın bağıl nemi (% 73,2 Malatya Meteoroloji İstasyonu verisi) ile yapılmaktadır. *Araçlardan kaynaklanan gürültü mesafeye ve atmosferik yutuş sonrası net ses seviyesi ortaya çıkar. Ortaya çıkan net ses seviyesine göre Lgag hesaplanır. (*Faaliyet kapsamında gündüz: den ye ve akşam den ye kadar olmak üzere 16 saat çift vardiya ile çalışılacaktır.) 1 Lgag 10Log 12x10 4x10 24 Lgündüz Lakşam Tablo 100 Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımı Lnet Mesafe Lgündüz Aatm (gündüz) Lgag

241 Hesaplamalar sonucu bulunan eşdeğer gürültü düzeyinin mesafeye göre dağılımını gösterir grafik aşağıdaki şekilde verilmektedir. Şekil 45 İnşaat Aşamasında Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımını Gösterir Grafik Çevresel gürültü düzeyi yaklaşık 20 m de tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Ek VIII Tablo-5 Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet Türü (yapım, yıkım ve onarım) için çevresel gürültü sınır değerleri için verilen 70 dba lık Lgündüz değerinin altına düşmektedir. Zenginleştirme tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Bu yerleşimin gürültüden etkilenmesi söz konusu değildir. 241

242 Bu aşama süresince, çalışanların ve gürültü etkileşim alanında bulunan kişilerin sağlığını koruyabilmek amacıyla, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşamasında Oluşan Gürültü Bu aşama süresince, çalışanların ve gürültü etkileşim alanında bulunan kişilerin sağlığını koruyabilmek amacıyla, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. Faaliyetin üretim aşamasında söz konusu gürültü oluşumu açık ocak üretimi ve Zenginleştirme tesisinin işletilmesi sırasında oluşacaktır. Açık ocakta üretim sırasında 4 adet ekskavatör, 4 adet loder, 15 adet kamyon, 1 adet wagon-drill, 1 adet arazöz, 3 adet kompresör, 2 adet Wagon-Drill kullanılacaktır. Tablo 101 İşletme Aşamasında Kullanılacak İş Makineleri Kullanılacak Ekipmanlar Adet Ekskavatör 4 Loder 4 Kamyon 15 Wagon-Drill 2 Arazöz 1 Kompresör 3 Otomobil 2 Kullanılacak makine ve tesisatın Hz arasındaki dört oktav bandındaki toplam ses gücü düzeylerinin hesaplanması için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik in Müsaade Edilen Ses Güç Seviyeleri ve Gürültü İşaretlemesi ve Standardlar adlı 5. maddesinde motor gücü seviyelerine göre verilen formüller kullanılmıştır. 242

243 Tablo 102 Ses Gücü Düzeyleri Teçihaztın Tipi Tekerlekli Dozerler, Tekerlekli Yükleyiciler, Tekerlekli Kazıcı-Yükleyiciler, Damperli Kamyonlar, Greyderler, Yükleyici Tipli Toprak Doldurmalı Sıkıştırıcılar, İçten Yanmalı Motor Tahrikli Karşı Ağırlıklı Hidrolik Kaldırmalı Kamyonlar, Hareketli Vinçler, Sıkıştırma Makineleri (Titreşimsiz Silindirler), Kaldırım Perdah Makineleri, Hidrolik Güç Oluşturma Makineleri Kazıcılar, Eşya Taşımak İçin Yük Asansörleri, Yapı (Konstrüksiyon) Vinçleri, Motorlu Çapalama Makineleri Elle Tutulan Beton Kırıcıları ve Deliciler Kompresörler Net Kurulu Güç P (kw) Elektrik Gücü Pel (kw) Uygulama Kütlesi, m (kg) Kesme Genişliği L (cm) Müsaade Edilen Ses Gücü Seviyesi db/1 pw 3 Temmuz 2004 den İtibaren 3 Ocak 2006 dan İtibaren P P > log P log P P log P > log P P m log log 15 < m < 30 m m log log m 30 m m P P > log P log P Ses gücü düzeyleri, kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü veya uygulama kütleleri esas alınarak yukarıdaki tabloda yer alan formüller vasıtası ile her bir araç ve ekipman için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 103 Motor Güçleri ADET Makine Adı Motor Gücü (HP) Motor Gücü (kw) 4 Ekskavatör ,5 4 Loder Wagon-drill Kamyon ,9 1 Arazöz ,5 3 Kompresör 53 39,538 2 Otomobil ,82 Not: 1 HP = 0,746 kw Ekskavatör Ekskavatör için motor güçleri tablosunda verilen 186,5 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda kazıcılar için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. 243

244 Lw = log P Lw = log 186,5 Lw = 107 db Arazöz Arazöz için motor güçleri tablosunda verilen 189,5 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda dozerler için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P L w = log 189,5 L w = 107 db Loder Yükleyici için motor güçleri tablosunda verilen 179 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda tekerlekli yükleyiciler için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 179 Lw = 107 db Kamyon Kamyon için motor güçleri tablosunda verilen 111,9 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda damperli kamyonlar için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 111,9 Lw = 105 db Wagon-Drill Wagon-Drill için motor güçleri tablosunda verilen 179 kw lık motor gücü, ses gücü düzeyleri tablosunda tekerlekli yükleyiciler için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 179 Lw = 107 db Otomobil Otomobil için motor güçleri tablosunda verilen 126,82 kw lık motor gücü, tablo 86 da otomobiller için verilen 55 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. 244

245 Lw = log P Lw = log 126,82 Lw = 105 db Kompresör XA 90 Kompresör için motor güçleri tablosunda verilen 39,538 kw lık motor gücü, tablo 86 da kompresör için verilen 15 kw değerinden büyük olduğu için ses gücü düzeyinin hesabında Lw = log P formülü kullanılmıştır. Lw = log P Lw = log 39,538 Lw = 98 Ses Gücü Seviyesi Proje kapsamında kullanılacak araç ve ekipmanların ses gücü seviyeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 104 Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Seviyeleri Adet Makine Adı Ses Gücü Seviyesi(dB) *(Açık Alanlarda Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu Yönetmelik. Madde.5) 4 Ekskavatör Arazöz Loder Kamyon Wagon-Drill Otomobil Kompresör 98 1 Kırma-Eleme Tesisi Spiral Tesis Tikiner Tesis 118 İnşaat aşamasında kullanılacak ekipmanların yakın konumda bulunması durumunda; her bir kaynağın ses gücü düzeyinden Formül 2 e göre toplam ses gücü düzeyinin hesaplanması ve buna bağlı olarak Formül 3 e göre toplam ses basıncı düzeyinin bulunması; n L WT 10 Log Formül -2 ( Toplam Ses Gücü Düzeyi) i 1 Lwi L WT =10 Log[ (4*10 107/10 )+ (1*10 107/10 ) + (4*10 107/10 ) + (15*10 105/10 ) + (2*10 107/10 ) + (2*10 105/10 ) + (3*10 98/10 ) + (3*10 118/10 )] L WT =

246 L PT Gürültünün mesafeye göre yayılımının hesaplanmasında ise; Q 8 2 r LWT (10Log ) (7,4x10 xf x ) Formül-3 (Toplam Ses Basıncı Düzeyi) 2 4 r Atmosferik Yutuş Yine gürültünün atmosferik yutuş katsayısının hesaplanması ise; 2-8 f x r A atm 7.4x10 Q A atm = Atmosferik yutuş ile ses basıncı düzeyindeki düşüş (dba) f = İletilen sesin frekansı (Hesaplamalarda frekans 2500 olarak alınmıştır) r = Kaynaktan uzaklık (m) = Havanın bağıl nemi (% 73,2 Malatya Meteoroloji İstasyonu verisi) ile yapılmaktadır. *Araçlardan kaynaklanan Gürültü Mesafeye ve Atmosferik Yutuş Sonrası Net Ses Seviyesi ortaya çıkar. Ortaya çıkan Net Ses Seviyesine göre Lgag hesaplanır. (*Faaliyet kapsamında gündüz: den a kadar olmak üzere 8 saat çalışılacaktır.) 1 Lgag 10Log 12x10 4x10 24 Lgündüz Lakşam Tablo 105 Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımı Lnet Mesafe Lgündüz Aatm (gündüz)

247 Hesaplamalar sonucu bulunan eşdeğer gürültü düzeyinin mesafeye göre dağılımını gösterir grafik aşağıdaki şekilde verilmektedir. Şekil 46 İşletme Aşamasında Eşdeğer Gürültü Düzeyinin Mesafeye Göre Dağılımını Gösterir Grafik Çevresel gürültü düzeyi yaklaşık 30 m de tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Ek VIII Tablo-4 Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri için çevresel gürültü sınır değerleri için verilen 65 dba lık Lgündüz değerinin altına düşmektedir. Zenginleştirme tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 1. poligonuna en yakın yerleşim yeri ocağın batısında ve 750 metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 2. poligonuna en yakın yerleşim yeri ise ocağın güneyinde ve yaklaşık metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Bu yerleşimin gürültüden etkilenmesi söz konusu değildir. Zenginleştirmeve ocak alanının işletme Bu aşama süresince, çalışanların ve gürültü etkileşim alanında bulunan kişilerin sağlığını koruyabilmek amacıyla, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 247

248 Patlatma Esnasında Meydana Gelecek Gürültü Seviyesi Patlatma sırasında meydan gelebilecek olan maksimum gürültü seviyesi yaklaşık olarak 120 dba civarında olacaktır. Ortalama ses basınç seviyesindeki atmosferik yutuş nedeniyle meydana gelecek azalma ise aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. Aatm=7.4x10-8 x f2 x r/φ (Environmental Impact Analysis Handbook) Aatm = Atmosferik yutuş ile ses basıncı düzeyindeki düşüş (dba) f = İletilen sesin frekansı (2500) r = Kaynaktan uzaklık (m) φ = Havanın bağıl nemi (% 73,2 Malatya Meteoroloji İstasyonu Verisi) Gürültü seviyesinin hesabı eşdeğer gürültü seviyesinden atmosferik yutuşun çıkarılması ile bulunur. LPort = Lgagort-Aatm Formül kullanılarak yapılan hesaplamalarda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. Tablo 106 Patlatma Sırasında Oluşacak Gürültü Düzeyinin Mesafelere Göre Dağılımı Mesafe Aatm Patlatma Lnet(patlatma) Patlatma çalışmaları sırasında meydana gelecek gürültü düzeyi 500 metre den sonra tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel 248

249 Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen gündüz gürültü düzeyi sınırının (70 dba) altına inecektir. Zenginleştirme tesis sahasına en yakın yerleşim yeri arazide yapılan çalışmada tespit edilen tesisin güneybatı istikametinde yaklaşık metredeki Darılı köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 1. poligonuna en yakın yerleşim yeri ocağın batısında ve 750 metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Demir işletme izin alanı 2. poligonuna en yakın yerleşim yeri ise ocağın güneyinde ve yaklaşık metre mesafede yer alan Darılı Köyü ne ait konutlardır. Bu yerleşimlerin gürültüden etkilenmesi söz konusu değildir. Gürültü anlık olduğundan rahatsız edici bir durum söz konusu olmayacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde Ek-7 Tablo-4 belirlemiş olduğu sınırlarını aşmayacaktır. Şekil 47 Patlatma Sırasında Oluşacak Gürültünün Mesafelere Göre Dağılım Grafiği Patlatma Esnasında Meydana Gelecek Vibrasyon Seviyesi 1 seferde yapılacak olan patlatmalarda toplam 120 delik milisaniye gecikmeli olarak birbirine bağlanarak patlatılacaktır. Bu durumda birim zamanda devreye giren patlayıcı miktarı; 32,6 kg + 1,5 kg = 34,1 kg olarak hesaplanmıştır. Bir patlatmada toplam; 34,1 kg patlayıcı madde kullanılacaktır. Patlatma sonucu oluşan şok dalgaları havada ve ateşlenen kaya birimi içinde belirli bir hız, frekans ve genlikte yayılmaktadır. Bu yayılım atım yerinden uzaklaştıkça sönme eğilimi göstermektedir. Şok 249

250 dalgalarının çevrede bulunan hassas noktalara (bina, köprü, tarihi binalar, mağara vb.) hasar verebileceği mesafe aşağıda açıklanan bağıntılar yardımıyla hesaplanabilmektedir. Bağıntılarda değişken olarak anlık şarj (bir gecikme süresinde ateşlenen patlayıcı miktarı) atım yeri ile çevre birimleri arasındaki mesafe ve kayaç türlerine ait katsayılar bulunmaktadır. İşletme sırasında patlatmadan kaynaklanacak olan vibrasyonun oluşacağı kaynak, patlatma yapılacak olan ocak içerisinde olacaktır. Bunu işletme alanının ortası olarak düşünebiliriz. Hava Şoku; Patlatma sonucu oluşan hava şoku aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. (CALZIA, 1969) Şiddetli etki zonu Orta şiddette etki zonu = D<5 W = D<35,7 = 5 W<D<10 W = 35,7<D<71,4 Hafif şiddette etki zonu = 10 W<D<15 W = 71,4<D<107,1 D = Etkili zon aralığı (m) W = Bir gecikme aralığında atılan dinamit miktarı = Anlık şarj (kg) Hava şoku hesaplamaları ocak alanında yapılacak maksimum anlık şarj dikkate alınarak yapılmıştır. Patlatmalarda kullanılacak maksimum anlık şarj = 34,1 kg (1 patlatmada kullanılan patlayıcı miktarı) Şiddetli etki zonu : 0 35,7 m Orta şiddette etki zonu : 35,7 71,4 m Hafif şiddette etki zonu : 71,4 107,1 m Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. V = k { D / W ) -1,6 V = kayaç içinde yayılan titreşim hızı ( inç/sn) k = kayaç türüne bağlı katsayı ( ) D = patlayıcı noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W =bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) 1 feet = 0,3048 m 1 libre = 0,4536 kg 1 inç = 25,4 mm K katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, 250

251 tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına yaklaştırmaktadır. Hesaplamalarda k katsayısı birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. Tablo 107 Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri k (sabit) D (metre) W (kg) V (mm/sn) Vo (mm/sn) 1/5V 1/2V 1/2-1/ Patlatma çalışmaları sırasında meydana titreşim düzeyi 200 m. den sonra Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Ek 7, Tablo 6. da belirtilen değerlerin altına inecektir. Tablo 108: Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Titreşim Frekansı (Hz) İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı (Tepe Değeri-mm/s) (1 Hz- 4 Hz arasında 5 mm/s den 19 mm/s ye; 10 Hz- 30 Hz arasında 19 mm/s den 50 mm/s ye logaritmik çizilen grafikte doğrusal olarak yükselmektedir) Çizelgede; V = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı V0= Bina temelindeki titreşim hızı Kayaç içi titreşim hızının (V) 1/2-1/5 i V0 değeri olarak kabul edilmektedir (Forssbland, 1981). 251

252 Tablo 109: Bina temeli titreşim hızı (Vo) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri (Forssbland, 1981) Vo (mm/sn) Bina Türü a-2 Yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar b-5 Sıvalı briket, kerpiç, yığma tuğla evler c-10 Betonarme binalar d Fabrika gibi, çok sağlam yapıda endüstriyel binalar Yöre yerleşim yerlerindeki en hassas yapının çizelge 2 b tipi binalar olduğu kabul edilirse V0 hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. Tablo 91 incelendiğinde 34,1 kg lık şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren yaklaşık 200 m den sonra 5 mm/sn nin altına inmektedir. Bu durumda maksimum anlık şarj (34,1 kg) ile yapılan patlatmalar sonucu oluşan vibrasyonun Tablo 93. b tipi binalarda olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır. Binalardaki hasarların titreşim genliği yönünden incelenmesi Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır (Armac Printing Company). D = (K W)/A A = patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) K = kayaç türüne bağlı katsayı W = bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (kg) D = patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) Tablo 110: Patlatma Yapılan Kaya Türü ve Bina Temeli Altındaki Kayaç Türüne Bağlı Olarak Değişim Gösteren k Katsayısı Asgari ve Azami Değerleri (Armac Printing Company) Patlatma Temel Altı K Katsayısı Yapılan Birim Kayaç Türü Minimum Maksimum Kaya Kaya 0,57 1,15 Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,3 Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,3 Genlik değerinin 0,05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden (Armac printing Company) maksimum patlayıcı miktarı (34,1 kg) ile yapılan atımlarda etki mesafesi; D = (1,15* 34,1)/0,05 = 134,3 m bulunur. Proje alanının 750 güneybatısında Darılı Köyü ne ait yerleşimler yer almaktadır. 252

253 Hesaplara göre patlatma sonucu oluşacak vibrasyon etki mesafesinde herhangi bir hassas nokta (bina, köprü, tarihi binalar, mağara vb.) bulunmamaktadır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. Patlatma yapılmadan önce, yöre halkı jandarma kontrolünde önceden uyarılacaktır. Patlatma işlemleri jandarma kontrolünde yapılacak olup, patlatma sırasında ocak içi ve yakın çevresi güvenlik kordonu altına alınacaktır Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Projenin yeni alan ve kapasitesi göz önünde bulundurularak, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği 1. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır. Proje alanı sınırlarından içeriye doğru 70 m mesafelik sağlık koruma bandı bırakılacak ve bu alanda çalışma yapılmayacaktır Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları Reklamasyon Çalışmaları Madencilik faaliyetleri nedeniyle tahrip edilmiş bir alanı çevresel açıdan stabil bir duruma getirmek, temiz bir çevrenin ve doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılması için zorunludur. Ancak, tahrip edilmiş bir alan kendi haline bırakıldığında ekolojik dengesine ulaşması, kendi kendini onarması çok uzun yıllar alabilir. Böyle bir zaman sürecinde bu alanların yeniden doğaya kazandırılması ya da onarılması için insanın yardımına gereksinim vardır. Ocak alanının büyük kısmı orman arazileri içerisinde yer almaktadır. Bu nedenle, Orman Genel Müdürlüğü nün görüşleri ve ilgili mevzuat doğrultusunda restorasyon planı hazırlanacaktır. Restorasyon planı kapsamında sahanın rehabilite edilmesi için aşağıda belirtilen hususlara uyulacaktır. 253

254 Arazi Islahı Çalışması biten yerler, çıkan pasa ile uygun eğimlerde doldurularak, taşlı ve çukur kısımlar tesviye edilecektir. Bunun üzerine arazi hazırlanması sırasında üst kısımdan sıyrılarak alınıp, ayrı bir yerde stoklanmış olan bitkisel toprak serilecektir. Bu işlem T.C Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, Bakım Şubesi Müdürlüğünün Peyzaj Hizmetleri Teknik Şartnamesinin Mevcut üst toprağın işlenmesi ve bitkisel toprağın serilmesi maddesine uygun olarak gerçekleştirilecektir. Bu maddeye göre alt dolgu maddesi olarak serilen pasa malzemesinin üzerine bitkisel toprak uygun görülen kalınlıkta serilecektir. Bitkisel toprağın serileceği alan istenmeyen her türlü yabancı meteryalden arındırıldıktan sonra bitkisel toprak serilecek ve serilmeden önce mevcut toprak hafifçe gevşetilecektir. Üretim sonrası işletmenin düzenlenmesine yönelik ilk adımı dik şevlerin emniyet altına alınması ile yamaç sırtı, basamakların ve ocak tabanının yeşillendirilmesi oluşturur. Böylelikle ocak sahasının çevre araziye tekrar integrasyonu sağlanabilir. Yamaç sırtı aşağıya doğru sıyrılır ve daha sonra derin köklü bitkilerle yeşillendirilir. Buradaki bitkilendirme sadece şevlerin sağlamlaştırılmasına yönelik değil, ara basamakların ve ocak tabanının yeşillendirmesine de sağlar. Şev başının kapatılması için ise dikenli çalılarla bitkilendirme yapılabilir. Dik şevlerin emniyete alınmasında da, bunların duyarlılığını uzun süre korumaları gereği göz önüne alınarak şevler, taş düşme veya kayma tehlikesi oluşturmayacak şekilde düzenlenecektir. Üretimi tamamlanan alanlar, bir sonraki işletme alanının artık malzemesi ile doldurularak sıkıştırmak suretiyle düzeltilerek, kullanılmadan önceki durumuna getirilmeye çalışılacaktır. Çalışma döneminin sonunda sözü edilen faaliyetler gerçekleştirilerek, ruhsatlı saha ilk konumuna yakın bir halde bırakılmaya çalışılacaktır. İşletme yapılacak alanda üretime bağlı olarak çalı ve otsu türler üretimin doğal sonucu olarak ortadan kalkacaktır. Fakat bu türler arazi ıslahıyla birlikte üretim yapılan alanlarda tekrar yayılım gösterebileceklerdir. İşletmenin başlangıcında yüzeyden alınarak faaliyetin yapılmadığı alanda depolanan üst toprak katmanı, (organik madde ve mineralce zengin toprak) işletme faaliyete kapandıktan sonra, ağaçlandırılma yapılabilecek şekilde alana serilecektir. 254

255 5.7. Risk Analizi(Proje kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler(Arazi Hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje alanında meydana gelebilecek olası riskler Doğal Afet Riski, Patlama Riski, Yangın Riski, Kaza Riski, Sabotaj Riski olarak beklenmektedir. Proje kapsamında meydana gelebilecek riskler ve bu durumda alınacak önlemlere ilişkin açıklamalar aşağıda maddeler halinde sunulmuştur. Doğal Afet Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek afet durumunda telefonlarla gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken ilk yardım müdahaleleri ve sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitime sahip güvenlik görevlisi olacaktır ve Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Patlama Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek patlama durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Patlayıcı maddeler özel işaret konmuş araçlarda, kapsül ve dinamit ayrı ayrı taşınacaktır. Ocakta teknik nezaretçi denetiminde çalışılacak ve patlatmalar ateşçi belgesi olan personel tarafından jandarma denetiminde yapılacaktır. Yapılacak olan patlatmalar 08:00 16:00 saatleri arasında gerçekleştirilecek olup, bu saatler dışında patlatma yapılmayacaktır. Yangın Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek yangın durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Tesis içinde olası bir yangın için gerekli yangın söndürme cihazları uygun yerlere yerleştirilecektir. Çevreyi ve işletme faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek kazalar ve acil durumlarda, ortaya çıkacak çevre etkilerinin önlenmesi için "Acil Durum İş Talimatları" ve "Olağanüstü Durum Planları" hazırlanacaktır. Olağanüstü Durum Planları tesiste gerektiğinde müracaat edilebilmesi için uygun yerlere asılacaktır. Kaza Riski: Projenin herhangi bir döneminde kaza riskinin meydana gelmemesi için personelin gerek kamyonların, gerekse yükleyicilerin yükleme yapılırken çevresinde bulunmasına müsaade edilmeyecek ve bu konuda personel uyarılacaktır. Aynı zamanda proje alanına bağlantıyı sağlayan karayolu giriş ve çıkışlarında uyarıcı levhalar yer alacaktır. Sistem kazalarına hızlı karşılık verebilmek insan ve çevre sağlığına gelebilecek zararı en aza indirmek bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu bölümde verilen acil çalışma ve eylem planı, işletme personelinin herhangi bir acil durum karşısında alması gereken önlemleri içeren bir rehber plan niteliği taşımaktadır. Acil eylem planında hedeflenen amaç, acil 255

256 durumlarda en etkili olabilecek bilgilerin operatöre önceden, etkin ve yeterli biçimde verilmesidir. Alınacak önlemlere karşın oluşabilecek herhangi bir kaza durumunda kazaya uğramış personel sahada sürekli olarak bulundurulacak bir araç ile hızlı bir şekilde en yakın sağlık birimine ulaştırılacaktır. Sabotaj Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek sabotaj durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Ayrıca üretim sırasında kullanılan makine ve ekipmanlardan dolayı çalışan personelin kaza riskini önlemek ve riski en aza indirmek için, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün hükümlerine riayet edilecektir. Patlatma: Proje kapsamında en riskli ve tehlikeli işlem demir cevherini ana kayaçtan ayırmak için yapılan patlatmalardır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO ismiyle adlandırılan Amonyum Nitrat kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılmaktadır. Patlatma çalışmalarının yapılabilmesi için gerekli olan patlayıcı madde ruhsatı alınmış olup, patlayıcı maddeler faaliyet alanına nakledilirken emniyetten gerekli izinler alındıktan sonra Jandarma eşliğinde ocak alanına getirilip ateşçi belgesi olan ateşçi tarafından Jandarma nezaretinde patlatmaları yapılmaktadır. Patlatma esnasında faaliyet alanındaki diğer çalışmaların tamamı durdurulmaktadır. Patlatmalar esnasında kapsül kablolarına ilave edilecek uzatma kablolarının bağlantıları itina ile yapılarak ve izole edilmektedir. Ateşleme devresi kablolarının manyetoya bağlanmadan önce direnç kontrolü yapılmaktadır. Mili saniye gecikmeli bir patlatmalarda delikler birbirine birer birer bağlanarak toplamda 120 delik patlatılacak olup patlatma sonrası tüm deliklerin patlayıp patlamadığı kontrol edilmekte ve patlamayan delik varsa temizlenerek veya düzenek kontrol edilerek aksaklık giderilip tekrar patlatılmaktadır. Ayrıca patlatma işlemi öncesinde yakın yerleşim yerlerine patlatma günü ve saati konusunda bilgi verilecek ve patlatma işlemi yapılmadan önce ocak içi alan ve patlatmadan etkilenecek olan alanın kontrolü yapılarak insan ve besi hayvanı (koyun, keçi, sığır vs.) olup olmadığının kontrolü yapılacaktır. Gerekli görülmesi halinde patlatma işlemi ertelenecek ve gerekli güvenlik önlemleri alındıktan sonra patlatma 256

257 yapılacaktır. Yağışlı havalarda statik elektrik nedeni ile meydana gelebilecek kontrolsüz bir patlamanın engellenmesi amacı ile patlatma yapılmayacaktır. Patlayıcı maddelerin sahaya taşınması, kullanımı ve depolanması sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşıması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Diğer Riskler ve Tehlikeler: Üretimle ve is yeriyle ilgisi olmayan insan ve evcil ve yabani hayvanların ocak ve tesis alanına girmelerini önlemek amacıyla maden sahasına girişin tehlikeli ve yasak olduğunu bildirir yazılı levhalar asılacak ve güvenlik önlemlerinden ve bunlara uyulmasından sorumlu bir personel görevlendirilecektir. Zenginleştirme tesisinde de az da olsa kaza riski mevcuttur. Ocak sahasında sürekli kask(baret), koruyucu gözlük, toz maskesi, gürültü önleyici kulaklık takılarak ve uygun ayakkabılarla çalışılarak bu kaza riskleri minimuma indirilecektir. Zenginleştirme Tesisi çevresine yetkili personeller haricinde kimse yaklaştırılmayacaktır. Ayrıca kırma-eleme tesisinin besleyici kısmına kamyonların kırılacak olan demiri boşaltması işlemi kamyon şoförü haricinde araç dışındaki bir personel(harmancı) kontrolünde yapılacak böylece kamyonun besleyiciye fazla yaklaşması engellenecektir. Kullanılacak teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kazalardan bir diğeri de ocak ile satış noktaları arasında malzeme taşımada kullanılan kamyonlardan kaynaklanabilecek olası trafik kazalarıdır. Bunlara mahal vermemek için sürücülerin trafik kurallarına ve hız limitlerine uymaları sağlanacaktır. Herhangi bir kaza durumunda en yakin sağlık merkezinden gerekli yardım istenecektir. Nakliye sırasında Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ocak alanında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı çalışan elaman sayısı kadar yangın söndürme ekipmanı ( yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. İşletmede yangın ihtimaline karşı her türlü tedbir alınacaktır. İşçilerin toz ve gürültüden etkilenmemeleri için toz maskesi ve kulaklık kullanmaları sağlanacaktır. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi, çarpması, araç çarpışması vs.) olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele eğitim 257

258 yaptırılacak, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları asılacaktır. İşletme sahasına, çalışanların dışında kimsenin girmesi de engellenecektir. Ayrıca işçilerin özlük dosyaları oluşturularak sağlık raporları filmleri bu dosyada bulunacak ve yasal periyotlarda yenilenecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın gün ve sayılı Resmi gazetede yayınlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin gerektirdiği her türlü önlem alınacaktır. Çalışanların sağlık ve güvenliklerini sağlayabilmek için 4857 sayılı yasaya bağlı olarak hazırlanıp yayınlanmış olan ve yürürlükte bulunan mevzuata uyulacaktır. Proje kapsamında olabilecek kazalara karşı hazırlanan Acil Müdahale Planı Ek- 7 de sunulmuştur Diğer Hususlar Bu konuda belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. 258

259 BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu Bölümde Teknoloji, Alınacak Önlemlerin Alternatiflerinin Karşılaştırılması Yapılacak ve Tercih Sıralaması Belirtilecektir.) Proje konusu, Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi projesidir. Proje yeri olarak Malatya İli, Kuluncak ilçesi Darılı Köyü Mevkii seçilmiştir. Madencilik projeleri doğal kaynaklar olup, bulunduğu yerde işletilmesi gerektiğinden yer alternatifi söz konusu değildir. Demir de, doğal bir süreç sonucu yeryüzünün bazı yerlerinde oluşmaktadır. Bu yüzden madencilik faaliyetleri yer alternatifi olmayan faaliyetlerdir. Ancak alınan önlemler ve kullanılan teknoloji konusunda alternatifler oluşturulması mümkündür. Konsantre demir üretimi esnasında kullanılacak yöntemler ve ekipmanlar, günün teknolojisine uygun olarak seçilmiştir. Sonuç olarak, bu proje ve yer için farklı bir alternatif düşünülmemiştir. Üretim, mevcut şartlar göz önüne alınarak, bu şartların gerek teknik, gerekse ekonomik yönleri dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir. Rapora konu olan Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi projesi için en uygun yöntem olarak açık ocak işletme yöntemi seçilmiştir. Bu yöntemin uygulanmasında üretim kayıpları en az düzeyde tutulurken, doğal bir kaynak olan demir ülkemiz ekonomisine sunulmuş olacaktır. Nakliye açısından değerlendirildiğinde; sahada nakliye edilecek ana yolun yakın olması ve bu yolun kullanılacak olması; personel istihdamı açısından değerlendirildiğinde ise; sahada çalışacak personelin yakın yerleşimlerden sağlanabilmesi projenin diğer alternatifleri olarak sıralanabilir. Ayrıca çalışanların dışında bölgeden alınacak hizmet ve mal bedelleri ile bölge ekonomisine katkıda bulunulacaktır. Ayrıca çıkarılacak malzemenin satışı konusunda da büyük bir sıkıntı olması söz konusu değildir. Proje alanında yol mevcuttur. Yollarda herhangi bir zararın ortaya çıkması halinde zarar faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. Türkiye genelinde yapılan araştırmalar incelendiğinde demir üretimi her yıl artmaktadır. Sanayileşme, alt yapı çalışmaları ve inşaat sektörünün ülkede hızla gelişmesi bu artışın sebepleri olarak gösterilebilir. 259

260 BÖLÜM 7: İZLEME PROGRAMI 7.1. Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı Ve Acil Müdahale Planı Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği 18. Madde kapsamında faaliyet sahibi yatırımın inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde izleme raporlarını Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Proje ile ilgili izleme programı oluşturulacak ve ÇED Komisyonunca belirlenen zamanlarda Nihai ÇED Raporu İzleme Formu doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. Faaliyetten kaynaklanacak katı, sıvı ve gaz atıkların düzenli olarak ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda bertaraf edilmesi sağlanacak ve toz emisyonu, gürültü ve titreşim gibi parametrelerin ölçümleri yapılarak ilgili yönetmelik sınır değerlerinin altında kalması için gerekli önlem ve tedbirler alınacaktır. Bunun dışında işletme esnasında meydana gelebilecek herhangi bir kaza durumunda çevre ve insan sağlığı üzerinde meydana gelebilecek olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla uygulanmak üzere bir Acil Müdahale Planı (AME) hazırlanacaktır. İş güvenliği ve işçi sağlığını koruma amaçlı olarak hazırlanan Acil Müdahale Planı doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda işlerlik kazanır. Yangın, deprem, patlama olaylarından herhangi birinin meydana gelmesi, acil durum olarak nitelendirilmektedir. Bu tür olaylarda tehlikenin büyümesini engellemeye yönelik tedbirlerin alınabilmesi ve personelin faaliyet alanını güvenli ve süratli bir şekilde terk edebilmesi amacıyla acil müdahale planı hazırlanır. Bu planda bulunması gerekli unsurlar kısaca aşağıda sıralanmıştır: Acil Müdahale Ekibi nin (AME) belirlenmesi AME nin görev tanımlarının yapılması AME içerisinde ast kademeler oluşturulması (kurtarma, ilkyardım, müdahale vb.) AME nin ilgili kurum/kuruluşlar ve kendi içerisindeki koordinasyon konularının belirlenmesi AME nin ihtiyaç duyacağı hizmet (ulaştırma, levazım, ikmal, bakım vb.) tahsi ve protokollerin belirlenmesi AME içerisinde çalışacak personelin günlük çalışma esaslarının belirlenmesi AME nin, acil müdahaleler konusunda gerekli eğitimleri alması. Faaliyete ait Acil Müdahale Planı Ek-13 te verilmiştir. 260

261 7.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 9. Maddesinin 4. Bendinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi Projesi kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yeterlilik Tebliği, Madde 9 uyarınca projenin uygulama dönemlerine ilişkin olarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini belirtmek için Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları Formu doldurularak belirlenen periyotlarla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır Çevre İzleme Planı Cevher Zenginleştirme Tesisinin İzlenmesi Bölgede alıcı ortamın mevcut değerlerinin belirlenmesi açısından zenginleştirme tesisi olarak planlanan alan sınırları civarında drenaj alanına ait su ve toprak örnekleri alınarak analizleri yapılacaktır. Faaliyetin işletme öncesi, işletme ve işletme sonrasında zenginleştirme tesisinin yeraltı ve yerüstü su kaynaklarına olası etkilerinin izlenmesi amacıyla bir yıl boyunca 6 ayda bir gözlem kuyularından alınacak numunelerin analizleri yaptırılarak analiz sonuçları Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne ve DSİ 9. Bölge Müdürlüğü ne intikal ettirilecektir. Tesis dışındaki gözlem kuyularından alınan numunelerin analizleri sonucu, yeraltı suyunun kirlendiğinin tespit edilmesi ve gerekli görülen önlemlerin sonuç vermediği DSİ tarafından belirlendiği taktirde, yeraltı suyunun kirliliğinin temizlenmesi işi ve diğer önlemler faaliyet sahibi tarafından finanse edilerek karşılanacaktır. Proses sonucu oluşacak cevher zenginleştirme tesisi atıklarının analizleri yapılmış ve yapılan analizlerde tehlikesiz atık olduğu görülmüştür. Bu nedenle cevher zenginleştirme tesis atıkları direk olarak çalışması biten yerlerin rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Zenginleştirme tesisi ve ocak alanı için Jeoteknik Etüt Raporu hazırlanarak zemin özellikleri belirlenmiştir. Hazırlanan jeoteknik etüt raporuna göre mevcut arazinin yapılaşma için jeolojik sakıncası bulunmadığı ortaya çıkartılmıştır. Zeminin taşıma gücünü belirten emniyet gerilmesi Jeoteknik değerlendirmede belirtilen hususlara dikkat edildiği taktirde zeminin taşıma gücü noktasında herhangi bir sorunla karşılaşılmayacaktır. İlgili Jeoteknik Etüt Raporu Ek.8 de verilmiştir. 261

262 BÖLÜM 8: HALKIN KATILIMI (Projeden Etkilenmesi Muhtemel Yöre Halkının Nasıl ve Hangi Yöntemlerle Bilgilendirildiği, Proje İle İlgili Halkın Görüşlerinin ve Konu İle İlgili Açıklamaların ÇED Raporuna Yansıtılması) Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü Mevkii civarında Malatya K39-a1-a2 paftasında, ruhsat numaralı(sicil No:6209) 2.289,45 hektarlık alanda Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ruhsat alanının tamamında işletilmesi planlanan Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi ile ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği gereğince yöre halkını proje hakkında bilgilendirmek, projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere tarihinde, saat 14:00 te Darılı Köyü Köy Kahvesi nde Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenmiştir. Halkın Katılımı Toplantısı düzenleneceğine ilişkin duyuru ilanları, Darılı Köyü köy meydanında askıya asılmıştır. Aynı zamanda Halkın Katılımı Toplantısı na dair duyuru ilanları Malatya İli nin yerel gazetesinde tarihinde ve ulusal düzeyde yayınlanan gazetede tarihinde yayınlanmıştır. İlgili gazete ilanları eklerde verilmiştir.(bkz. Ek-18.) tarihinde yapılan toplantıda faaliyetin gerekliliği, bu bölgenin seçilme nedenleri, istihdam ve çevresel açıdan alınacak önlemler hakkında halkın görüş ve düşünceleri değerlendirilerek sorularına cevap verilmiştir. Yöre halkı; bölgede faaliyete geçilecek olan tesiste kullanılacak kamyonların hareketleri esnasında çevreye zarar vermemesini ve hız limitlerini aşmamasını, işçi alımlarının köylerinden yapılmasını talep etmişlerdir. Firma sahipleri de bu talepleri göz önünde bulunduracaklarını dile getirmişlerdir. Alınacak önlemler ve minimize edilecek çevresel etkilerin anlatıldığı toplantıda, verilen taahhütlerin yerine getirilmesi durumunda olumsuz görüşün olmadığı gözlenmiştir. 262

263 263

264 264

265 BÖLÜM 9: SONUÇLAR (Yapılan Tüm Açıklamaların Özeti, Projenin Önemli Çevresel Etkilerin Önlenmesinde Ne Ölçüde Başarı Sağlanabileceğinin Belirtildiği Genel Bir Değerlendirme) Projenin konusu; Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü Mevkii civarında Malatya K39-a1-a2 paftasında, ruhsat numaralı(sicil No:6209) 2.289,45 hektarlık alanda Maksor Mad. San. ve Tic. A.Ş. tarafından ruhsat alanının tamamında Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi işletilmesi projesidir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan nolu ruhsat (Bkz. Ek.1) de verilmiştir. Söz konusu ruhsat numaralı sahada ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak kabul edilmiş ve tarihinde sayı ile ruhsat alanının tamamı ÇED alanı olarak kabul edilerek ton/yıl kapasiteli Demir Ocağı Projesi için ÇED Olumlu Kararı kararı alınmış olup daha sonra kapasite artırımı planlanmıştır. İlgili ÇED Olumlu Kararı Ek 2 de verilmiştir. ÇED Belgesi alındıktan sonra tarih ve sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gereği mevcut GSM yenilenecek ve müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır. Proje alanı sınırlarından içeriye doğru 70 m mesafeli sağlık koruma bandı bırakılacak ve bu alanda çalışma yapılmayacaktır. Proje ile ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği gereğince yöre halkını proje hakkında bilgilendirmek, projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere tarihinde, saat 14:00 te Darılı Köyü Köy Kahvesi nde Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenmiştir. Proje dahilinde belirlenen ÇED alanında demir ocağı, zenginleştirme tesisi, bitkisel toprak depolama alanı, pasa döküm sahası, tuvenan cevher stok sahası ve şantiye alanı belirlenmiştir. Mevcut ruhsat alanı orman, hazine ve şahıs arazisi niteliğinde olup, proje alanında az miktarda mera arazisi de bulunmaktadır. Proje alanında üretim faaliyetlerine başlanmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. 265

266 Faaliyet yeri ocak alanı sınırı itibariyle; güneydoğusunda bulunan Malatya iline uzaklığı 90 km, güneyde bulunan Kuluncak ilçesine uzaklığı 6 km, kuzeybatıda bulunan Darılı köyüne uzaklığı m kuş uçumu mesafededir. Sahanın m güneydoğusundan Kuluncak-Malatya karayolu geçmektedir. Proje alanını gösterir 1/ ölçekli topografik harita ekte verilmiştir (Bkz. Ek-3.1) Projeye konu faaliyetin ÇED sürecinin olumlu sonuçlanmasından sonra, İR ruhsat nolu sahada Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Zenginleştirme Tesisi işletmesi ocak alanında yılda 7 ay, ayda 28 gün, günde 8 saat tek vardiya ile ve zenginleştirme tesisi alanında yılda 7 ay, ayda 28 gün, günde 20 saat ve çift vardiya ile 20 yıl boyunca çalışılacaktır. Ocakta çalışmalar 08:00-17:00 saatleri arasında 8 saat çalışma yapılacaktır. Ocakta delme-patlatma işlemleri yalnızca 08:00-16:00 saatleri arasında yapılacak olup, geriye kalan saatlerde yalnızca zenginleştirme tesisine malzeme beslemek amacıyla işlemler yapılacaktır. Zenginleştirme tesisinde ise 08:00-19:00 ve 19:00-06:00 saatleri arasında 20 saat çift vardiya çalışma yapılacaktır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nden alınmış olan onaylı 1/ ölçekli Malatya K39 Paftası Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri Ek-3.9 da verilmektedir. İlgili Çevre Düzeni Planı na göre ÇED alanımız tarım alanında bulunmaktadır. Projenin alanı orman, hazine, şahıs ve mera arazisidir. ÇED Belgesi alındıktan sonra gerekli izinleri alınacaktır. ÇED Olumlu Belgesi alınmış alanda önceden çalışma yapılmış olup, ilgili alanlar için orman izinleri alınmıştır. Alınmış orman izinleri EK 12 de verilmektedir. Belirlenen proje sahasında üretime başlanmadan önce gerekli izinler alınacaktır. Planlanan proje ile ilgili Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanmış olan ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu ve Görüş Yazısı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek-5) Elazığ Orman Bölge Müdürlüğünün 17/07/2013 tarih ve 850 sayılı görüşünde ÇEDYönetmeliği ve 6831 Sayılı Orman Kanunu Kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda söz konusu faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmalarına olumsuz etkileri bulunmamaktadır. denilmektedir. Faaliyetten kaynaklanacak emisyon miktarları ile ilgili Hava Kalitesi Modelleme çalışması yapılmış olup, Ek 15 te sunulmuştur. Modelleme Malatya İstasyonunun uzun yıllar verilerine, en uyumlu yıl olan 2010 yılı saatlik verileri göz önüne alınarak yapılmıştır. Bu 266

267 değerler matematiksel hesaplama metodu kullanılarak hesaplanmış ve modellemede kullanılan parametrelere ve varsayımlara dayalı olarak yapılmıştır. Bu nedenle parametrelerde meydana gelebilecek anlık sapmalar, örneğin rüzgarın yönünde herhangi bir değişme, yağış miktarı gibi yapılan konsantrasyon dağılım hesabı değişecektir. Hesaplamalarda kullanılan uzun yıllar ortalamalarına dayanan meterolojik verilerin sabit olduğu varsayılmıştır. İlgili modelleme incelendiğinde görüleceği üzere, çöken toz için 24 saatlik değer 51,930 g/m 2, havada asılı partiküller için ise 24 saatlik değer 20,15501μg/m 3 olarak ortaya çıkmıştır. Buna göre, ortaya çıkması muhtemel çöken ve havada asılı toz emisyonunun en yakın yerleşim yeri için 750 m. mesafedeki Darılı Köyü ne bağlı yerleşimlere ve faaliyet alanına yaklaşık 100m mesafedeki tarım arazilerine olumsuz bir etkisinin olmayacağı düşünülmektedir. Ocak alanında açık işletme yöntemiyle üretim gerçekleşecektir. Sahada iş makineleri ve patlatma yapılarak yerinden sökülen demir, kurulacak olan kırma eleme ve manyetik ayırma prensiplerine dayalı olan zenginleştirme tesisinde kırılıp boyutlandırıldıktan sonra konsantre cevher elde edilecek ve saha içerisinde stoklanacaktır. Stok alanından da konsantre demir olarak kamyonlar vasıtası ile satış amacıyla nakledilecektir. Ocak için planlanan üretim kapasitesi ton/yıl tuvenan cevher, kırma-eleme tesisi için planlanan üretim miktarı ise ton/yıl konsantre demir dir. Proje kapsamında ayda 18 kez patlatma yapılacaktır. Bu yapılacak olan patlatmalarda bir seferde toplam 120 delik açılacak ve bir patlatmada toplam kg patlayıcı kullanılacaktır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sonucunda topografyada bozulmalar olacaktır. Açılan basamaklar ile bozulan topografya işletme sonrası, hazırlık aşamasında sıyrılan bitkisel toprak serilerek bozulan topografya ağaçlandırmaya uygun hale getirilecektir. Üretim, arazinin kendisinden sağlanacağı için verilen zararın tamamen telafisi mümkün değildir. Rehabilitasyon Planı eklerde verilmiştir. (Bkz. Ek.3.7) Maden yataklarında sondajı yapılan yerlerde toplam ton tuvenan malzeme tespit edilmiştir. Muhtemel ve mümkün rezervlerle beraber ocak sahasında toplamda ton civarında malzeme olduğu tahmin edilmektedir. Faaliyet alanında yıllık ton üretim yapılacağı planlandığına göre ocak ömrü 30 yıl olarak belirlenmiştir. Ancak zenginleştirme tesisinin ömrünün 20 yıl olması sebebiyle projenin ekonomik ömrünün de 20 yıl olması beklenmektedir. Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınacak olan iznin 10 yıllık verilmesi sebebiyle; 10 yılda bir Temdit Projesi verilerek sürenin uzatımı sağlanacaktır. 267

268 Projenin işletilmesi sırasında Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak gerekli izin ve lisanslar alınacaktır. Planlanan proje Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik uyarınca Ek-2, 2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları. ve 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar ve 2.21 Kömür ve/veya cevher hazırlama ve/veya zenginleştirme tesisleri kapsamında yer almakta olup çevre izin veya çevre izin ve lisansının alınması için yönetmelik kapsamında gerekli başvurular yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Aynı zamanda çevre görevlisi ataması yapılacaktır. Üretim çalışmaları sırasında sulama yapılması, malzemenin nemli tutulması, malzemenin savrulma yapılmadan yüklenmesi ve boşaltılması gibi önlemlerin alınmasının yanı sıra üretim çalışmaları sırasında kullanılacak olan Kırma Eleme Tesisinde meydana gelecek tozlanmanın önlenebilmesi için, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı Genelgesi uyarınca tesiste toz indirgeme sistemi kurulup tesisteki toz kaynağı olan her bir ünite (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacaktır. Proje kapsamındaki tüm faaliyetler kontrollü durumda gerçekleştirilecek olup, hiçbir şekilde kontrolsüz durumda çalışılmayacaktır. Proje alanına en yakın nüfus yoğunluklu yerleşim birimi olan Kuluncak ilçesinde ekonomik yapıyı oluşturan başlıca sektörler; tarım ve hayvancılık olup Bölüm 3 de detaylı olarak incelenmiştir. Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve 3950 m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Bu dere yataklarına ve Karakaya deresi ile Tohma çayı na müdahale edilmemesi, malzeme dökülmemesi, pasa atılmaması ve proje alanındaki pasa malzemesinin ve stoklanan nihai ürünün dere yatağına sürüklenmemesi için drenaj kanalları açılması gibi önlemlerin alınması ile projenin arazi hazırlığı, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde gerçekleştirilecek faaliyetlerin bölgenin hidrolojik yapısında bir etki meydana getirmesi beklenmemektedir. Söz konusu derelere ve çaya pasa malzeme dökülmeyecek olup, yatağa yüzey suları ile malzeme akışının önlenmesi için gerekli tedbirler firma tarafından alınacaktır. 268

269 Planlanan proje kapsamında, DSİ Genel Müdürlüğü nü ilgilendiren hususlarla karşılaşılması durumunda DSİ Bölge Müdürlüğü ne başvurularak gerekli izinler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. DSİ Genel Müdürlüğü nün belirttiği tüm hususlara harfiyen uyulacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin kullanma suyu ve işletme için gerekli su ihtiyacı Tohma çayından DSİ den gerekli izinler alınarak karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin içme suyu ise satın alma yoluyla damacanalar ile taşınarak karşılanacaktır. Proje alanında üretim aşamalarında yapılacak işlemlerden ve kırma-eleme tesisinden kaynaklanacak toz emisyonu ile kullanılacak ekipmanların yakıt tüketimi sonucu oluşacak gaz emisyonu söz konusu olacaktır. Arazi hazırlığı ve inşaat sırasında oluşacak toz emisyonu ve iş makinelerinden kaynaklanacak egzoz emisyonu tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek 2 tablo 2.1 de verilen baca dışı yerlerden kaynaklanan kütlesel debi "1 kg/saat'lik" değerinin altında kalmaktadır. Üretim sırasında ve patlatma sırasında oluşacak toz emisyonu Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde verilen 1 kg/saat sınır değerinin üzerinde kalmaktadır. Bu nedenle Hava Kalitesi Modellemesi yapılmıştır. Modelleme çalışması sonucunda Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.2 de yer alan Havada Asılı Partikül Maddeler için; UVS 60 µg/m 3 ve KVS 100 µg/m 3 sınır değerlerinin ve Çöken Toz için; UVS 210 mg/m 2 gün ve KVS 390 mg/m 2 gün sınır değerlerinin altında kalmaktadır. Proje kapsamında oluşacak atıksu personel kaynaklı evsel nitelikli atıksudur. Bu atıksular için Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılmış olan sızdırmasız fosseptik kullanılmaktadır. Proje faaliyete geçince oluşan atıksular bu sızdırmasız fosseptikte biriktirilecektir. Sızdırmasız fosseptik planı eklerde verilmiştir. (Bk.Ek.6) Kuluncak Belediye Başkanlığı ndan alınan Fosseptik çekimi yazısı ekte verilmiştir.(bkz. Ek-4) Kırma Eleme Tesisinde bulunan toz indirgeme sistemi için gerekli olan su, tozlanmanın meydana geldiği bölümlerde bulunan püskürtme başlıklarında pulvarize edilerek toz zerreciklerini çevrelemek ve demiri ıslatmadan tozlanmayı önlemek amacı ile kullanılmaktadır. Dolayısıyla Zenginleştirme Tesisi nin Kırma Eleme ünitesinde kullanılan su, atık su olarak geri dönmemektedir. 269

270 Proje alanında arazi hazırlığı sırasında bitkisel toprak oluşumu söz konusu olacaktır. Sıyrılarak alınacak olan bitkisel toprak, üretim esnasında zayii olmaması için üretimin yapılmayacağı 1 hektarlık bitkisel toprak stok alanında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Üretim sırasında oluşacak ocakbaşı pasa malzemesi 3,82 hektarlık pasa depolama alanında biriktirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Gürültü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek 7, Tablo 4. te belirlenen ve çevresel gürültü sınır değerleri hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler esnasında, geri kazanımı mümkün olan atıklar (kağıt, cam, plastik ve metal kutular) ayrı toplanarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirilmesi sağlanacaktır. Proje kapsamında tıbbi atık çıkması beklenmemektedir. Olası bir kaza sonucu ilk yardım malzemelerinin kullanılması neticesinde açığa çıkacak atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak ayrı toplanarak bertaraf edilecektir. Çalışma alanında atık pil oluşması durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin hükümlerine ve araçların akümülatörlerinin çalışma alanında değiştirilmesi durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin hükümlerine uygun çalışılacaktır. Araçların yağ değişimleri, bakım ve onarımları sırasında oluşması muhtemel lastikler için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda bertaraf edilecektir. İşletme sırasında personelin kullanımı sonrası açığa çıkan atıklardan katı atık kapsamında olanlar, tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Değişiklikleri ile Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği gibi niteliklerine uygun olarak biriktirilerek Kuluncak 270

271 Belediyesi ekipleri tarafından toplanacaktır. Kuluncak Belediyesi Katı Atık Alım Yazısı Ek.4 te verilmiştir. Projenin yapılacağı alanın büyük bir kısmı orman arazisidir. Proje kapsamında orman yangını konusunda tedbirli olunacak, sahada yangın söndürücüler bulundurulacak, bu yerlere çöp dökümü veya atıksu deşarjı olmayacaktır. Tozun engellenmesi için sürekli sulama yapılacaktır. Proje kapsamında proje alanının içerisinde mevsimsel olarak akış gösteren kuru dereler bulunmaktadır. Belirtilen dere yataklarına herhangi bir olumsuz etki olmayacak, pasa dökülmeyecektir. Bu dere yatağına atıksu deşarjı, malzeme ve çöp dökümü yapılmayacaktır. Ocağın kapanması sonrası özellikle yağmur sularının birikebileceği çukurların oluşumuna izin verilmeyecek; bu tür oluşumlar kapatılarak ortadan kaldırılacaktır. Tesis alanına m mesafede daimi akış gösteren Karakaya Deresi ve m mesafede Tohma çayı bulunmaktadır. Ayrıca tesis alanına 150 m mesafede kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ve 350 m mesafede Düşüksöğüt deresi geçmektedir. Söz konusu derelere pasa malzeme dökülmeyecek olup, yatağa yüzey suları ile malzeme akışının önlenmesi için gerekli tedbirler firma tarafından alınacaktır. Proje kapsamında; Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürülüğe giren 2006/27 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar Genelgesine ve 167 sayılı Yer altı Suları Kanunun ilgili hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında tesis alanına 150 m mesafede bulunan kuru dere niteliğindeki Oğlakkıran deresi ne en az 50 m koruma mesafesi bırakılacak olup, bu dere yatağına hiçbir şekilde müdahele edilemeyecek, moloz, hafriyat, pasa vb. atılmayacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin kullanma suyu ve işletme için gerekli su ihtiyacı Tohma çayından DSİ den gerekli izinler alınarak karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin içme suyu ise satın alma yoluyla damacanalar ile taşınarak karşılanacaktır. Proje alanı, Sanayi, Rekreasyon Alanı, Doğal Tabiat Alanları, Milli Park Alanları, Yabani Hayvan Üretim Alanları ve Turizm Alanları Sınırları içerisinde kalmamaktadır. 271

272 Proje kapsamında, 5491 sayılı Kanundan değişiklik 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. 11 Ağustos 1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5491 Sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan 5177 Sayılı Kanunla Değişik 3213 Sayılı Maden Kanunu Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği tarih ve 6831 Sayılı Orman Kanunu tarih ve sayılı Orman Sayılan Alanlarda Verilecek İzinler Hakkında Yönetmelik 167 Sayılı Yeraltı suları Kanunu 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik tarih ve sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 6 Haziran 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği Tarih ve sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Tarih ve Sayılı Resmi gazetede Yayınlanan değişiklik tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği 272

273 Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik tarih ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Maden ve Taşocağı İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik Tarih ve 4857 Sayılı İş Kanunu Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik Tarihli Resmi Gazetede Yayınlanan Sayılı İş Kanunu, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ve değişen Tarihli Resmi Gazetede Yayınlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 18.Ekim 1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliği tarih ve sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği Projede belirtilen demir ocağı ve zenginleştirme tesisinin işletilmesi ve işletme faaliyete kapatıldıktan sonraki işlemlerde ÇED Raporunda belirtilen taahhütlere ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 4856 ve 5491 sayılı Kanunlara, Yasalara ve bu kanunlara istinaden çıkarılan tüzük ve yönetmelikler ile ilgili mevzuata uyulacaktır. 273

274 NOTLAR VE KAYNAKLAR 11 Ağustos 1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5491 Sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan 5177 Sayılı Kanunla Değişik 3213 Sayılı Maden Kanunu Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Maden Kanunu Uygulama Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği tarih ve 6831 Sayılı Orman Kanunu tarih ve sayılı Orman Sayılan Alanlarda Verilecek İzinler Hakkında Yönetmelik 167 Sayılı Yer altı Suları Kanunu 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik tarih ve sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 6 Haziran 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği Tarih ve sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Tarih ve Sayılı Resmi gazetede Yayınlanan değişiklik Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği 274

275 Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik tarih ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Maden ve Taşocağı İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik Tarih ve 4857 Sayılı İş Kanunu Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik Tarihli Resmi Gazetede Yayınlanan Sayılı İş Kanunu, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ve değişen Tarihli Resmi Gazetede Yayınlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 18.Ekim 1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliği tarih ve sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği AKMAN, Y. 1995, Türkiye Orman Vejetasyonu, Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Botanik A.B.D., Ankara Çevre Bakanlığı Mevzuatı Cilt No: D.İ.E Nüfus ve Sosyo-Ekonomik Verileri. T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Katı Atık Yöntemi. Türk Çevre Mevzuatı Cilt No:1,2. Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. Prof.Dr.T:BAYTOP. (ANTALYA,1997) Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı(Red Data Book Of Turkısh Plants) (Kastamonu,2000) Türkiye Çevre Vakfı Yayını Çevresel Etki Değerlendirmesi. (Prof.Dr.O.USLU) T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü İnternet Sitesi ( Taksonomik Tür Veri Tabanı, TÜBİTAK ( Türkiye Bitkileri Veri Servisi, TÜBİTAK tubives/index.php) Türkiye Jeolojisine Genel Bakış. (Prof.Dr.İ.KETİN,1983) Türkiye ve Civarının Deprem Kataloğu.(İ.T.Ü.İSTANBUL,1967-No:24) Türkiye nin Önemli Kuş Alanları (DHKD-İSTANBUL,1997) Türkiye nin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitkileri.(ANTALYA,1989) 275

276 Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Malatya Meteoroloji İstasyonu Malatya Tarım İl Müdürlüğü Malatya Belediyesi Malatya Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Malatya İl Özel İdaresi EKLER Raporun Hazırlanmasında Kullanılan ve Çeşitli Kuruşlardan Sağlanan Bilgi, Belge ve Tekniklerden Rapor Metninde Sunulmayanlar (Proje Alanının Mevcut Arazi Kullanım Durumu, Jeolojisi, Depremselliğini Gösterir Harita ve Kesitleri, Ruhsatlar Vb.) Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve dokümanlar ekte verilmiştir. 276

277 EKLER LİSTESİ EK 1- İŞLETME RUHSATI VE İŞLETME İZNİ EK 2- ÇED OLUMLU BELGESİ EK 3 - HARİTALAR EK 3.1.EN YAKIN YERLEŞİM YERLERİNİ GÖSTERİR TOPOĞRAFİK HARİTA EK 3.2 YER BULDURU HARİTASI EK 3.3 VAZİYET PLANI EK 3.4 JEOLOJİ HARİTASI VE KESİTİ EK 3.5 DEPREMSELLİK VE DEPREM HARİTASI EK 3.6 TERMİN PLANI EK 3.7 REHABİLİTASYON PLANI EK 3.8. SON DURUM İMALAT HARİTASI EK 3.9. ÇEVRE DÜZENİ PLANI EK ARAZİ VARLIĞI HARİTASI EK ORMAN KADASTRO, MESCERE VE MEMLEKET HARİTASI EK ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ GENEL YERLEŞİM PLANI EK 4 KULUNCAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI KATI ATIK VE SIVI ATIK ALIM YAZISI EK 5 ELAZIĞ ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ VE ÇED İNCELEME DEĞERLENDİRME FORMU EK 6 SIZDIRMASIZ FOSSEPTİK PLANI EK 7 HİDROJEOLOJİK ETÜT RAPORU EK 8 - JEOTEKNİK ETÜT RAPORU EK 9 AKUSTİK RAPOR EK 10 EKOSİSTEM DEĞERLENDİRME RAPORU EK 11 KURUM GÖRÜŞLERİ EK 12- ORMAN İZİNLERİ EK 13- ACİL DURUM MÜDAHALE PLANI EK 14- MALATYA İLİ METEOROLOJİ İSTASYON VERİLERİ EK 15- HAVA KALİTESİ MODELLEMESİ EK 16- DEMİR ANALİZ RAPORLARI(TUVENAN, ZEGİNLEŞMİŞ, ATIK) EK 17- PATLAYICI MADDE DEPOLAMA İZİN BELGESİ, PATLAYICI MADDE SATIN ALMA VE KULLANMA İZİN BELGESİ EK 18- KAYNAK SUYU VE KUYU SUYU ANALİZ SONUÇLARI EK 19- HALKIN KATILIM TOPLANTISI GAZETE İLANLARI EK 20- FAALİYET ALANINDAN GÖRÜNTÜLER EK 21- ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI PROSES DEĞİŞİKLİĞİ GÖRÜŞÜ EK 22- DOĞAYA YENİDEN KAZANDIRMA PLANI 277

278 Proje İçin Belirlenen Yerin Varsa, Çevre Düzeni, Nazım, Uygulama Planı veya Plan Değişikliği Teklifleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nden alınmış olan onaylı 1/ ölçekli Malatya K39 Paftası Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri Ek-3.9 da verilmektedir. Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Mevcut Arazi ve Kullanımını Değerlendirmek İçin; Yerleşim Alanlarının, Ulaşım Ağlarının, Enerji Nakil Hatlarının, Mevcut Tesislerin, Ocak Alanlarının, Ocak Alanlarına Ait Son Durum Termin Planlarının, Yeraltı ve Yerüstü Sularının ve Yönetmeliğin Ek V Duyarlı Yöreler Listesinde Belirtilen Diğer Alanların (Proje Alanı ve Yakın Çevresinde Bulunması Halinde) Yerlerine İlişkin Verileri Gösterir Bilgileri İçeren 1/ Ölçekli Hâlihazır Haritaları (Topoğrafik Harita v.b.) Yol güzergahının da gösterildiği Topoğrafik Harita Ek-3.1 de verilmiştir. Projeye ait Vaziyet Planı Ek-3.3 de verilmiştir. 278

279 ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI (Adı, Soyadı, Mesleği, Özgeçmişi, Referansları ve Rapordan Sorumlu Olduğunu Belirten İmzası ve Noter Tasdikli İmza Sirküleri) Projenin Adı : Demir Ocağı Kapasite Artışı ve Demir Cevheri Zenginleştirme Tesisi Proje İçin Seçilen Yerin Mevkii : Malatya İli, Kuluncak İlçesi, Darılı Köyü Mevkii, K39-a1 ve K39-a2 Pafta Proje Sahibinin Adı : MAKSOR MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. Raporu Hazırlayan Kuruluş : Disten Mad. Çevre Ölçüm Lab. İnş. Müh. Ve Tic. Ltd. Şti. Yeterlik Belge No : 129 Tebliğin İlgili Maddesi Kapsamında Çalıştırılacak Personel Çevre Mühendisi (Madde 5/1-a) Adı Soyadı Cemile ARIKAN Mesleği Çevre Mühendisi Sorumlu Olduğu Bölüm, Sayfa, Bölüm, Ekler vb. Bölüm I,II,III,V,VII,VIII,IX, Ek.6 İmzası Mühendislik veya mimarlık fakülteleri veya fakülte veya akademi veya dört yıllık yüksek okul Veya fen veya edebiyat Fakültelerinin mezunu Personel (Madde 5/1-b) Orhan SAYLA Elif (BİLGİN) BUŞKUT Talat KARATAŞ Maden Mühendisi Jeoloji Mühendisi Maden Mühendisi Bölüm I,II,III,V,VII,VIII,IX, Bölüm IV, VI Ek.3.1, Ek.3.4, Ek.7, Bölüm I,II,III,V,VII,VIII,IX, Ek.3.3, Ek.3.6, Ek.3.7 Kapsam Belirleme ve İnceleme Değerlendirme Komisyonunca veya PTD İnceleme değerlendirme komisyonunca belirlenmiş meslek grubundaki personel Rapor Koordinatörü (Madde 5/1-c) Öyküm SAYLA Biyolog Bölüm IV Beyhan ŞEPİTÇİ Jeoloji Mühendisi Bütün Rapor Naki DOĞAN Maden Mühendisi Bölüm I,II,III,V,VII,VIII,IX, (Madde 5/1-ç) Kapsamındaki personel Ramazan TAŞCI Çevre Mühendisi Bölüm I,II,III,V,VII,VIII,IX, Ek.6 Bülent BARMAKSIZ Ziraat Mühendisi Bölüm IV Adil TUNÇER Makine Mühendisi Bölüm I,II,III,V,VII,VIII,IX, 279