TÜFEKÇİKONAK HİDRO ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.

Transkript

1 TÜFEKÇİKONAK HİDRO ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. TÜFEKÇİKONAK HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) (5,4 MW m / MW e Kapasiteli) REGÜLATÖR İLAVESİ VE PROJE DEĞİŞİKLİĞİ BURSA İLİ, İNEGÖL İLÇESİ TÜFEKÇİKONAĞI KÖYÜ SAÇMALI DERE İ23a2 PAFTASI ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu BURÇED MÜHENDİSLİK HİZMETLERİ LTD. ŞTİ. Ata Bulvarı Altınşehir Mah. 241 Sok. Burcu İş Merkezi K:2 D: 5-6 Nilüfer/BURSA Tel: Faks: [email protected] BURSA-2014

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON, GSM VE FAKS NUMARALARI E-POSTA ADRESİ PROJENİN ADI PROJENİN BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ ( İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş. Beşevler Mah. Yıldırım Cad. No: 336/3a Nilüfer/BURSA T: F: GSM: [email protected] Tüfekçikonak Hidroelektrik Santrali (5,4 MW m / MW e Kapasiteli ) Regülatör İlavesi ve Proje Değişikliği Toplam Proje Bedeli : TL Artış Yapılması Planlanan Proje Bedeli : Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahili PROJE ALANI (ÇED) KOORDİNATLARI KOOR. SIRASI: SAĞA,YUKARI KOOR. SIRASI:ENLEM, BOYLAM DATUM : ED-50 DATUM : WGS-84 TÜRÜ : UTM TÜRÜ : COĞRAFİK D.O.M : 27 D.O.M : --- ZON : 35 ZON : --- ÖLÇEK FAK. : 6 DERECELİK ÖLÇEK FAK. : , ,501 39, , , ,999 39, , , ,999 39, , , ,999 39, , , ,999 39, , , ,999 39, , , ,607 39, , , ,563 39, , , ,827 39, , , ,271 39, , , ,078 39, , , ,663 39, , , ,965 39, , , ,524 39, , , ,501 39, , , ,922 39, , , ,969 39, , , ,131 39, , , ,309 39, , , ,921 39, , , ,154 39, , , ,825 39, , , ,712 39, , , ,669 39, , , ,204 39, , ,416 39, , , ,584 39, , , , , ,408 39, , , ,326 39, , , ,175 39, , , ,784 39, , , ,998 39, , , ,650 39, , ,272 39, , , ,137 39, , , ,603 39, , , ,343 39, , , ,226 39, , , ,812 39, , , ,687 39, , , ,686 39, , , ,755 39, , , ,793 39, , , ,205 39, , , ,734 39, ,

3 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,304 39, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

4 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,052 39, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

5 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

6 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PROJENİN NACE KODU NU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI NU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI NU HAZIRLAYAN KURULUŞUN YETERLİLİK BELGE NO VE TARİHİ ÇED BAŞVURU DOSYASI SUNUM TARİHİ (GÜN,AY,YIL) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , TOPLAM 71605,38 m 2 39, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 7-b- ÇED Gereklidir kararı verilen projeler kapsamında değerlendirilmektedir Enerji santralleri inşaatı (hidroelektrik santrali, termik santral, nükleer enerji üretim santralleri vb.) BURÇED MÜHENDİSLİK HİZ. LTD. ŞTİ. Ata Bulvarı Altınşehir Mah. 241 Sok. Burcu İş Merkezi K:2 D: 5-6 Nilüfer /BURSA BELGE NO : 12 VERİLİŞ TARİHİ :

7 İÇİNDEKİLER LİSTESİ BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI Proje Konusu Faaliyetin, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı, Proje Ömrü, Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi) BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Faaliyet Yeri (Proje Yerinin İlgili İdaresince Onanmış 1/ Ya Da 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı Üzerinde Gösterimi, Lejandları Ve Plan Notlarıyla Birlikte Sunulması, Proje Sahası Ve Yakın Çevresinin Ölçekli Harita Veya Kroki Üzerinde Gösterimi, Proje Sahası Ve Yakın Çevresinde Bulunan Yerleşimlerin Harita Üzerinde Gösterilmesi, Mesafelerin Belirtilmesi, Proje Alanının Hangi Bölgesinde Olduğu, Etrafındaki Tesislerin İsim, Yön Ve Uzaklıkları, Tesise Ulaşım İçin Kullanılacak Yol Güzergahları) (Varsa 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejand ve plan notlarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda... tarih ve... sayılı karar ile... tarafından onaylanmıştır ve Aslının Aynıdır damgalarının bulunması) belirtilmelidir.) II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu II.3. Proje Alanının Hangi Karayoluna Ne Kadar Uzaklıkta Olduğunun Belirtilerek Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Beton Santrali Kırma-Yıkama-Eleme Tesisinin, Kullanılacak Yollar İle Birlikte Lejantlarıyla Beraber 1/ Ölçekli Haritada Gösterilmesi, BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı Ve Finans Kaynakları III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Projeleri III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan Ve Proje Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Projeleri III.6. Kamulaştırma, Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı III.7. Diğer Hususlar BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi, (Etki Alanının Nasıl ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel Ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri Ve Doğal Kaynakların Kullanımı IV.2.1. Meteorolojik Ve İklimsel Özellikler; Bölgenin Genel İklim Şartları, Basınç, Sıcaklık, Yağış Dağılımı, Ortalama Nispi Nem, Sayılı Günler Dağılımı, Maksimum Kar Kalınlığı, Buharlaşma, Rüzgar Dağılımı, (Meteorolojik Verilerin Güncelleştirilmiş Ve 6

8 Uzun Yıllar Gözlem Kayıtları, Meteorolojik Parametrelerin Dağılımlarının Tablo, Grafikler, Detaylı Anlatımı) IV.2.2. Jeolojik Özellikler IV Bölgesel Jeoloji, Sahanın 1/ Ölçekli Genel Jeoloji Haritası, Stratigrafik Kolon Kesitleri IV Proje Alanı Jeolojisi, İnceleme Alanına Ait Büyük Ölçekli (1/5.000 Ya Da Varsa 1/1.000 Ölçekli) Jeoloji Haritası İle Proje Kapsamındaki Ünitelerin Kesitleri, Harita Ölçekleri Ve Lejantları Metindekine Uygun Olmalı, Yapılan Büyütme Ya Da Küçültmeler Çizgisel Ölçekte Gösterilmeli, Jeolojik Harita Ve Kesitlerin Harita Alma Tekniğine Uygun Olarak Hazırlanması Jeolojik Bilgilerin Formata Uygun Olarak Detaylandırılması) IV Kitle Hareketleri (Heyelan/Moloz Akması), Duraylılık Analizi, Heyelan Risk Haritası, Heyelan Yağış İlişkisi IV Proje Sınırları İçindeki Alan İçin Yamaç Stabilitesi, Yamaçlardaki Kayma Hareketlerini Gösteren Harita, Kayma Analizi (Hafriyat Atığı Olması Durumunda Da Uygulanmalıdır) IV Depremsellik Ve Doğal Afet Potansiyeli IV Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu (Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etütleri) IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yer Altı Su Seviyeleri; Halen Mevcut Her Türlü Keson, Derin, Artezyen Vb. Kuyu; Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri; Yeraltı Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Debileri, Proje Alanına Mesafeleri), IV.2.4. Hidrolojik Özellikler (Yüzeysel Su Kaynaklarından, Göl, Dalyan Akarsu Ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik ve Ekolojik Özellikleri, Bu Kapsamda Akarsuların Debisi Ve Mevsimlik Değişimleri, Su Toplama Havzası Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Ekosistemleri), Projenin Kurulacağı Su Kaynağının/Kaynaklarının Uzun Yıllara Ait Aylık Ortalama Değerleri (m 3 /sn), Akım Gözlem İstasyonları Ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yıllara Ait Aylık Akım Değerlerinin, İlgili Kurum (Bu Verilerin Temin Edildiği Kurum) Onayı Alınarak Sunulması, Projenin Üzerinde Gerçekleştirilen Suyun Herhangi Bir Göl Ekosistemini Besleyip Beslemediği Hakkında Bilgi, IV.2.5. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut Ve Planlanan Kullanımı, Varsa Havza Özelliği (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Elektrik Üretimi, Baraj, Göl, Gölet, Su Ürünleri Üretiminde Ürün Çeşidi Ve Üretim Miktarları), Proje Alanının İçme Ve Kullanma Suyu Temin Edilen Kıta İçi Yüzeysel Su Havzasında Kalıp Kalmadığı, Söz Konusu Derenin Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği, İçme Suyu Kaynaklarına Mesafeleri, Söz Konusu Dereden İçme Ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı, 1/ lik Topografik Haritada Gösterimi, IV.2.6. Toprak Özellikleri Ve Kullanım Durumu (Toprak Yapısı, Arazi Kullanım Kabiliyeti, Sınıflaması, Taşıma Kapasitesi, Toprak İşleri İçin Kullanımı, Doğal Bitki Örtüsü Olarak Kullanılan Mera, Çayır Vb.), IV.2.7. Tarım Alanları (Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Sulu Ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü, Ürün Desenleri Ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları, Ürünlerin Ülke Tarımındaki Yeri Ve Ekonomik Değeri), IV.2.8. Orman Alanları (Ağaç Türleri Ve Miktarları (m 2 ), Kapladığı Alan Büyüklükleri Ve Kapalılığı Bunların Mevcut Ve Planlanan Koruma Ve/Veya Kullanım Amaçları, 7

9 1/ Ölçekli Memleket Ve Meşcere Haritası), Varsa 1/ Ölçekli Orman Kadastro Haritası, IV.2.9. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit Ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan Ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar, Projenin Korunan Alanlara Uzaklıklarının 1/ lik Ölçekli Haritada Gösterilmesi), IV Flora Ve Fauna (Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler, Nadir Ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler Ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, Bölgedeki Dağılımları, Endemizm Durumları, Bolluk Miktarları, Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları Ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her Bir Türün Kim Tarafından Ve Ne Zaman, Hangi Yöntemle (Literatür Gözlem Vs.) Tespit Edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, Mak Kararları, Cıtes Gibi Uluslararası Anlaşmalara Göre Durumu, Türlerin Projeden Ne Şekilde Etkileneceği, Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi. Projeden Ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat Ve İşletme Aşamasında). Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi Ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Flora İçin Türkiye Bitkileri Veri Servisi (Tubives) Kullanılarak Kontrol Yapılması, (Arazi Çalışmaları Yapılarak Belirlenmeli, Literatür Çalışmaları İle Doğrulanmalı) IV Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altındaki Balık Türleri İçin Gerekli Optimum Su Yükseklikleri, Miktarları, Çözünmüş Oksijen Miktarı, Su Hızı Gibi Parametrelerin İncelenerek, Projenin Bu Türler Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirlerin Belirtilmesi, IV Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut Ve Planlanan İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri Ve Bunun Ülke Veya Yerel Kullanımlar İçin Önemi Ve Ekonomik Değerleri), IV Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri), IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler Ve Rekreasyon Alanları, IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, Vb.), IV Proje Yeri Ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü, IV Diğer Özellikler IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler ), IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler), IV.3.3. Gelir (Yöredeki Gelirin İşkollarına Dağılımı, İşkolları İtibariyle Kişi Başına Düşen Maksimum, Minimum Ve Ortalama Gelir), IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus Ve Faal Nüfusa Oranı), IV.3.5. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu),

10 IV.3.6. Kentsel Ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut Ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları Vb.), IV.3.7. Diğer Özellikler BÖLÜM V PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler V.1.1. Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde Ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyatların Depolanması Amacıyla Belirlenen Sahaların Dere Yatağına Sınır Olması, Depo Alanlarının 1/1000 Ölçekli Halihazır Harita Gösterilmesi, Dere Yatağına Ait En Ve Boy Kesitleri, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler, Patlayıcı Maddeler, Varsa Patlatma İle İlgili Bilgiler (Delme-Patlatma Düzeni, Günlük/Haftalık/Aylık Patlatma Sayısı, Kullanılacak Aylık Patlayıcı Miktarı, Patlatma Tesir Mesafesi Vb.), Etkiler Ve Alınacak Önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum Vb Maddelerin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri Ve 1/1000 Ölçekli Plan Ve Kesit Görünüşleri İle Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme Ve Restorasyon Planı, Alınacak Önlemler, Alınacak İzinler, Görüşler, V.1.2. Arazinin Hazırlanması Sırasında Ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksin Ve Kimyasal Olanların Taşınışları, Depolanmaları Ve Kullanımları, Bu İşler İçin Kullanılacak Aletler Ve Makineler, V.1.3. Proje Kapsamında Varsa Kırma-Eleme Tesisi Ve/Veya Hazır Beton Tesisi Kapasiteleri, Üniteler İle İlgili Bilgiler, Teknolojileri, İş-Akım Şemaları, Koordinatları, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planları, Altyapının İnşası İle İlgili Bilgiler Ve İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları, V.1.4. Proje Kapsamındaki Ulaşım Altyapısı Planı, Proje Alanının Karayollarına Uzaklıkları, Karayoluna Bağlantı Yolları, Proje Ünitelerinin Herhangi Bir Mevcut Ya Da Planlanan Karayolu Projesi İle Çakışıp Çakışmadığı, Ulaşım İçin Kullanılacak Mevcut Yolların Zarar Görmemesi İçin Alınacak Tedbirler İle Trafik Güvenliği Açısından Alınacak Önlemler, Ulaştırma Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Yeni Yapılacak Yolların Özellikleri, Kullanılacak Malzemeler, Kimyasal Maddeler, Araçlar, Makineler; Altyapının İnşası Sırasında Kırma Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler, Araç Yükü, Cinsi Ve Sayısı, Artışın Hesaplanması, Haritası (Bu Kapsamda Alınacak Görüşler, İzinler), V.1.5. Proje Aşamasında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik (Araç) Yükünün Araç Cinsi Ve Sayısı Şeklinde Detaylandırılarak % Artış Olarak Hesaplanarak Etkilerinin Değerlendirilmesi (Bağlantı Yolu Veya Mevcut Yollarda Genişletme Yapılıp Yapılmayacağı, Yapılacak İse Kim Tarafından Yapılacağı Hakkında Bilgi Verilmeli, Su Altında Kalacak Karayolu, Köprü, Tarihi Köprü Ve Diğer Sanat Yapıları Olacaksa, Yeni Yol Alternatiflerinin (Relokasyon) Belirtilmesi Ve İlgili Karayolları Bölge Müdürlüğünün Görüşü Alınmalıdır) V.1.6. Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler, V.1.7. Proje Alanının Taşkın Etüdü, Taşkın Önleme ve Drenaj İle İlgili İşlemlerin Nerelerde Ve Nasıl Yapılacağı, Projeye Ait Sanat Yapılarının Taşkından Korunması İçin Alınacak Önlemler, Suyun Terfisi Ve Cebri Boru Güzergahında Varsa Kuru ve Mevsimsel Akışlı Derelere Olacak Etkilerin Değerlendirilmesi,

11 V.1.8. Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması, vb. İşlemler Nedeni İle Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri (Bulanıklık, Suyun Debisi Vb) V.1.9. Derivasyon (Regülatör İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat ve Benzeri İşlemler İle Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı ve Kullanılacak Malzemeler, Araç ve Makineler, V Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler, V Arazinin Hazırlanması Döneminde Flora Ve Faunaya (Kara-Su) Olabilecek Etkiler, V Yeraltı Ve Yüzeysel Su Kaynaklarına Olan Etkiler, V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla, Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün Türleri, Tarım Arazilerinin Tarım Dışı Amaçla Kullanımı İle İlgili Bilgiler, Mera Alanları, Projenin 5403 Sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 Sayılı Mera Kanunu, 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi, Olası Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler, V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Meşcere Tipi, Kapalılığı, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Gerekli İzinler, Görüşler, Orman Yangınları Karşı Alınacak Önlemler Projenin Ya Da Bir Kısmının Orman Alanı Dışında Olması Halinde Orman Alanlarına Mesafesi, Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler, V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Kadar Yapılacak İşlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Özellikleri, Oluşacak Emisyonlar, Kümülatif Değerler, V İnşaat Esnasında Tüm Ünitelerden Kaynaklanacak Toz Yayıcı İşlemler, Emisyon Dağılım Modellemesi, Kümülatif Değerler, V Proje Kapsamında Su Temini Sistemi Planı, Nereden Temin Edileceği, Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlemler Sonucu Oluşacak Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, Bir Kroki Üzerinde Atık Su Hatları İle Varsa Arıtma Tesisi Yerinin Gösterilmesi, Atık Suların Biriktirilmesi Halinde Fosseptik Planının Rapora Eklenmesi, Mevcut Su Kalitesini Korumaya Yönelik Alınacak Tedbirler, (Projenin Memba Ve Mansabı Dikkate Alınarak Su Kalitesinin İlgili Mevzuat Kapsamında Bir Defaya Mahsus Çevre İznine Esas Ölçüm Ve Değerlendirmesinin Yapılması, Analiz Sonuçlarının Rapora Eklenmesi), (Alınacak Gerekli Görüşler, İzinler), V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Meydana Gelecek Katı Atıkların Cins Ve Miktarları, Bu Atıkların Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları Ve Seviyesi, Kümülatif Değerler,

12 V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlerde Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde Ve Nasıl Temin Edileceği, V Çevre Ve Sağlık, Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Sürdürülecek İşlerden, İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Riskli Ve Tehlikeli Olanlar, Sağlık Koruma Bandı Mesafesi, V Proje Alanında, Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemelerinin (Ağaçlandırmalar Ve/Veya Yeşil Alan Düzenlemeleri Vb.) Ne Kadar Alanda, Nasıl Yapılacağı, Bunun İçin Seçilecek Bitki Ve Ağaç Türleri, Ekolojik Peyzaj Onarım Planının Hazırlanarak Rapora Eklenmesi, V Yeraltı Ve Yerüstünde Bulunan Kültür Ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara, Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Olabilecek Etkilerin Belirlenmesi, V Diğer Özellikler V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler, V.2.1. Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Ünitelerde Üretilecek Mal Ve/Veya Hizmetler, Nihai Ve Yan Ürünlerin Üretim Miktarları, V.2.2. Su Kaynağına Ait Varsa Diğer Kullanım Şekilleri Ve Etkileri, Projenin Memba Ve Mansap Kısmında Yer Alan Projeler İle Birlikte Değerlendirilmesi, V.2.3. Mansaba Bırakılacak Su Hesabı (Havza Özellikleri, Yatak Ve Kesit Durumu, Yağış-Akış İlişkisi, Ekolojik Potansiyel Ve Ekosistem Unsurlarının İhtiyaçları, Varsa Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Korunan Balık Türleri Ve Muhtemel İhtiyaçları, Su Hakları Savaklanan Sular Ve Periyotları Dikkate Alınmalı), Doğal Akımlar İle Çizilen Debi Süreklilik Eğrileri İle Uzun Dönemli Akımları Gösteren Tablo-Şekiller, (Doğal Hayatın Devamı İçin Mansaba Bırakılacak Su Miktarı Projeye Esas Alınan Son 10 Yıllık Ortalama Akımın En Az %10 u Olacaktır. Çed Sürecinde Ekolojik İhtiyaçlar Göz Önüne Alındığında Bu Miktarın Yeterli Olmayacağının Belirlenmesi Durumunda Miktar Arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün Tarih Ve Sayılı Yazısı Uyarınca Hes Projeleri Ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Ekosistem Değerlendirme Raporu Formatı Doğrultusunda Hazırlanacak Raporun, Çed Raporu Ekinde Sunulması, Raporda Belirlenen Miktara Mansaptaki Diğer Teessüs Etmiş Su Hakları Ayrıca İlave Edilecek Ve Kesin Proje Çalışmaları Belirlenen Toplam Bu Miktar Dikkate Alınarak Yapılacaktır. Akımın Son 10 Yıllık Ortalamanın % 10 undan Az Olması Halinde Tamamı Bırakılacaktır. Havzada Teessüs Etmiş Su Hakları (İçme Suyu, Sulama Suyu Tahsisleri, Su Değirmeni, Balık Çiftlikleri Vs.) Rapor İçerisinde Yer Almalıdır. İlgili Kurum Ve Kuruluşlar İle İrtibata Geçilerek Ve Arazide Gerekli Çalışmalar/Araştırmalar Yapılarak Su Hakları Raporunun Hazırlanması Ve İlgili Bölgesine Müracaat Edilerek Raporun Onaylatılması.) [Havzanın Hidrolojik Karakteri, Ekolojik Potansiyeli İle Havzada Önerilen Diğer Tesislerde Alınan Çevre Koruma Tedbirlerinin Yanına Bırakılan Miktarın Enerji Üretimine Etkisinin Dikkate Alınması] V.2.4. Suyun Temin Edileceği Kaynağın Kullanılması Sonucu Su Kalitesine, Varsa Alabalık Yetiştirme Çiftliğine, Değirmene Ve Su Ortamındaki Diğer Canlılara (Can Suyunun Bırakılacağı Güzergahtaki Canlı Türleri Ve Ekolojik Envanteri) Olabilecek Etkiler, Alınacak İzinler, Proje İçin Tespit Edilen Balık Türlerine Ait Geçiş Sistemleri İle Asansörleri İle İlgili Bilgi Ve Buna Ait Çizim, Mansap Can Suyu Çıkış Yerinin Gösterildiği Çizim,

13 V.2.5. Kati Proje Aşamasında; Doğal Hayatın Devamlılığının Sağlanabilmesi İçin Dere Yatağına Bırakılacak Su Miktarı Ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu Yerlerinin (Agi) İstasyon Kurulmasına Uygun Olarak Dizayn Edilmesi, Agi Kurulma Aşamasında İlgili Dsi Bölge Müdürlüğüne Müracaat Edilmesi Ve Söz Konusu İstasyonun İlgili Firma Tarafından Gprs Modemli Cihazla Donatılması İle İlgili İşlemler, V.2.6. Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler, V.2.7. Yeraltı ve Yüzeysel Su Kaynaklarına Olabilecek Etkiler, V.2.8. Orman Alanlarına Olabilecek Etki Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, V.2.9. Tarım Alanlarına Olabilecek Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, V Karasal Ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olası Etkiler Ve Alınacak Tedbirler, V Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültünün Kaynakları Ve Kontrolü İçin Alınacak Önlemler, V İşletme Esnasında Tüm Ünitelerden Kaynaklanacak Toz Yayıcı İşlemler, Emisyon Dağılım Modellemesi, Kümülatif Değerler, V Projenin İşletilmesi Sırasında Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Sosyal/Teknik Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde, Nasıl Temin Edileceği, V İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında Oluşacak Atık Suların Cins Ve Miktarları, Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisi Karakteristiği, Arıtma Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği, V Arıtma Tesisinden Oluşması Muhtemel Çamurların Miktarı, Bertaraf Yöntemleri V İdari Ve Sosyal Tesislerden Oluşacak Katı Atık Miktar Ve Özellikleri, Bu Atıkların Nerelere Ve Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Ve Ne Şekilde Değerlendirileceği, V Proje İşletme Aşamasında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik (Araç) Yükünün Ve Etkilerinin Değerlendirilmesi V Projenin İşletilmesi Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Olanlar, V Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemeleri, V Diğer Özellikler V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Vb. (Projenin Yapımı Dolayısıyla Etkilenecek Yöre Halkı İle Görüşmeler Yapılarak Sosyolojik Etkinin Ortaya Konulması) V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi V.3.3. Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak Sosyal Etkilerin Değerlendirilmesi. (Proje Alanı ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık, Balıkçılık, Arıcılık vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası ve İşletmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri) BÖLÜM VI

14 İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi Islahı Ve Reklamasyon Çalışmaları, VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler, VI.3. Olabilecek Hava Emisyonları, BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VIII.1. Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, Çevre Yönetim Ekibi,. 218 VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığı Altında Belirtilen Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program BÖLÜM IX YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması,) BÖLÜM X HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) BÖLÜM XI SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) EKLER NOTLAR VE KAYNAKLAR YETERLİLİK BELGESİ TEBLİĞİ KAPSAMINDA ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ BAŞVURU DOSYASI HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN TANITIMI

15 TABLO DİZİNİ Tablo 1. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Alanları Tablo 2. Projeye ait 6 0 lik UTM Koordinatları Tablo 3. Yatırım Maliyetleri Tablosu Tablo 4 Tüfekçikonağı HES Projesi İnşaat Dönemi Programı Tablo 5. Tüfekçikonağı HES Projesi İşletme ve Bakım Giderleri Tablo 6. Basınç Değerleri Tablo 7. Sıcaklık Değerleri Tablo 8. Yağış Değerleri Tablo 9. Nem Değerleri Tablo 10. Sayılı Günler Değerleri Tablo 11. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Tablo 12. Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı Tablo 13. Yönlerine Göre Rüzgarın Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı Tablo 14. Yönlerine Göre Ortalama Rüzgar Hızı Tablo 15. Yönlerine Göre Mevsimlik Ortalama Rüzgar Hızı Tablo 16. Ortalama Rüzgar Hızı Tablo 17. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Tablo 18. Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Tablo 19. Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Dağılımı Tablo arasında aletsel büyüklüğü 3 den büyük deprem kayıtları (T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Baskanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı) Tablo 21. Temel Araştırma Kuyularına ait Kuyu Bilgileri Tablo RSK-1 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo RSK-2 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo RSK-3 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo RSK-4 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo RSK-5 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo 21.6 YHSK-1 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo 21.7 YHSK-2 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo 21.8 SSK-1 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo 21.9 SSK-2 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo SSK-3 Nolu Kuyu Bilgileri Tablo.22 Yükleme Havuzu Yeri Araştırma Çukurları Tablo 23. Presiyometre deney verileri Tablo 24-1 Çeşitli zeminler için α faktörü Tablo 24-2 Çeşitli kayalar için α faktörü Tablo 24-3 Temeller için şekil faktörleri λ d ve λ c Tablo 24-4 Presiyometre deney sonuçlarının değerlendirilmesi Tablo 24-5 Araştırma çukuru deney sonuçları Tablo 24-6 Araştırma çukuru UD numuneleri deney sonuçları Tablo 25 Granodiyorite ilişkin RMR kaya kütlesi sınıflaması (Bieniawski, 1989) Tablo 26. Kireçtaşına ilişkin RMR kaya kütlesi sınıflaması (Bieniawski, 1989) Tablo 27. Proje taşkın değerlerinin hesaplanmasında kullanılan yöntemler Tablo 28. Proje Alanı Civarındaki Akım Gözlem İstasyonları Tablo 29. Mezit Deresi-Kınık Akım Gözlem İstasyonları Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Tablo 30. Saçmalı Dere Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Tablo 31. Karaburun Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Tablo 32. Bıçkı Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Tablo 33. Bıçkı Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Tablo 34. Üçüncü Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Tablo 35. Boğakaya Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m3/sn) Tablo 36. Mevcut Sulama Sahasındaki Sulanan Arazi Miktarı ve Dağılımı

16 Tablo 37. İnegöl Tüfekçikonağı HES Projesi için Salma Sulama Yöntemine Göre Bitki Su Tüketimleri ve Aylar İtibarı ile Sulama İçin Bırakılması Gereken Su Miktarı : Alan 51,4 Ha Tablo 38 Tüfekçikonağı Regülatörü ve HES Projesinde Aylara Göre Regülatörlerden Bırakılacak Toplam Su Miktarları ( l / s )* Tablo 39. Meyvelerin Üretim Alanları ve Miktarları Tablo 40. Sebzelerin Üretim Alanları ve Miktarları Tablo 41. Tahıl Üretim Alanları ve Miktarları Tablo 42. Proje Ünitelerinin Meşçere Tipleri Tablo 43. Faaliyet alanı ve çevresinde bulunması muhtemel ikiyaşamlı ve Sürüngen türleri ve koruma statüleri Tablo 44. Faaliyet alanı ve yakın çevresindeki biyotoplarda yayılış yapması muhtemel kuş türleri, göçmenlik durumları ve koruma statüleri Tablo 45. Faaliyet alanında görülmesi muhtemel Memeli hayvan türleri ve koruma statüleri Tablo 46. Boğakaya Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Tablo 47. Üçüncü Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Tablo 48. Bıçkı Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Tablo 49. Karaburun Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Tablo 50. İnegöl İlçesi Yıllara göre nüfus dağılımı Tablo 51. Organize Sanayi Bölgesindeki Firmaların Sektörlere Göre Dağılımı ve İstihdamı Tablo 52. Hayvansal ve Bitkisel Üretim Değerleri (TL) Tablo 53. İnegöl ün Yılları Arası İş-Kur Verileri Tablo.54. İnşaat Aşamasında Kazı Çalışması Yapılacak Üniteler ve Kazı Dolgu Miktarları Tablo 55. Delik Çapı ve Patlayıcı Madde Yoğunluğu Tablo. 56 Q=35 kg alınarak hesaplanan kayaç türüne bağlı K=200 faktörü ve mesafeye göre değişen titreşim hızı (V) değerleri Tablo. 57 Q = 35 kg K = 200 faktörü alınarak değişik mesafeye göre hesaplanan bina temellerinde titreşim hızı (V 0 ) değerleri Tablo. 58 Bina temeli titreşim hızı (V 0 ) değerlerine bağlı olarak dinamit atımı nedeni ile hasar görebilecek bina türleri Tablo. 59 Proje İnşaat Aşamasında Gerçekleştirilecek Faaliyetler için Kullanılacak Araçlardan Kaynaklı Oluşacak Araç Yükü Tablo. 60 Taşkın Hesaplamaları Özetleri Tablo. 61 Proje Ünitelerinin Meşçere Tipleri Tablo. 62 Kullanılacak İş Makineleri ve Kullanacakları Yakıt Miktarı Tablo 63. Motorinin Özellikleri Tablo 64. Diesel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Emisyon Faktörleri Tablo. 65 İş Makinelerinden Kaynaklanması Muhtemel Kirletici Miktarları Tablo.66 Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 12.6.Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Tablo. 67 Faaliyetlerden Kaynaklanacak Emisyonların Kütlesel Debileri Tablo. 68 İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Tablo B1 Her Yıl için Kontrol İzleme Sayıları ve Denetim İzleme Sayıları Tablo.69 Regülatörler ve Su Kalite Sınıfları Tablo. 70 İnşaat Aşamasında Gürültü Oluşturabilecek Makine ve Ekipmanlar Tablo.71 Çeşitli Mesafelerde Duyulması Muhtemel Gürültü Seviyeleri Tablo. 72 Mansaba Bırakılacak Su Miktarları Tablo 73. Atık kodları ile birlikte atık tanım ve bertaraf yöntemi Tablo 74. Projeye ait İnşaat İzleme Planı

17 ŞEKİL DİZİNİ Şekil 1. Yer Bulduru Haritası Şekil 2. Santral Binası, Yükleme Havuzu ve Regülatör Yerleri ile En Yakın Yerleşim Yerlerini Gösteren Uydu Fotoğrafı Şekil 3. Tüfekçikonağı HES Projesi nin havzadaki diğer tesislerle ilişkisi Şekil 4 Proje İş Akım Şeması Şekil 5. Basınç Değerleri Grafiği Şekil 6. Sıcaklık Değerleri Grafiği Şekil 7. Yağış Değerleri Grafiği Şekil 8. Nem Değerleri Grafiği Şekil 9. Sayılı Günler Değerleri Grafiği Şekil 10. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Grafiği Şekil 11. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Şekil 12. Esme Sayılarına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 13. Esme Sayılarına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 14. Esme Sayılarına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 15. Esme Sayılarına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 16. Esme Sayılarına Göre Ocak Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 17. Esme Sayılarına Göre Şubat Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 18. Esme Sayılarına Göre Mart Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 19. Esme Sayılarına Göre Nisan Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 20. Esme Sayılarına Göre Mayıs Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 21. Esme Sayılarına Göre Haziran Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 22. Esme Sayılarına Göre Temmuz Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 23. Esme Sayılarına Göre Ağustos Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 24. Esme Sayılarına Göre Eylül Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 25. Esme Sayılarına Göre Ekim Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 26. Esme Sayılarına Göre Kasım Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 27. Esme Sayılarına Göre Aralık Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 28. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Şekil 29. Ortalama Rüzgar Hızına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 30. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 31. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 32. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 33. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Ocak Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 34. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Şubat Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 35. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mart Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 36. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Nisan Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 37. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mayıs Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 38. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Haziran Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 39. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Temmuz Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 40. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Ağustos Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 41. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Eylül Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 42. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Ekim Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 43. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Kasım Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 44. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Aralık Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 45. Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği Şekil 46. Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği Şekil 47. Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Grafiği Şekil 48. Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Dağılımı Grafiği Şekil. 49 Proje Alanı Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti Şekil 50. Proje alanı ve çevresinin diri fay haritası (MTA, 2012) Şekil 51. Proje alanının Sismotektonik Haritası

18 Şekil 52. Temel Tipine, Şekline, Derinliğine Ve Zemin Cinsine Bağlı Katsayı Şekil 53.Proje Alanı ve Çevresi Hidrometeoroloji Haritası Şekil 54. Proje Alanı ve Çevresi Su Katmanları Haritası Şekil 55.Proje Alanı ve Çevresi Su Katmanlarına ait Açıklama Şekil 56.Proje Alanı Arazi Varlığı Haritasındaki Yeri Şekil 57. Proje Alanı Arazi Örtüsü Şekil 58. Meyvelerin Üretim Alanları ve Miktarları Grafiği Şekil 59. Sebzelerin Üretim Alanları ve Miktarları Grafiği Şekil 60. Tahıl Üretim Alanları ve Miktarları Grafiği Şekil 61. Türkiyedeki Fitocoğrafik Bölgeler(Filiz,Z.,2007 de değiştirilmiştir.) Şekil 62. Bursa İli Maden Haritası Şekil 63 İnegöl ün Yılları Arası İş-Kur Verileri Grafiği Şekil 64. İlçe Nüfusunun Eğitim Durumu Grafiği Şekil. 65 Trafik Hacmi Haritası Şekil. 66 Karayolları ve Stabilize Yolları Gösterir Uydu Görüntüsü Şekil 67. İnşaat Aşamasında Oluşacak Gürültünün Çeşitli Mesafelerde Duyulması Muhtemel Gürültü Seviyesi Şekil 68. Halkın Katılım Toplantısı Ulusal ve Yerel Gazete İlanları

19 BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI Proje Konusu Faaliyetin, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı, Proje Ömrü, Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi) I.1 Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı Proje konusu faaliyet; Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş.tarafından Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik alan üzerinde gerçekleştirilecek Tüfekçikonak Hidroelektrik Santrali (Boğakaya, Bıçkı, Üçüncü ve Karaburun Regülatörleri) projesi olup, ilave regülatör kurulması ve proje değişikliği yapılması planlanmaktadır. Nehir tipi Santral olarak projelendirilen Tüfekçikonak HES in kurulu gücü MW e ve toplam enerji üretimi 14,90 GWh olan Tüfekçikonak Hidroelektrik Santrali, Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun Regülatörü Projesi için tarih ve 352 karar no ile Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. Revize fizibilite raporundaki toplam kurulu güç değeri, üretim lisansındaki değere göre (5,4 MW m / MWe ) aynı kalmakla birlikte regülatör ilavesi (Üçüncü Regülatörü ) ve proje formülasyonu değişmiş bulunmaktadır. Hidroelektrik Santralinde aşağıda sıralanan ana ve yardımcı üniteler bulunacaktır. Santral Binası ve İdari Bina Kuyruksuyu Kanalı Cebri Borular ve Vana Odası Yükleme Havuzu Mekanik Aksam Trafo ve Şalt Sahası Regülatörler İletim Kanalları Santral Binası ve Kuyruk Suyu Kanalı Santral binası 33 m x 21 m boyutlarında ve 21 m yüksekliğinde inşa edilecektir. Boğakaya Regülatörü ile çevrilen sular iletim tesisleri aracılığı ile santral binasına ulaştırılacak ve burada türbinlenerek enerji üretimi yapılacaktır. Santral binası yaklaşık 615 m kotlarında, Saçmalı Dere sol sahilinde tesis edilecektir. Yapılmış olan jeolojik çalışmalar neticesinde yapının tamamıyla sağlam kaya üzerine oturtulacağı görülmüştür. Kurulu güç optimizasyonu çalışmalarında santralin toplam elektriksel kurulu gücü 5,18 MW olarak bulunmuş ve buna göre 2 adet türbin seçilerek akarsuya ait debilerin en uygun biçimde kullanılması sağlanacaktır. Türbin tipi olarak yatay eksenli Pelton türbini seçilmiştir. Kuyruksuyu kanalı türbinlenen suların Saçmalı Deresine deşarjını sağlayacak şekilde planlanmıştır. Santral yerinde derivasyon kanalı su kotu dolayısıyla santral kuyruksuyu kotu 615,00 m olarak planlanmıştır. Santral binasında üretilen elektrik enerjisi 18

20 şalt sahasına iletilecektir. Şalt sahasına iletilen elektrik enerjisi burada bulunan trafo aracılığı ile enerji nakil hattına iletilecektir. Santralin Tipi Bina Genişliği Bina Yüksekliği Yeri Kuyruksuyu Kotu Max. Brüt Düşü Proje Debisi Türbin Tipi Ünite Sayısı Ünite Gücü Kurulu Güç :Açıkta Yerüstü :33 m x 21 m :21 m :Sağ Sahil :615,00 m :339,65 m :1.90 m 3 /sn :Pelton-Yatay Eksenli :2 Adet :2,592 MW :5,183 MW Kuyruksuyu Kanalı Santral Kuyruksuyu kanalı Saçmalı Deresine bağlanarak santralde türbinlenen suyun dereye iletilmesi sağlanacaktır. Santral binası Saçmalı Deresinin hemen yanına inşa edileceğinden, kuyruksuyu kanalı oldukça kısa inşa edilecektir. Cebri Borular ve Vana Odası Vana odası, cebri borularda meydana gelebilecek arıza ve benzeri durumlarda oluşabilecek zararları en aza indirebilmek için iletim kanalı ve santral binası arasındaki bağlantıyı kesmek amacıyla yükleme havuzu ile cebri boru arasında inşa edilecektir. Cebri boru maliyetini en az tutacak şekilde jeolojik ve topoğrafik koşullar dikkate alınarak santral binası seçilmiştir. Kullanım amacına uygun olarak cebri boru çapı 800 mm olarak seçilmiştir. Cebri borunun toplam uzunluğu 800 m dir ve açıkta tesis edilecektir. Cebri Boru üzerinde boru eğiminin kırıklık yaptığı noktalarda tespit kütleleri, tespit kütlelerinden sonra da hareketli mesnetler yapılması planlanmıştır. Cebri boru gerek kayıcı mesnetler gerekse de tespit kütleleri aracılığı ile sağlam zemine oturacaktır. Cebri boru güzergahında platform genişliği, yayalar için merdiven yapılması ve montaj esnasında uygun çalışma ortamı sağlanması hususu dikkate alınarak boru yeri ile birlikte 6 m genişlik olarak planlanmıştır. Yükleme Havuzu Yükleme Havuzu, santral işletme koşullarına bağlı olarak oluşabilecek debi değişikliklerine cevap verebilmek ve cebri boruya hava girişini önlemek amacı ile iletim kanalının sonunda yapılması planlanmıştır. Aynı zamanda türbin kapaklarının ani kapanması sonucunda oluşabilecek su kabarmalarının yapılara zarar vermeyecek şekilde uzaklaştırılmasını da sağlayacaktır. 25,00 m x 160,00 m boyutlarında projelendirilen yükleme havuzunun yüksekliği 6,10 m olup su kotu 957,65 m olarak bulunmuştur. 19

21 Mekanik Aksam Santral açıkta yerüstü olarak inşa edilecektir. Yatay eksenli 2 adet Pelton tipinde türbin barındıracak olan santral binası 25,90 m x 14,70 m olarak planlanmıştır. Türbinler Generatör Tipi : Yatay milli Pelton Ünite sayısı : 2 Türbin gücü : 2x2.70 MW = 5.40 MW Hidrolik kapasite : 2x0.6 =1.9 m3/s Brüt düsü : m Maksimum debide net düsü : m Türbin eksen kotu : m Maksimum debide randıman : 0.89 Maksimum randıman : 0.93 Devir Sayısı : 600 d/d Generatör yatay eksenli, milli senkron olacaktır. Tipi : Yatay milli senkron Adedi : 2 Kapasite : 2 x = MVA Gücü (Elektriksel) : 2 x MWe =5.180 MWe Gerilimi : 6.3 kv Frekansı : 50 Hz Devir sayısı : 600 dev/dak, Verimi : 0.96 Ünite Transformatörleri İç İhtiyaç Trafosu Tipi : Açık Tip Yağlı Adedi : 2 Kapasite (1ünite) : 2 x =6.094 MVA Voltajı : 6.3 / 34.5 kv ± 2 x % 2.5 Bağlantı vektör grubu : YNd11 Nötr bağlantısı : 20 Ohm luk direnç üzerinden Verimi : 0.98 Adedi : 1 Tipi : Kuru tip Gücü : 125 kva Voltajı : 34.5 / 0.4 kv Bağlantı vektör grubu : Dyn11 Soğutma sekli : Hava soğutmalı Nötr bağlantısı : Direk topraklı 20

22 Acil İhtiyaç Dizel Jeneratör Adedi : 1 Kapasitesi (Stand By / Prime) : 73/66 kva Voltajı : 400 / 230 V Güç Katsayısı : 0.8 Frekansı : 50 Hz Devir sayısı : 1500 dev/dak Şalt Sahası ve Trafo Alanı Tüfekçikonak HES projesinin sisteme bağlantısından önce santral binası içinde metal enclosed hücrelerden olusan 36 kv salt panoları tesis edilecektir. Şalt sahası ve Trafo alanı santral binasının yanına ve açıkta tesis edilecektir. Regülatörler Karaburun Regülatörü Karaburun Regülatörü, Karaburun Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin kosullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 0.6 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 2 m genişliğinde ve 10 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzu sonunda yükleme odası yer almakta olup baslıca amacı Karaburun derivasyon hattı girişinde vorteks oluşumunu önlemektir. Tipi :Tirol, Üstten Almalı Su Alma Yapısı :Sol Sahilde Talveg Kotu :1.206,40 m Kret Kotu :1.207,00 m Talvegden Yüksekliği :5,00 m Normal Su Seviyesi :1.207,10 m Su Alma Priz Yeri :Sol Sahil Çakıl Geçidi Yeri :Sağ Sahil Bıçkı Regülatörü Bıçkı Regülatörü, Karaburun derivasyonun bıraktığı sular ile Bıçkı Deresinin sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 5.5 m yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım 21

23 debisi 0.8 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 2 m genişliğinde ve 10 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzu sonunda yükleme odası yer almakta olup baslıca amacı Bıçkı derivasyon hattı girişinde vorteks oluşumunu önlemektir. Tipi :Tirol, Üstten Almalı Su Alma Yapısı :Sol Sahilde Talveg Kotu : m Kret Kotu :1.005,00 m Talvegden Yüksekliği:5,00 m Normal Su Seviyesi :1.005,10 m Su Alma Priz Yeri :Sol Sahil Çakıl Geçidi Yeri :Sağ Sahil Üçüncü Regülatörü Projeye yeni dahil edilecek olan Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirolsavak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 0.4 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 2 m genişliğinde ve 10 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzunda biriken parçacıklar, silt çıkış yapısı ile dereye tahliye edilecektir. Çökeltim havuzu sonunda bağlantı kanalı yardımıyla regülatörden çevrilen sular ile Bıçkı Derivasyonundan gelen sular Üçüncü Derivasyonuna verilecektir. Tipi :Tirol, Üstten Almalı Su Alma Yapısı :Sol Sahilde Talveg Kotu : m Kret Kotu : m Normal Su Seviyesi : m Su Alma Priz Yeri :Sol Sahil Çakıl Geçidi Yeri :Sağ Sahil Boğakaya Regülatörü Boğakaya Regülatörü, Elmalı Deresi ve İkisular Deresinin suları ve Karaburun, Bıçkı, Üçüncü derivasyonlarından gelen suları çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 15 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 1.9 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 5 m genişliğinde ve 22 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzunda biriken 22

24 parçacıklar, silt çıkıs yapısı ile dereye tahliye edilecektir. Çökeltim havuzu sonunda bağlantı kanalı yardımıyla regülatörden çevrilen sular iletim hattına verilecektir. Tipi Su Alma Yapısı Talveg Kotu Kret Kotu Talvegden Yüksekliği Maximum Su Seviyesi Eşik Kret Kotu Çökeltim Havuzu Yeri Çakıl Geçidi Yeri :Tirol, Üstten Almalı :Sol Sahilde :955,00 m :965,00 m :10,00 m :962,50 m :9622,00 m : Sol Sahil :Sağ Sahil İletim Kanalları Karaburun Derivasyonu Karaburun Regülatörü nün çevirdiği sular yükleme odası yardımıyla Karaburun derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı, çevrilen suları Yörükkızı alanı sırtından doğan Bıçkı Deresi membasına taşıyacaktır. Derivasyon hattı basınçlı olup gömülü CTP boru olarak tasarlanmıştır. Hattın giriş eksen kotu m, çıkış eksen kotu m dir. Hat uzunluğu 2050 m olmaktadır. Buna göre borunun hız limitini asmaması ve iç basıncın hat boyunca negatife düşmemesi durumu değerlendirilmiş ve boru çapı 0.5 m seçilmiştir. Hattın basınçlı seçilmesinde ana etmen mevcut yolu kullanabilmektir. Yol boyunca değişken ve yer yer dik eğimlerin olması nedeniyle basınçlı hat seçilmiştir. Derivasyon hattının sonunda Karaburun Regülatöründe vortex derinliğinin korunması ve hattın devamlı basınç altında olmasını sağlamak amacıyla kontrol vanası tesis edilecektir. Bıçkı Derivasyonu Bıçkı Regülatörü nün çevirdiği sular yükleme odası yardımıyla Bıçkı derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı çevrilen suları doğrudan Üçüncü Regülatörü çökeltim havuzu sonuna taşıyacaktır. Derivasyon hattı basınçlı sifon olup gömülü CTP boru olarak tasarlanmıştır. Hattın giris eksen kotu m, çıkış eksen kotu m dir. Hat uzunluğu 630 m olmaktadır. Buna göre sifonda düşü kaybının az tutulmuş ve boru çapı 0.8 m seçilmiştir. Hattın basınçlı sifon seçilmesinde ana etmen mevcut yolu kullanabilmektir. Yol boyunca eğim belli bir noktaya kadar negatiftir ancak bu noktadan sonra eğim pozitif olmaktadır. Bu nedenle hat sifon olarak çalışacaktır. Derivasyon hattının sonunda Bıçkı Regülatörü bitişiğinde dengeleme havuzu bulunacaktır. Üçüncü Derivasyonu Üçüncü Regülatörü nün çevirdiği sular bağlantı kanalı yardımıyla Üçüncü derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı çevrilen suları doğrudan Boğakaya Regülatörü membasına taşıyacaktır. Derivasyon hattı serbest yüzeyli olup gömülü upvc boru olarak tasarlanmıştır. Derivasyon hattı toplamda 1.4 m³/s debiyi geçirecek olup, 0.9 m çapında, 130 m uzunluğunda ve eğiminde tesis edilecektir. 23

25 Boğakaya Regülatörü ile Yükleme Havuzu Arası İletim Hattı Boğakaya Regülatörü nün çevirdiği sular bağlantı kanalı yardımıyla iletim hattına yönlenecektir. İletim hattı çevrilen suları doğrudan yükleme havuzuna taşıyacaktır. İletim hattı serbest yüzeyli olup gömülü upvc boru olarak tasarlanmıştır. İletim hattı toplamda 1.90 m³/s debiyi geçirecek olup, 1.20 m çapında ve eğiminde ve 1910 m uzunluğundadır. Hattın giriş eksen kotu m olup çıkış m dir. Yükleme Havuzu ve Cebri Boru İletim hattı sonunda, Kestanelik Sırtında tesis edilecek yükleme havuzunun ana görevleri; serbest yüzeyli gelen hattın basınçlı sisteme geçişini sağlamak, isletme sırasında türbinde oluşacak ani basınç artışlarını azaltmaktır. Tüfekçikonak HES projesinde yükleme havuzunun bir diğer görevi ise, regülatörlerden gelen suları depolayıp günlük regülasyonu sağlayarak enerji üretimini puant saatlere kaydırabilmektir. Yükleme havuzu 20 m genişliğinde 160 m uzunluğunda ve 6 m yüksekliğinde olup m³ depo hacmine sahiptir. Yükleme havuzu sonunda cebri boruya girişte, istenildiği zamanda cebri boruya giren suyu kesmek amacıyla 1.30 x 0.80 m ölçülerinde bir sürgülü kapak yapılacaktır. Projede tesis edilen cebri boru 800 m uzunluğunda, 0.8 m çapındadır. Enerji İletim Hattı Tüfekçikonak HES projesinde üretilip 34.5 kv gerilime yükseltilen enerji yaklaşık 4.5 km uzunluğundaki 3/0 AWG kesitinde enerji nakil hattıyla Tahtaköprü KÖK(Kesici Ölçü Kabini) üzerinden İnegöl Trafo Merkezine bağlanmak suretiyle enterkonnekte sisteme aktarılacaktır. I.2 Proje Ömrü Proje konusu faaliyet için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ndan tarihinden itibaren 49 yıl geçerli Üretim Lisansı alındığından proje ömrü 49 yıl olarak belirlenmiştir. İnşaat ve mekanik aksamda yapılacak iyileştirmeler ile proje ömrünün uzatılması muhtemeldir. I.3 Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gereklilikleri Tüfekçikonak HES Projesinin işletilmesi, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunacağı gibi, coğrafi konumu ve ulaşım yolları ile gelişme potansiyeli her zaman yüksek olan yörede enerji imkanları yaratacak, ekonomiye ve istihdama gerek inşaat, gerekse işletme döneminde imkanlar getirecektir. Bunun yanı sıra Türkiye nin ürettiği yeşil enerji miktarına katkıda bulunacak ve Kyoto Konferansı kararlarına göre, halihazırda enerjilerinin en az %22 sini yeşil enerji olarak tüketmeleri gereken Avrupa ülkelerine enerji ihracatı imkanına da katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu ve buna benzer santrallerin büyük oranda yerli sermaye ile inşa edilerek devreye girmesi, devlet kaynaklarının daha verimli kullanılmasını da sağlayacak, karşılığında döviz ödenen enerji kaynaklarına duyulan ihtiyacı biraz olsun azaltacak ve değerlendirilemeyen yenilenebilir enerji kaynaklarımızın değerlendirilmesine katkıda bulunacaktır. 24

26 Hidroelektrik Santrali tercih edilmesinin başlıca nedenleri; Hidroelektrik santraller verimliliği çok yüksek santrallerdir. Türbin ve jeneratör imalatındaki teknolojik gelişmeler ile verimlilikleri %95 lerin üzerine çıkartılmıştır. Hidroelektrik enerji pik ihtiyaçlar için en uygun enerji turudur. Kısa surede devreye girme ve dereden çıkma özelliklerinden dolayı sistem regülasyonu acısından işletme güvenilirliğini temin eder. Hammadde girdi maliyetleri yoktur. Yenilenebilir kaynak olması nedeniyle temiz (yeşil) elektrik enerjisi ihracatı imkanı yaratır. Yerli kaynak olması nedeniyle hammadde girdisi bakımından dışarıya bağımlılığı yoktur. Hidroelektrik projeler iş olanağı sağlayarak istihdama olumlu katkıda bulunur. Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin ekonomik ve sosyal bakımdan kalkınmasının sağlanması için sanayileşme bir hedef olduğuna göre bu endüstrinin ve diğer kullanıcıların ihtiyacı olan enerjinin, yerinde, zamanında ve güvenilir bir şekilde karşılanması büyük önem arz etmektedir. Türkiye de 1950 lerde yılda sadece 800 GWh enerji üretimi kapasitesi varken, bugün bu oran yaklaşık 406 misli artarak yılda GWh düzeylerine ulaşmıştır MW a ulaşan kurulu güç ile yılda yaklaşık GWh enerji üretimi mümkündür. Arızalar, bakım onarım, işletme programı politikası, küresel ekonomik kriz, tüketimde talebin azlığı, kuraklık, randıman vb. sebeplerle ancak GWh enerji üretimi olmuştur. Yani kapasite kullanımı %73,5 düzeylerinde gerçekleşmiştir. Termik santrallerde kapasite kullanım oranı ortalama %70,8 düzeylerinde iken hidroelektrik santrallerde bu oran %84,5 düzeylerinde olmuştur. Enerji üretimimizin %26,8 i yenilenebilir (%24 ü hidrolik, %2,8 i rüzgâr ve jeotermal), %73,2 si ise fosil yakıt olarak adlandırılan termik (doğal gaz, linyit, kömür, fueloil, motorin, asfaltit, nafta gibi) kaynaklardan üretilmektedir. Son yıllarda rüzgâr ve jeotermal kaynakların enerji üretiminde kullanımına ilişkin yoğun çalışmalar yapılmakta olup ayrıca ülkemiz için zaruri hale gelen nükleer enerji kullanımı için de çalışmalar yapılmaktadır. Türkiye nin teknik hidroelektrik potansiyeli dünya teknik potansiyelinin %1,5 ine, Avrupa teknik potansiyelinin ise %17,6 sına tekabül etmektedir. Türkiye de teorik hidroelektrik potansiyel 433 milyar kwh, teknik olarak değerlendirilebilir potansiyel ise 216 milyar kwh olarak hesaplanmıştır. Avrupa Birliği nin yeşil enerji için uyguladığı vergi indirimleri ve destekleme politikaları ekonomik olarak potansiyelin artmasını sağlayacaktır. ABD teknik hidroelektrik potansiyelinin %86'sını, Japonya %78'ini, Norveç %72'sini, Kanada %56'sını, Türkiye ise %32,7 sini geliştirmiştir. Uluslararası Enerji Ajansı'nca (IEA) 2020'de dünya enerji tüketimi içerisinde hidroelektrik ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının payının bugüne göre %53 oranında artacağı öngörülmüş olup, bu her güçteki hidroelektrik potansiyelin değerlendirilmesi olarak yorumlanmaktadır. Avrupa Komisyonu Birlik stratejileri kapsamında Avrupa Birliği (AB) içerisinde

27 yılına kadar iç brüt enerji tüketimindeki yenilenebilir enerji payını %20'ye çıkartmak üzere gerekli yasal düzenlemeleri yürürlüğe koymuştur. Ekonomik durgunluklar dikkate alınmazsa, Türkiye'de elektrik tüketimi her yıl %4 10 oranında artmaktadır. Bu talebi karşılamak için ülkemiz yeni enerji projeleri için her yıl 4 milyar ABD Doları ayırmak zorundadır. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de enerji hayati bir konu olduğundan, kendine yeterli, sürekli, güvenilir ve ekonomik bir elektrik enerjisine sahip olunması yönünde başta dışa bağımlı olmayan ve yerli bir enerji kaynağı olan hidroelektrik enerjisi olmak üzere bütün alternatifler göz önüne alınmalıdır. ( 26

28 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Faaliyet Yeri (Proje Yerinin İlgili İdaresince Onanmış 1/ Ya Da 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı Üzerinde Gösterimi, Lejandları Ve Plan Notlarıyla Birlikte Sunulması, Proje Sahası Ve Yakın Çevresinin Ölçekli Harita Veya Kroki Üzerinde Gösterimi, Proje Sahası Ve Yakın Çevresinde Bulunan Yerleşimlerin Harita Üzerinde Gösterilmesi, Mesafelerin Belirtilmesi, Proje Alanının Hangi Bölgesinde Olduğu, Etrafındaki Tesislerin İsim, Yön Ve Uzaklıkları, Tesise Ulaşım İçin Kullanılacak Yol Güzergahları) (Varsa 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejand ve plan notlarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda... tarih ve... sayılı karar ile... tarafından onaylanmıştır ve Aslının Aynıdır damgalarının bulunması) belirtilmelidir.) Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş.tarafından yapılması planlanan Boğakaya, Bıçkı, Üçüncü ve Karaburun Regülatörleri ve HES ilave regülatör ve proje değişikliği projesi Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü sınırları içerisinde 1/ ölçekli Kütahya İ23-a2 paftasında yer almaktadır. Santral Binası; Yükleme Havuzu; Boğakaya Regülatörü ; Üçüncü Regülatörü ; Bıçkı Regülatörü ; Karaburun Regülatörü; Tahtaköprü Beldesinin 4.05 km Güneydoğusunda Tüfekçikonağı Köyünün 2.47 km Güneyinde Sulhiye Köyünün 2.52 km Güneybatısında, Mezit Köyünün 3.53 km Güneybatısında yer almaktadır. Tahtaköprü Beldesinin 3.64 km Güneydoğusunda, Tüfekçikonağı Köyünün 2.66 km Güneydoğusunda, Sulhiye Köyünün 3.24 km Güneybatısında, Mezit Köyünün 4.27 km Güneybatısında yer almaktadır. Tahtaköprü Beldesinin 5.45 km Güneydoğusunda, Tüfekçikonağı Köyünün 4.29 km Güneyinde, Sulhiye Köyünün 3.79 km Güneybatısında, Mezit Köyünün 4.47 km Güneybatısında yer almaktadır. Tahtaköprü Beldesinin 5.6 km Güneydoğusunda, Tüfekçikonağı Köyünün 4.4 km Güneyinde, Sulhiye Köyünün 3.5 km Güneybatısında, Mezit Köyünün 4.4 km Güneybatısında yer almaktadır. Tahtaköprü Beldesinin 5.58 km Güneydoğusunda, Tüfekçikonağı Köyünün 4.48 km Güneydoğusunda, Sulhiye Köyünün 3.56 km Güneybatısında, Mezit Köyünün 4.11 km Güneybatısında yer almaktadır. Tahtaköprü Beldesinin 7.92 km Güneydoğusunda, Tüfekçikonağı Köyünün 6.05 km Güneydoğusunda, Sulhiye Köyünün 3.83 km Güneyinde, Mezit Köyünün 3.64 km Güneybatısında yer almaktadır. 27

29 Proje kapsamında yer alan santral binası, yükleme havuzu, Boğakaya,Üçüncü, Bıçkı ve Karaburun Regülatörleri 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planında Ormanlık Alanda kalmaktadır. Projeye Ait Tahtaköprü Belediyesinden onaylı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Lejantı Ek-8 de verilmiştir. Projeye ait 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planı, Lejantı ve Plan Notları Ek 10 da verilmiştir. Proje kapsamında kurulacak olan yapılara ulaşım orman yolu kullanılarak sağlanacaktır. Santral binası, yükleme havuzu ve regülatör yerleri ile en yakın yerleşim yerlerini gösteren Uydu Fotoğrafı Şekil 1 de, Uydu Fotoğrafı Şekil 2 de verilmiştir. 28

30 Şekil 1. Yer Bulduru Haritası 29

31 Şekil 2. Santral Binası, Yükleme Havuzu ve Regülatör Yerleri ile En Yakın Yerleşim Yerlerini Gösteren Uydu Fotoğrafı

32 II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının, hafriyat alanlarının koordinatları ile birlikte ve varsa memba ve mansabındaki diğer projelerle birlikte vaziyet planı üzerinde gösterimi, Planlanan tesisin mevcut yapılar ile olan ilişkisi ve alana ve yakın çevresine ait 1/ ölçekli topografik haritanın eklenmesi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi, koordinatların harita üzerine işlenmesi) Proje konusu faaliyet; Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş.tarafından Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik alan üzerinde gerçekleştirilecek Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali,(Boğakaya, Bıçkı, Karaburun Regülatörleri ve ilave Üçüncü Regülatörü) projesi olup, ilave regülatör kurulması ve proje değişikliği yapılması planlanmaktadır. Proje, Bursa İli, İnegöl ilçesinde, Sakarya Havzasında, dört adet regülatörden oluşacaktır. Karaburun Regülatörü, Karaburun Dere üzerinde yer almakta olup maksimum su kotu 1208,33 m ve 6 0 UTM koordinatları (K), (D) dur. Bıçkı Regülatörü, Bıçkı Dere üzerinde yer almakta olup maksimum su kotu 1005,74 m ve 6 0 UTM koordinatları (K), (D) dur. Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Dere üzerinde yer alacak olup maksimum su kotu 1000,02 m ve 6 0 UTM koordinatları (K), (D) dur. Boğakaya Regülatörü, Elmalı Dere ve İkisular Dere birleşiminde yer almakta olup maksimum su kotu 962,50 m ve 6 0 UTM koordinatları (K), (D) dur. Dört adet regülatör ve üç adet derivasyon hattı ile toplanan sular Tüfekçikonak HES e iletilmektedir. Saçmalı (Boğakaya) Dere üzerinde yer alan santralin kuyruk suyu kotu 615 m ve 6 0 UTM koordinatları (K), (D) dur. Proje bünyesinde bulunan tüm yapılar koordinatları ile işlenmiş Vaziyet Planı Ek 3 de, 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek 2 de verilmiştir. Tablo 1. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Alanları Karaburun Regülatörü m 2 Karaburun Deivasyonu m 2 İletim Kanalı m 2 Bıçkı Regülatörü m 2 Bıçkı Derivasyonu m 2 Üçüncü Regülatörü m 2 Üçüncü Derivasyonu m 2 Boğakaya Regülatörü m 2 İletim Kanalı m 2 Yükleme Havuzu m 2 Cebri Boru m 2 Santral m 2 TOPLAM m 2 Proje alanının tamamı ormanlık alandır tarih ve sayılı yazı ile İnegöl İşletme Müdürlüğü sınırlarında kalan 71605,38 m² lik ormanlık alan için tarih ve 150 sayılı olur ile tarihine kadar izin alınmıştır. Projeye ait Orman İzni Ek-14 de verilmiştir. 31

33 Tablo 2. Projeye ait 6 0 lik UTM Koordinatları 32

34 Tüfekçikonağı HES Projesi nin havzadaki diğer tesislerle ilişkisi aşağıdaki Şekil-3 de verilmiştir. Projenin membasında veya mansabında herhangi bir proje bulunmamaktadır. TÜFEKÇİKONAK HES Şekil 3. Tüfekçikonağı HES Projesi nin havzadaki diğer tesislerle ilişkisi II.3. Proje Alanının Hangi Karayoluna Ne Kadar Uzaklıkta Olduğunun Belirtilerek Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Beton Santrali Kırma-Yıkama-Eleme Tesisinin, Kullanılacak Yollar İle Birlikte Lejantlarıyla Beraber 1/ Ölçekli Haritada Gösterilmesi, Proje alanı; İnegöl - Domaniç Karayolu (D595) Arapoturağı mevkiinde yer almaktadır. Proje alanının İnegöl- Domaniç Karayoluna (D595) uzaklığı 2.5 km dir. Proje alanında bulunan yapılara ulaşım D595 karayolu Arap oturağı mevkiinden bağlanılan stabilize yollardan sağlanacaktır. Proje Kapsamında Beton Santrali Kırma-Yıkama-Eleme Tesisi kurulmayacaktır. Projede; tüm ünitelerin, proje alanı ulaşımın dağlandığı karayolun ve stabilize yolların gösterildiği Vaziyet planı Ek 3 de sunulmuştur. 33

35 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı Ve Finans Kaynakları Projenin mevcut maliyet analizleri tarih ve 352 Karar No lu ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınması amacıyla hazırlanan Proje Tanıtım Dosyasında hesaplanarak proje bedeli belirlenmiştir. İlave regülatör ve proje değişikliği için yapılan başvuru neticesinde alınan ÇED Gereklidir kararına müteakip hazırlanan ÇED Raporunda, projenin tamamına ait yatırım programı, finans kaynakları, zamanlama tablosu ve fayda maliyet analizi DSİ tarafından onaylanmış Fizibilite Raporundan alınarak aşağıda sunulmuştur. Buna göre; Tüfekçikonak HES Projesi sadece enerji üretim amaçlı bir projedir. Projenin maliyetini oluşturan başlıca yapılar; regülatörler, iletim hatları, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasıdır. Kesif maliyetleri, tesislerin projelerinden elde edilen imalat miktarları ile birim fiyatların çarpılmasından elde edilmiştir. Birim fiyatları olarak DSİ 2011 yılı birim fiyat cetvelleri kullanılmıştır. İnşaat demirinin yaklaşık 500 km uzaklıktaki Karabük ten, çimentonun yaklaşık 120 km uzaklıktaki Bursa dan alındığı kabul edilmiştir. Izgara ve kapakların metrajının hazırlanmasında tablo ve abaklar kullanılmış, giriş vanası, türbin, jeneratör, trafo ve salt elemanları gibi ithal edilecek elektromekanik ekipmanın maliyeti için kilovat basına son zamanlarda ülkemizde gerçekleştirilmiş projelerdeki maliyetler kullanılmıştır. Maliyetler 1/25000 ölçekli haritalar üzerinden yapılan çizimlere göre hesaplandığından bir miktar takribiyet taşımaktadır. Kati proje aşamasında belirlenecek sondaj sonuçları ve hazırlanacak mühendislik jeolojisi raporuna göre bir miktar değişiklik olabilecektir. Türk parası ile gerçekleştirilecek tesislerin keşif bedelleri hesaplanırken 2011 yılı DSİ birim fiyatları kullanılmıştır. Yabancı para ile temin edilecek olan elektromekanik ekipman ve elektrik kwh bedeli zorunlu olarak ABD$ cinsinden ifade edilmektedir. Projenin ekonomik değerlendirilmesine DSİ nin 2011 yılı için kabul ettiği ABD$ kuru olan 1.56 TL kullanılmıştır. Proje esas itibariyle bünyesinde regülatörler, çökeltim havuzları, iletim hatları, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binası bulunan bir nehir santralidir. Projenin bedeli 2011 yılı DSİ birim fiyatlarıyla TL, 2014 birim fiyatı ile TL (2014 yılı ABD$ = 2.12 TL) ABD $ olarak hesaplanmıştır. Projenin 2 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Burada kritik çizgi elektromekanik ekipmanın ihale edilerek imalat ve montajından geçmektedir. Proje ile ilgili olarak tarih ve 1671 sayılı Üretim Lisansı ve tarih ve 1570 sayılı Revize Fizibilite Raporu mevcuttur. Projeye ait yatırım programı Tablo 4 de verilmiştir. Projeye ait Yatırım Maliyetleri Tablo-3 de sunulmuştur. 34

36 Tablo 3. Yatırım Maliyetleri Tablosu 2011 Yılı Birim Fiyatları İle ABD$ = 1.56 TL 2014 Birim Fiyatları ile ABD$ = 2.12 TL ABD$ TL TL 1 Boğakaya Regülatörü ve Çökeltim Havuzu ,8 2 Üçüncü Regülatörü ve Çökeltim Havuzu ,12 3 Bıçkı Regülatörü ve Çökeltim Havuzu ,84 4 Karaburun Regülatörü ve Çökeltim Havuzu ,08 5 Karaburun Derivasyonu (CTP) ,92 6 Bıçkı Derivasyonu (CTP) ,08 7 Üçüncü Derivasyonu (upvc) ,36 8 İletim Kanalı (upvc) ,7 9 Yükleme Havuzu ,2 10 Cebri Boru ,9 11 Santral Binası ,8 12 Hidromekanik Donanım ,88 13 Elektromekanik Donanım (5.40 MW) Enerji Nakil Hattı ,36 15 Ulaşım Yolları ve Şantiye Tesisleri TOPLAM KESİF BEDELİ Bilinmeyen Giderler ( %15 ) ,7 TESİS BEDELİ Etüt,proje,mühendislik ve müşavirlik giderleri (%15) ,2 16 Kamulaştırma Toplam Yatırım Bedeli Regülatör İlavesi ve Proje Değişikliği Proje Bedeli ,12 III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu Planlanan proje ile ilgili olarak Santral Binası, Yükleme Havuzu, Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun Regülatörleri projesi için tarih ve 352 Karar No lu ÇED Gerekli Değildir Belgesi mevcuttur. Projeye ilave edilecek olan Üçüncü Regülatörü ve buna bağlı proje değişikliğinin tadilinin yapıldığı tarih ve 1671 sayılı Üretim Lisansı ve tarih ve 1570 sayılı Revize Fizibilite Raporu ilgili kurumlardan onaylatılmıştır. Proje kapsamında inşaat projeleri, hidromekanik, elektromekanik projeler, hidromekanik, elektromekanik şartnameler, inşaat ihale dökümanları, uygulama projeleri işlemleri ile teşvik listelerinin hazırlanması buna bağlı hidromekanik, elektromekanik, inşaat tekliflerinin alınması işlemi yapılmıştır. Alınan teklifler değerlendirilme aşamasındadır. 35

37 Hazırlık aşamasının tamamlanması neticesinde olası gecikmeleri de içeren toplam inşaat süresi 24 ay olarak öngörülmektedir. Projenin İş Akım Şeması Şekil-4 de, İnşaat Dönemine ait Program Tablo-4 de verilmiştir. ŞANTİYELERİN KURULMASI ARAZİNİN HAZIRLANMASI İNŞAAT VE MONTAJ DÖNEMİ DENEME VE İŞLETMEYE GEÇİŞ DÖNEMİ İŞLETME DÖNEMİ Şekil 4 Proje İş Akım Şeması 36

38 Tablo 4 Tüfekçikonağı HES Projesi İnşaat Dönemi Programı 37

39 III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi Projeler üzerinden hesaplanan ve yapılan kabuller dahilinde elde edilen metrajlarla birim fiyatlar çarpılarak keşif maliyetleri, keşif maliyetine %15 bilinmeyen gider ilave edilerek tesis maliyetleri, tesis maliyetleri üzerine %15 etüt, proje ve kontrollük maliyetleri ve kamulaştırma maliyeti konularak proje bedelleri hesaplanmıştır. Ekonomik analiz çalışmalarında yapılan kabuller aşağıdaki gibidir: Projenin Gelir Gider karşılaştırması, hem piyasa şartlarına göre hem de DSİ ölçütlerine göre yapılmıştır. Enerji birim fiyatı farklı saat dilimleri için aşağıdaki gibi alınmıştır: o 1.Puant Dönem : 9.60 /kwh (9 saat), o 2.Puant Dönem : 8.60 /kwh (9 saat), o Puant dısı : 5.10 /kwh (6 saat), Proje ile ilgili maliyet hesaplarında DSİ 2011 yılı birim fiyatları kullanılmıştır. Elektromekanik ekipman bedeli türbin, jeneratör, trafolar ve salt ekipmanları için türbin gücünün kilovatı basına 350 ABD$ alınmıştır. Enerji nakil hattı bedeli ABD$ olarak belirlenmiştir. Bugünkü değerlerin hesaplanmasında iskonto oranı %9.5 alınmıştır. İnşaat süresi 2 yıl olarak kabul edilmiştir. İsletme süresi inşaat süresinden sonra 50 yıl alınmıştır. 1 ABD$ = 1.56 TL kabul edilmiştir. İsletmenin 35. yılında elektromekanik ekipmanın tesis bedeli kadar yenilenme gideri ödeneceği kabul edilmiştir. Ekonomik analiz çalışmaları için gelirler ve maliyetler inşaat döneminin başına taşınmıştır. Bu sebeple, maliyetlere inşaat dönemi faizi eklenmemiştir. Projenin enerji gelirleri, DSİ kriterlerine ve piyasa koşullarına göre ayrı ayrı değerlendirilmiş ve aşağıdaki gibi hesaplanmıştır: Santral kurulu gücü: 5.40 MW Yıllık Güvenilir Enerji Üretimi: 2.46 GWh Yıllık Sekonder Enerji Üretimi: GWh Yıllık Toplam Enerji Üretimi: GWh Yıllık 1.Puant Dönem Enerji Üretimi: 8.70 GWh Yıllık 2.Puant Dönem Enerji Üretimi: 5.09 GWh Yıllık Puant Dışı Dönem Enerji Üretimi: 1.11 GWh 38

40 DSİ kriterlerine göre enerji gelirleri: Güvenilir enerji satış bedeli : ABD$/kWh Sekonder enerji satış bedeli : ABD$/kWh Yıllık güvenilir enerji geliri : ABD$ Yıllık sekonder enerji geliri : ABD$ Yıllık toplam enerji geliri : ABD$ Piyasa şartlarına göre enerji gelirleri: 1.Puant Dönem : 9.6 /kwh (9 saat) 2.Puant Dönem : 8.6 /kwh (9 saat) Puant dışı : 5.1 /kwh (6 saat) Yıllık toplam enerji geliri : ABD$ Projenin ekonomik değerlendirmesi kapsamında dikkate alınan giderler proje maliyeti, yıllık işletme ve bakım giderleri ile projenin servis ömrünün 35. Yılında harcanacak olan elektromekanik (EMK) ekipman yenileme giderleridir. Ekonomik değerlendirme bugünkü değerler yöntemiyle yapıldığı için inşaat dönemi faizleri hesaba katılmamıştır. Projenin maliyeti DSİ 2011 yılı birim fiyat cetvelleri kullanılarak ve yapılan metrajlara göre hazırlanan kesifler esas alınarak bulunmuştur. Elektromekanik ekipmanı için ise benzer projelerdeki maliyetlere göre belirlenen 350 ABD$/kW bedeli esas alınmıştır. Tablo 2 de Tüfekçikonağı HES için toplam yatırım maliyeti 2011 DSİ birim fiyatlarıyla TL, 2014 DSİ birim fiyatlarıyla ve ABD$ olarak verilmiştir. Yıllık işletme ve bakım giderleri hesabında her ünite için DSİ ölçütlerine uygun olarak işletme ve bakım faktörleri belirlenmiştir. Bu doğrultuda Tablo 9 da verilen yıllık işletme ve bakım giderleri ABD $ dır. 39

41 Tablo 5. Tüfekçikonağı HES Projesi İşletme ve Bakım Giderleri DSİ 2011 Birim Fiyatları İle NO İnşaat Bedeli (TL) Bilinmeyen Giderleri (TL) Tesis Bedeli (TL) Etüt, Proje, Müh. Ve Müs. Giderleri Proje Bedeli 1$= 1.56 TL İsletme + Bakım Faktörü (%) İsletme + Bakım (TL) Boğakaya Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Üçüncü Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Bıçkı Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Karaburun Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Karaburun Derivasyonu (CTP) Bıçkı Derivasyonu (CTP) Üçüncü Derivasyonu (upvc) İletim Kanalı (Upvc) Yükleme Havuzu Cebri Boru Santral Binası Hidromek. Donanım Elektromekanik Donanım (5.40 MW) Enerji Nakil Hattı Ulaşım Yolları ve Şantiye Tesisleri Kamulaştırma Toplam (TL) Toplam (ABD $)

42 Servis ömrünün 35. yılında yapılacak olan EMK ekipman yenileme gideri EMK tesis bedelinin tamamı olarak ABD$ olarak hesaplarda dikkate alınmıştır. Tüfekçikonağı HES Projesi gelir gider oranında; DSİ ölçütlerine göre bulunan gelirler ile rantabilite: R = 0.53 Piyasa şartlarına göre bulunan gelirler ile rantabilite: R = 1.26 olarak hesaplanmıştır. Tüfekçikonağı HES Projesi iç karlılık oranı DSİ kriterlerine göre bulunan: İKO = % 3.79 Piyasa şartlarına göre bulunan gelirler ile: İKO = % olarak hesaplanmıştır. Muhtelif birim enerji maliyetleri kullanılarak deneme yanılma yöntemi ile projeden elde edilecek elektriğin 1 kwh maliyeti 7.08 olarak bulunmuştur. III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi tasarlanan proje enerji nakil hattı dır. Tüfekçikonağı HES projesinde üretilip 34.5 kv gerilime yükseltilen enerji yaklasık 4.5 km uzunluğundaki 3/0 AWG kesitinde enerji nakil hattıyla Tahtaköprü KÖK üzerinden İnegöl Trafo Merkezine bağlanmak suretiyle enterkonnekte sisteme aktarılacaktır. Enerji nakil hattı projesi Enerji Nakil Hattının yapımı ÇED Raporu kapsamındaki HES den bağımsız bir faaliyet olduğu için ilgili Yönetmelik hükümlerine uygun olarak ayrıca değerlendirilecektir. III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan Ve Proje Sahibi Veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal Ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi planlanan başlıca faaliyetler; şantiyenin elektrik ihtiyacının karşılanması için elektrik temini, su temini ve proje kapsamında çalışacak personel için şantiye tesislerinin yapılması faaliyetlerdir. Elektrik Temini Projenin inşaatı aşamasında şantiye tesislerinin elektrik ihtiyacı jeneratörler aracılığı ile sağlanacaktır. 41

43 Su Temini İnşaat aşamasında kullanılacak içme suyu ilgili kurum tarafından izinli damacana sular ile, kullanma suyu ise taşıma usulü sağlanacaktır. Kullanma Suyu, ilgili kurumdan Tanker İle Su Temin İzni almadan hiçbir şekilde kullanılmayacaktır. Personelin kullanma suyunun depolanacağı su deposu sıhhi şartlara uygun olacaktır. Su nakil işleminde Kaynak ve İçme Suyu Taşıma İzin Belgesine sahip tankerler kullanılacaktır. Sosyal Hizmet Tesisi - Şantiye Tesisi Proje kapsamında çalışacak işçi ve diğer personel için, iş kanunu ve halk sağlığı ile ilgili düzenlemelerin gerektirdiği yeterli miktarda yatakhane, yemekhane, mutfak, banyo, tuvalet vb. tesisleri içeren geçici şantiye tesisi kurulacaktır. Söz konusu şantiye tesisi projenin inşaat süresince işletilecek olup, proje inşaatı tamamlandıktan sonra proje alanından sökülerek kaldırılacaktır. III.6. Kamulaştırma, Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı Proje konusu faaliyet; Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafından Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik alan üzerinde gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında kullanılacak araziler hazine (orman-dere yatağı) arazisidir. Proje alanı içerisinde bulunan orman sayılan alanların kullanımı için, orman alanlarının kamulaştırması mümkün olmadığından, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' Bursa Orman Bölge Müdürlüğü nden alınmıştır tarih ve sayılı yazı ile İnegöl İşletme Müdürlüğü sınırlarında kalan 71605,38 m² lik ormanlık alan için tarih ve 150 sayılı olur ile tarihine kadar izin alınmıştır. Projeye ait Orman İzni Ek-14 de verilmiştir. III.7. Diğer Hususlar Projenin ekonomik ve sosyal boyutları ile ilgili bu bölümde aktarılacak başka bir hususunda bulunmamaktadır. 42

44 BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi, (Etki Alanının Nasıl ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) Tüfekçikonak HES Projesi enerji üretimini amaçlayan bir projedir. Projeden kaynaklanabilecek çevresel etkiler hususunda; fiziksel-biyolojik çevreye olası etkiler, doğal coğrafya ve jeolojik yapı üzerine etkiler, meteorolojik ve iklimsel değişimler, su kaynaklarına etkiler, su ekosistemine etkiler, kara ekosistemine etkiler, toprak kaynaklarına etkiler, taşkın hidrolojisine etkiler, arazi kullanımına etkiler, hava kalitesine etkiler, gürültü ve vibrasyon etkileri ve altyapı hizmetlerine etkiler olarak incelenebilirken bunların yanı sıra sosyo-ekonomik çevreye olası etkiler su hakları, sosyal yapıya etkiler ve ekonomik yapıya etkilerden söz edilebilir. Bu etkiler dikkate alınarak proje etki alanında kalan alanları aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz. Proje faaliyetlerinden sürekli etkilenecek alanlar (projeden kaynaklı doğal özelliği kaybedilen alanlar), Proje kapsamında yapılması planlanan ünitelerin, inşaatların yapılacağı alanda kazı ve sıyırma çalışmaları ile proje alanının doğal ekosistemi ortadan kaldırılacaktır. Böylece ünitelerin inşa edilmesiyle birlikte bu alanların doğal bitki örtüsü ortadan kalkmış olacaktır. Ancak bu etki yapıların inşa edileceği lokal alanlarda gerçekleşecektir. Tüm inşaat çalışmaları sona erdikten sonra doğal ekosistemin gerektirdiği peyzaj çalışmaları yapılacaktır. Projenin inşaat faaliyetlerinden etkilenen fakat inşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra etkilerin ortadan kalktığı alanlar, Projenin inşaat aşamasındaki çevresel etkiler (toz-gürültü-vibrasyon-trafik vb.) dikkate alındığında proje etki alanı hava kalitesi dağılım modellemesi sonucunda 720 m olarak belirlenmektedir. 1/ Ölçekli Etki Alanı Haritası Ek 6 da verilmiştir. Proje sınırlarında kalan Karaburun, Bıçkı, Üçüncü, İkisular ve Elmalı Dere Yatakları Regülatör yapılarının inşa edilebilmesi için Karaburun, Bıçkı, Üçüncü, İkisular ve Elmalı Dere sularının derive edilmesi aşamasında kısmi bir bulanıklık olacaktır. Ancak bu etki suyun derive edilmesinden sonra ortadan kalkacaktır İşletme aşamasında ise Bıçkı dere suyunun rejimi, Karaburun Deresinden derive edilen su nedeniyle artacaktır. Bıçkı Dere Suyunun akış rejiminin değişmesine bağlı olarak sucul habitatın olumsuz etkilenmesi muhtemeldir. Bu nedenle bu olumsuz etkinin minimize edilmesi ve sucul ekosistemin devamlılığı için regülatör yapılarının mansabına belirli oranda su bırakılacaktır. 43

45 IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel Ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri Ve Doğal Kaynakların Kullanımı Tüfekçikonak HES Projesi Bursa İli İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü sınırlarında içinde bulunmakta olup, proje etki alanı içerisindeki fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynak kullanımı aşağıda ayrı başlıklar halinde verilmiştir. IV.2.1. Meteorolojik Ve İklimsel Özellikler; Bölgenin Genel İklim Şartları, Basınç, Sıcaklık, Yağış Dağılımı, Ortalama Nispi Nem, Sayılı Günler Dağılımı, Maksimum Kar Kalınlığı, Buharlaşma, Rüzgar Dağılımı, (Meteorolojik Verilerin Güncelleştirilmiş Ve Uzun Yıllar Gözlem Kayıtları, Meteorolojik Parametrelerin Dağılımlarının Tablo, Grafikler, Detaylı Anlatımı) a)bölgenin Genel İklim Şartları Akdeniz ve Karadeniz iklimleri arasında bir geçiş iklimine sahip ise de kara ikliminin etkisinde kalır. Yazların sıcak ve kuraklığı Akdeniz ikliminin, kışların kar yağışlı ve soğukluğu kara ikliminin, ilkbaharın yağmurları ve nem fazlalığı Karadeniz ikliminin özelliklerini taşır. Genel olarak iklim Marmara Bölgesi iklim kuşağı içerisinde yer almakta olup, yazları sıcak, kışları soğuk ve yağışlı geçmektedir. Meteorolojik özelliklerin değerlendirilmesinde Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. Bu istasyona ait meteorolojik bülten ( ) ile Standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerleri ve Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu Yağış Şiddet-Süre-Tekerrür Eğrileri Ek 24 de verilmiştir. b) Basınç Dağılımı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama basınç 869,2 hpa dır. Maksimum basınç 917,9 hpa, minimum basınç 866,4 hpa olarak ölçülmüştür. Tablo 6. Basınç Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Basınç (hpa) 895,8 894,7 894,5 894,1 895,9 896,2 895,6 896,1 897,7 898,8 898,1 896,5 896,2 Maksimum Basınç (hpa) 917,9 909,8 910, ,7 907,4 904, ,8 908,5 909,6 914,9 917,9 Minimum Basınç (hpa) 866,4 873,5 871,2 876,2 883,1 883,9 886,8 887,4 884,2 885,8 877,7 876,2 866,4 44

46 Şekil 5. Basınç Değerleri Grafiği c) Sıcaklık Dağılımı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 9,6 ºC, maksimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 15,7 ºC, minimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 4,6 ºC dir. Bursa İli, Keles İlçesiMeteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum sıcaklık 16 Temmuz 2012 tarihinde 41 ºC olarak ölçülmüştür. Minimum sıcaklık ise 21 Şubat 1985 tarihinde -20,2 ºC olarak ölçülmüştür. Tablo 7. Sıcaklık Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) 0,3 0,8 3,5 8,3 12,9 16,7 19, ,3 10,9 6,1 2,2 9,6 4,8 5,8 9,3 14,1 19,2 23,1 26,2 26,5 23,1 17,7 11,7 6,5 - Minimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Maksimum Sıcaklık Günü Maksimum Sıcaklık Yılı Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık Günü Minimum Sıcaklık Yılı Minimum Sıcaklık ( C) -3,2-2,9-0,8 3,3 7,1 10,2 12,2 12,4 9,5 6,3 2, ,1 18,6 25,8 27,7 31,2 34, ,1 35,3 31,7 24,6 19,5 41, ,2-15,2-11,5-3 1,9 4 3,7-1,3-4,6-11,4-16,6-20,2 45

47 Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Minimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık ( C) -30 Şekil 6. Sıcaklık Değerleri Grafiği ç) Yağış Dağılımı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 729,2 mm dir. Günlük maksimum yağış miktarı 129,9 mm dir. Yağışın 0.1 mm ve büyük olduğu günler sayısı ortalaması yıllık 117,4 gündür. Tablo 8. Yağış Değerleri Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) 98,2 80,2 76,8 75,6 57,7 39,9 14,1 14,9 27, ,2 110,1 729,2 73,5 47,9 44,8 50,5 59,8 44,2 25,7 35,4 44,7 47,1 66,2 129,9 129,9 Şekil 7. Yağış Değerleri Grafiği 46

48 Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı, Tekerrür Grafikleri Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu Standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerleri ve Keles Meteoroloji istasyonu Yağış Şiddet-Süre-Tekerrür Eğrileri rapor ekinde verilmiştir. 100 yılda bir görülen 24+ saatlik en büyük yağış değeri 129,9 mm dir. d) Nem Dağılımı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) kayıtlarına göre yıllık ortalama nispi nem % 64,2 dir. gözlem Tablo 9. Nem Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Nem (%) Minimum Nem (%) 72,4 70,3 67,5 64,9 62,3 58, , ,1 67,9 73,4 64, Şekil 8. Nem Değerleri Grafiği e) Sayılı Günler Dağılımı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 33,5, yıllık ortalama kar örtülü günler sayısı 45,2 dir. Yıllık ortalama sisli günler sayısı 3,117 dir. Yıllık ortalama kırağılı günler sayısı 39,8 dir. Yıllık ortalama orajlı günler sayısı 15,8 dır. Yıllık ortalama dolulu günler sayısı 0,183 dür. 47

49 Tablo 10. Sayılı Günler Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Kar Yağışlı 8,6 8,2 5,9 1,9 0,1 0 0,3 2,4 6,1 33,5 Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması 14,5 12,3 6,2 1,1 0,1 0,1 2,3 8,6 45,2 4,9 5 5,4 4,8 2,4 0,7 1,1 1,1 1,4 3,2 3,4 4 3, ,2 0,3 0,5 0,4 0,3 0,1 0,1 0 0,1 0,1 0,1 0,183 6,2 5,5 6,3 3,1 0,4 0 0,1 0,3 2,9 7,5 7,5 39,8 0,1 0,2 0,5 1,7 3,8 3,3 2,1 1,5 1,2 0,6 0,6 0,2 15,8 Şekil 9. Sayılı Günler Değerleri Grafiği f) Maksimum Kar Kalınlığı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre maksimum kar kalınlığı 72 cm dir. Tablo 11. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Maksimum Kar Kalınlığı (cm)

50 Şekil 10. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Grafiği g) Buharlaşma Dağılımı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre ortalama açık yüzey buharlaşması gözlenmemiştir. ğ) Rüzgar Dağılımı Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre rüzgarın esme sayıları toplamı aşağıda verilmiştir. Tablo 12. Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı Rüzgar Yönü Oca k Şuba t Mar t Nisa n Mayı s Hazira n Temmu z Ağusto s Eylü l Eki m Kası m Aralı k N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Yıllık 49

51 Şekil 11. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre 1. Derece hakim rüzgar yönü NE (Kuzeydoğu), 2.Derece hakim rüzgar yönü ENE (Doğukuzeydoğu), 3. Derece hakim rüzgar yönü NNE (Kuzeykuzeydoğu) ludur. Tablo 13. Yönlerine Göre Rüzgarın Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı Rüzgar Yönü Esme Sayıları Toplamı (ilkbahar) Esme Sayıları Toplamı (yaz) Esme Sayıları Toplamı (sonbahar) N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Esme Sayıları Toplamı (kış) 50

52 Şekil 12. Esme Sayılarına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 13. Esme Sayılarına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 14. Esme Sayılarına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 15. Esme Sayılarına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı 51

53 Şekil 16. Esme Sayılarına Göre Ocak Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 17. Esme Sayılarına Göre Şubat Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 18. Esme Sayılarına Göre Mart Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 19. Esme Sayılarına Göre Nisan Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 20. Esme Sayılarına Göre Mayıs Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 21. Esme Sayılarına Göre Haziran Ayı Rüzgar Diyagramı 52

54 Şekil 22. Esme Sayılarına Göre Temmuz Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 23. Esme Sayılarına Göre Ağustos Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 24. Esme Sayılarına Göre Eylül Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 25. Esme Sayılarına Göre Ekim Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 26. Esme Sayılarına Göre Kasım Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 27. Esme Sayılarına Göre Aralık Ayı Rüzgar Diyagramı 53

55 Yönlere Göre Rüzgar Hızı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu uzun yıllar ( ) gözlem kayıtlarına göre yönlerine göre ortalama rüzgar hızı aşağıda verilmiştir. Tablo 14. Yönlerine Göre Ortalama Rüzgar Hızı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N 1,8 1,9 2 2,2 2,2 2,1 2,2 2,2 2,2 2 1,9 1,9 2,1 NNE 1,7 1,8 1,9 2, ,2 2,2 2,1 1,9 1,6 1,7 1,9 NE 1, ,9 1,9 2,1 2,2 2,2 1,8 1,8 1,8 1,8 2,0 ENE 1,7 1,8 1,8 1,6 1,7 1, ,6 1,7 1,7 1,7 1,8 E 1,9 2 2, ,6 2,6 2,2 2,2 1,8 1,9 2,1 ESE 2 2,1 2,1 2,1 2 1,8 2,2 2,3 2,1 1,9 1,9 1,9 2,0 SE 2,1 2,3 2,2 2,3 2 1,9 1,9 2 2, ,1 SSE 1,6 1,9 1,9 1,9 1,8 1,6 1,7 1,9 1,8 1,6 1,7 1,7 1,8 S 1,8 2,2 2,1 2,2 1,9 1,8 1,7 1,7 1,8 1,8 2 2,1 1,9 SSW 1,9 2,1 2,2 2,4 2,1 1,9 1,7 1,8 1,9 1,8 1,8 1,8 2,0 SW 2 2,3 2,6 3 2,6 2,4 2,1 2,6 2,5 2,4 2,3 2,1 2,4 WSW 1,7 2 2,3 2,5 2,3 2,3 2,2 2,2 2,3 2 1,9 1,6 2,1 W 1,6 1,8 2,2 2,4 2,5 2,3 2,4 2,4 2,5 2,1 2 1,6 2,2 WNW 1,6 1,8 2,2 2,3 2,4 2,4 2,4 2,5 2,4 2 1,8 1,6 2,1 NW 1,5 1,5 1,9 2,1 2,5 2,4 2,3 2,3 2,1 1,7 1,6 1,6 2,0 NNW 1,3 1,4 1,5 1,7 1,8 1,9 1,8 1,7 1,6 1,5 1,4 1,2 1,6 Şekil 28. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı 54

56 Tablo 15. Yönlerine Göre Mevsimlik Ortalama Rüzgar Hızı Parametre Ortalama Rüzgar Hızı (İlkbahar) Ortalama Rüzgar Hızı (Yaz) Ortalama Rüzgar Hızı (Sonbahar) Ortalama Rüzgar Hızı (Kış) N 2,1 2,2 2,0 1,9 NNE 2,0 2,1 1,9 1,7 NE 1,9 2,2 1,8 1,9 ENE 1,7 1,9 1,7 1,7 E 2,1 2,4 2,1 1,9 ESE 2,1 2,1 2,0 2,0 SE 2,2 1,9 2,1 2,1 SSE 1,9 1,7 1,7 1,7 S 2,1 1,7 1,9 2,0 SSW 2,2 1,8 1,8 1,9 SW 2,7 2,4 2,4 2,1 WSW 2,4 2,2 2,1 1,8 W 2,4 2,4 2,2 1,7 WNW 2,3 2,4 2,1 1,7 NW 2,2 2,3 1,8 1,5 NNW 1,7 1,8 1,5 1,3 55

57 Şekil 29. Ortalama Rüzgar Hızına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 30. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yaz Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 31. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgar Diyagramı Şekil 32. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Kış Mevsimi Rüzgar Diyagramı 56

58 Şekil 33. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Ocak Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 34. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Şubat Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 35. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mart Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 36. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Nisan Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 37. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mayıs Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 38. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Haziran Ayı Rüzgar Diyagramı 57

59 Şekil 39. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Temmuz Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 40. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Ağustos Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 41. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Eylül Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 42. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Ekim Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 43. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Kasım Ayı Rüzgar Diyagramı Şekil 44. Ortalama Rüzgar Hızına Göre Aralık Ayı Rüzgar Diyagramı 58

60 Ortalama Rüzgar Hızı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama rüzgar hızı 2,1 m/sn dir. Tablo 16. Ortalama Rüzgar Hızı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 1,9 2 2,2 2,2 2,1 2,1 2,2 2,2 2 1,9 1,9 1,9 2,1 Şekil 45. Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum rüzgar hızının yönü NE (Kuzeydoğu) olup, hızı ise 24,3 m/sn dir. Tablo 17. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Maksimum Rüzgar Hızı ( m_sec ) ve Yönü 23,8 NE 24,2 NE 22,7 NE 24,0 NE 24,2 NE 20,0 NE 18,1 NE 23,7 NE 18,0 NE 23,0 S 24,3 NE 21,4 NNE 24,3 NE 59

61 Şekil 46. Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı gün sayısı 2,2 dir. Tablo 18. Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması 0,3 0,4 0,3 0,3 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,2 2,2 Şekil 47. Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Grafiği Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Bursa İli, Keles İlçesi Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı gün sayısı 26,4 dür. 60

62 Tablo 19. Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Dağılımı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması 2 2,2 2,6 2,5 2,5 2,4 2,6 3 1,8 1,6 1,4 1,8 26,4 Şekil 48. Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Dağılımı Grafiği 61

63 IV.2.2. Jeolojik Özellikler IV Bölgesel Jeoloji, Sahanın 1/ Ölçekli Genel Jeoloji Haritası, Stratigrafik Kolon Kesitleri Bu Bölüm Tüfekçikonak HES Projesi için hazırlanan Revize Fizibilite Raporu ndan ve Tüfekçikonağı HES Kesin Proje Aşaması Jeoteknik Raporundan derlenmiştir. Bursa ili İnegöl ilçesi Tüfekçikonağı köyü yakınlarında yer alan enerji amaçlı Tüfekçikonağı HES projesi yapı yerlerinde granodiyoritik sokulum kayaçları ilekireçtaşları temel kayayı oluşturmaktadır. RMR kaya sınıflamasına (Bieniawski, 1989) göre kaya türleri orta kaya sınıfındadır. Regülatör yerlerinde alüvyon ve yamaç molozunun kaldırılması durumunda taşıma gücü ve duraylılık sorunu ile geçirimlilik yönünden herhangi bir sorun beklenmemektedir. Santral yerinde ana kayaya ulaşmak için 19 m civarında kazı yapılmalıdır. Santral yerinde yapılan presiyometre deneylerine göre zemin emniyet gerilmesi 7,26-8,94 kg/cm 2, oturma 0,43-0,69*P cm arasında değişmektedir. Santralin granodiyoritler üzerine oturması ile taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Bu derinlikte kazı yapılmaması durumunda santral temeli kazık ve/veya jet enjeksiyonu ile iyileştirilmesi projesi tarafından değerlendirilmelidir. İletim hattı güzergahlarında duraylılık sorunu gözlenmemiştir. Yer yer karşılaşılabilecek duraysızlıklar destekleme yapılarak önlem alınmalıdır. Yükleme havuzu yerinde açılan araştırma çukurlarında 2,50-4,00 m kalınlığında çakıllı, kumlu yamaç molozunun altında granitik kayaçlar gözlenmiştir. Yükleme havuzu yerinde projede öngörülen kazı ile sağlam kaya şartlarının sağlanamaması durumunda kazıya devam edilerek fazla kazılar grobetonla doldurulmalıdır. Tüfekçikonağı HES projesi için gerekli beton agrega ve yastık malzemesinin hazır beton ve mevcut agrega ocaklarından sağlanması planlanmaktadır. Ayrıca Mesozoyik yaşlı kireçtaşı-kristalize kireçtaşı-mermerlerden kırma taş üretilerek sağlanması da mümkündür. Proje alanı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına (1996) göre 2. derece deprem kuşağı içinde yer almaktadır. Proje Alanı Deprem Haritası Şekil 50 de sunulmuştur. Bölgesel Jeoloji Bölgede temeli metamorfik kayaçlar oluşturmaktadır. Metamorfik birimler Paleozoyik yaşlıdır. Birim, genel olarak çeşitli şist, kalkşist ve mermerlerden oluşmuş bir seridir. MTA tarafından bölgede yapılan çalışmada kayaçlar yaşlıdan gence doğru Paleozoyik yaşlı çeşitli şist, kalkşist ve mermerlerden oluşan metamorfik seri; Üst Kretase yaşlı altta dünit üste doğru verlit, piroksenit, dunit ardalanmalı ve üstte verlit ve piroksenit ardalanmalı ofiyolitik kayaçlar, esas bileşenini granodiyoritin oluşturduğu, aplitik ve pegmatitik damarların da gözlendiği Granodiyorit sokulumu; iyi pekişmemiş kumtaşı, 62

64 çakıltaşı, kiltaşı ve çamurtaşından oluşmuş Pliyosen çökelleri ve volkanizma yaşı Pliyosen öncesi olarak belirlenen, andezit, dasitten oluşan volkanik kayaçlar ve Kuvarterner örtü şeklinde belirlenmiştir. Proje alanında bölgedeki kayaçlar yaşlıdan gence doğru Paleozoyik-Mesozoyik yaşlı metamorfik birimler, Üst Kretase-Paleosen yaşlı ultrabazik-bazik birimler; Orta Eosen yaşlı granitoyid sokulumu, Neojen yaşlı tortul birim şeklinde sıralanmaktadır. yapılan çalışmalarda bölgedeki ultrabazik-bazik kayaç topluluğu eksikli bir ofiyolit istifi olarak değerlendirilip Orhaneli Ofiyoliti adı altında incelenmiştir. Kuvaterner yaşlı, alüvyon ve yamaç molozu en genç oluşuklardır. Yapı yerlerinde granodiyorit, kireçtaşı, konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı ardalanmasından oluşan Neojen yaşlı istif ile yamaç molozu ve alüvyon yüzeylenmektedir. Proje alanında yapı yerlerini olumsuz olarak etkileyecek boyutta yapısal öğe ve duraysızlık saptanmamıştır. Projeye Ait 1/ Ölçekli Genel Jeoloji Haritası Ek 5 de sunulmuştur. Stratigrafik Jeoloji Paleozoyik Metamorfik Seri (M) Bölgenin temelini oluşturan rnetamorfikler proje alanının doğu-kuzeydoğusunda yüzeylenir, santral yerinin hemen doğusunda Saçmalı dereyi çevreleyen Sağar ve Pınat tepeden başlayarak bir bant şeklinde Sulhiye ve Mezit yerleşim alanlarına kadar devam eder. Seri koyu gri-yeşilimsi renkli, belirgin yapraklanmalı, kloritli, sert-orta sert özellikteki yeşil şistli seviyeler; yumuşak ve kırılgan yapılı mikaşistler ve seritzit şistlerden oluşmaktadır. Metamorfikler içinde değişik boyutlarda, olistolit özelliğinde kristalize kireçtaşlarına rastlanmaktadır. Metamorfik seri, üstteki Mesozoyik yaşlı kristalize kireçtaşı ile uyumsuz dokanak sunmaktadır. Mesozoyik Kireçtaşı (Kçt) Kristalize kireçtaşı ve mermerlerden oluşan birim yükleme havuzu ve cebri boru ile yer yer kanal güzergahlarında temel kayayı oluşturmaktadır. Proje alanı ve civarında geniş bir alanda yüzeylenen birim gribej renkli, çok sert, sağlam, dayanımlı, parçalı-kırıklı, bol eklemli, masif görünümlü, rekristalize ve yer yer erime boşluklu özelliğe sahiptir. Üst Kretase Gabro Üst Kretase de bölgeye yerleşen ofiyolotik kayaç grubundan pirolitik magmanın ürünü ultrabazik karakterde yesil renkli, sert, sağlam, yer yer ayrışmış gabro granodiyorit sokulum içinde dar bir alanda yüzeylenmektedir. Paleosen Granodiyorit(Gr) Proje alanında Karaburun ve Bıçkı regülatörleri ile derivasyonları ve Boğakaya regülatörü yerinde ve kanalının ilk kısımlarında temel kayayı oluşturur. Proje alanının batı-kuzeybatısı ile güneyinde yer alan, 63

65 Pliyosen Uludağ plütonizmasını ürünü olan granodiyoritler geniş bir alanda yüzlek vermektedir. Bölgede hakim kaya özelliğindeki olan birim; gri renkli, çok sert, sağlam, dayanımlı, yoğun eklemli fenokristalli bir yapıya sahiptir. Santral yerinde açılan kuyularda Neojen yaşlı çökellerin altında oldukça çatlkalı ve kırıklı, arenalaşmış olarak tespit edilmiştir. Konglomera-Kumtaşı-Kiltaşı-Çamurtaşı (Neo) Birim santral yerinde ve proje alanının kuzeyinde yüzeylenmektedir. Santral yerinde önemli bir kalınlık göstermemektedir. Karasal fasiyesli fliş karakterindeki birim sarı-gri-kahve renkli, yer yer sıkı, yer yer gevşek yapılı, plaketliden ince-ortaya kadar tabakalı, konglomera, kumtaşı, kil taşı ve çamur taşı birimlerinin ardalanmasından oluşmaktadır. Kuvaterner Alüvyon (Qal) Su çevirme yapıları değişik dereler üzerinde yer almaktadır. Bu derelerin hemen hemen tümü küçük akışlara sahip dar dereler olup eğimleri genellikle yüksektir. Bu nedenle dere yataklarında önemli miktarda alüvyal çökelim gelişmediği gözlenmektedir. Bıçkıdere regülatörünün bulunduğu yer iki derenin birleşim yerine çok yakın olup nispeten düzlük bir yerdir. Bıçkıdere regülatörü yerindeki alüvyon kalınlığının 1-5 m arasında, diğer regülatör yerlerinde ise genellikle m, yer yer de arasındadır. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre regülatör yerlerinde düzensiz yığışımlı killi, çakıl ve bloklu dere yatağı malzemeleri izlenmektedir. Alüvyonu oluşturan malzemeler metamorfik, tortul ve magmatik kökenlidir. Yamaç Molozu (Qym) Proje alanında santral yeri civarında, cebri boru güzergahında, yükleme havuzu yerinde ve kanal güzergahının değişik kesimlerinde yamaç molozu oluşumları gözlenmektedir. Genellikle kahve renkli kilin egemen olduğu moloz içinde kum, çakıl ve blok boyutunda malzeme bulunmaktadır. Proje Alanı na ait genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti Şekil 49 da verilmiştir. 64

66 Şekil. 49 Proje Alanı Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesiti 65

67 Yapısal Jeoloji Sedimantasyon sonucu dağları oluşturan jeosenklinaller kıta sahanlığı ve daha ötesinde gelişmiştir. Proje alanının içinde yer aldığı geniş alandaki jeolojik formasyonları çevreleyen yeni ve eski temel karmaşığı olarak adlandırılan Orta Kambriyen ve öncesi detritik kökenli kayaçlar ve kireçtasları jeosenklinalin derin deniz tarafinda yüksek ve düşük dereceli metamorfizmaya uğramaları sonucu değişik şistler, gnayslar ve mermerlere dönüşmüştür. Paleozoyik sonunda transgresyon ve regresyon olayları sonucu ince ve kaba detritiklerle grift ve mercek halinde olan kirectasları sakin bir ortamda çökelmiştir. Bundan sonra bölge Permiyen devri fazlarından biri ile kıvrımlanarak yükselmiş ve aşımaya maruz kalmıştır. Üst Kretase zamanında bölge kısmen okyanuslaşmış ve bunun sonucunda miojeosenklinal çökelleri mantoda katılaşıp transform faylar boyunca okyanus kabuğu içine yerleşen mafik ve ultramafik kayaç topluluğu içeren ofiyolitik karmaşık şariyajla itilmiştir. Bölgede ofiyolitik kayaç grubundan gabro, serpantin türü kayaçlar gözlenmektedir. Triyas başlangıcından hemen sonra Hersiniyen orojenezine bağlı olarak gelişen gerilme kuvvetlerinin etkisiyle ortama çeşitli boyutta (olistolit, olistostrom) kireçtaşları taşınarak yerleşmişlerdir. Paleosenden başlayıp Miyosen sonuna kadar cereyan eden Uludağ plütonizmasının sonucunda düşük yoğunluktaki magmanın ürünü olarak granit ve granodiyoritler yerleşmiştir. Pliyosen ve sonrasında da genç tektonizma faaliyetine devam ederek Neojen yaşlı genç çökellerin olusumuna neden olarak bölgenin bugünkü morfolojisini ortaya çıkarmıştır. Proje alanında uygun mesafelerde takip edilebilir kıvrımlara ve herhangi bir büyük boyutlu yapısal süreksizliğe rastlanmamıştır. Proje alanının doğu-kuzeydoğusunda, yoğun tektonizma sonucu birbirine paralel ve yer yer birbirini kesen değişik faylar gelişmiştir. Genellikle kireçtaşı içinde ve kireçtaşı-metamorfik seri arasında gözlenen bu faylar düşey bileşeni olan doğrultu fay özelliğindedir. Granodiyoritlerde değişik yönde süreksizlikler gözlenmektedir. Formasyona ait eklemler genelde K60 ~75 D/40-50 GD, K40-80 B/30-70 GB doğrultu ve eğim değerlerine sahiptir. Genelde masif ve belirsiz tabakalanmalı rekristalize kireçtaşında gelişen süreksizlikler ise K40-50 D/30-55 GD, K40-70 B/40-65 GB doğrultu ve eğim değerlerine sahiptir. 66

68 IV Proje Alanı Jeolojisi, İnceleme Alanına Ait Büyük Ölçekli (1/5.000 Ya Da Varsa 1/1.000 Ölçekli) Jeoloji Haritası İle Proje Kapsamındaki Ünitelerin Kesitleri, Harita Ölçekleri Ve Lejantları Metindekine Uygun Olmalı, Yapılan Büyütme Ya Da Küçültmeler Çizgisel Ölçekte Gösterilmeli, Jeolojik Harita Ve Kesitlerin Harita Alma Tekniğine Uygun Olarak Hazırlanması Jeolojik Bilgilerin Formata Uygun Olarak Detaylandırılması) Proje alanı jeolojisi, jeoloji haritası ve kesitleri Ek 18 de Tüfekçikonağı HES Kesin Proje Aşaması Jeoteknik Raporunda verilmiştir. IV Kitle Hareketleri (Heyelan/Moloz Akması), Duraylılık Analizi, Heyelan Risk Haritası, Heyelan Yağış İlişkisi Söz konusu proje sahası çevresinde yer alan yamaçlarda heyelan söz konusu değildir. Ancak yağışlara bağlı olarak toprak kayması olması ihtimaline karşı heyelan riskini ortadan kaldırıcı önlemler alınacaktır. Karaburun regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığının m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Sol sahilde kalınlığı yaklaşık 3 m ye ulaşan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılacaktır. Yapı yerlerinde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Regülatör yapısının yüksekliği ve deneyimlere göre granodiyoritlerin genel olarak geçirimsiz-az geçirimli özellikte olması nedeniyle geçirimlilik sorunu beklenmemelidir. Karaburun regülatörü vasıtasıyla Karaburun deresinin suyunu Bıçkı deresinin üst kotlarında yatağa derive edecek Karaburun derivasyon hattı basınçlı boru sisteminden oluşmaktadır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası granodiyoritlerdir. Güzergah boyunca yer yer, kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Güzergah boyunca duraylılık ve tasıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Bıçkı regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığının 1-5 m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Sağ ve sol sahilde kalınlığı yaklaşık 3 m ye ulasan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılacaktır. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığının kalınlığı, kazılması açısından ekonomik bulunmazsa sıyırma kazısı yapılarak regülatör alüvyon üzerine oturtulacaktır. Bu durumda taşıma gücünün yeterli olacağı, ancak geçirimsizliği sağlamak açısından regülatör ekseninde klasik enjeksiyon işlemi yapılması uygun olacaktır. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda yapı yerlerinde tasıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Karaburun basınçlı derivasyonu ile Bıçkı deresinin üst kotlarına aktarılan suyu ile Bıçkı deresinin suyunu Üçüncü deresine aktaracak olan Bıçkı derivasyon hattı da basınçlı borudan oluşmaktadır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası, olan granodiyoritler 67

69 üzerinde kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Üçüncü regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığının m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Sağ ve sol sahilde kalınlığı yer yer 3 m civarında olan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılacaktır. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda yapı yerlerinde tasıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Üçüncü basınçlı derivasyonu ile Boğadere nin yan kolu olan Bıçkı deresinde toplanan tüm suları Boğadere nin diğer yan kolu olan ana dere yatağına aktaracaktır. Üçüncü derivasyon hattı basınçsız borudan oluşacaktır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası olan granodiyoritler üzerinde kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanacaktır. Güzergah boyunca duraylılık ve tasıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Karaburun ve Bıçkı dereleri ile diğer küçük yan derelerin suyunu toplayan Boğakaya regülatörü, Tüfekçikonağı HES projesinin ana regülatörüdür. Boğakaya regülatörü; iletim hattı, yükleme havuzu ve cebri boru vasıtasıyla suyu santral binasına aktaracaktır. Boğakaya regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde tahmini alüvyon kalınlığı 1-3 m arasında olduğu düşünülmektedir. Ormanlık bir alan olan sağ ve sol sahilde ise yamalar seklinde kalınlığı yer yer 3 m ye ulasan nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Regülatör yerinde yatak eğimi yüksektir. Regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlarda alüvyon ve yamaç molozu kaldırılacaktır. Temel kayasını oluşturan granodiyoritler sert ve sağlam olup tasıma gücü açısından yeterli dayanıma sahiptir. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda regülatör ve çökeltim havuzu yerinde tasıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Boğakaya iletim hattı güzergahında granodiyorit ve kireçtası temel kayayı oluşturmaktadır. Aşağıdaki bölümde kilometrelere göre güzergah boyunca mevcut olan jeolojik ve jeoteknik özellikler verilmiştir. Km * ile * arasında granodiyoritler yüzeylenmektedir. Güzergah ve çevresinin ormanlık bir alan olması nedeniyle nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü görülmektedir. Yol ve dere yarmalarında yapılan gözlemlere göre yamaç molozu genellikle kahve renkli killi özelliktedir. Yaklaşık km * arasında güzergah genellikle kayalık bir görünüm sunmaktadır. Bu bölümde kazı klası % 10 toprak, % 20 sert küskülük ve % 70 sert-çok sert kaya olarak değerlendirilmiştir. Kazı şevlerinde killi yamaç molozu olan bölümlerde şevler 1 yatay / 1 düşey alınacaktır. Güzergâhın bu bölümünde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Km * 950 ile * 1+097,54 arasında yükleme havuzuna kadar olan bölümde temel kayası kireçtaşlarıdır. Güzergahın bu kısmı da ormanlık bölge olup güzergah boyunca nebati toprak ve killi yamaç molozu görülmektedir. Km * arasında güzergah nispeten kayalık bir 68

70 topografyaya sahiptir. Bu bölümde kazı klası % 20 toprak, % 20 sert küskülük ve % 60 orta sert kaya olarak değerlendirilmiştir. Kazı şevlerinde killi yamaç molozu olan bölümlerde şevler 1 yatay / 1 düşey alınacaktır. Güzergahın bu bölümünde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Yükleme havuzu ve cebri boru güzergahı km * arasında temel kayası kireçtaşı, cebri boru km * arasında pliyosen yaslı kırıntılı kayaçlardır. Yükleme havuzu yerinde nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Yükleme havuzu kazılarında kireçtaşlarının sert ve sağlam seviyelerine kadar kazı yapılacaktır. Taşıma gücü ve duraylılık açısından sorun bulunmamaktadır. Cebri boru güzergahında özellikle konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamur tası ardalanmasının oluşturduğu Pliyosen çökelleri üzerinde yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Ormanlık bir bölge olan cebri boru güzergahının diğer bölümlerinde de nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü mevcuttur. Cebri boru mesnetlerinde ana kayaya kadar kazı yapılacaktır. Güzergah boyunca drenaj önlemleri alınmalı ve cebri boru tabanı betonla kaplanacaktır. Mesnetlerde ve öngörülen kazı kotunda temel kayaya ulaşılması durumunda, bu aşamadaki gözlemlere göre yapı yerlerinde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. IV Proje Sınırları İçindeki Alan İçin Yamaç Stabilitesi, Yamaçlardaki Kayma Hareketlerini Gösteren Harita, Kayma Analizi (Hafriyat Atığı Olması Durumunda Da Uygulanmalıdır) Proje alanında yapı yerlerinde temel kayası granodiyorit ve kireçtaşlarıdır. Regülatör yerlerinde alüvyon kalınlığı m arasında değişmektedir. Regülatör yerlerinde alüvyon ve yamaç molozunun kaldırılarak yapılar ana kayaya oturtulacaktır. Bu durumda taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Sağlam ve dayanımlı özellikteki granodiyoritler üzerine oturtulacak regülatör yerlerinde, geçirimlilik yönünden herhangi bir sorun beklenmemektedir. Kazı şevleri yamaç molozunda 2/1 (Y/D) ile 1/1 (Y/D), kayada 1/3 alınacaktır. Boğakaya regülatörü iletim hattı dışındaki iletim hatları güzergahı boyunca temel kayayı granodiyorit oluşturmaktadır. Boğakaya iletim hattı güzergahında ise temel kayası granodiyorit ve kireçtaşıdır. RMR kaya sınıflamasına (Bieniawski, 1989) göre kaya türleri iyi kaya sınıfında yer almaktadır. Yükleme havuzu yerinde açılan araştırma çukurlarında kalınlığı 2,50-4,00 m arasında değişen çakıllı-kumlu yamaç molozunun altında granitik kayaçlar gözlenmiştir. Yükleme havuzu yerinde projede öngörülen kazı ile sağlam kaya şartlarının sağlanamaması durumunda kazıya devam edilerek fazla kazılar grobetonla doldurulacaktır. ebri boru son kısımları ile santral yerinde yüzeyde kalınca yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. MTA tarafından hazırlanan jeoloji haritalarına göre bu bölümde Pliyosen yaşlı konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı bulunmaktadır. Ancak santral yerinde açılan tenel araştırma kuyularına göre yaklaşık 19 m den sonra granodiyorit kesilmiştir. Bu bölümdeki nebati toprak altındaki kısım yamaç molozu ve Pliyosen yaşlı genç çökeller olarak değerlendirilmiştir. Santral yerinde 19 m civarında kazı yapılacaktır. Bu durumda presiyometre deneylerine göre zemin emniyet gerilmesi 7,26-8,94 kg/cm 2, oturma 0,43-0,69*P cm arasında değişmektedir. Santralin granodiyoritler üzerine oturması ile taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu olmayacaktır. Bu derinlikte kazı yapılmaması durumunda santral temeli kazık ve/veya jet enjeksiyonu ile iyileştirilmelidir. Proje alanı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına göre 2. derece deprem kuşağı içinde yer almaktadır. 69

71 IV Depremsellik Ve Doğal Afet Potansiyeli Tüfekçikonağı HES Projesi yapı yerleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 2. derece deprem bölgesi içinde bulunmaktadır. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası (1996) verilerine göre 2. derecede tehlikeli deprem bölgesi içinde bulunan yerler için beklenen ivme değeri 0.30 g dir. Proje Alanı ve çevresine ait diri fay hattı haritası Şekil 50 de, Sismotektonik harita Şekil 51 de sunulmuştur. Bursa İli, İnegöl İlçesi nde arasında aletsel büyüklüğü 3 den büyük deprem kayıtlarını içeren Tablo 20 de sunulmuştur. Şekil 50. Proje alanı ve çevresinin diri fay haritası (MTA, 2012) Şekil 51. Proje alanının Sismotektonik Haritası 70

72 Tablo arasında aletsel büyüklüğü 3 den büyük deprem kayıtları (T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Baskanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı) Deprem Dairesi Başkanlığı ISC Sorgulaması Date Time Lat Lon Mag1 City District :36: BURSA INEGÖL :53: BURSA INEGÖL :07: BURSA INEGÖL :18: BURSA INEGÖL :53: BURSA INEGÖL :05: BURSA INEGÖL :40: BURSA INEGÖL :18: BURSA INEGÖL :28: BURSA INEGÖL :13: BURSA INEGÖL tarih ve Sayılı Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik tarih ve Sayılı Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik (Değişik tarih Sayılı Resmi Gazete de) yayınlanarak Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine titizlikle uyulacaktır Sayılı Kanun kapsamında değerlendirilen diğer afet olaylarının durumu (heyelan, kaya düşmesi vs. ) ile bu afet olayları ile ilgili daha önceden alınmış herhangi bir afete maruz bölge kararı bulunmamaktadır. IV Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu (Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etütleri) Tüfekçikonağı HES kesin proje aşaması kapsamında, Regülatör ekseninde 5 adet, yükleme havuzunda 2, santral yerinde 3 adet olmak üzere 10 adet kuyuda, toplam 161,80 metre derinlikte temel sondaj kuyusu açılmıştır. Temel araştırma kuyularına ait kuyu bilgileri Tablo 21 de verilmiştir. Tablo 21. Temel Araştırma Kuyularına ait Kuyu Bilgileri KOORDİNAT KUYU NO YER E KOT DERİNLİK (m) RSK-1 Boğakaya Regülatörü RSK-2 Boğakaya Regülatörü RSK-3 Boğakaya Regülatörü RSK-4 Üçüncü Regülatörü RSK-5 Bıçkı Regülatörü YHSK-1 Yükleme Havuzu YHSK-2 Yükleme Havuzu SSK-1 Santral SSK-2 Santral SSK-3 Santral TOPLAM N 71

73 Tablo RSK-1 Nolu Kuyu Bilgileri Yer Kot Derinlik / Konum Boğakaya Regülatörü m 8.30 m / düşey Kuyu Bilgileri (RSK-1) Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma : ALÜVYON W : GRANİT W , 3-10 W2-W W2 Tablo RSK-2 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (RSK-2) Yer Boğakaya Regülatörü Kot m Derinlik / 7.00 m / düşey Konum Mühendislik Özellikleri RQD Çatlak Tanım Derinlik (m) CR % Ayrışma % Sıklığı : YAMAÇ MOLOZU >50 W4-W W3-W : GRANİT W2 Tablo RSK-3 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (RSK-3) Yer Boğakaya Regülatörü Kot m Derinlik/ Konum 8.00 m / düşey Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma : YAMAÇ MOLOZU , W4-W : GRANİT W3-W , 3-10 W

74 Tablo RSK-4 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (RSK-4) Yer Üçüncü Regülatörü Kot m Derinlik / Konum m / düşey Mühendislik Özellikleri RQD Çatlak Tanım Derinlik (m) CR % Ayrışma % Sıklığı : ALÜVYON W3-W : GRANİT W3-W , W3-W Tablo RSK-5 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (RSK-5) Yer Bıçkı Regülatörü Kot m Derinlik / Konum 8.50 m / düşey Mühendislik Özellikleri RQD Çatlak Tanım Derinlik (m) CR % Ayrışma % Sıklığı : YAMAÇ MOLOZU W4 1-3 W : GRANİT W2-W , 3-10 W W Tablo 21.6 YHSK-1 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (YHSK-1) Yer Yükleme Havuzu Kot m Derinlik / Konum 30.0 m / düşey Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % : YAMAÇ MOLOZU RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma 73

75 Tablo 21.7 YHSK-2 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (YHSK-2) Yer Yükleme Havuzu Kot m Derinlik / Konum m / düşey Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % : YAMAÇ MOLOZU RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma Tablo 21.8 SSK-1 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (SSK-1) Yer Santral Kot m Derinlik / Konum m / düşey Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % : YAMAÇ MOLOZU : GRANİT RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma , >50 W W , >50 W4-W , >50 W4 74

76 Tablo 21.9 SSK-2 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (SSK-2) Yer Santral Kot m Derinlik / Konum m / düşey Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % : YAMAÇ MOLOZU : GRANİT RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma W W3-W , W3 Tablo SSK-3 Nolu Kuyu Bilgileri Kuyu Bilgileri (SSK-3) Yer Santral Kot m Derinlik / Konum m / düşey Mühendislik Özellikleri Tanım Derinlik (m) CR % : YAMAÇ MOLOZU : GRANİT RQD % Çatlak Sıklığı Ayrışma W W , 3-10 W3 75

77 Yükleme havuzu yerinde 4 adet araştırma çukuru açılmıştır. Bu çukurlara ilişkin bilgiler Tablo 22 de verilmiştir Tablo.22 Yükleme Havuzu Yeri Araştırma Çukurları ÇUKUR KOORDINAT NO DOĞU KUZEY ZEMIN SINIFI TANIMLAMA AÇ SC m Killi, kumlu ve çakıllı yamaç molozu m Ayrışmış granit AÇ GC m Killi, kumlu ve çakıllı yamaç molozu m Ayrışmış granit AÇ GC m Killi, kumlu ve çakıllı yamaç molozu m Ayrışmış granit AÇ SC m Killi, kumlu ve çakıllı yamaç molozu KAYA VE ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ Arazi Deneyleri Temel araştırma kuyularında yerinde kaya ve zemin mekaniği deneyi olarak presiyometre deneyleri yapılmıştır. Presiyometre Deneyleri Tüfekçikonağı HES projesi kapsamında; taşıma gücü parametrelerinin ve oturma miktarlarının tespitine yönelik olarak santral yerinde SSK-1 ve SSK-2 nolu temel sondaj kuyularında, DSİ Jeoteknik Etüt Şartnamesi esas alınarak her 2 m de 1 adet presiyometre deneyi yapılmıştır. Presiyometre deneyi yapılan kuyulara ait bilgiler ve temel zeminin taşıma gücü ile temel altında oluşacak oturma miktarları başlıklar halinde açıklamaları ile birlikte sunulan Menard 1967 formülleri yardımıyla hesaplanmıştır. Elde edilen veriler; her bir kuyu için ayrı olarak verilmiştir. Tablo 23. Presiyometre deney verileri Sıra No Kuyu No Deney Derinliği (m) Limit Basınç (P Lnet ) Elastiste Modülü (kg/cm 2 ) (Ep) (kg/cm 2 ) 1 SSK-1 8 9,50 188, ,70 191, ,00 205, ,00 223, ,50 247, ,00 256, ,00 387, ,50 461, ,80 500, ,70 556, ,50 677, ,50 697,00 13 SSK-2 8 6,00 88, ,50 116, ,00 161, ,50 171, ,50 186, ,10 173, ,00 199,35 76

78 ,90 205, ,10 218, ,50 411, ,00 489, ,50 551,95 Presiyometre Verilerinden Taşıma Gücü Hesabı q u = k x P Le q u = Temel zeminin taşıma gücü k = Temel tipine, şekline, derinliğine ve zemin cinsine bağlı katsayısı (Şekil 7-1) P Le = Eşdeğer net limit basınç P Le = (P L1 x P L2 x P L3 ) 1/3 P L1 = +3R ile +R arasındaki eşdeğer net limit basınç P L2 = +R ile -R arasındaki eşdeğer net limit basınç P L3 = -R ile -3R arasındaki eşdeğer net limit basınç R = Temel yarı çapı ( B=2R) B = Temel Genişliği Df = Temel Derinliği Şekil 52. Temel Tipine, Şekline, Derinliğine Ve Zemin Cinsine Bağlı Katsayı Presiyometre Verilerinden Oturma Hesabı Presiyometre verilerinden oturmaların hesaplanabilmesi için aşağıdaki Menard formülünden faydalanılmıştır. Oturma hesapları yapılırken temel zemini R = B/2 kalınlığında olacak şekilde hayali tabakalara ayrılmıştır. Her R birim derinliğe karşılık gelen mesafe E1, E2, E3.. E16 ya kadar bölümlere ayrılmıştır. E 1, E 2, E 3/4/5, E 6/7/8 ve E 9/16 tabakalarında yapılan presiyometre atışına denk gelen elastik modüller için harmonik 77

79 ortalamalar alınarak E A ve E B eş değer presiyometre modülleri aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanmıştır. S= (1,33 / 3 x E B ) x q net x B o x (( λ d x(b/b o )) α + ( α / 4.5 x E A ) x q net x λ c x B E A = E = ( ) EB 4 E1 0,85E 2 E3/4/5 25E6 / 7 / 8 25E9 16 (Dr. Menard, 1967) (Deniz Genç Zemin Mekaniği ve Temeller Sayfa 675) E A, E B : Eşdeğer presiyometre modülleri q net : Net ortalama gerilme q : Yapıdan temele gelen taban basıncı B o : Referans genişlik (genellikle 30 cm alınır) B : Dikdörtgen temelde genişlik, dairesel temelde yarıçap (r) α : Zemin cinsine ve E M /P * 1 oranına bağlı olan jeolojik faktör (Tablo 7-1 ve 7-2) λ d, λ c : Temelin L/B oranına bağlı olan şekil faktörü. (Tablo 7-3) Tablo 24-1 Çeşitli zeminler için α faktörü Zemin Cinsi Kil Silt Kum Kum ve Çakıl EM/PL EM/PL α EM/PL α EM/PL α EM/PL α Aşırı Konsolide >16 1 >14 2/3 >12 1/2 >10 1/3 Normal Konsolide / / / /4 Ayrışmış veya yoğrulmuş 7-9 1/2 1/2 1/3 1/4 Tablo 24-2 Çeşitli kayalar için α faktörü L/B λ d 1,0 1,53 1,78 2,14 2,65 λ c 1,0 1,20 1,30 1,40 1,50 Tablo 24-3 Temeller için şekil faktörleri λ d ve λ c Kaya Tipi Aşırı Kırıklı Kayalar Diğerleri Hafif kırıklı veya aşırı Ayrışmış Α 1/3 1/2 2/3 Presiyometre yapılan kuyulardaki taşıma gücü ve oturma hesaplarında aşağıda verilen temel derinlikleri ve temel boyutları kullanılmıştır. Tabloda beklenen proje yükü 1 kg/cm 2 olarak belirlenmiş olup projeci tarafından dikkate alınmalıdır. Emniyet faktörü 3 alınmıştır (Tablo 24-4). Tablo 24-4 Presiyometre deney sonuçlarının değerlendirilmesi Kuyu No SSK-1 SSK-2 Yapı Yeri Santral Yeri Santral Yeri Temel boyutları (B x L) m Temel derinliği (Df) m Proje Yükü (kg/cm 2 ) Zemin emniyet gerilmesi (kg/cm 2 ) 40,0 x 30,0 19,00 1,0 8,94 0,43 40,0 x 30,0 19,00 1,0 7,26 0,69 Oturma (cm) Hesaplamalarda Ɣ=1,9 g/cm 3 alınmıştır. 78

80 Laboratuvar Deneyleri Yükleme havuzu yerinde açılan araştırma çukurlarından alınan numuneler üzerinde indeks, şişme yüzdesi ve basıncı deneyleri yapılmıştır. Deney sonuçları Tablo 24-5 ve Tablo 24-6 da verilmiştir. Tablo 24-5 Araştırma çukuru deney sonuçları Numune No Doğal su muht % Özgül Ağırlık (gr/cm 3 ) Atterberg Limitleri Elek Analizi Standart Proktor LL (%) PL (%) PI (%) Çakıl % Kum % Kil % Silt % Zemin Sınıfı Max. Kuru Yoğunluk (t/m 3 ) Optimum Su İçeriği (%) AÇ-1 7,52 2,665 34,5 21,9 12, SC 1,777 22,0 AÇ-2 6,38 2,559 36,3 22,5 24, GC 2,027 18,4 AÇ-3 16,02 2,671 12,6 13,8 20, SC 1,820 20,7 Tablo 24-6 Araştırma çukuru UD numuneleri deney sonuçları Numune no AÇ-1 AÇ-2 AÇ-3 AÇ-4 Numune tipi U D U D U D U D Derinlik Su İçeriği 2,00 12,0 2,00 8,6 2,00 22,3 DBHA (t/m 3 ) 18,9 8 19,1 9 19,5 5 Özgül Ağırlık (gr/cm 3 ) 2, 68 3 LL (%) Atterberg Limitleri PL (%) PI (%) Elek Analizi Zemin Sınıfı 34,7 22,2 12, CL - 27,5 20,6 6, , 71 9 CL- ML Porozite 35,5 7 41,3 9 61,2 25,9 35, CH - Kuru birim hacim ağırlık (t/m 3 ) 16,9 6 15,6 4 15,9 6 Konsolid asyon Şişme Basıncı (kg/cm 2 ) Şişme Yüzdesi (%) Dayanım Deneyleri Üç eksenli Basınç Dayanımı UU c kgf/cm 2 Φ Derece - - 0, , 50 0,12 0,96 4 2,00 7, ,5 22,7 17, SC

81 DOĞAL YAPI MALZEMELERİ Tüfekçikonağı HES projesi için gereklibeton agrega malzemesi ile boru altı yastık malzemesinin hazır beton ve mevcut agrega ocaklarından sağlanması planlanmaktadır. Ayrıca her iki malzemenin de kireçtaşı-kristalize kireçtaşı-mermerlerden kırma taş üretilerek sağlanması mümkündür. Bunun dışında proje alanının kuzebatısında yaklaşık km mesafedeki Gündüzlü köyü civarındaki Oylat deresi yatağındaki alüvyonlardan da faydalanmak mümkün görülmektedir. Kaya Malzeme Alanları Yeri: Bıçkı deresi ve Elmalı deresinin birleşim yerinden itibaren Boğazkaya dere olarak adlandırılan ana derenin sağ sahilinde dere yatağına paralel şekilde yaklaşık 850 m kadar uzanmaktadır. Alanın en geniş yeri 750 m civarındadır. Malzemenin Özelliği: Alan Mesozoyik yaşlı kireçtaşı-kristalize kireçtaşımermerlerden oluşmaktadır. Arazide çekiç darbesine verdiği tepkiye göre birimin tahmini tek eksenli basınç dayanımı MPa arasındadır. Alandan 10 m lik kazı derinliğine göre 1.5x106 m 3 gereç alınabilir. Gerekmesi durumunda alanın genişletilmesi mümkündür. JEOLOJİK/JEOTEKNİK KOŞULLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Karaburun Regülatörü ve Derivasyonu Karaburun Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Karaburun regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Ulaşım zorluğu nedeniyle regülatör yerinde temel araştırma kuyusu açılamamıştır. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığının m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Sol sahilde kalınlığı yaklaşık 3 m ye ulaşan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılmalıdır. Yapı yerlerinde taşıma gücü ve duyarlılık sorunu bulunmamaktadır. Regülatör yapısının yüksekliği ve deneyimlere göre granodiyoritlerin genel olarak geçirimsiz-az geçirimli özellikte olması nedeniyle geçirimlilik sorunu beklenmemelidir. Karaburun Basınçlı Derivasyon Hattı Karaburun regülatörü vasıtasıyla Karaburun deresinin suyunu Bıçkı deresinin üst kotlarında yatağa derive edecek Karaburun derivasyon hattı basınçlı boru sisteminden oluşmaktadır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası granodiyoritlerdir. Güzergah boyunca yer yer, kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. 80

82 Bıçkı Regülatörü ve Derivasyonu Bıçkı Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Bıçkı regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde RSK-5 nolu temel araştırma kuyusu açılmıştır. Kuyuda 0,00-1,00 m arasında yamaç molozu, 1,00-8,50 m arasında granit kesilmiştir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığı 1-2,50 m arasındadır. Sağ ve sol sahilde kalınlığı yaklaşık 2 m ye ulaşan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılmalıdır. Regülatör yerinde alüvyon kaldırılarak regülatör sağlam ana kaya üzerine oturtulmalıdır. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda yapı yerlerinde taşıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Bıçkı Basınçlı Derivasyon Hattı Karaburun basınçlı derivasyonu ile Bıçkı deresinin üst kotlarına aktarılan suyu ile Bıçkı deresinin suyunu Üçüncü deresine aktaracak olan Bıçkı derivasyon hattı da basınçlı borudan oluşmaktadır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası olan granodiyoritler üzerinde kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Üçüncü Regülatörü ve Derivasyonu Üçüncü Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Üçüncü regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde RSK-4 nolu temel araştırma kuyusu açılmıştır. Kuyuda 0,00-2,00 m arasında alüvyon, 2,00-10,00 m arasında granit kesilmiştir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığı 2 m dir. Sağ ve sol sahilde kalınlığı 2,50 m civarında olan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılmalıdır. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda yapı yerlerinde taşıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Üçüncü Derivasyon Hattı Üçüncü basınçlı derivasyonu ile Boğadere nin yan kolu olan Bıçkı deresinde toplanan tüm suları Boğadere nin diğer yan kolu olan ana dere yatağına aktaracaktır. Üçüncü derivasyon hattı basınçsız borudan oluşmaktadır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası olan granodiyoritler üzerinde kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya 81

83 koşulları sağlanmalıdır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Boğakaya Regülatörü ve Derivasyonu Boğakaya Regülatörü ve Çökeltim Havuzu Karaburun ve Bıçkı dereleri ile diğer küçük yan derelerin suyunu toplayan Boğakaya Regülatörü, Tüfekçikonağı HES projesinin ana regülatörüdür. Boğakaya regülatörü; iletim hattı, yükleme havuzu ve cebri boru vasıtasıyla suyu santral binasına aktaracaktır. Boğakaya regülatörü yerinde 3 adet temel araştırma kuyusu açılmıştır. RSK-1 nolu kuyuda 0,00-2,50 m arasında alüvyon, 2,50-8,30 m arasında granit, RSK-2 nolu kuyuda 0,00-2,30 m arasında yamaç molozu, 2,30-7,00 m arasında granit, RSK-3 nolu kuyuda 0,00-2,50 m arasında yamaç molozu, 2,50-8,00 m arasında granit kesilmiştir. Boğakaya regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığı 2,50 m dir. Ormanlık bir alan olan sağ ve sol sahilde ise yamalar şeklinde kalınlığı 2,50 m ye ulaşan nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Regülatör yerinde yatak eğimi yüksektir. Regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlarda alüvyon ve yamaç molozu kaldırılmalıdır. Temel kayasını oluşturan granodiyoritler sert ve sağlam olup taşıma gücü açısından yeterli dayanıma sahiptir. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda regülatör ve çökeltim havuzu yerinde taşıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. İletim Hattı Boğakaya iletim hattı güzergahında granodiyorit ve kireçtaşı temel kayayı oluşturmaktadır. Aşağıdaki bölümde kilometlere göre güzergah boyunca mevcut olan jeolojik ve jeoteknik özellikler verilmiştir. Km * ile * arasında granodiyoritler yüzeylenmektedir. Güzergah ve çevresinin ormanlık bir alan olması nedeniyle nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü görülmektedir. Yol ve dere yarmalarında yapılan gözlemlere göre yamaç molozu genellikle kahve renkli killi özelliktedir. Yaklaşık km * arasında güzergah genellikle kayalık bir görünüm sunmaktadır. Bu bölümde kazı klası % 10 toprak, % 20 sert küskülük ve % 70 sert-çok sert kaya olarak değerlendirilmiştir. Kazı şevlerinde killi yamaç molozu olan bölümlerde şevler 1 yatay / 1 düşey alınmalıdır. Güzergahın bu bölümünde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Km * arasında yükleme havuzuna kadar olan bölümde temel kayası kireçtaşlarıdır. Güzergahın bu kısmı da ormanlık bölge olup güzergah boyunca nebati toprak ve killi yamaç molozu görülmektedir. Km * arasında güzergah nispeten kayalık bir topoğrafyaya sahiptir. Bu bölümde kazı klası % 20 toprak, % 20 sert küskülük ve % 60 orta sert kaya olarak değerlendirilmiştir. 82

84 Yükleme Havuzu ve Cebri Boru Yükleme havuzu yerinde temal kaya granodiyorit, cebri boru güzergahı km * arasında temel kayası granit, km * arasında temel kayası kireçtaşı, cebri boru km * arasında Pliyosen yaşlı kırıntılı kayaçlardır. Ancak santral yerine açılan temel araştırma kuyularına göre Pliyosen yaşlı kırıntılı kayaçların kalınlığı oldukça sınırlı olup altında granitler kesilmiştir. Kesin proje çalışmalarında yükleme havuzu olarak planlanan yerde 2 adet temel araştırma kuyusu açılmıştır. 30 m derinliğindeki YHSK-1 ve 20 m derinliğindeki YHSK-2 nolu kuyularda killi malzemeler kesilmiş olup çoğunlukla teressubat numune alınabilmiştir. Bu nedenle alternatif yükleme havuzu çalışmaları yapılarak 4 adet araştırma çukuru açılmıştır. YHSK-1 ve YHSK-2 nolu kuyulara yakın açılan AÇ-4 nolu araştırma çukurunda 0,00-5,00 m arasında killi yamaç molozu geçilmiştir. AÇ-1, AÇ-2 ve AÇ-3 nolu araştırma çukurlarında ise üstte çakıllı ve killi yamaç molozu geçilirken alta doğru ayrışmış granitik kaya parçaları ile karşılaşılmıştır. AÇ-1 nolu çukurda 0,00-3,00 m arasında yamaç molozu, 3,00-5,00 m arasında ayrışmış granit, AÇ-2 nolu çukurda 0,00-4,00 m arasında yamaç molozu, 4,00-5,00 m arasında ayrışmış granit, AÇ-3 nolu çukurda 0,00-2,50 m arasında yamaç molozu, 2,50-4,00 m arasında ayrışmış granit kesilmiştir. Araştırma çukurlarından bozulmamış numune (UD) ve bozulmuş çuval numuneler alınarak laboratuvar deneyleri yapılmıştır. Çukurlardan alınan bozulmamış numuneler üzerinde üç eksenli basınç deneyi yapımıştır. Bu deneyden elde edilen mukavemet parametreleri, c = 0,75-0,92 kg/cm 2 ve φ = 3-4 arasında değişmektedir. Bir fikir vermek amacıyla üç eksenli deney sonuçları kullanılarak aşağıdaki taşıma gücü hesabı yapılmıştır. AÇ-1 nolu çukur için c = 0,75 kg/cm 2 ve φ = 3 alınarak; qu = 2c tan (45 + φ/2) qu = 2 * 0,75 tan (45 + 3/2) qu = 1,58 kg/cm 2 bulunur. Aynı şekilde AÇ-2 nolu çukur için c = 0,92 kg/cm 2 ve φ = 4 alınarak qu = 1,97 kg/cm 2 bulunur. Araştırma çukuru verilerine göre yükleme havuzu yerinde kalınlığı 2,50-4,00 m arasında değişen nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Nebati toprak ve yamaç molozu taşıma gücü açısından yetersiz olup tümüyle kaldırılmalıdır. Yükleme havuzu yerinde projede öngörülen kazı ile sağlam kaya şartlarının sağlanamaması durumunda kazıya devam edilerek fazla kazılar grobetonla doldurulmalıdır. Yükleme havuzunun granitlerden oluşan temel kaya üzerine yapılması ile taşıma gücü sorunu olmayacaktır. Cebri boru güzergahında özellikle konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı ardalanmasının oluşturduğu Pliyosen çökelleri üzerinde yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Yüzey gözlemleri ve santral yerinde açılan temel araştırma kuyuları verilerine göre Pliyosen yaşlı oluşumların yamaç molozundan ayrılması oldukça zordur. Ormanlık bir bölge olan cebri boru güzergahının diğer bölümlerinde de nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü mevcuttur. Cebri boru mesnetlerinde ana kayaya kadar kazı yapılmalıdır. Güzergah boyunca drenaj önlemleri alınmalı ve cebri boru tabanı betonla 83

85 kaplanmalıdır. Ayrıca mesnetlerde kazı sırasında karşılaşılan jeolojik şartlara göre pasif ankraj uygulamsı yapılabilir. Mesnetlerde ve öngörülen kazı kotunda temel kayaya ulaşılması durumunda, bu aşamadaki gözlemlere göre yapı yerlerinde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Santral Santral yerinde örtü birimi konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı ardalanmasının oluşturduğu Pliyosen çökelleridir. Bu ardalanmalı birimin üzerinde kalınca bir yamaç molozu örtüsü görülmektedir. Santral yerinde SK-1, SK-2 ve SK-3 olmak üzere üç adet temel araştırma kuyusu açılmıştır. Kuyularda Pliyosen yaşlı kaya birimleri oldukça ayrışmış olması nedeniyle yamaç molozu ile sınırı ayırt edilememiş olup kazılacak olması nedeniyle yamaç molozu içinde değerlendirilmiştir. Temel araştırma kuyularına ilişkin değerlendirmeler aşağıda verilmiştir. SK-1 nolu kuyuda 0,00 11,45 m arasındaki bölümün son kısımlarında ayrışmış kısmi kayaç parçaları içeren yamaç molozu+pliyosen çökeller; 11,45 20,00 m arasında ayrışmış-çok ayrışmış, kısmen sağlam seviyeler içeren granit kesilmiştir. 11,45-19,00 m arasında karot yüzdesinin çok düşük olması nedeniyle kazı sınırının 19 m civarında olması uygundur. Ancak inşaat sırasında kazı sınırının daha yukarıda çıkma olasılığı vardır. SK-2 nolu kuyuda 0,00 15,00 m arasındaki bölümün alt kısımlarında daha çok granitik kumdan oluşmuş, çok ayrışmış granit parçaları içeren yamaç molozu+pliyosen çökeller; 15,00 24,50 m arasında ayrışmış-çok ayrışmış, nadiren sağlam kaya parçaları içeren granitler kesilmiştir. Bu kuyu verisine göre kazı sınırı 17,50 m civarında (ya da 17,50-19,50 m arasında) görünmektedir. SK-3 nolu kuyuda 0,00 12,50 m arasındaki bölümün alt kısımlarında granitik kumdan oluşan yamaç molozu+pliyosen çökeller; 12,50 18,00 m arasında ayrışmış-çok ayrışmış topraklaşmış ve killeşmiş granitik parçalar, 18,00 25,00 m, 18,00 20,50 m, 22,50-24,50 az-orta ayrışmış granitten oluşmaktadır. Kuyunun diğer kesimlerinde daha sağlam granit karotları görülmektedir. Kazı sınırı 18 m civarındadır. Ancak inşaat sırasında kazı sınırının daha yukarıda çıkma olasılığı vardır. Bu verilere göre santral yerinde kazı derinliği m arasında değişmektedir. Ancak kayanın üst kısımları ayrışmış, çok parçalı ve kırıklı yapıdadır. Santral yerinde açılan kuyulardan SSK-1 ve SSK-2 nolu kuyularda DSİ Jeoteknik Etüt Şartnamesi esas alınarak her 2 m de 1 adet presiyometre deneyleri yapılmıştır. Presiyometre deneyi yapılan kuyulara ait bilgiler ve temel zeminin taşıma gücü ile temel altında oluşacak oturma miktarları başlıklar halinde açıklamaları ile birlikte sunulan Menard 1967 formülleri yardımıyla hesaplanmıştır. Elde edilen veriler; her bir kuyu için ayrı olarak verilmiştir. Net limit basınç SSK-1 nolu kuyuda 9,50-39,59 kg/cm 2 arasında, deformasyon modülü 188,99-697,00 kg/cm 2 ; net limit basınç SSK-2 nolu kuyuda 7,50-84

86 33,50 kg/cm 2 arasında, deformasyon modülü 116,24-551,95 kg/cm 2 arasında değişmektedi.r Santral yerinde yapılan presiyometre deneylerine göre zemin emniyet gerilmesi SSK-1 ve SSK-2 nolu kuyularda sırasıyla 7,26-8,94 kg/cm 2, oturma 0,43-0,69*P cm arasında değişmektedir. Santralin granodiyoritler üzerine oturması ile taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Bu derinlikte kazı yapılmaması durumunda santral temeli kazık ve/veya jet enjeksiyonu ile iyileştirilmesi projeci tarafından değerlendirilmelidir. Örtü Birimleri ve Ayrışmış Kaya Türleri Proje yapı yerlerindeki örtü birimlerini bitkisel toprak ve yamaç molozu ile alüvyon oluşturmaktadır. Bitkisel toprak kalınlığı 0,50-1,00 m arasında değişmektedir. Granitlerde arenalaşma şeklinde ayrışma görülür. Yükleme havuzu yerinde açılan araştırma çukurlarında yamaç molozunun altında arenelaşarak ayrışmış ve parçalı kırıklı hale gelmiş granitler gözlenir. Pliyosen yaşlı çökeller santral yerinde dil gibi sokulmuşlardır. Yüzey gözlemlerine göre santral yerinde kalınca bitkisel toprak ve yamaç molozu bulunmaktadır. Santral yerinde açılan kuyularda nispeten az kalınlıktaki Pliyosen çökellerini yamaç molozundan ayırmak mümkün olmaması nedeniyle her iki birim birlikte değerlendirilmiştir. İletim hattı güzergahlarında ve ilk incelenen yükleme havuzunun olduğu yerde killi ve çakıllı yamaç molozu görülmektedir. Kaya Türleri Granodiyoritlerde genel olarak üç yönlü eklemler gelişmiştir. Eklemler çoğun cm, yer yer cm aralıklı; 3-10 m süreklilikte, genelde kapalı ( mm) ve pürüzlüdür. Arazide çekiç darbesine verdiği tepkiye göre ayrışmış kısımlar düşük dayanımlı (10-40 MPa), sert ve sağlam kısımlar dayanımlı ( MPa), yer yer yüksek dayanımlıdır (>200 MPa). Granitlere özgü olan arenalaşma tipi ayrışma süreksizlik düzlemleri boyunca ve kayacın üst seviyelerinde gözlenmektedir. Özellikle santral yerinde olmak üzere bu tür kısımlarda rezidüel zemin ya da granit kumu görmek olağandır. RMR (Bieniawski, 1989) kaya kütlesi sınıflamalarına göre granodiyoritler iyi kaya özelliğindedir. Terzaghi kaya sınıflamasına göre 1., 2., ve 3. kaya olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflar arasında geçiş zonları bulunmaktadır (1. sınıf ile 2. sınıf, 2.sınıf ile 3. sınıf arasındaki geçiş gibi). Granodiyoritler üst kısımlarda arenalaşmış olmasına karşın taşıma gücü açısından en düşük qem=20-50 MPa değerindedir. Temel kayasının tek eksenli dayanımının Mpa, kohezyonunun C= KPa ve içsel sürtünme açısının ø=40-45 derece arasında değiştiği tahmin edilmektedir. 85

87 Tablo 25 Granodiyorite ilişkin RMR kaya kütlesi sınıflaması (Bieniawski, 1989) DEĞERLENDİRME VE DERECELENDİRME SINIFLAMA PARAMETRELERİ EN KÖTÜ EN İYİ Tek eksenli basınç dayanımı Kayaç Kalite Göstergesi (RQD) Süreksizlik Aralığı Süreksizliklerin Durumu Yeraltısuyu Süreksizliklerin Yönelimi Devamlılık Açıklık Pürüzlülük Dolgu Bozunma Temel MPa MPa 3 17 % % mm m m 1-3 m mm mm 1 4 Az pürüzlü Pürüzlü 3 5 Yumuşak, < 5 mm Sert, < 5 mm 2 4 Az bozunmuş Orta bozunmuş 5 3 Damlama Tamamen kuru 4 15 Uygun Uygun -2-2 Kaya Sınıfı Temel Düzeltilmiş Kaya Sınıfı Denetimli patlatma, katsayı=0.955 Temel 31 ZAYIF KAYA 78 İYİ KAYA Kaya kütlesinin kohezyonu (kpa) Kaya kütlesinin içsel sürtünme açısı (derece) Kireçtaşları genellikle süreksizlikler boyunca az ayrışmalı, taze numunelerde genelde orta ( MPa), yer yer orta-yüksek dayanımlı (>150 MPa) özelliktedir. Eklem aralıkları genel olarak cm, eklem açıklıkları ise yüzeyde genelde oldukça açık (0,5-5 cm) ve derinlere doğru çok sıkı ve kapalı (<0,5 mm) dır. Eklem yüzeyleri genel olarak pürüzlü ve yüzeyde kil, kalsit ve silis dolguludur. RMR (Bieniawski, 1989) kaya kütlesi sınıflamalarına göre kireçtaşları iyi kaya sınıfındadır. Terzaghi ye göre göre 2., ve 3. kaya olarak sınıflandırılmıştır. Kireçtaşlarında en düşük taşıma gücü qem=10-30 MPa değerindedir. Temel kayasının tek eksenli dayanımının Mpa, kohezyonunun C= KPa ve içsel sürtünme açısının ø=35-40 derece arasında değiştiği tahmin edilmektedir. 86

88 Tablo 26. Kireçtaşına ilişkin RMR kaya kütlesi sınıflaması (Bieniawski, 1989) SINIFLAMA PARAMETRELERİ Taşıma Gücü Presiyometre deney sonuçlarından hesaplanan sürsajlı zemin emniyet gerilmesi değeri santral yerinde 7,26-8,94 kg/cm 2 arasında değişmektedir. Regülatör yerlerinde alüvyon ve yamaç molozu tümüyle kazılıp yapılar granitler üzerine oturtulacağı için taşıma gücü sorunu yoktur. Yükleme havuzu yerinde açılan araştırma çukuru UD numuneleri deney sonuçlarına göre örtü birimlerinin taşıma gücü oldukça düşüktür. Yükleme havuzu yerinde de projede öngörülen kazı yapılıp yapı sağlam granit seviyeleri üzerine inşa edilecektir. Oturma ve Şişme Potansiyeli DEĞERLENDİRME VE DERECELENDİRME EN KÖTÜ EN İYİ Tek eksenli basınç dayanımı Mpa Mpa 3 9 Kayaç Kalite Göstergesi (RQD) % % Süreksizlik Aralığı < 60 mm cm m < 1 m Devamlılık mm mm Açıklık 1 4 Süreksizliklerin Düzgün Pürüzlü Pürüzlülük Durumu 1 5 Yumuşak, < 5 mm Sert, < 5 mm Dolgu 2 4 Bozunmuş Orta derece Bozunma 2 3 Yeraltısuyu Damlama Islak 4 10 Süreksizliklerin Orta Uygun Temel Yönelimi -7-2 Kaya Sınıfı Temel Düzeltilmiş Denetimli patlatma katsayısı=0.955 Kaya Sınıfı Temel 22 ZAYIF KAYA 67 İYİ KAYA Kaya kütlesinin kohezyonu (kpa) Kaya kütlesinin içsel sürtünme açısı (derece) Başta iletim hattı güzergahı olmak üzere proje yapı yerlerinde şişme potansiyeli açısından tehlikeli birim bulunmamaktadır. Presiyometre sonuçlarından hesaplanan oturma 87

89 değerleri santral yerinde 0,43*P-0,69*P cm (P=proje yükü) arasında değişmekte olup proje yüküne göre projeci tarafından değerlendirilmelidir. Proje alanının içinde yer aldığı bölgedeki kaya türlerinin anhidrit ve jips gibi eriyebilir kaya türleri bulunmamaktadır. Sıvılaşma Potansiyeli Regülatör yerlerinde alüvyon bloklu ve çakıllı özelliktedir. Yataklar oldukça dar olup dere deşarj debileri önemli bir alüvyon oluşturma boyutunda değildir. Regülatör yerlerinde alüvyon tümüyle kaldırılacağı için sıvılaşma sorunu olmayacaktır. Şev Duraylılık Analizi Regülatör yerlerindeki kazılarda şev oranı killi yamaç molozu ve alüvyonda yeraltısuyu üzerinde, kazı tabanından 0-5 m yükseklikte 1 yatay / 0,5 düşey, 5-9 m yükseklikte 1 yatay / 1 düşey, 9-13 m yükseklikte 1 yatay 1,5 düşey; yeraltısuyu altındaki kazılarda, 0-5 m yükseklikte 1,5 yatay / 1 düşey, 5-9 m arasında 2 yatay / 1 düşey olarak alınmalı ve 9 m den yüksek kazılarda palyelendirme ve/veya özel iksa önlemleri alınarak uygulanmalıdır. Ayrışmış kayada ve çakıllı bloklu yamaç molozunda ise şev oranı 1 yatay 1,5 düşey, kireçtaşı ve granitik kayaçlardan oluşan sağlam kayada 1 yatay 3 düşey alınmalıdır (Müsaade edilir maksimum yarma şevi eğimleri KGM). Ancak kil egemen alüvyon ve yamaç molozunda, yeraltısuyu üzerinde yapılacak geçici ve kazıdan sonra kısa zamanda geri dolgusu yapılacak kazılarda şev oranı 1 yatay 2 düşeye kadar çıkarılabilir. Alüvyon ve yamaç molozu benzeri killi ve gevşek zeminlerde duraysızlık olması duurmunda yük alınarak şevin yatırılmasının yanı sıra şev desteklemesi olarak topuğa yük koyma, taş veya yığma duvar yapma gibi önlemlere öncelik verilmelidir. Kazı Klası Regülatör yerleri, cebri borunun santral binasına yakın kısımları ve santral yerinde kazı hemen hemen tümüyle örtü birimleri içinde yapılacaktır. Örtü birimleri içindeki kazılar patlatmasız yapılması mümkün olup kazı güçlüğü bulunmamaktadır. Granitik kayaçlarda yapılacak kazılarda ise orta-yüksek derecede kazı güçlüğü olup kırıcılarla veya patlatmalı kazı yapılması gerekecektir. Kazı klası aşağıda verilmiştir. Yapı yerlerinde alüvyon ve yamaç molozu kazısı; % 50 yumuşak küskülük % 50 sert küskülük olarak; kaya kazısı % 30 orta sert-sert kaya (kireçtaşı) % 70 çok sert kaya (granitik kayaçlar) olarak; tüm proje için kazı klası % 25 yumuşak küskülük % 30 sert küskülük % 20 orta sert-sert kaya (kireçtaşı) % 25 çok sert kaya (granitik kayaçlar) olarak alınmalıdır. Tüfekçikonak HES Projesi ile ilgili Kesin Proje Aşaması Jeoteknik Raporu nda belirtilen bilgiler ve hesaplamaların tamamına Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu (Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etütleri) başlığı altında verilmiştir. Kesin 88

90 Proje Aşaması Jeoteknik Raporu DSİ 1. Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanmış olup Ek 18 de sunulmuştur. IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yer Altı Su Seviyeleri; Halen Mevcut Her Türlü Keson, Derin, Artezyen Vb. Kuyu; Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri; Yeraltı Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Debileri, Proje Alanına Mesafeleri), Yüzey suları tarafından zengin olan inceleme alanı ve civarında bölgenin yeraltısuyu potansiyeline yönelik herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Yapılan yüzeysel jeolojik incelemelerde proje alanının kuzeyinde mostra veren Pliyosen detritik kayaları, Paleozoik metamorfik seri ile batolit şeklindeki granodiyoritler kurumsal olarak geçirimsiz olduklarından yeraltısuyu bakımından fakir bir akifere sahiptir. Bu birimlerin üst seviyelerinde kırık ve çatlaklarda biriken bir miktar sular değişik noktalarda kaynak ve sızıntı şeklinde yüzeye deşarj olmaktadır. İnceleme alanının güneyinde granodiyoritleri çevreleyen ve kaynakları besleyen kristalize kireçtaşı-mermer birimi litolojik yapısından dolayı yeraltısuyu depolaması bakımından zengin bir akifer karakterindedir. IV.2.4. Hidrolojik Özellikler (Yüzeysel Su Kaynaklarından, Göl, Dalyan Akarsu Ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik ve Ekolojik Özellikleri, Bu Kapsamda Akarsuların Debisi Ve Mevsimlik Değişimleri, Su Toplama Havzası Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Ekosistemleri), Projenin Kurulacağı Su Kaynağının/Kaynaklarının Uzun Yıllara Ait Aylık Ortalama Değerleri (m 3 /sn), Akım Gözlem İstasyonları Ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yıllara Ait Aylık Akım Değerlerinin, İlgili Kurum (Bu Verilerin Temin Edildiği Kurum) Onayı Alınarak Sunulması, Projenin Üzerinde Gerçekleştirilen Suyun Herhangi Bir Göl Ekosistemini Besleyip Beslemediği Hakkında Bilgi, Tüfekçikonak HES Projesinin su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sidir. Projenin ana su kaynağını, güneydeki dağ silsilesinin değişik noktalarından beslenen ve akışa geçen Bıçkı Dere, İkisular Deresi, Karaburun Deresi, Elmalı ve Üçüncü Dere oluşturmaktadır. Regülatörün mansabında değişik derelerin birleşmesinde toplanan yüzey suları Saçmalı dere adı altında akışa geçmektedir. Saçmalı deresinin Boğakaya regülatörü kesitindeki yıllık ortalama akımı Kınık AGi 'ye göre 21,571 m 3 olarak hesaplanmıştır. Saçmalı Deresi, Uludağ ve uzantısı olan Tepel dağları ile Yirce dağlarının zirveleriyle sınırlanan kuzey yamaçlarından kaynaklanan çok sayıdaki küçük derelerin birleşmesinden meydana gelmektedir. Bu yan dereler genelde kuzey yönünde akmakta olup, Tüfekçikonağı köyünün membasında birleşerek Saçmalı Dere adını alır ve Karacaoba köyü içersinde Mezit Deresine katılır. Bu kesimden itibaren kuzey batı yönünde akısına devam eden Mezit Deresi İnegöl ovasını ulaşır. Mezit Deresinin Kınık maden suyu tesislerine ait köprüdeki Aksu deresi - Kınık AGİ kesitindeki yağış alanı yaklaşık km 2 dir. Saçmalı Dere havzası genel olarak m ile m kotları arasında ve kar örtüsü yönünden verimli bölgeleri içermekte olup, akışlar daha ziyade kar erimeleri seklinde oluşmaktadır. Özellikle üst kotlardaki kar havzaları doğal bir depolama görevi yapmakta olup, bahar aylarında yavaş yavaş akışa geçmektedir. 89

91 Proje sahasının sularını toplayan ve ana kolu oluşturan Mezit Deresi nin akımlarını ölçmek üzere Mezit vadisinin İnegöl ovasına çıktığı boğazda kurulan 1250 Nolu Aksudere Kınık akım gözlem istasyon EİE tarafından isletilmektedir. Su temini çalışmalarında kullanılan AGİ nin bilgileri aşağıda verilmiştir. Taşkınlar EİE 1250 Aksudere Kınık AGİ Yeri: D ' 42 K Yağış Alanı: km2 Yaklaşık Kot: 334 m Gözlem Süresi: 1979 Uzun Süreli Ortalama Akım: 2.79 m3/s Tüfekçikonak HES Projesi taşkın değerlerinin hesaplanmasında istatistiksel ve sentetik taşkın hesaplama yöntemleri kullanılmıştır. İstatistiksel metotlardan Noktasal Taşkın Frekans Analizi (NTFA) ve Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (BTFA) yöntemleri ile taşkın değerleri hesaplanmıştır. Taşkın hidrografının sentetik yöntemler ile bulunmasında ise DSİ, Snyder ve Mockus yöntemlerinden faydalanılmıştır. Her bir yöntemle hesaplanan taşkınlar karsılaştırılmış ve proje tasarımına esas taşkın debisi belirlenmiştir. Tablo 27. Proje taşkın değerlerinin hesaplanmasında kullanılan yöntemler Tasarım taşkın debisi olarak farklı yöntemlerle hesaplanan debiler arasından en büyük değeri DSİ Sentetik Yöntemi vermiştir. Bu sebeple, proje boyutlandırmalarında DSİ Sentetik Yöntemi sonuçları kullanılmıştır. Konu ile ilgili bilgi Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak 2012 den alınmıştır. Sedimentasyon Durumu Akarsular sürükleme gücü yardımı ile bir miktar da katı madde taşırlar. Bunlar taşınan toplam katı maddelerin % 10 15' ini teşkil eden yatak yükü denilen kum çakıl 90

92 boyutundaki maddeler ile su içinde yüzer halde (süspansiyon halde) bulunan ve toplam katı maddelerin % 85 90'ını teşkil eden maddelerdir. Hidroelektrik santrallerde türbinlenecek olan suların bu katı maddelerden bir ölçüye kadar arındırılmış olması gerekir. Boyutu büyük olan parçacıklar isletme esnasında türbin çarklarında önemli aşınmalar meydana getirirler. Regülatör yapısında, tirol ızgarasından geçemeyen parçacıklar manuel temizleme yardımıyla veya kendiliğinden mansaba atılacaktır. Tirol ızgarasından geçen parçacıklar ise kronman kanalı sonundaki eşikten çakıl geçidi aracılığıyla temizlenecektir. Su alma ağzından geçmiş olan süspansiyon halindeki maddeler ise silt tutma havuzunda çökelecektir. Tüfekçikonağı HES projesinde türbinlenecek akımların sedimentten arındırılarak verilmesinden dolayı sediment hesabı yapılmamıştır. Konu ile ilgili bilgi Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak 2012 den alınmıştır. Su Toplama Havzasının Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması Üretime geçen bir santralin su toplama kısmı çevresel etki yaratmaktadır. (Aras, Berkün & Koç 2008). Farklı büyüklükteki su toplama yapıları (regülatörler) nehir üstüne oturtulmuş bir baraj etkisi yaratacaktır. Büyük barajlara oranla su altında kalacak alan fazla büyük olmasa da, bu havuzlar akarsuyun bütünlüğünü bozacak, peyzajda değişikliklere sebep olacaktır. Ayrıca akarsuyun doğal akışı ve akış miktarı engellendiğinden, suyun taşıdığı oksijen miktarı ile kimyasal yapısında da değişiklikler ortaya çıkacaktır. Bu durum, ortamdaki canlıları olumsuz yönde etkileyebilecektir (Bilgin ve ark. 2009). Suyun toplama kanalları yolu ile su iletim hatlarına transferi ile birlikte su alma noktasının mansabında su hızı, su derinliği ve ıslak çevrede meydana gelebilecek değişiklikler sucul ekosistem açısından çok önemlidir. Hidrobiyolojik parametrelerdeki en küçük değişiklik, sucul canlıların yaşam koşullarını büyük oranda etkiler. Yapılan çeşitli araştırmalar sucul canlıların su hızı konusunda seçici davrandıklarını göstermektedir. Araştırmalar, su miktarı ve zamanlamasının akarsu ekosistemlerinde canlı gruplarının dağılımını kontrol eden en önemli faktörlerden bir tanesi olduğunu göstermektedir (Power ve ark. 1995, Resh ve ark.1988). Benzer araştırmalarda, akarsu tabanında yaşayan (bentik) omurgasızların su hızı, su derinliği ve taban kayması gibi hidrolik parametrelerindeki değişimlerden etkilendikleri gözlemlenmiştir. Su hızı, askıdaki katı maddelerin boyutunu ve konsantrasyonunu da etkilemektedir. Akarsu tabanının şekillenmesinde su hızının yine büyük önemi vardır. Sucul ekosistem için önemli olan çözünmüş gazların (O 2 ve CO 2 ) ve besin maddelerinin transferinde su hızı önemlidir. Su hızı, ayrıca bazı sucul türlerin solunum ve üreme faaliyetlerini de etkilemektedir. (Allan ve ark. 1993). Akarsudan göle geçişte su hızı difüzyon ve oksijen alma kapasitesinin düşmesine bağlı olarak doğal temizleme kapasitesi düşmekte, oluşan göl ortamı ötrofikasyon sürecine girmektedir. Göl su kalitesinde meydana gelen değişimler de sucul canlı yaşamını değiştirmektedir (Aras ve ark. 2008). 91

93 Besi elementleri fazlaca deşarj edildiği göl, rezervuar, akarsu, haliç ve sahil gibi tüm ortamlarda su kalitesinin bozulmasına ve zamanla da ötrofikasyona neden olur. Bununla birlikte ötrofikasyon su ortamının yapısına bağlı olarak farklı bir gelişme süreci izler. Örneğin göllerde ötrofikasyonu etkileyen temel faktör bekleme süresi ve sıcaklık tabakalaşmasıdır. Rezervuarlar, göller ve akarsular arasında geçiş özellikleri gösterir. Bekleme süresi göllere göre daha kısadır. Su girişi ise baraj tasarımına göre dipten veya yüzeyden olabilir. Akarsularda ise yapı akım değerlerine göre değişmektedir (Vollenweider,1981). Bir su ortamının ötrofikasyon açısından ele alınması aşamasında en önemli adımlardan biri trofik seviyenin doğru bir şekilde tespit edilmesidir. Göllerin trofik seviyelerinin belirlenmesi amacıyla kullanılan 3 temel parametre, Toplam fosfor, Klorofil-a ve Secchi diski derinliğidir. Bunun dışında hipolimnotik oksijen ihtiyacı, alkalinite, sediment canlılarının oranlarının kullanıldığı çeşitli parametreler de mevcuttur. Ötrofikasyon tedbirleri olarak; - Ötrofikasyonun ilk belirtilerinin tespit edildiği durumlar için uygulanılacak önlemler, önceden belirlenecektir. Bu amaçla aşırı çoğalmış fitoplankton türleri ile beslenen zooplanktonların kullanılması gibi biyolojik yöntemler tercih edilecektir. - Besi maddelerinin hava, toprak ve su ortamlarında taşınımıyla ilgili çalışmalar yürütülerek bu konuda ve fosfor yükünün değişmesine karşılık gölün vereceği tepkinin modellemesi yapılacaktır. Sedimentten kaynaklanan içsel besi maddesi kaynaklarının etkileri de bu çalışmalarda göz önünde bulundurulacaktır. Yukarıda da bahsedildiği gibi, suyun bekleme süresi ötrofikasyona en büyük etkenlerindendir. HES projelerinde hem rezervuarın baraj rezervuarlarına göre çok küçük olması hem bekleme süresinin çok daha kısa olması nedeniyle, Tüfekçikonak HES Projesi nin ötrofikasyon açısından önemli derecede olumsuz bir etki yaratması beklenmemektedir. Projenin Kurulacağı Su Kaynağının/Kaynaklarının Uzun Yıllara Ait Aylık Ortalama Değerleri (m 3 /sn), Akım Gözlem İstasyonları Ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yıllara Ait Aylık Akım Değerleri Proje sahasının sularını toplayan ve ana kolu oluşturan Mezit Deresi nin akımlarını ölçmek üzere Mezit vadisinin İnegöl ovasına çıktığı boğazda kurulan 1250 Nolu Aksudere Kınık akım gözlem istasyon EİE tarafından isletilmektedir. Su temini çalışmalarında kullanılan AGİ nin bilgileri aşağıda verilmiştir. Tüfekçikonak HES Projesi Revize Fizibilite Raporun da mevcut olan değerler DSİ 1. Bölge Tarafında onaylanmış verilerdir. EİE 1250 Aksudere Kınık AGİ Yeri: D ' 42 K Yağış Alanı: km2 Yaklaşık Kot: 334 m Gözlem Süresi: 1979 Uzun Süreli Ortalama Akım: 2.79 m3/s 92

94 Tablo 28. Proje Alanı Civarındaki Akım Gözlem İstasyonları Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak 2013 Tablo 29. Mezit Deresi-Kınık Akım Gözlem İstasyonları Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Yağış alanı : km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak

95 Tablo 30. Saçmalı Dere Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Yağış alanı : km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak

96 Tablo 31. Karaburun Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Yağış Alanı : 5.14 km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak

97 Tablo 32. Bıçkı Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Yağış Alanı : 1.79 km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak

98 Tablo 33. Bıçkı Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Yağış Alanı : 3.20 km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak

99 Tablo 34. Üçüncü Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m 3 /sn) Yağış Alanı : 5.14 km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak

100 Tablo 35. Boğakaya Regülatörü Aylık Ortalama Debileri (m3/sn) Yağış Alanı : km 2 Kot : m Kaynak: Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak 2013 Projenin Üzerinde Gerçekleştirilen Suyun Herhangi Bir Göl Ekosistemini Besleyip Beslemediği Hakkında Bilgi Tüfekçikonağı HES Projesinin su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sidir. Çalışma alanı ve genelinin denizden ortalama yüksekliği m olup maksimum 1905 m ve minimum ise 390 m arasında değişen bir topoğrafik yapıya sahiptir. Bursa Ovası sularını Marmara Denizi ne gönderirken, İnegöl Ovası nın suları Karadeniz e dökülür. Projenin üzerinde gerçekleştirilen su herhangi bir göl ekosistemini beslememektedir. 99

101 IV.2.5. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut Ve Planlanan Kullanımı, Varsa Havza Özelliği (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Elektrik Üretimi, Baraj, Göl, Gölet, Su Ürünleri Üretiminde Ürün Çeşidi Ve Üretim Miktarları), Proje Alanının İçme Ve Kullanma Suyu Temin Edilen Kıta İçi Yüzeysel Su Havzasında Kalıp Kalmadığı, Söz Konusu Derenin Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği, İçme Suyu Kaynaklarına Mesafeleri, Söz Konusu Dereden İçme Ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı, 1/ lik Topografik Haritada Gösterimi, Tüfekçikonak HES Projesinde Kullanılan Yüzeysel Su Kaynakları ve Debi Miktarları Tüfekçikonağı HES Projesinin su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sidir. Projenin membasında herhangi bir tesis bulunmamaktadır. Saçmalı Deresi, Uludağ ve uzantısı olan Tepel dağları ile Yirce dağlarının zirveleriyle sınırlanan kuzey yamaçlarından kaynaklanan çok sayıdaki küçük derelerin birleşmesinden meydana gelmektedir. Bu yan dereler genelde kuzey yönünde akmakta olup, Tüfekçikonağı köyünün membasında birleşerek Saçmalı Dere adını alır ve Karacaoba köyü içersinde Mezit Deresine katılır. Bu kesimden itibaren kuzey batı yönünde akışına devam eden Mezit Deresi İnegöl ovasını ulaşır. Mezit Deresinin Kınık maden suyu tesislerine ait köprüdeki Aksuderesi - Kınık AGİ kesitindeki yağış alanı yaklaşık 232,8 km 2 dir. Saçmalı Dere havzası genel olarak m ile m kotları arasında ve kar örtüsü yönünden verimli bölgeleri içermekte olup, akışlar daha ziyade kar erimeleri şeklinde oluşmaktadır. Özellikle üst kotlardaki kar havzaları doğal bir depolama görevi yapmakta olup, bahar aylarında yavaş yavaş akışa geçmektedir. Elmalı Deresi Tüfekçikonağı HES Projesinde yer alan Boğakaya Regülatör ün ana su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sinde yan kollarından biri olan Elmalı Deresi dir. Elmalı Deresi genellikle alt havza genelinde mevsimsel yağışlara ve yüksek kotlardaki karların erimesi ile oluşan bir dere olup yağış alanı ise km² dir Boğakaya Regülatör yerinde Elmalı Deresinin maksimum yüzey akışı, bölge genelinde etkin yağışların başlamasına ve yüksek kotlara düşen karların havaların ısınmasına bağlı olarak erimeye geçmesi ile oluşan yüzeysel beslenim sonucunda Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arasında gözlenmektedir. Elmalı Deresi nın Boğakaya Regülatör yerindeki, uzun yıllar ( ) aylık ortalama debi değerlerine göre akımının en fazla olduğu ay, 0.85 m3/sn ile Mart, en düşük ay ise akımın 0.1 m3/sn olduğu Eylül ayıdır yılları arasında aylık bazda yapılan ölçüm sonuçlarına göre uzun yıllar aylık ortalama debi değeri ise yaklaşık 0.42 m3/sn dir. Elmalı Deresi nde ölçülen debi değerindeki değişim süreci 1-kurak dönem ve 1- yağışlı dönemden olmak üzere 2 farklı periyottan oluşan bir salınım süreci göstermektedir. Bu durumda uzun yıllar aylık ortalama debi değerine (0.42 m3/sn) yakın veya yüksek akımın gözlendiği Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arası yağışlı, ortalama debi değerden daha düşük akımın gözlendiği diğer ayları (Haziran-Aralık arası ise kurak dönemi göstermektedir. Uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum debi miktarı Nisan ayında (1.67 m3/sn ) ve minimum debi miktarı ise Ağustos-Eylül ayında (

102 m 3 /sn) ölçülmüştür. Bu sonuçlar düşük akım dönemi ile yüksek akım dönemi içerisindeki farkın Boğakaya Regülatör yerinde Elmalı Deresinin maksimum yüzey akışı, bölge genelinde etkin yağışların başlamasına ve yüksek kotlara düşen karların havaların ısınmasına bağlı olarak erimeye geçmesi ile oluşan yüzeysel beslenim sonucunda Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arasında gözlenmektedir. Elmalı Deresi nın Boğakaya Regülatör yerindeki, uzun yıllar ( ) aylık ortalama debi değerlerine göre akımının en fazla olduğu ay, 0.85 m3/sn ile Mart, en düşük ay ise akımın 0.1 m3/sn olduğu Eylül ayıdır yılları arasında aylık bazda yapılan ölçüm sonuçlarına göre uzun yıllar aylık ortalama debi değeri ise yaklaşık 0.42 m3/sn dir. Elmalı Deresi nde ölçülen debi değerindeki değişim süreci 1-kurak dönem ve 1- yağışlı dönemden olmak üzere 2 farklı periyottan oluşan bir salınım süreci göstermektedir. Bu durumda uzun yıllar aylık ortalama debi değerine (0.42 m3/sn) yakın veya yüksek akımın gözlendiği Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arası yağışlı, ortalama debi değerden daha düşük akımın gözlendiği diğer ayları (Haziran-Aralık arası ise kurak dönemi göstermektedir. Uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum debi miktarı Nisan ayında (1.67 m3/sn) ve minimum debi miktarı ise Ağustos-Eylül ayında (0.05 m3/sn) ölçülmüştür. Üçüncü Deresi Tüfekçikonağı HES Projesinde yer alan Üçüncü Regülatör ün ana su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sinde yan kollarından biri olan Üçüncü Deresi dir. Üçünçü Deresi alt havza genelinde İkisular deresine bünyesine aldıktan sonra Saçmalı Deresine karışmaktadır. Dere yüksek kotlardaki karların erimesi ve yağmur sular ile oluşan bir dere olup, yağış alanı ise yaklaşık km² dir Üçüncü Regülatör yerinde Üçüncü Deresinin maksimum yüzey akışı, bölge genelinde etkin yağışların başlamasına ve yüksek kotlara düşen karların havaların ısınmasına bağlı olarak erimeye geçmesi ile oluşan yüzeysel beslenim sonucunda Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arasında gözlenmektedir. Üçüncü Deresi nin Üçüncü Regülatör yerindeki, uzun yıllar ( ) aylık ortalama debi değerlerine göre akımının en fazla olduğu ay, 0.23 m3/sn ile Nisan, en düşük ay ise akımın 0.02 m3/sn olduğu Eylül ayıdır yılları arasında aylık bazda yapılan ölçüm sonuçlarına göre uzun yıllar aylık ortalama debi değeri ise yaklaşık 0.10 m3/sn dir. Üçüncü Deresi nde ölçülen debi değerindeki değişim süreci 1-kurak dönem ve 1-yağışlı dönemden olmak üzere 2 farklı periyottan oluşan bir salınım süreci göstermektedir. Bu durumda uzun yıllar aylık ortalama debi değerine (0.10 m3/sn) yakın veya yüksek akımın gözlendiği Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arası yağışlı, ortalama debi değerden daha düşük akımın gözlendiği diğer ayları (Haziran-Aralık arası ise kurak dönemi göstermektedir. Uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum debi miktarı Nisan ayında (0.41 m3/sn ) ve minimum debi miktarı ise Ağustos-Eylül ayında (0.01 m3/sn) ölçülmüştür. 101

103 Bıçkı Deresi Tüfekçikonağı HES Projesinde yer alan Bıçkı Regülatörünün ana su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sinde yan kollarından biri olan Bıçkı Deresi dir. Bıçkı Deresi alt havza genelinde yüksek kotlardaki karların erimesi ve yağmur suları ile oluşan bir dere olup yağış alanı yaklaşık km² dir. Bıçkı Regülatör yerinde Bıçkı Deresinin maksimum yüzey akışı, bölge genelinde etkin yağışların başlamasına ve yüksek kotlara düşen karların havaların ısınmasına bağlı olarak erimeye geçmesi ile oluşan yüzelsel beslenim sonucunda Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arasında gözlenmektedir. Bıçkı Deresi nın Regülatör yerindeki, uzun yıllar ( ) aylık ortalama debi değerlerine göre akımının en fazla olduğu ay, 0.13 m3/sn ile Nisan, en düşük ay ise akımın 0.01 m3/sn olduğu Eylül ayıdır yılları arasında aylık bazda yapılan ölçüm sonuçlarına göre uzun yıllar aylık ortalama debi değeri ise yaklaşık 0.06 m3/sn dir. Bıçkı Deresi nde ölçülen debi değerindeki değişim süreci 1-kurak dönem ve 1- yağışlı dönemden olmak üzere 2 farklı periyottan oluşan bir salınım süreci göstermektedir. Bu durumda uzun yıllar aylık ortalama debi değerine (0.06 m 3 /sn) yakın veya yüksek akımın gözlendiği Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arası yağışlı, ortalama debi değerden daha düşük akımın gözlendiği diğer ayları (Haziran-Aralık) arası ise kurak dönemi göstermektedir. Uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum debi miktarı Nisan ayında (0.23 m 3 /sn ) ve minimum debi miktarı ise Temmuz-Aralık ayında (0.01 m 3 /sn) ölçülmüştür. Karaburun Deresi Tüfekçikonağı HES Projesinde yer alan Karaburun Regülatör ün ana su kaynağı 12 No lu Sakarya Havzası nda yer alan Mezit Deresinin yan kollarından biri olan Saçmalı Dere sinde yan kollarından biri olan Karaburun Deresi dir. Karaburun Deresi alt havza genelinde yüksek kotlardaki karların erimesi ve yağmur sular ile oluşan bir dere olup yağış alanı yaklaşık km² dir Karaburun Regülatör yerinde Karaburun Deresi nin maksimum yüzey akışı, bölge genelinde etkin yağışların başlamasına ve yüksek kotlara düşen karların havaların ısınmasına bağlı olarak erimeye geçmesi ile oluşan yüzeysel beslenim sonucunda Ocak, Şubat, Mart, Nisan, ve Mayıs ayları arasında gözlenmektedir. Karaburun Deresi nın Karaburun Regülatör yerindeki, uzun yıllar ( ) aylık ortalama debi değerlerine göre akımının en fazla olduğu ay, 0.65 m3/sn ile Nisan, en düşük ay ise akımın 0.04 m3/sn olduğu Eylül ayıdır yılları arasında aylık bazda yapılan ölçüm sonuçlarına göre uzun yıllar aylık ortalama debi değeri ise yaklaşık 0.16 m3/sn dir. Karaburun Deresi nde ölçülen debi değerindeki değişim süreci 1-kurak dönem ve 1-yağışlı dönemden olmak üzere 2 farklı periyottan oluşan bir salınım süreci göstermektedir. Bu durumda uzun yıllar aylık ortalama debi değerine (0.16 m3/sn) yakın veya yüksek akımın gözlendiği Ocak, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları arası yağışlı, ortalama debi değerden daha düşük akımın gözlendiği diğer ayları (Haziran-Aralık arası ise kurak dönemi göstermektedir. Uzun yıllar aylık ortalama debilerine göre maksimum 102

104 debi miktarı Nisan ayında (0.65 m3/sn ) ve minimum debi miktarı ise Ağustos-Ekim ayında (0.02 m3/sn) ölçülmüştür. Sulama Suyu, Kanallar ve Arklar Proje sahasındaki sulama suyu Karaburun deresinin sağ sahilinden alınan ve yaklaşık 1.5 km uzunluğunda önce kapalı sistem ile daha sonraları da açık bir sistem ile toprak bir kanaldan bazen cazibe ile bazen de motopomplar vasıtasıyla sulanmaktadır. Arazide yapılan yapılan etütler ve büro çalışmaları ve görüşmeler sonucunda söz konusu sulama sahasında 51.4 ha arazi belirlenmiş ancak bu arazilerin çoğunun sulanmadığı ve zamanla bir miktar arazinin de ormanlık alana dönüştüğü gözlenmiştir. Sulama sahasında beton kanallarla yapılan sulama bulunmamaktadır. Motopomplar vasıtasıyla alınan sulama suyunun parsellere iletimi tarla içi toprak kanallar ile olmaktadır. Proje sahasında tarımı yapılan hububat, sebze, meyve, ve mısır bitkilerin tamamı salma sulama yöntemi ile sulanmaktadır. Karaburun deresinin su miktarı yaz aylarında (özellikle tarımsal sulamanın yapıldığı aylarda) azalmaktadır. Değirmenler ve Diğer Su Kullanımları Yerinde yapılan etütler sonucunda saçmalı dere ve diğer söz konusu dereler üzerinde su ile çalışan değirmen tesislerinin bulunmadığı tespit edilmiştir. DSİ I. Bölge Müdürlüğünün tarih ve sayılı yazılarında: Karaburun deresi üzerinde Kurşunlu Belediyesi ve Mezit grup köylerine ait içme suyu ihtiyaçlarının karşılandığı Subaşı Kaynağının koordinatları belirtilen kesimindeki kaya çatlaklarında Karaburun deresi tarafından beslendiği ve dolayısı ile Q=25 l/s olarak belirlenen kaynak suyu miktarının Karaburun regülatörü için mansap su hakkı olarak alınmasının gerektiği belirtilmektedir. Bursa İl Özel İdaresi Genel Sekreterliği Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığının tarih ve sayılı yazılarında da: İnegöl İlçesi, Kurşunlu Beldesi ile Mezit grubu köyleri içme suyu ihtiyacının Sulhiye deresi kenarındaki Q=25 l/s debili Subaşı kaynağından ( Karaburun deresi suyunun kaya boşluğundan Subaşı kaynağına boşaldığı ) sağlandığı ifade edilmektedir. İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı içme suyu projesi görüş yazısı Ek 27 de verilmiştir. Tüfekçikonağı HES projesi kapsamında Grup köyleri ve Kurşunlu beldesi içme suyu ihtiyacının karşılanması için 25 l/s debili su miktarının içme suyu olarak ayrılması gerekmektedir. Proje sahasında su kullanım haklarına konu olacak araziler için sulama suyu ihtiyacını belirleyen bitki dağılımı, ortalama enlem derecesi ve ortalama yükseklik belirlenerek bitki sulama suyu ihtiyacı, etüt edilen yılda tespit edilen bitki desenine bağlı olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca Boğakaya, Bıçkıdere, Üçüncü regülatörlerinde regülatör ile su alma yapısı arasındaki iletim kanalları ile ilgili olarak sulanan bir saha olmadığı için herhangi bir su hakkı bulunmamaktadır. 103

105 Proje kapsamında Mansap Su Kullanım Hakları Raporu hazırlanması aşamasında yapılan çalışmalar sonucunda yaklaşık 514 da (51,4 ha). arazi tespit edilmiştir, bunun proje sahasında yapılan çalışmaya göre, % 20.mısır, %50 hububat, %15 sebze ve kalan %15 meyve olarak tespit edilmiştir. Tablo 36 da gösterilmiştir. Aylar itibarı ile sulama için bırakılması gereken su miktarı Tablo 37 de verilmiştir. Tablo 36. Mevcut Sulama Sahasındaki Sulanan Arazi Miktarı ve Dağılımı BİTKİ ÇEŞİDİ EKİM SAHASI (ha) DAĞILIM % YETİŞTİRME SÜRESİ HUBUBAT /10-05/07 SEBZE /04-25/10 MEYVE /5-25/09 MISIR /07-25/10 TOPLAM Tablo 37. İnegöl Tüfekçikonağı HES Projesi için Salma Sulama Yöntemine Göre Bitki Su Tüketimleri ve Aylar İtibarı ile Sulama İçin Bırakılması Gereken Su Miktarı : Alan 51,4 Ha Aylar Bitki Sulama İhtiyacı (mm) Çiftlik İhtiyacı (mm) Randıma n 0,58 Çiftlik İhtiyacı (m 3 /ha) Randıman 0,58 Sulama Suyu İhtiyacı (mm) Randıman 0,85 Sulama Suyu İhtiyacı (m 3 /ha) Randıman 0,85 Modül (l/s/ha) Toplam Su İhtiyacı (m 3 ) Mayıs 30,41 50,68 506,78 59,62 596,21 0, ,19 16,96 Haziran 34,55 57,58 575,80 67,74 677,41 0, ,87 20,05 Temmuz 35,37 58,94 589,45 69,35 693,47 0, ,36 20,05 Ağustos 41,01 68,36 683,56 80,42 804,19 0, ,37 23,13 Eylül 10,31 17,38 171,79 20,21 202,11 0, ,45 6,17 Ekim Toplam 151,64 252, ,38 297, , ,24 Bırakılacak Su Miktarı (l/s) Proje kapsamında Mansap Su Kullanım Hakları Raporu hazırlanması aşamasında; Salma sulama yöntemine göre 51,4. hektarlık tarımsal araziler için Blanney Cridd le yöntemine göre hesaplanan bitki su tüketimleri, sulama sezonundaki aylara göre ( l /s), ve tüm saha için toplam ( m 3 ) olarak etüt edilen yıl itibariyle verilmiştir. Hesaplanan modüle göre mayıs ayında bırakılacak su miktarı 16,96 l /s, haziran ayında bırakılacak su miktarı 20,05 l /s, temmuz ayında 20,05 l / s, ağustos ayında 23,13 l / s ve eylül ayında 6,17 l / s olarak hesaplanmıştır. Su kullanım hakları, sadece tarımsal sulamanın gerçekleştiği aylar için geçerli olup, yılın diğer aylarında söz konusu olmamaktadır. 104

106 Etüt sahası için, çiftlik içi randımanının 0,58 ve diversiyon randımanının 0,85 olarak kabul edildiği Blanney Criddd le metoduyla yapılan çalışmalarda, mayıs, haziran, Temmuz, ağustos ve eylül ayları için sulama suyu ihtiyacı toplam ,24 m 3 olarak hesaplanmıştır. Karaburun Regülatöründen bırakılmasına karar verilen aylara göre su miktarları Tablo 38 de verilmiştir. Su Kullanım Hakları Raporu DSİ 1. Bölge Müdürlüğü ne onaylatılmış olup Ek-21 de sunulmuştur. Tablo 38 Tüfekçikonağı Regülatörü ve HES Projesinde Aylara Göre Regülatörlerden Bırakılacak Toplam Su Miktarları ( l / s )* Sulama Suyu İhtiyacı ( l / s ) İnegöl Grup Köyleri İçme Suyu İhtiyacı ( l / s ) Regülatörden Bırıkılacak Toplam Su Miktarı l/s Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs 16, ,96 Haziran 20, ,05 Temmuz 20, ,05 Ağustos 23, ,13 Eylül 6, ,13 Ekim Kasım Aralık (*) Tablodaki değerler mevcut durumda Karaburun Deresinden kullanılan sular olup talep edilmesi durumunda Regülatörden dere yatağına bırakılacaktır. Tüfekçikonağı HES regülatör ilavesi ve proje değişikliği projesi için hazırlanarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ne sunulan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu için tarih ve sayılı yazı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğün değerlendirmesi neticesinde; Tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Boğakaya Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos- Eylül-Ekim-Kasım ayları içinde 0,05 m 3 /s, Aralık ayı süresince 0,06 m 3 /s, Ocak ayı süresince 0,07 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,10 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,13 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,15 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,09 m 3 /s, Üçüncü Regülatörü için çevresel akış miktarının Temmuz-Ağustos-Eylül-Ekim- Kasım-Aralık ayları içinde 0,012 m 3 /s, Ocak ayı süresince 0,017 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,024 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,032 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,036 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,023 m 3 /s, Haziran ayı süresince 0,013 m 3 /s, Bıçkı Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül- Ekim-Kasım-Aralık-Ocak ayları içinde 0,007 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,009 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,012 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,014 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,009 m 3 /s, 105

107 Karaburun Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos- Eylül-Ekim-Kasım-Aralık-Ocak ayları içinde 0,023 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,030 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,039 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,045 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,028 m 3 /s olması uygun görülmüştür. HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu Ek-19 da sunulmuştur. Ayrıca Proje alanında; Kurşunlu Beldesi ve Mezit grubu köyleri(osmaniye, Eskikaracakaya, Rüştiye, İhsaniye, Yaniköy, Kınık ve Özlüce) içme suyu ihtiyacını Sulhiye Deresi kenarındaki Q=25,00 lt/sn debili Subaşı kaynağından karşıladığı, Mezit grubu köylere 2004 yılında yapılan tadilat projesiyle Q=10,00 lt/sn su isale edildiği, Kurşunlu Beldesine ise belediyeden alınan verilere göre Q=11,00 lt/sn suyun projelendirildiği Bursa İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı nın tarih ve sayılı yazısı ve tarih ve Sayılı Devlet su İşleri Genel Mdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü yazısı ile tarafımıza bildirilmiştir. Kullanılacak su miktarları bu değerler dikkate alınarak projelendirilecektir. Projenin faaliyeti sırasında raporda belirtilen etkilerin yüksek boyutlarda olmayacağı düşünülmektedir. Bu bakımdan olumsuz çevresel etkilere karşı alınacak önlemler ile yönetmeliklerin ve tüzüklerin belirlemiş olduğu sınırlara yaklaşılmayacaktır. Proje ile ilgili olarak proje alanı ve çevresi hidrometeroloji haritası şekil 53 de, Proje alanı ve çevresinde Orman ve Su İşleri Bakanlığı Vertabanı Geodata dan yararlanılarak hazırlanan su katmanlarını gösterir haritalar Şekil 54 ve 55 de sunulmuştur. 106

108 Şekil 53.Proje Alanı ve Çevresi Hidrometeoroloji Haritası 107

109 Şekil 54. Proje Alanı ve Çevresi Su Katmanları Haritası 108

110 Şekil 55.Proje Alanı ve Çevresi Su Katmanlarına ait Açıklama 109

111 IV.2.6. Toprak Özellikleri Ve Kullanım Durumu (Toprak Yapısı, Arazi Kullanım Kabiliyeti, Sınıflaması, Taşıma Kapasitesi, Toprak İşleri İçin Kullanımı, Doğal Bitki Örtüsü Olarak Kullanılan Mera, Çayır Vb.), Tüfekçikonağı HES ilave regülatör proje değişikliği projesi Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik alandır. Proje sahası işlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı olarak uygun olan arazilerde orman rejimindeki arazi sınıfına girmektedir. Proje alanının Arazi Varlığı Haritasındaki yeri Tablo 56 da sunulmuştur. 1/ ölçekli Arazi Varlığı Haritası ve Lejantı Ek-4 de sunulmuştur. Şekil 56.Proje Alanı Arazi Varlığı Haritasındaki Yeri Proje Alanı VII. Sınıf arazidir. Yedinci sınıf arazi, çok meyilli, erozyona fazla uğramış, taşlı ve arızalı olup, yüzlek, kuru, bataklık veya diğer bazı elverişsiz toprakları ihtiva eder. Çok fazla ihtimam gösterilmek şartıyla çayır veya orman olarak kullanılabilir. Üzerindeki bitki örtüsü azalırsa erozyon çok şiddetlenir. Şekil 57. Proje Alanı Arazi Örtüsü 110

112 IV.2.7. Tarım Alanları (Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Sulu Ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü, Ürün Desenleri Ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları, Ürünlerin Ülke Tarımındaki Yeri Ve Ekonomik Değeri), İnegöl İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan verilere göre İnegöl ün toplam kültür arazisi ha, orman arazisi ha, çayır-mera arazisi ha, göl-bataklık-kayalık ve meskun yerler ha alana sahiptir. İnegöl de toplam dekar tarım alanı bulunmaktadır. Tarım alanının yaklaşık %66 sı tarla alanı, %5 i sebze bahçeleri alanı ve %29 u meyve alanı olarak kullanılmaktadır. Ortalama dekarlık tarım alanı ise nadasa bırakılmıştır. İnegöl İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan verilere göre İnegöl deki tarımsal üretimin toplam değerinin %82 sini ,63 TL değeriyle bitkisel üretim oluştururken, geri kalan %18 lik kısmını ,00 TL değeriyle hayvansal üretim oluşturur. İnegöl de gerçekleşen toplam tarımsal ve hayvansal üretimin toplam değeri ise ,63 TL dir. Tablo 39. Meyvelerin Üretim Alanları ve Miktarları ÜRÜN ADI ÜRETİM ALANI (Da) ÜRETİM (ton) Armut Şeftali Kiraz Elma Ceviz Erik Kestane Üzüm (sofralık) Nektarin Şekil 58. Meyvelerin Üretim Alanları ve Miktarları Grafiği 111

113 İnegöl de üretilen çeşitli meyveleri üretim (ton) ve üretim alanı (Da) açısından karşılaştırdığımızda armut, şeftali, kiraz, elma, ceviz, erik, kestane, üzüm, nektarin arasında armudun ton üretimle ilk sırada olduğu görülmektedir. Üretim alanı açısından yapılan kıyaslamada da armut dekar üretim alanı ile yine birinciliğini korumaktadır. Üretim miktarı açısından ikinci sırada ton üretim ile şeftali gelirken, üçüncü sırada ton üretim ile elma, dördüncü sırada ton üretim ile erik, beşinci sırada ton üretim ile kiraz, altıncı sırada ton üretim ile ceviz, yedinci sırada ton üretim ile üzüm, sekizinci sırada ton üretim ile kestane, dokuzuncu ve son sırada ise ton üretim ile nektarin yer almaktadır. Tablo 40. Sebzelerin Üretim Alanları ve Miktarları ÜRETİM ALANI (Da) ÜRETİM (Ton) Patates Domates (sanayi) Domates (sofralık) Karpuz Soğan (kuru) Lahana (beyaz) Biber (sivri, çarliston) Bal kabağı Şekil 59. Sebzelerin Üretim Alanları ve Miktarları Grafiği İnegöl de üretilen çeşitli sebzeleri üretim (ton) ve üretim alanı (Da) açısından karşılaştırdığımızda patates, karpuz, soğan (kuru), biber (sivri, çarliston), lahana (beyaz), domates (sofralık), domates (sanayi), bal kabağı arasında ton üretimle patatesin ilk 112

114 sırada olduğu görülmektedir. Üretim alanı açısından yapılan kıyaslamada da patates dekar üretim alanı ile yine birinciliğini korumaktadır. Üretim miktarı açısından ikinci sırada ton üretimle domates (sanayi), üçüncü sırada ton üretimle domates (sofralık), dördüncü sırada 600 ton üretimle karpuz, beşinci sırada 410 ton üretimle soğan (kuru), altıncı sırada 392 ton üretimle lahana (beyaz), yedinci sırada 387 ton üretimle biber, sekizinci sırada 106 ton üretimle bal kabağı yer almaktadır. Üretim alanı açısından ise ikinci sırada dekar üretim alanı ile domates (sanayi) gelirken, üçüncü sırada 900 dekar üretim alanı ile domates (sofralık), dördüncü sırada 343 dekar üretim alanı ile karpuz, beşinci sırada 234 dekar üretim alanı soğan (kuru), altıncı sırada 131 dekar üretim alanı ile lahana (beyaz), yedinci sırada 221 dekar üretim alanı ile biber, sekizinci ve son sırada 106 dekar üretim alanı ile bal kabağı yer almaktadır. Tablo 41. Tahıl Üretim Alanları ve Miktarları ÜRÜN ADI EKİM ALANI (Da) ÜRETİM(Ton) Buğday (Ekmeklik) Mısır (Silaj) Ayçiçeği (Yağlık) Şekerpancarı Yonca Fiğ Arpa Ayçiçeği (Çerezlik) Yulaf (Yeşil ot) Şekil 60. Tahıl Üretim Alanları ve Miktarları Grafiği İnegöl de üretilen çeşitli tahılları üretim (ton) ve ekim alanı (Da) açısından karşılaştırdığımızda buğday (ekmeklik), ayçiçeği (yağlık), mısır (silaj), fiğ, yonca, ayçiçeği 113

115 (çerezlik), yulaf (yeşil ot), arpa, şekerpancarı arasında buğdayın ton üretimle ilk sırada olduğu görülmektedir. Ekim alanı açısından yapılan kıyaslamada dekar ekim alanı ile buğday yine birinciliğini korumaktadır. Üretim miktarı açısından ikinci sırada ton üretimle mısır (silaj), üçüncü sırada ton üretimle ayçiçeği (yağlık), dördüncü sırada ton üretimle şekerpancarı, beşinci sırada ise ton üretimle yonca, altıncı sırada ton üretim ile fiğ, yedinci sırada ton üretim ile arpa, sekizinci sırada, ton üretim ile ayçiçeği (çerezlik), dokuzuncu ve son sırada ise 664 ton üretim ile yulaf (yeşil ot) yer almaktadır. Ekim alanı açısından ise ikinci sırada dekar ekim alanı ile ayçekirdeği (yağlık), üçüncü sırada dekar ekim alanı ile mısır (silaj), dördüncü sırada dekar ekim alanı ile fiğ, beşinci sırada dekar ekim alanı ile yonca, altıncı sırada dekar ekim alanı ile arpa, yedinci sırada dekar ekim alanı ile ayçiçeği (çerezlik), sekizinci sırada dekar ekim alanı ile yulaf (yeşil ot), dokuzuncu ve son sırada 555 dekar ekim alanı ile şeker pancarı yer almaktadır. Tüfekçikonak HES Projesi; Tahtaköprü Beldesine bağlı Tüfekçikonağı köyünde yapılması planlamaktadır. Tahtaköprü arazisinin %59 u orman, %15 açık alan, %16 ziraat alanı %5 çayırmera ve %5 de gölet-akarsu alanlarından oluşur. Ekilebilir alanların azlığı yanında arazilerin engebeli olması, halkı genç ve güzel ormanlarla kaplı Domaniç dağlarına yönlendirir. Orman envali alım-satımı yapılmaya başlamıştır. Tahtaköprü nün toplam arazisi m² dir. IV.2.8. Orman Alanları (Ağaç Türleri Ve Miktarları (m 2 ), Kapladığı Alan Büyüklükleri Ve Kapalılığı Bunların Mevcut Ve Planlanan Koruma Ve/Veya Kullanım Amaçları, 1/ Ölçekli Memleket Ve Meşcere Haritası), Varsa 1/ Ölçekli Orman Kadastro Haritası, Proje alanı; Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik alandır. Proje alanı hazine (orman-dere yatağı) arazisidir. Proje alanı içerisinde bulunan orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' Bursa Orman Bölge Müdürlüğü nden alınmıştır tarih ve sayılı yazı ile İnegöl İşletme Müdürlüğü sınırlarında kalan 71605,38 m² lik ormanlık alan için tarih ve 150 sayılı olur ile tarihine kadar izin alınmıştır. Projeye ait Orman İzni Ek 14 de verilmiştir. Orman Genel Müdürlüğü nden 1/ Ölçekli Mesçere Haritaları temin edilmiş olup, proje üniteleri üzerine işlenmiştir. 1/ Ölçekli Meşçere Haritası, 1/ Ölçekli Orman Kadastro Haritası ve 1/ Ölçekli Memleket haritası ÇED İnceleme Değerlendirme Raporu ekinde Ek 38 de sunulmuştur. Proje ünitelerinin mesçere tipleri ise Tablo 42 de verilmiştir. 114

116 Tablo 42. Proje Ünitelerinin Meşçere Tipleri Ünite Santral Binası Yükleme Havuzu Cebri Boru İletim Kanalları Meşcere Tipi Knc3, Kncd2, Knbc3 Knc3 KnGcd3, KnGd2, Kncd3,Knd2, Kncd2 Boğakaya Regülatörü Knd1/ab 3, Kncd3 Üçüncü Regülatörü Knd2 Üçüncü Derivasyonu Knd1/ab 3 Bıçkı Regülatörü KnGcd3 Bıçkı Derivasyonu KnGcd3 Karaburun Regülatörü KnGcd3, KnGd3 Karaburun Derivasyonu KnGcd3, KnGd3, KnGd1 Proje alanının mevcut ağaç cinsleri; kayın ve göknardır. Proje alanı %71 ve daha fazla kapalılıktadır. Projenin inşaatı aşamasında 175 adet ağaç kesilmesi planlanmaktadır. Proje alanı orman yangınları açısından hassasiyet derecesi 4. derecededir. Yangın söndürme teçhizatı bulunacaktır. Projede orman yollarının kullanılması halinde orman yollarının bakım ve onarımı faaliyet sahibi tarafından yapılacaktır. IV.2.9. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit Ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan Ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar, Projenin Korunan Alanlara Uzaklıklarının 1/ lik Ölçekli Haritada Gösterilmesi), tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği, Ek-V te yer alan duyarlı yöreler listesi uyarınca; Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" Proje alanı milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiat koruma alanı içerisinde bulunmamaktadır. Proje Alanına güneybatısında 8.38 km uzaklıkta Kozaliç Domaniç Tabiat Koruma Alanı, batısında 5.26 km uzaklıkta D tipi Muhafaza Ormanı bulunmaktadır. Proje ile ilgili Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Tabiat Varlıklarını Koruma Şube Müdürlüğü nün görüş yazısı Ek 36 da sunulmuştur. 115

117 b)1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" Proje alanında yaban hayatı koruma sahaları ve yaban hayvanı yerleştirme alanları bulunmamaktadır. c)21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı Kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, Proje alanında herhangi bir doğal sit ve korunması gerekli tabiat varlığı tescil kaydı bulunmamaktadır. Ancak, herhangi bir tabiat varlığına (fosil kalıntısı, yer altı mağarası vb.) rastlanılması durumunda Tabiat Varlıklarını Koruma Şube Müdürlüğü ne haber verilecektir. d)22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, Proje alanında Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır.proje süresince yapılacak çalışmalar kapsamında, su ortamındaki canlıların projenin olası zararlarından korunması için 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve ilgili yönetmelikleri uyarınca gerekli önlemler alınacaktır. e)31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar; Proje ait santral binası ve yükleme havuzunun İnegöl Su Temini Master Planı bünyesinde İnegöl ilçesine içmesuyu temini amacıyla yapılması planlanan Tüfekçikonağı Regülatörü Orta Mesafeli Koruma Alanında kaldığı, 2 Nolu, 3 Nolu ve 4 Nolu regülatörlerin Tüfekçikonağı Uzun Mesafe (ilk 3 km içi) Koruma Alanında kaldığı, 1 Nolu Regülatörün ise Tüfekçikonağı Uzun Mesafe (ilk 3 km dışı) Koruma Alanında kaldığı belirlenmiş olup, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin içme suyu temin edilen tesis veya rezarvuarların korunma alanlarına ilişkin hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca Sulhiye Deresi kenarında bulunan ve isale hatlarıyla etraf köylere içme ve kullanma suyu temin eden Subaşı kaynağının zarar görememesi için arıtılsa dahi içme ve kullanma suyu rezervuarına atıksuların deşarjına izin verilmeyecektir. Her türlü katı atık ve artıklar bu tür su kaynaklarına atılmayacaktır. Akaryakıt ile çalışan araçların kaynağın yakınında faaliyet göstermesine izin verilmeyecektir. f)2/11/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", Proje alanında hassas kirlenme bölgeleri bulunmamaktadır. 116

118 g)9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar Proje alanında Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. h)18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, Proje alanında Boğaziçi Kanununa göre koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır ı)31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler, Proje alanı olan m 2 lik arazinin tamamı ormanlık alandır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmayıp, 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince tarih ve sayılı yazı ile tarihine kadar 71605,38 m 2 lik alan kiralanmıştır. j)4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Proje alanı herhangi bir deniz veya göle kıyı değildir. k)26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, Faaliyet alanı ve çevresindeki 3 km lik alanda zeytinlik veya aşılanmış yabani zeytin ağacı bulunmamaktadır. l)25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, Proje alanında mera sayılan alanlar bulunmamaktadır. m)17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar. Tüfekçikonağı HES Projesi faaliyetinin Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinin 23. Maddesi gereğince Ek-2 listesinde yer almakta olup Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü nden tarih ve sayılı Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi alınmıştır. Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi Ek 16 da sunulmuştur. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar a)20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" 117

119 Proje arazisi ve çevresinde "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", bulunmamaktadır. b)12/6/1981 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, Proje alanında Barcelona Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır. I) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Akdeniz'de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol gereği ülkemizde Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiş alanlar: Proje alanında Akdeniz'de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol gereği ülkemizde Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. II) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan Akdeniz'de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit listesinde yer alan alanlar: Proje alanının yukarıda belirtilen alanlarla ilişkisi bulunmamaktadır. III) Cenova Deklarasyonu nun 17. maddesinde yer alan Akdeniz'e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar: Proje alanının yukarıda belirtilen alanlarla ilişkisi bulunmamaktadır. d) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar: Proje alanında 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. e) 27/07/2003 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar; 27/07/2003 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. 118

120 3. Korunması gereken alanlar Proje alanında aşağıdaki korunması gereken alanlar içerisinde yer alan sahalar bulunmamaktadır. a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar v.b.), Proje alanı 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planında ormanlık alanda kalmaktadır. İlgili Plan hükümlerine göre çalışma yapılacaktır. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, Proje alanı VII. Sınıf arazisi olup, çok sığ (20-0) toprak derinliğinde %20-30 ve üstü eğimde kireçsiz kahverengi orman toprakları ile kaplı alandır. Doğal olarak kullanılan alan; İşlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı sayıda uygun olan arazilerle orman rejimindeki arazidir. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketlerinin çekilme devresinde derinliği 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, Tüfekçikonağı HES regülatör ilavesi ve proje değişikliği projesi Karaburun deresi, Bıçkı Deresi, Üçüncü deresi, İkisular ve Bogakaya deresi suları kullanılacak olup, faaliyet Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinin 23. Maddesi gereğince Ek-2 listesinde yer almaktadır. Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü ne izin için başvuruda bulunulmuştur tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. d) Göller, akarsular, yer altı suyu işletme sahaları, Proje alanı Karaburun deresi, Bıçkı Deresi, Üçüncü deresi, İkisular ve Bogakaya deresi ve çevresinde Akçasu Deresi, Değirmen Deresi, Kokar kuru deresi, Ulfanın Deresi, Eskibıçkı Deresi, bulunmaktadır. Proje çevresinde göl ve yeraltısuyu işletme sahası bulunmamaktadır. e) Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar: Proje alanı ve çevresinde bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama 119

121 ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. IV Flora Ve Fauna (Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler, Nadir Ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler Ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, Bölgedeki Dağılımları, Endemizm Durumları, Bolluk Miktarları, Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları Ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her Bir Türün Kim Tarafından Ve Ne Zaman, Hangi Yöntemle (Literatür Gözlem Vs.) Tespit Edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, Mak Kararları, Cıtes Gibi Uluslararası Anlaşmalara Göre Durumu, Türlerin Projeden Ne Şekilde Etkileneceği, Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi. Projeden Ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat Ve İşletme Aşamasında). Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi Ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Flora İçin Türkiye Bitkileri Veri Servisi (Tubives) Kullanılarak Kontrol Yapılması, (Arazi Çalışmaları Yapılarak Belirlenmeli, Literatür Çalışmaları İle Doğrulanmalı) Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü sınırları içerisinde kalan Karaburun, Bıçkı, Üçüncü, Boğakaya Regülatörleri ve HES Projesi, Saçmalı Dere Sol sahilinde Karaburun, Bıçkı, Üçüncü, Elmalı ve İkisular Dereleri üzerinde enerji amaçlı planlanan bir projedir. Proje alanının floral yapısını ve florayı oluşturan bileşenlerin karşı karşıya bulundukları riskler ve koruma statülerini belirleyebilmek amacıyla 2013 yılı içerisinde, HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu kapsamında, arazi gözlemleri ve literatür çalışmalarına dayalı olarak Ekolojik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Ayvaz ÜNAL, Hidrobiyolojik Değerlendirme Doc. Dr. Tahir ATICI ve Hidrojeolojik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ tarafından hazırlanmış olup, Ek-19 da verilen HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu nda tarafından irdelenmiştir. Proje Alanı Ekolojik Yapısı Anadolu yarımadası topografik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından dolayı 3 floristik bölgenin etkisi altındadır. Bunlar; Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa-Sibirya Bölgesidir. HES Projesinin yer aldığı Bursa İli, İnegöl İlçesi Avrupa-Sibirya Floristik Bölgesi sınırları içinde yer almaktadır. 120

122 Şekil 61. Türkiyedeki Fitocoğrafik Bölgeler(Filiz,Z.,2007 de değiştirilmiştir.) Proje Alanı ve Çevresinin Vejetasyon Tipleri Faaliyet alanında aşağıdan yukarıya doğru sıcaklık ve yağışa göre bir vejetasyon tabakalaşması görülmektedir; m. Yüksekliğe kadar Defne, Kızıl ağaç, Mazı meşesi, Çınar, Erguvan, Kestane, Ihlamur, Akçaağaç, Karayemiş ve Makilerin yer aldığı orman kuşağı (Lauretum) m. ler arasında Gürgen, Kara ağaç, Fındık, Ceviz, Meşe, Kayın, Titrek kavak, Karaçam, Ihlamur, Akça ağaç, Kara yemiş ve Kestanelerin yer aldığı sıcak altı yapraklı orman kuşağı (Castanetum) m. ler arasında Karaağaç ın hakim olduğu bunun yanı sıra Meşe, Gürgen, Kayın, Titrek kavak ve Kızılcık ağaçlarının hakim olduğu orman kuşağı (Pinatum) m. ler arasında Kayın, Gürgen, Titrek kavak, Üvez, Göknar ve Kara çamların hakim olduğu serin üstü yapraklı orman kuşağı (Fagetum) m. ler arasında Göknar, Kayın, Karaçam, Ardıç ve Titrek kavakların oluşturduğu ibreli orman kuşağı (Abietum). Alanda 3 bitki birliği hakim durumdadır. Bunlar; Kayın, Çam ve Meşe dir. Dominant durumda Kayın birliği klimaks vejetasyon durumuna ulaşmıştır. Baskın kayın ağaçları nedeniyle orman zemini iyice gölgelendiği için zemin florası çok fakirleşmiş ve hatta bazı kesimlerde zemin tamamen bitkisiz kalmıştır.zeminde gazel tabakası çok kalın bir ölü tabaka oluşturmuştur. Genellikle Kayın yaprakları diğer bitki türlerinin yapraklarından daha ağır ayrışmakta ve devamlı olarak toprağa H+1 iyonu vermektedir. Bu nedenle birçok bitkinin tohumu bu kalın örtü tabakası üzerinde çimlenememekte ve çimlenenler de gelişememektedir. Alanda herhangi bir dış müdahale olmadığından baskın olan Kayın ağaçları gölge yoğunluğunu artırarak diğer türlerin yer, su ve besin isteklerini kısıtlayarak toprağı asitleştirip podsollaştırmak suretiyle etkisi gittikçe artmıştır. Bu durum genç Kayın fidelerini bile oldukça etkilemektedir. Faaliyet alanında bulunan Riparian Vejetasyon tipi; bu vejetasyon tipi tamamen suya ve neme bağlı olarak gelişir. Dereler boyunca Salix alba, Platanus orientalis, 121

123 Euphorbia stricta, Carex tritis, Orchis mascula, Plantago maritima, Mentha aquatica, Alchemilla ellenbergina, Rubus sancthus, Tamarix smyrensis, Carex divulsa, Carex falcata, Rosa canina, Fragaria sp., Bellis perennis ve Equisetum türleri mevcuttur. FLORİSTİK DEĞERLENDİRME Proje alanında yapılan arazi çalışmaları sırasında alandan bitki örnekleri toplanmıştır. Toplanan bu yaş bitki örnekleri yönteme uygun olarak kurutulmuştur. Kurutulan bitki örneklerinin tanımlanmasında "Flora of Turkey And East Aegean Islands" adlı kaynaktan yararlanılmıştır. Literatür taraması ve arazi gözlemleri sonucu tespit edilen Floristik tür listesi Ek 19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Bölüm 1 Tablo 1.1'de verilmiştir. Tablo 1.1'de familya adı, tür adı, yaygın olarak kullanılan Türkçe adı, fitocoğrafik bölge, endemizm ile IUCN tehlike kategorisi sırası takip edilmiştir. Faaliyet alanı yakın çevresinde yapılan flora ve vejetasyon çalışmaları literatürden taranmış ve arazi gözlemlerimiz ile birleştirilerek yorumlanmıştır.davis tarafından Türkiye Florasında kullanılan kareleme sistemine göre araştırma alanı B2 kareleri içinde yer almaktadır. Gerçekleştirilen literatür taraması ve arazi çalışmalarına dayanılarak proje alanı ve çevresinde 129 tür ve tür altı takson tespit edilmiş ve Ek-19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Bölüm 1 Tablo 1.1'de verilmiştir. Toplanan bitkilerin büyük bitki gruplarına göre dağılımları Ek-19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Bölüm 1 Tablo 1.2'de, Türlerin fitocoğrafik bölgelere göre dağılımları Ek-19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Bölüm 1 Tablo 1.3'te ve Fitocoğrafik bölge spektrumu Ek-19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Bölüm 1 Şekil 1.5'te verilmiştir. Faaliyet alanı ve çevresinin içinde bulunduğu bölgede endemik tür tespit edilememiştir. Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan bitki türü sayısı 1 dir. Proje alanında zemin florası fakir olduğu için ağaç ve çalı formundaki bitkiler zarar görecektir. Bu durum klimax safhasındaki bir orman ekosisteminde kalıcı zararlar meydana getirmeyecektir. Bern Sözleşmesi İle Koruma Altındaki Bitki Türleri: Türkiye Bern Sözleşmesi olarak bilinen Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamları Koruma Sözleşmesi ne tarihinde üye olmuştur. Sözleşmenin amacı bitki ve hayvan türlerini ve bunların doğal yaşam ortamlarını korumak ve bu amaçla üye ülkeler arasında işbirliği yapmaktır. Sözleşmeye imza atan ülkeler tehlike altında bulunan bitki ve hayvan türlerini ve doğal yaşam ortamlarını korumak amacıyla gerekli yasal ve idari önlemleri almakla yükümlüdür. Alanda Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan 1 adet bitki türü bulunmaktadır. Bern kapsamında yer alan bitki türü: 122

124 Fam: PRIMULACEAE Tür: Cylamen coum miller. var.coum. olup endemik değildir. Bu türün yayılış alanları dikkate alındığında güncel halde tehdit altında olduğu söylenemez. İnşaat ve İşletme Aşamasında alınacak Önlemler İnşa sürecinde sıyrılan toprak katmanlarına da dikkat edilerek daha sonra restorasyon çalışmalarında kullanılmak üzere muhafaza edilecektir.. Tüm inşaat çalışmaları sırasında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanun kapsamındaki tüm yönetmeliklere mutlaka uyulacaktır. İnşaat aşamasından sonra yeniden bitkilendirme yapılacak olup doğal bitki örtüsüne uygun bitki türleri ile gerçekleştirilecektir. FAUNİSTİK DEĞERLENDİRME Tüfekçikonak HES proje sahası sınırları içerisinde ve yakın çevrede yaşayan karasal fauna bileşenlerini, bu bileşenlerin bazı özelliklerini ve faaliyetin karasal fauna üzerine olası etkileri ile alınması gereken önlemleri belirleyebilmek amacıyla proje alanı sınırları içerisinde ve yakın çevrede 2013 yılı içerisinde HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu hazırlayan Yrd. Doç. Dr. Ayvaz ÜNAL tarafından, karasal omurgalı sınıfları olan İkiyaşamlılar, Sürüngenler, Kuşlar ve Memeli hayvan türleri ve habitatlarıyla ilgili saha gözlemleri, incelemeler ve değerlendirmeler yapılmıştır. Faunistik çalışma faaliyet alanı ve çevresinde yapılan kısa süreli arazi çalışmaları yanında asıl olarak literatür taraması ile tespit edilmiş olup, elde edilen bulgular ve alınması gerekli önlemler aşağıda verilmiştir. Faaliyet alanı ve çevresindeki fauna elemanları 4 sınıf altında toplanarak incelenebilir. Bu sınıflar; - İki Yaşamlılar ve Sürüngenler - Kuşlar - Memeli Hayvanlar İki Yaşamlılar ve Sürüngenler Faaliyet alanı ve çevresinde bulunması muhtemel amfibi (ikiyaşamlı) türleri ve alansal bütünlük dikkate alındığında hat civarında zaman zaman görülme olasılığı olan sürüngen türleri koruma statüleriyle birlikte Tablo 43 de verilmiştir. 123

125 Tablo 43. Faaliyet alanı ve çevresinde bulunması muhtemel ikiyaşamlı ve Sürüngen türleri ve koruma statüleri Takım / Familya Tür Türkçe Adı Habitatı Koruma Statü Bern IUCN Anura/Bufonidae Bufo bufo Siğilli Dere kenarı yoğunluklu Ek- LC Kurbağa olmak üzere nemli III Anura/Ranidae Squamata/Gekkonidae Squamata/Agamidae Squamata/Scincidae Bufo viridis (Pseudepidalea viridis) Rana ridibunda (Pelophylax ridibundus) Cyrtopodion kotschyi Laudakia caucasica Ablepharus kitaibelii Ablepharus chernovi Ablepharus bivittatus Gece Kurbağası topraklar Dere kenarı yoğunluklu olmak üzere nemli topraklar Su Kurbağası Derelerde ve gölet kenarlarında İnce parmaklı keler Kafkas keleri İnce parmaklı keler Kayalık alanlarda ve bina duvarlarında Kayalık alanlarda Orman içi açıklıklarda ve nemli yerlerde Orman içi açıklıklarda ve nemli yerlerde Daha çok yüksek steplerde Ek- III Ek- II Ek- II Squamata/Lacertidae Lacerta trilineata İri Orman içi otluk ve çalılık Ek- II LC yeşilkertenkele yerlerde Lacerta strigata Çizgili Orman içi otluk ve çalılık LC kertenkele yerlerde Darevskia rudis Trabzon Orman içi otluk ve çalılık Ek- LC kertenkelesi yerlerde çalılık III Darevskia Hemşin Orman ve çalılık LC armeniaca kertenkelesi alanlarda Squamata/Anguidae Anguis fragilis Yılanımsı Orman içinde kaya Ekkertenkele altlarında III Ophisaurus Oluklu Çalılık alanlarda Ek- II apodus kerkenkele Squamata/Typhlopidae Typhlops Kör yılan Orman içinde toprak Ekvermicularis altında III Squamata/Boinae Eryx jaculus Mahmuzlu Kurak alanlar ve step yılan Squamata/Colubridae Coluber Kocabaş Yılan Taşlık çalılık alanlar ravergieri Dolichophis Kırmızı Yılan Taşlık çalılık alanlar LC schmidti Eirenis modestus Uysal Yılan Taşlık alanlar Ek- LC III Eirenis collaris Yakalı Yılan Taşlık alanlar LC Eirenis Çizgili Yılan Taşlık alanlar LC LC LC LC LC LC 124

126 decemlineata Elaphe Sarı Yılan Yüksek kesimlerde Ek- II NT quartorlineata Elaphe situla Ev Yılanı Ek- II LC Elaphe Eskülap yılanı Ek- II LC longissima Coronella Güney Yılanı Orman içinde toprak Ekaustriaca altında III Natrix natrix Yarısucul Suya yakın çayırlıklarda Ek- LC yılan Natrix tesellata Su yılanı Sularda ve su kenarlarında III Ek- II Kuşlar Faaliyet alanı ve çevresinde tespit edilen ve yapılan literatür taraması sonucu bölgede bulunması muhtemel kuş türleri Tablo 44 'de verilmiştir. Tablo 44. Faaliyet alanı ve yakın çevresindeki biyotoplarda yayılış yapması muhtemel kuş türleri, göçmenlik durumları ve koruma statüleri Koruma Statü MAK Bern IUCN Takım / Familya Tür Türkçe Adı Göçmenlik Eki Durumu (Merke zi Av Komis yonu Ciconiiformes/ Ciconia ciconia Leylek Yazın Üreme I II LC Ciconiidae Falconiformes/ Accipitridae Columbiiformes/ Columbidae Strigiformes/ Strigidae Caprimulgiformes/ Caprimulgidae Apodiformes/ Apodidae Coraciiformes/ Coraciidae Passeriformes/ Alaudidae Passeriformes/ Hirundinidae Accipiter nisus Atmaca Yerli I II LC Falco tinnunculus Kerkenez Yerli I II LC Falco naumanni Küçük Kerkenez Yazın üreme I II VU Falco peregrinus Gökdoğan Kış göçmeni I II LC Columba livia Kaya güvercini Yerli III III LC Streptopelia decaocto Kumru Yerli II III LC Streptopelia Küçük kumru Yerli II III LC senegalensis Athene noctua Kukumav Yerli I II LC Caprimulgus europaeus Çobanaldatan Yazın üreme Apus apus Ebabil Yazın üreme Coracias garrulus Gökkuzgun Yazın üreme Galerida cristata Tepeli toygar Yerli Hirundo rustica Kır kırlangıcı Yazın üreme I II LC I III LC I II NT II III LC I II LC 125

127 Passeriformes/ Motacillidae Passeriformes/ Turdidae Passeriformes/ Sylviidae Passeriformes/ Oriolidae Passeriformes/ Laniidae Passeriformes/ Corvidae Passeriformes/Stur nidae Passeriformes/ Passeridae Passeriformes/ Fringillidae Passeriformes/ Emberizidae Delichon urbicum Ev Kırlangıcı Yazın üreme I II LC Anthus campestris Kır İncirkuşu Yazın üreme I II LC Motacilla flava Sarı kuyruksallayan Yaz göçmeni Motacilla alba Ak Yerli kuyruksallayan Erithacus rubecula Kızılgerdan Kış göçmeni I II LC I II LC I II LC Phoenicurus ochruros Kara kızılkuyruk Yerli I II LC Phoenicurus Kızılkuyruk Yazın üreme phoenicurus I II LC Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan Yazın üreme I II LC Oenanthe isabellina Boz Yazın üreme kuyrukkakan I II LC Oenanthe hispanica Kara Kulaklı Yazın üreme Kuyrukkakan I II LC Saxicola rubetra Çayır taşkuşu Yaz göçmeni I II LC Saxicola torquata Taşkuşu Kış göçmeni I II LC Turdus philomelos Öter Ardıç Yerli II III LC Turdus viscivorus Ökse Ardıcı Kış göçmeni II III LC Turdus merula Karatavuk Yerli II III LC Turdus pilaris Tarla Ardıcı Kış göçmeni II III LC Hippolais pallida Ak Mukallit Yazın üreme I II LC Sylvia melanocephala Maskeli Ötleğen Yerli I II LC Phylloscopus collybita Çıvgın Kış göçmeni I II LC Oriolus oriolus Sarıasma Yazın üreme I II LC Lanius collurio Kızıl sırtlı Yaz göçmeni örümcekkuşu Pica pica Saksağan Yerli I II LC Corvus corone cornix Leş kargası Yerli III LC Sturnus vulgaris Sığırcık Yerli II LC Passer domesticus Serçe Yerli Passer hispaniolensis Söğüt serçesi Yazın üreme II III LC Fringilla coelebs İspinoz Yerli II III LC Carduelis cannabina Ketenkuşu Yerli I II LC Carduelis carduelis Saka Yerli I II LC Carduelis chloris Florya Yerli I II LC Emberiza hortulana Kirazkuşu Yazın üreme II III LC Emberiza citrinella Sarı kirazkuşu Kış göçmeni I II LC Emberiza Kara başlı çinte Yazın üreme I II LC melanocephala III III LC LC 126

128 Memeli Hayvanlar Faaliyet alanı ve çevresinde bulunması muhtemel memeli türleri koruma statüleri ile birlikte Tablo 45 de verilmiştir. Proje kapsamında bölgede tespit edilen memeli türleri endemik değildir. Ancak Bern Sözleşmesi kapsamında bulunmaktadırlar. Projeden kaynaklı bu türlerin etkilenmemesi için inşaat ve işletme aşamalarında oluşacak toz, gürültü vb. etkilere dikkat edilecektir. Tablo 45. Faaliyet alanında görülmesi muhtemel Memeli hayvan türleri ve koruma statüleri Takım / Koruma Statü Tür Türkçe Adı Habitatı Familya Bern IUCN Alandaki ormanlık Eulipotyphla/ alanlar ve dere Erinaceus concolor Kirpi - LC Erinaceidae kenarları başta olmak üzere her yerde Eulipotyphla/ Soricidae Chiroptera/Rhino lophidae Chiroptera/ Vespertilionidae Crocidura suaveolens Crocidura leucodon Rhinolophus ferrumequinum Rhinolophus hipposideros Myotis blythii Myotis emarginatus Myotis mystacinus Myotis daubentonii Nyctalus leisleri Pipistrellus pipistrellus Sivriburunlu bahçe faresi Sivriburunlu bahçe faresi Büyük nalburunlu yarasa Küçük nalburunlu yarasa Fare Kulaklı Küçük yarasa Kirpikli yarasa Bıyıklı yarasa Su yarasası Ağaç yarasası Cüce yarasa Orman ve orman içi açıklıklarda, dere kenarlarında Orman ve orman içi açıklıklarda, dere kenarlarında Ormanlık alanlarda dere yataklarında uçar etraftaki mağaralarda ve terkedilmiş metruk yerlerde yuvalanır Ormanlık alanlarda dere yataklarında uçar etraftaki mağaralarda ve terkedilmiş metruk yerlerde yuvalanır Etraftaki mağaralarda ve terk edilmiş metruk yerlerde yuvalanır Yuvalanma alanı mağara ve metruk yerlerdir Yerleşke ve metruk yerlerde yuvalanır nemi daha çok sever Suya yakın mağara ve metruk binalarda yuvalanır Yuvalanmak için ağaçlara ve ahşap binaları tercih eder Proje civarındaki evlerin çatılarında. Ek- II Ek- III Ek- II Ek- II Ek- II Ek- II Ek- II Ek- II Ek- II Ek- III LC LC LC LC LC LC LC LC LC LC 127

129 Lagomorpha/ Leporidae Lepus europaeus Yabani tavşan Orman içinde veya açıklıklarda bulunur Ek- III LC Rodentia/Sciurid ae Rodentia/ Cricetidae Rodentia/ Muridae Sciurus anomalus Sciurus vulgaris Microtus rossiaemeridionalis (Microtus levis) Apodemus mystacinus Apodemus flavicollis Apodemus uralensis Anadolu sincabı Avrupa sincabı Çayır tarla faresi Orman kayalık faresi Sarı göğüslü Orman Faresi Küçük orman faresi Orman içinde ve meyve bahçelerinde bulunur Ormanlık alanlarda; bölgeye sonradan girmiş bir tür Orman içi ve arası bol otlu suya yakın çayırlıklarda bulunur Orman içinde ve özellikle kayalık arazide Orman içinde yayılış yapar Orman içinde ve daha yüksek rakımlarda yayılış yapar Ek- II LC LC LC LC LC Rodentia/ Gliridae Carnivora/ Mustelidae Mus macedonicus Glis glis Mustela nivalis Martes foina Ev Faresi Yediuyur Gelincik Kaya sansarı Yerleşkeler ve çalılık nemli yerlerde bulunur Orman içinde ve fındıklıklara yakın bulunur-kış uykusuna yatar. Orman içi kayalık ve dere yataklarında ve yerleşke civarında Orman içinde ve yerleşke civarında Ek- III Ek- III Ek- III LC LC LC LC Meles meles Porsuk Orman içinde ve yerleşke civarında Ek- III LC Carnivora/ Canidae Vulpes vulpes Canis lupus Tilki Kurt Orman içinde ve yerleşke civarında Orman içinde ve yerleşke civarında Ek- II LC LC Carnivora/ Ursidae Ursus arctos Ayı Orman içinde ve civarda görülebilir Ek- II LC Cetartiodactyla/ Suidae Sus scrofa Domuz Orman içi ve özelikle tenha dere yatakları Ek- III LC BERN Sözleşmesi Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa 1979 yılında Bern de kabul edilmiştir. Ülkemiz bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak sözleşmeye taraf olmuştur. Bu sözleşmenin amacı: nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin 128

130 işbirliğini geliştirmektir. Ülkemizin bu sözleşmeye taraf olması nedeniyle havzadan kaydedilen türlerle ilgili olarak Bern sözleşmesinin hangi ekinde yer aldıkları ilgili tablolarda verilmiş ve Bern eklerinin içeriği aşağıda açıklanmıştır. Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır: Ek-II Kesin olarak koruma altına alınan türler Ek-III Korunan türler Sözleşmesi Madde 6 hükümleri: Her Âkit Taraf, II no.lu ek listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır: a) Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri; b) Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek; c) Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek; d) Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak; e) Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti. Ek II: Kesinlikle koruma altına alınması gereken fauna türlerini içeren liste Ek II içinde yer almaktadır. Sözleşmeye akdeden taraflar Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin özel olarak koruma altına alınması için gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türlerle ilgili olarak aşağıda belirtilen durumlar özellikle yasaklanacaktır: Ek III: Koruma altına alınan fauna türlerinin listesini içermektedir. Sözleşmeyi akdeden her bir taraf Ek III de belirtilen vahşi fauna türlerinin koruma altına alınmasını temin etmek için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin istismar edilmesi konusu, 2. Maddede ileri sürülen şartlar göz önüne alınarak populasyonları tehlikeden uzak tutmak için düzenlenecektir. Buna yönelik önlemler aşağıdakileri içerecektir: Ek-IV Yasaklanan Av Metodu ve Araçları ile Diğer Yasak İşletme Şekilleri Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri: 1 - Her Âkit Taraf, III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. 2 - III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde düzenlenmiş olacaktır. 3 - Alınacak önlemler; a)kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları, b)yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını, c)yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarını kapsayacaktır. 129

131 IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources); IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources: Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) kısaltmasıyla tanımlanan bu organizasyon, ülkeler bazında türlerin populasyon büyüklüğünü ve yayılış alanlarını dikkate alarak farklı tehlike kategorileri (Red Data Book) yayınlarlar. Bu kategoriler ana hatları ile aşağıda verilmiştir. Bunun dışında ülkemiz türleri ile ilgili olarak belirlenen kriterler, ilgili bölümlerde listelenmiş hayvanlar için verilmiştir. EX (Extınct EW (Extinct İn The Wild) CR (Critically Endangered) EN (Endangered) VU (Vulnerable) NT (Near Threatened) LC (Least Concern) DD (Data Deficient) NE (Not Evaluated) ) Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş) Doğada yok olmuş takson(doğada Tükenmiş) Kritik olarak tehlikede olan takson(kritik) Tehlike altında olan takson(tehlikede) Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson(duyarlı-hassas-zarar Görebilir) Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli) Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson(yetersiz Verili) Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş) Merkez Av Komisyonu (MAK) Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından her yıl Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu kararlarına göre faaliyet alanı ve çevresinde saptanan türler Ek Listelerde verilen kategorilere göre de sınıflandırılmış ve tablolarda MAK ekleri türler için verilmiştir. MAK Kararlarına göre; Ek Liste- I Koruma altına alınan yaban hayvanları Ek Liste-II Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanları Ek Liste-III Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları gösterir. Projenin özellikle inşaat aşamasında meydana gelecek etkiler nedeniyle ekosistem kaybı yaşanacak olup, türler alanı terk edeceklerdir. İnşaat aşamasında meydana gelecek etkiler (tozuma, hafriyat vb.) nedeniyle doğal habitatlar, bitki örtüsü ve fauna türleri üzerine olumsuz etkiler olabilecektir. Faaliyet alanı ve çevresinde yayılış gösteren türler ekolojik bütünlüğe bağlı olarak geniş yayılışlı türlerdir. Faaliyet alanı ve çevresinin doğallığının bozulmasıkaçınılmaz bir gerçek olup, projeden kaynaklı nesli tehlike altında kalacak fauna türleri bulunmamaktadır. Bununla birlikte, aşağıdaki önerilerin dikkate alınması gerekmektedir. 130

132 Faaliyet alanı ve çevresinde yayılış gösteren faunanın bu projeden minimum düzeyde etkilenmesi için gürültü, toz vb. bütün inşaa ve işletme faaliyetlerinde ortaya çıkacak çevresel etkilere dikkat edilecek ve MAK Kararlarına titizlikle uyulacaktır. SUCUL FLORA VE FAUNA Proje kapsamında alanın içsularındaki canlı türlerini belirlemeye yönelik Hidrobiyolojik (Sucul Yaşam) Değerlendirme çalışmaları Ek- 19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu, Kısım II). Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tahir ATICI tarafından gerçekleştirilmiştir. Proje faaliyet alanındaki dere ve kollarındaki habitat yapıları dikkate alınarak örnekleme istasyonları seçilmiş, Fitoplanktonik ve zooplanktonik organizmaları tespit etmek amacıyla 55 µm por açıklığında, 30 cm. çapında ve 1 m. uzunluğunda plankton kepçesi kullanılmıştır ve alınan örnekler, 250 cc'lik plastik kavanozlarla laboratuara getirilmiştir. Ayrıca tatlısu alglerinin sucul ortamlarda çok farklı habitatları işgal etmiş olmalarından dolayı bitkilerin, taşların ve sedimenin yüzeyinden kazıma yapılmak suretiyle örnekler alınmıştır. Planktonik numuneler % 4'lük formaldehit ile tamponlanarak fikse edilmişlerdir. Laboratuara getirilen örneklerden diyatome dışındaki tatlısu alglerin geçici preparatları hazırlanarak Nikon marka mikroskop altında teşhisleri yapılmıştır. Bentik omurgasız örnekleri belirlenen istasyonlardan beş dakika boyunca dip kepçesi ile akarsu tabanının taranmasıyla toplanmıştır. Toplanan bu örnekler %80'lik alkolde saklanmış ve daha sonra laboratuarda binoküler mikroskop ile incelenip teşhisleri yapılmıştır. Balık örnekleri serpme ağ kullanılarak yakalanmıştır. Balıklar önce % 4'lük formaldehite alınmış, daha sonra alkolde muhafaza edilerek balık türlerinin teşhisleri yapılmış ve istasyonlara göre dağılımları değerlendirilmiştir. Sucul canlı türleri ile ilgili olarak teşhis işlemlerinde aşağıda belirtilen literatürler kullanılmıştır; Krammer and Lange-Bertalot, 1986; 1988; 1991a; 1991b; Bold and Wynne 1985; Czernecki and Blinn, 1978; Foged, 1982; Germain 1981; Hustedt, 1930; Prescott, 1982; Patrick and Reimer, 1966; Sreenivasa and Duthie, 1973; Van Heurck, 1962; Cox, 1996; Huber Pestalozzi, 1938; 1941; 1955; 1961; 1968; 1982; Komarek, 1983; Hutchinson (1967); Pejler (1962); Kuttikova (1970); Kolisko (1974); Koste (1978a; 1978b); Ridder (1981); Kiefer (1978); Illies (1978)'e göre kontrol edilmiştir. Biyolojik veriler Çalışma alanında belirlenen istasyonlardan alınan numunelerde mevcut sucul canlıların listesi Ek- 19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu, Kısım II Tablo 2.1, Tablo 2.2, Tablo 2.3 de verilmiştir. Bentik Organizmalar Bentik hayvanlar son derece çeşitlidir ve tüm şubelerle temsil edilirler. Bu gerçek, heterojen habitat, beslenme, gelişme, üreme, ölüm ve davranış özellikleri ile birleşince bu hayvanların bütünsel ve fonksiyonel bir yaklaşımla ele alınmalarını son derece 131

133 zorlaştırmaktadır. Bentik hayvanlar ile ilgili çalışmalar, çevresel değişkenlerle ilişkili olarak tanımına ve dağılımına odaklanmıştır. Bölgeden tespiti yapılan organizmalar Atrichopogon sp., Ophiogomphus sp., Berdeniella unispinosa, Hydrobaenus sp. dır. Balıklar Örnekleme çalışmalarında yukarıda belirtilen farklı dört su kaynağında herhangi bir balık türüne rastlanılmamıştır. Ancak civardaki yerleşim alanlarında yaşayanlarla yapılan anketlerde sadece Karaburun Deresi'nde su seviyesinin arttığı dönemlerde mevsimsel olarak balık görülebildiğini ve asıl ana kaynak olan Mezitli deresinde ise balık olduğu belirtilmiştir. Yapılan literatür çalışmalarında bu türlerin Salmo trutta macrostigma (Dağ alası) ve Barbus plebejus (Bıyıklı Balık) olduğu belirlenmiştir. IV Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altındaki Balık Türleri İçin Gerekli Optimum Su Yükseklikleri, Miktarları, Çözünmüş Oksijen Miktarı, Su Hızı Gibi Parametrelerin İncelenerek, Projenin Bu Türler Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirlerin Belirtilmesi, Çevresel akış miktarının belirlenmesinde için Islak Çevre yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, sucul ve habitat açısından önem taşıyan su derinliği, akım hızı, akım alanı büyüklüğü/ genişliği ve ıslak çevre ile debiyi doğrudan ilişkilendirmektedir. HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporunda teşhis edilen türler çok yaygın türler olup hemen her akarsu ve kaynak suyunda gözlenebilir. Teşhisi yapılan alg türleri genelde temiz dağ sularında bulunan yaygın türde canlılardır. Örnekleme alanında belirlenen türler genellikle kozmopolit alg türleri olup Türkiye genelinde yaygın olarak bulunmaktadır. Hayvansal (Zoo) mikroskobik organizma olarak 2 tür belirlenmiş ve hayvansal sucul organizmalar 2 tür balık türü çevrede yaşayan kişilere yapılan ankette ve literatür çalışmalarında var olduğu belirlenmiştir. Bu türler Salmo trutta macrostigma (Dağ alası) ve Barbus plebejus (Bıyıklı Balık) dır. Regülatöre alınan su miktarından sonra kalması gereken en az su (Kadim su miktarı/ can suyu), su yüksekliği ve su hızı miktarları Hidrojeolojik etüd çalışmaları referans alınarak Tablo 46, tablo 47, tablo 48, tablo 49 da verilmiştir. Tablo 46. Boğakaya Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Kalması gereken su Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül miktarı m3/s 0,05 0,05 0,06 0,07 0,10 0,13 0,15 0,09 0,05 0,05 0,05 00,05 h (cm) V(m/sn)

134 Tablo 47. Üçüncü Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Kalması gereken su Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül miktarı m3/s 0,012 0,012 0,012 0,017 0,024 0,32 0, ,013 0,012 0,012 0,012 h (cm) V(m/sn) Tablo 48. Bıçkı Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Kalması gereken su Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül miktarı m3/s 0,007 0,007 0,007 0,007 0,009 0,012 0,014 0,009 0,007 0,007 0,007 0,007 h (cm) V(m/sn) Tablo 49. Karaburun Regülatörü aylık olarak hesaplanan can suyu miktarı ve su derinliği Kalması gereken su Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül miktarı m3/s 0,023 0,023 0,023 0,023 0,030 0,039 0,045 0,028 0,023 0,023 0,023 0,023 h (cm) V(m/sn) Proje Alanında belirlenmiş olan Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altındaki Balık Türü bulunmamaktadır. Projede için hazırlanan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu nda belirlenen canlılar için balık geçidi yapılacaktır. Ayrıca hazırlanan rapor neticesinde dere yatağına canlı hayatın devamı için regülatörlerden son on yılın ortalamasının %10 u kadar bir debi sürekli olarak mansaba bırakılacaktır. Tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere en az bırakılacak su miktarları ; Boğakaya Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos- Eylül-Ekim-Kasım ayları içinde 0,05 m 3 /s, Aralık ayı süresince 0,06 m 3 /s, Ocak ayı süresince 0,07 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,10 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,13 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,15 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,09 m 3 /s, Üçüncü Regülatörü için çevresel akış miktarının Temmuz-Ağustos-Eylül-Ekim- Kasım-Aralık ayları içinde 0,012 m 3 /s, Ocak ayı süresince 0,017 m 3 /s, Subat ayı süresince 0,024 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,032 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,036 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,023 m 3 /s, Haziran ayı süresince 0,013 m 3 /s, 133

135 Bıçkı Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül- Ekim-Kasım-Aralık-Ocak ayları içinde 0,007 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,009 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,012 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,014 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,009 m 3 /s, Karaburun Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos- Eylül-Ekim-Kasım-Aralık-Ocak ayları içinde 0,023 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,030 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,039 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,045 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,028 m 3 /s olması uygun görülmüştür. Deredeki suyun derinliğinin azalması, balıkların su içindeki hareketlerini olumsuz etkiler. Deredeki suyun derinliğinin azalması, su sıcaklığını etkiler. Suyun sıcaklığı, balık için sınırlayıcı bir faktördür. Örneğin alabalık soğuk su türüdür ve 15 C nin üzerindeki sıcaklıklarda hayatta kalması mümkün değildir. Su derinliğinin azalması nedeniyle su sıcaklığının 15 C nin üzerine çıkması alabalık popülasyonlarını tehlikeye sokar. Ancak Projede bulunan derelerde alabalık gibi soğuk suda yaşayan balıklar bulunmadığından derinliğin azalmasına bağlı su sıcaklığı yükselmesinin sucul habitata etkisinin minimum olacağı öngörülmektedir. IV Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut Ve Planlanan İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri Ve Bunun Ülke Veya Yerel Kullanımlar İçin Önemi Ve Ekonomik Değerleri), Proje Alanı; İnegöl İlçesinde Bursa nın güneydoğusunda yer almaktadır. Bursa ilindeki jeolojik çeşitlilik beraberinde birçok cevherleşmeyi de getirmiştir. Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü nün Bursa ili ve yakın çevresinde yaptığı çalışmalar sonucunda önemli endüstriyel hammadde ve metalik maden yatak ve zuhurları ortaya çıkarılmıştır. Metalik madenler bakımından ildeki önemli metalik madenler altın, antimuan, bakır-kurşunçinko, krom, nikel, manganez, molibden ve volframdır. Bunlardan gr/ton Au tenörlü altın İnegöl-Sülüklügöl sahasında tespit edilmiş olup, ton görünür+muhtemel, ton mümkün rezerv belirlenmiştir. Sahada aynı zamanda %6.5 antimuan tenörlü ton antimuan rezervi bulunmaktadır ve yataktan geçmiş yıllarda 1000 ton kadar cevher üretilmiştir. İldeki diğer antimuan cevherleşmeleri Keles ilçesinde gözlenmektedir. Bunlardan % MoS2 tenörlü Kozbudaklar yatağında geçmiş yıllarda bir miktar üretim yapılmıştır. Sahada aynı zamanda % 0.3 WO3 tenörlü ton mümkün rezerve sahip wolfram cevherleşmeleri de tespit edilmiştir. Metalik madenler bakımından ildeki önemli metalik madenler altın, antimuan, bakır-kurşunçinko, krom, nikel, manganez, molibden ve volframdır. Bunlardan gr/ton Au tenörlü altın İnegöl-Sülüklügöl sahasında tespit edilmiş olup, ton görünür+muhtemel, ton mümkün rezerv belirlenmiştir. Sahada aynı zamanda %6.5 antimuan tenörlü ton antimuan rezervi bulunmaktadır ve yataktan geçmiş yıllarda 1000 ton kadar cevher üretilmiştir. İldeki diğer antimuan cevherleşmeleri Keles ilçesinde gözlenmektedir. Bunlardan % MoS 2 tenörlü Kozbudaklar yatağında geçmiş yıllarda bir miktar üretim yapılmıştır. Sahada aynı zamanda % 0.3 WO 3 tenörlü ton mümkün rezerve sahip wolfram cevherleşmeleri de tespit edilmiştir. Bursa ilinde önemli bakır-kurşun çinko sahaları yer almaktadır. Bakır-kurşun-çinko cevherleşmeleri yoğun olarak İnegöl ilçesinde gözlenmektedir. Bunlardan en önemlileri 134

136 İnegöl ilçesindeki Hayriye ve Saadet Köyleri sahalarındaki cevherleşmeleridir. Bu sahalarda % 0.1 ile % 0.96 Cu, % Zn arasında değişen tenörlere sahip toplam ton rezerv belirlenmiştir. Yatakların çoğu geçmiş yıllarda iletilmiştir. İl krom cevherleşmeleri bakımından da önemlidir. Orhaneli ve Harmancık ilçelerinde çok sayıda krom yatak ve zuhurları bulunmaktadır. Orhaneli krom yatakları bantlı-benekli iken, Harmancık krom yatakları ise çoğunlukla masif cevherlerden oluşmaktadır. % Cr 2 O 3 tenörleri 10 ile 40 arasında değişen bu yatak ve zuhurlardan bugüne kadar 86 tanesi işletmeye alınmış ve bunların çoğu değişik nedenlerle terk edilmiştir. Bazı yataklarda halen cevher üretimi devam etmektedir. Eski bilgilere göre yöredeki yataklarda % Cr 2 O 3 içeriği 10 ile 40 arasında olan toplam ton rezerv; % Cr 2 O 3 içeriği yüksek olan (% 40 ve üzeri) ton krom rezervi tespit edilmiştir. Bunlara ek olarak, Orhaneli yöresinde, düşük tenörlü 5-6 milyon ton potansiyel rezervin varlığı bilinmektedir. Orhaneli ilçesi aynı zamanda manganez ve sülfit tip nikel oluşumlarına da ev sahipliği yapmaktadır. İlçede % 1-4 Ni içerikli ton nikel rezervi tespit edilmiştir. İl dahilinde yılları arasında yapılan çalışmalar sonucunda Orhaneli- Burmu-Çivili-Sağırlar, Keles-Harmanalan, Keles-Davutlar, Mustafakemalpaşa- Devecikonağı, Mustafakemalpaşa - Soğukpınar kömür sahaları tespit edilmiştir. İl dahilinde Kaynarca-Çekirge, Orhangazi-Keramet- İnegöl-Oylat, Gemlik-Terme, Dümbüldek, Orhaneli-Ilıcaksu, Orhaneli-Sadağ ve Ağaçhisar jeotermal alanları bulunmaktadır. Kaynarca-Çekirge jeotermal alanındaki sıcak su kaynakları Kaynarca grubu ve Çekirge grubu şeklinde 2 grupta toplanmaktadır. Kaynarca-Çekirge jeotermal alanında MTA ve özel şahıslarca açılan toplam 8 adet sıcak su kuyusu bulunmaktadır. Orhangazi-Keramet jeotermal alanında 31.4ºC ve 53 lt/sn debiye sahip kaynak tespit edilmiştir. Orhangazi-Keramet jeotermal alanı içinde sıcak su amaçlı açılmış kuyu bulunmamaktadır. İnegöl-Oylat jeotermal alanında Oylat kaplıcaları civarında kırık ve çatlaklardan birçok sıcak su çıkışı gözlenmekte olup, bunlar genelde sızıntı şeklindedir. Bu çıkışlardan 2 tanesi kaptaj halinde toplanarak kullanılmaktadır. Bunlara Oylat 1 ve Oylat 2 kaynakları adı verilmiştir. Oylat-1 kaynağında 40.3 ºC sıcaklık ve 50 lt/sn debi ve Oylat-2 kaynağında ise 39.5 ºC sıcaklık ve lt/sn debiye sahip akışkan tespit edilmiştir. Proje alanın Oylat Kaplıcalarının bulunduğu alana uzaklığı yaklaşık 22 km olup, projeden kaynaklı etkilenmesi söz konusu değildir. Orhaneli-Ilıcaksu jeotermal alanında ise çok düşük debili birçok kaynağa rastlanmaktadır. Kaynakların sıcaklık değerleri 37 ile 45.5ºC arasında olup, debileri 0.66 lt/sn den küçüktür. Sadağ jeotermal alanında da 63.2ºC sıcaklık ve 1 lt/sn debiye sahip düşük debili bir adet kaynak bulunmaktadır. Ağaçhisar jeotermal alanındaki kaynağın sıcaklık ve debi değerleri ise 39.4ºC ve 2 lt/sn dir. ALTIN (Au) İnegöl-Sülüklügöl Sahası Tenör :3.027 gr/ton Au Rezerv : ton görünür+muhtemel, mümkün rezerv. 135

137 ANTİMUAN (Sb) İnegöl-Sülüklügöl Sahası Tenör :% 6.5 Sb Rezerv : Geçmiş yıllarda ton cevher çıkarılan yatakta halen ton rezerv vardır. BAKIR-KURŞUN-ÇİNKO (Cu-Pb-Zn) İnegöl-Hayriye ve Saadet Köyleri, Kocaköprüdere Pb-Zn-Cu sahası Tenör :% 0.43 Cu, % 3.30 Zn, % 0.85 Pb Rezerv : ton jeolojik rezerv. Yatak geçmiş yıllarda işletilmiştir. Inegöl-Hayriye ve Saadet Köyleri Kazmutdere Pb-Zn-Cu Sahası Tenör :% 0.1 Cu, % 2.16 Zn ve % Rezerv :Yatak geçmiş yıllarda işletilmiştir. İnegöl-Hayriye, Saadet Köyleri Sahası Tenör :% % 0.96 Cu, % % 47.9 Zn, % % 0.85 Pb Rezerv : ton görünür+muhtemel, ton jeolojik olup yatak önceki yıllarda işletilmiştir. Yenişehir-Kirazlıyayla Sahası Tenör : - Rezerv : ton görünür rezerv olup yatak önceki yıllarda işletilmiştir. BOR (B) Kemalpaşa-Kestelek Sahası Tenör :% 45 B2O3 Rezerv : ton görünür+muhtemel+mümkün rezerv. KROM (Cr) Orhaneli sahasında 124, Harmancık sahasında 157 olmak üzere il genelinde toplam 281 krom zuhur ve yatağı vardır. Orhaneli krom yatakları bantlı-benekli, Harmancık krom yatakları ise çoğunlukla masif cevherlerden oluşmaktadır. Tenör :% Cr2O3 Rezerv :Bugüne kadar 86 yatak işletmeye alınmış, bunların çoğu değişik nedenlerle terk edilmiştir. Halen 10 yatakta cevher üretimi devam etmektedir. Oldukça eski bilgilere göre yöredeki yataklarda toplam ton görünür+muhtemel+mümkün % Cr2O3 tenörlü, tongörünür+muhtemel+mümkün yüksek tenörlü (% 40 Cr2O3 ve üzeri) krom rezervi tespit edilmiştir. Bunlara ek olarak 5-6 milyon ton potansiyel rezervin varlığı bilinmektedir. MERMER (Mr) Karacabey-Seyran Köyü-KARACABEY SİYAHI Kalite :Siyah renklidir. Sertliği 4, yoğunluğu 2.73 g/cm3, porozitesi % 0.5 Rezerv : m3 M.K.P Güvem-Soğucak Köyleri-MUSTAFA KEMAL PAŞA SİYAHI Kalite :Beyaz renkli ve iri kristallidir. Sertliği 3, yoğunluğu 2.74 g/cm3, porozitesi % 0.4 Rezerv : m3 136

138 Bunun dışında Mustafa Kemal Paşa Beyazı, İznik Pembesi ve İncisi mermerleri bu yörenin bilinen mermerlerdir. Gemlik-GEMLİK DİYABAZI Kalite :Koyu yeşil renkli olup plajioklas, ojit ve ilmenit kristallerinden oluşmuştur. Sertliği 5, yoğunluğu 2.93 g/cm3, porozitesi % Rezerv : m3 jeolojik rezerv. NİKEL (Ni) Orhaneli-Yapköydere, Hamamdere, Meryemkıran Sahası Tenör :% 1-4 Ni olup sülfit tip nikel yatağıdır. Rezerv : ton görünür+muhtemel, ton mümkün rezerv. FELDİSPAT (Fld) Orhaneli-Yeşiller Köyü Sahası Tenör :% 7.2 K2O, % 5.47 Na2O, % 3.5 Fe2O3 Rezerv : Feldispatlar zenginleştirme işleminden sonra seramik sanayinde kullanılabilir. MANYEZİT (Mag) M.Kemalpaşa-Söğütalan Sahası Tenör :% 45 MgO Rezerv : ton görünür, ton muhtemel rezerv. Orhaneli-Topukköy Sahası Tenör :% 46 MgO Rezerv :5.000 ton görünür, ton muhtemel rezerv. KALSİT (Cc) Keles-Gököz Köyü-Harmanlar Sırtı Kalite :% 99.6 CaCO3 Rezerv : ton muhtemel rezerv. Karabiga Yatağı Tenör :İyi kalite Rezerv :Özel Şirket tarafından üretim yapılmakta olup sahada çok büyük rezerv vardır. TUĞLA-KİREMİT (TğKi) Yenişehir-Melteş Köyü Sahaları Kalite :Orta ve iyi Rezerv : ton jeolojik rezerv. MANGANEZ (Mn) Orhaneli (Dedeler, Akçasaz, Yukarı Demirler, Demirler), Gemlik (Armutlu), İnegöl (Yenice), Keles (Gelemiç), Mudanya (Dağtarla, Çepni), Akbıyık Sahaları Tenör :% Mn Rezerv :Geçmiş yıllarda bir kısmı işletilmiş olan yataklarda halen 70 ton görünür, 6000 ton muhtemel, 150 ton mümkün rezerv vardır. 137

139 MOLİBDEN (Mo) Kozbudaklar, Akpınar, Gelemiş Tenör :% MoS2 Rezerv :Yataklardan iki tanesi geçmiş yıllarda işletilmiştir. VOLFRAM (W) Uludağ yatağı Tenör :% 0.44 WO3 Rezerv :Geçmiş yıllarda ton üretim yapılmıştır. Halen ton görünür, ton görünür+muhtemel, ton muhtemel, ton mümkün rezerv vardır. Keles-Kozbudaklar Sahası Tenör :% 0.3 WO3 Rezerv : ton mümkün Ayrıca Keles (Delice, Kozbudaklar, Soğukpınar) ve İnegöl de de (Tahtaköprü) zuhurlar bulunmaktadır. ASBEST (Asb) Orhaneli (Kumlugedik, Sülüklü, Dombayuçtu, Terce, Ortadere, Pürhassalık, Harmancık) Sahaları Tenör :% 2-5 Asbest, lif boyları 2-15 mm Rezerv : ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün olan yataklardan bir kısmı geçmiş yıllarda işletilmiştir JİPS (Jips) Gemlik (Adliye, Hamidiye Köyleri) Kalite : - Rezerv :1.000 ton muhtemel rezerv. KAOLEN (Kao) M.K.Paşa (Mineviz Köyü) Sahası Tenör :% Al2O3, % Fe2O3 Rezerv : ton mümkün rezerv. KİREÇTAŞI (Kçt) Gemlik (Gübre Fabrikaları), Orhaneli (Kırçal T.) Sahaları Tenör :% CaCO3 Rezerv :Gemlik sahasında ton muhtemel kireçtaşı rezervi. TALK (Talk) Karacabey (Şahmelek, Kurşunlu), Orhaneli (Dağgüney, Topuk, Göynükbelen, Dombayuçtu, Çobankaldırımı, Pürhasan) yatak ve zuhurları Tenör :% SiO2, % MgO, % Fe2O3 Rezerv : ton mümkün rezervi olan yatakların birçoğu geçmiş yıllarda işletilmiştir. OLİVİN (Ol) Orhaneli-Yongalık Sahası Tenör :% olivin içerikli dünit, % MgO Rezerv : ton potansiyel rezerv. Saha işletilmektedir 138

140 Şekil 62. Bursa İli Maden Haritası 139

141 IV Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri), Proje alanı Bursa İli, İnegöl İlçesi Tahtaköprü Köyü nüfusunu ormancılığın yanı sıra hayvancılık ile de ilgilenmektedir. Köyde hane ihtiyaçlarını karşılayacak ölçekte ( kadar) büyükbaş ve bir o kadar da küçükbaş hayvan mevcudu vardır. Bursa ilinde toplam adet büyükbaş hayvan bulunmaktadır. Bunun adedi yerli, adedi melez ve adedi kültür ırkı sığırlardan oluşmaktadır. Yerli ırk sığırlar içinde bölgeye özgü yerli ırk ve yerli kara ırkı sığırlar bulunmaktadır. Kültür ırkı sığırlar içinde Holstein ırkı sığırlar sütçü, Montofon ve Simental ırkı sığırlar etçi-sütçü kombine karakter göstermektedirler. Yerli ırk sığır yetiştiriciliği fazla yem maliyeti olmadan sığırın etinden faydalanmak ve kurban bayramına yönelik olarak yapılmaktadır. Bursa İlinde bulunan yerli koyun ırkları arasında Kıvırcık ve Pırlak (Dağlıç- Kıvırcık Melezi) ırkları önemli yer tutmaktadır. Kültür ırkı olarak Karacabey Merinosu yetiştiriciliği yapılmaktadır. Merinosların yerli ırklar ile olan melezleri de bulunmaktadır. İlimizde keçi ırkı olarak kıl keçileri mevcuttur. Bursa İlinde 2011 yılı sonu itibari ile küçükbaş hayvan bulunmaktadır. İnegöl İlçesinde adet koyun ve 2300 adet keçi bulunmaktadır. Bursa da küçükbaş canlı hayvan ihracatı yapılmamaktadır. Bursa daki tüm ilçelerde küçükbaş hayvancılık yapılmaktadır. Bursa daki küçükbaş hayvanlar et yönünden mezbaha ve kombinalarda kesilip İl içi ve yurtiçinde satılarak değerlendirilmektedir. Sütünden yararlanılma oranı fazla değildir. Genelde küçükbaş hayvancılık et yönü açısından düşünülmektedir. Bursa da köy tavukçuluğu, Ülkemizde kuş gribi hastalığının görülmesinden sonra hızla düşüşe geçmiş ve üretim açısından bir önemi kalmamıştır. İlimizde ticari olarak kanatlı üretimi tavukçuluk alanında olup, İnegöl deki bir işletmede hindi yetiştiriciliği yapılmaktadır. diğer kanatlı türlerinin ticari üretimi bulunmamaktadır. Kanatlı yetiştiriciliğinin yanı sıra damızlık yumurta ve civciv üretimi de yapılmaktadır. Bursa Keles, Harmancık, Büyükorhan, Gürsu ve Yıldırım ilçeleri hariç diğer tüm ilçelerde ağırlıklı olarak ticari tavuk yetiştiriciliği yapılmaktadır. Etlik tavuk yetiştiriciliği, Balıkesir İli Bandırma İlçesinde bulunan tavukçuluk firmaları adına fason olarak yapılmaktadır. Tavuklar kesim yaşına geldikleri zaman ilgili sahibi firmalar nakliyesini yaparak tavukları Bandırma da bulunan kesimhanelerinde kesmektedirler. Yumurtacı işletmeler Türkiye nin her tarafına yumurtayı satabilmektedir. Kuluçkahanelerden çıkan civcivler de Türkiye nin her tarafına satılabilmekte olup pazar sorunu bulunmamaktadır. Ayrıca Bursa İli nde su ürünleri yetiştiriciliğide yapılmakta olup, İnegöl İlçesi Maden Köyü ve Hilmiye Köyü nde Alabalık Üretim Tesisi bulunmaktadır. 140

142 IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler Ve Rekreasyon Alanları, Proje Sahası ve yakın çevresinde peyzaj değeri yüksek yerler, rekreasyon alanları ile benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar yer almamaktadır. IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, Vb.), Proje alanı orman arazisi içerisinde kalmaktadır. Orman alanları dışında, proje alanı ve yakın çevresinde devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarruf altında bulunan; askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsil edilmiş alanlar yer almamaktadır. IV Proje Yeri Ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü, Proje sahası ve çevresinde gaz ve toz emisyonu oluşturacak herhangi bir endüstriyel tesis bulunmamaktadır. Yapılmış olan saha gezileri sırasında gürültü kaynağı da gözlemlenmemiştir. Projenin gerçekleştirileceği alanda ve civarında genellikle tarım alanları mevcuttur. Sahada az da olsa zirai gübreleme ve ilaçların kullanımından bahsetmek mümkündür. Bu sebeple tarımsal üretimden kaynaklanacak kirlilikten bahsedilebilir. Bölgede endüstriyel alan mevcut olmayıp, arazi gözlemlerine göre toprak-su kirliliği mevcut değildir. Projede etkili olacak olan derelerin memba ve mansabında Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetimi Ek-5 Tablo 5 e göre su analizi yaptırılmış olup, toplam koliform değerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetimi Ek-5 Tablo 5 e göre yapılan su analizleri Ek 20 de sunulmuştur. IV Diğer Özellikler. Bu bölümde açıklanması gereken başka bir husus bulunmamaktadır. IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali,(Boğakaya, Bıçkı, Karaburun Regülatörleri ve ilave Üçüncü Regülatörü) Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü sınırları içerisinde yeralmaktadır. Aşağıda proje sahasının yer aldığı yerleşim birimlerinin sosyo-ekonomik özellikleri incelenmiştir. IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler ), İlçe ekonomisinin temeli tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Kullanılan arazinin az ve verimsiz oluşu işsizliğe neden olmaktadır. Bu yüzden dışarıya göç vermektedir. Tahıl ve sebze ziraatı yapılan tarım alanlarının dar olması nedeniyle makineleşmeye gidilememekte akarsu ve dere kenarlarında meyvecilik yapılmaktadır. Bölgede şeftali, 141

143 çilek, kiraz, deveci armudu, ahududu, kestane ve elma gibi çeşitli meyvecilik tarımı yapılmaktadır. Ayrıca, patates ve diğer sebze yetiştiricileri de bulunmaktadır. İnegöl Ziraat Odası tarımsal kalkınma kooperatifleri bünyesinde süt üretimi ve suni tohumlama çalışmaları da yürütülmektedir. Bölgede yapılan böyle bir yatırım, bölge ekonomisinin canlanmasına neden olacaktır. Proje uygulamaları esnasında yapılacak yollar ve temin edilecek ulaşım imkanları da çevre halkının yararlanmasına açılacaktır. Bilindiği üzere ülkemizde, her türlü enerji çok pahalıdır ve tüketiminin % 68 i ithal edilmektedir. Ekonomik değeri başka türlü değerlendirildiği takdirde çok daha yüksek ve çevre yanlısı olan odun ve hayvan gübresi, ülkemizde yakıt olarak kullanılmaktadır. DİE 2000 yılı istatistiklerine göre tüketilen enerjinin %11 i odun ve gübreden temin edilmektedir. Oysa Tüfekçikonağı HES Projesi, inşa edildikten sonra kaba bir yaklaşımla yılda 3220 adet her biri 2,5 ton ağırlığındaki ağacı kesilmekten kurtaracak bir projedir. IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler), Türkiye İstatistik Kurumu 2013 yılı verilerine göre İnegöl 236,168 kişilik nüfusuyla Bursa'nın en büyük merkez ilçelerinden biri ve Güney Marmara'nın 2. büyük kentidir sayımlarına göre ilçede kişi yaşamaktaydı. İlçenin nüfusu 2010 nüfus sayımına göre 'ne yakındır. Bunun 'ni ilçe merkezinde, yaklaşık 'ni ise, Kasaba ve Köylerde yaşamaktadır. İlçe bağlısı olarak merkez hariç olmak üzere ilçe merkezine bağlı; 5 belde, 94 köy ve 14 mahalleden oluşmaktadır. plakası :16 dır. Nüfusun tamamı yerli halkı olan Manavlar ve Yörüklerden oluşurken Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Balkan ve Kafkas göçmenleri iskan edilmişlerdir. İlçede yaşayan Macırlar, Boşnaklar, Gürcüler, Çerkezler, Ahıskalılar, Yörükler, Arnavutlar Osmanlı'nın son dönemlerinden itibaren şehre yerleşmişlerdir. İlçe özellikle 1975 yılından itibaren Ardahan-Posof, Muş, Bitlis, Artvin, Çorum ve Yozgat yörelerinden yoğun göç almıştır. İlçeye en son yaşanan toplu göçü ise 1990 yılında Bulgaristan'daki baskılardan kaçarak anavatanlarına sığınan ve halk dilinde "muhacır-macır" diye söylenen Bulgaristan Türkleri gerçekleştirmiştir. İnegöl, Daha çok Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi, Karadeniz Bölgesi ve İç Anadolu Bölgesi'nden göç almaktadır. İnegöl tüm bu bölgelerden gelen yoğun göçün yanında Kütahya, Domaniç, Tavşanlı, Yenişehir, Bilecik, Bozüyük, Pazaryeri gibi yakın il ve ilçelerden de sürekli olarak göç almaktadır. Tablo 50. İnegöl İlçesi Yıllara göre nüfus dağılımı Yıl Toplam Şehir Kır

144 Yıl Toplam Şehir Kır IV.3.3. Gelir (Yöredeki Gelirin İşkollarına Dağılımı, İşkolları İtibariyle Kişi Başına Düşen Maksimum, Minimum Ve Ortalama Gelir), İnegöl, 'e yaklaşan nüfusuyla Marmara nın en önemli kentlerinden biridir. Sanayi bakımından Türkiye'nin en gelişmiş 16. büyük sanayi merkezidir. İnegöl ilçesi, coğrafi konumundan ötürü cumhuriyet döneminde büyük bir gelişme göstermiştir. Çevresindeki ormanlar nedeniyle 1980'lere kadar orman ürünleri alanında imalat sanayi gelişmiştir; 1980 sonrasında ise Organize Sanayi Bölgesi'nin kurulması ile birlikte orman ürünlerinin yanında tekstil, otomotiv yan sanayi ve diğer sanayi kollarında da gelişmiştir yılında kurulan İnegöl Organize Sanayi Bölgesi Türkiye nin ilk organize sanayi bölgeleri arasında yer alır. Türkiye toplam ihracatının %1 ini, mobilya ihracatının % 10 unu, yurt içi mobilya talebinin ise % 40 ını bu şehir karşılar. Tekstil sektörü ihracatındaki payı ise % 6 dır. İnegöl Organize Sanayi Bölgesi 1976 yılında kurulan İnegöl Organize Sanayi Bölgesi, Türkiye nin ilk ilçe organize sanayi bölgesidir. İnegöl Organize Sanayi Bölgesi ndeki 108 parselde bulunan 85 tesis faaliyet halindedir ve 13 bin civarında istihdam sağlamaktadır. Tablo 51. Organize Sanayi Bölgesindeki Firmaların Sektörlere Göre Dağılımı ve İstihdamı İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi`ne ait kuruluş protokolü Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nca onaylanmıştır. İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi olarak planlanan İnegöl 2. OSB de kamulaştırma çalışmaları ve yer tahsisleri hızla sürmektedir. 13 km. lik yol çalışması tamamlanmış olup kalan yolların tamamının keşif ve ihale çalışmaları devam etmektedir. İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi nde dönüm arazi kamulaştırılmıştır. Bir 143

145 yandan kamulaştırma çalışmaları devam ederken, diğer taraftan da talep eden sanayicilerimize yer tahsisi sağlanmaktadır. Mart 2013 itibariyle, 85 firmaya yer tahsis edilmiş, 9 firma üretime başlamış bulunmaktadır. Faaliyete geçen firmalarda Mart 2013 itibariyle 950 kişi istihdam edilmektedir. Diğer firma binalarının da yapım çalışmaları devam etmektedir. Köylülerin geçim kaynağını orman ürünleri ve tarım oluşturmaktadır. Tarla tarımında patates, lahana, domates, pancar ön sıralarda gelmektedir. Yörede meyvecilik de bir hayli gelişmiştir. Özellikle şeftali, armut, erik, elma ve çilek meyvecilikle uğraşan yöre halkının başlıca geçim kaynağını oluşturmaktadır. Son yıllarda ilçede meyve fidancılığı da büyük bir ivme kazanmıştır. İstihdam açısından incelendiğinde, İnegöl de en yüksek istihdamın sanayi sektöründe olduğu görülmektedir. Toplam işgücünün %47 si sanayi sektöründe çalışmaktadır. Ayrıca, ilçe dışından da sanayi sektörü önemli miktarda işgücü çekmektedir yılında İnegöl Belediyesi ile İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası`nın teşebbüsüyle kurulan İnegöl Organize Sanayi Bölgesi (İOSB) Türkiye nin ilk organize sanayi bölgeleri arasında yer alır sonrasında ise İOSB nin kurulması ile birlikte orman ürünlerinin yanında tekstil, otomotiv yan sanayi ve diğer sanayi kolları da gelişmiştir. Bölgede ağırlıklı olarak tekstil ve konfeksiyon işletmeleri göze çarpmakla birlikte, sünger üretimi, sunta ve kontra plak üretimi, gıda üretimi, yem üretimi, ambalaj, cam, orman ürünleri-mobilya, kimya, gıda, döküm ile otomotiv yan sanayi sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeler vardır. Tarım ve Hayvancılık İnegöl İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan 2012 yılı verilerine göre, İnegöl ün toplam kültür arazisi ha, orman arazisi ha, çayır-mera arazisi ha, göl-bataklık-kayalık ve meskun yerler ha alana sahiptir. İlçede toplam dekar tarım alanı bulunmaktadır. Tarım alanının yaklaşık %64 ü tarla arazisi, %33 ü meyve bahçeleri arazisi ve %3 ü meyve alanı olarak kullanılmaktadır. Nadas alanları yıllara göre değişmekle beraber, ortalama dekarlık tarım alanı ise nadasa bırakılmıştır. Tablo 52. Hayvansal ve Bitkisel Üretim Değerleri (TL) ÜRÜN ADI ÜRETİM DEĞERİ (TL) Bitkisel Üretim ,00 Hayvansal Üretim ,00 Toplam ,00 İnegöl İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan 2012 yılı verilerine göre İnegöl deki tarımsal üretimin toplam değerinin %88 ini ,00 TL değeriyle bitkisel üretim oluştururken, geri kalan %12 lik kısmını ,00 TL değeriyle hayvansal üretim oluşturur. İnegöl de gerçekleşen toplam tarımsal ve hayvansal üretimin toplam değeri ise ,00 TL dir. 144

146 IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus Ve Faal Nüfusa Oranı), Türkiye İş Kurumu ndan alınan verilere gore, işsiz sayısında 2008 den 2009 sonuna kadar ciddi bir artış gözlenmiştir. İşsizliğin bu denli artmasının nedeni ise 2008 yılında ABD de patlak veren Mortgage Krizi ve devamında bunun bir finansal krize dönüşerek tüm dünyaya yayılmasıdır. Krizin etkisiyle tüm dünyada bir talep daralması yaşanmış ve bunun sonucu olarak firmalar üretimlerini azaltma kararı almışlar, dolayısıyla işgücü taleplerini azaltmışlardır. Bunun yanında firmalar kriz ortamında ayakta kalabilmek için maliyetlerini düşürmeye çalışmışlar ve bu amaçla da bir kısım çalışanlarını işten çıkarmışlardır. İşte bu iki nedenin birleşmesi sonucu olarak krizle birlikte işsiz sayısında ciddi bir artış yaşanmıştır da işsiz sayısı yaklaşık %66 artarak a, 2010 da ise bir önceki yıla göre yaklaşık %14 azalarak ye gerilemiştir yılında işsiz sayısı yaklaşık %24 azalarak e düşmüştür yılında ise işsiz sayısı bir önceki yılla aynı kalmıştır. İlçede işsizlik yok denecek kadar azdır. Çevre ilçeler ve bölgelerden servis taşımacılığı yoluyla çok sayıda kişi ilçede faaliyet gösteren firmalara çalışma maksatlı olarak gelip gitmektedir. Hatta mevcut durumda, bölgede nitelikli personel sıkıntısı sürmektedir. Şekil 63 İnegöl ün Yılları Arası İş-Kur Verileri Grafiği İşsizlikle doğru orantılı olarak işsizlik maaşı bağlanan kişi sayısı 2008 den 2009 sonuna kadar artmıştır de kişiye işsizlik maaşı bağlanmışken 2009 da bu sayı yaklaşık %6 artarak e, 2010 da ise bir önceki yıla göre yaklaşık %48 azalarak olmuştur yılında işsizlik maaşı bağlanan kişi sayısında yaklaşık %3 lük bir azalma gözlenmiş ve bu sayı a düşmüştür yılında işsizlik maaşı bağlanan kişi sayısı bir önceki yıla göre %32 artarak e ulaşmıştır. Kısa çalışma ödeneği ise yalnızca 2009 yılında, kişiye bağlanmıştır. Bunun dışındaki yıllarda herhangi bir kişiye kısa çalışma ödeneği bağlanmamıştır. 145

147 Tablo 53. İnegöl ün Yılları Arası İş-Kur Verileri İşsiz Sayısı Özel Sektör İşe Yerleştirme İşsizlik Maaşı Bağlanan Kişi Sayısı Kısa Çalıma Ödeneği Bağlanan Düzenlenen Kurs Sayısı Kurs Eğitimi Alan Kişi Sayıs de 681 kişi özel sektörde işe yerleşmişken 2009 da bu sayı yaklaşık %50 azalarak 338 e, 2010 da bir önceki yıla göre yaklaşık %143 artarak 820 e ulaşmıştır de 2010 a göre yaklaşık %172 artarak ye ulaşmıştır yılında ise bir önceki yıla göre %7 düşüşle kişi özel sektörde işe yerleşmiştir. İş-Kur tarafından 2008 yılında herhangi bir kurs düzenlenmemiştir ve 2010 yıllarında, İş-Kur tarafından 18 er adet, 2011 yılında 8 adet ve 2012 yılında 21 adet kurs düzenlenmiştir. Düzenlenen bu kurslara katılım sayısı da 2009 da 323, 2010 da 333, 2011 de 125 ve 2012 de 427 dir. IV.3.5. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu), Sağlık İnegöl de, 1 devlet hastanesi (320 yatak kapasiteli), 1 diş hastanesi, 1 özel hastane, 1 tıp merkezi, 1 Verem Savaş Dispanseri mevcuttur tarihi itibariyle Aile Hekimliği Uygulamasına geçilmiş olup, Sağılık Grup Başkanlığı Toplum Sağlığı Merkezi oluşturulmuş ve Sağlık Ocakları Aile Sağlığı Merkezine dönüştürülmüştür. Böylelikle, 14 tane de Aile Sağlığı Merkezi bulunmaktadır. Ayrıca bölgede İnegöl ilçesinde hizmet veren 50 eczane ve 1 tane hastanede görev yapan kamu eczacısı bulunmaktadır. İnegöl Devlet Hastanesi İnegöl ilçesinde Nisan 2005 e kadar Devlet Hastanesi ve SSK Hastanesi adıyla iki hastane mevcutken, bu tarihten sonra sağlık hizmetlerinin birleştirilmesiyle SSK Hastanesi Devlet Hastanesi bünyesine katılmıştır. Bu birleşmeden sonra oluşan 308 yataklı İnegöl Devlet Hastanesi nde dâhiliye hizmetleri eski SSK Hastanesi binasında, cerrahi hizmetleri de devlet hastanesi binasında verilmeye başlanmıştır. İnegöl Devlet Hastanesi nde 2013 yılı itibari ile 67 si uzman ve 17 si pratisyen olmak üzere toplam 84 doktor görev yapmaktadır. Bununla birlikte ayrıca hastanede, 181 hemşire, 93 teknisyen ve 53 ebe bulunmaktadır. Hastanede toplam 505 personel görev yapmaktadır. İnegöl Devlet Hastanesi nde toplam 308 adet hasta yatağı bulunmaktadır. İnegöl de nüfusa düşen yatak sayısı 13,66 ile oldukça düşüktür yılında İnegöl Devlet Hastanesi nden hasta hizmet almıştır. 146

148 Aile Sağlığı Merkezleri İnegöl Sağlık Grup Başkanlığı ve Toplum Sağlığı Merkezi ne bağlı 11 i merkezde olmak üzere toplam 14 adet aile sağlığı merkezi, 1 verem savaş dispanseri mevcuttur. İnegöl Sağlık Grup Başkanlığı Hazineye ait binada, 1 No lu Turgutalp Aile Sağlığı Merkezi Sağlık Bakanlığı na ait binada, 2 No lu Orhaniye Aile Sağlığı Merkezi Sağlık Bakanlığı na ait binada, 3 No lu Hamidiye Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada, 4 No lu Hanife-Selçuk Teşik Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada, 5 No lu Şükrü Özdilek Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada, 6 No lu Cuma Aile Sağlığı Merkezi Hazine ye ait binada, 7 No lu Alanyurt Aile Sağlığı Merkezi Sağlık Bakanlığı na ait binada, 8 No lu Akhisar Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada, 9 No lu Huzur Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada, 13 No lu 6 Eylül Aile Sağlığı Merkezi şahsa ait binada, 14 No lu Mesudiye Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada faaliyetini sürdürmektedir. Beldelerde bulunan 10 No lu Yenice Aile Sağlığı Merkezi İnegöl Belediyesi ne ait binada, 11 No lu Kurşunlu Aile Sağlığı Merkezi Sağlık Bakanlığı na ait binada, 12 No lu Cerrah Aile Sağlığı Merkezi Sağlık Bakanlığı na ait binada faaliyetini sürdürmektedir. 1 No lu Turgutalp Aile Sağlığı Merkezi nde 8 aile hekimi, 2 No lu Orhaniye Aile Sağlığı Merkezi nde 9 aile hekimi, 3 No lu Hamidiye Aile Sağlığı Merkezi nde 5 aile hekimi, 4 No lu Hanife Selçuk Teşik Aile Sağlığı Merkezi nde 4 aile hekimi, 5 No lu Şükrü Özdilek Aile Sağlığı Merkezi nde 6 aile hekimi, 6 No lu Cuma Aile Sağlığı Merkezi nde 2 aile hekimi, 7 No lu Alanyurt Aile Sağlığı Merkezi nde 7 aile hekimi, 8 No lu Akhisar Aile Sağlığı Merkezi nde 2 aile hekimi, 9 No lu Huzur Aile Sağlığı Merkezi nde 2 aile hekimi, 10 No lu Yenice Aile Sağlığı Merkezi nde 4 aile hekimi, 11 No lu Kurşunlu Aile Sağlığı Merkezi nde 2 aile hekimi, 12 No lu Cerrah Aile Sağlığı Merkezi nde 1 aile hekimi, 13 No lu 6 Eylül Aile Sağlığı Merkezi nde 2 aile hekimi, 14 No lu Mesudiye Aile Sağlığı Merkezi nde 2 aile hekimi hizmet vermektedir. İnegöl Sağlık Grup Başkanlığı ile bağlı kurumlara hizmet veren 1 hizmet aracı ve 1 özel şirket aracı mevcuttur. Sağlık EvIeri İlçede Aile Sağlığı Merkezleri ne bağlı Tekke, Hayriye, Hamzabey, Sungurpaşa, Mezit, Gündüzlü, Çayyaka, Maden, Hamamlı, Şehitler, Tahtaköprü, Çavuşköy, Kulaca, Şipali köylerinde sağlık evleri bulunmaktadır. Sayılan sağlık evlerinden yalnızca Hamzabey ve Gündüzlü sağlık evlerinde ebe personeli görev yapmaktadır. Ayrıca beldelerde bulunan Aile Sağlığı Merkezleri ne bağlı Kayapınar, Küçükyenice köylerinde sağlık evleri vardır. Sayılan sağlık evlerinden yalnızca Küçükyenice sağlık evinde ebe personeli görev yapmaktadır. Tekke, Hayriye, Sungurpaşa, Mezit, Gündüzlü, Çayyaka, Maden, Şehitler, Şipali, Kayapınar, Küçükyenice köylerindeki sağlık evleri muhtarlığa ait binalarda, Hamzabey, Tahtaköprü, Çavuşköy, Kulaca köylerindeki sağlık evleri ise Sağlık Bakanlığı na ait binalarda faaliyetlerini sürdürmektedirler. 147

149 Eğitim 2012 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre İnegöl de yaşayan vatandaşların okuma yazma durumu ve eğitim düzeylerine ilişkin veriler aşağıdaki grafiklerde verilmektedir. İlçe merkezinde yaşayan 6 yaş üzeri nüfus dikkate alınarak derlenmiştir. İlçenin 2012 yılında 6 yaş üzeri nüfusu dir. Şekil 64. İlçe Nüfusunun Eğitim Durumu Grafiği 2012 de, okul türleri dağılım grafiğine göre İnegöl deki okul türlerinin en çok ilkokulda yoğunlaştığı görülmektedir. Buna göre toplam okul sayısının %32 sini oluşturan ilkokulların sayısı 65 dir.1 Bunun dışında kalan okul türlerinin dağılımı ise; 54 Okul Öncesi, 6 Bağımsız Anaokulu, 59 Ortaokul, 7 Lise, 7 Meslek Lisesi, 1 İmam Hatip Lisesi, 1 Halk Eğitim Merkezi, 1 Mesleki Eğitim Merkezi olmak üzere toplam 201 adet okul bulunmaktadır. Bu okullarda görev yapmakta olan kadrolu ve ücretli toplam öğretmenin u ilkokul ve ortaokullarda, 707 si liselerde ve 19 u anaokullarında, 84 ü de halk eğitim ve mesleki eğitim merkezlerinde görev yapmaktadır. Ayrıca ilçede, Uludağ Üniversitesi ne bağlı İnegöl Meslek Yüksek Okulu ve İşletme Fakültesi bulunmaktadır. İnegöl Meslek Yüksek Okulu; Elektrik, İnşaat Teknolojisi, Makine, Mobilya ve Dekorasyon, Tekstil Teknolojileri, Çocuk Gelişimi, Dış Ticaret, Pazarlama, İşletme Yönetimi, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları olmak üzere 10 bölümü ile 20 öğretim görevlisi ve bir de uzman akademisyen kadrosuyla hizmet vermektedir. İmegöl Meslek Yüksek Okulunda 899 u kız ve si erkek olmak üzere öğrenci ön lisans eğitimi görmektedir. İnegöl İşletme Fakültesi nde ise 5 öğretim üyesi ile 26 sı kız 21 i erkek olmak üzere 47 öğrenci lisans eğitimi görmektedir. 148

150 IV.3.6. Kentsel Ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut Ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları Vb.), İnegöl ün tamamı Marmara Bölgesi sınırları içinde olup konumu itibariyle de Marmara Bölgesi güney sınırlarını belirler. Bursa nın güneydoğusundaki İnegöl ün kuzeyinde, Yenişehir ilçesi, güneyinde Kütahya ili, güneybatısında Keles ilçesi ve güneydoğusunda Bilecik bulunmaktadır. Bu sınırlar içindeki İnegöl ün yüzölçümü 1031 km² dir. İnegöl ün güneybatısından başlayan dağlar güneydoğusuna, doğudan başlayan dağlar da kuzeybatısına kadar ulaşmaktadır. Çevresindeki dağların belirlediği sınırlar içinde bulunan İnegöl Ovası nın uzunluğu, Akıncılar Yöresi Kurşunlu Kasabası arasında 24 km yi bulmaktadır. Batıdaki Yenice Kasabası yakınlarına 3-4 km olan genişliği, Hocaköy yakınlarında 9 km dir. Doğuya doğru 4 km, Çitli Köyü nde 2,5 km, Kurşunlu Kasabası çevresinde ise 1 km ye düşer. Etrafı çevreleyen dağların ortasında, denizden yüksekliği metreyi bulan, 142 km lik bir ova mevcuttur. İnegöl Ovası kuzeyde Küpeli Tepe (558 m.) ve Karadoğu Tepesi (534 m.) ile Yenişehir Ovası ndan ayrılmaktadır. Doğusunda Ağı Dağı (1030 m.), batısında Uludağ ve güneyinde ise Uludağ uzantısı olan Domaniç Dağı (1794 m.) ile çevrelenmiştir. İnegöl ü çevreleyen dağ ve platolar içinde en yüksek yer, 2470 m. ile Uludağ üzerinde bulunan Kuzyatağı Tepesi dir. İnegöl ün güneyindeki Uludağ ın eteklerinden, batıdaki Mezit Köyü ne kadar çam ormanları ile kaplı birçok yayla bulunmaktadır. Bunlar; Taraklı, Bataklı, Arap Oturağı, Alaçam, Eğrelti, Yanaklı, Paşa Çayırı, Boğazova, Çiçek, Ardıçlı, Paşaalan, Gökgeliş, Sarıçayır ve Arpalık yaylalarıdır. İnegöl toprakları, çevre dağların yüksek kesimlerinde doğan irili ufaklı birçok akarsu ile bölünmektedir. En önemlileri Kocadere, Karadere, Hocaköy Deresi, Bedre Deresi, Akçasu Deresi, Çandır Deresi, Mezit Deresi dir ve bu dereler çeşitli yerlerde şelaleler oluşturmaktadır. Bu akarsuların önlerine baraj ve göletler yapılarak sulama alanında yararlanılmaktadır. Bursa Ovası sularını Marmara Denizi ne gönderirken, İnegöl Ovası nın suları Karadeniz e dökülür. Turizm Alanları Bursa nın 45 km güneydoğusunda yer alan İnegöl ün antik dönemdeki adı Ankedoma dır. İlçedeki önemli tarihi eserler Osmanlı döneminden kalmıştır. İnegöl tarihi eserler ve kültürel değerler bakımından zengin bir yer olmasına rağmen, bu güne kadar sadece 1942 yılında İnegöl Höyüğü nde resmi bir kazı yapılabilmiştir. Bu nedenle toprak altı kültür değerlerinin özellikleri tam olarak bilinmemektedir de Sadrazam İshak Paşa tarafından yaptırılan İshak Paşa Camii ve Külliyesi, Hamza Bey Camii, Yıldırım Camii (Cuma Camii), Kurşunlu Camii, Kurşunlu Han ve Ortaköy Kervansarayı İnegöl deki tarihi eserlerdir. İnegöl ün 13 km batısında Sultan Köyü nde XIV. yüzyılda yaşamış Germiyanoğlu Geyik Baba ile Balım Sultan adına Orhan Bey tarafından yaptırılmış Geyikli Baba Türbesi önemli bir ziyaret yeridir. Boğazova Yaylası, Arabaoturağı Yaylası, Alaçam Yaylası ve tarihi çınarlar İnegöl ün tabii güzellikleridir. Oylat kaplıcası, Hilmiye Köyü hudutları içinde, İnegöl Belediyesi mücavir sahasında İnegöl ilçe merkezine 27 km uzaklıkta, 700 rakımda, orman içinde, eskiden beri şifalı suyu ve doğal güzelliği ile bilinen bir kaplıcadır. 149

151 Kaplıcanın suyu 40 0 C derece sıcaklığa ve saniyede 50 litre debiye sahiptir. PH değeri ise 7,26 dır. Suyun, 10 bin üzerinde yatak kapasiteli termal tesislerin ihtiyacını karşılayabileceği hesaplanmaktadır. Sıcak su düzensiz dağıtıldığı için mevcut tesislere bile yetmemekte, özellikle İstanbul ağırlıklı konaklama talebi kapasite azlığı nedeniyle karşılanamamakta, tesisler arası çekişmeler yaşanmakta, kaplıcaya ulaşan 11 km uzunluğundaki yolun yetersiz kalması, bu haliyle kaplıcanın nitelikli tesisler ile gerçek kapasitesine kavuşması mümkün olamamaktadır. Bu nedenle de kaplıcanın yöreye sağlayabileceği ekonomik katkıya ulaşılamamaktadır. İnegöl Organize Sanayi Bölgesi 1976 yılında kurulan İnegöl Organize Sanayi Bölgesi, Türkiye nin ilk ilçe organize sanayi bölgesidir. İnegöl Organize Sanayi Bölgesi ndeki 108 parselde bulunan 85 tesis faaliyet halindedir ve 13 bin civarında istihdam sağlamaktadır. İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi`ne ait kuruluş protokolü Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nca onaylanmıştır. İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi olarak planlanan İnegöl 2. OSB de kamulaştırma çalışmaları ve yer tahsisleri hızla sürmektedir. 13 km. lik yol çalışması tamamlanmış olup kalan yolların tamamının keşif ve ihale çalışmaları devam etmektedir. Proje Alanı İnegöl İli Tüfekçikonağı Köyü sınırları içerisinde yer almakta olup, tamamı ormanlık alandır. IV.3.7. Diğer Özellikler. Bu bölümde aktarılacak başka bir husus bulunmamaktadır. 150

152 BÖLÜM V PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır. V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler V.1.1. Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde Ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyatların Depolanması Amacıyla Belirlenen Sahaların Dere Yatağına Sınır Olması, Depo Alanlarının 1/1000 Ölçekli Halihazır Harita Gösterilmesi, Dere Yatağına Ait En Ve Boy Kesitleri, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler, Patlayıcı Maddeler, Varsa Patlatma İle İlgili Bilgiler (Delme-Patlatma Düzeni, Günlük/Haftalık/Aylık Patlatma Sayısı, Kullanılacak Aylık Patlayıcı Miktarı, Patlatma Tesir Mesafesi Vb.), Etkiler Ve Alınacak Önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum Vb Maddelerin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri Ve 1/1000 Ölçekli Plan Ve Kesit Görünüşleri İle Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme Ve Restorasyon Planı, Alınacak Önlemler, Alınacak İzinler, Görüşler, Proje kapsamında, Karaburun Regülatörü, Karaburun Derivasyonu, Bıçkı Regülatörü, Bıçkı Derivasyonu, Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Derivasyonu, Boğakaya Regülatörü, İletim Kanalı, Yükleme Havuzu, Cebri Boru ve Santral Binası inşa edilecektir. Ünitelere ulaşımın tamamı stabilize yollardan yapılacak olup, mevcut yollarda iyileştirmeler yapılacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında kazı miktarları, dolgu miktarları, bitkisel toprak ve hafriyat toprağı miktarları ile derivasyon kanallarının yerleştirilmesi sırasında kullanılacak kırmataş dolgu malzemesi miktarları Tablo 55 de verilmiştir. 151

153 Tablo.54. İnşaat Aşamasında Kazı Çalışması Yapılacak Üniteler ve Kazı Dolgu Miktarları BİTKİSEL BİTKİSEL HAFRİYAT TOPRAK + TOPRAK DEPOLAMA KIRMATAŞ KAZI DOLGU HAFRİYAT DEPOLAMA ALANINA DOLGU MİKTARI MİKTARI ATIĞI ALANINA (m 3 ) (m 3 TAŞINACAK MİKTARI ) TOPLAM TAŞINACAK MİKTAR (m 3 ) MİKTAR MİKTAR (m 3 ) (m 3 (m 3 ) ) BIÇKIDERE DERİVASYONU ,2 408,3 774,3 77,43 696,87 475,6 BIÇKIDERE DERİVASYONU ,4 392, ,5 688,5 460,7 BOĞAKAYA İLETİM ,4 509,6 3660,8 366, ,72 577,2 BOĞAKAYA İLETİM ,6 514,8 3634,8 363, ,32 577,2 BOĞAKAYA İLETİM BOĞAKAYA İLETİM ,2 3543,8 354, ,42 577,2 BOĞAKAYA İLETİM ,2 507,7 3645,2 364, ,68 574,6 BOĞAKAYA İLETİM ,6 496, ,6 3299,4 577,2 BOĞAKAYA İLETİM ,3 3287,7 582,4 BOĞAKAYA İLETİM ,7 175,5 1258,2 125, ,38 198,9 KARABURUN DERİVASYONU-1 587,6 226,2 361,4 36,14 325,26 249,6 KARABURUN DERİVASYONU ,5 301,5 240 KARABURUN DERİVASYONU-3 567,5 222, ,5 310,5 242,5 KARABURUN DERİVASYONU ,5 319,5 240 KARABURUN DERİVASYONU ,5 357,5 35,75 321, KARABURUN DERİVASYONU ,5 357,5 35,75 321,75 242,5 KARABURUN DERİVASYONU ,5 352,5 35,25 317, KARABURUN DERİVASYONU-8 743,8 286,6 457,2 45,72 411,48 309,1 ÜÇÜNCÜ DERİVASYONU-1 545,1 205,6 339,5 33,95 305,55 475,6 BIÇKIDERE REGÜLETÖRÜ 13686, , , ,039 0 BOĞAKAYA REGÜLETÖRÜ 59086, , , ,418 0 KARABURUN REGÜLETÖRÜ 7351, ,63 735, ,467 0 ÜÇÜNCÜ REGÜLETÖRÜ 12249, , , ,577 0 YÜKLEME HAVUZU 42720, , , ,288 0 SANTRAL BİNASI 4163, ,18 416, ,862 0 TOPLAM , , , , , ,3 152

154 İnşaat aşamasında ,49 m 3 ( ,24 ton) kazı yapılacaktır. Derivasyon Hatlarına 6542,5 m³ dolgu yapılacak olup, Derivasyon hatlarında 7630 m³ lük kırmataş dolgu malzemesi de kullanılacaktır. Proje kapsamında ,09 m³ kazı fazlası malzemesi oluşacaktır. Bu malzemeler proje alanında belirlenen hafriyat depolama alanlarında depolanacaktır. Hafriyat Depolama Alanlarına ait en kesitler Ek 9 da sunulmuştur. Proje kapsamında yapılacak kazı işlemleri için öncelikle yüzeydeki bitkisel toprak sıyrılacaktır. Proje kapsamında yapılacak kazı miktarının yaklaşık %10 unun bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda ünite kazılarından çıkarılacak malzemenin yaklaşık ,909 m 3 ü bitkisel toprak olacaktır. Yüzeyden sıyrılan bu bitkisel toprak, daha sonra proje alanın peyzaj düzenlenmesinde kullanılmak üzere, proje kapsamında belirlenen hafriyat depolama noktalarının en yüksek kotuna serilerek muhafaza edilecektir. Bitkisel toprak dışında oluşacak ,181 m 3 kazı sonucu çıkarılan malzemeler ilgili kurumlardan izin alınmak koşulu ile hafriyat depolama alanlarında depolanacaktır. Depolanacak olan kazı fazlası malzemenin stabilitesinin sağlanması için teraslama ve sedde oluşturma gibi bilinen depolama teknikleri uygulanacak olup, gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Hafriyat depolama alanları dere kenarlarına yakın konumda değildir. Depolama yapılması durumunda depo alanlarında oturma, çökme ve kayma gibi zemin ve gövde hareketlerinin önüne geçilmesi için en uygun yığın boyutlandırması yapılacaktır. Bu alanların tekrar kullanılması için doğal yapıya uygun olarak rehabilite edilecektir. Ayrıca proje kapsamında oluşacak kazı malzemesi, herhangi bir alıcı ortama ve yatağına bırakılmayacaktır. Proje kapsamında yapılacak tüm depolama işlemlerinde tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacak, hafriyat malzemeleri arazide rastgele depolanmayacaktır. Patlatma Projenin inşaatı aşamasında yaklaşık kazının yaklaşık % 10 nunda patlatma yapılacaktır. İnşaat aşamasında yapılacak kazı miktarı ,235 tondur. Patlatma yapılacak malzeme miktarı 26563,7235 tondur. Ayda 1 kez patlatma yapılacaktır. Bir patlatmada çıkarılacak malzeme miktarı 1475,76 ton dur. Delik Delme ve Ateşleme Düzeni Toplam Kazı Miktarı = ,7235 ton (17.709,149 m 3 ) Çalışma Süresi = 18 ay, ayda 30 gün, günde 1 vardiya ve 10 saat Aylık Kazı Miktarı = 1475,76 ton (983,84 m 3 ) Günlük Kazı Miktarı = 32,7947 m 3 Delik Çapı = 89 mm (3,5 inç) seçilmiş ve Delik yükü (B max ) ın hesabı için Tablo 55 de kullanılmıştır. 153

155 Delik Yükü (B max ) = Deliğin Basamak Aynasına Olan Uzaklığı (Anfo için) = 1,36 x (I b ) (Kaynak: Longefors, U., Kihlström, 1963) Şarj Konsantrasyonu(I b ) Delik Yükü(B max ) = 5,09 kg = 1,36 x 5,09 = 3,06 m = 3 m olarak kabul edilmiştir. Şarj konsantrasyonu (I b ) 89 mm delik çapı ve yoğunluğu 0,82 gr/cm 3 olan anfo için aşağıdaki Tablo 55 den seçilmiştir. Tablo 55. Delik Çapı ve Patlayıcı Madde Yoğunluğu Delik Çapı Patlayıcı Madde Yoğunluğu Inch Mm ¼ ⅜ ½ ⅝ ¾ ¼ ½ ¾ ½ ¼ Kaynak: TMMOB Maden Mühendisleri Odası,1999 Basamak Yüksekliği (K) = Basamak Yüksekliği 2 x B max = 2 x 3 m = 6 m = 9 m olarak seçilmiştir. Basamak Şev Açısı = 65 Delik Aralığı (S) = 1,25 x B max = 1,25 x 3 = 3,75 m Delik Taban Payı (u) = Basamak Yüksekliği (K) x 0,1 = 9 m x 0,1 = 0,9 m Delik Boyu (H) Sıkılama Boyu (h ) = Basamak Yüksekliği(K)+Delik Taban Boyu (u) = 9 m + 0,9 m = 9,9 m = h = B max = 3 m Şarj Boyu (Q) = H-h = 9,9 m 3 m = 6,9 m 154

156 1 Delikteki Şarj Miktarı = Q x I b = 6,9 m x 5,09 kg = 35 kg ANFO Yemleme Dinamiti = 1 kg Toplam Şarj Miktarı = 36 kg Elektrikli Gecikmeli Kapsül = 1 adet 1 Delikten Alınacak Malzeme Miktarı (V) = B x S x K = 3 x 3,75 x 9 = 101,25 m 3 Bir patlatmada 10 delik patlatılmaktadır. Patlatmalar bir gecikme aralığı olan 30 milisaniye aralığında birlikte ateşlenmektedir. Bir patlatmada 10 delik olacağına göre; bir patlatmadan alınacak malzeme miktarı; 10 delik x 101,25 m 3 = 1012,5 m 3 olmaktadır. Bir patlatmada kullanılan Yemleme Dinamiti = 10 kg (10 x 1) ANFO = 350 kg (10 x 35) Kapsül = 10 adet (10 x 1) Hidroelektrik Santralinde aylık ortalama patlatma miktarı 983,84 m³ (1475,76 ton) olarak planlandığına göre ayda; 983,84 m 3 / 1012,5 m 3 1 patlatma yapılacaktır. Aylık Kullanılacak Yemleme Dinamiti = 10 kg (10 x 1) ANFO = 350 kg (350 x 1) Kapsül = 10 adet (10 x 1) olacaktır. Hidroelektrik Santralinde kazı çalışmalarının 18 ay olarak planlandığından; Yemleme Dinamiti = 180 kg (10 x 18) ANFO = 6300 kg (350 x 18) Kapsül = 180 adet (10 x 18) Spesifik Şarj = 36 kg/101,25 m 3 = 0,355 kg/m 3 Spesifik Delme = 101,25 m 3 / 9,9 m = 10,227 m 3 /m Hidroelektrik Santralinin inşaatı aşamasında gerçekleştirilmesi planlanan patlatmalarda kullanılacak patlayıcı maddeler ile ilgili çeşitli tedbirler alınacaktır. Ancak alınacak tüm önlemlere rağmen patlatmalar sırasında gerçekleşebilecek etkiler aşağıda verilmiştir. 155

157 1. Kaya kütlesinde yaratılan şokla yapılarda meydana gelen hasar 2. Patlatma alanından fırlayan kaya ve taşlarla olan hasar 3. Hava Şoku ve Gürültü Hasarı (Kaynak: Hoek, E.,Bray, J.; 1981) 1. Kaya kütlesinde yaratılan şokla yapılarda meydana gelen hasar Bu hasarlar bir patlayıcı madde patlatıldığında kayada meydana gelen birim deformasyon (basınç dalgası etkisi) ve gaz basıncı nedeniyle oluşur. Bir noktadaki dalga j- hızı aşağıdaki formüle göre hesaplanmış ve belirli aralıklarla verilen mesafeler için tabloda gösterilmiştir. V = K Q/R 3/2 (Olofsson, 1991) Burada; V (mm/sn) Q (kg) R (m) K = Kaya içinde yayılan titreşim hızı = Bir gecikme aralığında ateşlenen toplam patlayıcı madde miktarı (30 milisaniye aralıklı 10 delik patlatılacaktır. Bir gecikme aralığında patlatılacak miktar 35 kg dır.) = Patlatma zonunda etkili mesafe = Dalgaların ilerlediği ortamın geoteknik özelliklerine bağlı katsayı olup, basamak patlatmasında K yüksek dayanımlı kayalar için 400, zayıf ve çok çatlaklı kayalar için 100 değeri alınır. Proje sahasının orta dayanımlı ve az çatlaklı kayalardan oluştuğu göz önüne alındığında K değeri 200 alınmıştır. (ARIOĞLU, E., YILMAZ, A.,O., Pratik Madencilik Probremleri, TMMOB Maden Mühendisleri Odası, ANKARA, 2001) Tablo. 56 Q=35 kg alınarak hesaplanan kayaç türüne bağlı K=200 faktörü ve mesafeye göre değişen titreşim hızı (V) değerleri R (m) V (mm/sn) 75 46, , , , , , , , ,3466 Bina temelindeki titreşim hızı (V 0 ) değeri, kayaç içi titreşim hızının ½ - 1/5 i kadar olduğu kabul edilmektedir(forssbland, 1981). Tablo. 57 Q = 35 kg K = 200 faktörü alınarak değişik mesafeye göre hesaplanan bina temellerinde titreşim hızı (V 0 ) değerleri R (m) V (mm/sn) V 0 (mm/sn) 1/5 V ½ V 75 46,4267 9, , ,4165 7, , ,2480 4, ,

158 300 16,4143 3, , ,2287 2, , ,1902 2, , ,6537 1, , ,9563 0, , ,3466 0, ,67330 Bina temelinde oluşan titreşim hızlarına (V 0 ) göre binalarda ortaya çıkan etkiler Tablo 58 de verilmiştir. Tablo. 58 Bina temeli titreşim hızı (V 0 ) değerlerine bağlı olarak dinamit atımı nedeni ile hasar görebilecek bina türleri V 0 (mm/sn) Bina Türü 2 Yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 5 Sıvalı briket, kerpiç, yığma tuğla evler 10 Betonarme binalar Fabrika gibi, çok sağlam yapıda endüstriyel binalar (Kaynak: Forssbland, 1981) Tablo 17 de görüldüğü üzere bir binada hasar durumunun ortaya çıkabilmesi için temel titreşim hızının (V 0 ) en az 5 mm/sn olması gerekmektedir. Projeye konu tesiste, bir gecikme aralığında kullanılacak 35 kg lık şarjın etki mesafesi Tablo 58 deki verilere göre yaklaşık 230 m olarak bulunmuştur. Proje alanında bir seferde kullanılacak patlayıcı madde miktarı 35 kg olup, insan ve çevre sağlığı açısından herhangi bir tehlike arz etmeyecektir. En yakın yerleşim birimi olan Tüfekçikonağı Köyüne proje alanının en yakın mesafesi 3 km olduğundan binalarda hasar meydana gelmesi muhtemel değildir. 2. Patlatma alanından fırlayan kaya ve taşlarla olan hasar Patlatmalarda dilim kalınlıkları ve/veya sıkılama boyu ve malzemesi yetersiz olunca fırlayan kaya sorunlarıyla karşılaşılır. Bu sorun can ve mal güvenliği bakımından önemlidir. Patlatma anında oluşan kaya ve taşlarla ilgili olarak yapılan kaynak araştırmalarında; emniyet mesafe hesaplarının deneysel sonuçlara dayandırıldığı görülmüştür. Literatürde (İsveç Patlatma Araştırma Merkezi-SVEDEFO) 1 m 3 kayaç kırmak için kullanılacak patlayıcı madde miktarı ile en fazla fırlatma uzaklığı arasında verilen bağıntıdan yararlanmak sureti ile spesifik patlayıcı madde tüketimi (kg/m 3 ) için söz konusu uzaklık kestirilebilir. Yeterli dilim ve sıkılama uzunlukları için aşağıdaki değerler kestirim değerleri olarak kabul edilebilir. Projeye konu faaliyet alanında spesifik patlayıcı madde tüketimi 0,317 kg/m 3 dür. q= 0,25 0,3 kg/m 3 L max = 10 m q= 0,5 kg/m 3 L max = m q= 0,9-1 kg/m 3 L max = m Burada ; q (kg/m 3 ) = Spesifik patlayıcı madde miktarı 157

159 L max (m) = Emniyetli mesafe Spesifik Şarj = 36 kg/101,25 m 3 = 0,355 kg/m 3 olarak hesaplanması sonucu; emniyetli mesafe 10 m civarında olmaktadır. Bu mesafede zaten Hidroelektrik Santrali alanı içerisinde kaldığından çevreye patlatma anında fırlayan kaya ve taşlarla hasar olmayacaktır. Ayrıca fırlayan kayaların önlenmesi aynaya yeterli uzaklıkta (B=30-40d) ve paralel delik delmek, sıkılama boyunun en az 0,7 B olması gerekliliği düşünülerek h 0 = B emniyetli seçeneği ile uygun nitelikte sıkılama malzemesi kullanmakla mümkündür. Projeye konu tesis alanı içinde h 0 = B emniyetli seçeneği seçilerek sıkılama boyu 3 m olarak planlanmıştır. Burada; B (m) = Deliğin basamak aynasına olan uzaklığı h 0 (m) = Sıkılama boyu 3. Hava Şoku ve Gürültü Hasarı Hava şoku etkisi aşağıdaki bağıntılardan hesaplanmıştır.(calzia, 1969) Şiddetli Etki Zonu : D<5 W Orta Şiddette Etki Zonu : 5 W < D< 10 W Hafif Şiddette Etki Zonu : 10 W < D< 20 W Burada; D= Patlatma yapılan yer ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili uzaklık (m) W= Bir gecikme aralığında atılan patlayıcı madde miktarı (kg) dır. Hidroelektrik Santralinde yapılacak kazı çalışmaları sırasında yapılacak patlatmada bir gecikme aralığında kullanılacak patlayıcı madde miktarı 35 kg olarak hesaplandığına göre; Şiddetli Etki Orta Şiddette Etki Zonu Hafif Şiddette Etki Zonu : 0-25 m : m : m Patlatmada alınan tedbirler; Ateşleme sahasına yetkililerden başkası kesinlikle girmeyecektir. Patlamayan delikler içindeki patlayıcı madde gerekli emniyet tedbirleri alındıktan sonra etkisiz hale getirilecektir. Patlatma hesabında verilen miktarlar ve dozlar aşılmayacaktır. Patlayıcı malzemelerin ateşleme yerine getirilmesinde bu iş için yetişmiş yetenekli personel görevlendirilecektir. Patlatma işlemi ateşleme ehliyetine sahip kişilerce yapılacaktır. Patlayıcı maddeler özel işaret konmuş araçlarda, kapsül ve dinamit ayrı ayrı taşınacaktır. Duraklamalarda çevrede emniyet tedbirleri alınacaktır. Yükleme ve boşaltmada azami dikkat ve özen gösterilecektir. 158

160 Patlatmalar 08:00 17:00 saatleri arasında gerçekleştirilecektir. Patlatma yapılmadan önce jandarma ve en yakın yerleşim yeri olan Tüfekçikonağı Köyüne bilgi verilecektir. Ateşlenmeden önce gerekli tüm emniyet tedbirleri alınmakta ve patlatmalar Jandarma nezaretinde yapılacaktır. Patlayıcı maddeler proje alanı içerisinde depolanmayacak, ihtiyaca göre MKE Kurumu bayilerinden satın alınacaktır. Patlayıcı madde torbaları ise MKE Kurumu bayisine geri iade edilecektir. Patlayıcı maddelerin kullanım ve taşınmasında Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/ karar sayılı Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlatma esnasında yangın tehlikesine karşı güvenliğin sağlanması için teknik normlara uygun yangın söndürücüler bulundurulacaktır. Yangın dolapları, algılama sistemleri ve yangın söndürücüler bulunacaktır tarih ve sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje alanı, kesinleşmiş Devlet ormanı sınırları içinde, orman sayılan yerlerden olup orman yangınına birinci derece hassas mıntıkada bulunduğundan orman yangınlarına karşı gerekli önlemler alınacaktır. Bu önlemlere ek olarak, santralde çalışacak işçilerin bu çevrede çıkacak orman yangınlarında görevlendirilecek, santralde mevcut iş makineleri talep halinde orman yangınlarına sevk edilecek, çevre ve hava kirliliği önlenecektir sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin öngördüğü tüm emniyet tedbirleri alınarak gerekli ikaz levhaları yerleştirilecektir. Çalışacak personele kişisel koruyucu malzeme verilerek ve kullanmaları sağlanacaktır. Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ne uyulacaktır. İş kazalarına karşı gerekli sağlık ve ilk yardım malzemeleri şantiye binasında bulundurulacak ve en yakın sağlık kuruluşuna ulaşım için faaliyet sırasında bir araç bulundurulacaktır. Doğal afet ve sabotaj ihtimallerine karşı personel eğitimi sağlanmış ve müdahale planı şantiye binasında görünür bir panoya asılacaktır. Kamyonlarla malzeme taşınması ile ilgili olarak tonaj sınırlamasına ve Karayolu Trafik Yönetmeliği ne uyulacaktır. 159

161 V.1.2. Arazinin Hazırlanması Sırasında Ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksin Ve Kimyasal Olanların Taşınışları, Depolanmaları Ve Kullanımları, Bu İşler İçin Kullanılacak Aletler Ve Makineler, Arazinin hazırlanması ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerin taşınması, depolanması ve kullanılması için kullanılacak alet ve makineler; kamyon, ekskavatör, silindir, loder, sulama tankeridir. Arazinin hazırlanması ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak iş makinelerinde kullanılacak olan motorin gibi yanıcı, patlayıcı ve parlayıcı maddeler İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı bulunan akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. İnşaatta kullanılan iş makinelerinde kullanılacak mazotun, belirli periyotlarla akaryakıt istasyonunun dağıtım aracı ile iş makinelere dağıtımları sağlanacaktır. Bu nedenle proje alanında proje kapsamında parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin madde depolanmayacaktır. Proje kapsamında yapılacak kazı sırasında sert kaya ile karşılaşılması halinde patlatma yapılacaktır. Bu kapsamda delme-patlatma ve gecikmeli usul yöntemi ile bir miktar patlayıcı madde kullanımı söz konusudur. Galeri usulü patlatma kesinlikle yapılmayacaktır. Bu amaçla patlayıcı madde olarak dinamit ve anfo kullanılması planlanmıştır. Patlayıcı maddeler, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük hükümleri kapsamında satın alınacak, taşınacak, depolanacak ve kullanılacaktır. Kullanılacak olan patlayıcı maddeler için proje alanında sabit patlayıcı madde deposunun kurulması planlanmamaktadır. Sahada seyyar patlayıcı madde deposu kullanılacak olup, üretim sırasında kullanılacak olan patlayıcı maddeler patlatmanın yapılacağı gün içerisinde şehir merkezinden getirilerek kullanılacaktır. Patlayıcı maddelerin kullanımı konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Tehliekli madde sınıfına giren malzemelerin talınması esnasında Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında bakım onarım ve iş makinelerinden kaynaklanan atık yağların analizleri yaptırılarak kategorileri belirlenecek ve kategorilerine göre ayrı ayrı geçici depolanacaktır. Oluşacak atık yağlar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisanlı Atık Yağ Geri Kazanım/Bertaraf Tesislerine teslim edilecektir. İnşaat aşamasında oluaşacak tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak, yönetmeliklerde belirtilen şartlara haiz sızdırmaz Tehlikeli Atık Geçici Depolama Alanında 180 günden fazla depolanmayacak ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisanlı bertaraf tesislerine gönderilerek bertaraf edilecektir. 160

162 İnşaat aşamasında oluşacak atık akümülatörler üreticisine teslim edilene kadar sızdırmaz bir zeminde doksan günden fazla bekletilmeyecek ve satıcı firmaya teslim edilecektir. V.1.3. Proje Kapsamında Varsa Kırma-Eleme Tesisi Ve/Veya Hazır Beton Tesisi Kapasiteleri, Üniteler İle İlgili Bilgiler, Teknolojileri, İş-Akım Şemaları, Koordinatları, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planları, Altyapının İnşası İle İlgili Bilgiler Ve İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları, Proje kapsamında kırma eleme tesisi ve hazır beton tesisi kurulmayacaktır. V.1.4. Proje Kapsamındaki Ulaşım Altyapısı Planı, Proje Alanının Karayollarına Uzaklıkları, Karayoluna Bağlantı Yolları, Proje Ünitelerinin Herhangi Bir Mevcut Ya Da Planlanan Karayolu Projesi İle Çakışıp Çakışmadığı, Ulaşım İçin Kullanılacak Mevcut Yolların Zarar Görmemesi İçin Alınacak Tedbirler İle Trafik Güvenliği Açısından Alınacak Önlemler, Ulaştırma Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Yeni Yapılacak Yolların Özellikleri, Kullanılacak Malzemeler, Kimyasal Maddeler, Araçlar, Makineler; Altyapının İnşası Sırasında Kırma Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler, Araç Yükü, Cinsi Ve Sayısı, Artışın Hesaplanması, Haritası (Bu Kapsamda Alınacak Görüşler, İzinler), Proje alanının en yakın bağlantı noktası İnegöl Domaniç karayoludur. Proje alanının İnegöl-Domaniç Karayolu ile bağlantısı stabilize yollar kullanılarak yapılacaktır. Proje kapsamında herhangi bir yol köprü yapılmayacaktır. Sözkonusu stabilize yollarda gerekli iyileştirmeler yapılacak olup, herhangi bir bağlantı yolu yapılmayacaktır. Proje kapsamında yapılacak her türlü faaliyette ulaşım ve nakliye mümkün olduğunca mevcut yollardan sağlanacaktır. Yolların zarar görmemesi için gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Zarar görmesi durumunda tüm zarar Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde firma tarafından karşılanacaktır. Karayoluna bağlantı yolu yapılmayacaktır. Yapılması durumunda mevcut kavşaklar kullanılarak Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü nden görüş alınıp, Geçiş Yolu İzin Belgesi için başvuruda bulunulacaktır. Proje ile ilgili karayolları 14. Bölge müdürlüğü nden alınan görüş Ek 40 da sunulmuştur. Proje kapsamında malzeme ocakları yer almamaktadır. Proje kapsamında kurulacak tüm tesisler ve yapıların yer planlamasında Karayolu Kenarında Yapılacak ve Açılacak tesiler Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve karayolu kamulaştırma sınırı çekme paylarına uyulacaktır. Proje kapsamında kullanılacak İnegöl Domaniç Karayoluna ait trafik hacmi haritası Şekil 65 de verilmiştir. 161

163 Şekil. 65 Trafik Hacmi Haritası 162

164 Şekil. 66 Karayolları ve Stabilize Yolları Gösterir Uydu Görüntüsü Şekil 66 daki uydu görüntüsünde görüldüğü üzere Regülatörlerin, Santral Binası ve Yükleme Havuzu gibi ünitelerin yapımı sırasında kullanılacak araçların tamamı stabilize yollar kullanılacağı, İnegöl Domaniç Karayolunu kullanmayacağı, Hafriyat Depolama Alanları da ünitelerin inşa edileceği yerlere yakın olduğundan karayollarında trafik yoğunluğunu arttırıcı bir durum ortaya çıkmayacağı öngörülmektedir. İnşaat ve işletme aşamalarında karayolunun kullanılması durumunda 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. V.1.5. Proje Aşamasında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik (Araç) Yükünün Araç Cinsi Ve Sayısı Şeklinde Detaylandırılarak % Artış Olarak Hesaplanarak Etkilerinin Değerlendirilmesi (Bağlantı Yolu Veya Mevcut Yollarda Genişletme Yapılıp Yapılmayacağı, Yapılacak İse Kim Tarafından Yapılacağı Hakkında Bilgi Verilmeli, Su Altında Kalacak Karayolu, Köprü, Tarihi Köprü Ve Diğer Sanat Yapıları Olacaksa, Yeni Yol Alternatiflerinin (Relokasyon) Belirtilmesi Ve İlgili Karayolları Bölge Müdürlüğünün Görüşü Alınmalıdır) Proje alanına en yakın karayolu İnegöl Domaniç karayoludur. Proje alanının İnegöl-Domaniç Karayolu ile bağlantısı mevcut stabilize yollar kullanılarak yapılacaktır. Proje kapsamında herhangi bir yol köprü yapımı söz konusu olmayacak olup, mevcut stabilize yollara stabilize malzeme ilavesi yapılacaktır. Proje kapsamında karayolunda relokasyon yapılmayacaktır. Proje konusu faaliyetin yapılması ve işletilmesi esnasında su altında kalacak karayolu, köprü, tarihi köprü olmayacaktır. Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzey su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak 163

165 geçiş sağlanacak ve bu konuda DSİ 1. Bölge Müdürlüğü nden uygun görüşü alınacaktır. Proje Alanında karayolları 14. Blgeye ait herhangi bir proje bulunmamaktadır. Proje ile ilgili olarak Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü nden alınan görüş yazısı Ek 40 da verilmiştir. Tablo. 59 Proje İnşaat Aşamasında Gerçekleştirilecek Faaliyetler için Kullanılacak Araçlardan Kaynaklı Oluşacak Araç Yükü Araç Sınıfı Trafik Hacim Haritasında Esas Alınan Değerler Faaliyet Kapsamında Kullanılacak Olan Araç Adeti Araç Yükünün % artış Miktarı Otomobil Orta Yüklü Ticari Taşıt Otobüs Kamyon %13.5 Kamyon + Römork, Çekici + Yarı Römork TOPLAM %13.5 Faaliyet kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak olan karayolunda, kullanılacak araçlardan kaynaklı oluşacak araç yükündeki artış inşaat faaliyetlerinin yapılacağı süre içerisinde geçerli olacaktır. Bu nedenle inşaat aşamasında meydana gelecek olan araç yükündeki artış uzun süreli ve kalıcı olmadığından herhangi bir olumsuzluk oluşmayacağı öngörülmektedir. Kazı fazlası malzeme taşıyacak kamyonların hareketleri esnasında aşırı yükleme yapılmayacak, kamyonların üzeri kapatılacaktır. Ayrıca, karayolundan proje sahasına giriş çıkışların yapılacağı yerlere uyarıcı levhalar vs. koyularak olası trafik kazalarına karşı gerekli önlemler alınacaktır. Proje alanına ulaşımın sağlandığı yollar sürekli arazöz ile sulanarak nemli tutulacak ve toz oluşumu engellenecektir. Faaliyet kapsamında kullanılan yollara zarar verilmeyecek, ilgili kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Projenin yer aldığı yöre içerisinde kullanılacak karayolları üzerinde tarfik yükünün azaltılması için araçlara hız limitleri getirilecek, gerekli alanlara uyarı levhaları konulacaktır. V.1.6. Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler, Proje Konusu faaliyet için Kesin Proje Aşaması Jeoteknik Raporu hazırlanmış ve Ek-18 de sunulmuştur. Aşağıda verilen bilgiler Kesin Proje Aşaması Jeoteknik Raporu ndan alınmıştır. Karaburun Regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Ulaşım zorluğu nedeniyle regülatör yerinde temel araştırma kuyusu açılamamıştır. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığının m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Sol sahilde kalınlığı yaklaşık 3 m ye ulaşan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılacaktır. Yapı yerlerinde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Regülatör yapısının yüksekliği ve deneyimlere gore 164

166 granodiyoritlerin genel olarak geçirimsiz - az geçirimli özellikte olması nedeniyle geçirimlilik sorunu beklenmemektedir. Karaburun Derivasyon Hattı boyunca temel kayası granodiyoritlerdir. Güzergah boyunca yer yer, kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanacaktır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Bıçkı Regülatörü ve Çökeltim Havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde RSK-5 nolu temel araştırma kuyusu açılmıştır. Kuyuda 0,00-1,00 m arasında yamaç molozu, 1,00-8,50 m arasında granit kesilmiştir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığı 1-2,50 m arasındadır. Sağ ve sol sahilde kalınlığı yaklaşık 2 m ye ulaşan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılacaktır. Regülatör yerinde alüvyon kaldırılarak regülatör sağlam ana kaya üzerine oturtulacaktır. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda yapı yerlerinde taşıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Bıçkı Derivasyon Hattı da basınçlı borudan oluşmaktadır. Derivasyon Hattı boyunca temel kayası olan granodiyoritler üzerinde kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanacaktır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Üçüncü Regülatörü ve Çökeltim Havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde RSK-4 nolu temel araştırma kuyusu açılmıştır. Kuyuda 0,00-2,00 m arasında alüvyon, 2,00-10,00 m arasında granit kesilmiştir. Regülatör yerinde alüvyon kalınlığı 2 m dir. Sağ ve sol sahilde kalınlığı 2,50 m civarında olan yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Granodiyoritler sert ve sağlam olup regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlardaki alüvyon ve yamaç molozu kazılacaktır. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda yapı yerlerinde taşıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Üçüncü Derivasyon Hattı basınçsız borudan oluşmaktadır. Derivasyon hattı boyunca temel kayası olan granodiyoritler üzerinde kalınlığı 1-3 m arasında değişen yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Özellikle mesnet yerlerinde temel kayaya kadar kazı yapılıp sağlam kaya koşulları sağlanacaktır. Güzergah boyunca duraylılık ve taşıma gücü sorunu bulunmamaktadır. Karaburun ve Bıçkı Dereleri ile diğer küçük yan derelerin suyunu toplayan Boğakaya Regülatörü, Tüfekçikonağı HES Projesinin ana regülatörüdür. Boğakaya regülatörü; iletim hattı, yükleme havuzu ve cebri boru vasıtasıyla suyu santral binasına aktaracaktır. Boğakaya regülatörü yerinde 3 adet temel araştırma kuyusu açılmıştır. RSK-1 nolu kuyuda 0,00-2,50 m arasında alüvyon, 2,50-8,30 m arasında granit, RSK-2 nolu kuyuda 0,00-2,30 m arasında yamaç molozu, 2,30-7,00 m arasında granit, RSK-3 nolu kuyuda 0,00-2,50 m arasında yamaç molozu, 2,50-8,00 m arasında granit kesilmiştir. Boğakaya regülatörü ve çökeltim havuzu yerinde temel kayası granodiyoritlerdir. Regülatör yerinde 165

167 alüvyon kalınlığı 2,50 m dir. Ormanlık bir alan olan sağ ve sol sahilde ise yamalar şeklinde kalınlığı 2,50 m ye ulaşan nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Regülatör yerinde yatak eğimi yüksektir. Regülatör ve çökeltim havuzunun oturacağı kısımlarda alüvyon ve yamaç molozu kaldırılacaktır. Temel kayasını oluşturan granodiyoritler sert ve sağlam olup taşıma gücü açısından yeterli dayanıma sahiptir. Alüvyon ve yamaç molozunun tümüyle kazılması durumunda regülatör ve çökeltim havuzu yerinde taşıma gücü, duraylılık ve geçirimlilik sorunu bulunmamaktadır. Boğakaya iletim hattı güzergahında granodiyorit ve kireçtaşı temel kayayı oluşturmaktadır. Aşağıdaki bölümde kilometlere göre güzergah boyunca mevcut olan jeolojik ve jeoteknik özellikler verilmiştir. Km * ile * arasında granodiyoritler yüzeylenmektedir. Güzergah ve çevresinin ormanlık bir alan olması nedeniyle nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü görülmektedir. Yol ve dere yarmalarında yapılan gözlemlere göre yamaç molozu genellikle kahve renkli killi özelliktedir. Yaklaşık km * arasında güzergah genellikle kayalık bir görünüm sunmaktadır. Bu bölümde kazı klası % 10 toprak, % 20 sert küskülük ve % 70 sert-çok sert kaya olarak değerlendirilmiştir. Kayalık bölümlerde patlatmalı kazı yapılması gerekmektedir. Kazı şevlerinde killi yamaç molozu olan bölümlerde şevler 1 yatay / 1 düşey alınmalıdır. Güzergahın bu bölümünde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Km * arasında yükleme havuzuna kadar olan bölümde temel kayası kireçtaşlarıdır. Güzergahın bu kısmı da ormanlık bölge olup güzergah boyunca nebati toprak ve killi yamaç molozu görülmektedir. Km * arasında güzergah nispeten kayalık bir topoğrafyaya sahiptir. Bu bölümde kazı klası % 20 toprak, % 20 sert küskülük ve % 60 orta sert kaya olarak değerlendirilmiştir. Kayalık bölümlerde patlatmalı kazı yapılması gerekmektedir. Kazı şevlerinde killi yamaç molozu olan bölümlerde şevler 1 yatay / 1 düşey alınmalıdır. Güzergahın bu bölümünde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Yükleme havuzu yerinde temal kaya granodiyorit, cebri boru güzergahı km * arasında temel kayası granit, km * arasında temel kayası kireçtaşı, cebri boru km * arasında Pliyosen yaşlı kırıntılı kayaçlardır. Ancak santral yerine açılan temel araştırma kuyularına göre Pliyosen yaşlı kırıntılı kayaçların kalınlığı oldukça sınırlı olup altında granitler kesilmiştir. Kesin proje çalışmalarında yükleme havuzu olarak planlanan yerde 2 adet temel araştırma kuyusu açılmıştır. 30 m derinliğindeki YHSK-1 ve 20 m derinliğindeki YHSK-2 nolu kuyularda killi malzemeler kesilmiş olup çoğunlukla teressubat numune alınabilmiştir. Bu nedenle alternatif yükleme havuzu çalışmaları yapılarak 4 adet araştırma çukuru açılmıştır. YHSK-1 ve YHSK-2 nolu kuyulara yakın açılan AÇ-4 nolu araştırma çukurunda 0,00-5,00 m arasında killi yamaç molozu geçilmiştir. AÇ-1, AÇ-2 ve AÇ-3 nolu araştırma çukurlarında ise üstte çakıllı ve killi yamaç molozu geçilirken alta doğru ayrışmış granitik kaya parçaları ile karşılaşılmıştır. AÇ-1 nolu çukurda 0,00-3,00 m arasında yamaç molozu, 3,00-5,00 m arasında ayrışmış granit, AÇ-2 nolu çukurda 0,00-4,00 m arasında yamaç molozu, 4,00-5,00 m arasında ayrışmış granit, AÇ-3 nolu çukurda 0,00-2,50 m arasında yamaç molozu, 2,50-4,00 m arasında ayrışmış granit kesilmiştir. Araştırma çukurlarından bozulmamış numune (UD) ve bozulmuş çuval numuneler alınarak laboratuvar deneyleri yapılmıştır. 166

168 Çukurlardan alınan bozulmamış numuneler üzerinde üç eksenli basınç deneyi yapımıştır. Bu deneyden elde edilen mukavemet parametreleri, c = 0,75-0,92 kg/cm 2 ve φ = 3-4 arasında değişmektedir. Bir fikir vermek amacıyla üç eksenli deney sonuçları kullanılarak aşağıdaki taşıma gücü hesabı yapılmıştır. AÇ-1 nolu çukur için c = 0,75 kg/cm 2 ve φ = 3 alınarak; qu = 2c tan (45 + φ/2) qu = 2 * 0,75 tan (45 + 3/2) qu = 1,58 kg/cm 2 bulunur. AÇ-2 nolu çukur için c = 0,92 kg/cm 2 ve φ = 4 alınarak qu = 1,97 kg/cm 2 bulunur. Araştırma çukuru verilerine göre yükleme havuzu yerinde kalınlığı 2,50-4,00 m arasında değişen nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Nebati toprak ve yamaç molozu taşıma gücü açısından yetersiz olup tümüyle kaldırılacaktır. Yükleme havuzu yerinde projede öngörülen kazı ile sağlam kaya şartlarının sağlanamaması durumunda kazıya devam edilerek fazla kazılar grobetonla doldurulacaktır. Yükleme havuzunun granitlerden oluşan temel kaya üzerine yapılması ile taşıma gücü sorunu olmayacaktır. Cebri boru güzergahında özellikle konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı ardalanmasının oluşturduğu Pliyosen çökelleri üzerinde yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. Yüzey gözlemleri ve santral yerinde açılan temel araştırma kuyuları verilerine göre Pliyosen yaşlı oluşumların yamaç molozundan ayrılması oldukça zordur. Ormanlık bir bölge olan cebri boru güzergahının diğer bölümlerinde de nebati toprak ve yamaç molozu örtüsü mevcuttur. Cebri boru mesnetlerinde ana kayaya kadar kazı yapılacaktır. Güzergah boyunca drenaj önlemleri alınacak ve cebri boru tabanı betonla kaplanacaktır. Ayrıca mesnetlerde kazı sırasında karşılaşılan jeolojik şartlara göre pasif ankraj uygulaması yapılabilecektir. Mesnetlerde ve öngörülen kazı kotunda temel kayaya ulaşılması durumunda, bu aşamadaki gözlemlere göre yapı yerlerinde taşıma gücü ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Santral yerinde örtü birimi konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı ardalanmasının oluşturduğu Pliyosen çökelleridir. Bu ardalanmalı birimin üzerinde kalınca bir yamaç molozu örtüsü görülmektedir. Santral yerinde SK-1, SK-2 ve SK-3 olmak üzere üç adet temel araştırma kuyusu açılmıştır. Kuyularda Pliyosen yaşlı kaya birimleri oldukça ayrışmış olması nedeniyle yamaç molozu ile sınırı ayırt edilememiş olup kazılacak olması nedeniyle yamaç molozu içinde değerlendirilmiştir. Temel araştırma kuyularına ilişkin değerlendirmeler aşağıda verilmiştir. SK-1 nolu kuyuda 0,00 11,45 m arasındaki bölümün son kısımlarında ayrışmış kısmi kayaç parçaları içeren yamaç molozu+pliyosen çökeller; 11,45 20,00 m arasında ayrışmış-çok ayrışmış, kısmen sağlam seviyeler içeren granit kesilmiştir. 11,45-19,00 m 167

169 arasında karot yüzdesinin çok düşük olması nedeniyle kazı sınırının 19 m civarında olması uygundur. Ancak inşaat sırasında kazı sınırının daha yukarıda çıkma olasılığı vardır. SK-2 nolu kuyuda 0,00 15,00 m arasındaki bölümün alt kısımlarında daha çok granitik kumdan oluşmuş, çok ayrışmış granit parçaları içeren yamaç molozu+pliyosen çökeller; 15,00 24,50 m arasında ayrışmış-çok ayrışmış, nadiren sağlam kaya parçaları içeren granitler kesilmiştir. Bu kuyu verisine göre kazı sınırı 17,50 m civarında (ya da 17,50-19,50 m arasında) görünmektedir. SK-3 nolu kuyuda 0,00 12,50 m arasındaki bölümün alt kısımlarında granitik kumdan oluşan yamaç molozu+pliyosen çökeller; 12,50 18,00 m arasında ayrışmış-çok ayrışmış topraklaşmış ve killeşmiş granitik parçalar, 18,00 25,00 m, 18,00 20,50 m, 22,50-24,50 az-orta ayrışmış granitten oluşmaktadır. Kuyunun diğer kesimlerinde daha sağlam granit karotları görülmektedir. Kazı sınırı 18 m civarındadır. Ancak inşaat sırasında kazı sınırının daha yukarıda çıkma olasılığı vardır. Santral yerinde açılan kuyulardan SSK-1 ve SSK-2 nolu kuyularda DSİ Jeoteknik Etüt Şartnamesi esas alınarak her 2 m de 1 adet presiyometre deneyleri yapılmıştır. Presiyometre deneyi yapılan kuyulara ait bilgiler ve temel zeminin taşıma gücü ile temel altında oluşacak oturma miktarları başlıklar halinde açıklamaları ile birlikte sunulan Menard 1967 formülleri yardımıyla hesaplanmıştır. Elde edilen veriler; her bir kuyu için ayrı olarak verilmiştir. Net limit basınç SSK-1 nolu kuyuda 9,50-39,59 kg/cm 2 arasında, deformasyon modülü 188,99-697,00 kg/cm 2 ; net limit basınç SSK-2 nolu kuyuda 7,50-33,50 kg/cm 2 arasında, deformasyon modülü 116,24-551,95 kg/cm 2 arasında değişmektedir. Santral yerinde yapılan presiyometre deneylerine göre zemin emniyet gerilmesi SSK-1 ve SSK-2 nolu kuyularda sırasıyla 7,26-8,94 kg/cm 2, oturma 0,43-0,69*P cm arasında değişmektedir. Santralin granodiyoritler üzerine oturması ile taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Konu ile ilgili daha detaylı bilgi Ek-18 Kesin Proje Aşamsı Jeoteknik Raporu nda verilmiştir. V.1.7. Proje Alanının Taşkın Etüdü, Taşkın Önleme ve Drenaj İle İlgili İşlemlerin Nerelerde Ve Nasıl Yapılacağı, Projeye Ait Sanat Yapılarının Taşkından Korunması İçin Alınacak Önlemler, Suyun Terfisi Ve Cebri Boru Güzergahında Varsa Kuru ve Mevsimsel Akışlı Derelere Olacak Etkilerin Değerlendirilmesi, Tüfekçikonağı HES Projesi taşkın değerlerinin hesaplanmasında istatistiksel ve sentetik taşkın hesaplama yöntemleri kullanılmıştır. İstatistiksel metotlardan Noktasal Taşkın Frekans Analizi (NTFA) ve Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (BTFA) yöntemleri ile taşkın değerleri hesaplanmıştır. Taşkın hidrografının sentetik yöntemler ile bulunmasında ise DSİ, Snyder ve Mockus yöntemlerinden faydalanılmıştır. Her bir yöntemle hesaplanan taşkınlar karşılaştırılmış ve proje tasarımına esas taşkın debisi belirlenmiştir. 168

170 Gözlenmiş Akımlardan Taşkın Hesabı NTFA ve BTFA yöntemleri, gözlenen yıllık anlık maksimum akım değerleri kullanılarak yapılır. Frekans analizlerinde kullanılan istasyonların maksimum akım değerlerine ait frekans analizi çalışmaları yapılmış ve en uygun istatistiksel dağılım her bir istasyon için belirlenmiştir. Noktasal Taşkın Frekans Analizi(NTFA) NTFA ile regülatör yerleri ve santral yeri için farklı tekerrür sürelerine ait taşkın debileri EİE 1250 AGİ nin yılda anlık maksimum akım değerleri kullanılarak hesaplanmıştır. Hesaplamalarda AGİ nin frekans analizi sonucu bulunan 2, 5, 10, 25, 50, 100, 200 ve 500 yıllık tekerrürlü taşkın debileri regülatör ve santral yerlerine aşağıdaki formül kullanılarak taşınmıştır. QRegülatör=(ARegülatör/AAGİ)2/3 *QAGİ QSantral=(ASantral/AAGİ)2/3 *QAGİ Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (BTFA) BTFA, EİE 1250, DSİ , DSİ , DSİ , DSİ AGİ leri ile yapılmıştır. Üç adet baz periyot seçilmiştir. Tüm istasyonlar homojenlik testini geçmiş ve bu istasyonların boyutsuz taşkın yinelenme değerleri bulunarak boyutsuz hale getirilmiş ve bölgesel taşkın frekans analizlerinde kullanılmıştır. Sentetik Yöntemlerle Proje Taşkın Debileri Hesabı Proje yağış alanı büyüklüğü göz önüne alınarak sentetik yöntemlerle taşkın yinelenme hesapları, DSİ Sentetik Birim Hidrograf, Süperpozeli ve Süperpozesiz Mockus yöntemleri ve Snyder yöntemi ile yapılmıstır. Yağıs Analizi Bozüyük DMİ proje alanını temsil eden en yakın plüviyograflı meteoroloji istasyonudur. Proje alanını temsil eden Tahtaköprü ve Mezit Meteoroloji İstasyonları na ait ve istatistiksel çalısma sonucu elde edilmis olan günlük en büyük yağıs değerleri ve Bozüyük DMİ plüviyograf katsayıları Türkiye Maksimum Yağıslar Frekans Atlası adlı yayından alınmıştır. Yağışın Zamansal Dağılımı Türkiye deki yağışın zaman içerisindeki dağılım serileri kullanılarak C bölgesi eğrisinden yararlanılmıştır. Yağış Akış İliskisi Arazi gözlemleri ve harita çalısmaları sonucu proje alanı yağıs havzasının toprak yapısı, hidrolojik toprak grubu, topografyası, bitki örtüsü gibi faktörler dikkate alınarak yağıs-akıs eğrisi numarası 73 olarak tespit edilmistir. 169

171 Havzanın Harmonik Eğimi Regülâtör yeri için harmonik eğim hesabı yapılmıştır. Baz Akım Hesabı Bir akarsuyun baz akımı taşkın zamanlarındaki ortalama sarfiyatını ifade eder. EİE 1250 AGİ için taşkın dönemi Mart ve Nisan aylarıdır. EİE 1250 AGİ kayıtlarının olduğu dönemde her yıl için Mart Nisan dönemindeki akımlar belirlenmis ve o yıl için ortalamaları bulunmuştur. Bulunan yıllık ortalamanın en büyüğü baz akım olarak kabul edilmiştir. DSİ Sentetik Birim Hidrograf Metodu DSİ Sentetik Birim Hidrograf Yöntemi ne göre 2 saatlik yağışların birim hidrografı elde edilmiş ve ikişer saatlik hidrografların ötelenmesi ve baz akımın ilavesi ile 100 yıl yinelenmeli taşkın debisi bulunmuştur. Snyder Sentetik Birim Hidrograf Metodu DSİ sentetik yöntemde kullanılan verilerden bu yöntemde de yararlanılarak 2 saatlik yağışların birim hidrografı elde edilmis ve ikiser saatlik hidrografların ötelenmesi ve baz akımın ilavesi ile 100 yıl yinelenmeli taşkın debisi hesaplanmıştır. Mockus Sentetik Yöntemi DSİ sentetik yönteminde ve Snyder yönteminde kullanılan verilerden bu yöntemde de yararlanılarak ve baz akımın ilavesi ile 100 yıl yinelenmeli taşkın debisi süperpozesiz durum ve süperpozeli durum için hesaplanmıştır. Taşkın Debileri Seçimi Değişik metotlarla elde edilen 100 yıl tekerrür süreli taşkın debileri regülatör ve santral yeri için Tablo 60 da verilmiştir. Tablo. 60 Taşkın Hesaplamaları Özetleri Karaburun Regülatörü Bıçkı Regülatörü Üçüncü Regülatörü Boğakaya Regülatörü Santral Yeri Alan DSİ Mockus Sentetik Superpozesiz Q 100 Yöntemler Mockus (m³/s) Superpozeli Snyder İstatistik NTFA Yöntemler BTFA Tasarım taşkın debisi olarak farklı yöntemlerle hesaplanan debiler arasından en büyük değeri DSİ Sentetik Yöntemi vermiştir. Bu sebeple, proje boyutlandırmalarında DSİ 170

172 Sentetik Yöntemi sonuçları kullanılmıştır. Karaburun Regülatörü, Karaburun Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Bıçkı Regülatörü, Karaburun derivasyonun bıraktığı sular ile Bıçkı Deresinin sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Talvegden 5.5 m yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Boğakaya Regülatörü, Elmalı Deresi ve İkisular Deresinin suları ve Karaburun, Bıçkı,Üçüncü derivasyonlarından gelen suları çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 15 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Projenin inşaatı sırasında sözkonusu tesise ait sanat yapılarının taşkınlarda korunması için alınacak önlemlerde tarih ve sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatağı ve Taşkınlar adı ile yayımlanan 2006/27 No lu Başbakanlık Genelgesine uyulacaktır. V.1.8. Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması, vb. İşlemler Nedeni İle Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri (Bulanıklık, Suyun Debisi Vb) Proje kapsamında su ortamında, derivasyon amaçlı çalışmalar yapılacaktır. Regülatörlerin inşa edileceği alanın kuru olması için regülatörün memba kısmındaki dere yatağının suyu bir iletim kanalı ile alınarak inşaat alanının mansabından itibaren tekrar 171

173 dere yatağına verilecek şekilde derivasyon sağlanacaktır. Suyun akışı kesilmeyecek olup sadece suyun inşaat alanından değil derivasyon yapılarından akması sağlanacaktır. Su ortamında yapılacak kazı sonrası çıkacak malzeme inşaatta tekrar kullanılacaktır. Kullanılmayan kısımlar ise hafriyat depo alanına nakledilecektir. Hafriyat depolama alanları Ek-2 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde gösterilmiştir. Hafriyat Depolama Alanlarına ait en kesitler Ek 9 da sunulmuştur. Hafriyat atığı malzeme ve bitkisel toprak kesinlikle derelere dökülmeyecek, taşkın kotu üzerindeki hafriyat depolama alanlarında depolanacaktır. DSİ Genel Müdürlüğü nün bilgisi ve izinleri dışında dere yatağında uygun akış koşulları sağalanacak, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmayacaj, dere yatağına malzeme kesinlikle dökülmeyecektir. Yatak kesiti daratılmayacak ve doğal hayatın devamlılığı için gerekli su miktarı bırakılıp kontrolleri yapılacaktır. V.1.9. Derivasyon (Regülatör İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat ve Benzeri İşlemler İle Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı ve Kullanılacak Malzemeler, Araç ve Makineler, Karaburun Derivasyonu Karaburun Regülatörü nün çevirdiği sular yükleme odası yardımıyla Karaburun derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı, çevrilen suları Yörükkızı alanı sırtından doğan Bıçkı Deresi membasına taşıyacaktır. Derivasyon hattı basınçlı olup gömülü CTP boru olarak tasarlanmıştır. Hattın giriş eksen kotu m, çıkış eksen kotu m dir. Hat uzunluğu m olmaktadır. Buna göre borunun hız limitini asmaması ve iç basıncın hat boyunca negatife düşmemesi durumu değerlendirilmiş ve boru çapı 0.5 m seçilmiştir. Hattın basınçlı seçilmesinde ana etmen mevcut yolu kullanabilmektir. Yol boyunca değişken ve yer yer dik eğimlerin olması nedeniyle basınçlı hat seçilmiştir. Derivasyon hattının sonunda Karaburun Regülatöründe vortex derinliğinin korunması ve hattın devamlı basınç altında olmasını sağlamak amacıyla kontrol vanası tesis edilecektir. Bıçkı Derivasyonu Bıçkı Regülatörü nün çevirdiği sular yükleme odası yardımıyla Bıçkı derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı çevrilen suları doğrudan Üçüncü Regülatörü çökeltim havuzu sonuna taşıyacaktır. Derivasyon hattı basınçlı sifon olup gömülü CTP boru olarak tasarlanmıştır. Hattın giriş eksen kotu m, çıkış eksen kotu m dir. Hat uzunluğu 630 m olmaktadır. Buna göre sifonda düşü kaybının az tutulmuş ve boru çapı 0.8 m seçilmiştir. Hattın basınçlı sifon seçilmesinde ana etmen mevcut yolu kullanabilmektir. Yol boyunca eğim belli bir noktaya kadar negatiftir ancak bu noktadan sonra eğim pozitif olmaktadır. Bu nedenle hat sifon olarak çalışacaktır. Derivasyon hattının sonunda Bıçkı Regülatörü bitişiğinde dengeleme havuzu bulunacaktır. 172

174 Üçüncü Derivasyonu Üçüncü Regülatörü nün çevirdiği sular bağlantı kanalı yardımıyla Üçüncü derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı çevrilen suları doğrudan Boğakaya Regülatörü membasına taşıyacaktır. Derivasyon hattı serbest yüzeyli olup gömülü upvc boru olarak tasarlanmıştır. Derivasyon hattı toplamda 1.4 m³/s debiyi geçirecek olup, 0.9 m çapında ve eğiminde tesis edilecektir. Karaburun Regülatörü, Karaburun Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır m 2 lik alan üzerine kurulacak olan regülatör Tüfekçikonak Köyünün 5 km güneydoğusundadır. Bıçkı Regülatörü, Karaburun derivasyonun bıraktığı sular ile Bıçkı Deresinin sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Tüfekçikonak Köyünün 3 km güneyinde kurulacaktır. Projeye yeni dahil edilecek olan Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirolsavak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Çökeltim havuzu sonunda bağlantı kanalı yardımıyla regülatörden çevrilen sular ile Bıçkı Derivasyonundan gelen sular Üçüncü Derivasyonuna verilecektir. Tüfekçikonak Köyünün 3 km güneydoğusunda kurulacaktır. Boğakaya Regülatörü, Elmalı Deresi ve İkisular Deresinin suları ve Karaburun, Bıçkı, Üçüncü derivasyonlarından gelen suları çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Tüfekçikonak Köyünün 3 km güneyinde kurulacaktır. Santral binası 33 m x 21 m boyutlarında ve 21 m yüksekliğinde inşa edilecektir. Santral binası yaklaşık 615 m kotlarında, Saçmalı Dere sol sahilinde tesis edilecektir. Yapılmış olan jeolojik çalışmalar neticesinde yapının tamamıyla sağlam kaya üzerine oturtulacağı görülmüştür. Kuyruksuyu kanalı türbinlenen suların Saçmalı Deresine deşarjını sağlayacak şekilde planlanmıştır. Santral binası Saçmalı Deresinin hemen yanına inşa edileceğinden, kuyruksuyu kanalı oldukça kısa inşa edilecektir. V Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler, Proje alanında yapılmış gözlemsel jeolojik etütlerde heyelan/moloz akması şeklinde herhangi bir kitle hareketi gözlenmemiştir. Ancak regülatörler ve santral yerlerinde gevşek ve dayanımsız olan yamaç molozu, kayaç ayrışma zonu, toprak örtüsü gibi malzemelerin her zaman heyelan riski taşıdığı göz önüne alınarak bu alanlarda olası heyelan geometrisini ortaya koymak amacıyla gerekli jeoteknik çalışmalar yapılmış, jeolojik birimlerin kazı klası ve güvenli şev oranları belirlenmiş, bölgede olmuş ve olması muhtemel eski, potansiyel ve olası heyelan (toprak, kaya düşmesi) durumu değerlendirilerek inşaatı yapılacak olan ünitelerlerde gerekli tüm önlemler belirlenmiştir. 173

175 Yapı yerlerinde temel kayası granodiyorit ve kireçtaşlarıdır. Regülatör yerlerinde alüvyon kalınlığı m arasında değişmektedir. Regülatör yerlerinde alüvyon ve yamaç molozunun kaldırılarak yapılar ana kayaya oturtulacaktır. Bu durumda taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu bulunmamaktadır. Sağlam ve dayanımlı özellikteki granodiyoritler üzerine oturtulacak regülatör yerlerinde, geçirimlilik yönünden herhangi bir sorun beklenmemektedir. Kazı şevleri yamaç molozunda 2/1 (Y/D) ile 1/1 (Y/D), kayada 1/3 alınacaktır. Boğakaya regülatörü iletim hattı dışındaki iletim hatları güzergahı boyunca temel kayayı granodiyorit oluşturmaktadır. Boğakaya iletim hattı güzergahında ise temel kayası granodiyorit ve kireçtaşıdır. RMR kaya sınıflamasına (Bieniawski, 1989) göre kaya türleri iyi kaya sınıfındadır. Yükleme havuzu yerinde açılan araştırma çukurlarında kalınlığı 2,50-4,00 m arasında değişen çakıllı-kumlu yamaç molozunun altında granitik kayaçlar gözlenmiştir. Yükleme havuzu yerinde projede öngörülen kazı ile sağlam kaya şartlarının sağlanamaması durumunda kazıya devam edilerek fazla kazılar grobetonla doldurulacaktır. Cebri boru son kısımları ile santral yerinde yüzeyde kalınca yamaç molozu örtüsü bulunmaktadır. MTA tarafından hazırlanan jeoloji haritalarına göre bu bölümde Pliyosen yaşlı konglomera-kumtaşı-kiltaşı-çamurtaşı bulunmaktadır. Ancak santral yerinde açılan temel araştırma kuyularına göre yaklaşık 19 m den sonra granodiyorit kesilmiştir. Bu bölümdeki nebati toprak altındaki kısım yamaç molozu ve Pliyosen yaşlı genç çökeller olarak değerlendirilmiştir. Santral yerinde 19 m civarında kazı yapılmalıdır. Bu durumda presiyometre deneylerine göre zemin emniyet gerilmesi 7,26-8,94 kg/cm 2, oturma 0,43-0,69*P cm arasında değişmektedir. Santralin granodiyoritler üzerine oturması ile taşıma gücü, oturma ve duraylılık sorunu olmayacaktır. Bu derinlikte kazı yapılmaması durumunda santral temeli kazık ve/veya jet enjeksiyonu ile iyileştirilmelidir. V Arazinin Hazırlanması Döneminde Flora Ve Faunaya (Kara-Su) Olabilecek Etkiler, Projenin inşaat işlemleri süresince karasal ve sucul ortamdaki mevcut canlı türlerine olabilecek etkiler Ek-19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu nda belirlenmiştir. Projede sucul ortama olabilecek etkiler regülatörlerin inşaatının yapılacağı bölümlerde kalıcı olmayan etkilerdir. Ekosistem kendini kısa sürede toplayacaktır. Regülatör inşaatı sırasında nehir sistemine partikül karışımı gibi sucul canlılar üzerinde olumsuz etkiler olabilecektir. Özellikle dere yatağındaki riparin vejetasyon olmak üzere hat boyunca suya bağlı ekosistemler için olumsuz etkiler oluşacaktır. Derelerde yaşayan balıklar bu alandan uzaklaşacak ve gövde inşaatının gerçekleşeceği alandaki balık yumurtlama alanları tahrip olacaktır. Ancak inşaat aşamasından sonra sistem kendini kısa sürede toparlayabilecek bir dinamik etkileşim potansiyeline sahiptir. Projenin özellikle inşaat aşamasında meydana gelecek etkiler nedeniyle ekosistem kaybı yaşanacak olup, türler alanı terk edeceklerdir. İnşaat aşamasında meydana gelecek 174

176 etkiler (tozuma, hafriyat vb.) nedeniyle doğal habitatlar, bitki örtüsü ve fauna türleri üzerine olumsuz etkiler olabilecektir. Proje alanı çevresinde yayılış gösteren türler ekolojik bütünlüğe bağlı olarak geniş yayılışlı türlerdir. Proje alanı ve çevresinde nesli tehlike altında kalacak fauna türleri bulunmamaktadır. İnşaat sürecinde proje alanında gerçekleşecek yoğun trafik nedeniyle büyük miktarlarda tozun açığa çıkma olasılığı söz konusudur. Yüksek miktarlarda ve uzun süreli olarak atmosferde bulunacak toz emisyonları hem bitkiler hem de yaban hayatı bileşenleri açısından risk oluşturmaktadır. Proje alanı içerisindeki servis yolları ve proje alanı ile karayolu arasında kalan stabilize yol devamlı olarak arazözle sulanarak nemli tutulacak ve toz oluşumu engellenecek, üretim süresince alınan tedbirlerin sürekliliği sağlanacaktır. Projenin inşaatı aşamasında hafriyat atığı malzemenin doldurma-boşaltma ve nakliyesi sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Doldurma boşaltma ve nakliye aşamasında toz oluşumunu önlemek için, kamyonların üzeri kapatılacak, inşaat servis yolları stabilize ile kaplanacak, taşımada kullanılan yollarda kuru havalarda arazöz ile spreyleme yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. V Yeraltı Ve Yüzeysel Su Kaynaklarına Olan Etkiler, Ek 19 da sunulan Ekosistem Değerlendirme Raporuna göre; Tüfekçikonağı HES Projesi kapsamında depolama yapılmayacağından tesis faaliyetlerinin yerel meteorolojik koşullar üzerinde herhangi bir olumsuz etki yaratması beklenmemektedir. Bununla beraber dereler üzerinde planlanan HES projelerinin meterolojik koşullar üzerindeki etkisinin bir bütün olarak değerledirilerek ortaya konulması gerekmektedir. Bununla beraber dereyi besleyen karstik kaynaklar regülatörün üst kotlarında yer aldığından regülatör karstik kaynakları etkilemeyecektir. Benzer biçimde, regülatörün mansap kesiminde mevcut hidrojeolojik koşulların değişmesi de beklenen bir durum değildir. Sonuç olarak inceleme alanında yapılması planlanan faaliyetlerin meteorolojik ve hidrojeolojik duruma etkisi gözükmemektedir. V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla, Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün Türleri, Tarım Arazilerinin Tarım Dışı Amaçla Kullanımı İle İlgili Bilgiler, Mera Alanları, Projenin 5403 Sayılı Toprak Koruma Ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 Sayılı Mera Kanunu, 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi, Olası Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler, Proje alanı Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik orman alanıdır. Proje sahası işlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı olarak uygun olan arazilerde orman rejimindeki arazi sınıfına girmektedir. Proje Alanı VII. Sınıf arazidir. Yedinci sınıf arazi, çok meyilli, erozyona fazla uğramış, taşlı ve arızalı olup, yüzlek, kuru, bataklık veya diğer bazı elverişsiz toprakları ihtiva eder. Çok fazla ihtimam gösterilmek şartıyla çayır veya orman olarak kullanılabilir. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için tarım alanı elden çıkarılmayacaktır. 175

177 V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Meşcere Tipi, Kapalılığı, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Gerekli İzinler, Görüşler, Orman Yangınları Karşı Alınacak Önlemler Projenin Ya Da Bir Kısmının Orman Alanı Dışında Olması Halinde Orman Alanlarına Mesafesi, Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler, Proje alanı; Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonak Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahilinde 71605,38 m 2 lik alandır. Proje alanı hazine (orman-dere yatağı) arazisidir. Proje alanı içerisinde bulunan orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' Bursa Orman Bölge Müdürlüğü nden alınmıştır tarih ve sayılı yazı ile İnegöl İşletme Müdürlüğü sınırlarında kalan 71605,38 m² lik ormanlık alan için tarih ve 150 sayılı olur ile tarihine kadar izin alınmıştır. Projeye ait Orman İzni Ek-14 de verilmiştir. Orman Genel Müdürlüğü nden 1/ Ölçekli Mesçere Haritaları temin edilmiş olup, proje üniteleri üzerine işlenmiştir. Proje Alanı ile ilgili hazırlanan 1/ Ölçekli Meşçere Haritası, 1/ Ölçekli Orman Kadastro Haritası ve 1/ Ölçekli Memleket haritası ÇED İnceleme Değerlendirme Raporu ekinde Ek-38 da sunulmuştur. Proje ünitelerinin mesçere tipleri ise Tablo 61 de verilmiştir. Tablo. 61 Proje Ünitelerinin Meşçere Tipleri Ünite Santral Binası Yükleme Havuzu Cebri Boru İletim Kanalları Boğakaya Regülatörü Üçüncü Regülatörü Meşcere Tipi Knc3, Kncd2, Knbc3 Knc3 KnGcd3, KnGd2, Kncd3,Knd2, Kncd2 Knd1/ab 3, Kncd3 Knd2 Üçüncü Derivasyonu Knd1/ab 3 Bıçkı Regülatörü Bıçkı Derivasyonu Karaburun Regülatörü Karaburun Derivasyonu KnGcd3 KnGcd3 KnGcd3, KnGd3 KnGcd3, KnGd3, KnGd1 Proje alanının mevcut ağaç cinsleri; kayın ve göknardır. Proje alanı %71 ve daha fazla kapalılıktadır. Projenin inşaatı aşamasında 175 adet ağaç kesilmesi planlanmaktadır. Proje alanı orman yangınları açısından hassasiyet derecesi 4. derecededir. Yangın söndürme teçhizatı bulunacaktır. 176

178 V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Kadar Yapılacak İşlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Özellikleri, Oluşacak Emisyonlar, Kümülatif Değerler, Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde iş makinelerinin çalışması sonucu emisyon oluşacaktır. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak iş makineleri ve kullanacakları yakıt miktarı Tablo 62 de verilmiştir. Tablo. 62 Kullanılacak İş Makineleri ve Kullanacakları Yakıt Miktarı İş Makineleri Adet Yakıt Miktarı kg/sa Toplam Yakıt Miktarı kg/sa Yükleyici 4 7,85 31,4 Kamyon 8 15,7 125,6 Ekskavatör 4 23,9 95,6 Rock Drıll 2 17,42 34,84 Arazöz 2 7,39 14,78 Toplam 20 72,26 302,22 Sahada kullanılacak iş makinelerinde yakıt olarak motorin kullanılacak olup, motorinin genel özellikleri Tablo 63 de verilmiştir. Tablo 63. Motorinin Özellikleri ÖZELLİKLER MOTORİN Kıvam Çok Akıcı Tip Damıtılmış Renk Amber Yoğunluk ( 15 C ) g/cm 3 0,8654 Viskozite ( 38 C ) 2,68 Akma Noktası -18 Pompalama Sıcaklığı Atmosferik Atomizasyon Sıcaklığı Atmosferik Karbon Atıklar Eser Kükürt ( % ) 0,4-0,7 Oksijen Azot ( % ) 0,2 Hidrojen ( % ) 12,7 Karbon ( % ) 86,4 Su ve Çökelti ( % ) Eser Kül ( % ) Eser Isıl Değeri(kcal/lt ) 9387 Kaynak : Hava Kirliliği Kontrol ve Denetimi, TMMOB, Kimya Mühendisleri Odası, Mayıs, 1991 göre; Sahada çalışacak iş makineleri için gerekli motorin ihtiyacı 302,22 kg/sa dir. Buna Tablo 64. Diesel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Emisyon Faktörleri KİRLETİCİ Karbonmonoksitler 9,7 Hidrokarbonlar 29 Azotoksitler 36 DIESEL (kg/t) 177

179 Kükürtoksitler 6,5 Toz 18 Kaynak : Hava Kirliliği Kontrol ve Denetimi, TMMOB, Kimya Mühendisleri Odası, Mayıs, 1991 Buna göre iş makinelerinden kaynaklanması muhtemel kirletici miktarları Tablo 65 de verilmiştir. Tablo. 65 İş Makinelerinden Kaynaklanması Muhtemel Kirletici Miktarları PARAMETRE Karbonmonoksitler Hidrokarbonlar Azotoksitler Kükürtoksitler Toz EMİSYON DEĞERİ 2,93 kg/sa 8,76 kg/sa 10,87 kg/sa 1,96 kg/sa 5,44 kg/sa İnşaat aşamasında kullanılacak araçların egzoz emisyon ölçümleri yaptırılacak ve araçlara Egzoz Emisyon Pulu alınacaktır. V İnşaat Esnasında Tüm Ünitelerden Kaynaklanacak Toz Yayıcı İşlemler, Emisyon Dağılım Modellemesi, Kümülatif Değerler, Hidroelektrik Santralin ve regülatörlerin inşaatı aşamasında regülatör ilavesi ve proje değişikliği ile birlikte kazı işlemlerinde hafriyat atığı ve bitkisel toprak oluşacaktır. Toplam yapılacak kazı ve dolgu miktarları ile oluşacak hafriyat atığı ve bitkisel toprak miktarı Tablo 54 de verilmiştir. Projenin inşaat aşamasında kazı, dolgu, yükleme, boşaltma, taşıma ve tesviye işlemlerinden toz emisyonu oluşacaktır. Projenin inşaat aşamasının 18 ay sürmesi planlanmaktadır. Projenin inşaatı aşamasında yaklaşık kazının yaklaşık % 10 nunda patlatma yapılacaktır. Hesaplamalarda bitkisel toprak yoğunluğunun 1,5 ton/m 3 olduğu kabul edilmiştir. Kazı işlemlerinde oluşacak hafriyat toprağı, proje kapsamında dolgu işlemlerinde kullanılacak, kalan kısım ise Ek 2 de Topografik Haritada belirlenen Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanlarında depolanacaktır. Hafriyat ve Bitkisel Toprak depolama alanlarına ait en kesitler Ek 9 da sunulmuştur. İnşaat aşamasında oluşacak toz emisyonlarının debisinin hesaplanmasında Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-12 Tablo 12.6 da verilen kontrollü ve kontrolsüz emisyon faktörleri kullanılmıştır. Aşağıda detaylı olarak verilen toz emisyon debisi hesabı kontrolsüz emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Tablo.66 Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 12.6.Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Kaynaklar Emisyon Faktörleri kg/ton Kontrolsüz Kontrollü Patlatma 0,080 - Sökme 0,025 0,

180 Yükleme 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 0,35 Boşaltma 0,010 0,005 Depolama 5,8 2,9 Karaburun Regülatörü ve Derivasyon Hattı İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu Sökme (Kazı) Emisyon Debisi: 18173,295 ton x 1/ 540 gün x 1/10 sa/gün x 0,025 kg/ton = 0,084 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Dolgu İçin ) Emisyon Debisi: 2734,2 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,01 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) Emisyon Debisi:15409,095 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,057 kg/sa Nakliye ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) İnşaat aşamasında kazıda oluşacak hafriyat toprağı ve bitkisel toprak dolgu işlemlerinden sonra Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanı-1 de depolanacaktır. Taşıma mesafesi yaklaşık 1,75 km olacaktır. Günde 2 sefer ile üst örtü tabakası depo alanına sevk edilecektir. Emisyon debisi = 0,70 kg/km x 1,75 km/sefer x 2 sefer/gün x (1 gün/10 saat) x 2 = 0,49 kg/sa Karaburun Regülatörü ve Derivasyon Hattı İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu = 0, ,01 + 0, ,49 = 0,641 kg/sa Bıçkı ve Üçüncü Regülatörleri ve Derivasyon Hatları İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu Sökme (Kazı) Emisyon Debisi: 43232,91 ton x 1/ 540 gün x 1/10 sa/gün x 0,025 kg/ton = 0,2 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Dolgu İçin ) Emisyon Debisi: 1509,45 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,0056 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) Emisyon Debisi: 41722,56 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,155 kg/sa Nakliye ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) İnşaat aşamasında kazıda oluşacak hafriyat toprağı ve bitkisel toprak dolgu işlemlerinden sonra Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanı-2 de depolanacaktır. 179

181 Taşıma mesafesi yaklaşık 1 km olacaktır. Günde 4 sefer ile üst örtü tabakası depo alanına sevk edilecektir. Emisyon debisi = 0,70 kg/km x 1 km/sefer x 4 sefer/gün x (1 gün/10 saat) x 2 = 0,56 kg/sa Bıçkı ve Üçüncü Regülatörleri ve Derivasyon Hatları İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu = 0,2 + 0, , ,56 = 0,92 kg/sa Boğakaya Regülatörü ve İletim Hattı ( ) İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu Sökme (Kazı) Emisyon Debisi: ,23 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,025 kg/ton = 0,581 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Dolgu İçin ) Emisyon Debisi: 4546,35 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,0168 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) Emisyon Debisi: ,88 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2= 0,448 kg/sa Nakliye ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) İnşaat aşamasında kazıda oluşacak hafriyat toprağı ve bitkisel toprak dolgu işlemlerinden sonra Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanı - 3 de depolanacaktır. Taşıma mesafesi yaklaşık 2 km olacaktır. Günde 9 sefer ile üst örtü tabakası depo alanına sevk edilecektir. Emisyon debisi = 0,70 kg/km x 2 km/sefer x 9 sefer/gün x (1 gün/10 saat) x 2 = 2,52 kg/sa Boğakaya Regülatörü ve İletim Hattı ( ) İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu = 0, , , ,52 = 3,5658 kg/sa Boğakaya İletim Hattı (7-8), Yükleme Havuzu ve Santral Binası İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonu Sökme (Kazı) Emisyon Debisi: 78715,8 ton x 1/ 540 gün x 1/10 sa/gün x 0,025 kg/ton = 0,364 kg/sa Yükleme ve Boşaltma -1 ( Dolgu İçin ) Emisyon Debisi: 1023,75 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,004 kg/sa 180

182 Yükleme ve Boşaltma -1 ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) Emisyon Debisi: 77692,05 ton x 1/540 gün x 1/10 sa/gün x 0,010 kg/ton x 2 = 0,288 kg/sa Nakliye ( Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanına ) İnşaat aşamasında kazıda oluşacak hafriyat toprağı ve bitkisel toprak dolgu işlemlerinden sonra Hafriyat ve Bitkisel Toprak Depolama Alanı-4 de depolanacaktır. Taşıma mesafesi yaklaşık 1,5 km olacaktır. Günde 6 sefer ile üst örtü tabakası depo alanına sevk edilecektir. Emisyon debisi = 0,70 kg/km x 1,5 km/sefer x 6 sefer/gün x (1 gün/10 saat) x 2 = 1,26 kg/sa Boğakaya İletim Hattı (7-8), Yükleme Havuzu ve Santral Binası İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu = 0, , , ,26 = 1,916 kg/sa Depolamada Oluşacak Toz Emisyonu İnşaat aşamasında Hafriyat ve bitkisel toprak inşaat alanı içerisinde 4546,5 m 2 lik bir alanda depolanacaktır. Depolamada Oluşacak Toz Emisyon Debisi = 49,192 ton/gün x 0,45465 ha x 5,8 kg/hektar x (1 gün/10 saat) = 12,971 kg/sa Patlamada Oluşacak Toz Emisyonu Projenin inşaatı aşamasında yaklaşık kazının yaklaşık % 10 nunda patlatma yapılacaktır. İnşaat aşamasında yapılacak kazı miktarı ,235 tondur. Patlatma yapılacak malzeme miktarı 26563,7235 tondur. Ayda 1 kez patlatma yapılacaktır. Bir patlatmada çıkarılacak malzeme miktarı 1475,76 ton dur. 1 Patlatmada oluşacak toz miktarı 1475,76 ton x 0,08 kg/ton = 118,06 kg Yapılacak patlatmalarda sürekli toz oluşumu söz konusu olmayacaktır. Patlatma esnasında oluşacak tozların bir saatlik zaman içerisinde dağıldığı varsayımı ile patlatma sırasında oluşacak tozun kütlesel debisinin sürekli olmaması, gecikmeli kapsül kullanılması ve zeminde patlatma öncesi ve sonrası sulama yapılması gibi faktörlerle patlatma sırasında oluşacak toz minimize edilecektir. Ayrıca patlatmada oluşan toz emisyonunun sürekli olmaması sebebiyle toplam toz emisyonuna eklenmemiştir. İnşaat Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu = 0, ,92 + 3, , ,971 = 20,0138 kg/sa 181

183 İnşaat faaliyetlerinden kaynaklanacak toz emisyonlarının kütlesel debileri kontrollü ve kontrolsüz çalışma şartları için hesaplan ve çıkan sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo. 67 Faaliyetlerden Kaynaklanacak Emisyonların Kütlesel Debileri Aşama Faaliyet Kontrolsüz Şartlar Kontrollü Şartlar Karaburun Regültör ve Derivasyon Hattı Sökme 0,084 kg/saat 0,042 kg/saat İnşaat Aşamasından Oluşacak Toz Yükleme ve Boşaltma-1 (Dolgu İçin) 0,01 kg/saat 0,005 kg/saat Emisyonu Yükleme ve Boşaltma-1 (Haf. ve Bit. Toprak Depolama Alanına) 0,057 kg/saat 0,0285 kg/saat Nakliye 0,49 kg/saat 0,245 kg/saat Bıçkı ve Üçüncü Regülatörleri ve Sökme 0,20 kg/saat 0,1 kg/saat Derivasyon Hattı İnşaat Aşamasından Oluşacak Toz Emisyonları Yükleme ve Boşaltma-1 (Dolgu İçin) 0,0056 kg/saat 0,0028 kg/saat Yükleme ve Boşaltma-1 (Haf. ve Bit. Toprak Depolama Alanına) 0,155 kg/saat 0,0775 kg/saat Boğakaya Regülatör ve İletim Hattı ( ) İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonları Boğakaya İletim Hattı (7-8), Yükleme Havuzu ve Santral Binası İnşaat Aşamasında Oluşacak Toz Emisyonları Nakliye 0,56 kg/saat 0,28 kg/saat Sökme 0,581 kg/saat 0,2905 kg/saat Yükleme ve Boşaltma-1 (Dolgu İçin) 0,0168 kg/saat 0,0084 kg/saat Yükleme ve Boşaltma-1 (Haf. ve Bit. 0,448 kg/saat 0,224 kg/saat Toprak Depolama Alanına) Nakliye 2,52 kg/saat 1,26 kg/saat Sökme 0,364 kg/saat 0,182 kg/saat Yükleme ve Boşaltma-1 (Dolgu İçin) 0,004 kg/saat 0,002 kg/saat Yükleme ve Boşaltma-2 (Haf. ve Bit. 0,288 kg/saat 0,144 kg/saat Toprak Depolama Alanına) Nakliye 1,26 kg/saat 0,63 kg/saat Diğer Depolama 12,971 kg/saat 6,4855 kg/saat Patlatma 118,06 kg/patlatma Toplam (Patlatma Hariç) 20,01 kg/saat 10,00 kg/saat Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 de Baca dışından normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Yönetmelik Tablo 2.1 de verilen 1 kg/sa değerini aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi takdirde, günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır. Tesis etki alanında Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.2 de yer alan Hava Kalitesi sınır değerlerinin sağlanması gerekir. denilmektedir. Arazinin hazırlanması ve işletme aşamasında Yönetmelik Ek 2 ye göre Tablo 2.1 de verilen sınır değer olan 1 kg/sa in üzerinde toz emisyonu oluştuğundan Hava Kirlenmesine Katkı Değerini hesaplanması için Hava Kalitesi Modelleme çalışması yapılmıştır. Hava Kalitesi Modelleme Raporu Ek 23 de sunulmuştur. Hava Kalitesi Modelleme Raporuna göre; Yıllık ortalama yer seviyesi konsantrasyonu (YSK) değerleri; 2009 yılına ait meteorolojik verilerin kullanımı ile hesaplanan YSK değerlerinin ortalamasını göstermekte olup HKDYY nde belirtilen UVS değerleri ile karşılaştırılmıştır. Maksimum günlük (24 saatlik) ortalama YSK değerleri ise bir yıllık meteorolojik verilerin kullanımı ile her gün için (24 saatlik ortalamalar alınarak) hesaplanan YSK değerlerinin en yüksek olduğu güne ait değerleri göstermektedir ve HKDYY nde verilen KVS değerleri ile karşılaştırılmıştır. Hava Kalitesi Modelleme Raporunda yer alan tablolardan da görüleceği üzere, PM 10 ve çöken toz emisyonları için elde edilen YSK değerleri HKDYY de belirtilen geçiş dönemi sınır değerlerinin ve SKHKKY sınır değerlerinin altında 182

184 kalmaktadır. PM 10 için hesaplanan maksimum günlük ortalama YSK değeri HKDYY nde verilen hedeflenen KVS değerini yılda 1 defa (zamanın % 0,27 ünde) aşmaktadır. Yıllık ortalama YSK dağılım profilleri, tesisten kaynaklanacak emisyonların çevrede bulunan yerleşim alanları üzerine etkisinin düşük düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Sonuç olarak, Tüfekçikonak Hidroenerji Elektrik Üretim A.Ş. ye ait Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali (Boğakaya, Bıçkı, Üçüncü ve Karaburun Regülatörü) Projesi nden kaynaklanacak toz emisyonları Yönetmelik ve standartlarda belirtilen kontrol tedbirlerinin uygulanması oluşan toz emisyonunun azalmasını sağlayarak alıcı noktalarda (Yerleşim birimleri, hassas kullanımlar vb.) meydana gelebilecek olumsuz hava kalitesi değişimlerini engelleyecek ve Yönetmelik sınır değerleri içerisinde kalmasını sağlayacaktır. Projenin inşaatı aşamasında hafriyat atığı malzemenin doldurma-boşaltma ve nakliyesi sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Doldurma boşaltma ve nakliye aşamasında toz oluşumunu önlemek için, kamyonların üzeri kapatılacak, inşaat servis yolları stabilize ile kaplanacak, taşımada kullanılan yollarda kuru havalarda arazöz ile spreyleme yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. V Proje Kapsamında Su Temini Sistemi Planı, Nereden Temin Edileceği, Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlemler Sonucu Oluşacak Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, Bir Kroki Üzerinde Atık Su Hatları İle Varsa Arıtma Tesisi Yerinin Gösterilmesi, Atık Suların Biriktirilmesi Halinde Fosseptik Planının Rapora Eklenmesi, Mevcut Su Kalitesini Korumaya Yönelik Alınacak Tedbirler, (Projenin Memba Ve Mansabı Dikkate Alınarak Su Kalitesinin İlgili Mevzuat Kapsamında Bir Defaya Mahsus Çevre İznine Esas Ölçüm Ve Değerlendirmesinin Yapılması, Analiz Sonuçlarının Rapora Eklenmesi), (Alınacak Gerekli Görüşler, İzinler), Projenin inşaatı aşamasında inşaat ekibinin 40 kişi ve kişi başına günde ortalama 150 L/kişi.gün (Hikmet Toprak, Atıksu Arıtma Sistemlerinin Tasarım Esasları, DEÜ, 1996, sayfa 6-4) su kullanılacağı kabulü ile; 40 kişi x 150 L/kişi.gün x 1 m 3 /1000 lt =6 m 3 /gün olarak belirlenmiştir. İnşaat aşamasında hafriyattan ve diğer işlemelerden dolayı ortaya çıkacak olan tozu indirgemek amacıyla, spreyleme suyuna ihtiyaç duyulacaktır. Spreyleme suyu sadece tesis inşaat alanındaki hafriyat sırasında ve alan üzerindeki araçların hareketleri sırasında yollardan kaynaklanacak olan tozlanmayı engellemek amacıyla kullanılacaktır. Bu işlemler için iki adet arazöz kullanılacak olup, gün içinde yaklaşık olarak 20 m 3 /gün civarında spreyleme suyu kullanılacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak içme suyu ilgili kurum tarafından izinli damacana sular ile, kullanma suyu ise taşıma usulü sağlanacaktır. Kullanma Suyu ilgili kurumdan Tanker İle Su Temin İzni almadan hiçbir şekilde kullanılmayacaktır. Personelin kullanma suyunun depolanacağı su deposu sıhhi şartlara uygun olacaktır. Su nakil işleminde Kaynak ve İçme Suyu Taşıma İzin Belgesine sahip tankerler kullanılacaktır. 183

185 Tablo. 68 İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Tablo B1 Her Yıl için Kontrol İzleme Sayıları ve Denetim İzleme Sayıları Suyun Kullanıldığı Yer Personelin Kullanma Suyu Su Tüketim Miktarı İnşaat dönemi 50 m 3 /gün İşletme dönemi 100 m 3 /gün Numune Alınacak Yer Her Yıl İçin Kontrol İzlemem Sayısı ( en az ) Her Yıl İçin Denetleme İzleme Sayısı ( en az ) Tankerden suyun alındığı yer 2 1 Personelin Kullanım Suyunun Tüketime Sunulduğu Musluk 2 1 İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Tablo B1 e göre her yıl için en az 2 kez kontrol izleme, en az 1 kez denetleme yapılacaktır. İzleme numuneleri düzenli periyotlar ile alınacak, Yönetmelik EK 2 Tablo A Denetim İzleme Numuneleri EK-1 a, b, c, d parametrelerini kapsayacaktır. Gerekir ise başka parametrelerin de analizi yapılacaktır. Numune alınması ile ilgili yetkili kurum ve kuruluşlara ( İl Halk Sağlığı Müdürlüğü veya Toplum Sağlığı Merkezi ) dilekçe ile numune alınması için başvuru yapılacak, numuneler yetkili kurum tarafından alınacaktır. Ek 2 Tablo A, EK 1 a, b, c de yer alan parametreler ile ilgili analizlerinin Bursa Halk Sağlığı Laboratuvarında yaptırılarak Ek 1 d de yer alan parametreler ile ilgili analizlerin ise DSİ Genel Müdürlüğü Teknik Araştırma ve Kalite Daire Başkanlığı (Ankara) da veya Türkiye Atom Enerji Kurumu Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (İstanbul) da yaptırılacaktır, analiz sonuçları işletmede bulundurulacaktır. İnşaat aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğe uyulacaktır. Çalışacak personelin içme ve kullanma suyu sonrasında oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı içme ve kullanma suyu miktarına eşit olarak kabul edilmiştir. Buna göre inşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı 6 m 3 /gün olacaktır. Beton sulaması, sıva ve şap işlemlerinde kullanılan suyun buharlaşması ve toprak tarafından emilmesi sonucu ortaya atıksu çıkmayacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak atıksular Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen hususlara uygun olarak yapılacak sızdırmaz fosseptikte toplanacaktır. Fosseptik çukuru İnegöl Belediyesine ait vidanjör ile çekilerek İnegöl Belediyesi kanalizasyon şebekesine verilecektir. Sızdırmaz Fosseptik Projesi Ek 12 de sunulmuştur. Tesiste oluşacak evsel nitelikli atıksuların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe gire Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje alanında mevcut su kalitesinin belirlenmesi amacıyla Karaburun Regülatörü, Boğakaya Regülatörü, Üçüncü Regülatörü, Bıçkı Regülatörü memba ve mansabında 184

186 yüzeysel su kalitesini belirlemek üzere numuneler alınmış ve Alka Labaratuvarları tarafından analizi yapılmıştır. Analiz Sonuçları Ek 20 de sunulmuştur. Regülatörlerin memba ve mansabından alınan numunler analiz edilmiş ve sonuçları Yüzeysel Su Kalite Yönetimi Yönetmeliği Ek-5 Tablo 5 Kıtaiçi Yüzeysel Su Kaynaklarının Sınıflarına Göre Kalite Kriterleri Sınır Değerlerine göre sınıfları belirlenmiştir. Tablo.69 Regülatörler ve Su Kalite Sınıfları Numune Adı Karaburun Regülatörü Giriş Suyu Karaburun Regülatörü Çıkış Suyu Boğakaya Regülatörü Giriş Suyu Boğakaya Regülatörü Çıkış Suyu Üçüncü Regülatörü Giriş Suyu Üçüncü Regülatörü Çıkış Suyu Bıçkı Regülatörü Giriş Suyu Bıçkı Regülatörü Çıkış Suyu Su Kalite Sınıfı III. Sınıf III. Sınıf II Sınıf III. Sınıf III. Sınıf III. Sınıf IV. Sınıf IV. Sınıf Yüzeysel Su Kalite Yönetimi Yönetmeliği ne göre Sınıf III - Kirlenmiş su; Gıda, tekstil gibi nitelikli su gerektiren tesisler hariç olmak üzere, uygun bir arıtmadan sonra su ürünleri yetiştiriciliği için kullanılabilir nitelikte su ve sanayi suyu, Sınıf IV - Çok kirlenmiş su; Sınıf III için verilen kalite parametrelerinden daha düşük kalitede olan ve üst kalite sınıfına ancak iyileştirilerek ulaşabilecek yüzeysel sulardır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Meydana Gelecek Katı Atıkların Cins Ve Miktarları, Bu Atıkların Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Evsel Nitelikli Katı Atık Projenin inşaatı aşamasında 40 kişi çalışacağı kabul edilmiştir. Çalışacak personelden kaynaklanan evsel nitelikli katı atık miktarı 1,15 kg/gün kişi (TUİK, 2011) kabulü ile, 40 kişi x 1,15 kg/gün kişi= 46 kg/gün dür. Evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih sayılı Resmi Gazete de değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 18. Maddesi ve 20. Maddesine göre toplanıp değerlendirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar ağzı kapaklı, içine çöp poşeti yerleştirilmiş, sıhhi çöp bidonlarında biriktirilecek ve İnegöl Belediyesi ne ait Katı Atık Düzenli Depolama Alanına belirli periyotlarla nakledilecektir. Toplanan evsel nitelikli katı atıklar görünüş, koku, sızdırmaz ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarla taşınacaktır. 185

187 Evsel nitelikli katı atıkların bertarafı sırasında Evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih sayılı Resmi Gazete de değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar İnşaat aşamasında bakım onarım ve iş makinelerinden kaynaklanan atık yağların analizleri yaptırılarak kategorileri belirlenecek ve ayrı ayrı geçici depolanacaktır. Oluşacak atık yağlar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisanlı Atık Yağ Geri Kazanım/Bertaraf Tesislerine teslim edilecektir. Oluşacak atık yağların bertaraf edilmesinde tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ambalaj Atıkları İnşaat aşamasında Hidroelektrik Santralinde regülatör ilavesi ve proje değişikliği ile birlikte oluşacak ambalaj atıkları tesiste diğer atıklardan ayrı toplanarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Ambalaj Atıkları Toplama Ayırma Tesisi Lisansı olan firmalara verilecektir tarih ve sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tehlikeli Atık İnşaat aşamasında tehlikeli atık olarak, boya, vernik vb. kimyasal maddelerin ambalajları, boya bulaşmış iş güvenliği malzemeleri oluşabilmesi muhtemeldir. Tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisanlı bertaraf tesislerine verilerek bertaraf edilecektir. Faaliyet aşamasında oluşan tehlikeli atıkların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler İnşaat aşamasında oluşacak atık piller diğer atıklardan ayrı toplanarak TAP tarafından gönderilen atık pil kutularında biriktirilmekte ve belli periyotlarda TAP Derneği Atık Pil Toplama Noktasına teslim edilmektedir. Akümülatörler atık haline geldikten sonra üreticisine teslim edilene kadar sızdırmaz bir zeminde doksan günden fazla bekletilmeyecek ve satıcı firmaya teslim edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tıbbı Atıklar 186

188 İnşaat aşamasında kaza ve benzeri durumlarda ilk müdahale ardından sağlık ocağı ve hastaneye sevk yapılacaktır. Bu sebeple de tıbbı atık oluşmayacaktır. Tıbbi atık oluşması durumunda kaynağında diğer atıklar ile karıştırılmadan ayrı olarak biriktirilecektir. Tıbbi atıklar hiçbir suretle evsel atıklar, ambalaj atıkları ve tehlikeli atıklar ile karıştırılmayacaktır. Tıbbi atıklar tıbbi atık torbaları ile İnegöl Belediyesi ne ait Tıbbi Atık Depolama alanlarına tıbbi atık araçları ile nakledilecektir. Tıbbi atıkların bertaraf edilmesinde tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler İnşaat aşamasında ömrünü tamamlamış lastik oluşması beklenmemektedir. Ömrünü Tamamlamış Lastik oluşması durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ömrünü Tamamlamış Lastikler Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeli ne göre geçici depolama alanında ayrı ayrı depolanacaktır. Oluşan Ömrünü Tamamlamış Lastikler Çevre ve Şehircilik Bakanlığından lisans, geçici faaliyet belgesi, çevre izin ve lisansı almış tesislere gönderilerek geri kazanımı veya bertarafı sağlanacaktır. Bitkisel Atık Yağ İnşaat aşamasında bitkisel atık yağ oluşmayacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları Ve Seviyesi, Kümülatif Değerler, İnşaat aşamasında makine ve ekipmanların çalışmasından kaynaklı bir miktar gürültü oluşacaktır. Makine ve ekipmanlar gündüz çalışacaktır. Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik ve Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü ile ilgili (2000/14/AT) de Madde 5 de belirtilen müsaade edilen ses gücü seviyesi ne göre; arazinin hazırlanması aşamasında kullanılacak makineler ve gürültü düzeyleri Tablo 70 de verilmiştir. Tablo. 70 İnşaat Aşamasında Gürültü Oluşturabilecek Makine ve Ekipmanlar İŞ MAKİNELERİ ADET dba 1 Ekskavatör Rock Drill Yükleyici Kamyon Arazöz 2 85 İşletme aşamasında makinelerin çalışması sırasında çeşitli mesafelerde duyulması muhtemel gürültü seviyeleri aşağıda hesaplanmıştır. n 187

189 Toplam gürültü seviyesi, Leq: 10 log 10 Li/10 i=1 n: Gürültü sayısı : 20 Li: Gürültü Düzeyleri, dba n Leq = 10 log Σ ( 4 x / x / x / x 10 85/ x 10 85/10 ) i=1 Leq = 114 dba İş makinelerinin aynı anda ve aynı yerde çalıştıkları sırada meydana gelen gürültü seviyesi 114 dba olarak hesaplanmıştır. Gürültülerin çeşitli mesafelerde duyulması muhtemel gürültü seviyeleri aşağıdaki formülle hesaplanmış ve gürültü seviyeleri Tablo 71 de ve Şekil 67 de verilmiştir. Lpw = Toplam gürültü seviyesi + 10 [ loq 1/(4πr 2 ) ] Tablo.71 Çeşitli Mesafelerde Duyulması Muhtemel Gürültü Seviyeleri Atmosferik Atmosferik Mesafe Lp Atmosferik Yutuş Yutuş Yutuş Lgündüz 500Hz Lgündüz 1000Hz Lgündüz 2000Hz r, metre dba 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz dba dba dba 10 86,16 0,00 0,01 0,05 86,16 86,15 86, ,14 0,01 0,02 0,09 80,14 80,12 80, ,62 0,01 0,03 0,14 76,61 76,58 76, ,18 0,01 0,06 0,23 72,17 72,12 71, ,16 0,03 0,12 0,46 66,13 66,05 65, ,20 0,07 0,29 1,15 58,13 57,91 57, ,18 0,14 0,58 2,31 52,04 51,61 49, ,16 0,29 1,15 4,61 45,87 45,01 41, ,22 0,36 1,44 5,76 43,86 42,78 38, ,64 0,43 1,73 6,92 42,21 40,91 35, ,30 0,50 2,02 8,07 40,80 39,28 33, ,14 0,58 2,31 9,22 39,56 37,84 30, ,20 0,72 2,88 11,53 37,48 35,32 26, ,62 0,86 3,46 13,83 35,75 33,16 22, ,28 1,01 4,03 16,14 34,27 31,25 19,14 188

190 Şekil 67. İnşaat Aşamasında Oluşacak Gürültünün Çeşitli Mesafelerde Duyulması Muhtemel Gürültü Seviyesi Arazinin hazırlanması aşamasında iş makinelerinden kaynaklanacak gürültü kaynaktan 75 m uzaklıktan sonra 70 dba değerine düşmektedir. En yakın yerleşim yeri 3.5 km uzaklıkta olup, bu uzaklıkta duyulması muhtemel gürültü seviyesi 35,28 dba dir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo 5 de verilen Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri olan bina yapım için 70 dba, yol yapım için 75 dba ve diğer kaynaklar için 70 dba değerine uyulacaktır. Şantiye faaliyetlerinde ortaya çıkan darbe gürültüsü 100 dbc yi aşmayacaktır. İnşaat çalışmaları 07:00 19:00 saatleri arasında yapılacaktır. Bu zaman dilimi dışında sürdürülmeyecektir. Bu nedenle kaynak çevresinde çalışanların korunması amacıyla 4857 Sayılı İş Kanunu nda belirtilen kulaklık veya kulak tıkayıcılarının düzenli şekilde kullanılması sağlanacaktır. Saha içerisinde çalışacak olan operatörlerin vibrasyon ve gürültüden olumsuz olarak etkilenmemesi için çalışan işçilere başlık, kulaklık gibi koruyucu araç ve gereçler verilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik veaçık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü ile İlgili Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 189

191 V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlerde Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde Ve Nasıl Temin Edileceği, Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek gerçekleştirilecek olan işlerde toplam 40 kişinin çalışması planlanmaktadır. Gerekli olan personel, öncelikle yakın yerleşimlerden seçilecektir. Yakın yerleşimlerden gelecek personel için servis hizmetleri verilecektir. Çalışanların günlük ihtiyaçlarının şantiye binasında karşılaması planlanmaktadır. Yakın yerleşimlerden karşılanmayacak personel için yatakhane, mutfak, banyo, tuvalet, revir vb. yapılar yer alacaktır. V Çevre Ve Sağlık, Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Sürdürülecek İşlerden, İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Riskli Ve Tehlikeli Olanlar, Sağlık Koruma Bandı Mesafesi, Projenin inşaatı aşamasında yüksekten düşme, elektrik çarpması, malzeme düşmesi, yapı makineleri kazaları, trafik kazaları, yapı kısmının çökmesi, kazı kenarı çökmesi, malzeme sıçraması, yangın, patlama vb. kaza riskleri bulunmaktadır. Projenin inşaatı aşamasında çalışan personelin olabilecek olumsuzluklardan etkilenmemesi için kask, maske, gözlük, kulak tıkacı vb. iş güveliği malzemeleri kullanılacaktır. Kaza riskinin en aza indirilmesi için; şantiyede her gün sabah işbaşı eğitimleri verilecektir. Günlük uyarılar niteliğindeki 10'ar dakikadan oluşan bu eğitimler kayıt altına alınacaktır. Firma bünyesindeki tüm ekipmanların iş güvenliği şartlarına uygunluğu günlük, haftalık, aylık ve altı aylık periyotlarda sürekli incelenecek, eksiklikler tespit edilecek ve gerekli iyileştirmelerde bulunarak önlemler alınacaktır. Mevcut inşaat imalat iş programına göre, haftalık olarak riskler önem derecesine göre sıralanacak ve risk dereceleri ölçümlenecektir. Oluşabilecek riskli eylemler ve korunma yolları belirlenecek ve çalışanları uyarmak amacı ile 2x1 ebadındaki yazboz tahtasına yazılarak şantiyenin muhtelif yerlerine asılacaktır. Tüm çalışanların iş kıyafetleri ve kişisel koruyucu donanım kullanımları kontrol edilecektir. Ayrıca tüm çalışanlara her an faydalanabilecekleri inşaatlarda iş güvenliği cep broşür seti dağıtılacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın belirlemiş olduğu Teknik Emniyet afişlerinden seçilerek şantiyede gerekli yerlere asılacaktır. İşletme aşamasında ise özellikle hareketli büyük parçaların hareketi, yüksek sıcaklık ihtiva eden üniteler, gürültü ve emisyonlar diğer risk taşıyan faktörlerdir. Her türlü iş kazasının önlenmesi amacıyla çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konularak ve çalışanların ilgili her konuda eğitilmesi sağlanacaktır. Projenin inşaatı ve işletme aşamasında Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, BUSKİ Deşarj Yönetmeliği, Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği, Ömrünü Tamamlamış Lastikler Yönetmeliği, Ozon Tabakasını 190

192 İncelten Maddelerin Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik, ÇED Yönetmeliği, Isınmadan Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklere, İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü, 2918 sayılı Trafik Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve bu kanun çerçevesinde çıkarılan yönetmeliklere, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve Hafriyat Toprağı İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı ndan kurulacak Hidrolektrik Santrali için sağlık koruma bandı belirlenip belirlenemeyeceği ile ilgili olarak tarih ve 2787 sayılı yazı alınmıştır. Bu yazıda; Hidroelektrik Santralleri tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin Ek-2 Gayri Sıhhi Müesseseler Listesinde yer alan B) İkinci Sınıf Gayri Sıhhi Müesseseler Bölümünde bulunan 1.6 sırasında belirtilen faaliyetler kapsamında değerlendirildiği, Yönetmeliğin 23. Maddesi gereğince işyerinin yakıcı, parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli maddeler ile çalışılan 2. Sınıf Gayri Sıhhi Müesseselerden olmadığı görüldüğünden tesisin civarında ikamet edenlerin sıhhat ve istirahatleri üzerine gerek tesisatları ve gerekse vaziyeti itibari ile bir zarar vermeyeceği düşünüldüğü belirtilmektedir. Projenin inşaatı ve işletilmesi aşamasında İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 23. Maddesinin 2. Fıkrası gereğince insan sağlığına zarar verilmeyecek, çevre kirliliğine yol açılmayacak, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunmasına ilişkin düzenlmelerinn yapılarak haiz olunan izinler alınacaktır. Bu kapsamda tesisin çevre ve toplum sağlığına zararlı etkilerini minimize etmek amacıyla tesis çevresinde ilgili güvenlik tedbirleri alınacaktır. İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı nın tarih ve 2787 sayılı yazısı Ek 26 da verilmiştir. V Proje Alanında, Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemelerinin (Ağaçlandırmalar Ve/Veya Yeşil Alan Düzenlemeleri Vb.) Ne Kadar Alanda, Nasıl Yapılacağı, Bunun İçin Seçilecek Bitki Ve Ağaç Türleri, Ekolojik Peyzaj Onarım Planının Hazırlanarak Rapora Eklenmesi, Proje alanı 71605,38 m 2 lik orman alanı olup, peyzaj çalışmaları inşaat döneminden başlanarak işletme ve işletme sonrası durumda devam edecektir. Biyolojjk onarımın temeli yaşayan ve yaşatan sistemler yaratabilme kaygıları ile doğru orantılıdır. Zararlanan bir bölgenin yeniden eski durumuna kavuşturulması, cansız materyalle birlikte olmazsa olmaz koşul olan canlı materyalin de bir arada kullanımı ile gerçekleşebilmektedir. Bu noktada seçilmesi gereken yaklaşım temeli, zararlanmış bölgede yetişen doğal bitki örtüsünün envanterinin araştırılmasına dayanmalıdır. Alanın zararlanmadan önceki hali mutlaka incelenmelidir çünkü çalışma alanında gözlenen her tür, doğal süreçler sonucunda o bölgenin doğal şartlarına uyum sağlamış türlerdir. Bu 191

193 özellik, onarım sırasında tür seçiminde, bölge iklim şartlarına çabuk uyum sağlayan, hızlı büyüyen türlerle beraber öncelikli değeler arasında yerini almalıdır. Biyolojik restorasyon çalışmalarında başarının sağlanabilmesi için, toprağın verimli tabakasının sıyrılarak depolanması ve inşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra peyzaj çalışmalarında bu toprağın kullanılması gerekmektedir. Çünkü, toprağın verimli tabakasında bulunan tohumlar ve bitki türlerinin gelişimi için gerekli mineral ve besin kaynağı bu tabakada bulunmaktadır. Projenin hayata geçirilmesi durumunda en fazla zararlanma iletim hattı ve cebri boru güzergahı çevresinde ortaya çıkacaktır. Peyzaj çalışmalarında özellikle habitata uygun bitki dikimi yapılacaktır. Peyzaj düzenlemesi amaçlı bitkiler seçilirken bölgenin alanda varolan ve/veya her ortama kolayca uyum sağlayabilen Tamarix smyrnensis, Hippophae rhamnoides subsp. caucasica, Salix excelsa ve Populus nigra, eğimli yamaçlara da Quercus libani, Quercus macranthera subsp. syspirensis, ve Quercus cerris var. cerris dir. gibi ağaç ve çalılar dikilecektir. İletim güzergahları çevresinde çalı grupları ile yapılacak çalışmalarda çalılar, kullanılan bitkinin büyüklüğüne göre 1x1 m, 1,5x1,5 m gibi uzaklıklarla ve çapraz şekilde yerleştirilerek dikilecektir. İletim güzergahı yakın çevresinde büyük ağaçlar kullanılmayacaktır. İletim hattının uzağında çalı ve/veya ağaç kullanılacaktır. Dikimi gerçekleştirilecek ağaçlar, fidanlıklardan tüplü olarak temin edilecek, sağlıklı olmalarına özen gösterilecektir. Ağaç dikim uzaklıkları küçük ağaçlar için 2x2 m ile 5x5 m aralığında değişmekte büyük ağaçlar için daha fazla olacaktır. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinde, Ek-22 de verilen Peyzaj Onarım Raporu nda belirtilen önlem ve öneriler dikkate alınarak çalışmalar gerçekleştirilecektir. Bu bilgiler dahilinde; -İnşaat aşamasında yapılacak olan çalışmalar kapsamında üst toprak sıyrılacak hafriyat ile doldurulan alanların üzerine serilecektir. -Proje sahasına dikilecek bitki türleri Ek 22 de sunulan Peyzaj Onarım Planında önerilen bitkilerden seçilecektir. -Peyzaj çalışmalarında dikim için bekletilen tülerin sıcaklığa bağlı olarak sulama ve bakım çalışmalarının yapılacak, dikim aşamasında can suyu verilmesi hususuna dikkat edilecektir. Ayrıca, proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç Türleri Ek 22 Peyzaj Onarım Planında belirtilmiştir. Raporda yapılması gerekli olan tüm hususlara dikkat edilerek uygulanacaktır. 192

194 V Yeraltı Ve Yerüstünde Bulunan Kültür Ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara, Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Olabilecek Etkilerin Belirlenmesi, Proje alanında herhangi bir doğal sit ve korunması gerekli tabiat varlığı tescil kaydı bulunmamaktadır. Tabiat Varlıklarını Koruma Şube Müdürlüğü Görüş Yazısı Ek 36 da sunulmuştur. Ancak, herhangi bir tabiat varlığına (fosil kalıntısı, yer altı mağarası vb.) rastlanılması durumunda Tabiat Varlıklarını Koruma Şube Müdürlüğü ne haber verilecektir. V Diğer Özellikler. Bu bölümde aktarılacak başka bir husus bulunmamaktadır. V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler, V.2.1. Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Ünitelerde Üretilecek Mal Ve/Veya Hizmetler, Nihai Ve Yan Ürünlerin Üretim Miktarları, Nehir tipi Santral olarak projelendirilen Tüfekçikonak HES in kurulu gücü MW e ve toplam enerji üretimi 14,90 GWh olan Tüfekçikonak Hidroelektrik Santrali, Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun Regülatörü Projesi için tarih ve 352 karar no ile Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. Revize fizibilite raporundaki toplam kurulu güç değeri, üretim lisansındaki değere göre (5,4 MW m / MWe ) aynı kalmakla birlikte regülatör ilavesi (Üçüncü Regülatörü ) ve proje formülasyonu değişmiş bulunmaktadır. Hidroelektrik Santralinde aşağıda sıralanan ana ve yardımcı üniteler bulunacaktır. Santral Binası ve İdari Bina Kuyruksuyu Kanalı Cebri Borular ve Vana Odası Yükleme Havuzu Mekanik Aksam Trafo ve Şalt Sahası Regülatörler İletim Kanalları Santral Binası ve Kuyruk Suyu Kanalı Santral binası 33 m x 21 m boyutlarında ve 21 m yüksekliğinde inşa edilecektir. Boğakaya Regülatörü ile çevrilen sular iletim tesisleri aracılığı ile santral binasına ulaştırılacak ve burada türbinlenerek enerji üretimi yapılacaktır. Santral binası yaklaşık 615 m kotlarında, Saçmalı Dere sol sahilinde tesis edilecektir. Yapılmış olan jeolojik çalışmalar neticesinde yapının tamamıyla sağlam kaya üzerine oturtulacağı görülmüştür. Kurulu güç optimizasyonu çalışmalarında santralin toplam elektriksel kurulu gücü 5,18 MW olarak 193

195 bulunmuş ve buna göre 2 adet türbin seçilerek akarsuya ait debilerin en uygun biçimde kullanılması sağlanacaktır. Türbin tipi olarak yatay eksenli Pelton türbini seçilmiştir. Kuyruksuyu kanalı türbinlenen suların Saçmalı Deresine deşarjını sağlayacak şekilde planlanmıştır. Santral yerinde derivasyon kanalı su kotu dolayısıyla santral kuyruksuyu kotu 615,00 m olarak planlanmıştır. Santral binasında üretilen elektrik enerjisi şalt sahasına iletilecektir. Şalt sahasına iletilen elektrik enerjisi burada bulunan trafo aracılığı ile enerji nakil hattına iletilecektir. Santralin Tipi Bina Genişliği Bina Yüksekliği Yeri Kuyruksuyu Kotu Max. Brüt Düşü Proje Debisi Türbin Tipi Ünite Sayısı Ünite Gücü Kurulu Güç :Açıkta Yerüstü :33 m x 21 m :21 m :Sağ Sahil :615,00 m :339,65 m :1.90 m 3 /sn :Pelton-Yatay Eksenli :2 Adet :2,592 MW :5,183 MW Kuyruksuyu Kanalı Santral Kuyruksuyu kanalı Saçmalı Deresine bağlanarak santralde türbinlenen suyun dereye iletilmesi sağlanacaktır. Santral binası Saçmalı Deresinin hemen yanına inşa edileceğinden, kuyruksuyu kanalı oldukça kısa inşa edilecektir. Cebri Borular ve Vana Odası Vana odası, cebri borularda meydana gelebilecek arıza ve benzeri durumlarda oluşabilecek zararları en aza indirebilmek için iletim kanalı ve santral binası arasındaki bağlantıyı kesmek amacıyla yükleme havuzu ile cebri boru arasında inşa edilecektir. Cebri boru maliyetini en az tutacak şekilde jeolojik ve topoğrafik koşullar dikkate alınarak santral binası seçilmiştir. Kullanım amacına uygun olarak cebri boru çapı 800 mm olarak seçilmiştir. Cebri borunun toplam uzunluğu 800 m dir ve açıkta tesis edilecektir. Cebri Boru üzerinde boru eğiminin kırıklık yaptığı noktalarda tespit kütleleri, tespit kütlelerinden sonra da hareketli mesnetler yapılması planlanmıştır. Cebri boru gerek kayıcı mesnetler gerekse de tespit kütleleri aracılığı ile sağlam zemine oturacaktır. Cebri boru güzergahında platform genişliği, yayalar için merdiven yapılması ve montaj esnasında uygun çalışma ortamı sağlanması hususu dikkate alınarak boru yeri ile birlikte 6 m genişlik olarak planlanmıştır. 194

196 Yükleme Havuzu Yükleme Havuzu, santral işletme koşullarına bağlı olarak oluşabilecek debi değişikliklerine cevap verebilmek ve cebri boruya hava girişini önlemek amacı ile iletim kanalının sonunda yapılması planlanmıştır. Aynı zamanda türbin kapaklarının ani kapanması sonucunda oluşabilecek su kabarmalarının yapılara zarar vermeyecek şekilde uzaklaştırılmasını da sağlayacaktır. 25,00 m x 160,00 m boyutlarında projelendirilen yükleme havuzunun yüksekliği 6,10 m olup su kotu 957,65 m olarak bulunmuştur. Mekanik Aksam Santral açıkta yerüstü olarak inşa edilecektir. Yatay eksenli 2 adet Pelton tipinde türbin barındıracak olan santral binası 25,90 m x 14,70 m olarak planlanmıştır. Türbinler Generatör Tipi : Yatay milli Pelton Ünite sayısı : 2 Türbin gücü : 2x2.70 MW = 5.40 MW Hidrolik kapasite : 2x0.6 =1.9 m3/s Brüt düsü : m Maksimum debide net düsü : m Türbin eksen kotu : m Maksimum debide randıman : 0.89 Maksimum randıman : 0.93 Devir Sayısı : 600 d/d Generatör yatay eksenli, milli senkron olacaktır. Tipi : Yatay milli senkron Adedi : 2 Kapasite : 2 x = MVA Gücü (Elektriksel) : 2 x MWe =5.180 MWe Gerilimi : 6.3 kv Frekansı : 50 Hz Devir sayısı : 600 dev/dak, Verimi : 0.96 Ünite Transformatörleri Tipi : Açık Tip Yağlı Adedi : 2 Kapasite (1ünite) : 2 x =6.094 MVA Voltajı : 6.3 / 34.5 kv ± 2 x % 2.5 Bağlantı vektör grubu : YNd11 Nötr bağlantısı : 20 Ohm luk direnç üzerinden Verimi :

197 İç İhtiyaç Trafosu Adedi : 1 Tipi : Kuru tip Gücü : 125 kva Voltajı : 34.5 / 0.4 kv Bağlantı vektör grubu : Dyn11 Soğutma sekli : Hava soğutmalı Nötr bağlantısı : Direk topraklı Acil İhtiyaç Dizel Jeneratör Adedi : 1 Kapasitesi (Stand By / Prime) : 73/66 kva Voltajı : 400 / 230 V Güç Katsayısı : 0.8 Frekansı : 50 Hz Devir sayısı : 1500 dev/dak Şalt Sahası ve Trafo Alanı Tüfekçikonak HES projesinin sisteme bağlantısından önce santral binası içinde metal enclosed hücrelerden olusan 36 kv salt panoları tesis edilecektir. Şalt sahası ve Trafo alanı santral binasının yanına ve açıkta tesis edilecektir. Regülatörler Karaburun Regülatörü Karaburun Regülatörü, Karaburun Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin kosullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 0.6 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 2 m genişliğinde ve 10 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzu sonunda yükleme odası yer almakta olup baslıca amacı Karaburun derivasyon hattı girişinde vorteks oluşumunu önlemektir. Tipi :Tirol, Üstten Almalı Su Alma Yapısı :Sol Sahilde Talveg Kotu :1.206,40 m Kret Kotu :1.207,00 m Talvegden Yüksekliği :5,00 m Normal Su Seviyesi :1.207,10 m Su Alma Priz Yeri :Sol Sahil Çakıl Geçidi Yeri :Sağ Sahil 196

198 Bıçkı Regülatörü Bıçkı Regülatörü, Karaburun derivasyonun bıraktığı sular ile Bıçkı Deresinin sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 5.5 m yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 0.8 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 2 m genişliğinde ve 10 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzu sonunda yükleme odası yer almakta olup baslıca amacı Bıçkı derivasyon hattı girişinde vorteks oluşumunu önlemektir. Tipi :Tirol, Üstten Almalı Su Alma Yapısı :Sol Sahilde Talveg Kotu : m Kret Kotu :1.005,00 m Talvegden Yüksekliği:5,00 m Normal Su Seviyesi :1.005,10 m Su Alma Priz Yeri :Sol Sahil Çakıl Geçidi Yeri :Sağ Sahil Üçüncü Regülatörü Projeye yeni dahil edilecek olan Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Deresi sularını çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirolsavak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 10 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 0.4 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 2 m genişliğinde ve 10 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzunda biriken parçacıklar, silt çıkış yapısı ile dereye tahliye edilecektir. Çökeltim havuzu sonunda bağlantı kanalı yardımıyla regülatörden çevrilen sular ile Bıçkı Derivasyonundan gelen sular Üçüncü Derivasyonuna verilecektir. Tipi :Tirol, Üstten Almalı Su Alma Yapısı :Sol Sahilde Talveg Kotu : m Kret Kotu : m Normal Su Seviyesi : m Su Alma Priz Yeri :Sol Sahil Çakıl Geçidi Yeri :Sağ Sahil 197

199 Boğakaya Regülatörü Boğakaya Regülatörü, Elmalı Deresi ve İkisular Deresinin suları ve Karaburun, Bıçkı, Üçüncü derivasyonlarından gelen suları çevirmek üzere m talveg kotunda tesis edilecektir. Regülatör, tirol tipinde olup; tirol-savak, balık geçidi çakıl geçidi ve çökeltim havuzundan oluşmaktadır. Talvegden 60 cm yükseklikte bulunan savak, 100 yıl yinelenmeli taşkın debisini 15 m net uzunlukta m seviyesinden geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Tirolün kret kotu m olup normal su seviyesi m dir. Zemin koşullarının sağlam olması nedeniyle enerji kırıcı havuz yapısına ihtiyaç duyulmamış, eğritilmiş sıçratma eşiği yardımıyla taşkın debisinin enerjisi kırılmıştır. Regülatörün maksimum çevireceği tasarım debisi 1.9 m³/s olarak belirlenmiştir. Buna göre çökeltim havuzu 5 m genişliğinde ve 22 m uzunluğunda tasarlanmıştır. Çökeltim havuzunda biriken parçacıklar, silt çıkıs yapısı ile dereye tahliye edilecektir. Çökeltim havuzu sonunda bağlantı kanalı yardımıyla regülatörden çevrilen sular iletim hattına verilecektir. Tipi Su Alma Yapısı Talveg Kotu Kret Kotu Talvegden Yüksekliği Maximum Su Seviyesi Eşik Kret Kotu Çökeltim Havuzu Yeri Çakıl Geçidi Yeri :Tirol, Üstten Almalı :Sol Sahilde :955,00 m :965,00 m :10,00 m :962,50 m :9622,00 m : Sol Sahil :Sağ Sahil İletim Kanalları Karaburun Derivasyonu Karaburun Regülatörü nün çevirdiği sular yükleme odası yardımıyla Karaburun derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı, çevrilen suları Yörükkızı alanı sırtından doğan Bıçkı Deresi membasına taşıyacaktır. Derivasyon hattı basınçlı olup gömülü CTP boru olarak tasarlanmıştır. Hattın giriş eksen kotu m, çıkış eksen kotu m dir. Hat uzunluğu m olmaktadır. Buna göre borunun hız limitini asmaması ve iç basıncın hat boyunca negatife düşmemesi durumu değerlendirilmiş ve boru çapı 0.5 m seçilmiştir. Hattın basınçlı seçilmesinde ana etmen mevcut yolu kullanabilmektir. Yol boyunca değişken ve yer yer dik eğimlerin olması nedeniyle basınçlı hat seçilmiştir. Derivasyon hattının sonunda Karaburun Regülatöründe vortex derinliğinin korunması ve hattın devamlı basınç altında olmasını sağlamak amacıyla kontrol vanası tesis edilecektir. Bıçkı Derivasyonu Bıçkı Regülatörü nün çevirdiği sular yükleme odası yardımıyla Bıçkı derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı çevrilen suları doğrudan Üçüncü Regülatörü çökeltim havuzu sonuna taşıyacaktır. Derivasyon hattı basınçlı sifon olup gömülü CTP boru olarak tasarlanmıştır. Hattın giris eksen kotu m, çıkış eksen kotu m dir. Hat uzunluğu 630 m olmaktadır. Buna göre sifonda düşü kaybının az tutulmuş ve boru çapı 0.8 m seçilmiştir. Hattın basınçlı sifon seçilmesinde ana etmen 198

200 mevcut yolu kullanabilmektir. Yol boyunca eğim belli bir noktaya kadar negatiftir ancak bu noktadan sonra eğim pozitif olmaktadır. Bu nedenle hat sifon olarak çalışacaktır. Derivasyon hattının sonunda Bıçkı Regülatörü bitişiğinde dengeleme havuzu bulunacaktır. Üçüncü Derivasyonu Üçüncü Regülatörü nün çevirdiği sular bağlantı kanalı yardımıyla Üçüncü derivasyon hattına yönlenecektir. Derivasyon hattı çevrilen suları doğrudan Boğakaya Regülatörü membasına taşıyacaktır. Derivasyon hattı serbest yüzeyli olup gömülü upvc boru olarak tasarlanmıştır. Derivasyon hattı toplamda 1.4 m³/s debiyi geçirecek olup, 0.9 m çapında ve eğiminde tesis edilecektir. Boğakaya Regülatörü ile Yükleme Havuzu Arası İletim Hattı Boğakaya Regülatörü nün çevirdiği sular bağlantı kanalı yardımıyla iletim hattına yönlenecektir. İletim hattı çevrilen suları doğrudan yükleme havuzuna taşıyacaktır. İletim hattı serbest yüzeyli olup gömülü upvc boru olarak tasarlanmıştır. İletim hattı toplamda 1.90 m³/s debiyi geçirecek olup, 1.20 m çapında ve eğiminde ve 1910 m uzunluğundadır. Hattın giriş eksen kotu m olup çıkış m dir. Yükleme Havuzu ve Cebri Boru İletim hattı sonunda, Kestanelik Sırtında tesis edilecek yükleme havuzunun ana görevleri; serbest yüzeyli gelen hattın basınçlı sisteme geçişini sağlamak, isletme sırasında türbinde oluşacak ani basınç artışlarını azaltmaktır. Tüfekçikonak HES projesinde yükleme havuzunun bir diğer görevi ise, regülatörlerden gelen suları depolayıp günlük regülasyonu sağlayarak enerji üretimini puant saatlere kaydırabilmektir. Yükleme havuzu 20 m genişliğinde 160 m uzunluğunda ve 6 m yüksekliğinde olup m³ depo hacmine sahiptir. Yükleme havuzu sonunda cebri boruya girişte, istenildiği zamanda cebri boruya giren suyu kesmek amacıyla 1.30 x 0.80 m ölçülerinde bir sürgülü kapak yapılacaktır. Projede tesis edilen cebri boru 800 m uzunluğunda, 0.8 m çapındadır. Enerji İletim Hattı Tüfekçikonak HES projesinde üretilip 34.5 kv gerilime yükseltilen enerji yaklaşık 4.5 km uzunluğundaki 3/0 AWG kesitinde enerji nakil hattıyla Tahtaköprü KÖK(Kesici Ölçü Kabini) üzerinden İnegöl Trafo Merkezine bağlanmak suretiyle enterkonnekte sisteme aktarılacaktır. V.2.2. Su Kaynağına Ait Varsa Diğer Kullanım Şekilleri Ve Etkileri, Projenin Memba Ve Mansap Kısmında Yer Alan Projeler İle Birlikte Değerlendirilmesi, Projenin memba ve mansap kısmında yer alan HES Projesi bulunmamaktadır. Ancak; HES Projesinin besleme havzası olabilecek alanda 8 adet doğal çıkış kaynağı için doğal mineralli su işletme başvurusu Pınar Su San. ve Tic. A.Ş. tarafından yapılmıştır. 199

201 Sulhiye Köyü sınırları içersinde İ23a3 pafta K35 kod adlı 1,88 lt/sn debide kaynak suyu 3 yıl süre ile Sedef Gıda Mad.Paz. Tic. Ltd.Şti. ne kiralanmıştır. Yine aynı bölgede Sulhiye Köyü sınırları içerisinde İ23a2 paftasında K39 kod aslı 3,30 lt/sn debili ve K40 kod adlı 1,64 lt/sn debili kaynak suyu 5 yıl süreli olarak Erbak Uludağ İçecek san. ve Tic. A.Ş. ye kiralanmıştır tarihinde İl Özel İdaresi tarafından aynı kaynaklar için ihale düzenlenmiş ve yine aynı firma 1 yıllık süre için ihaleyi kazanmıştır. Planlanan HES Projesine ilişkin proje alanı çevresindeki diğer projelerin etkilenip etkilenmeyeceğine dair İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı ndan tarih ve sayılı görüş yazısı alınmıştır. Bu yazıda; aynı saha içerisinde 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanun hükümleri doğrultusunda HES projesi uygulanmasında idaremizce 5686 Sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanun hükümleri doğrultusunda yapılan yapılan işlemlerin ve 167 sayılı Yer altı Suları Kanunu hükümlerine göre yapılan kaynak suyu kiralamalarının öncelik olarak haklarının korunması şartıyla HES Projesinin Uygulanmasında İl Özel İdaresince bir sakınca bulunmadığı belirtilmiştir. İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı ndan alınan tarih ve sayılı görüş yazısı Ek 29 da verilmiştir. İnegöl Kurşunlu Beldesi ve köylere ait içme suyu projesi ile ilgili olarak İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı ndan tarih ve sayılı görüş yazısı alınmıştır. Bu yazıda; Kurşunlu Beldesi ve Mezit grubu köyleri(osmaniye, Eskikaracakaya, Rüştiye, İhsaniye, Yaniköy, Kınık ve Özlüce) içme suyu ihtiyacını Sulhiye Deresi kenarındaki Q=25,00 lt/sn debili Subaşı kaynağından karşıladığı, Mezit grubu köylere 2004 yılında yapılan tadilat projesiyle Q=10,00 lt/sn su isale edildiği, Kurşunlu Beldesine ise belediyeden alınan verilere göre Q=11,00 lt/sn suyun projelendirildiği belirtilmektedir. Kullanılacak su miktarları bu değerler dikkate alınarak projelendirilecektir. İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı ndan tarih ve sayılı görüş yazısı Ek 27 de sunulmuştur. 200

202 V.2.3. Mansaba Bırakılacak Su Hesabı (Havza Özellikleri, Yatak Ve Kesit Durumu, Yağış-Akış İlişkisi, Ekolojik Potansiyel Ve Ekosistem Unsurlarının İhtiyaçları, Varsa Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Korunan Balık Türleri Ve Muhtemel İhtiyaçları, Su Hakları Savaklanan Sular Ve Periyotları Dikkate Alınmalı), Doğal Akımlar İle Çizilen Debi Süreklilik Eğrileri İle Uzun Dönemli Akımları Gösteren Tablo-Şekiller, (Doğal Hayatın Devamı İçin Mansaba Bırakılacak Su Miktarı Projeye Esas Alınan Son 10 Yıllık Ortalama Akımın En Az %10 u Olacaktır. Çed Sürecinde Ekolojik İhtiyaçlar Göz Önüne Alındığında Bu Miktarın Yeterli Olmayacağının Belirlenmesi Durumunda Miktar Arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün Tarih Ve Sayılı Yazısı Uyarınca Hes Projeleri Ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Ekosistem Değerlendirme Raporu Formatı Doğrultusunda Hazırlanacak Raporun, Çed Raporu Ekinde Sunulması, Raporda Belirlenen Miktara Mansaptaki Diğer Teessüs Etmiş Su Hakları Ayrıca İlave Edilecek Ve Kesin Proje Çalışmaları Belirlenen Toplam Bu Miktar Dikkate Alınarak Yapılacaktır. Akımın Son 10 Yıllık Ortalamanın % 10 undan Az Olması Halinde Tamamı Bırakılacaktır. Havzada Teessüs Etmiş Su Hakları (İçme Suyu, Sulama Suyu Tahsisleri, Su Değirmeni, Balık Çiftlikleri Vs.) Rapor İçerisinde Yer Almalıdır. İlgili Kurum Ve Kuruluşlar İle İrtibata Geçilerek Ve Arazide Gerekli Çalışmalar/Araştırmalar Yapılarak Su Hakları Raporunun Hazırlanması Ve İlgili Bölgesine Müracaat Edilerek Raporun Onaylatılması.) [Havzanın Hidrolojik Karakteri, Ekolojik Potansiyeli İle Havzada Önerilen Diğer Tesislerde Alınan Çevre Koruma Tedbirlerinin Yanına Bırakılan Miktarın Enerji Üretimine Etkisinin Dikkate Alınması] Hidreolektrik Santralinden mansaba bırakılacak su miktarının belirlenebilmesi için HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu ve Mansap Su Kullanım Hakları Raporu hazırlatılmıştır tarih ve sayılı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından onaylanmış HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu Ek 19 da ve tarih ve sayılı DSİ 1. Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanan Mansap Su Kullanım Hakları Raporu Ek 21 te sunulmuştur. Hazırlanan bu raporlara göre mansaba bırakılacak su miktarları Tablo 72 de verilmiştir. 201

203 Tablo. 72 Mansaba Bırakılacak Su Miktarları Boğakaya Regülatörü AYLIK ORTALAMA AKIM DEĞERLERİ Üçüncü Regülatörü Bıçkı Regülatörü Karaburun Regülatörü HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporuna Göre REGÜLATÖRLERDEN BIRAKILACAK CAN SUYU Boğakaya Regülatörü MİKTARLARI Üçüncü Bıçkı Regülatörü Regülatörü Karaburun Regülatörü Boğakaya Regülatörü Mansap Su Kullanım Hakları Raporuna Göre İNEGÖL GRUP KÖYLERİ İÇME SUYU İHTİYACI Üçüncü Bıçkı Regülatörü Regülatörü Karaburun Regülatörü SULAMA SUYU İHTİYACI Boğakaya Regülatörü Üçüncü Regülatörü Bıçkı Karaburun Boğakaya Regülatörü Regülatörü Regülatörü TOPLAM SU İHTİYACI Üçüncü Regülatörü Bıçkı Karaburun Regülatörü Regülatörü ENERJİ ÜRETİMİ İÇİN KALAN SU MİKTARI Boğakaya Regülatörü Üçüncü Regülatörü Bıçkı Regülatörü Karaburun Regülatörü (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) (m 3 /sn) Ocak 0,47 0,11 0,06 0,018 0,07 0,017 0,007 0, , ,07 0,017 0,007 0,048 0,4 0,093 0,053-0,03 Şubat 0,65 0,16 0,09 0,25 0,1 0,024 0,009 0, , ,1 0,024 0,009 0,055 0,55 0,136 0,081 0,195 Mart 0,85 0,21 0,12 0,33 0,13 0,032 0,012 0, , ,13 0,032 0,012 0,064 0,72 0,178 0,108 0,266 Nisan 0,97 0,23 0,13 0,38 0,15 0,036 0,014 0, , ,15 0,036 0,014 0,07 0,82 0,194 0,116 0,31 Mayıs 0,61 0,15 0,08 0,24 0,09 0,023 0,009 0, , , ,09 0,023 0,009 0, ,52 0,127 0,071 0,17004 Haziran 0,34 0,08 0,05 0,13 0,05 0,013 0,007 0, , , ,05 0,013 0,007 0, ,29 0,067 0,043 0,06195 Temmuz 0,18 0,04 0,03 0,07 0,05 0,012 0,007 0, , , ,05 0,012 0,007 0, ,13 0,028 0,023 0,00195 Ağustos 0,12 0,03 0,02 0,05 0,05 0,012 0,007 0, , , ,05 0,012 0,007 0, ,07 0,018 0,013-0,02113 Eylül 0,1 0,02 0,01 0,04 0,05 0,012 0,007 0, , , ,05 0,012 0,007 0, ,05 0,008 0,003-0,01417 Ekim 0,16 0,04 0,02 0,06 0,05 0,012 0,007 0, , ,05 0,012 0,007 0,048 0,11 0,028 0,013 0,012 Kasım 0,22 0,05 0,03 0,09 0,05 0,012 0,007 0, , ,05 0,012 0,007 0,048 0,17 0,038 0,023 0,042 Aralık 0,39 0,09 0,05 0,15 0,06 0,012 0,007 0, , ,06 0,012 0,007 0,048 0,33 0,078 0,043 0,102 ORTALAMA 0,42 0,1 0,06 0,16 202

204 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde 7 ye göre doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son on yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Nehirde son on yıllık ortalama akımın %10 undan daha az akım olması halinde suyun tamamı doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacaktır. Ayrıca, memba ve mansabında değişen ve gelişen şartlar çerçevesinde, havzada ihtiyaçların önceliği, havzanın gelişim durumu ve memba-mansap ilişkisi göz önünde bulundurularak, bu hidroelektrik santral projesi ile ilgili ilk Su Kullanım Hakkı Anlaşmasının imzalandığı tarihten itibaren yirmi yıllık periyotlar sonunda, havzadaki hidrolojik veriler, mevcut ve mutasavver projelerdeki değişiklikler ile ihtiyaçları güncelleştirilecektir. Regülatör yerlerinde bırakılan çevresel akış miktarı ile ilgili olarak debimetre takılarak yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarla Doğa Koruma ve Milli Parklar Bölge Müdürlüğüne gönderilecektir. V.2.4. Suyun Temin Edileceği Kaynağın Kullanılması Sonucu Su Kalitesine, Varsa Alabalık Yetiştirme Çiftliğine, Değirmene Ve Su Ortamındaki Diğer Canlılara (Can Suyunun Bırakılacağı Güzergahtaki Canlı Türleri Ve Ekolojik Envanteri) Olabilecek Etkiler, Alınacak İzinler, Proje İçin Tespit Edilen Balık Türlerine Ait Geçiş Sistemleri İle Asansörleri İle İlgili Bilgi Ve Buna Ait Çizim, Mansap Can Suyu Çıkış Yerinin Gösterildiği Çizim, Suyun temin edileceği kaynağını kullanan alabalık yetiştirme çiftliği ve değirmen bulunmamaktadır. Projenin su ortamınaki diğer camlılara olabilecek etkilerini belirlemek ve balık türlerini tespit etmek üzere HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu hazırlatılmıştır tarih ve sayılı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından onaylanmış HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu Ek 19 da sunulmuştur. Proje sahasında saptanan türler her ne kadar ekolojik toleransı yüksek ve durgun su sistemine iyi adapte olan bir tür olsa da, üreme döneminde akarsuların üst bölgelerine ve/veya yan kollara üreme göçü davranışında bulunur. Proje alanında balık türlerine ait geçişi Yan Geçit Kanalları ile sağlanacaktır. Doğal akarsu özelliklerine sahip olan bu balık geçitleri regülatörü yan geçit kanalı ile aşar. Nehrin ortasında regülatör nedeni ile rezervuar haline dönüşmüş bölümünün tamamı yan geçit kanalı ile aşılmış olur gerek balık türleri, gerekse diğer sucul canlılar bu geçitten geçerek göçlerine devam edebilirler. Kural olarak yan geçit kanalından debinin sadece bir bölümü bırakılır. İnşa edilen yan geçit kanalları gerek göçmen balıklara geçiş sağlaması, gerekse akıntıyı seven (reofilik) canlı türlerinin devamlılığının sağlanması açısından da tercih edilen bir geçit türüdür. Regülatörlere ait balık geçidi, çakıl geçidinin de görüldüğü projeler Ek-7 de sunulmuştur. 203

205 Mansap Can Suyu çıkışı regülatör kapaklarının yüksekliğinin ayarlanması ile sağlanacaktır. Bu noktalara akım gözlem istasyonları kurulacak ve bırakılan can suyu miktarı kayıt altına alınacaktır. V.2.5. Kati Proje Aşamasında; Doğal Hayatın Devamlılığının Sağlanabilmesi İçin Dere Yatağına Bırakılacak Su Miktarı Ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu Yerlerinin (Agi) İstasyon Kurulmasına Uygun Olarak Dizayn Edilmesi, Agi Kurulma Aşamasında İlgili Dsi Bölge Müdürlüğüne Müracaat Edilmesi Ve Söz Konusu İstasyonun İlgili Firma Tarafından Gprs Modemli Cihazla Donatılması İle İlgili İşlemler, Projenin işletilmesi aşamasında doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için, dere yatağına bırakılacak su miktarını gözlemlemek amacıyla, Tüfekçikonak Hidroenerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafından DSİ 1.Bölge Müdürlüğü ne müracaat edilerek kurulacak on-line debi ölçer (AGİ) cihazı ile günübirlik akım kayıtları tutulacak ve işletme aşamasında 6 aylık periyotlar dahilinde DSİ 1. Bölge Müdürlüğü ne sunulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem ve tedbirler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine ve tarih ve sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. V.2.6. Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler, HES Projesinin etki alanı içerisinde, ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken herhangi bir alan bulunmamaktadır. V.2.7. Yeraltı ve Yüzeysel Su Kaynaklarına Olabilecek Etkiler, Hidreolektrik Santralinden mansaba bırakılacak can suyu miktarı HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporunda ve İnegöl Mezit Grubu Köyleri içme suyu ihtiyacı ve sulama suyu ihtiyacı Mansap Su Kullanım Hakları Raporunda belirlenmiştir. Mansap su çıkışı regülatör kapaklarının yüksekliğinin ayarlanması ile sağlanacaktır. Bu nedenle yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarında projeden kaynaklı bir değişim ve etkilenme olmayacağı öngörülmektedir. V.2.8. Orman Alanlarına Olabilecek Etki Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, Projenin inşaatı aşamasında gerçekleştirilecek ağaç kesimi ve kesim yapılan alanlara ünitelerin inşaatında orman alanlarına olumsuz bir etkiye neden olunması muhtemeldir. İnşaat aşamasına parelel olarak yürütülecek ve gerekirse işletme aşamasında da devam ettirilecek bir ağaçlandırma faaliyeti planlanacaktır. Proje alanının orman yangınları açısından hassasiyet derecesi 4. derecedir. Az hassas bölgede olması, yangın çıkmaması için gerekli tedbirlerin alınmasının yeterli olacağı Orman Bölge Müdürlüğü görüşünde belirtilmektedir. 204

206 İnşaat ve işletme aşamasında yangın tehlikesine karşı güvenliğin sağlanması için teknik normlara uygun yangın söndürücüler bulundurulacaktır. Yangın dolapları, algılama sistemleri ve yangın söndürücüler bulunacaktır tarih ve sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Bu önlemlere ek olarak, çalışan işçiler bu çevrede çıkacak orman yangınlarında görevlendirilecektir. V.2.9. Tarım Alanlarına Olabilecek Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, Proje alanının orman alanı olması, arazinin dağlık ve dik yamaçlı olmasından dolayı tarıma elverişli arazi yoktur. Bu nedenle projenin tarım alanlarına herhangi bir etkisi olmayacaktır. V Karasal Ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olası Etkiler Ve Alınacak Tedbirler, Projenin işletme aşamasında oluşacak çevresel etkiler işletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu ve katı atıktır. Oluşacak evsel nitelikli atıksu ve katı atıklar Çevre Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen şekilde bertaraf edilecektir. Alıcı ortama verilmeyecek ve dökülmeyecektir. Proje kapsamında regülatörler, yükleme havuzu, santral ve iletim kanallarının inşaatı aşamasında proje alanında floral vejetasyon ortadan kaldırılacaktır. Vejetasyon sisteminin elemanları arasında endemik bitki türü olmadığından ve bölgedeki vejetasyon elemanlarının Türkiye de geniş yayılış göstermesinden dolayı tolere edilebilecek bir etki oluşacaktır. Projenin inşaat aşamasında ünitelerin yapımı esnasında üst toprak kaynak ve tür kaybına neden olmayacak şekilde sıyrılacak olup, inşaat aşamasının tamamlanması sonrası alanın rehabilitasyonunda kullanılacaktır. İşletme aşamasında proje alanı mümkün olduğunca eski haline getirilmeye çalışılacaktır. Fauna türleri arasında Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 e göre kesin koruma altında olan tür vardır. Bu tür ile ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve projenin inşaat ve işletme aşamasında Bern Sözleşmesi, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine ve diğer ulusal ve uluslar arası sözleşme hükümlerine ve mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı hükümlerine uyulacaktır. Projenin karasal ve sucul ortamdaki mevcut canlı türlerine olabilecek etkiler Ek-19 HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu nda belirlenmiştir. Bu raporda hesaplamalar yapılarak belirlenen can suyu bırakılacak olup, belirlenen miktarın altında çalışılmayacaktır. Proje kapsamında bölgedeki karasal ve sucul flora ve faunaya zarar verilmeden çalışılmasına özen gösterilecektir. İnşaatın tamamlanması sonrasında rehabilitasyon ve peyzaj çalışmalarına ağırlık verilerek; bu süreçte yöreye ait doğal bitki türleri tercih edilecektir. 205

207 V Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültünün Kaynakları Ve Kontrolü İçin Alınacak Önlemler, İşletme aşamasında söz konusu proje tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik EK-1, EK-2 Listesinde yer almamaktadır. Bu sebeple akustik rapor hazırlanmayacaktır. Ancak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi Ve Yönetimi Yönetmeliği 8. Madde c) bendi; 3) Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 sinde yer almayan işletme, tesis, işyeri, imalathane ve atölyeler ile eğlence yerleri ve benzeri yerlerle ilgili işyeri açma ve çalışma ruhsatı safhasında veya programlı, programsız veya şikâyete istinaden yapılacak denetimlerde, yetkili idarenin talebine istinaden çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlatmakla, ilgili hususlarda gerekli tedbirleri alır. hükmü gereği yetkili idarenin talebi doğrultusunda çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlatılacaktır. İşletme aşamasında kullanılacak olan türbinler, jeneratörler, motorların kapalı ortamda ve kesikli olarak çalışacak olması, gerekli ses yalıtımı ve izolasyonların proje sahibi tarafından yapılacak olması proje alanında oluşacak gürültünün çevreye etkisinin minimum düzeyde olması beklenmektedir. Proje kapsamında işletme aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi Ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V İşletme Esnasında Tüm Ünitelerden Kaynaklanacak Toz Yayıcı İşlemler, Emisyon Dağılım Modellemesi, Kümülatif Değerler, İşletme aşamasında toz emisyonu oluşmayacaktır. İşletme aşamasında çalışacak personelin ısınması için elektrik enerjisi kullanılacaktır. Isınma amaçlı yakıt kullanımı sözkonusu olmayacaktır. Sözkonusu projenin işletme aşamasında emisyon açığa çıkmasına neden olacak faaliyet gerçekleşmeyecektir. İşletme aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V Projenin İşletilmesi Sırasında Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Sosyal/Teknik Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde, Nasıl Temin Edileceği, Proje kapsamında inşaat aşamasında 40 kişi, işletme aşamasında ise 10 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında bölge halkına iş imkanı sağlanacaktır. Bunun sonucu olarak yakın yerleşim yerlerinde ticari yaşam hareketlenecek ve gelir artışı söz konusu olacaktır. Teknik personel dışında çalışacak personel öncelikle yöre halkından temin edilecektir. 206

208 V İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında Oluşacak Atık Suların Cins Ve Miktarları, Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisi Karakteristiği, Arıtma Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği, İşletme aşamasında çalışacak 10 kişilik personelin içme ve kullanma suyu ihtiyacı kişi başına günlük su ihtiyacı 150 L/kişi.gün (Hikmet Toprak, Atıksu Arıtma Sistemlerinin Tasarım Esasları, DEÜ, 1996) kabul edilerek; 10 kişi x 150L/kişi.Gün x 1 m 3 /1000 lt = 1,5 m 3 /gün olarak hesaplanmıştır. Santralde oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı içme ve kullanma suyu miktarının % 100 kabul edilerek; 1,5 m 3 /gün olarak hesaplanmıştır. Hidroelektrik Santralde prosesten kaynaklanan atıksu oluşmayacaktır. İşletme aşamasında oluşacak atıksular Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen hususlara uygun olarak yapılacak sızdırmaz fosseptikte toplanacaktır. İnegöl Belediyesine ait vidanjör ile çekilerek İnegöl Belediyesi kanalizasyonuna boşaltılacaktır. Sızdırmaz Fosseptik Projesi Ek 12 de sunulmuştur. Tesiste oluşacak evsel nitelikli atıksuların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe gire Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V Arıtma Tesisinden Oluşması Muhtemel Çamurların Miktarı, Bertaraf Yöntemleri HES Projesinde işletme aşamasında evsel nitelikli atıksular sızdırmaz fosseptikte toplanacağından arıtma tesisi kurulmayacaktır. Bu nedenle arıtma çamuru oluşmayacaktır. V İdari Ve Sosyal Tesislerden Oluşacak Katı Atık Miktar Ve Özellikleri, Bu Atıkların Nerelere Ve Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Ve Ne Şekilde Değerlendirileceği, Evsel Nitelikli Katı Atık 10 kişilik personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar, birim miktar 1,15 kg/n.gün ( DİE, 2011 ) alınarak hesaplanmıştır. Evsel Nitelikli Katı Atık Miktarı = 1,15 x 10 = 11,5 kg/gün Evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih sayılı Resmi Gazete de 207

209 değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 18. Maddesi ve 20. Maddesine göre toplanıp değerlendirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar ağzı kapaklı, içine çöp poşeti yerleştirilmiş, sıhhi çöp bidonlarında biriktirilecek ve İnegöl Belediyesi Katı Atık Düzenli Depolama Alanına belirli periyotlarla nakledilecektir. Toplanan evsel nitelikli katı atıklar görünüş, koku, sızdırmaz ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarla taşınacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların bertarafı sırasında Evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih sayılı Resmi Gazete de değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar Hidroelektrik Santralinde yağ değişimlerinden atık yağ oluşması durumunda Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği EK-I de yer alan parametre sınır değerlerine göre kategori analizi ve PCB analizi yapılacak, kategorilerine göre geçici depolama alanında ayrı ayrı depolanacaktır. Atık yağlar geçirimsiz zemin üzerine yerleştirilmiş, kırmızı renkli ve üzerinde "Atık Yağ" ibaresi yer alan tank/konteynerlerde depolanacaktır. Farklı kategorideki atık yağlar için farklı tank/konteyner kullanılacaktır. Atık yağ geçici depolama tankları/konteynerları göstergeli, aşırı dolmayı önleyici tertibata sahip olacaktır. Tanklar/konteynerler işaretli yere kadar doldurulacak ve hiçbir zaman tam dolu bırakılmayacaktır. Tanklar/konteynerlar kolayca doldurulabilir ve boşaltılabilir olacaktır. Tankların/konteynerlerin ağzı yeterli büyüklükte ve kapalı, diplerinde toplanmış katı veya çamurumsu çökeltilerin temizlenmesi için gerekli düzeneğe sahip olacak ve yağmur suyundan korunacaktır. Ambalaj Atıkları Hidroelektrik Santralde regülatör ilavesi ve proje değişikliği ile birlikte oluşacak ambalaj atıkları tesiste diğer atıklardan ayrı toplanarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Ambalaj Atıkları Toplama Ayırma Tesisi Lisansı olan firmalara verilecektir tarih ve sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tehlikeli Atık Hidroelektrik Santrali faaliyeti esnasında Regülatör ilavesi ve proje değişikliği ile birlikte oluşması muhtemel tehlikeli atıklar Tablo 73 de verilmiştir. 208

210 Tablo 73. Atık kodları ile birlikte atık tanım ve bertaraf yöntemi Atık Kodu T.A.K.Y Ek 7 Atık Tanımlaması Bertaraf/ Gerikazanım Yöntemi Tehlikeli madeler içeren atık baskı tonerleri Flüorasan lambalar ve Diğer civalı içeren atıklar Tehlikeli maddelerle Kirlenmiş absorbanslar, filtre maddeleri (aksi belirtilmemiş ise yağ filtreleri dahil), temizleme bezleri, koruyucu giysiler Diğer motor, şanzıman ve yağlama yağları Geri Kazanım Bertaraf Geri Kazanım Bertaraf/ Geri Kazanım Bertaraf/Gerikazanım Yöntemi Açıklaması R12 Atıkların (R1) ila (R11) arasındaki işlemlerden herhangi birine tabi tutulmak üzere değişimi, D10 Yakma R1 Enerji üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanma D10 Yakma R1 Enerji üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanma PCB ( 1 ) içeren hidrolik yağlar Bertaraf D10 Yakma dışındaki PCB içeren ya da PCB ile kontamine olmuş ıskarta ekipmanlar Bertaraf/ Geri Kazanım D10 Yakma R1 Enerji üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanma İşletme aşamasında oluşması muhtemel tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak, tesis sınırları içinde, tesis ve binalardan uzakta, beton saha üzerine yerleştirilmiş sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynerler içerisinde geçici olarak muhafaza edilecek, konteynerlerin üzerinde depolama tarihi belirtilecek, konteynerlerin hasar görmesi durumunda atıkları, aynı özellikleri taşıyan başka bir konteynere aktarılacak, konteynerlerin devamlı kapalı kalmasını sağlanacak, atıklar kimyasal reaksiyona girmeyecek şekilde geçici depolanacaktır. Tehlikeli atıklar; Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisans, Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzni almış geri kazanım veya bertaraf tesislerine verilerek bertaraf edilecektir. Faaliyet aşamasında oluşan tehlikeli atıkların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler İşletme aşamasında oluşacak atık piller diğer atıklardan ayrı toplanarak TAP tarafından gönderilen atık pil kutularında biriktirilmekte ve belli periyotlarda TAP Derneği Atık Pil Toplama Noktasına teslim edilmektedir. Akümülatörler atık haline geldikten sonra üreticisine teslim edilene kadar sızdırmaz bir zeminde doksan günden fazla bekletilmeyecek ve satıcı firmaya teslim edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Atık Pil ve 209

211 Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. PCB ve PCT İçeren Atıklar Hidroelektrik Santralinde kullanılan hidromekanik ekipmandan oluşması muhtemel elektronik atıklar, jeneratör ve trafo yağında PCB analizi yaptırılacaktır. Analiz sonucunda 50 ppm ve üzerinde PCB bulunması durumunda, kantitatif analizler izolasyon sıvılarında TS EN 61619, petrol ürünleri ve atık yağlarda ise TS EN , TS EN ve TS EN e göre akredite olmuş veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlarda yaptırılacaktır. PCB analizleri ile 50 ppm ve üzerinde PCB içerdiği belirlenen madde ve ekipmanlar, yönetmelik Ek-1 in (A) bölümünde, bunların bulunduğu dış mekanlar ise (B) bölümüne göre etiketlenecektir. Arındırılacak ekipmanlar her arındırma işleminden sonra yönetmelik Ek-2 de belirtilen arındırılmış ekipman etiketiyle etiketlenir. Etiketler, en az iki metreden kolaylıkla okunabilecek şekilde tasarlanacak ve silinmeye dayanıklı malzemeden yapılacaktır. 5 dm 3 (L) ve daha fazla PCB içeren madde ve ekipmanları elinde bulunduranlar, bunları, Bakanlık PCB envanterine kayıt ettirilecektir. Envantere tabi olan madde ve ekipman beyanlarında, PCB Envanter Formunun (Ek-3) kullanılacaktır. Kullanılmış PCB ve PCB içeren madde ve ekipmanların taşınmasında 14/3/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinin taşımaya ilişkin hükümleri uygulanacaktır. Taşıma esnasında PCB ile kirlenmiş her türlü malzemeye tehlikeli atık muamelesi yapılacak ve bertarafı sağlanacaktır. Zorunlu bir durum yoksa ekipmanlardaki sıvı kısım boşaltılmadan taşıma yapılacaktır. Zorunlu durumlarda boşaltılan sıvılar çarpma ve darbelere karşı önlem almak amacıyla palet üzerine yerleştirilmiş konteynerlerle taşınacaktır. Araçların kapalı kasa olması ve PCB lerin temizlenmesi için ihtiyaç duyulan araç, gereç ve kimyasalın araçta bulundurulacaktır. Hizmet dışına alınan madde ve ekipman zemin geçirimsizliği sağlanmış, kapalı ve havalandırma imkânı bulunan tesis içinde belirlenmiş alanlarda geçici (D15) olarak depolanacaktır. Sızdırma riski bulunan ekipmanların, sıvı kısmı boşaltıldıktan sonra geçici depolaması yapılacaktır. Sıvıların aktarıldığı konteynerler, Ek-1 in (A) bölümünde bulunan etiket örneğine göre işaretlenerek en kısa zamanda bertarafı sağlanacaktır. Geçici depolamaya alınan ekipman ve maddelere ilişkin bilgiler, PCB Envanter Formuyla (Ek-3) Bakanlığa bildirilecektir. Depolanan PCB içeren atıklar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlarla, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisans, Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzni almış firmalara gönderilerek bertarafı sağlanacaktır. PCB nin D10 yöntemiyle yakılarak bertaraf edilmesinde Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde belirlenmiş olan teknik standartlara uyulacaktır.. Yakmayla (D10) sağlanan güvenli bertaraf standartlarının ve mevcut en iyi teknolojilerin gerekliliklerinin yerine getirilmesi koşuluyla, PCB lerin bertarafı için biyolojik veya fiziksel/kimyasal işlemler gibi, yakma dışı yöntemler de uygulanabilir. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 210

212 Tıbbı Atıklar Kaza ve benzeri durumlarda ilk müdahale ardından sağlık ocağı ve hastaneye sevk yapılacaktır. Bu sebeple de tıbbı atık oluşmayacaktır.tıbbi atık oluşması durumunda, tıbbi atıkların bertaraf edilmesinde tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler İşletme aşamasında ömrünü tamamlamış lastik oluşması durumunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan ÖTL Geri Kazanım lisanslı olan firmalara verilecektir. Ömrünü tamamlamış lastiklerin geri kazanılmasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve27537 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Bitkisel Atık Yağ İşletme aşamasında bitkisel atık yağ oluşacaktır. Bitkisel atık yağlar İnegöl Belediyesi nin bitkisel atık yağ yönetimi çalışması kapsamında toplanacak ve geri kazanım tesislerine gönderilmesi sağlanacaktır. V Proje İşletme Aşamasında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik (Araç) Yükünün Ve Etkilerinin Değerlendirilmesi. Proje alanı yoğun yerleşim yerlerine uzak mesafededir. Bu nedenle, projenin işletilmesi aşamasında oluşacak olan trafik yükünün mevcut trafik yüküne olumsuz bir etkisinin olmayacağı öngörülmektedir. Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamalarında yola giriş ve çıkışlarda trafik güvenliği açısından her türlü önlemin alınmasına ve trafik uyarı ve işaretlerine uyulması hususuna özen gösterilecektir. V Projenin İşletilmesi Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Olanlar, İşletme aşamasında suyun derivasyon kanallarına alınması nedeniyle su akımlarında azalma olacaktır. Deredeki suyun azalmasından kaynaklı sucul habitatın olumsuz yönde etkilenmesi mümkündür. Bunu önlemek amacıyla Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce onaylanan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Değerlendirme Raporu nda belirlenen ve ekolojik hayatın devamlılığı için gereken su miktarı derelerden bırakılacaktır. Projenin işletme ve inşaat döneminde derelerde ekosisteminin bozulmaması için gerekli önlemler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, tarihli sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ve tarihli sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 211

213 Projenin işletme aşamasında oluşacak atık su ve katı atıklar, insan sağlığı ve çevreye zarar verecek şekilde alıcı ortama verilmeyecektir. Atıkların toplanması, biriktirilmesi, geçici depolanması ve bertarafı ilgili yönetmelikler uyarınca gerçekleştirilecektir. Tesiste olabilecek herhangi bir kaza durumunda tehlikeli maddelerin çevre ve insan sağlığı üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla, acil eylem planına uygun şekilde hareket edilecektir. V Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemeleri, Projenin inşaat döneminde regülatörler, cebri boru, iletim kanalları, santral binası, şantiye ve stok sahalarında farklılık göstermeye başlayacak olan peyzaj karakteri, işletme döneminde bazı ünitelerde geri dönüşümsüz farklılıklara uğrayacaktır. Proje alanında, peyzaj değişimine neden olabilecek sebepler; tahrip sonucunda değişen yüzey örtüsü, ortadan kaldırılacak olan bitki örtüsü, İnşa edilecek üniteler, Arazideki değişim, kazı dolgu çalışmaları sonucunda değişen topografyadır. Doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim, regülatörler, iletim hatları cebri boru ve santral binasında yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip olurken, ekosistemdeki denge, yapılacak uygulamalar sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek için yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzajını tekrar kazanması sağlanacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğraflanarak alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İşletme faaliyete kapandıktan sonra bu alanlar aslına uygun olarak bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. Bunun için; Alanda sıyrılan üst toprak stabil hale getirilecektir. Proje alanında, doğal bitki örtüsü değerlendirilerek alanı temsil eden türler tespit edilecek ve alana uyumlu olarak rehabilitasyon çalışmaları gerçekleştirilecektir. İnşaat çalışmalarının ardından, eğimin yüksek olduğu ve toprak kaymasının görüldüğü bölgelerde, sekiler oluşturmak suretiyle, daha düz yüzeyler elde edilecek ve bu yüzeyler yukarıda bahsedilen sistematiğe göre bitkilendirilecektir. Böylece; Projenin, proje inşaat ve kullanım süreci içerisinde çevreye olan etkilerini en aza indirgeyerek, alanda sürdürülebilirliği desteklenecek, İnşaat ve işletme aşamasında kaldırılan bitki örtüsü, sıyrılan üst toprak ve eğim nedeniyle oluşabilecek erozyon riskine karşı, erozyon kontrolünü sağlanacak, Proje gerçekleştirildikten sonra, alanda mevcut görüntüye yakın bir görüntü oluşturulacak, Özellikle, dere kenarında görülen çeşitlilik gösteren, bitki türlerinin bir arada yaşaması ve farklı habitatların buluşması sonucu oluşan doğal durum, peyzaj yapısını karşılayacak nitelikte bir peyzaj tasarımı ile gerçekleştirilecektir. V Diğer Özellikler. Bu bölümde aktarılacak başka bir husus bulunmamaktadır. 212

214 V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Vb. (Projenin Yapımı Dolayısıyla Etkilenecek Yöre Halkı İle Görüşmeler Yapılarak Sosyolojik Etkinin Ortaya Konulması) Ülkemiz hızlı bir şekilde sosyal ve ekonomik gelişim göstermekte ve bu gelişmeye paralel olarak ihtiyaç duyduğu elektrik enerjisini kesintisiz, kaliteli, güvenilir ve ekonomik olarak çevreyi en az etkileyecek şekilde üretmek durumundadır. Bu nedenle öncelikle yerli enerji kaynaklarından yararlanılarak projeler geliştirilmeli ve gerekli yatırımlar yapılmalıdır. Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin ve toplumsal refahın en önemli göstergelerinden biridir. Bugün tüm dünya ülkelerinde kişi başına düşen milli gelirin o ülkenin zenginliğini simgeleyen önemli bir gösterge olmasının yanı sıra kişi başına tüketilen elektrik enerjisi de o ülkenin gelişmişlik düzeyini gösteren önemli bir göstergedir. Türkiye ye yağan yağış miktarı yurt genelinde ortalama mm veya 488 milyar m 3 tür. Bu yağıştan akışa geçen elektrik enerjisi üretilebilecek kısmının ekonomik olarak değerlendirilmesi ile yılda üretilebilecek elektrik enerjisi miktarı GWh dır. Hızlı bir şekilde sanayileşen ve buna bağlı olarak enerji ihtiyacı da hızlı artan ülkemizde bu hidroelektrik enerji potansiyelinin olabildiğince kullanılması gerekmektedir. Sahip olduğu hidroelektrik enerji potansiyeli yönünden zengin sayılabilecek bir durumda olan ülkemizde şimdiye kadar bu potansiyelden yeterince yararlanıldığı söylenemez. Bugün için ekonomik olarak değerlendirilebilecek hidroelektrik enerji kaynaklarının ancak % 33.8 i hizmete alınmış durumdadır. Gelecek yıllarda hidroelektrik enerji kaynaklarının olabildiğince fazla hizmete alınması ülkemiz için yararlı olacaktır yılı başı itibariyle Türkiye de 150 adet hidroelektrik santral işletmede bulunmaktadır. Bu santraller MW lik bir kurulu güce ve toplam potansiyelin % 36 sına karsılık gelen GWh lik yıllık ortalama üretim kapasitesine sahiptir MW lik kurulu güç ve toplam potansiyelin % 8 i olan GWh lik yıllık üretim kapasitesine sahip 36 hidroelektrik santral halen inşa halinde bulunmaktadır. Geriye kalan GWh/yillik potansiyeli kullanabilmek için ileride Türkiye de 540 hidroelektrik santral yapılacak ve toplam MW lik kurulu güçle hidroelektrik santrallerin toplam sayısı 716 ya ulaşacaktır. Su kaynaklarının geliştirilmesi ile görevli olan DSİ ve EİE nin yapmış oldukları yeni hidroelektrik enerji üretimine yönelik ön inceleme çalışmalarının yanı sıra, özel sektör tarafından geliştirilen yeni projelerle hidroelektrik enerji potansiyeline yeni eklemeler olmaktadır. Hidroelektrik santrallerin üretimi, yağış miktarına bağlı olduğundan her yılki yağış miktarına göre değişiklik göstermektedirler. Bu nedenle toplam üretim içindeki payı her yıl değişmektedir. Bu değişim toplam üretimin % 30 ve 40 ı arasında değişmektedir. Türkiye de ise kişi başına yıllık elektrik tüketimi tahmini kwh düzeyinde ve çok düşük olduğu görülmektedir. Türkiye deki tüketimin artmasına paralel olarak yeterli 213

215 sayıda ve kurulu güçte enerji üretim tesisleri devreye sokulmadığı takdirde gelecekte büyük ölçüde enerji yetersizliği ile karşılaşılması kaçınılmaz olacaktır. Türkiye nin, elektrik üretimi ve tüketimi yönünden gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında oldukça alt sıralarda olduğu görülmektedir. Bu nedenle ülkemizin gelişmiş ülkeler düzeyine çıkabilmesi için bütün olanaklarını kullanarak enerji üretimini artırmak için her türlü çabayı göstermesi gerekmektedir. Bu amaçla ekonomik yapılırlığı olan büyük küçük tüm hidroelektrik kaynaklarını kullanmalıdır. Tüfekçikonağı HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. HES Projesinde çalışacak personel, öncelikle yakın yerleşimlerden seçilecektir. Yakın yerleşimlerden gelecek personel için servis hizmetleri verilecektir. Çalışanların günlük ihtiyaçlarının şantiye binasında karşılaması planlanmaktadır. Yakın yerleşimlerden karşılanmayacak personel için yatakhane, mutfak, banyo, tuvalet, revir vb. yapılar yer alacaktır. V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi. Hidroelektrik Santrali enerji üretimi için uygulanabilecek temiz enerji üretim sistemidir. İşletme aşamasında HES Projesinin hava, su ve toprak kirliliği yaratacak bir etkisi bulunmamaktadır. Hazırlanan projeler ve ilgili kurumlardan alınan onaylar ile mansaba bırakılacak suyun miktarı belirlenmiştir. Mansaba bırakılacak suyun yeterli miktarda bırakılması sonucunda tesisin çevreye zararının minimum olacağı öngörülmektedir. Projenin çevresel faydaları; Nükleer, termik ve doğalgaz çevrim santralleri gibi elektrik üretim çeşitlerine göre çok daha temiz olması, Ülkenin yenilenebilir kaynaklarını kullanıyor olması, Suyun kontrollü bir şekilde iletilmesi, böylece sel ve taşkınların engellenmesi, Projenin çevresel maliyetleri; inşaat döneminde oluşacak gürültü ve toz emisyonu ve HES ve regülatörlerin üzerine kurulacağı derelerin ekosistemi üzerine olan etkileridir. Projenin inşaatı aşamasında oluşacak toz emisyonunun önlenmesi, hafriyat atığının depolanması, atıksuların toplanması, katı atıkların bertarafı ve geri kazanımı ile ilgili çalışmalar Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikleri doğrultusunda yatırımcı firma tarafından yapılacaktır. 214

216 V.3.3. Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak Sosyal Etkilerin Değerlendirilmesi. (Proje Alanı ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık, Balıkçılık, Arıcılık vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası ve İşletmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri) Projenin etki alanındaki tarım alanları Karaburun deresinin sağ sahilinden alınan ve yaklaşık 1.5 km uzunluğunda önce kapalı sistem ile daha sonraları da açık bir sistem ile toprak bir kanaldan bazen cazibe ile bazen de motopomplar vasıtasıyla sulanmaktadır. Arazide yapılan yapılan etütler ve büro çalışmaları ve görüşmeler sonucunda söz konusu sulama sahasında 51.4 ha arazi belirlenmiş ancak bu arazilerin çoğunun sulanmadığı ve zamanla bir miktar arazinin de ormanlık alana dönüştüğü gözlenmiştir. Sulama sahasında beton kanallarla yapılan sulama bulunmamaktadır. Motopomplar vasıtasıyla alınan sulama suyunun parsellere iletimi tarla içi toprak kanallar ile olmaktadır. Proje sahasında tarımı yapılan hububat, sebze, meyve, ve mısır bitkilerin tamamı salma sulama yöntemi ile sulanmaktadır. Karaburun deresinin su miktarı yaz aylarında (özellikle tarımsal sulamanın yapıldığı aylarda) azalmaktadır. Proje için Mansap Su Kullanım Hakları Raporu hazırlanmış ve bu rapor ile tarım alanlarının sulanması için Karaburun Regülatöründen bırakılacak su miktarı belirlenmiştir. Ayrıca İnegöl İlçesi, Kurşunlu Beldesi ile Mezit grubu köyleri içme suyu ihtiyacının karşılanması için sadece Karaburun Regülatöründen 25 l/s su bırakılacaktır. Yerinde yapılan etütler sonucunda saçmalı dere ve diğer söz konusu dereler üzerinde su ile çalışan değirmen tesislerinin bulunmadığı, etki alanında balıkçılık, arıcılık vb. faaliyet yapılmadığı tespit edilmiştir. Tesisin inşaatı aşamasında bölge halkına iş imkanı sağlanacaktır. Ayrıca işletmenin tüm teknik, altyapı ve sosyal ihtiyaçları bölgeden karşılanacaktır. Bu imkan bölge halkının gelirini arttıracaktır. Ekonomik yapıdaki artış dolayısıyla sosyal yaşantı da olumlu yönde etkileyecektir. Tüfekçikonağı HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. 215

217 BÖLÜM VI İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi Islahı Ve Reklamasyon Çalışmaları, Hidroelektrik Santralin ekonomik ömrü beton yapıların ömrüne bağlıdır. Beton yapıların bakımı veya yenilenmesi ile (gövde yapısının ve su alma yapılarının rehabilitasyonu, çöktürme havuzlarının bakımı ve gerektiğinde onarımı vb.) tesisin işletmesi hidrolojik koşullara bağlı olarak çok uzun yıllar devam edebilmektedir. Elektromekanik teçhizatın (türbinlerin değiştirilmesi, türbin kanatlarının kavitasyon bakımı, kanat ayarları ve sızdırmazlık sistemi revizyonu, jeneratör sargılarının yenilenmesi, kontrol sistemlerinin revizyonu vb.) yenilenmesi ile hidroelektrik santrallar uzun yıllar verimli bir şekilde enerji üretebilmektedir. 49 yıllık işletme periyodu sonunda işletmenin faaliyete kapatılması durumunda öncelikle santral binası içinde bulunan üniteler (türbin vb.) çıkarılarak başka bir alanda yeniden değerlendirilme imkanları araştırılacaktır. Regülatör kapakları iptal edilerek derenin normal akışa geçmesi sağlanacaktır. Proje ünitelerinin araziden uzaklaştırılmasının ardından arazi tesviye edilecek ve arazide meydana gelmiş olan tepecik ve çukurluklar düzeltilecektir. Arazi tesviyesi ve şekillendirilmesinin yanısıra gerekli olan yerlerde teraslama işlemleri yapılacaktır. Düzeltilen arazinin üzerine bitkisel toprak serilecektir. Bu aşamada gerekli yerlere drenaj kanalları açılarak yüzey drenajı kontrol edilmeye ve alanda doğal drenaj yapısı oluşturulmaya çalışılacaktır. Proje ünitelerinin inşasında gerekli olacak malzeme ihtiyacı için ocak, hazır beton santrali, kırma eleme tesisi açılmayacaktır. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan dolgu malzeme kazı işlemleri sırasında çıkacak hafriyat malzemeden karşılanacaktır. Proje ünitelerinin alandan kaldırılmasından sonra, sahaya bitkisel toprak alana serilecek ve doğal peyzaj bütünlüğünün sağlanması için yörenin ekolojik koşullarına uygun fidanlarla, Ek-22 de verilen Peyzaj Onarım Raporu nda belirtilen tür kompozisyonu dikkate alınarak bitkilendirme işlemi yapılacaktır.gerçekleştirmesi planlanan rehabilitasyon ve rekültivasyon çalışmalarına dair konsept ve yöntem, projenin faaliyete kapanmasının gündeme geldiği zamanın teknolojik ve bilimsel gelişmelerine paralel olarak yeniden değerlendirilecek ve gerekli olması durumunda revize edilecektir. VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler, İşletmenin faaliyete kapatılması durumunda membadan gelen su, ilgili yapılar yardımıyla mansaba aktarılarak, nehir doğal akışa uygun hale gelecek, gövde mansabındaki su seviyesi dere yatağındaki eski konumuna yükselecektir. Bu durumda derenin doğal akışı bozulmayacaktır. Ayrıca tesislerin kaldırılması sırasında, meydana gelecek atıklar ve malzemeler, dere yataklarına ve bölgeye bırakılmayacak olup, ilgili yönetmeliklere göre toplanacak ve bertaraf edielecektir. VI.3. Olabilecek Hava Emisyonları, Projenin HES Projesi olması nedeniyle herhangi bir hava emisyonu oluşmayacaktır. 216

218 BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Proje konusu faaliyet; Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafında Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahili üzerinde yapılması ve işletilmesi planlanan Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali, (Boğakaya, Bıçkı, Karaburun Regülatörleri ve İlave Üçüncü Regülatörü) Regülatör ilavesi ve proje değişikliği yapılması planlanmaktadır. Mevcut durumda Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali, Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun Regülatörü Projesi için kurulu gücü MWm olmak üzere tarih ve 352 karar no ile ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınması sebebiyle yapılması planlanan regülatör ilavesi ve proje değişikliğinin yeri ile ilgili alternatifi bulunmamaktadır. Projede son teknoloji makine ve ekipmanlar kullanılacak olup, önümüzdeki 50 yıl içinde gelişen teknolojiyle revize edilebilir özelliğe sahip olacaklardır. 217

219 BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VIII.1. Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, Çevre Yönetim Ekibi, İnşaat aşaması izleme programında izlenecek faktörler; İnşaat sahalarından erozyon ve sediman taşınımı Egzoz gazları ve toz emisyonları Zemin ve yapı stabilitesi Atıksuyun depolanması, vidanjör ile belirli periyotlarla taşınması ve atık bertaraf yöntemleri İş sağlığı ve güvenliği konuları Proje için inşaat aşamasında planlanan izleme planı Şekil 74 de sunulmuştur. Tablo 74. Projeye ait İnşaat İzleme Planı TÜFEKÇİKONAK HES KARABURUN, BIÇKIDERE, ÜÇÜNCÜ VE BOĞAKAYA REGÜLATÖRLERİ İNŞAAT TERMİN PROGRAMI Sıra No Açıklama TEM. AĞU EYL EKİ KAS ARA OCA ŞUB MAR NİS MAY HAZ TEM AĞU( ) 1 Boğakaya Regülatörü ve Çökeltim Havuzu KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ HİDROMEKANİK İŞLER 2 Üçüncü Regülatörü ve Çökeltim Havuzu KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ HİDROMEKANİK İŞLER 3 Bıçkı Regülatörü ve Çökeltim Havuzu KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ HİDROMEKANİK İŞLER 4 Karaburun Regülatörü ve Çökeltim Havuzu KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ HİDROMEKANİK İŞLER 5 Karaburun Derivasyonu(CTP) KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ 6 Bıçkı Derivasyonu(CTP) KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ 7 Üçüncü Derivasyonu(uPVC) KAZI İŞLERİ 8 İletim Kanalı(uPVC) BETON İŞLERİ KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ HİDROMEKANİK İŞLER 9 Yükleme Havuzu KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ HİDROMEKANİK İŞLER 10 Cebri Boru KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ 11 Santral Binası KAZI İŞLERİ BETON İŞLERİ İNCE İNŞAAT İŞLER 218

220 İşletme aşamasında aşağıda belirtilen parametrelerin izlenmesi öngörülmektedir. Yağış miktarı Rezervuardaki su seviyesi ve yıllık sediman miktarı Akış aşağı kesimdeki su debisi (doğal hayat dahil kadim su hakları) Akış aşağı kesimdeki su kalitesi (izlenebilecek parametreler; ph, sıcaklık, elektriksel iletkenlik, bulanıklık, çözünmüş oksijen, askıdaki katı madde, fosfat ve nitrat yükü) İş sağlığı ve güvenliği VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığı Altında Belirtilen Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Yeterlilik Belgesi Tebliği gereğince hazırlanan ÇED Raporuna ÇED Olumlu Belgesi verilmesinden sonra, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait taahhütlerin yerine getirilip getirilmediği, Yeterlilik Tebliği Ek-4 te yer alan Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları Formu doldurularak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenen süreler dahilinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na iletilecektir. 219

221 BÖLÜM IX YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması,) Proje konusu faaliyet; Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafında Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahili üzerinde Tüfekçikonak HES projesi yapılması planlanmaktadır. HES Projesi için 4 adet su alma yapısı (Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun, Üçüncü), yükleme havuzu ve santral binası yapılması planlanmaktadır. 3 adet su alma yapısı (Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun), yükleme havuzu ve santral binası için tarih ve 352 karar no ile Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır Proje kapsamında kurulu gücü MW e olan yaklaşık 14 GWh elektrik üretimi ile ulusal gelişime katkı sağlamak üzere planlanmıştır. Projenin amacı sadece elektrik enerjisi üretmek olup, sulama ve taşkın kontrolü gibi amaçları bulunmamaktadır. HES Projesinde Karaburun, Bıçkı, Üçüncü, Elmalı ve İkisuları derelerine ait olan sular toplanarak, yükleme havuzuna getirilecek, cebri boru vasıtasıyla su potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüştürülüp, santral binasında elektrik elde edilecek ve daha sonra tüm su saçmalı deresi kolundan doğal akışına bırakılacaktır. Bu şekilde elektrik enerjisi üretilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında çalışanların sosyal ihtiyaçlarının karşılanması, iş makinelerinin ve nakliye kamyonlarının gerekli durumlarda bakım ve onarımlarının yapılabilmesi için şantiye alanı oluşturulması planlanmaktadır. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan malzeme, kazı işlemleri sırasında çıkacak kazı fazlası malzemeden karşılanması planlanmaktadır. Karşılamaması halinde piyasadan satın alınacaktır. Projenin inşaat aşamasında 40, işletme aşamasında ise 10 personelin görev alması ve personelin olabildiğince yöre halkından temin edilmesi planlanmaktadır. Böylece yörede isthdam imkanı sağlanmış olacaktır. Proje çevresinde bulunan yerleşim yerlerinde su altında kalacak herhangi bir alan bulunmamaktadır. Proje kapsamında yer alan ünitelerin inşaatı aşamasında toz ve gaz, gürültü, vb. etkiler oluşacaktır. Ancak proje alanı yerleşim yerlerine bu gibi rahatsızlıkların duyulamayacağı kadar uzakta yeralmaktadır. Proje ünitelerinin inşasında yapılacak kazı çalışmalarından dolayı toz oluşumu söz konusu olacaktır. Toz oluşumunu en aza indirgemek için sulama/spreyleme çalışmaları yapılacak, taşımada kullanılacak kamyonların üzeri branda ile örtülecek, tüm araç ve iş makinelerine hız sınırı getirilecek, savurma yapmadan yükleme ve boşaltma yapılmasına özen 220

222 gösterilecektir. Tozumayı ve tozdan kaynaklı etkileri önlemek amacıyla her türlü önlem alınacaktır. Proje kapsamında kullanılan tüm derelerden sucul yaşamın devamlılığı için gerekli olan can suyu miktarı dere yatağına bırakılacaktır. Ayrıca İnegöl Kurşunlu Beldesi ve köylere ait içme suyu projesi ile ilgili olarak İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı ndan tarih ve sayılı görüş yazısı alınmıştır. Bu yazıda; Kurşunlu Beldesi ve Mezit grubu köyleri(osmaniye, Eskikaracakaya, Rüştiye, İhsaniye, Yaniköy, Kınık ve Özlüce) içme suyu ihtiyacını Sulhiye Deresi kenarındaki Q=25,00 lt/sn debili Subaşı kaynağından karşıladığı, Mezit grubu köylere 2004 yılında yapılan tadilat projesiyle Q=10,00 lt/sn su isale edildiği, Kurşunlu Beldesine ise belediyeden alınan verilere göre Q=11,00 lt/sn suyun projelendirildiği belirtilmektedir. Kullanılacak su miktarları bu değerler dikkate alınarak projelendirilecektir. 221

223 BÖLÜM X HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) Projeden etkilenmesi olası en yakın yerleşim alanında yaşayan halkın yatırım hakkında bilgilendirmek, projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere Saat de Tüfekçikonağı Köyü Köy Kahvehanesinde halkın katılımı toplantısı düzenlenmiştir. Toplantı tarihini, saatini, yerini ve konusunu belirleyen bir ilan ulusal düzeyde yayımlanan bir gazetede ve yerel gazetede halkın katılımı toplantısından en az on gün önce yayınlatılmıştır. Halkın görüşlerini almak ve proje hakkında halkı bilgilendirmek amacıyla hazırlanacak duyuru metinleri, projeden etkilenmesi olası halkın yaşadığı Tüfekçikonağı Köyü ve Sulhiye Köyü Muhtarlığı ilan panosunda ve İnegöl Kaymakamlığında toplantı tarihinden en az on gün önce ilan edilmiştir. Şekil 68. Halkın Katılım Toplantısı Ulusal ve Yerel Gazete İlanları Halkın Katılımı Toplantısında halkın yazılı ve sözlü olarak belirttiği görüşler Kapsam Belirleme ve Özel Format Verme aşamasında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na İl Müdürlüğü tarafından bildirilmiş ve verilen formata göre hazırlanan ÇED Raporu halkın görüşleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. 222

224 BÖLÜM XI SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) Proje konusu faaliyet; Tüfekçikonak Hidro Enerji Elektrik Üretim A.Ş. tarafında Bursa İli, İnegöl İlçesi, Tüfekçikonağı Köyü, İ23a2 Paftası, Saçmalı Dere, Sol Sahili üzerinde yapılması ve işletilmesi planlanan Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali (Boğakaya, Bıçkı, Üçüncü ve Karaburun Regülatörü) projesi olup, ilave regülatör kurulması ve proje değişikliği yapılması planlanmaktadır. Kurulu gücü MW e olan Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali, Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun Regülatörü Projesi için tarih ve 352 karar no ile Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. Projeye ilave edilecek regülatör nedeniyle kurulu güçte değişiklik olmayacaktır. Hidroelektrik santralinin kurulacağı alanın mülkiyeti Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü ne aittir tarih 945 olur numaralı Orman Bölge Müdürlüğünden alınmış izin mevcut olup; Regülatör ilavesi nedeniyle tarihinde alanda meydana gelen değişiklik için başvuruda bulunulmuştur ,38 m 2 lik HES için şirketin talebi üzerine tarihli izin raporu düzenlenmiş olup, izin işlemleri devam etmektedir. Orman Bölge Müdürlüğü nün tarih ve 5331 sayılı yazısı ile Orman Bölge Müdürlüğü nden izin alınması kaydı ile ilave regülatör kurulmasında sakınca bulunmamıştır. Ayrıca HES projesi için tarih ve 1671 sayılı Üretim Lisansı bulunmaktadır. Regülatör ilavesi ve proje değişikliğinden sonra Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali, (Boğakaya, Bıçkı, Üçüncü ve Karaburun Regülatörleri) Projesi kapsamındaki ana yapılar; dört adet regülatör, su alma yapısı ve santral binasıdır. Saçmalı Deresi üzerinde kurulan m talveg kotunda, maksimum su debisi m 3 /s olan Karaburun Regülatörü, m talveg kotunda, maksimum su debisi 5.03 m 3 /s olan Bıçkı Regülatörü, m talveg kotunda, maksimum su debisi 7.73 m 3 /s olan Üçüncü Regülatörü, m talveg kotunda, maksimum su debisi m 3 /s olan Boğakaya Regülatörü ile çevrilen iki adet 2,70 MWm güce sahip yatay eksenli 2 adet Pelton türbin içeren santral binasında Tüfekçikonağı HES de türbinlenecektir. Tüfekçikonağı Hidroelektrik Santrali, Boğakaya, Bıçkı ve Karaburun Regülatörlerinin inşaat çalışmaları başlamamıştır. DSİ 1. Bölge Müdürlüğü, Orman Bölge Müdürlüğü, ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden oluşan kontrol birimine haber verilmeden faaliyete başlanmayacaktır. Projenin inşaatı aşamasında Su Yapıları Denetim Hizmetleri Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje alanı; Bursa İli, İnegöl İlçesi sınırları içinde Saçmalı Dere üzerinde 71605,38 m 2 lik arazi olup, tamamı ormanlık alandır. Proje alanı, 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planında Ormanlık Alanda yer almaktadır. 223

225 Regülatör ilavesi ile birlikte Yıllık Ortalama enerji için kullanılacak su santral binası çıkışından kuyruk suyu kanalı ile Saçmalı deresine iletilecektir. Toplam drenaj alanı km 2 olup toplam drenaj hm 3 /yıl dır. Dere yatağına canlı hayatın devamı için Karaburun Regülatörü nden 17.2 lt/s, Bıçkı Regülatörü nden 6 lt/s, Üçüncü Regülatörü nden 11 lt/s, Bogakaya Regülatörü nden 45 lt/s su bırakılacaktır hm 3 /yıl miktarındaki su enerji üretiminde kullanılacaktır. Biyolojik ihtiyaç suyunun kontrolü amacıyla DSİ 1. Bölge Müdürlüğü ne online irtibatlı AGİ cihazları kurulacaktır. Projeye ait AGİ Değerlerinin ve yapılan hesaplamalar ile ilgili detaylı bilgi DSİ tarafından onaylanan planlama raporunda verilmiştir. Proje alanında; Kurşunlu Beldesi ve Mezit grubu köyleri(osmaniye, Eskikaracakaya, Rüştiye, İhsaniye, Yaniköy, Kınık ve Özlüce) içme suyu ihtiyacını Sulhiye Deresi kenarındaki Q=25,00 lt/sn debili Subaşı kaynağından karşıladığı, Mezit grubu köylere 2004 yılında yapılan tadilat projesiyle Q=10,00 lt/sn su isale edildiği, Kurşunlu Beldesine ise belediyeden alınan verilere göre Q=11,00 lt/sn suyun projelendirildiği Bursa İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı nın tarih ve sayılı yazısı ile tarafımıza bildirilmiştir. Kullanılacak su miktarları bu değerler dikkate alınarak projelendirilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik de belirtildiği üzere son 10 yıllık akımların %10 u kadar su dere yatağında bırakılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje alanı Bursa İli, İnegöl İlçesi, Saçmalı dere üzerindedir. Proje alanına en yakın yerleşim yeri; proje alanının 3,5 km kuzeydoğusunda Sulhiye Köyü 5 km kuzeyinde Tüfekçikonağı Köyü, 4.62 km kuzeydoğusunda Mezit Köyü, 5,8 km kuzeyinde Tahtaköprü Beldesi bulunmaktadır. Tüfekçikonağı Köyü nüfusu 189 kişi, MezitKöyü nüfusu 559 kişi, Tahtaköprü Beldesi nüfusu 1575 kişidir.( TUİK,2011) Projeye eklenecek olan regülatör olan Üçüncü Regülatörü, Üçüncü Deresi üzerinde kurulacaktır. Ve bu regülatöre en yakın köy 3.5 km kuzey doğusunda bulunan Sulhiye Köyü dür. Sulhiye Köyünün Nüfusu 185 kişi dir. Proje alanı çevresinde faaliyetten etkilenebilecek okul, hastane, kreş vb. gibi hassas yerleşimler bulunmamaktadır. Faaliyet nedeniyle istihdam sağlanacak olup, üretim, nakliye, v.s. faaliyetler nedeniyle bölge ve ülke ekonomisine önemli katkıda bulunulacak, sosyoekonomik ve kültürel değişimleri olumlu yönde etkilenecektir. 224

226 Arazi Varlığı Haritasında proje alanı IV ve VI. Sınıf tarım arazilerinde olup, sığ (20-50) toprak derinliğinde %20-30 ve üstü eğimde kireçsiz kahverengi orman toprakları ile kaplı alandır. Doğal olarak kullanılan alan; İşlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı sayıda uygun olan arazilerle orman vasıflı arazidir. Proje sahası, Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına göre 2. Derece Deprem Bölgesi üzerinde yer almakta olup Kuzey Anadolu Fayının İzmit körfezinden gelen Sapanca Gölü ve Sakarya nın güneyinden geçerek doğuya doğru devam eden segmentinde yer almaktadır. Projelendirmede tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Hidroelektrik Santralinde inşaat aşamasında 40 kişi, işletme aşmasında 10 kişi olmak üzere çalışacaktır. İşletme aşamasında oluşması muhtemel Tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlar ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisans, Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzni almış geri kazanım veya bertaraf tesislerine verilerek bertaraf edilecektir. Faaliyet aşamasında oluşan tehlikeli atıkların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında santralde oluşacak atık piller diğer atıklardan ayrı toplanacak, Bursa Büyükşehir Belediyesi Atık Pil Toplama Noktasına firmanın araçları ile götürülerek teslim edilecektir. Tesiste, tarih ve sayıl Resmi Gazete de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında bakım onarım ve iş makinelerinden kaynaklanan atık yağların ve işletme aşamasında kullanılacak olan Transformatörlerin ve Jeneratörün bakım faaliyetleri sırasında yağ değişimlerinden atık yağ oluşması durumunda Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği EK-I de yer alan parametre sınır değerlerine göre kategori analizi ve PCB analizi yapılacak, kategorilerine göre geçici depolama alanında ayrı ayrı depolanacaktır. Depolanan atık yağlar kategori analizlerine göre Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlarla, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisans, Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzni almış firmalara gönderilerek bertarafı sağlanacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Hidroelektrik Santralinde kullanılan hidromekanik ekipmandan oluşması muhtemel elektronik atıklar, jeneratör ve trafo yağında PCB analizi yaptırılacaktır. Analiz sonucunda 50 ppm ve üzerinde PCB bulunması durumunda, kantitatif analizler izolasyon sıvılarında TS EN 61619, petrol ürünleri ve atık yağlarda ise TS EN , TS EN ve TS EN e göre akredite olmuş veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlarda yaptırılacaktır 225

227 Depolanan PCB içeren atıklar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden lisanslı araçlarla, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisans, Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzni almış firmalara gönderilerek bertarafı sağlanacaktır. Tesiste, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak tehlikesiz ambalaj atıkları, evsel nitelikli katı atıklardan ayrı olarak biriktirilecektir. Ambalaj atıkları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisanslı Ambalaj Atıkları Toplama Ayırma ve Geri Dönüşüm Tesislerine verilerek geri kazanılacaktır. Ambalaj atıklarının bertarafı sırasında tarih ve sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında ömrünü tamamlamış lastik oluşması durumunda; bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve27537 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Santralde revir olmadığından tıbbi atık oluşmayacaktır. Tıbbi atıkların bertaraf edilmesinde tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih sayılı Resmi Gazete de değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 18. Maddesi ve 20. Maddesine göre toplanıp değerlendirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar ağzı kapaklı içine çöp poşeti yerleştirilmiş, sıhhi çöp bidonlarında biriktirilecek ve Tahtaköprü Belediyesi ne ait araçlarla İnegöl Belediyesi Katı Atık Düzenli Depolama alanına taşınacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında prosesten kaynaklanan katı atık oluşmayacaktır. Tesisin bakım ve onarım faaliyetleri sonucu tehlikeli atık, atık yağ, atık pil ve ambalaj atığı oluşacaktır. Bu atıklarda ilgili yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak atıksular Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen hususlara uygun olarak yapılacak sızdırmaz fosseptikte toplanacaktır. Fosseptik çukuru vidanjörle çekilerek belirli periyotlarla boşaltılacaktır. Tesiste oluşacak evsel nitelikli atıksuların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe gire Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında hafriyat atığı malzemenin doldurma-boşaltma ve nakliyesi sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Doldurma boşaltma ve nakliye aşamasında toz 226

228 oluşumunu önlemek için, kamyonların üzeri kapatılacak, inşaat servis yolları stabilize malzeme ile kaplanacak, taşımada kullanılan yollarda kuru havalarda arazöz ile spreyleme yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. İşletme aşamasında çalışacak personelin ısınması için elektrik enerjisi kullanılacaktır. Isınma amaçlı yakıt kullanımı sözkonusu olmayacaktır. Sözkonusu projenin işletme aşamasında emisyon açığa çıkmasına neden olacak faaliyet gerçekleşmeyecektir. Hidroelektrik Santrali tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-VII Liste A ve Liste B de yer almamaktadır. İşletme esnasında faaliyet ünitelerinden kaynaklanan gürültü makinelerin çalışmasından kaynaklanacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen hususlara uyulacaktır. Tesiste Yönetmeliğin 22. maddesinin a bendine göre Yönetmelik Ek VIII de yer alan Tablo 4 de verilen L gündüz için 70 dba, L akşam için65 dba ve L gece için 60 dba değerleri aşılmayacaktır. Tesiste Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VIII Tablo 4 de verilen çevresel gürültü sınır değerlerinin aşılması halinde; her bir makine ve ekipman ile gürültüye maruz kalan işçiler bazında sorumlu kurum veya kuruluşlarca hazırlanan ilgili mevzuat çerçevesinde getirilen esasları sağlanmaya yönelik tedbirlerle birlikte etkin ve uygulanabilir çevresel kontrol tedbirleri alınacaktır. Tüfekçikonağı HES regülatör ilavesi ve proje değişikliği projesi için hazırlanarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ne sunulan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu için tarih ve sayılı yazı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğün değerlendirmesi neticesinde; Tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Boğakaya Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos- Eylül-Ekim-Kasım ayları içinde 0,05 m 3 /s, Aralık ayı süresince 0,06 m 3 /s, Ocak ayı süresince 0,07 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,10 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,13 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,15 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,09 m 3 /s, Üçüncü Regülatörü için çevresel akış miktarının Temmuz-Ağustos-Eylül-Ekim- Kasım-Aralık ayları içinde 0,012 m 3 /s, Ocak ayı süresince 0,017 m 3 /s, Subat ayı süresince 0,024 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,032 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,036 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,023 m 3 /s, Haziran ayı süresince 0,013 m 3 /s, Bıçkı Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül- Ekim-Kasım-Aralık-Ocak ayları içinde 0,007 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,009 m 3 /s, Mart ayı süresince 0,012 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,014 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,009 m 3 /s, Karaburun Regülatörü için çevresel akış miktarının Haziran-Temmuz-Ağustos- Eylül-Ekim-Kasım-Aralık-Ocak ayları içinde 0,023 m 3 /s, Şubat ayı süresince 0,030 m 3 /s, 227

229 Mart ayı süresince 0,039 m 3 /s, Nisan ayı süresince 0,045 m 3 /s, Mayıs ayı süresince 0,028 m 3 /s olması uygun görülmüştür. Ayrıca Proje alanında; Kurşunlu Beldesi ve Mezit grubu köyleri(osmaniye, Eskikaracakaya, Rüştiye, İhsaniye, Yaniköy, Kınık ve Özlüce) içme suyu ihtiyacını Sulhiye Deresi kenarındaki Q=25,00 lt/sn debili Subaşı kaynağından karşıladığı, Mezit grubu köylere 2004 yılında yapılan tadilat projesiyle Q=10,00 lt/sn su isale edildiği, Kurşunlu Beldesine ise belediyeden alınan verilere göre Q=11,00 lt/sn suyun projelendirildiği Bursa İl Özel İdaresi Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı nın tarih ve sayılı yazısı ve tarih ve Sayılı Devlet su İşleri Genel Mdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü yazısı ile tarafımıza bildirilmiştir. Kullanılacak su miktarları bu değerler dikkate alınarak projelendirilecektir. Tüfekçikonağı HES regülatör ilavesi ve proje değişikliği projesi Karaburun deresi, Bıçkı Deresi, Üçüncü deresi, İkisular ve Elmalı Deresi suları kullanılacak olup, faaliyet Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinin 23. Maddesi gereğince Ek-2 listesinde yer almaktadır. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nden tarih ve sayı ile Sulak Alan Faaliyet İzin Belgesi alınmıştır. Projeye ait hazırlanan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporunda belirtilen tüm önlemler alınacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tüfekçikonak Hidroelektrik Santrali ilave regülatör ve proje değişikliği projesinde aşağıda belirtilen Kanun, Yönetmelik ve Tüzüklere uyulacaktır sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikleri (3386 ve 5226 sayılı yasalarla değişik) 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikleri 3213 Sayılı Maden Kanunu (5995 sayılı kanunla değişik) 4342 sayılı Mera Kanunu ve ilgili yönetmelikleri 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelikleri 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili yönetmelikleri 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun 6831 sayılı Orman Kanunu ve 5192 sayılı Orman Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve ilgili yönetmelikleri Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) 228

230 Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevre Denetimi Yönetmeliği ( tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevre Denetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevre Düzeni Planlarına Dair Yönetmelik ( tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevre Düzeni Planlarına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve İşçi Güvenliği Hakkında Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) 229

231 Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Dere Yatakları ve Taşkınlar adlı Başbakanlık genelgesi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) 230

232 EKLER EK 1 EK 2 EK 3 EK 4 EK 5 EK 6 EK 7 EK 8 EK 9 EK 10 EK 11 EK 12 EK 13 EK 14 EK 15 EK 16 EK 17 EK 18 EK 19 EK 20 EK 21 EK 22 EK 23 EK 24 EK 25 EK 26 EK 27 EK 28 EK 29 EK 30 EK 31 EK 32 EK 33 EK 34 EK 35 EK 36 EK 37 EK 38 EK 39 EK 40 EK 41 Yer Bulduru Haritası 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita 1/ Ölçekli Vaziyet Planı 1/ Ölçekli Arazi Varlığı Haritası ve Lejantı 1/ Ölçekli Jeoloji Haritası ve Lejantı 1/ Ölçekli Etki Alanı Haritası Regülatörlere ait Balık Geçidi ve Çakıl Geçiti Projeleri 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Lejantı Hafriyat Depolama Alanları En Kesitleri ile Proje Üniteleri Plan ve Kesitleri 1/1.000 Ölçekli Uygulama İmar Planı, Lejantı ve Plan Notları Korunan Alanları Gösterir Harita Fosseptik Projesi Tarih ve 352 Karar Numaralı Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı Orman İzni Üretim Lisansı Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi Fizibilite Raporu ve Onay Yazısı Kesin Proje Aşaması Jeoteknik Raporu, Jeolojik Plan ve Kesitler HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu ve Onay Yazısı Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Ek-5 Tablo 5'e göre Su Analizi Su Kullanım Hakları Raporu Peyzaj Onarım Planı ve Onay Yazısı Hava Kalitesi Modellemesi Meteorolojik Veriler Acil Durum Planı İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığından Sağlık Koruma Bandı İle İlgili Görüş Yazısı İl Özel İdare Tarım ve Köy İşleri Daire Başkanlığı İçme Suyu İle İlgili Görüş Yazısı DSİ 1. Bölge Müdürlüğü Görüş Yazısı İl Özel İdare Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı Görüş Yazısı Tahtaköprü Belediyesi Görüş Yazısı Maden İşleri Genel Müdürlüğü Görüş Yazısı Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Görüş Yazısı Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Görüş Yazısı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Görüş Yazısı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Kamulaştırma Daire Başkanlığı Görüş Yazsı Tabiat Varlıklarını Koruma ŞubeMüdürlüğü Görüşü İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Görüş Yazısı Orman Görüşü ve ÇED İnceleme Değerlendirme Formu, 1/ Ölçekli Meşçere Haritası, 1/ Ölçekli Orman Kadastro Haritası ve 1/ Ölçekli Memleket Haritası DSİ Onaylı Akım Değerleri Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü Görüşü Proje Alanı Fotoğrafları 231

233 NOTLAR VE KAYNAKLAR - Bursa İl Çevre Durum Raporu, 2012, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, ANKARA - BARAN, İ., K. ATATÜR, M., 1998, Türkiye Herpetofaunası, T.C. Çevre Bakanlığı, ANKARA - BAYTOP, T., 1997, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Tarih Kurumu Basımevi, ANKARA - BAYTOP, T., Türkiye de Bitkiler ile Tedavi, İ.Ü. Eczacılık Fakültesi, İSTANBUL - CalvertandEnglundHandbookAirPollutionTechnology - DAVİS, P.H., , Flora of Turkeyandthe East AegeanIslands, EDİNBURG. - EKİM, T., Türkiye nin Tehlike Altındaki Endemik ve Nesli Tehlike Altında Olan Bitki Türleri - KİZİROĞLU, İ., 1989, Türkiye Kuşları, Orman Genel Müdürlüğü Eğitim Dairesi Başkanlığı Yayın ve Tanıtma Şube Müdürlüğü Basım Tesisleri, ANKARA - KAROL, S., SULUDERE, Z., AYVALI, C., 1998, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Türk Tarih Kurumu Yayınları, ANKARA - KAYA GÜLEN, Ö., 1971, Biyolojik Koleksiyonlar, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, ANKARA - KAYNAK, G., 1995, Çiçeksiz Bitkiler Sistematiği Ders Notları, Uludağ Üni., Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, BURSA - Lebib Yalkın Yayınları, Çevre Mevzuatı - MTA Genel Müdürlüğü, ANKARA - MÜEZZİNOĞLU, A, 1987, Hava Kirliliği Kontrolü, İZMİR - ÖZYURT, M. S., 1992, Ekonomik Botanik, Erciyes Üniversitesi, KAYSERİ - RED DATA BOOK - SEÇMEN, Ö., GEMİCİ, Y., GÖRK, G., BEKAT, L., LEBLEBİCİ, E., 1995, Tohumlu Bitkiler Sistematiği, Ege Üniversitesi, Fen Fakültesi Kitapları Serisi No : 116, Bornova-İZMİR - ŞENKÖYLÜ, N., 2001, Modern Tavuk Üretimi, Trakya Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Hayvansal Üretim Bölümü, TEKİRDAĞ - TANYOLAÇ, J., TANYOLAÇ, T., 1990, Genel Zooloji, Cumhuriyet Üniversitesi Fen Fakültesi, ANKARA - USLU, O.,1996, Çevresel Etki Değerlendirmesi, Türkiye Çevre Vakfı Yayını, ANKARA - YALTIRIK, F., EFE, A., 1989, Otsu Bitkiler Sistematiği, İ.Ü., İSTANBUL - Türkiye İstatistik Kurumu Online Veritabanı - Aras, Berkün & Koç Tüfekçikonak HES Revize Fizibilite Raporu Ocak İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası 2013 Ekonomi Raporu - Orman ve Su İşleri Bakanlığı Geodata Uygulaması - Tüfekçikonak HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyetler Değerlendirme Raporu - Tüfekçikonak HES Kati Proje Jeoteknik Raporu - Orman ve Su İşleri Bakanlığı Arazi Örtüsü Arazi Kullanım Verileri - TMMOB Maden Mühendisleri Odası, Hava Kirliliği Kontrol ve Denetimi, TMMOB, Kimya Mühendisleri Odası, Mayıs, Tüfekçikonak HES Peyzaj Onarım Planı - Tüfekçikonak HES Su Kullanım Hakları Raporu 232

234 YETERLİLİK BELGESİ TEBLİĞİ KAPSAMINDA ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ BAŞVURU DOSYASI HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN TANITIMI 233