KALKER OCAĞI VE KIRMA ELEME TESİSİ KAPASİTE ARTIŞI

Transkript

1 İNŞ. NAK. GIDA SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. TESİSİ KAPASİTE ARTIŞI ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU MERSİN İLİ, AKDENİZ İLÇESİ, CAMİLİ KÖYÜ, SİCİL NOLU SAHA ESA Çevre Teknolojileri Mühendislik Dan. Hizm. ve Taah. İnş. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. İsmet İnönü Bulvarı Yeni Mh Sk. Güvenç İş Merkezi A Blok Kat:2 No:3 Akdeniz/Mersin Tel: Fax: ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu ARALIK

2 Adı Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. Proje Sahibinin Adresi Zeki Ayan Mah. H.Okan Merzeci Bulv. Denizler İş Merkezi MERSİN Telefon Faks Projenin Adı Proje Bedeli Proje İçin Seçilen Yerin Açık Adresi (İli, İlçesi, Mevkii) Proje İçin Seçilen Yerin Koordinatları, Zone: Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kapasite Artışı TL Mersin İli, Akdeniz İlçesi, Camili Köyü, Sicil Nolu Saha ÇED Talep Edilen Alan Koordinatları Alan : 44,95 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı Eleman Sırası (X) Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam POLİGON : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : I

3 POLİGON : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Projenin ÇED Yönetmeliği Kapsamındaki Yeri (Sektörü, Alt Sektörü) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği EK-I Madde 28, Madencilik projeleri; a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler d) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (3213 sayılı Maden Kanunu 1. (a) ve 2. (a) grup madenler ile hafriyat malzemeleri ton/yıl) Raporu Hazırlayan Çalışma Grubunun/ Kuruluşun Adı Adresi ESA ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ MÜH. DAN. HİZ. VE TAAH. İNŞ. İTH. İHR. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Yeni Mah Sk. Güvenç İş Merkezi A-Blok Kat:2 No:3 Akdeniz/MERSİN Telefon Faks Raporun Hazırlanış Tarihi.../12/2013 II

4 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... III TABLOLAR DİZİNİ... VII ŞEKİLLER DİZİNİ... IX EKLER LİSTESİ... XI BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI Tanımı, hizmet amaçları, önem ve gerekliliği, projenin zamanlama tablosu Tanımı ve hizmet amaçları Önem ve gerekliliği Zamanlama Tablosu... 3 BÖLÜM 2: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Proje Yer Şeçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, onanlı çevre düzeni planı veya imar planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatlar) Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu Ocak Kırma-Eleme Tesisi ve Mekanik Plent Tesisi Stok Alanı Bitkisel Toprak ve Pasa Depo Alanı Şantiye/İdari Bina Nakliye Güzergahı Diğer Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum Projenin Özellikleri Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı, Üretim Yöntemleri Üretim Miktarları İş Akım Şeması Çalışacak Personel Sayısı Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşımaları ve Depolanmaları, Proje Kapsamındaki Ulaştırma Altyapısı Planı (Ulaştırma güzergahı, güzergah yollarının mevcut durumu ve kapasitesi, hangi amaçlar için kullanıldığı, mevcut trafik yoğunluğu, yerleşim yerlerine göre konumu, yapılması düşünülen tamir, bakım ve iyileştirme çalışmaları vb.) BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri Ekonomik Özellikleri (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) III

5 Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı) Sağlık (Bölgedeki mevcut endemik hastalıklar) İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Faaliyetler Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri) Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları Projenin Fayda-Maliyet Analizi Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Projenin Ekonomik Ömrü Zamanlama Tablosu Diğer Hususlar BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu Tarım ve Hayvancılık Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları Orman Alanları Ağaç Türleri ve Miktarları veya Kapladığı Alan Büyüklükleri Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu Sahanın Yangın Görüp Görmediği Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi Proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti Etkilenecek Tabii Bitki Türleri ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkileri ve Alınacak Önlemler(arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Toprak Özellikleri Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflanması Yamaç Stabilitesi Erozyon Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Jeolojik Özellikler Bölge Jeolojisi Proje Alanı Jeolojisi Cevherleşme Depremsellik Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Hidrojeolojik Özellikler IV

6 Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler Akarsular Göksu Tarsus Çayı / Berdan Çayı (Cylellnos) Göller Göletler Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Yer Altı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri (Su seviyeleri, miktarları, emniyetli çekim değerleri, kaynakların debileri, mevcut planlanan kullanımı) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Hidrolojik Özellikler Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikleri Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, kullanma, sulama suyu, su ürünleri istihsali, ulaşım, turizm, elektirk üretimi, diğer kullanımlar) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Meteorolojik ve İklimsel Özellikler Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve iklimsel özellikler Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler İle Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Flora-Fauna Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna Koruma Alanları (EK-V deki duyarlı yöreler kapsamında) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeriyasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı bakanlar kurulu kararı ile sınırlandırılmış alanlar v.b.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ (İLGİLİ YÖNETMELİKLER KAPSAMINDA VE KÜMÜLATİF OLARAK GEREKLİ DEĞERLENDİRME YAPILACAKTIR) Emisyon Hesaplamaları (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Su Kullanımı ve Bertarafı (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarları, içme ve kullanma suyu diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanım sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı) Atıklar (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık türleri, miktarları, bertarafı) Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri (Akustik Rapor), V

7 Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri Arazinin Hazırlanması Aşamasında İşletme Aşamasında Patlama Sırasında Fırlayan Kaya ve Taşlardan Dolayı Hasar Hava şoku ve gürültü hasarı Titreşim Genliği Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı Risk Analizi Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Analizi Proje Kapsamındaki Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşşat, işletme ve işletme sonrası) Diğer Hususlar BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ BÖLÜM 7: İZLEME PROGRAMI Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum ve Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 4. Maddesinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program BÖLÜM 8: HALKIN KATILIMI BÖLÜM 9: SONUÇLAR NOTLAR VE KAYNAKLAR VI

8 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1. Zamanlama Tablosu... 3 Tablo Sicil Numaralı Ruhsat Alanı Koordinatları... 5 Tablo 3. ÇED Talep Edilen Alan Koordinatları... 6 Tablo 4. Yerleşim Alanları... 7 Tablo 5. Kırma-Eleme Tesis Alanı Koordinatları... 8 Tablo 6. Stok Alanı Koordinatları... 9 Tablo 7. Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları Tablo 8. Pasa Alanı Koordinatları Tablo 9. Şantiye Alanı Koordinatları Tablo 10. Proje Alanının Yerleşim Birimlerine Mesafeleri Tablo 11. Şarj Yoğunluğu (kg/m) Tablo 12. Patlatma Dizayn Parametreleri Tablo 13. Mevcut Üretim Kapasiteleri Tablo 14. Planlanan Üretim Kapasiteleri Tablo 15. Faaliyet Sırasında Çalıştırılacak Personel Sayısı ve Nitelikleri Tablo 16. Kullanılacak Araç ve Ekipman Listesi Tablo 17. Mersin ve Akdeniz Nüfusu Tablo 18. Proje Alanı Yöresinin Nüfusu Tablo 19. Proje Alanı Yöresinin Yaş Sınıflarına Göre Nüfus Dağılımı Tablo 20. İlk Yatırım Maliyeti Tablo 21. Yıllık İşletme Maliyeti Tablo 22. Yıllık İşletme Kârı Tablo 23. Zamanlama Tablosu Tablo 24. Mersin İli Tarım Alanlarının Kullanılış Amaçlarına Göre Dağılımı Tablo 25. Tarım Alanları ve Kullanış Amaçlarına Göre Dağımı Tablo 26. Toroslar İlçesi Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünler Üretim Miktarları Tablo 27. Toroslar İlçesi Sebze Üretim Miktarları Tablo 28. Toroslar İlçesi Meyve, İçecek ve Baharat Bitkileri Üretim Miktarları Tablo 29. Toroslar İlçesi Hayvan Türleri ve Sayıları Tablo 30. Proje Alanı İçerisindeki Ormanlık Yerlerin Kapladığı Alanlar Tablo 31. Proje Sırasında Kesilecek Ağaç Miktarları Tablo 32. Tarım Alanları Tablo 33. İnceleme Alanında Açılan Sondajların Koordinatları Tablo 34. Mersin İli Akarsularının Yıllık Su Potansiyeli Tablo 35. Ortalama, Maksimum ve Minimum Basınç Değerleri Tablo 36. Ortalama, Maksimum ve Minimum Sıcaklık Değerleri Tablo 37. Ortalama Toplam Yağış ve Maksimum Yağış Değerleri Tablo 38. Ortalama Nisbi Nem Değerleri Tablo 39. Buharlaşma Değerleri Tablo 40. Sayılı Gün Değerleri Tablo 41. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Tablo 42. Aylık Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları Tablo 43. Yönlere Göre Rüzgar Hızları (m/s) Tablo 44. Ortalama Rüzgar Hızı ve Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Tablo 45. Ortalama Fırtınalı Günler ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Tablo 46. Faaliyet alanı ve çevresinde yapılan arazi ve literatür çalışmalarına göre tespit edilen flora türleri Tablo 47. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel İki Yaşamlı (Amphibia) türleri VII

9 Tablo 48. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel Sürüngen (Reptilia) türleri Tablo 49. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel Kuş (Aves) türleri Tablo 50. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel Memeli (Mammalia) türleri Tablo 51. Bitkisel Toprağın Sıyrılması Esnasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Tablo 52. Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Tablo 53. Asfalt Plent Tesisinden Kaynaklı Emisyonlar Tablo 54. Projeden kaynaklı PM ve Çöken Toz a Ait Modelleme Sonuçları ve Karşılaştırmalı Tablo Hava Kirlenmesi Katkı Değeri Tablo 55. Su Kullanımı Miktarları Tablo 56. Arazinin Hazırlanması Aşamasında Gürültünün Mesafeye Göre Değişimi Tablo 57. İşletme Aşamasında Gürültünün Mesafeye Göre Değişimi Tablo 58. Ocak Sahasında Patlatmadan Kaynaklanacak Gürültünün Mesafeye Göre Değişimi Tablo 59. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri Tablo 60. Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981) Tablo 61. Patlatma yapılan zemin türü ve bina temeli altındaki zemin türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı maksimum ve minimum değerleri Tablo 62. Titreşimin genliği ve mesafe ilişkisi Tablo 63. Yapı türüne göre güvenli titreşim düzeyleri VIII

10 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1. Ruhsat Alanı Uydu Görüntüsü... 4 Şekil 2. ÇED Talep Edilen Alan Uydu Görüntüsü... 5 Şekil 3. Proje Kapsamındaki Ünite ve Alanların Konumu... 8 Şekil 4. Nakliye Güzergahını Gösterir Uydu Görüntüsü Şekil 5. Proje Alanı Etrafındaki Yerleşim Birimleri Şekil 6. Patlatma için Delik Dizaynı Şekil 7. Şeş-Beş Delik Dizaynı Şekil 8. Kalker Üretimi İş Akım Şeması Şekil 9. Kırma Eleme Tesisi İş Akım Şeması Şekil 10. Nakliye Güzergahını Gösterir Uydu Görüntüsü Şekil 11. Bölge Trafik Hacim Haritası Şekil 12. Kadastro Haritası Şekil 13. S:74695 Ruhsat Nolu Saha Gösterir Harita Şekil 14. Amenajman Haritası Şekil 15. İnceleme Alanı ve Yakın Çevresinin Jeolojik Dikme Kesiti Şekil 16. İnceleme Alanı ve Yakın Çevresinin Jeoloji Haritası Şekil 17. İnceleme Alanının Jeoloji Haritasından Alınan A-A' Kesiti Şekil 18. Türkiye Depremsellik Haritası Şekil 19. Mersin İli Depremsellik Haritası Şekil 20. Mersin ve Yakın Yöresinde Yer Alan Aktif Fay Sistemleri Şekil 21. Mersin ve Yakın Yöresinde Önemli Faylar ve Son Yüzyıl İçerisindeki Deprem Odaklarının Dağılımları Şekil 22. İnceleme Alanının Genel Görünüşü Şekil 23. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Yerüstü ve Yeraltı Su Kaynakları Şekil 24. Su Kaynaklarının Uydu Görüntüsü Şekil 25. Proje Alanı ve Çevresindeki Baraj ve Göletler Şekil 26. Ortalama, Maksimum ve Minimum Basınç Grafiği Şekil 27. Ortalama, Maksimum ve Minimum Sıcaklık Grafiği Şekil 28. Ortalama Toplam Yağış ve Maksimum Yağış Grafiği Şekil 29. Ortalama Nisbi Nem Grafiği Şekil 30. Ortalama Buharlaşma Grafiği Şekil 31. Sayılı Günler Grafiği Şekil 32. Sayılı Günler Grafiği Şekil 33. Sayılı Günler Grafiği Şekil 34. Yıllık Esme Sayıları Grafiği Şekil 35. Mevsimlere Göre Esme Sayıları Grafiği Şekil 36. Aylara Göre Esme Sayıları Grafiği Şekil 37. Aylara Göre Esme Sayıları Grafiği Şekil 38. Yönlere Göre Rüzgar Hızları Grafiği Şekil 39. Ortalama Rüzgar Hızı ve Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği Şekil 40. Ortalama Fırtınalı Günler ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği 84 Şekil 41. Grid Kareleme Sistemine Göre Faaliyet Alanının Durumu (a), Faaliyet Alanının Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri içerisindeki yeri (b) Şekil 42. Faaliyet alanında yapılan çalışmalara ve faaliyet alanına ait fotoğraflar Şekil 43. Faaliyet alanında yapılan çalışmalara ve faaliyet alanına ait fotoğraflar Şekil 44. Bölgede saptanan fauna elemanlarının tür sayısı bakımından birbirlerine oranları Şekil 45. Faaliyet alanı ve çevresinin korunan alanlar açısından durumu IX

11 Şekil 46. Mersin Meteoroloji İstasyonuna Ait 2001 Yılı Rüzgar Diyagramı Şekil 47. Mersin Meteoroloji İstasyonuna ait uzun yıllar rüzgar diyagramı Şekil 48. Arazi Hazırlama Aşaması Gürültü Dağılım Grafiği Şekil 49. İşletme Aşaması Gürültü Dağılım Grafiği Şekil 50. Patlatma Aşaması Gürültü Dağılım Grafiği Şekil 51. Özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlatma uzaklığı X

12 EKLER LİSTESİ EK-1. İşletme Ruhsatı EK-2. Tapu Senetleri EK Sicil Nolu Saha Belgeleri EK-4. Mevcut Alınan İzinler EK-5. Kapasite Raporu EK-6. Yeraltı Suyu Kullanma Belgesi EK-7. Çevre Düzeni Planı EK-8. Vaziyet Planı EK-9. Eski ÇED Alanları Gösterir Vaziyet Planı EK-10. Kadastro Haritası EK-11. Topoğrafik Harita EK-12. Meşcere Haritası EK-13. Orman Kadastro Haritası EK-14. Rehabilitasyon Projesi ve Haritaları EK-15. İmalat Haritası EK-16. Üretim ve Termin Planı EK-17. Jeoloji Haritası EK-18. Hava Kalitesi Modelleme Raporu EK-19. Akustik Rapor EK-20. Mersin Meteoroloji İstasyonu Bülteni EK-21. Kurum Görüşleri EK-22. Acil Durum Eylem Planı EK-23. Jeolojik Etüt Raporu EK-24. Halkın Katılımı Toplantısı Gazete İlanları EK-25. Yer Bulduru Haritası EK-26. Raporu Hazırlayan Personel Bilgileri XI

13 BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI 1.1. Tanımı, hizmet amaçları, önem ve gerekliliği, projenin zamanlama tablosu Tanımı ve hizmet amaçları Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından; Mersin İli, Akdeniz İlçesi, Camili Köyü civarında bulunan sicil nolu sahada ve saha üzerinde bulunan kırma eleme tesisinde kapasite artışı planlanmaktadır sicil nolu saha 90,82 hektardır. İşletme Ruhsatı Ek-1 de sunulmuştur sicil nolu sahanın ortasında sicil nolu II. Grup 2 hektar İşletme ruhsatı bulunmaktadır sicil nolu ruhsat ÇED talep edilen alan dışında değerlendirilmiştir sicil nolu saha ile ilgili evraklar Ek-3 te verilmiştir. Toplam alanı 90,82 hektar olan sicil nolu sahanın 23,0775 hektarlık kısmına Kalker ocağı için 05/05/2006 tarihinde ÇED Gerekli Değildir Belgesi ve yine ocak sahasının 1,85 hektarlık kısmına tarihinde Kapasite artışı için ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır sicil nolu saha içinde mülkiyeti firmaya ait parseller bulunmaktadır. Bu parseller üzerinde yaklaşık m 2 alan üzerine daha önceden kırma eleme tesisi için tarihinde ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. Deniz Seyahat Tur. Gıda İnş. Pet. Tic. ve San. Ltd. Şti ne ait olan kırma eleme tesisi tapuları ile beraber Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ne devredilmiştir sicil nolu 90,82 hektarlık sahanın 44,95 hektarlık kısmına ÇED talep edilerek alan genişletmesi planlanmaktadır. Ocak sahasındaki üretim miktarı ton/yıl dır. Ocaktaki tüvenan kalkerin yıllık üretim miktarı ton/yıl artırılıp ton/yıla çıkartılarak kapasite artışı planlanmaktadır. Kırma eleme tesisinin mevcut kapasitesi ton/yıldır. Kırma eleme tesisinin kapasitesi ton/yıl artırılarak toplamda ton/yıla çıkartılması planlanmaktadır. Talep edilen ÇED alanı üzerinde firmaya ait asfalt plenti bulunmaktadır tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ( , , tarih ve sayılı değişiklikler) Ek-1 Listesi, Madde 28 Madencilik projeleri; a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler, d) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (3213 sayılı Maden Kanunu 1. (a) ve 2. (a) grup madenler ile hafriyat malzemeleri ton/yıl), kapsamında yer almaktadır. Çevresel Etki Değerlendirmesi raporunun sunulmasındaki amaç; 90,82 hektarlık sahanın 44,95 hektarlık kısmına ÇED talep edilerek alan genişletmesi ve kırma eleme tesisinin ve ocak sahasının üretim kapasitesinin artırılması planlanmaktadır. 1

14 Mevcut kırma-eleme tesisi alanı genişletilerek 1168 nolu parselin tamamı kullanılacaktır. Kırma eleme tesisinde kapasite artışı günlük 8 saatten 16 saate çıkarılarak ve makine ekipman ilave edilerek yapılacaktır. Kalker Madeni Genel Tanıtımı: Genel olarak kimyasal bileşiminde en az %90 oranında CaCO 3 (kalsiyum karbonat) içeren kayaçlara kalker ya da kireçtaşı adı verilmektedir. Ayrıca mineralojik bileşiminde en az %90 kalsit minerali kayaçlar da kalker olarak adlandırılmaktadır. Kalker saf halde kalsit ve çok az miktarda aragonit kristallerinden oluşur. Kalsit ve aragonit kalsiyum karbonatın iki ayrı kristal sekli olup, teorik olarak %56 CaO ve %44 CO 2 içerir. Ancak doğada hiçbir zaman saf olarak bulunmaz. İkincil derecede değişik madde bileşiklerin içinde yer alması nedeniyle orijinal halde sarı, kahverengi ve siyah renklerde de görülebilmektedir. Kalkerin özgül ağırlığı 2,5-3,0 gr/cm 3 arasındadır. Faaliyet alanı çoğunluğu orman arazisi içerisinde kalmaktadır. Ayrıca firmaya ait tapulu parseller, 2B arazisi bulunmaktadır. Ruhsat sahasına kadar ulaşımı sağlayacak yol mevcuttur. ÇED Olumlu kararı alındıktan sonra talep edilen sahalara ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Projenin amacı; özellikle firmamızın yol yapımı için asfalt çalışmalarında kalkeri kullanacak olması ve asfalt plentinin aynı ruhsat içerisinde olması hammadde talebinin karşılanması, bölge piyasasında oluşacak talebin karşılanması, böylelikle ülke ve bölge ekonomisine katkıda bulunulmasıdır. Özellikle üretimi firmanın kendisinin yapacak olması nedeniyle, maliyetin düşürülmesi amaçlanmaktadır. Ocak sahasında üretim açık işletme yöntemi ile yapılacaktır. Kalker üretimi tamamen delme - patlatma yöntemi uygulanarak yapılacaktır. Delme patlatma ile ana kayaçtan koparılan kalker, kırma eleme tesisine kamyonlarla nakledilecektir. Kırma eleme tesisine getirilen tüvenan kalker kırılarak 0-7mm, 7-15 mm, mm, mm boyutlarına getirilerek satışa sunulacaktır. Açık işletme yönteminde basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanır. Faaliyet sırasında ocakta 5 er basamak yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilir. Kalker ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği yeterli olmaktadır. Basamakların genişliği 12 m. olarak planlanmıştır. Basamak yüksekliği ise kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliği ile orantılı olarak projelendirilir. Kullanılacak olan makine ekskavatör ise basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, paletli veya lastikli yükleyici ise maksimum kova yüksekliğinin 1.5 katı kadar basamak yüksekliği düşünülür. Basamakların yüksekliği 10 m. olarak planlanmıştır. Açık işletmelerde yaşanan en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bu bakımdan basamak şev açıları ve ocak genel şev açısının çok iyi 2

15 planlanması gerekmektedir. Söz konusu faaliyette basamak şev açısı 60 derece, genel ocak şev açısı ise 45 derece planlanmıştır. Faaliyet sırasında kalkeri ana kayaçtan ayırmak için patlatmalar yapılacaktır. Patlatma işlemi, delme, patlayıcı maddenin delinen deliklere şarjı ve ateşleme işlemlerinden oluşmaktadır. Yapılacak olan patlatma işlemleri galeri usulü patlatma olmayacak, gevşetme patlatması niteliğinde olacaktır. Patlatma ile ilgili detaylı bilgi Bölüm de verilmektedir Önem ve gerekliliği Proje alanında kalker üretimi yapılacaktır. Türkiye genelinde kalker üretimi her yıl artmaktadır. Alt yapı çalışmaları, inşaat sektörünün ülkede hızla gelişmesi bu artışın sebeplerindendir. Planlanan faaliyet ile maden kaynaklarının ülke ekonomisine kazandırılması sağlanacaktır. Rapor kapsamında, kalker ocağı ve kırma eleme tesisi faaliyeti esnasında çevresel etkilerin değerlendirilmesi, olumsuz etkilerin saptanarak önlenmesi veya çevreye zarar vermeyecek şekilde en aza indirilmesi çalışmalarını içermektedir Zamanlama Tablosu Kalker madeni işletmesi ile ilgili olarak ÇED Başvuru Dosyası 2012 yılı Aralık ayında hazırlanarak bakanlığa müracaat edilmiştir. Tahmini olarak Nisan 2014 tarihinde ÇED Olumlu Belgesi alınması durumunda ÇED mevzuatına göre gerekli izinler alındıktan sonra üretim faaliyetlerine başlanacaktır. Süreçler ÇED Başvurusu Tablo 1. Zamanlama Tablosu Halkın Katılımı Toplantısı Kapsam ve Özel Format Toplantısı ÇED Raporunun Hazırlanması İDK Toplantısı ÇED Sürecinin Tamamlanması Gerekli İzinlerin Alınması Üretime Geçiş

16 BÖLÜM 2: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Proje Yer Şeçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, onanlı çevre düzeni planı veya imar planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatlar) Faaliyet alanı; Mersin ili, Akdeniz ilçesi, Camili Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır Sicil Nolu Saha (90,82 hektar) Sicil Nolu Saha Şekil 1. Ruhsat Alanı Uydu Görüntüsü Çalışma yapılacak sicil nolu saha 90,82 hektardır. Ruhsat içinde sicil nolu saha bulunmaktadır sicil nolu saha proje kapsamı dışındadır. Proje kapsamındaki ruhsat alanlarının koordinatları aşağıda verilmiştir. 4

17 Tablo Sicil Numaralı Ruhsat Alanı Koordinatları Sicil Numaralı Ruhsat Alanı Koordinatları Alan : 90,82 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam POLİGON : : : : : : : : : : : : POLİGON : : : : : : : : : : : : Sicil Nolu Saha (90,82 hektar) Sicil Nolu Saha ÇED Talep Edilen Alan (44,95 hektar) Şekil 2. ÇED Talep Edilen Alan Uydu Görüntüsü 5

18 Proje kapsamında ÇED talep edilen alan koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo 3. ÇED Talep Edilen Alan Koordinatları ÇED Talep Edilen Alan Koordinatları Alan : 44,95 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam POLİGON : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : POLİGON : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

19 Proje alanı o33a1 nolu paftada yer almaktadır. Ruhsat sahasına kadar ulaşımı sağlayacak yol mevcuttur. Ancak ocak sahalarından kırma eleme tesisine kadar toplamda yaklaşık 1 km yol yapılması planlanmaktadır. Saha eğimli bir topografyaya sahiptir. Proje kapsamında, proje alanında, ocak sahası, stok alanı, pasa alanı, bitkisel toprak alanı, şantiye alanı bulunacaktır. Çalışan personel ihtiyaçlarını şantiye alanı içerisinde bulunana binada karşılayacaktır. En yakın yerleşim alanları, tesislere göre yönleri ve kuş uçuşu uzaklıkları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Köyler Tablo 4. Yerleşim Alanları *Mesafeleri (m) Camili Köyü 2000 Yeşilova Köyü 2100 Iğdır Köyü 2900 Resulköy Köyü 2750 Çamlıdere Köyü 3900 Doruklu Köyü 3300 Dalakdere Köyü 2900 * Köylerin proje alanına en yakın cephesinden köy merkezlerine olan dik mesafe alınmıştır Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu Proje kapsamında 1168 nolu parsel üzerinde kırma-eleme tesisi ve 1167 nolu parsel üzerinde şantiye alanı bulunmaktadır nolu parselin kuzey bitişiğinde stok alanı, güneydoğu bitişiğinde de bitkisel toprak ve pasa alanı bulunmaktadır. 7

20 Kırma Eleme Tesisi (1,27 hektar) Stok Alanı (1 hektar) Bitkisel Toprak (1 hektar) Şantiye Alanı (1,16 hektar) Pasa Alanı (1 hektar) Şekil 3. Proje Kapsamındaki Ünite ve Alanların Konumu Ocak Proje kapsamında kurulması planlanan üniteler dışında kalan alanlarda çalışma yapılması planlanmaktadır. Ocak alanı olarak üniteler dışında kalan alan kullanılacaktır Kırma-Eleme Tesisi ve Mekanik Plent Tesisi Proje kapsamında aşağıda koordinatları verilen alanda mevcutta kırma eleme bulunmaktadır. Mevcut kırma-eleme tesisi alanı genişletilerek 1168 nolu parselin tamamı kullanılacaktır. Tablo 5. Kırma-Eleme Tesis Alanı Koordinatları Kırma-Eleme Tesis Alanı Koordinatları Alan : 1,27 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam : : : :

21 : : : : : : : : : : : : : : : : : : Stok Alanı Proje kapsamında aşağıda koordinatları verilen alanda Kırma-Eleme Tesisinden çıkacak olan ürünün stoklanması planlanmaktadır. Tablo 6. Stok Alanı Koordinatları Stok Alanı Koordinatları Alan : 1 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam : : : : : : : : : : : :

22 Bitkisel Toprak ve Pasa Depo Alanı Proje kapsamında oluşturulacak bitkisel toprak ve pasa alanlarının koordinatları aşağıda verilmiştir. Arazinin hazırlık aşaması ve işletme aşamasında çıkacak pasa, hafriyat ve bitkisel toprak ayrı ayrı depolanacak ve depolanan malzeme erozyona karşı korunacaktır. Tablo 7. Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları Alan : 1 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam : : : : : : : : Tablo 8. Pasa Alanı Koordinatları Pasa Alanı Koordinatları Alan : 1 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam : : : : : : : : : :

23 Şantiye/İdari Bina Proje kapsamında aşağıda koordinatları verilen alan şantiye ve idari bina alanı olarak kullanılması planlanmaktadır. Tablo 9. Şantiye Alanı Koordinatları Şantiye Alanı Koordinatları Alan : 1,16 hektar Koor. Sırası : Sağa Değer, Yukarı Değer,Saat Yönünde Koor. Sırası : Enlem, Boylam Saat Yönünde : Derece.kesir Eleman Sırası Sağa(Y) : Yukarı (X) Eleman Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİ D.O.M. 33 D.O.M. - Z.O.N. 36 Z.O.N. - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - Sr. Sağa - Yukarı Sr. Enlem - Boylam : : : : : : : : : : : : : : : : : : Nakliye Güzergahı Nakliye için kullanılacak yol aşağıdaki uydu görüntüsünde gösterilmiştir. 11

24 Alternatif Nakliye Yolu Mevcut Nakliye Yolu Şekil 4. Nakliye Güzergahını Gösterir Uydu Görüntüsü Diğer Proje kapsamında yukarıda belirtilenler dışında alan yada ünite kurulması planlanmamaktadır Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum Şekil 5. Proje Alanı Etrafındaki Yerleşim Birimleri 12

25 Proje alanı etrafındaki yerleşim birimlerini gösteren uydu görüntüsü yukarıdaki şekilde verilmiştir. Yerleşim birimlerine mesafeleri ise aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 10. Proje Alanının Yerleşim Birimlerine Mesafeleri Köyler *Mesafeleri (m) Camili Köyü 2000 Yeşilova Köyü 2100 Iğdır Köyü 2900 Resulköy Köyü 2750 Çamlıdere Köyü 3900 Doruklu Köyü 3300 Dalakdere Köyü 2900 * Köylerin proje alanına en yakın cephesinden köy merkezlerine olan dik mesafe alınmıştır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi Camili Köyü dür. En yakın ev ise proje alanının güneyinde yaklaşık 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait evdir. Proje etki alanı, projeden kaynaklanması beklenen toz emisyonu, gürültü ve titreşimin en yakın yerleşim yeri olan 2000 m mesafedeki Camili Köyü ve en yakın ev olan 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait ev yönündeki değerlerin ilgili yönetmelikler kapsamında değerlendirilmesi ile belirlenmiştir Projenin Özellikleri Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı, Üretim Yöntemleri Proje alanında üretilmesi planlanan kalker; genel olarak kimyasal bileşiminde en az %90 oranında CaCO 3 (kalsiyum karbonat) içeren kayaçlara kalker ya da kireçtaşı adı verilmektedir. Ayrıca mineralojik bileşiminde en az %90 kalsit minerali kayaçlar da kalker olarak adlandırılmaktadır. Kalker saf halde kalsit ve çok az miktarda aragonit kristallerinden oluşur. Kalsit ve aragonit kalsiyum karbonatın iki ayrı kristal sekli olup, teorik olarak %56 CaO ve %44 CO 2 içerir. Ancak doğada hiçbir zaman saf olarak bulunmaz. İkincil derecede değişik madde bileşiklerin içinde yer alması nedeniyle orijinal halde sarı, kahverengi ve siyah renklerde de görülebilmektedir. Kalkerin sertlik derecesi 3, özgül ağırlığı 2,5-2,7 gr/cm3 arasındadır. Kalkerin ana kullanım sahası %40-70 oranıyla inşaat ve yapı sektörü olup, çimento ve kireç üretimi, metalürji, tarım, baca gazı arıtımı ve cam, soda, şeker, kağıt, lastik-plastik, kauçuk sanayilerinde, boya üretimi gibi alanlarda kullanılmaktadır. Ocak sahasında üretim açık işletme yöntemi ile yapılacaktır. Kalker üretimi tamamen delme - patlatma yöntemi uygulanarak yapılacaktır. Delme patlatma ile ana kayaçtan koparılan kalker kırma eleme tesisine kamyonlarla nakledilecektir. 13

26 Kırma eleme tesisine getirilen tüvenan kalker kırılarak 0-7mm, 7-15 mm, mm, mm boyutlarına getirilerek satışa sunulacaktır. Sahada üretimi yapılacak kalker proje kapsamında mevcutta bulunan asfalt plentinde kullanılacak ve talep durumuna göre piyasaya satışı planlanmaktadır. Açık işletme yönteminde basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanır. Faaliyet sırasında ocaklarda 5 er basamak yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilir. Kalker ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği yeterli olmaktadır. Basamakların genişliği 12 m. olarak planlanmıştır. Basamak yüksekliği ise kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliği ile orantılı olarak projelendirilir. Kullanılacak olan makine ekskavatör ise basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, paletli veya lastikli yükleyici ise maksimum kova yüksekliğinin 1.5 katı kadar basamak yüksekliği düşünülür. Basamakların yüksekliği 10 m olarak planlanmıştır. Açık işletmelerde yaşanan en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bu bakımdan basamak şev açıları ve ocak genel şev açısının çok iyi planlanması gerekmektedir. Söz konusu faaliyette basamak şev açısı 60 derece, genel ocak şev açısı ise 45 derece planlanmıştır. Tesisin işletmeye açılması ile birlikte kalkeri ana kayaçtan ayırmak için patlatmalar yapılacaktır. Patlatma işlemi, delme, patlayıcı maddenin delinen deliklere şarjı ve ateşleme işlemlerinden oluşmaktadır. Yapılacak olan patlatma işlemleri galeri usulü patlatma olmayacak, gevşetme patlatması niteliğinde olacaktır. Patlatma Tekniği ve Detayları Patlatma dizaynı; alınacak malzemenin miktarına, basamakların durumuna, kalınlığına, çatlak sisteminin ve gevşetilecek bloğun durumuna, patlatma alanı çevresinde bulunan hassas yapıların (bina, köprü vb.) uzaklığına bağlı olarak değişmektedir. Açık ocak patlatmalarının büyük bir kısmı basamak patlatması şeklinde yapılmaktadır. Serbest yüzeye (aynaya) paralel olarak açılan dik veya dike yakın patlatma, patlatma deliklerinin patlayıcı ile şarj edilerek patlatılması basamak patlatması olarak adlandırılır. Basamak patlatmasının yapıldığı yerler; kömür ve metalik madenlerinin üretim ve dekapaj çalışmaları, taş ocaklarında, çimento ve kireç fabrikalarının hammadde ocaklarında, baraj ve otoyol çalışmalarıdır. Basamak patlatma verimini etkileyen birçok parametre vardır. Bir kısım parametreler kontrol edilebilir. Bu parametreler değiştirilerek patlatma performansına etki edebilir. Bazı parametreler ise kontrol edilemezler. Kontrol edilemeyen parametrelerin değiştirilmesi mümkün değildir. Kontrol edilemeyen parametreler; 14

27 Kayacın jeolojik yapısı Patlatma deliğinin yapısı Kullanılan patlayıcı maddenin özellikleri Patlatma alanının fiziksel koşulları Su seviyesidir. Kontrol edilebilen parametreler ise aşağıda projeye uygun olarak tasarlanmıştır. Faaliyet alanında yapılacak delme-patlatma işlemi sırasıyla; Wagon-Drill ile deliklerin delinmesi, ANFO nun hazırlanması, sıkılanması ve patlatılması aşamalarından oluşmaktadır. Ocak sahasında gerçekleştirilecek patlatmalar uzman kişiler (belgeli ateşleyiciler/lisanslı firmalar) tarafından polis/jandarma nezaretinde yapılacaktır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler hakkındaki tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretim İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Tüzük hükümlerine uygun olarak yapılacaktır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO (%92 amonyumnitrat, %8 fuel oil karışımı) diye adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Patlatma işlemleri sırasında kullanılacak olan patlayıcılar patlatma işleminin yapılacağı zamanlarda ve bir patlatma için gerekli olacak miktarda temin edilecek olup, faaliyet sahası sınırları içerisinde patlayıcı madde depolanmayacaktır. Patlatma için açılacak deliklerin dizaynı aşağıdaki şekilde verilmiştir. 15

28 Şekil 6. Patlatma için Delik Dizaynı Delik çapına ve patlayıcı madde yoğunluğuna göre şarj yoğunluğu tablosu aşağıda verilmiştir. Tablo 11. Şarj Yoğunluğu (kg/m) Delik Çapı Patlayıcı Madde Yoğunluğu Inch mm 0,80 0,82 0,90 0,95 1,00 1,10 1,15 gr/cm 3 gr/cm 3 gr/cm 3 gr/cm 3 gr/cm 3 gr/cm 3 gr/cm 3 1 ¼ 31,7 0,64 kg/m 0,65 kg/m 0,71 kg/m 0,76 kg/m 0,79 kg/m 0,88 kg/m 0,91 kg/m 1 3/8 34,9 0,77 kg/m 0,79 kg/m 0,86 kg/m 0,91 kg/m 0,95 kg/m 1,06 kg/m 1,10 kg/m 1 ½ 38,1 0,91 kg/m 0,94 kg/m 1,03 kg/m 1,09 kg/m 1,15 kg/m 1,25 kg/m 1,31 kg/m 1 41,2 1,07 kg/m 1,10 kg/m 1,21 kg/m 1,26 kg/m 1,34 kg/m 1,47 kg/m 1,53 kg/m 1 ¾ 44,4 1,24 kg/m 1,28 kg/m 1,40 kg/m 1,47 kg/m 1,55 kg/m 1,71 kg/m 1,79 kg/m 2 5/8 50,8 1,62 kg/m 1,67 kg/m 1,83 kg/m 1,92 kg/m 2,02 kg/m 2,23 kg/m 2,34 kg/m 2 ¼ 57,1 2,05 kg/m 2,10 kg/m 2,31 kg/m 2,44 kg/m 2,56 kg/m 2,83 kg/m 2,95 kg/m 2 ½ 63,5 2,53 kg/m 2,60 kg/m 2,86 kg/m 3,01 kg/m 3,17 kg/m 3,48 kg/m 3,65 kg/m 2 ¾ 69,8 3,07 kg/m 3,14 kg/m 3,45 kg/m 3,65 kg/m 3,84 kg/m 4,21 kg/m 4,40 kg/m 3 76,2 3,65 kg/m 3,73 kg/m 4,11 kg/m 4,33 kg/m 4,55 kg/m 5,01 kg/m 5,24 kg/m 3 ½ 88,9 4,97 kg/m 5,09 kg/m 5,58 kg/m 5,89 kg/m 6,20 kg/m 6,83 kg/m 7,14 kg/m 4 101,6 6,49 kg/m 6,65 kg/m 7,29 kg/m 7,71 kg/m 8,11 kg/m 8,11 kg/m 8,91 kg/m 4 ¼ 107,9 7,32 kg/m 7,50 kg/m 8,24 kg/m 8,69 kg/m 9,15 kg/m 10,07 kg/m 10,52 kg/m Kaynak : TMMOB Maden Mühendisleri Odası, Ankara,

29 Delik Çapı (R) Patlatılacak kaya yapılarının içerisine patlayıcı madde yerleştirmenin en verimli yolu kaya yapılarına delik delmektir. Delinecek deliklerinin çaplarının seçimini patlatılacak kayacın özellikleri, patlatma sonrası istenen parça boyutu, basamak yüksekliği ve delme maliyeti etkiler. Genelde açık işletmelerde delik çapları 50 mm ile 450 mm arasında değişir. Delme-patlatma dizaynında delik çapı 3 ½ inç (88,9 mm) alınmıştır. Şarj Konsantrasyonu (Lb) Şarj konsantrasyonu (Lb), yukarıdaki Şarj Yoğunluğu tablosundan 88,9 mm delik çapı ve 0,82 gr/cm 3 patlayıcı madde yoğunluğuna göre 5,09 kg/m olarak seçilmiştir. Dilim Kalınlığı (Bmax) Dilim kalınlığı, delik merkezinden aynaya olan en kısa mesafedir. Dilim kalınlığı küçük seçilirse, basınç çatlakları aynaya kadar ulaşır ve gazlar bu çatlaklardan sızar, dolayısıyla enerjilerini tam kullanamazlar. Dilim kalınlığı büyük seçildiğinde ise, patlayıcı maddenin hareket ettirmesi gereken kütle daha büyüktür. Bu durumda kırılma yetersiz olacağı gibi, enerji dalgası geriye etki ederek aynanın düzensiz olmasına neden olacaktır. Dilim Kalınlığı (Bmax) = 2 m olarak alınmıştır. Delikler Arası Mesafe (B) Delikler arası mesafe aynaya paralel bir hat üzerindeki iki delik arasındaki uzaklıktır. Delikler arası mesafe Bmax değerinin 1-1,5 katı olarak alınır. (Kaynak: Açık İşletmelerde Delme-Patlatma; A.Konuk, R.M.Göktan, O.Patir, A.Ü. Müh. Mim. Fak. Yayınları, No:102) Delikler Arası Mesafe (B) = 1,5 x Bmax = 1,5 x 2 = 3 m Basamak Yüksekliği (K) Basamak yüksekliği işletmenin çalışma yaptığı projelendirilmiş olan ayna yüksekliğidir. Basamak yüksekliği tespit edilirken çalışan makinelerin özelliklerine, delik delme makinesinin özelliklerine, patlatma sonrası oluşacak malzemenin kullanım alanına dikkat edilmelidir. Patlatma için delik delen delici makinelere optimum verimle çalıştıkları bir derinlik önerilir. Bu derinlik gereğinden kısa tutulduğunda delici makinelerden tam verim alınmamış olur. Deliğin fazla derin olması halinde delme hızının düşmesi, delgi ve patlayıcı madde doldurma hatalarında artış olur. 17

30 Normal patlatmalarda kural olarak basamak ayna yüksekliğinin dilim kalınlığının en az 2,5, en fazla 6 katı alınması doğru bir seçimdir. 6 x B max K 2,5 x B max olmalıdır. 6 x 2 m K 2,5 x 2 m 12 m K 5 m Basamak yüksekliğinin 5 m ile 12 m arasında olması gerekmektedir. Bu doğrultuda basamak yüksekliği 10 m olarak seçilmiştir. Delik Taban Payı (u) Basamaklara delinen delikler tam basamak yüksekliğinde delinirse kırılmanın tam 90 derece olmaması nedeni ile tabanda tırnak denilen sert bir kısım kalacaktır. Bu ise yükleyici ve kazıcı makineler için istenmeyen bir olaydır. Bu nedenle delikler, aynayı tam tabandan kesecek gibi biraz derin delinir. Bu fazlalığa da taban payı denir. Uygulamalarda delik boyunun, basamak yüksekliğinin % 10 fazlası kadar olması gerektiği saptanmıştır. Delik Taban Payı (u) = Basamak Yüksekliği (K) x 0,1 Delik Taban Payı (u) = 10 m x 0,1 = 1 m Delik Yüksekliği (H) Toplam delik derinliği basamak yüksekliği ile dip delginin toplamıdır. Basamak patlatmalarında mutlaka uygulanmalıdır. Delik Boyu (H) = Basamak Yüksekliği (K) + Delik Taban Payı (u) Delik Boyu (H) = 10 m + 1 m = 11 m Sıkılama (h 0 ) Delik içerisine patlayıcı konulduktan sonra kalan üst bölümün delikten çıkan malzeme veya özel tıkaç malzemeleri ile (belirli boyutlarda kırılmış mıcır) kapatılması işlemine sıkılama denir. Sıkılama işlemi, patlayıcının enerjisini kayaya yönlendirmek için uygulanan bir işlemdir. İyi bir şekilde yapılmış sıkılama ile patlatma verimliliği artar. Küçük sıkılama, gazların kaçmasına, kaya fırlamalarına, hava şokuna ve patlamanın veriminin düşmesine neden olur. Büyük sıkılama ise kolon şarjının üzerindeki kayanın zayıf parçalanmasına yol açar. Sıkılama kadar sıkılama mesafesi de önemlidir. Sıkılama mesafesi delik içerisinde patlayıcı madde konmayan kısımdır. Uygulamalarda en yaygın sıkılama mesafesi yük miktarı kadardır. Delik boyunun 1/3 ü kadarı sıkılama mesafesi olarak alınır. Uygun alınan 18

31 sıkılama mesafesi daha düşük hava şoklarının oluşmasına, yüksek verime ve daha emniyetli bir çalışma ortamının oluşmasına sebep olur. h0= H x 1/3 h0= 11 m x 1/3= 3,67 m Şarj Boyu (Dy) Pratik olarak hesaplamalarda aşağıdaki formül kullanılır. Dy= 1,45 x Lb Dy= 1,45 x 5,09 = 7,38 m Delik Düzeni Uygulamada delikler genellikle sıralı (kare), şeş-beş ve İsveç düzeninde delinmektedir. Patlatma işlemi için 88,9 mm çap ve 11 m boyunda delikler açılacaktır. İki delik arası mesafe 3 m, delik sırası aralarındaki mesafe 2 m olacak şekilde delikler delinecektir. 3 m 2 m 2 m Ateşleme Yönü Elektrikli Kapsül Şekil 7. Şeş-Beş Delik Dizaynı 19

32 Bir Delikten Alınacak Malzeme Miktarı (V) V = Bmax x B x K =2 m x 3 m x 10 m V = 60 m 3 Kütlesel Miktar = 60 m 3 x 2,5 ton/m 3 = 150 ton Yıllık Üretim İçin Delinecek Toplam Delik Sayısı (D Yıllık ) Proje alanı jeolojik yapısından dolayı şimdiye kadar patlatma yapılmadan ekskavatör ile sökme işlemi yapılmıştır. Ancak sert kayaçlara rastlanma ihtimaline karşı patlatma kullanımı söz konusu olabilecektir. Bu kapsamda patlatma hesabı yapılırken üretimin tamamında patlatma yapılacağı kabul edilerek hesaplamalar yapılmıştır. Üretim miktarı ton/yıl dır. Yoğunluk 2,5 ton/m 3 alınırsa m 3 /yıl olacaktır. D Yıllık = m 3 /yıl / 60 m³/delik D Yıllık = delik /yıl Bir patlatmada D = 132 delik patlatılması planlanmaktadır. Bu kapsamda yukarıda verilmiş olan patlatma dizaynına göre delik/yıl / 132 delik/patlatma 96 patlatma/yıl olacaktır. 96 patlatma/yıl / 12 ay/yıl = 8 patlatma/ay olacaktır. Patlatma dizaynına göre yıllık kapasitenin sağlanması için ayda 8 patlatma yapılması ve bir patlatmada 132 delik patlatılması planlanmaktadır. Kullanılan Patlayıcı Maddenin Cinsi ve Miktarı Mutlaka delik yapısına ve kayacın cinsine uygun bir patlayıcı seçilmelidir. Delik içerisinde su varsa uygulamada suya dayanıklı bir patlayıcı seçilmeli. Daha iyi bir taban kesmesi ve daha iyi kazı yükleme verimi sağlamak için tabanda kayaç yapısına da uygun olarak daha güçlü patlayıcı madde kullanılmalıdır. Bir delik için ve bir patlatma için gerekli anfo miktarı, dinamit miktarı ve kapsül miktarları aşağıda verilmiştir. Bir Delik için Patlayıcı Miktarları Anfo Hacmi (g) = Dy x [π x (R/2) 2 ] x q Dy = Şarj Boyu (7,38 m) R = Delik Çapı (88,9 mm) q = Anfo Yoğunluğu (0,82 g/cm 3 ) Anfo Miktarı = 738 cm x [3,14 x (8,89 / 2) 2 ] x 0,82 g/cm 3 = ,29 g / 1000 g/kg = 37,56 kg Dinamit Miktarı Kapsül Miktarı Toplam Patlayıcı = 0,625 kg = 2 adet = 38,19 kg 20

33 Bir Patlatma için Patlayıcı Miktarları Bir patlatmada 5 sıra yapılması planlanmıştır. Bu durumda 3 sırada 26 delik ve 2 sırada 27 delik olacaktır. Bu durumda 75 (3x25) delik arası ve 52 (2x26) delik arası, toplam 127 delik arası olacaktır. Sıralar arasında 4 elektriksiz kapsül kullanılacaktır. Delikler arasında kullanılacak elektriksiz kapsül miktarı; 127 delik arası x 2 kapsül/delik arası = 254 kapsül Delikler arasında ve sıralar arasında kullanılacak toplam kapsül sayısı = 258 kapsül olacaktır. Bu durumda bir patlatmada 258 adet elektriksiz kapsül kullanılacaktır. Patlatma esnasında fırlayan taş parçalarının elektriksiz kapsüllere zarar vermesi gibi ihtimallere karşı her sıra için ayrı elektrikli kapsül kullanılması planlanmaktadır. Bu durumda 5 sıra için 5 adet elektrikli kapsül kullanılacaktır. Bir patlatma için gerekli miktarlar aşağıda verilmiştir. Dinamit Elektriksiz Kapsül Elektrikli Kapsül Anfo Toplam Patlayıcı = 132 delik x 0,625 kg/delik = 82,5 kg = 258 adet = 5 adet = 132 delik x 37,56 kg/delik = 4.957,92 kg = 132 delik x 38,19 kg/delik = 5.041,08 kg Tablo 12. Patlatma Dizayn Parametreleri PARAMETRELER Talep edilen Birim Formasyon Kayaç Yoğunluğu 2,5 kg/m³ Yıllık Çalışma Süreleri 312 gün/yıl Yıllık Üretim Miktarı ton/yıl Aylık Üretim Miktarı ,33 ton/ay Aylık Üretim Miktarı 29230,77 m³/ay Günlük Üretim Miktarı 6089,74 ton/gün Günlük Üretim Miktarı 1826,92 m³/gün Kaç günde bir patlatma yapacağı 3 gün Aylık Patlatma Sayısı 8 adet Yıllık Patlatma Sayısı 96 adet Delik Paterni Delik Çapı 88,9 mm Delik Eğimi 90 o Basamak Boyu 10 m Dip Delgi 1 m Delik Boyu 11 m Sıkılama Boyu 3,67 m Yük Mesafesi 2 m Delikler Arası Mesafe 3 m Bir delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri 25/500 ms Sıralar Arası Gecikme Süresi 42 ms Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim 60 m³ Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim 150 ton 21

34 Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları Ana Şarj (ANFO) Miktarı 37,56 kg Yemleyici (Dinamit) Miktarı 0,625 kg Elektriksiz Kapsül Miktarı 2 adet Bir delikteki toplam patlayıcı madde miktarı 38,19 kg Birim Tüketimler ANFO 0,6260 kg/m³ Yemleyici (Dinamit) 0,0104 kg/m³ Elektriksiz Kapsül 0,0333 ad/m³ Elektrikli Kapsül 0,0833 ad/m³ Sıralar Arası Gecikme Kapsülü - ad/m³ Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için) - m/m³ Delgi 0,1833 m/m³ Bir Atımdaki Tüketimler Bir atımdaki üretim 7920 m³/atım ANFO 4957,92 kg/atım Dinamit 82,5 kg/atım Elektriksiz Kapsül 258 adet/atım Elektrikli Kapsül 5 adet/atım Sıralar Arası Gecikme Kapsülü 4 adet/atım Fitil (sadece ön kesme uygulamaları için) - m/atım Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı Delik Sayısı 132 adet/atım Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarları ANFO ,32 kg/yıl Dinamit 7920 kg/yıl Elektriksiz Kapsül adet/yıl Elektrikli Kapsül 480 adet/yıl Sıralar Arası Gecikme Kapsülü 384 adet/yıl Fitil sadece Ön kesme uygulamaları için - m/yıl Üretim Miktarları Ocak alanında yıllık ton/yıl tüvenan kalker üretimi planlanmaktadır. Üretilecek bu tüvenan kalkerin tamamı kırma eleme tesisinde işlenecektir. Kırma eleme tesisinin kapasitesi ton/yıl olacaktır. Tablo 13. Mevcut Üretim Kapasiteleri Birim Yıllık (12 Ay) Aylık (25 gün) Günlük (8 saat) Ocak Üretim Kapasitesi ton ,33 933,33 m ,33 373,33 Kırma Eleme Tesisi Üretim Kapasitesi ton m Kalker yoğunluğu 2,5 ton/m 3 alınmıştır. 22

35 Tablo 14. Planlanan Üretim Kapasiteleri Birim Yıllık (12 Ay) Aylık (26 gün) Günlük (16 saat) Ocak Üretim Kapasitesi ton , ,74 m , ,90 Kırma Eleme Tesisi Üretim Kapasitesi ton , ,74 m , ,90 Kalker yoğunluğu 2,5 ton/m 3 alınmıştır. 23

36 İş Akım Şeması Bitkisel Toprağın Sıyrılıp Alınması ve Depolanması Toz - Sökülmesi - Kamyona yüklenmesi - Taşınması - Boşaltılması - Depolanması Gürültü Üretim Çalışmaları Toz - Delme-patlatma - Kalkerin yerinden sökülmesi - Kalkerin yüklenmesi - Kalkerin taşınması - Kalkerin konkasör tesisinde işlenmesi Gürültü Satış Şekil 8. Kalker Üretimi İş Akım Şeması 24

37 Ocaklardan Gelen Kalker Bunkere Boşaltma Primer (Çeneli) Kırıcı Sekonder (Darbeli) Kırıcı Elek 22 mm lik 15 mm lik 6 mm lik Satış Şekil 9. Kırma Eleme Tesisi İş Akım Şeması 25

38 Çalışacak Personel Sayısı Faaliyet sırasında çalıştırılacak personel sayısı ve nitelikleri aşağıda verilmiştir. İşletmenin ileriki dönemlerde göstereceği verime bağlı olarak çalışacak personel sayısında artmalar olabilecektir. Mevcut çalışma süresi yılda 12 ay, ayda 25 gün ve 1 vardiya olarak günde 8 saattir. Çalışılması planlanan süre; yılda 12 ay, ayda 26 gün ve 2 vardiya olarak günde 16 saat olacaktır. Personel Tablo 15. Faaliyet Sırasında Çalıştırılacak Personel Sayısı ve Nitelikleri Sayı Maden Mühendisi 1 Operatör 6 İşçi 15 Şoför 11 Bekçi 2 Aşçı 2 Toplam 37 kişi Proje kapsamında çalıştırılacak personel düzenli aralıklarla sağlık taramasından geçirileceğini ve çalışanlara her türlü kişisel korunma amaçlı maske, eldiven, baret gibi malzemelerin temin edileceğini taahhüt ederiz. Çalışacak personelin kullanacağı içme-kullanma suyunun kalitesinin tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( , tarih ve sayılı değişiklikler) e uygun olacağını taahhüt ederiz Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri Proje kapsamında kullanılacak araç ve ekipman aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 16. Kullanılacak Araç ve Ekipman Listesi Kullanılacak Makine Ekipman Adet Wagon-Drill 1 Ekskavatör 3 Yükleyici 3 Kamyon 10 Arazöz 1 Kırma Eleme Tesisi 1 26

39 Kullanılacak araçlardan Wagon-Drill, Ekskavatör, Yükleyici, Kamyon ve Arazöz için yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Kırma Eleme Tesisi elektrik enerjisi ile çalışacaktır Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşımaları ve Depolanmaları, Üretim sırasında tehlikeli, toksik, parlayıcı ve patlayıcı maddelerin kullanımı patlatma sırasında olacaktır. Patlatma için patlayıcı madde olarak ANFO kullanılacaktır. Patlayıcı maddeler saha içerisinde depolanmayacak, yalnızca patlatma yapılacak günlerde gereken miktarda temin edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı, 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin tüzük e uygun olarak yapılacaktır. Tehlikeli madde sınıfına giren malzemelerin taşınması esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Karayolu İle Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır Proje Kapsamındaki Ulaştırma Altyapısı Planı (Ulaştırma güzergahı, güzergah yollarının mevcut durumu ve kapasitesi, hangi amaçlar için kullanıldığı, mevcut trafik yoğunluğu, yerleşim yerlerine göre konumu, yapılması düşünülen tamir, bakım ve iyileştirme çalışmaları vb.) Proje alanı içerisinde ulaşımı sağlayacak toprak yollar bulunmaktadır. Proje alanı içerisindeki nakliye işlemleri bu yollar kullanılacaktır. ÇED sürecinin olumlu tamamlanmasından sonra mevcut toprak yollarda düzenleme çalışmaları yapılacaktır. Proje kapsamında mevcutta kullanılan Camili Köyü nden geçmektedir. Nakliye yolu ile ilgili halkın görüşleri dikkate alınarak alternatif nakliye yolu belirlenmiştir. Mevcut kullanılan ve alternatif nakliye yolu aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Mevcutta kullanılan nakliye yolunun yerleşim birimlerine mesafeleri aşağıda verilmiştir. Mevcutta kullanılan nakliye yolu; - Camili Köyü nün içerisinden, - Yeşilova Köyü nün yaklaşık 1,2 km doğusundan, - Dikilitaş Köyü içerisinden geçmektedir. Alternatif olarak belirlenen nakliye yolu ise Camili Köyü nden önce ayrılıp Camili Köyü nden sonra Dikilitaş Köyü nden önce mevcutta kullanılan yolla birleşmektedir. Alternatif nakliye yolu; - Camili Köyü nün yaklaşık 400 m batısından, - Yeşilova Köyü nün yaklaşık 900 m güneydoğusundan, - Dikilitaş Köyü nün içerisinden geçmektedir. 27

40 Ayrıca mevcutta kullanılan yolu diğer maden firmaları da nakliye yolu olarak kullanmaktadır. Alternatif Nakliye Yolu Mevcut Nakliye Yolu Şekil 10. Nakliye Güzergahını Gösterir Uydu Görüntüsü Nakliye yol güzergâhı üzerinden bulunan belde halkını mağdur etmemek için, alt yapı, can ve mal güvenliği sağlanacaktır. Proje alanından nakliye esnasında; 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin 100. maddesine göre hız sınırına, 128. maddesine göre araçların boyut ve ağırlıklarına ve 134. maddesine göre araçların yükleme kurallarına uyulacaktır. Patlatmalar esnasında ve cevherin taşınması esnasında yollara zarar verilmeyecektir. Bölgede İl Özel İdaresi tarafından inşa edilmiş altyapı ve yollara tesisin İnşaası ve işletilmesi esnasında verilecek zararlar faaliyet sahibi firma tarafından karşılanacaktır. Patlayıcı olarak kullanılacak malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli maddelerin Karayolu İle Taşınması Hakkında Yönetmelik ilgili hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet kapsamında kurulacak tüm tesislere ve yapılara ilişkin yer planlamasında Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'ne göre gerekli izinler alınacaktır. Faaliyet süresince yola giriş ve çıkışlarda trafik güvenliği açısından her türlü önlem faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Karayolları Genel Müdürlüğü nün 2012 yılı için hazırlamış olduğu Trafik Hacim Haritası na göre proje kapsamında kullanılacak nakliye yolu için trafik hacim verisi olmadığı için trafik yoğunluğu bakımından incelenememiştir. Bölgenin trafik hacim haritası aşağıdaki şekilde verilmiştir. 28

41 Otomobil Orta Yüklü Ticari Taşıt Otobüs Kamyon Kamyon+Römork, Çekici+Yarı Römork Toplam Proje Alanı Şekil 11. Bölge Trafik Hacim Haritası (Kaynak : tetr/traf k/traf khac mhar tas.aspx, 2012) 29

42 BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI 3.1. Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri Ekonomik Özellikleri (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) Mersin İli, Akdeniz İlçesi, Camili Köyü civarında bulunan sicil nolu sahada ve saha üzerinde bulunan kırma eleme tesisinde kapasite artışı planlanmaktadır. Proje alanının içerisinde bulunduğu Akdeniz İlçesinde; Mersin Serbest Bölgesi, Mersin Tarsus Organize Sanayi Bölgesi, Mersin Uluslararası Limanı gibi önemli bölgeler bulunmaktadır. Mersin Serbest Bölgesi Türkiye nin ilk serbest bölgesi olarak 1988 yılında faaliyete başlamıştır. Halen serbest bölge bünyesinde 328 yerli, 84 yabancı firma olmak üzere 412 firma faaliyet göstermekte olup, bu firmalarda yaklaşık kişi istihdam edilmekte ve 158 ülke ile 682 değişik malın ticareti yapılmaktadır. Serbest bölgede 2011 yılı sonu itibarıyla 3,7 milyar dolarlık ticaret hacmi gerçekleştirilmiştir. Mersin Serbest Bölgesi limanında 2011 yılı sonu itibarıyla ton mal işlem görmüştür. Mersin Tarsus Organize Sanayi Bölgesi Mersin Tarsus Organize Sanayi Bölgesi, Türkiye deki 261 Organize Sanayi Bölgesi nden biridir da Bakanlar Kurulu kararıyla kurulmuştur de 380 ha. lık alan üzerinde faaliyet göstermeye başlamıştır. MTOSB Tarsus tan 12 km., Mersin den 24 km. uzaklıktadır. Mersin Limanı ve Serbest Bölge ye olan uzaklığı ise 22 km.dir. 157 sanayi parseli üzerinde 134 işletme yer almaktadır. Bu işletmelerden 108 üretim, 16 inşaat, 3 firma proje aşamasında olup, 7 firmada üretimini durdurmuştur. Bölgede ağırlıklı sektör olarak; Demir ve Çelik sanayi, Gıda Sanayi, Plastik Sanayi, Kimya Sanayi, Makine Sanayi ve Cam Sanayi bulunmaktadır. Mersin Tarsus OSB nin 3 km batısında yer alan Gelişme Alanı limana ve serbest bölgeye yakın olması itibariyle sanayiciye büyük avantaj sağlayacaktır. MTOSB Gelişme alanını 278 hektar arazide 5000 m 2 ile m 2 arasında bulunan 43 adet sanayi parseli bulunmakta olup tüm parsel tahsisleri tamamlanmıştır Gelişme alanında 43 sanayi parseli ve 33 firma bulunmakta olup 2 firma üretim, 10 firma inşaat ve diğer firmalar proje aşamasındadır. Bölgede sektör olarak; Demir ve Çelik sanayi, Gıda Sanayi, Plastik Sanayi, Makine Sanayi ve Çimento ve Yapı Malzemeleri Sanayi bulunmaktadır. 30

43 Tarsus Kazanlı Kültür ve Turizm Koruma Ve Gelişim Bölgesi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 97/9985 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Mersin -Tarsus Kıyı Kesimi Turizm Merkezi adı ile ilan edilmiş, tarihli Resmi Gazete de yayımlanan 2004/8321 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Mersin-Tarsus Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi olarak yürürlüğe girmiştir. Toplam alanı ha. dır. Bunun ha ı orman, 246 ha ı hazine, 603 ha ı şahıs arazisidir. Bu alan üzerinde Yatırımcı firmalara 4 adet 4 yıldızlı otel, 1 adet 5 yıldızlı otel, 2 adet 4 yıldızlı tatil köyü, 3 adet 5 yıldızlı tatil köyü, 1 adet Kongre ve sergi merkezi, 1 adet günübirlik tesis ve 2 adet golf tesisi için yer tahsisi yapılmıştır. Mersin Uluslararası Limanı Mersin Uluslararası Limanı; coğrafi konumu, kapasitesi, geniş hinterlandının yanı sıra yurtiçi ve yurtdışına olan bağlantı kolaylığının sağladığı avantajlarla, yalnız Türkiye nin değil aynı zamanda Ortadoğu ve Akdeniz in en önemli limanı konumundadır. Mersin Uluslararası Limanı, serbest bölgesi, demiryolu ulaşımı, 69 km mesafedeki Adana Şakir Paşa Havalimanı ile lojistik faaliyetler için bütün imkanlara sahiptir. Mersin Limanı Türkiye nin en büyük geri sahasına sahip olan limanıdır. İç Anadolu, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin (Ankara, Konya, Kayseri, Kahramanmaraş, Gaziantep ve Elazığ) ithalat / ihracat kapısı olmasının yanında Orta Doğu ülkelerinin transit merkezidir. Yurt içine ve Ortadoğu ülkelerine kara, hava ve demiryolları ile Mersin Limanı; Avrupa Birliği nin döneminde ulaşım ağı projelerinin en önemli ayağı olan Deniz Otobanları Projesi ne Türkiye den dahil edilen iki limandan bir tanesidir. Ankara, Konya, Kayseri, Kahramanmaraş, Gaziantep, Elazığ ve diğer sanayi şehirlerine ve uluslararası tren istasyonlarına bağlantılıdır. Ayrıca liman sahası içerisinde 2 km uzunluğunda konteyner taşımacılığını sağlayacak 4 hatlı demiryolu terminali mevcuttur. Konteyner yük miktarıyla Akdeniz Limanları arasında 5. Türkiye nin 2. büyük limanıdır. Toplam yük miktarıyla ise Türkiye nin birinci limanıdır. Ayrıca ilçede küçük ölçekli 2 adet sanayi sitesi olup; Mersin Sanayi Sitesinde 704, Tırmıl Sanayi Sitesinde 433 işyeri bulunmaktadır. 31

44 Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı) Yöre nüfusu aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 17. Mersin ve Akdeniz Nüfusu İl/İlçe Merkezi Belde/Köy Toplam Merkezler Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Mersin Akdeniz TÜİK - Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları (2012 Yılı) Tablo 18. Proje Alanı Yöresinin Nüfusu Merkezler Toplam Erkek Kadın Toplam Camili Köyü Yeşilova Köyü TÜİK - Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları (2012 Yılı) Yöre nüfusunun yaş sınıflarına göre dağılımı aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 19. Proje Alanı Yöresinin Yaş Sınıflarına Göre Nüfus Dağılımı Yaş Sınıfları Mersin Akdeniz Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜİK - Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları (2012 Yılı) 32

45 Mersin ilinin nüfusunda 2011 yılına göre %0,9 oranında artış olmuştur. Akdeniz ilçesinde %0,15 oranında artış olmuştur. Camili köyü nüfusunda 2011 yılına göre %0,97 oranında artış olmuştur. Mersin ilinin TÜİK 2012 yılı adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçlarına göre aldığı göç ve verdiği göç kişidir yılına göre aldığı göç ve verdiği göç kişidir yılına göre aldığı göçlerde azalma, verdiği göçlerde artış olmuştur Sağlık (Bölgedeki mevcut endemik hastalıklar) Bölgede mevcut bir endemik hastalık tespit edilmemiştir İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Faaliyetler Proje kapsamında insan ve çevre açısından riskli ve tehlikeli faaliyetler; patlatma, kullanılacak araç ve ekipmandan kaynaklanacak kazalar, kaya düşmesi ve toprak kaymasıdır. Tehlikeli ve riskli faaliyetleri önlemek veya en aza indirgemek için alınacak önlemler Bölüm 5.7 de detaylandırılmıştır. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır. Bu aşamada sağlık koruma bandı belirlenecektir. İnceleme kurulu tarafından belirlenecek sağlık koruma bandı mesafelerine uyulacak ve tesis işletmeye açılmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Ayrıca insan sağlığı açısından herhangi bir risk oluşmaması için görevli olmayan kişilerin ocak alanı içerisinde bulunmasına izin verilmeyecek ve bu konuda işçiler uyarılacaktır. Bu amaçla proje alanı içinde uyarıcı levhalar asılacaktır. Aynı zamanda faaliyet alanı beton poligon taşlarla belirlenecektir Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri Proje kapsamında 37 kişinin istihdam edilmesi planlanmaktadır. İşgücü gereksinimi proje sahasına yakın yerleşim birimlerinde yaşayan kişilerden sağlanacaktır. Bölge açısından iş imkânı doğacaktır Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri) Camili Köyü nde ilköğretim okulu bulunmaktadır. Sağlık evi ve sağlık ocağı bulunmamaktadır. Yeşilova Köyü nde de sağlık evi ve sağlık ocağı bulunmamaktadır. İlköğretim okulu ise bulunmamaktadır ve taşımalı eğitim yapılmaktadır. Proje alanı Mersin merkezine yakın olmasından dolayı sağlık hizmetleri ve kültürel hizmetler merkezden karşılanmaktadır. 33

46 Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları Çalışan personel ihtiyaçlarını mevcutta şantiye alanında bulunan sosyal tesiste karşılayacaktır. Proje alanında içme suyu ve kanalizasyon şebekesi bulunmamaktadır. Personel için gerekli olan içme suyu damacanalarla sağlanacak, kullanma suyu ise firmaya ait tesiste mevcutta bulunan kuyudan karşılanacaktır. Kuyu ile ilgili Yeraltısuyu Kullanma Belgesi Ek-6 de verilmiştir. Evsel nitelikli atıksular fosseptikte biriktirilecektir. Fosseptik dolduğunda, Mersin Büyükşehir Belediyesi'nden getirtilecek vidanjörle kuyu boşaltılacaktır. Fosseptik çekimi ile ilgili alınan yazı Ek-21 da sunulmuştur. Isınma ihtiyacı klimalar ile sağlanacaktır Projenin Fayda-Maliyet Analizi Proje yatırımları, ruhsat sahibinin öz kaynaklarından karşılanacaktır. İlk yatırım maliyeti, yıllık işletme maliyeti ve yıllık işletme kârı aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 20. İlk Yatırım Maliyeti Yatırım Maliyet (TL) Ruhsat İçin Müracaat Projelendirme Gideri İnşaat İşleri Toplamı Ulaştırma Yatırımları Ana Makine Donatım Yatırımları Montaj Gideri Arazi Düzenleme Giderleri Genel Giderler Beklenmeyen Yatırım Giderleri İşletmeye Alma Giderleri Toplam

47 Tablo 21. Yıllık İşletme Maliyeti Gider Kalemleri Tutar (TL) Yıllık Harçlar Patlayıcı Madde Giderleri İşçilik Personel Gideri Delici Uç Tij Gideri Akaryakıt Yağ Filtre Gideri Bakım Onarım Gideri Lastik Gideri Enerji Gideri Genel Giderler Beklenmeyen Giderler Amortismanlar Toplam Üretilecek kalkerin 5 TL/ton fiyata satışı yapıldığı kabul edilirse; ton x 5 TL/ton = TL gelir elde edilecektir. Tablo 22. Yıllık İşletme Kârı Kalemler Tutar (TL) A Proje Geliri B Proje Gideri C Gayrisafi Kâr (A B) D Devlet Hakkı (A x 0,04) E Ek Devlet Hakkı (A x 0,012) F Toplam Devlet Hakkı (D + E) G Kurum Vergisi (C x 0,3) 756 H Kullanılabilir Kâr (C F G) Proje kapsamında toplam ton kalker çıkarılacaktır. Çıkarılan kalkerin tamamı kırma eleme tesisinde işlenecektir. Yılda TL gelir sağlanacaktır. Yılda giderler toplamı TL dir. Projenin yıllık net kârı TL olacaktır. Proje gelirinin %5,2 si Devlet Hakkı olarak ülke ekonomisine gelir sağlayacaktır. Üretim çalışmaları sırasında birçok gider kalemi açığa çıkacaktır. Bu gider kalemleri; yapılacak olan yeni yatırımlar, çalıştırılacak personel, inşaat giderleri, ulaştırma giderleri vb. olacaktır. Sonuçta gerek yöre halkının istihdam edinmelerini gerekse ülke ekonomisinin kalkınmasında küçük de olsa bir paya sahip olacaktır. Üretim gerçekleşmesi için ihtiyaç duyulan ara elemanlar olarak; yakıt, gıda maddeleri, makine ve ekipmanlar, bu elemanların üretildiği sektörlere dönük olumlu etkiler açığa çıkacaktır. 35

48 Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Proje kapsamında etkilenecek yerleşim yerleri Bölüm 2.2. de ayrıntılı olarak verilmiştir. Proje alanına en yakın yerleşim birimi Camili Köyü dür. En yakın ev ise proje alanının güneyinde yaklaşık 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait evdir. Proje etki alanı, projeden kaynaklanması beklenen toz emisyonu, gürültü ve titreşimin en yakın yerleşim yeri olan 2000 m mesafedeki Camili Köyü ve en yakın ev olan 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait ev yönündeki değerlerin ilgili yönetmelikler kapsamında değerlendirilmesi yapılacaktır Projenin Ekonomik Ömrü Çalışma yapılacak kalker ruhsat sahasının rezerv bilgileri aşağıda verilmiştir. Tahmini rezerv miktarı hesaplanırken ÇED talep edilen alanının tamamında çalışma yapılacağı kabul edilmiştir. Tahmini Rezerv : Alan (m 2 ) x Kalınlık (m) x Yoğunluk (ton/m 3 ) : m 2 x 60 m x 2,5 ton/m 3 : ton Görünür Rezerv Proje Ömrü : tahmini rezerv x düzeltme faktörü : ton x 0,75 : ton : ton / ton/yıl = 35,67 yıl tahmin edilmektedir. Proje ömrü 36 yıl öngörülmekte olup, ocak alanındaki rezerve ve ihtiyaç duyulan mıcıra bağlı olarak değişebilecektir. 36

49 Zamanlama Tablosu Kalker madeni işletmesi ile ilgili olarak ÇED Başvuru Dosyası 2012 yılı Kasım ayında hazırlanarak Aralık ayında bakanlığa müracaat edilmiştir. Tahmini olarak Nisan 2014 tarihinde ÇED Olumlu Belgesi alınması durumunda mevzuata göre gerekli izinler alındıktan sonra üretim faaliyetlerine başlanacaktır. Süreçler Tablo 23. Zamanlama Tablosu ÇED Başvuru Dosyasının Hazırlanması ve Sunulması Halkın Katılımı Toplantısı Komisyonun Kapsam ve Özel Format Belirlemesi ÇED Raporunun Hazırlanması İDK Toplantısı ÇED Sürecinin Tamamlanması Gerekli İzinlerin Alınması Üretime Geçiş Diğer Hususlar Bu bölümde yukarıda açıklananlar dışında belirtilmesi gereken başka bir husus bulunmamaktadır. 37

50 BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından; Mersin İli, Akdeniz İlçesi, Camili Köyü civarında bulunan sicil nolu sahada ve saha üzerinde bulunan kırma eleme tesisinde kapasite artışı planlanmaktadır. Toplam alanı 90,82 hektar olan sicil nolu sahanın 23,0775 hektarlık kısmına Kalker ocağı için 05/05/2006 tarihinde ÇED Gerekli Değildir Belgesi ve yine ocak sahasının 1,85 hektarlık kısmına tarihinde Kapasite artışı için ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır sicil nolu 90,82 hektarlık sahanın 44,95 hektarlık kısmına ÇED talep edilerek alan genişletmesi planlanmaktadır. Ruhsat alanı içerisinde bulunan firmaya ait olmayan parseller (1171, 1172, 2B v.b.) ÇED alanı dışında bırakılmıştır. Proje alanı içerisinde ve etrafında bulunan tapulu araziler aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. 1117, 1166, 1167, 1168, 1169 ve 1170 nolu parseller firmaya aittir. Bu parsellerin tapuları Ek-2 de verilmiştir. Şekil 12. Kadastro Haritası 38

51 1167 nolu parsel üzerinde şantiye alanı bulunmaktadır nolu parsel üzerinde kırma-eleme tesisi bulunmaktadır. Ayrıca kırma eleme tesisinde kapasite artışı yapılarak 1168 nolu parselin tamamı kullanılacaktır. Proje alanının doğusunda Yelmad Madencilik tarafından işletilen kalker ocağı, güneyinde Çimsa tarafından işletilen kil ocağı bulunmaktadır. ÇED talep edilen alanın bir kısmının ÇİMSA Çimento San. A.Ş. ye ait S:74695 ruhsat nolu I-b grubu Çimento kili ruhsat dahilindedir. Ancak işletme izin alanı ÇED talep edilen alan dışındadır ve ruhsat grupları farklı olduğu için Maden kanununca bir sakınca görülmemiştir. S:74695 ruhsat nolu saha ve işletme izin alanını gösterir harita aşağıdaki şekilde verilmiştir. Şekil 13. S:74695 Ruhsat Nolu Saha Gösterir Harita 39

52 Tarım ve Hayvancılık Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Tarımsal arazilerin büyük bir çoğunluğu ovada bulunduğu için verimli ve sulanabilir özelliğinden dolayı iklim özelliklerinin de uygun olması nedeni ile polikültür bir tarım gerçekleştirilmektedir. Tablo 24. Mersin İli Tarım Alanlarının Kullanılış Amaçlarına Göre Dağılımı İlçeler Toplam (dekar) Tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin ekilen alanı (dekar) Nadas alanı (dekar) Sebze bahçeleri alanı (dekar) Meyveler, içecek ve baharat bitkilerinin alanı (dekar) Süs Bitkileri Alanı (Dekar) Anamur , , , , ,00 0 Aydıncık , , , , ,00 0 Bozyazı , , , , ,00 0 Çamlıyayla , , , , ,00 0 Erdemlı , , , , ,00 39,3 Gülnar , , , ,00 0 Mut , , , , ,00 0 Silifke , , , , ,00 0 Tarsus , , , , Akdeniz , , , ,00 42 Mezitli , , , , ,00 60,57 Toroslar , , , , ,00 0 Yenişehir , , , ,00 0 TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri Veri Tabanı (2012 Yılı) Bölge Tablo 25. Tarım Alanları ve Kullanış Amaçlarına Göre Dağımı Toplam Alan(dekar) Tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin ekilen alanı (dekar) Nadas alanı (dekar) Sebze bahçeleri alanı (dekar) Meyveler, içecek ve baharat bitkilerinin alanı (dekar) Süs Bitkileri Alanı (Dekar) Türkiye , , , , , ,42 Mersin , , , , ,00 382,00 Toroslar , , , , ,00 0 TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri Veri Tabanı (2012 Yılı) 40

53 Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Grup adı Saman ve Ot Tahıllar Ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları aşağıda verilmiştir. Tablo 26. Toroslar İlçesi Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünler Üretim Miktarları Patates-Kuru Baklagiller- Yenilebilir Kök Ve Yumrular Ürün adı TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri Veri Tabanı (2012 Yılı) Ekilen alan (dekar) Hasat edilen alan (dekar) Üretim (ton) Verim (kg/da) Fiğ (Yeşil Ot) Korunga (Yeşil Ot) Hayvan Pancarı Buğday (Diğer) Mısır (Dane) Arpa (Diğer) Çavdar Nohut Fasulye (Kuru) Mercimek (Yeşil) Tablo 27. Toroslar İlçesi Sebze Üretim Miktarları Grup adı Ürün adı Üretim (ton) Kök ve Yumru Sebzeler Meyvesi İçin Yetiştirilen Sebzeler Diğer Sebzeler (Başka Yerde Sınıflandırılmamış) TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri Veri Tabanı (2012 Yılı) Soğan (Taze) 638 Sarımsak (Taze) 12 Turp (Kırmızı) 22 Domates (Sofralık) 1.62 Hıyar (Sofralık) 412 Biber (Dolmalık) 130 Biber (Sivri) 140 Bamya 10 Patlıcan 162 Kabak (Sakız) 102 Bezelye (Taze) 6 Fasulye (Taze) 138 Bakla (Taze) 18 Barbunya Fasulye (Taze) 78 Marul (Göbekli) 20 Ispanak 96 Maydonoz 20 Tere 3 Nane 10 41

54 Türler Tablo 28. Toroslar İlçesi Meyve, İçecek ve Baharat Bitkileri Üretim Miktarları Ürün adı Elma (Golden) Elma (Starking) Toplu Meyveliklerin alanı (dekar) Üretim (ton) Ağaç başına ortalama verim(kg) Meyve veren yaşta ağaç sayısı Meyve vermeyen yaşta ağaç sayısı Toplam ağaç sayısı Elma (Diğer) Armut Ayva Diger Meyveler-Tas Çekirdekliler Ve Yumusak Çekirdekliler Şeftali (Nektarin) Şeftali (Diğer) Erik Kayısı Kiraz Vişne Dut Nar Trabzon Hurması Keçi Boynuzu Muz Muz-Incir- Avakado- Kivi Kivi Avokado İncir Turunçgiller Portakal (Washington) Portakal (Yafa) Portakal (Diğer) Mandalina (Satsuma) Mandalina (Clementin)

55 Mandalina (King) Mandalina (Diğer) Limon Üzüm Zeytin Ve Diğer Sert Kabuklular Greyfurt (Altıntop) Üzüm (Sofralık- Çekirdekli) Üzüm (Sofralık- Çekirdeksiz) Zeytin (Sofralık) Zeytin (Yağlık) Badem Ceviz TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri Veri Tabanı (2012 Yılı) Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları Toroslar ilçesinde yetiştirilen hayvan türleri ve sayıları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 29. Toroslar İlçesi Hayvan Türleri ve Sayıları Hayvan Grubu Hayvan Adı Yetişkin Büyükbaş Hayvan Küçükbaş Hayvan Kümes Hayvancılığı Tek Tırnaklılar Hayvan Adı 43 Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Sığır (Kültür) ,335 Sığır (Melez) ,526 Koyun (Yerli) ,650 Keçi(Kıl) ,520 Koyun(Merinos) ,062 Et Tavuğu Yumurta Tavuğu At Katır Eşek Köy sayısı Yeni kovan sayısı Eski kovan sayısı Toplam kovan Bal üretimi (ton) Balmumu üretimi (ton) Arıcılık ,000 6,000 Hayvan Adı Köy sayısı Hane sayısı Açılan kutu sayısı Yaş koza İpekböcekçiliği TÜİK Hayvancılık İstatistikleri Veri Tabanı (2012 Yılı)

56 Orman Alanları Proje kapsamındaki orman alanları için 6831 sayılı Orman Kanunu 16. Maddesi gereğince izin alınacağını taahhüt ederiz. Pasa alanı ve bitkisel toprak alanı Bölüm de belirtilen koordinat alanında depolanacaktır. Çevredeki dere, baraj, gölet sularını kirletmeyecek şekilde gerekli tedbirlerin alınacağını, izne tabi olmayan yerlere ve ormanlara dökülmeyeceğini taahhüt ederiz. Yapılacak yolların yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde yapılacağını, kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımının yapılacağını taahhüt ederiz Ağaç Türleri ve Miktarları veya Kapladığı Alan Büyüklükleri Çalışma yapılacak sahadaki ağaçların kapladığı alanlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 30. Proje Alanı İçerisindeki Ormanlık Yerlerin Kapladığı Alanlar Ruhsat Sahaları Toplam Alan Orman Sayılan Alan Miktar (hektar) Oranı (%) Orman Sayılmayan Alan Miktar (hektar) Sicil Nolu Saha 60,30 hektar 45, ,81 25 Oranı (%) Proje alanı ve yakın çevresinde bulunması muhtemel ağaç türleri ve bu ağaç türlerinin nesli tehlikeleri Bölüm 4.7 de verilmiştir. Bölüm de amenajman haritasında ağaç türleri verilmiştir. 44

57 Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu Verimli Orman Alanı Bozuk Orman Alanı Ziraat Alanı(Z) ve Orman Toprağı Alanı(OT) Mescere Tipleri : BÇz-1, BÇz-2, BDy, Çzbc3-1, Çzbc3-2, Z-2, Z3 Çz : Kızılçam Şekil 14. Amenajman Haritası Proje alanı içerisinde ve çevresinde yukarıda verilen amenajman haritasına göre Çz (Kızılçam Meşcere) rumuzlu ormanlık alanlar bulunmaktadır Sahanın Yangın Görüp Görmediği Mersin Orman Bölge Müdürlüğü nün ÇED İnceleme ve Değerlendirme formunda proje alanı için Orman Bölge Müdürlüğü ne verilen taahhüt senedinde belirtilen şartlara uyulması ve yangın ile ilgili tedbirlerin alınması talep edilmiştir. İlgili yazı ekte sunulmuştur. 45

58 Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi Proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler Proje sırasında kesilecek ağaç türleri Bölüm 4.7 de verilmiştir. Kesilecek ağaç miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 31. Proje Sırasında Kesilecek Ağaç Miktarları Ruhsat Sahaları Orman Sayılan ve Sayılmayan Alanlar Toplamı Kesilecek Ağaç Miktarı Sicil Nolu Saha 496,05 hektar 658 m 3 İşletmede orman yangını söndürme araç ve gereçleri hazır bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve gereçlerin kullanımları çalışanlara öğretilecek, araç ve gereçler devamlı bakımlı bulundurulacaktır. Bu konuda en yakın Orman İdaresi ile iletişim kurulacak ve gerek işletmede gerekse civarda çıkabilecek orman yangınları ivedi olarak Orman İdaresine bildirilecek ve olası bir orman yangınında çalışanların tümü ile yangına müdahale edilecektir Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti Mescere haritasına göre proje alanının yaklaşık 14,81 (% 25) hektar kısmı tarım alanı olarak gösterilmektedir. Tablo 32. Tarım Alanları Ruhsat Sahaları Orman Sayılan ve Sayılmayan Alanlar Toplamı Tarım Alanları Miktarı (hektar) Oranı Sicil Nolu Saha 60,30 hektar 14,81 % Etkilenecek Tabii Bitki Türleri ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı Proje kapsamında açık ocaklarda arazi hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılması olacaktır. Sıyrılacak olan bitkisel toprak daha sonra çevre uyum çalışmalarında kullanılmak üzere bitkisel toprak alanlarında depolanacaktır. Proje kapsamında 1 hektar pasa alanı oluşturulacak ve 1 hektar bitkisel toprak depolama alanı oluşturulacaktır Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu Proje alanında herhangi bir kültür ve tabiat varlığına rastlanılmamıştır. 46

59 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkileri ve Alınacak Önlemler(arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Arazi hazırlık aşamasında üretime bağlı olarak kademe kademe bitkisel toprak sıyrılacaktır. Sıyrılacak bitkisel toprak proje kapsamında bulunacak pasa ve bitkisel toprak alanında depolanacaktır. Daha sonra, üretim çalışmalarının sona ermesiyle ocak alanının rehabilite edilmesi için kullanılacaktır Toprak Özellikleri Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflanması Mersin İlinde çok değişik toprak yapısı gözlenmektedir. En fazla kireçli, kahverengi orman toprakları hakimdir. Bunu sırasıyla kırmızı kahverengi topraklar, alüvyal topraklar ve diğer toprak çeşitleri takip etmektedir. Ana madde, iklim, topoğrafya, bitki örtüsü ve zamanın etkisi ile Mersin ilinde çeşitli büyük toprak grupları oluşmuştur. Büyük toprak gruplarının yanı sıra, toprak örtüsünden ve profil gelişmesinden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. Proje alanının çoğunluğu orman alanlarından oluşmaktadır. Proje alanı genelinde kırmızı renkli akdeniz toprakları bulunmaktadır Yamaç Stabilitesi Kalker ocağında açık işletme yöntemi ile üretim gerçekleştirilecektir. Açık işletme yönteminde basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanır. Faaliyet sırasında ocaklar da 5 er basamak yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilir. Kalker ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği yeterli olmaktadır. Basamakların genişliği 12 m. olarak planlanmıştır. Basamak yüksekliği ise kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliği ile orantılı olarak projelendirilir. Kullanılacak olan makine ekskavatör ise basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, paletli veya lastikli yükleyici ise maksimum kova yüksekliğinin 1.5 katı kadar basamak yüksekliği düşünülür. Basamakların yüksekliği 10 m olarak planlanmıştır. Açık işletmelerde yaşanan en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bu bakımdan basamak şev açıları ve ocak genel şev açısının çok iyi planlanması gerekmektedir. Söz konusu faaliyette basamak şev açısı 60 derece, genel ocak şev açısı ise 45 derece planlanmıştır Erozyon Proje alanında su ve rüzgar erozyonu olması mümkündür. Ancak proje kapsamında üretim çalışmaları esnasında basamaklar açılarak ilerleme sağlanacak ve üretim çalışmaları sona erdiğinde, basamaklarda rehabilite çalışmaları yapılacağından erozyon kontrolü sağlanmış olacaktır. 47

60 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında arazi hazırlık işlemleri söz konusu olacaktır. Projede, açık işletme yöntemi uygulanacak ve sahada bulunan bitki örtüsü sıyrılarak alınacaktır. Alınacak örtü tabakası saha içerisinde pasa ve bitkisel toprak depolama alanında depolanacak ve daha sonra arazinin çevre uyumunda kullanılacaktır. Sıyırma işlemi sırasında bitkisel örtü tabakası kaybının engellenmesi amacı ile; rüzgarlı havalarda gerekli olması halinde nemlendirme yapılacak ve sıyrılan toprak savrulmadan kamyona yüklenecektir. Ayrıca gerek görülmesi halinde kamyonun üzerindeki bitkisel toprak nemlendirilerek rüzgâr nedeniyle oluşacak kayıplar en alt seviyeye indirilmeye çalışılacaktır. Bitkisel toprağın depolanması sırasında aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir. - Sıyrılan toprak yığınlarının düz arazide, çalışmalara engel teşkil etmeyecek şekilde biriktirilmesi, - Üst toprak yığınlarının uçuşmasını ve yağmurla taşınmasını önlemek için az miktarda sıkıştırma yapılması, - Toprak yığınlarının üzerinde göllenmeye izin verilmeyecek şekilde drenaj sistemi oluşturulması, - Depolama sırasında toprağın organik içeriğinin korunması amacıyla geçici olarak bitkilendirilerek, gerekmesi durumunda gübre kullanılması, - Üst toprak rehabilitasyon amacıyla kullanıldığı zaman bitkilendirme çalışmalarına kolaylık sağlamak için yeterli seviyede gevşek bırakılması. Projenin inşaat ve işletme aşamasında çalışanlardan kaynaklanacak atıksular tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayınlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerince yapılacak olan sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanıp, periyodik olarak Mersin Büyükşehir Belediyesine ait vidanjörle çekilecek bertaraf edilecektir. Fosseptik çekimi ile ilgili belge Ek-21 da verilmiştir. Sahada bulunan araçların, kırma eleme tesisinin yağ bakım ve onarım işlemleri sırasında atık yağ oluşumu muhtemeldir. Bu kapsamda oluşacak atık yağlar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik te belirtilen hususlara uyulacaktır. 48

61 4.3. Jeolojik Özellikler Bölge Jeolojisi Bölgesel ölçekte görülen jeolojik formasyonların stratigrafik dizilimi; Alüvyon Kaliş Demirkazık Formasyonu Karaisalı Formasyonu Güvenç Formasyonu şeklindedir. I-Demirkazık Formasyonu (TRJKd): İnceleme alanında başlıca kireçtaşı, dolomitik kireçtaşı, dolomit ve pelajik foraminiferli nikritik kireçtaşı yapılışlı birim Demirkazık formasyonu olarak isimlendirilmiştir. Demirkazık formasyonu genel olarak dolomit,dolomitik kireçtaşı ve mikritik kireçtaşı litiolojilerini içermekte olup akarsu yatakları gibi aşınma alanlarında izlenen birim, sarp topoğrafyası ve açıktan koyuya değişen tonlardaki gri rengiyle belirgindir. İstifin taban kesiminde; gri renkli, sert, keskin köşeli kırıklı, yer yer çörtlü,kalsit dolgulu ve limonitleşmeli, kalın-çok kalın kat-manlı mikritik kireçtaşı bulunmakta olup, üzerine koyu gri, sarımsı boz renkli, kalın katmanlı, sert, yer yer kalsit dolgulu, seyrek çört bantlı, kıt fosilli kireçtaşı gelmektedir. Neomorfik bozuşma ve dolomitleşme ilksel hamurun ve bazı tanelerin tanınmasını engellemektedir. Pellet taneleri çevresinde neomorfik spar oluşumları gözlenmektedir. İstifin daha üst kesimini oluşturan açık gri-sarımsı renkli, kalın katmanlı dolomit ince orta kristallidir. Dolomit içinde yer yer sarı kahve renkli çamur taşı bulunmaktadır. II-Karaisalı Formasyonu (Tka): Beyaz, açık gri renkli killi, erime boşluklu yer yer iyi katmanlı resifal kireçtaşlarından oluşmuştur. Alt Orta Miyosen boyunca bölgede hüküm süren geniş ortamında ( karbonatlı kıyı / resif ) çökelmiştir. Kalınlığı, aşınma koşullarına bağlı olarak değişim göstermekte ve yayılımlarında düzensizlik görülmektedir. Mersin civarındaki maksimum kalınlığı 300 metre kadardır. III-Güvenç Formasyonu (Tgü): Yeşilimsi gri, gri renkli, alt bölümde killi kireçtaşı marn, üst bölümlerde kiltaşı silttaşı birimlerinin egemen olduğu çökellerden oluşmuştur. Formasyonun resif önü sığ deniz derin deniz ortamlarında çökeldiği söylenebilir. Miyosenin Langiyen Sarravaliyen Tortoniyen katlarını temsil eden Güvenç Formasyonun kalınlığı metre arasında değişmektedir. IV-Kaliş: Bölgede geniş yayılımı olan kalişin pedolojik bir oluşuk olduğu belirtilmektedir. Kalsiyumlu karbonatlı, farklı seviyelerde farklı biçimlerde çökelmesiyle düşey yönde bir zonlanma göstermektedir. Alttan üste doğru temel kaya, yumrulu seviye, tubuler seviye, karbonat kabuk pizolitler ve topak şeklindedir. İdeal bir kaliş profilinde karbonat kabuk oldukça iyi taşlaşmış bir seviyedir. Genellikle diğer seviyelere göre daha dayanımlıdır. Mersin ilinde bu birim üzerinde yoğun bir yapılaşma yer almaktadır. Kalişlerin üst kısımları sert, alt kısımları yumuşaktır. Kalınlığı yer yer 20 metreyi bulmaktadır. 49

62 V-Alüvyon: Genel olarak kil kum çakıl boyu materyallerin değişik oranlarda karışımdan meydana gelmiştir. Yer yer tarım amaçlı kullanılan ve pedolojik bir oluşuk olan Akdeniz kırmızı toprakları (terra rosa ) da alüvyona dahil bir biçimdir. Etüt alanındaki alüvyonun kalınlığı kıyıya gidildikçe artar ve metreyi bulur. 50

63 Şekil 15. İnceleme Alanı ve Yakın Çevresinin Jeolojik Dikme Kesiti 51

64 Şekil 16. İnceleme Alanı ve Yakın Çevresinin Jeoloji Haritası 52

65 Şekil 17. İnceleme Alanının Jeoloji Haritasından Alınan A-A' Kesiti Proje Alanı Jeolojisi İnceleme alanı ve yakın çevresinin genel jeolojisini Jura-Miyosen yaşlı Kireçtaşı oluşturmaktadır. İnceleme alanının jeolojisi genel olarak değerlendirildiğinde üst seviyelerini Gri renkli kireçtaşı alt seviyelerini ise marnlı fosilli kireçtaşları oluşturmaktadır. Bu birimlerin inceleme alanında açılmış olan temel sondajlarına göre düşey dağılımı aşağıdaki gibidir. SK-1 Sondajı (20,00 m): 0,00 10,00 metre arası Gri renkli yer yer çatlaklı Kireçtaşı; 10,00 20,00 metre arası krem renkli sert yapıya sahip kireçtaşı gözlenmiştir. SK-2 Sondajı (20,00 m): 0,00 4,50 metre arası Marnlı Kumlu Kireçtaşı; 4,50 20,00 metre arası krem renkli sert yapıya sahip kireçtaşı gözlenmiştir. SK-3 Sondajı (20,00 m): 0,00 4,50 metre arası Siltli Kalişli Kireçtaşı; 4,50 20,00 metre arası yer yer kil arabantlı sert yapıya sahip krem renkli kireçtaşı gözlenmiştir. SK-4 Sondajı (20,00 m): 0,00 4,50 metre arası Bozuşmuş Kireçtaşı; 4,50 20,00 metre arası yer yer marnlı arabantlı krem renkli sert yapıya sahip kireçtaşı gözlenmiştir. SK-5 Sondajı (20,00 m): 0,00 4,50 metre arası Siltli Kumlu Killer; 4,50 20,00 metre arası yer yer kil arabantlı gri renkli sert yapılı marnlar gözlenmiştir. 53

66 Tablo 33. İnceleme Alanında Açılan Sondajların Koordinatları Sondaj Kuyu No UTM 6 Derece Sağa Yukarı SK SK SK SK SK Cevherleşme Ocak alanında bulunan kalker cevherleşmesinin ortalama yoğunluğu 2,5 gr/cm 3 tür. Ocak alanındaki cevher, sparitleşme derecesinde metamorfizmaya uğramış mikritik kireçtaşı kalker olup mikrokristalen kalsit ve kireç çamurundan ibarettir. Kalkerin genel olarak gri, açık-gri renkli, sert-sıkı ve masif bir mikritik kireçtaşı özelliğindedir. Malzeme içerdiği gözardı edilebilecek orandaki opak mineraller bir yana bırakıldığında, yoğun olarak karbonat minerallerinden oluşmaktadır. Bu minerallerden en önemlisi kalsitlerdir Depremsellik 18 Nisan 1996 tarih ve 96/8109 sayı ile yürürlüğe giren T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına göre proje alanı üçüncü derece deprem bölgesinde bulunmaktadır. Türkiye ve Mersin deprem haritaları aşağıdaki şekillerde verilmiştir. Buna göre Afet yönetmeliği ve Deprem Yönetmeliği nde belirtilen hususlara riayet edilecektir. 54

67 Proje Alanı Şekil 18. Türkiye Depremsellik Haritası (Kaynak : Deprem Araştırma Dairesi ANKARA, 2003) Proje Alanı Şekil 19. Mersin İli Depremsellik Haritası (Kaynak : Deprem Araştırma Dairesi ANKARA, 2003) 55

68 Mersin ve ilçelerini içerisinde barındıran Orta Toroslar bölgesi, batıda Antalya kuzeyinde yer alan sağ yanal doğrultu atımlı Kırıkkavak Fay Zonu ile doğudan da Tarsus kuzeyinde yer alan sol yanal doğrultu atımlı Ecemiş Fay Zonu ile sınırlanmıştır. Kuzeyden ise doğudan batıya doğru, Bolkar Dağları, Akçalı Dağları, Evlek Dağı ve en batıdan da Geyikdağları çevrelenmiş olan Orta Torosların jeolojik evrimi Neotetis Okyanusunun açılıp kapanmasına bağlı olarak şekillenmiştir. Mersin ve yakın yöresinde gözlenen deprem üretebilecek aktif faylar aşağıdaki şekilde verilmiştir. Bunlardan en önemlisi güneyde Lut Gölü ile kuzeyde Kahramanmaraş arasında yaklaşık 1000 km uzunluğa sahip Ölü Deniz Fay Sistemidir. Afrika ve Arabistan Levhalarının sınırını oluşturan ve sol yanal doğrultu atımlı fay özelliğinde olan bu fay sisteminde son 20 milyon yıldan beri toplam 100 kilometrelik bir atım ölçülmüştür. Bu nedenle bu bölgede oluşabilecek 7 ve üzerinde büyüklüğe sahip bir depremde Mersin ilinin doğu bölümünün etkileneceği söylenebilir. Mersin ve yakın yöresini etkileyebilecek diğer önemli fay sistemleri, yaklaşık 600 km uzanıma sahip ve sol yanal doğrultuda atımlı fay özelliği sergileyen Doğu Anadolu Fayı, Kahramanmaraş civarında Ölü Deniz Fayı ile kesişir. Doğu Anadolu Fayı Türkoğlu yakınında güney batıya doğru uzanarak Karataş - Yumurtalık Fay Zonunu oluşturur. Doğu Anadolu Fayının güneybatı bölümünde farklı yıllarda farklı büyüklüklerde meydana gelen depremler bu fay zonunun aktif olduğunu kanıtlamakta ve gelecek yıllarda önemli deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle 1998 Adana-Ceyhan depremi Mersin ilinin doğu bölümünde hissedilmiş ve bazı binalarda çatlamalara neden olduğu bildirilmiştir. Bu bölüm içerisinde yer alan ve Gülek ile Karataş arasında uzanan Karasantı-Karataş Fay Zonuda sol yanal doğrultu atımlı fay özelliğinde olup, önemli ölçüde deprem potansiyeline sahiptir. Doğu Anadolu Fay Sisteminin güney uzantını oluşturan 90 km uzunluğunda Gölbaşı-Türkoğlu ve 145 km uzunluğunda Türkoğlu- Antakya fayları (Şaroğlu ve Arpat, 1972; Şaroğlu ve diğ. 1992) son yüzyıl içerisinde önemli deprem üretmemiş olup, bu bölümde yoğun bir enerji birikimi söz konusudur. Mersin ve yakın yöresini etkileyebilecek başka önemli fay sistemi Kuzeyde Hafik (Sivas) ile Güneyde Anamur (Mersin) arasında yaklaşık 700 kilometrelik bir uzanıma sahip olan Orta Anadolu Fay Sistemidir (Koçyiğit ve Beyhan, 1998). Çok sayıda segmentten (parçadan) oluşan Orta Anadolu Fay sisteminin, Çamardı ile Gülek Boğazı arasında uzanan bölümü Ecemiş Fay Zonu (Yetiş, 1978) olarak tanımlanmıştır. 56

69 Şekil 20. Mersin ve Yakın Yöresinde Yer Alan Aktif Fay Sistemleri (Kaynak : Mersin İl Çevre Durum Raporu, 2010) Orta Anadolu Fay Sisteminin Gülek Boğazı ile Anamur arasında uzanan bölümü Namrun Fay Zonu olarak tanımlanmıştır. Mersin ve yakın yöresini en fazla etkileyebilecek olan Namrun Fay Zonu batıda, Gülek Boğazından başlar, güneybatıya doğru sırasıyla, Namrun (Çamlıyayla), Arslanköy, Sorgun Kuzeyi, Kurtsuyu Deresi, Göksu Irmağı, ve Demirözü nden geçerek Anamur kuzeyinde son bulur. Doğrultusu boyunca bir iki yerde atlamalar yapar. Ayrıca Namrun Fayı ile Mersin-Anamur kıyı şeridi arasında kalan bölgede daha küçük ölçekli çok sayıda kırıklar da yer almaktadır. Bunların dışında Mut civarında Mut Fayı ile Ovacık-Silifke arasında uzanan Ovacık Fayı önemli kırık hatlarına karşılık gelmektedir (Şaroğlu ve diğ, 1992) yılından günümüze kadar Mersin ve yakın yöresinde meydana gelen büyüklükleri 3 ten fazla olan depremlerin Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü verilerine göre Mersin Kenti ve yakın yöresinde son yüzyıl içerisinde, büyüklüğünde 36 adet, büyüklüğünde 16 adet ve büyüklüğünde 3 adet olmak üzere toplam 55 adet deprem kayıt edilmiştir. Büyüklüğü 4 ve daha fazla olan depremlerin haritadaki yerleri ise aşağıdaki şekilde verilmiş olup, bunların faylara yakınlığı gösterilmiştir. 57

70 Şekil 21. Mersin ve Yakın Yöresinde Önemli Faylar ve Son Yüzyıl İçerisindeki Deprem Odaklarının Dağılımları (Kaynak : Mersin İl Çevre Durum Raporu, 2010) Deprem gibi acil durumlarda yönetimin ve personelin süratli ve doğru karar almasını sağlamak, can ve malı korumak amacı ile acil müdahale ekibi oluşturulacaktır. Bu kapsamda deprem gibi doğal afet durumları için alınacak önlemler aşağıda açıklanmıştır. Deprem Yaşanmadan Alınması Gereken Önlemler İşletmede depremin ne olduğu, deprem sırasında neler yapılacağı hususunda eğitim verilecek ve öncelikler belirlenecektir. 72 Saatlik Acil Durum için hazırlanılacak ve Acil Durum Ekipleri güncelleştirilecektir. Acil Durum için gerekli ilk yardım ekipmanları kontrol edilecektir. İşletmede ve Taşıma araçlarında çadır, yangın söndürücü, pilli radyo ve el feneri bulundurulacaktır. Depremde nerede toplanılacağı ve toplanma bölgesi belirlenecektir. Önemli evrak ve Belgelerin başka yerlerde kopyaları bulundurulacak ve emniyetli olup olmadıkları kontrol edilecektir. Telefonların çalışmadığı durumlar göz önüne alınarak, haberleşme sağlamak için araçlar belirlenecektir. Tüm işletme elemanları deprem anında su, elektrik, gaz veya bunlarla çalışan alet, 58

71 araç ve cihazları açıp kapama, kontrol altına alma konusunda bilgilendirilecektir. Dosya dolapları ve rafları hem birbirine, hem de duvara emniyetli bir şekilde sabitlenecektir. Üst raflardaki ağır eşyaları alt raflara indirilecektir. Koridor duvarlarında asılı duran tablo ve benzeri eşyalar emniyetli ve düşmeyecek şekilde sabitlenecektir. Binada ve etrafta odun, kömür, gaz, benzin, kağıt, kuru ot, eski eşya v.b. yanıcı maddeler varsa bunları binalardan uzaklaştırıp, yangın tehlikesi olmayacak emniyetli yerlerde muhafaza edilecektir. Yangın söndürme cihazlarının periyodik olarak kontrolleri yapılacaktır. Acil kaçış yollarına ve acil çıkış kapılarının bulunduğu yerlerin önlerine malzeme istifi yapılmayacaktır. Deprem sonrası için bir buluşma noktası ayarlanacaktır. Acil çıkış kapısı ve acil durum toplanma merkezlerine giden yollarda yönlendirme levhaları yerleştirilecektir. Kaçış yolu engelsiz tutulacaktır. Yangın donanımları ve tüpler sürekli çalışır konumda olacaktır. Deprem sırasında enerjinin kesilmesi gereken makine ve ekipmanların listesi hazırlanacak ve güncel tutulacaktır. İl, İlçe ve Kurtarma - Yardım Komitesi ile iletişim koparılmayacak, yeni bilgiler temin edilecektir Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında işletilecek olan kalker ocağında açık işletme yöntemi ile üretim yapılacak ve ocak sahasında delme patlatma işlemi uygulanacaktır. Faaliyete geçildiği takdirde ocak şev açıları, tabaka doğrultu ve eğimleri göz önünde bulundurulmak koşulu ile oluşturulacaktır. Bu şekilde üretim yapıldığında toprak kayması ve kaya devrilmesi riskleri en aza indirilmiş olacaktır. Ocak sahasında üretim esnasında taşıyıcı ve yükleyici ekipmanların rahat dönüş yapabilmelerini sağlamak adına basamak yüksekliği 10 m, basamak genişliği 12 m yapılması düşünülmüştür. Kırma-eleme tesisi kapasite artışı aşamasında Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik kapsamındaki şartlara uyulacaktır. 59

72 Şekil 22. İnceleme Alanının Genel Görünüşü MTA Tarafından açılan Jeotermal Kuyu ya faaliyetin etkisini irdelemek açısından Jeolojik Etüt Raporu hazırlatılmıştır. Yukarıdaki şekilde gösterildiği yerlerde sondaj çalışmaları yapılarak faaliyetin etkisi değerlendirmiştir. Jeolojik Etüt Raporu Ek-23 de verilmiştir. Rapora göre; inceleme alanında yapılan arazi gözlemleri ve sondajlar ışığında yapılan incelemede gözlenen jeolojik birimin sert kireçtaşları olması ve laboratuvar verilerinde yüksek yapıya sahip kaya olarak belirlenmesi nedeniyle kalker ocağında yapılacak bir patlatmanın civarda bulunana MTA tarafından açılan Jeotermal Kuyuya herhangi bir etkisi olmayacağı belirlenmiştir. 60

73 4.4. Hidrojeolojik Özellikler Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler Akarsular Göksu nehri, Berdan çayı, Anamur (Dragon) çayı, Lamas Çayı, Efrenk Çayı önemli akarsuları oluşturmaktadır. Bu akarsuların yıllık potansiyeli: Tablo 34. Mersin İli Akarsularının Yıllık Su Potansiyeli Akarsular Göksu Nehri Berdan Çayı Anamur Çayı Lamas Çayı Efrenk Çayı Diğer Dereler Su Potansiyelleri 3400 hm³/yıl 1200 hm³/yıl 760 hm³/yıl 165 hm³/yıl 80 hm³/yıl 895 hm³/yıl TOPLAM 6500 hm³/yıl (Kaynak: Mersin İl Çevre Durum Raporu, 2011) Mersin de bulunan akarsuların su rejimleri dağlar ve platoların bazı bölümlerinin orman örtüsünden yoksun olması nedeniyle genellikle düzensizdir. Yüksek oranda mil taşımalarına karşın akarsular, iyi nitelikli sulama suyu özellikleri göstermektedir. Göksu Göksu (Calycadnos) iki kol halinde Batı Toroslar dan çıkar. Güneyindeki kol Geyik Dağları ından çıkar. Uzun olan diğer kol ise, Haydar Dağları ndan çıkar. Bu iki kol Mut ilçesinin güneyinde birleştikten sonra Göksu adını alır. Göksu Silifke de geniş bir delta meydana getirir. Göksu nun en geniş yeri 70 m. En derin yeri 6-7 m, en dar yeri 40 m, uzunluğu 268 km olup, Taşeli Platosu nun sularını toplayarak Taşucu nda denize dökülmektedir. Şimdilik Göksu dan yeteri kadar faydalanılmamaktadır. Göksu, denizden itibaren tarandığı takdirde Silifke ye kadar küçük gemilerin işlemesi uygundur. Tarsus Çayı / Berdan Çayı (Cylellnos) Tarsus Çayı, Bolkar Dağları nın güney eteklerinde yer alan Namrun Yaylası nın 30 km kuzeydoğusundan kaynaklanır. Kadıncık Deresi, Cehennem Deresi nden oluşan 150 km uzunluktaki Tarsus Çayı, Tarsus ta denize dökülür. Soğuk olması nedeniyle Berdan adı verilmiştir. Tarsus Çayı, Antik çağda, Tarsus un içinden geçtiğinden nehir ağzından Tarsus Limanı na kadar gemiler girer, çıkarmış. Bugün, Tarsus Çayı ından Berdan Barajı 61

74 kurularak içmesuyu sulama suyu temininin yanında elektrik üretimi yapılmaktadır. Berdan barajı aynı zamanda Tarsus Kenti ve Berdan ovasını taşkınlardan korumaktadır. Anamur Çayı (Dragon) Çeşitli kaynak sularının birleşmesi ile suyu bollaşan Anamur Çayı, Büğüldek yöresinde bir şelaleden döküldükten sonra Anamur da bir kıyı ovası meydana getirerek denize dökülür. Uzunluğu 70 km dir. Limonlu Çayı (Lamos) Limonlu Çayı, Karaydın yöresinin kuzeyindeki dağlardan kaynaklanır. Aksıfat Deresiyle birleşerek büyür ve Limonlu Kasabası nda denize dökülür. Uzunluğu 130 km dir. Efrenk Çayı (Müftü Deresi) Efrenk Çayı, Bolkar Dağlarının güney yamaçlarından kaynaklanır. 100 km uzunluğundaki Efrenk Çayı Çağlarca yöresinde güneye dönerek Mersin de denize dökülür. Aslanköy mevkiinde Aslanköy Deresi olarak adlandırılır, Mersin in kuzeyinde Müftü Deresi adını alır. Alata Çayı (Sorgun) Küçük Sorgun ve Değirmenbaşı Pınarlarının birleşmesiyle Sorgun Çayı adında devam eder, daha sonra Alata Çayı ismini alarak Erdemli de denize dökülür. Uzunluğu 90 km dir. Mezitli Çayı (Liparis) Mezitli Çayı, Fransız gezginlerden Langlois un Klikya da Gezi adlı kitabında Liparis Çayı nın suyunun şifalı olduğu; kenarının defne, yabani asma ve yabani güllerle süslü olduğunu yazmaktadır. Bakır Çayı Akçalı Dağları nın güney yamaçlarından kaynaklanır ve Anamur un doğusunda küçük bir ova meydana getirerek denize dökülür. Uzunluğu 60 km dir. Sipahi Deresi Gülnar İlçesi nin güneyinden kaynaklanan ve 35 km uzunluğundaki Sipahi Deresi, denize döküldüğü yerde kıyı ovaları oluşturur. 62

75 Deliçay Deresi Deliçay, Değirmendere civarının sularını toplayarak orada Değirmendere adını alır ve Deliçay adıyla Mersin in doğusunda Kazanlı ve Karaduvar arasında denize dökülür. Tece Deresi Fındık Pınarı yaylasının suyunu toplayarak güneye iner ve Tece Deresi adını alarak denize dökülür. Gilindires Deresi Tepeköy civarının sularını toplayarak denize dökülür. Kargıcak Deresi Torosların kotlarından doğmakta, Karahıdırlı mevkiinden güneye doğru ilerler ve Kaplanca Deresi adını alır. Kargıcak Deresi olarak denize dökülür. Göller Akgöl ve Paradeniz Silifke İlçesi sınırları içerisinde bulunan Akgöl ve Paradeniz Denizle bağlantısı olan göllerdir. Göksu Irmağı nın denize döküldüğü yerin batısında denizle irtibatlı bulunan ve suyu tuzlu olan 400 ha büyüklüğündeki Paradeniz Lagün Gölü ile daha batıda ha büyüklüğündeki Akgöl yer almaktadır. Paradeniz Lagünü bir kum seddesi ile denizden ayrılmıştır. Tuzluluk oranı gr/lt. arasında olan Paradeniz Lagünü acıgöl karakteri taşımakta ve sığ kısmının derinliği 1,5 m civarındadır. Akgöl ün suyunun tuz oranı tatlı su denilecek kadar düşük olup, 1,0 gr/lt civarındadır. Bunun sebebi ise, deltadaki drenaj kanallarından gelen tatlı su ile besleniyor olmasıdır. Keklik Gölü Keklik Gölü denizle bağlantılı olup, suyu tuzlu ve durudur. Bu gölde bol miktarda balık yaşamaktadır. Göletler Çavuşlu Göleti Tarsus İlçesi sınırlarında bulunan gölet, sulama amaçlı kullanılmaktadır. Sulanan alan 208 ha dır. Tipi toprak dolgu olup, yüksekliği 22 m, kret uzunluğu 558 m, maksimum göl hacmi m³ ve dolgu hacmi m³ tür. 63

76 Esenpınar Göleti Erdemli İlçesi sınırları içerisinde bulunan gölet, sulama amaçlı olup, toprak dolgu tipindedir. Toplam 537 ha sulanmaktadır. Göletin yüksekliği 21 m kret uzunluğu 164 m. Maksimum göl hacmi m³, dolgu hacmi m³ tür. 64

77 Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Şekil 23. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Yerüstü ve Yeraltı Su Kaynakları Proje alanı ve yakın çevresindeki yerüstü ve yeraltı su kaynakları yukarıdaki şekilde verilen Hidrojeolojik Haritada gösterilmiştir. 65

78 Proje alanı içerisinden mevsimsel akış gösteren Acı Deresi ve kolları geçmektedir. Acı Deresi, İçme Deresi ne dökülmektedir. Ayrıca İçme Deresine dökülen ve proje alanı içerisinden geçen mevsimsel akış gösteren kuru dereler bulunmaktadır. Proje alanının yaklaşık 400 m güneyinden İçme Deresi geçmektedir Yer Altı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri (Su seviyeleri, miktarları, emniyetli çekim değerleri, kaynakların debileri, mevcut planlanan kullanımı) Firmaya ait tesiste kuyu bulunmaktadır. Kuyu ile ilgili Yeraltısuyu Kullanma Belgesi Ek-6 de verilmiştir. Ayrıca proje alanının yaklaşık 1000 m güneyinde bulunan Örsü Çeşmesi ve yaklaşık 2000 m güney batısında bulunan Koklu Çesmesi dir. Su kaynaklarını gösterir uydu görüntüsü aşağıdaki şekilde verilmiştir. Şekil 24. Su Kaynaklarının Uydu Görüntüsü Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında personelin kullanımı sonucu oluşacak atıksular sızdırmasız olarak yapılacak fosseptikte biriktirilecek ve Büyükşehir Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Böylece personelden kaynaklı atıksuların yeraltı sularına karışması engellenmiş olacaktır. Faaliyet kapsamında proje alanı etrafındaki kaynaklara patlatma faaliyetlerinin kaynak boşalımını olumsuz yönde etkilememesi için kalker ocağı sahasında patlama etki 66

79 mesafesi, patlayıcı miktarı ve patlatma paterni, su kaynaklarını etkilemeyecek şekilde ayarlanacağını ve kontrollü patlatma yapılacağını taahhüt ederiz. Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi, dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıkların atılmayacağını, dere yataklarının değiştirilmeyeceğini ve oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenmesi hususlarının yerine getirileceğini taahhüt ederiz. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli tüm önlemlerin alınacağını taahhüt ederiz. 67

80 4.5. Hidrolojik Özellikler Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikleri Göksu nehri, Berdan çayı, Anamur (Dragon) çayı, Lamas Çayı, Efrenk Çayı önemli akarsuları oluşturmaktadır. Mersin de bulunan akarsuların su rejimleri dağlar ve platoların bazı bölümlerinin orman örtüsünden yoksun olması nedeniyle genellikle düzensizdir. Yüksek oranda mil taşımalarına karşın akarsular, iyi nitelikli sulama suyu özellikleri göstermektedir. Göller olarak Akgöl, Paradeniz ve Keklik Gölü bulunmaktadır. Ayrıca Çavuşlu ve Esenpınar Göletleri bulunmaktadır. Proje alanı içerisinden mevsimsel akış gösteren Acı Deresi ve kolları geçmektedir. Acı Deresi, İçme Deresi ne dökülmektedir. Ayrıca İçme Deresine dökülen ve proje alanı içerisinden geçen mevsimsel akış gösteren kuru dereler bulunmaktadır. Proje alanının yaklaşık 400 m güneyinden İçme Deresi geçmektedir. Firmaya ait tesiste kuyu bulunmaktadır. Ayrıca proje alanının yaklaşık 1000 m güneyinde bulunan Örsü Çeşmesi ve yaklaşık 2000 m güney batısında bulunan Koklu Çesmesi dir. Proje alanı ve yakın çevresindeki yerüstü ve yeraltı su kaynakları hakkında detaylı bilgi Bölüm ve Bölüm de verilmiştir Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu Proje alanı içerisinde ve çevresindeki akarsu ve derelerin konumu Bölüm de gösterilmiştir. Aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi proje alanının 10 km kuzeybatısında Efrenk Barajı ve 14 km batısında Değirmençay Barajı bulunmaktadır. 68

81 Şekil 25. Proje Alanı ve Çevresindeki Baraj ve Göletler Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, kullanma, sulama suyu, su ürünleri istihsali, ulaşım, turizm, elektirk üretimi, diğer kullanımlar) Proje kapsamında yüzeysel su kaynaklarından kullanım planlanmamaktadır Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında personelin kullanımı sonucu oluşacak atıksular sızdırmasız olarak yapılacak fosseptikte biriktirilecek ve Büyükşehir Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Böylece personelden kaynaklı atıksuların yeraltı sularına karışması engellenmiş olacaktır. Kalker ocağında patlatma işlemi yapılırken etki mesafesi, patlayıcı miktarı ve patlatma paterni, su kaynaklarını etkilemeyecek şekilde ayarlanacağını ve kontrollü patlatma yapılacağını taahhüt ederiz. Sahadaki faaliyetlerde meydana gelecek kirletici unsurların (katı, sıvı atıklar) yeraltına sızmaması ve yeraltı suyunu kirletmemesi için gerekli önlemlerin alınacağını, doğal drenaj ağının korunacağını, taşkının faaliyete olumsuz etkilerine karşı gerekli tedbirlerin alınacağını taahhüt ederiz. 69

82 4.6. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve iklimsel özellikler a) Bölgenin Genel İklim Şartları Mersin ilinde iki tip iklim görülür. Birinci tip kıyı ve ovalardaki Akdeniz iklimi, ikincisi yüksek yerlerdeki karasal iklimdir. Akdeniz ikliminin karakteri yazlar sıcak ve kurak, kışların ılık ve yağışlı olmasıdır. Mersin ilinin kuzey kısımları yüksek dağlarla çevrilmiş olması dolayısıyla kuzey rüzgarlarına karşı kapalı oluşu yaz aylarının çok sıcak geçmesine neden olmaktadır. Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü Mersin Meteoroloji istasyonuna ait uzun yıllar verileri aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Veriler Ek-20 de verilmiştir. b) Basınç Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre maksimum basınç 1033,8 hpa Ocak ayında, minimum basınç 990,1 hpa Aralık ayında ölçülmüştür. Yıllık ortalama basınç 1012,3 hpa dir. Aylar Tablo 35. Ortalama, Maksimum ve Minimum Basınç Değerleri Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Ocak 1017,7 1033,8 993,8 Şubat 1015,8 1032,3 993,3 Mart 1014,2 1030,6 990,6 Nisan 1011,9 1025,6 991,7 Mayıs 1010,9 1021,9 998,0 Haziran 1008,0 1016,7 996,9 Temmuz 1004,9 1011,6 995,5 Ağustos 1005,8 1011,9 998,6 Eylül 1009,9 1020,5 1001,6 Ekim 1013,9 1024,5 1002,4 Kasım 1016,9 1028,5 997,8 Aralık 1018,0 1031,8 990,1 Yıllık 1012,3 1033,8 990,1 70

83 Şekil 26. Ortalama, Maksimum ve Minimum Basınç Grafiği c) Sıcaklık Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre maksimum sıcaklık 38,5 C Eylül ayında, minimum sıcaklık -4,5 C Ocak ayında ölçülmüştür. Yıllık ortalama sıcaklık 19,3 C dir. Aylar Tablo 36. Ortalama, Maksimum ve Minimum Sıcaklık Değerleri Ortalama Sıcaklık ( o C) Maksimum Sıcaklık ( o C) Minimum Sıcaklık ( o C) Ocak 10,4 25,2-4,5 Şubat 11,1 24,0-3,6 Mart 13,9 29,8-1,5 Nisan 17,7 34,7 3,8 Mayıs 21,5 35,8 9,1 Haziran 25,3 35,0 5,3 Temmuz 28,0 37,3 16,3 Ağustos 28,5 37,2 16,7 Eylül 25,9 38,5 12,5 Ekim 21,5 36,4 5,6 Kasım 15,9 30,2 0,7 Aralık 11,8 27,0-3,0 Yıllık 19,3 38,5-4,5 71

84 Şekil 27. Ortalama, Maksimum ve Minimum Sıcaklık Grafiği d) Yağış Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre bu güne kadar gözlenen günlük maksimum yağış 175,4 mm Aralık ayında ölçülmüştür. Ortalama yağış en yüksek 132,9 mm Aralık ayında ve en düşük 4,4 mm Ağustos ayında ölçülmüştür. Yıllık ortalama toplam yağış 579,3 mm dir. Aylar Tablo 37. Ortalama Toplam Yağış ve Maksimum Yağış Değerleri Ortalama Toplam Yağış (mm) Maksimum Yağış (mm) Ocak 102,4 109 Şubat Mart 53,8 80,8 Nisan 38,1 48,6 Mayıs 22,7 49,4 Haziran 9,8 29,7 Temmuz 8 58,8 Ağustos 4,4 30,3 Eylül 7 41,2 Ekim 41,9 50,1 Kasım 80,3 86,4 Aralık 132,9 175,4 Yıllık 579,3 175,4 72

85 Şekil 28. Ortalama Toplam Yağış ve Maksimum Yağış Grafiği Mersin Meteoroloji istasyonu verilerine göre standart zamanlarda ölçülen en yüksek yağış miktarı verileri ve Olağanüstü Meteorolojik Olaylar (FEVK) verileri Ek-20 de verilmiştir. e) Ortalama Nisbi Nem Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre ortalama nisbi nem, en yüksek % 75,6 mm Temmuz ayında, en düşük % 63,3 mm Ekim ayında ölçülmüştür. Tablo 38. Ortalama Nisbi Nem Değerleri Aylar Ortalama Nisbi Nem (%) Ocak 66,5 Şubat 67,0 Mart 68,8 Nisan 71,3 Mayıs 73,3 Haziran 74,6 Temmuz 75,6 Ağustos 73,3 Eylül 67,2 Ekim 63,3 Kasım 63,6 Aralık 66,2 Yıllık 69,2 73

86 Şekil 29. Ortalama Nisbi Nem Grafiği f) Buharlaşma Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre bu güne kadar gözlenen günlük maksimum buharlaşma 13,2 mm Eylül ayında ölçülmüştür. Ortalama buharlaşma en yüksek 173,8 mm Temmuz ayında ve en düşük 39,1 mm Aralık ayında ölçülmüştür. Yıllık ortalama toplam buharlaşma 1198,6 mm dir. Tablo 39. Buharlaşma Değerleri Aylar Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Ocak 39,6 5,0 Şubat 45,3 8,8 Mart 71,0 6,6 Nisan 91,1 8,0 Mayıs 124,5 10,6 Haziran 153,9 12,4 Temmuz 173,8 12,0 Ağustos 165,4 10,3 Eylül 137,3 13,2 Ekim 99,6 8,6 Kasım 58,0 6,1 Aralık 39,1 6,0 Yıllık 1198,6 13,2 74

87 Şekil 30. Ortalama Buharlaşma Grafiği g) Sayılı Günler Mersin Meteoroloji istasyonu verilerine göre; Kar Yağışlı Günler Sayısı yıllık toplam 0,2 'dir. Kar Örtülü Günler yoktur.sisli Günler Sayısı yıllık toplam 1,8 'dir. Dolulu Günler Sayısı yıllık toplam 1,3 'dir. Kırağılı Günler Sayısı yıllık toplam 6,4 'dir. Orajlı Günler Sayısı yıllık toplam 30,9 'dir. Tablo 40. Sayılı Gün Değerleri Aylar Yıllık Toplam Kar Yağışlı Günler 0,1 0, ,2 Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı 0,2 0,1 0,2 0,6 0,4 0,2 0, ,8 Dolulu Günler Sayısı 0,1 0,3 0,2 0 0, ,2 0,1 0,3 1,3 Kırağılı Günler Sayısı 3,1 1,7 0, ,4 6,4 Orajlı Günler Sayısı 2 2,5 2,8 3, ,9 1 2,1 4,8 3,3 3,3 30,9 75

88 Şekil 31. Sayılı Günler Grafiği 1 Şekil 32. Sayılı Günler Grafiği 2 76

89 Şekil 33. Sayılı Günler Grafiği 3 h) Maksimum Kar Kalınlığı Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre Kar kalınlığı ölçülememiştir. Tablo 41. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Aylar Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Yıllık Toplam i) Rüzgar Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre yıllık ortalama esme sayıları toplamına bakıldığında en çok esen rüzgar NNW (kuzeykuzeybatı) yönünde, en çok ikinci olarak esen rüzgar SSW (güneygüneybatı) yönünde ve en çok üçüncü olarak esen rüzgar N (kuzey) olduğu gözlenmektedir. 77

90 Tablo 42. Aylık Rüzgar Yönü ve Esme Sayıları Aylar Yıllık N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Şekil 34. Yıllık Esme Sayıları Grafiği 78

91 Şekil 35. Mevsimlere Göre Esme Sayıları Grafiği 79

92 Şekil 36. Aylara Göre Esme Sayıları Grafiği 80

93 Şekil 37. Aylara Göre Esme Sayıları Grafiği 81

94 Yönlere Göre Rüzgar Hızı Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre yıllık ortalama en fazla rüzgar hızı SSW (güneygüneybatı) yönünde 3,2 m/s hızında ölçülmüştür. Tablo 43. Yönlere Göre Rüzgar Hızları (m/s) Aylar Yıllık N 1,5 1,5 1,4 1,5 1,3 1,3 1,3 1,2 1,3 1,4 1,4 1,5 1,4 NNE 1,6 1,7 1,5 1,6 1,5 1,5 1,4 1,4 1,4 1,4 1,5 1,6 1,5 NE ,1 1,8 1,8 1,6 1,6 1,7 1,6 1,8 1,9 1,8 ENE 2,2 2,3 2,1 2,1 1,9 1,8 1,8 1,7 1,9 1, ,0 E 2,3 2,5 2,4 2,4 2,1 2,1 1,8 2 2,2 2,2 2,3 2,2 2,2 ESE 2,3 2,5 2,5 2,5 2,4 2,4 2,2 2,3 2,5 2,3 2,2 2,1 2,4 SE 2,1 2,4 2,6 2,6 2,6 2,5 2,5 2,5 2,6 2,3 2,1 1,8 2,4 SSE 2 2,2 2,4 2,6 2,6 2,8 2,8 2,8 2,7 2,2 1,9 1,7 2,4 S 2,4 2,5 2,8 3,1 3,2 3,3 3,3 3,4 3,3 2,8 2,1 2 2,9 SSW 2,3 2,5 3,1 3,4 3,5 3,8 4 4,1 3,9 2,9 2,2 2,1 3,2 SW 2,2 2,5 3,3 3,3 3,4 3,6 3,8 3,9 3,8 3 2,1 1,9 3,1 WSW 1,8 2 2,2 2,1 2,1 2,2 2,3 2,3 2,4 2,2 1,8 1,5 2,1 W 1,5 1,7 1,9 1,7 1,5 1,6 1,4 1,5 1,7 1,8 1,5 1,4 1,6 WNW 1,2 1,3 1,3 1,2 1,1 1,1 1,1 1 1,2 1,4 1,3 1,2 1,2 NW 1,3 1,3 1,2 1,2 1, ,1 1,3 1,3 1,3 1,2 NNW 1,4 1,4 1,3 1,3 1,2 1,1 1,1 1,1 1,2 1,3 1,4 1,4 1,3 Şekil 38. Yönlere Göre Rüzgar Hızları Grafiği 82

95 Ortalama Rüzgar Hızı ve Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre rüzgar hızı yıllık ortalaması 2,2 m/s, maksimum rüzgar hızı Ocak ayında WSW (batıgüneybatı) yönünde, 34,2 m/s ölçülmüştür. Aylar Tablo 44. Ortalama Rüzgar Hızı ve Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Ortalama Rüzgar Hızı (m/s) Maksimum Rüzgar Hızı (m/s) ve Yönü Ocak 2,0 25,2 SSW Şubat 2,0 34,2 WSW Mart 2,1 26,4 SW Nisan 2,2 25,0 SW Mayıs 2,4 25,3 SW Haziran 2,6 28,2 NNW Temmuz 2,7 26,2 NW Ağustos 2,6 20,2 NNE Eylül 2,3 25,0 SSW Ekim 2,0 27,9 SSW Kasım 1,8 25,7 SSW Aralık 1,9 24,8 E Yıllık 2,2 34,2 WSW Şekil 39. Ortalama Rüzgar Hızı ve Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği 83

96 Ortalama Fırtınalı Günler ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Mersin Meteoroloji istasyonu verilene göre yıllık toplam fırtınalı günler sayısı 4,9 ve yıllık toplam kuvvetli rüzgarlı günler sayısı 28,7 olarak ölçülmüştür. Tablo 45. Ortalama Fırtınalı Günler ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Aylar Fırtınalı Günler Sayısı Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ocak 0,6 2,8 Şubat 0,6 3,1 Mart 0,8 3,6 Nisan 0,6 3,9 Mayıs 0,3 2,6 Haziran 0,1 1,6 Temmuz 0 1,3 Ağustos 0,1 1,6 Eylül 0,2 1,9 Ekim 0,5 2 Kasım 0,5 2 Aralık 0,6 2,3 Yıllık 4,9 28,7 Şekil 40. Ortalama Fırtınalı Günler ve Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği 84

97 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler İle Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Söz konusu projenin arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde gerçekleştirilecek faaliyetlerin yerel ve bölgesel iklimde bir etki meydana getirmesi beklenmemektedir Flora-Fauna Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna FLORA Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından; Mersin İli, Akdeniz İlçesi, Camili Köyü civarında bulunan sicil nolu sahada ve saha üzerinde bulunan kırma eleme tesisinde kapasite artışı planlanmakta olup, söz konusu Proje kapsamında Mayıs 2013 tarihinde Uzman Biyolog Murat DOĞAN tarafından kısa süreli arazi çalışması ve daha sonrasında detaylı literatür çalışması yapılarak proje alanı ve çevresinin flora ve fauna türlerinin teşhisi ve projeden kaynaklanacak etkilere karşı alınacak çevresel önlemler belirlenmeye çalışılmıştır. Ülkemiz topoğrafik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından dolayı 3 floristik bölgenin etkisi altındadır. Bunlar; Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa Sibirya bölgeleridir. Mersin İli, Akdeniz İlçesi sınırları içinde yer alan proje alanı Akdeniz Fitocografik Bölgesi sınırları ve Davis tarafından tanımlanan ve Türkiye florasında kullanılan Grid kareleme sistemine göre de C 5 karesi içerisinde yer almaktadır. 85

98 Faaliyet Alanı Faaliyet Alanı Şekil 41. Grid Kareleme Sistemine Göre Faaliyet Alanının Durumu (a), Faaliyet Alanının Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri içerisindeki yeri (b) Doğu Akdeniz bölgesinde Mersin ili, Akdeniz ilçesinde yer alan faaliyet alanı Akdeniz Bitki Coğrafyası sınırları içerisinde bulunmaktadır. Türkiye'nin Akdeniz bölgesinde vejetasyon, deniz seviyesinden itibaren dağların yüksek kısımlarına doğru farklı vejetasyon katlardan meydana gelir. Sıcak Akdeniz Vejetasyon Katı: Bu kat O ila 500 metreler arasında gelişir ve ülkemizde genellikle Ceratonia siliqua (keçi boynuzu), Olea europaea (zeytin), Quercus coccifera (kermes meşesi), Pinus brutia (kızılçam), Pinus pinea (fıstık çamı ), gibi türlerle temsil edilir. Asıl Akdeniz vejetasyon katı: Bu kat genellikle 500 ila 1000 metreler arasıda gelişir ve ülkemizde Pinus brutia, P.pinea, Quercus ilex, Juniperus phoenicea, Quercus infectoria gibi türlerle karakterize edilir. 86

99 Üst Akdeniz vejetasyon katı: Bu kat metreler arasında gelişir ve ülkemizde Quercus cerris (saçlı meşe), Q. frainetto (macar meşesi), Ostrya carpinifolia (kayacık), Carpinus orientalis gibi türlerle temsil edilir. Akdeniz dağ vejetasyon katı: Bu vejetasyon katı genellikle 1500 ila 2000 metreler arasında gelişir ve ülkemizde Pinus nigra, Cedrus libani, Abies cilicica, Populus tremula gibi türlerle temsil edilir. Akdeniz yüksek dağ vejetasyon katı: Bu vejetasyon katı 2000 metrenin üzerinde gelişir ve ülkemizde Juniperus foetidissima, J. excelsa gibi ardıçlarla ve kısmen step vejetasyonu ile temsil edilir. Faaliyet alanı ve çevresinde 2 farklı vejetasyon tipi hakimdir; 1- Orman Vejetasyonu 2- Segetal Vejetasyon Faaliyet alanı Ceratonia siliqua (keçi boynuzu), Olea europaea (zeytin), Quercus coccifera (kermes meşesi), Pinus brutia (kızılçam), Pinus pinea (fıstık çamı) gibi türlerle temsil edilen Sıcak Akdeniz Vejetasyon Katında yer almaktadır. Faaliyet alanında yapılan çalışmalara ve faaliyet alanına ait fotoğraflar aşağıdaki şekilde ve faaliyet alanı ve çevresinde yapılan arazi ve literatür çalışmalarına göre var olabileceği düşünülen flora türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Faaliyet alanında mevcut durumda kalker ocağı ve kırma eleme tesisi yer almakta olup, proje kapsamında hem ocak alanında hem de kırma eleme tesisinin üretim kapasitesinde artış planlanmaktadır. Faaliyet alanı ve çevresinde kızılçam, zeytin vb. Sıcak Akdeniz Vejetasyon Katını temsil eden türlerden oluşan ormanlık alanlar ve limon, şeftali vb. türlerden oluşan segetal vejetasyon yer almaktadır. 87

100 Şekil 42. Faaliyet alanında yapılan çalışmalara ve faaliyet alanına ait fotoğraflar 88

101 Şekil 43. Faaliyet alanında yapılan çalışmalara ve faaliyet alanına ait fotoğraflar 89

102 Tür (Species) Tablo 46. Faaliyet alanı ve çevresinde yapılan arazi ve literatür çalışmalarına göre tespit edilen flora türleri ALISMATACEAE Alisma WITH. lanceolatum AMARANTHACEA E Amaranthus retroflexus L. ANACARDIACEAE Türkçe Adı Mızraksı kaşıkotu Horoz İbiği Otsu- yıllık Pistacia leutiscus L. Sakızağacı Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina Çitlembik (BOISS.) ENGLER APIACEAE Oenanthe BIEB. silaifolia Deli maydonoz Sanicula europaea L. Derman otu Turgenia latifolia (L.) Pıtrak HOFFM. APOCYNACEAE Yapı- Ömür Çok Yıllık-Ot Çok yıllık- Ağaç Çok yıllık- Çalı veya ağaç Çok Çalı Çok Yıllık-Ot Tek Yıllık-Ot Nerium oleander L. Zakkum Çok yıllık-çalı ASTERACEAE Arctium minus (HILL) BERNH. subsp. Gabalak minus (HILL) BERNH. Artemisia scoparia Pelin (Kara WALDST. ET KIT. süpürge) Carduus BERTOL. Centaurea cyanus L. Centaurea TREV. İki Yıllık-Ot acicularis Devedikeni Tek Yıllık-Ot Peygamber çiçeği iberica Deligöz EX dikeni Habitat 90 Ülkemizde Dağılımı End Bern IUCN Göl kıyıları, hendekler, havuzlar, sazlıklar, yüzeysel durgun sularda Yaygın L Tek Yol kenarı, çorak B., K., O., D. yerler, kültür ve G. L arazilerinde Anadolu Maki Kayalık yamaçlar, maki Bataklık Yıllıkhendekler, kıyıları Ormanlar ve gölgelik alanlar Çorak ve ekili yerler Derelerin kenarlarında mevsimsel kuruyan yataklarında K., B., O. ve G. Anadolu L B. KO. D. ve G. Anadolu- (Akdeniz L Elementi) yerler, göl Türkiye L ve su KB. Türkiye, K. ve G. Anadolu- Avrupa- Sibirya L Türkiye L B. ve G. Anadolu L Temizlenmiş KB. orman, garik, yol Anadolu, G. L kenarı Anadolu Otsu- İki yıllık Tarla, kıyı, step Tek Yıllık-Ot Otsu-Tek, İki, Çok yıllık Kayalık alan, otlu alan, kenar, tarla kenarı Pinus ormanı, kayalık yamaç, tarla, yol kenarı Tarla, yol kenarı, boş alan B. Türkiye, G. Anadolu, Karasal Anadolu Trakya, Dış Anadolu, G. Anadolu (Mezopotam ya)- Akdeniz Elementi L L KB. Türkiye, B. Anadolu, L GB. Anadolu Türkiye L Kayıt Şekli

103 Tür (Species) SPRENGEL Crepis foetida L. subsp. foetida L. Türkçe Adı Tüylü kanak, kokarot Crepis foetida L. Tüylü subsp. rhoeadifolia kanak (BIEB.) CELAK. Onopordum illyricum l. Eşek Dikeni İmam Senecio vernalis kavuğu WALDST. ET KIT. (Kanarya otu) BETULACEAE Alnus orientalis Kızılağaçdoğu DECNE. var. orientalis DECNE. kızılağacı BORAGINACEAE Echium italicum L. BRASSICACEAE Nasturtum R. BR. Engerek otu officinale Su Teresi Sinapis arvensis L. Kır hardalı CAMPANULACEA E Asyneuma limonifolium (L.) JANCHEN subsp. limonifolium (L.) JANCHEN Campanula phrygia çançiçeği JAUB. ET SPACH Campanula Sürünücü rapunculus L. var. çançiçeği rapunculus L. CAPPARACEAE Cleome iberica DC. CAPRIFOLIACEA E Örümcek çiçeği Yapı- Ömür Tek Yıllık-Ot Tek Yıllık-Ot İki yıllık-ot Otsuyıllık İki yıllık-ot Otsu(rizomlu) - Çok yıllık Otsu- Tek yıllık Çok Yıllık-Ot Tek Yıllık-Ot İki yıllık- ot Tek veya Çok yıllık- otsu Habitat Ülkemizde Dağılımı Maki, kaya, deniz kumulu, tarla, Pinus ormanı Stepte kayalık yamaç, nemli alan, orman, maki, kumsal sahil hariç) Yol kenarı, harabe, bozulmuş diğer habitatlar K. Türkiye, G. Anadolu Türkiye (B. Anadolu Sahilleri B. Anadolu- Akdeniz Elementi End Bern IUCN L L L Kumlu ve boş Tek alanlar, tarla, Türkiye L kayalık yamaç Nemli, derin, yıllık- balçıklı topraklar, GB. ve G. nemli dere Anadolu yatakları Çok ağaç Kireçtaşı Türkiyeyamaçlar, tarlalar, Akdeniz tahrip edilmiş Elementi arazi, b.g. Dere, dıtches Yol kenarı, boş alan L L Trakya K., gölet, G., O. ve D. L Anadolu Trakya, KD., B., G., O. ve L D. Anadolu Seyrek ormanlar, otlaklar, kayalık KB. Türkiye, yamaçlar, B., G. ve O. L kayalıklar, bozkır, Anadolu kumullar Yaş yerler çimenlik Ormanlar, çalılıklar, çayırlıklar, çorak yerler Aşınmış shaley, kireçtaşı yamaç, moloz, lav tepesi Trakya, B., G. ve O. Anadolu- D. L Akdeniz Elementi Trakya, G. ve O. Anadolu K., L Trakya, G. ve D. Anadolu- D. L Akdeniz Elementi Kayıt Şekli 91

104 Tür (Species) Sambucus ebulus L. CARYOPHYLLAC EAE Agrostemma githago L. Silene POIRET Silene FISCHER colorata compacta Silene noctiflora L. Silene vulgaris (MOENCH) GARCKE var. vulgaris (MOENCH) GARCKE Vaccaria pyramidata MEDIK. var. grandiflora (FISCH. EX DC.) CULLEN CELASTRACEAE İğ Euonymus europeaus L. Türkçe Adı Avrupa bodur mürveri Karamuk Salkım çiçeği/ sinekkapan Salkım çiçeği Salkım çiçeği Kaba yapışkanot u İnek sabunotu Yapı- Ömür Çok Yıllık-Ot Habitat Tarlalar Otsu- Tek mısır yıllık içinde Kıyılar, Tek yıllık-ot İki veya Çok yıllık-ot Tek nadiren Tarlalar İki yıllık-ot Çok Yıllık-Ot Yaprak döken ormanlar, yol kenarları, kıyılar tarlalar, kayalık yamaçlar, kumullar Yamaçlar, kıyılar, orman açıklığı Çalılık, yamaçlar, açık yerler Tek Yıllık-Ot Tarlalar ve step ağacı, Çok yıllık- çalı veya küçük ağaç papazkülah ı Euonymus latifolius (L.) MILLER subsp. Papazkülah latifolius (L.) ı MILLER CISTACEAE Cistus creticus L. Cistus laurifolius L. Cistus LAM. parviflorus Cistus salviifolius L. CONVOLVULACE AE Convolvulus arvensis L. Çok yıllık- çalı veya küçük ağaç Girit ladeni Çok yıllık-çalı Pamuk otu/ ildan Pembe çiçekli laden Beyaz çiçekli laden Tarla sarmaşığı Çok Çalı yıllık- Çalılıklar, ormanlar, kıyılar Çalılıklar, ormanlar 92 Ülkemizde Dağılımı End Bern IUCN K. Türkiye, O., G. ve D. Anadolu- Avrupa- L Sibirya Elementi ekseriye B., K., O., tarlaları D., G. ve L GD. Anadolu B. G. ve GD. Anadolu B., K., O., D. ve G. Anadolu B., O., K. ve G. Anadolu B., K., D. ve G. Anadolu L L L L B., K., O. ve D., G. L Anadolu K. O. ve G. Anadolu L K. B. O. D. ve G. Anadolu- Avrupa- Sibirya Elementi L Kalkerli K., B. ve G. anakayalar, maki L Türkiye garik Maki, Pinus nigra ormanı Çok yıllık-çalı Kalkerli garik Çok yıllık-çalı Çok Çalı Sahil kalkerli garik K., B., G. ve O. Anadolu- (Akdeniz L Elementi) G. ve B. Türkiye L tepesi K. ve B. maki, Türkiye, G. L Anadolu Kumlu bozkır, Yıllıknadas tarlaları, Türkiye L hendeklerin Kayıt Şekli

105 Tür (Species) CORNACEAE Cornus sanguinea L. subsp. sanguinea L. CUCURBITACEAE Türkçe Adı Kızılcık Yapı- Ömür Eşek Ecballium elaterium hıyarı, acı Çok Yıllık-Ot (L.) A. RICH. dülek CUPRESSACEAE Cupressus sempervirens L. Juniperus BIEB. excelsa Servi Boylu ardıç Juniperus oxycedrus Katran L. subsp. oxycedrus Ardıcı L. CUSCUTACEAE Cuscuta brevistyla A. BRAUN Cuscuta TEN. CYPERACEAE Bostanboza n planiflora Küsküt Ülkemizde Habitat Dağılımı kenarlarının üzerinde, nehirler ve göller Çok yıllık- çalı Kireçtaşlı veya küçük yamaçlar, ağaç ormanlık yerler Çok ağaç Çorak yerler, yol kenarları, nehir kıyıları yıllık- Yamaç, kayalık yıllık- Çok ağaç Çam Çok Yıllıkçalı, ağaç meşe maki Tek veya Çok yıllık-ot Otsu-Tek veya Çok yıllık Carex distachya DESF. var. distachya - Çok yıllık-ot DESF. ELAEAGNACEAE Elaeagnus angustifolia L. ERICACEAE Arbutus andrachne L. İğde Koca yemiş/sand al ağacı Erica manipuliflora Funda SALISB. 93 kireçtaşı Kuru ve taşlı topraklar, genellikle yüksek rakımlar Çeşitli konukçular, cıstaceae, labıatae, legumınosae, umbellıferae, Compositae Çeşitli üzerinde parazit yaşayan bitkiler üzerinde, bir-çok yıllık otlar ve bodur çalılar Taşlı yamaçlar, ormanlar, kenarları Dereler ve nehir kıyıları Çok yıllık- (Türkiye de çalı, veya ağaç kültürü yapılmaktadır) Çok Çalı yıllık- Maki, Pinus brutia ormanları End Bern IUCN KB. O. ve GB. Anadolu L KB. Türkiye, Dış Anadolu- Akdeniz Elementi G. Anadolu- Akdeniz Elementi L L K., B., G., O. ve D. L Anadolu ormanı, çalılığı, Türkiye L KB. Türkiye, O. ve G. L Anadolu KB. Türkiye, O. ve G. L Anadolu KB. Türkiye, açık B. ve G. açık Anadolu- L yol (Akdeniz Elementi) Türkiye L Trakya, Dış Anadolu L Açık yerler, makilikler, Pinus B. Türkiye, Çok yıllık-çalı brutia altlarında, G. Anadolu kireçtaşı, L serpantin,tabakalı Kayıt Şekli

106 Tür (Species) EUPHORBIACEAE Türkçe Adı Euphorbia falcata L. subsp. falcata L. var. Sütleğen falcata L. Euphorbia BIEB. EQUISETACEAE Equisetum ramosissimum DESF. rigida Sütleğen Yapı- Ömür Tek yıllık-ot Çok yıllık-ot At kuyruğu Rizomlu-otsu- Çok yıllık Habitat kayalıklar 94 Ülkemizde Dağılımı End Bern IUCN Çam ormanlarının kenarı, Quercus coccifera makiliği, Türkiye firigana, kayalık L yamaçlar, step, nemli Pinus brutia KB. Türkiye, orman açıklığı, B., GB., G. Quercus coccifera ve O. makiliği, firigana, Anadolu kireçtaşı yamaçlar L Su kenarı, nemli çayır, çakıllı deniz Türkiye L kıyısı FABACEAE Anagyris foetida L. Domuz Kayalık yamaçlar Çok yıllık- B., G. ve dikeni, ve yaprak döken Çalı GD. Anadolu zivircik korular L Ateşdikeni, Trakya, B. Calicotome villosa Çok yıllık- Maki, kuru kuşkonmaz ve G. (POIRET) LINK Çalı kayalık arazilerde, keçiboğan Anadolu L Ceratonia siliqua L. Çok yıllık- Keçiboynu Sabit kumullar, B. Türkiye, Çalı veya zu, harnup maki G. Anadolu Ağaç L Lathyrus laxiflorus (DESF.) O. KUNTZE Orman, çalılık, Trakya ve Burçak Çok yıllık-ot subsp. laxiflorus gölgeli kıyılar Dış Anadolu L (DESF.) O. KUNTZE Spartium junceum L. Katırtırnağı Çok yıllık- B. ve G. Maki ve yalılar Çalı Anadolu L Çimenlik ve çorak Trifolium arvense L. yerler, genelde Üçgül Tek yıllık-ot Türkiye var. arvense L. L FAGACEAE Quercus coccifera L. Kayıngiller Kermes meşesi Quercus ithaburensis DECNE. subsp. Palamut macrolepis meşesi (KOTSCHY) HEDGE ET YALT. Quercus cerris L. var. cerris L. Castanea MILLER Saçlı meşe Çok Ağaç sativa Kestane seyrek komuniterde KB. Türkiye, B. ve G. Anadolu- (Akdeniz Çok Ağaç Çok yıllık-çalı Firigana ve maki, veya küçük Pinus brutia ağaç ormanı Elementi) Diğer Quercus türleri ile beraber, Çok yıllıkpark ormanları, Ağaç çalılıklar, Pinus brutia, Pinus pinea Elementi) yıllık- İyi yıllık- Karışık ve yaprak döken ormanlarda sulanan, yaprak döken ve karışık ormanlar Trakya, B. O. ve G. Anadolu (D. Akdeniz B. Türkiye, K. G. O. ve D. (B.) Anadolu (Akdeniz Elementi) L L L K. Anadolu, B. ve G. L Anadolu Kayıt Şekli

107 Tür (Species) GERANIACEAE Hypericum perforatum L. JUNCACEAE Juncus acutus L. JUGLANDACEAE Juglans regia L. LABIATAE Coridothymus capitatus REICHB. FIL. Türkçe Adı Kuzu Kıran (Sarı Kantaron) Kova Otu Ceviz Yapı- Ömür Otsuyıllık Otsuyıllık Çok Ağaç Çok Habitat 95 Ülkemizde Dağılımı (Avrupa- Sibirya Elementi) End Bern IUCN Mezofıtık K., B., O., D. bölgelerdeki kuru ve G. L habitatlar Anadolu Kıyı kumulları, Çok Trakya, Dış tatlı-tuzlu sulu Anadolu bataklık Quercus veya karışık yaprak döken orman, yıllık- KD. ve D. kalkerli kayalık Anadolu yamaçlar, alüvyonlu topraklar L L (L.) Karakekik Çok yıllık-çalı Kıyısal frıgana, B. Türkiye ve G. L seyrek maki Anadolu Seyrek Pinus brutia ormanları, Lavandula stoechas Lavanta, Çok yıllık-çalı maki, firigana, L. subsp. stoechas L. karabaşotu kalkerli kaya ve granit yamaçlar Pinus altında, Prasium majus L. Adaçayı maki kuru kıyılar, Çok yıllık-çalı uçurumlar, sabit ve kalkerli LAURACEAE Kıyı makileri, myrtus, Phillyrea Laurus nobilis L. Defne Çok yıllık-çalı ve Erica arborea, veya ağaç Pinus brutia ile birlikte çalılıklar LILIACEAE Maki, Smilax aspera L. Silcan koyaklar, Çok yıllık-çalı yamaçlar, yanları Smilax excelsa L. Kırçan Çalı-Çok yıllık MORACEAE Ficus carica L. Subsp. Carica (ALL.) İncir SCHINZ ET THELL. Morus alba L. MYRTACEAE Çok Ağaç Çok Ak Dut Ağaç Mersingille Makilikler, çalılıklar, ormanlar sık çalılık, plaj KB. Türkiye, B. ve G. L Anadolu GB. ve G. Anadolu Dış Anadolu- (Akdeniz Elementi) B. ve G. Anadolu GB. ve G. Anadolu- Akdeniz Elementi L L L L Açık alanlar, karışık ormanlar, yıllıktaşlı yamaçlar, Türkiye L vadiler, kaya oyukları yıllık- Kültür Türkiye L Kayıt Şekli

108 Tür (Species) Myrtus communis L. subsp. communis L. OLEACEAE Türkçe Adı r Mersin Jasminum fruticans L. Yabani yasemin Phillyrea latifolia L. Akçakesme Olea europaea L. var. europaea L. Zeytin Olea europaea L. var. sylvestris (MILLER) Zeytin LEHR. ORCHIDACEAE Orchis BOISS. PINACEAE anatolica Pinus brutia TEN. Salep/ dildamak Kızıl Çam Pinus nigra ARN. subsp. pallasiana Karaçam (LAMB.) HOLMBOE Pinus pinea L. Fıstık çamı RANUNCULACEA E Adonis annua L. Adonis DC. microcarpa Clematis cirrhosa L. Kanavcı Otu Yapı- Ömür Habitat 96 Ülkemizde Dağılımı End Bern IUCN Kayalık yamaçlar, Pinus brutia Çok yıllık-çalı Dış Anadolu ormanları, maki, L kumullar Çok Çalı Çok yıllık- Çalı veya ağaç Çok Ağaç Çok Ağaç Çok yıllık-ot Ağaçyıllık Çok Ağaç Çok yıllık- Ağaç Otsu-Tek Yıllık kandamlası Otsu-Tek Yıllık Ak asma Maki içinde kuru kayalık yerler, yıllık- Pinus brutia Türkiye ormanı, meşe L çalılığı, kır kenarları genellikle makilerdeki kuru Trakya, Dış yerlerde, Pinus Anadolubrutia veya yaprak (Akdeniz L döken Quercus Elementi) ormanı Dış Anadolu, D. Anadolu yıllık- (B. Kültür alanları Mezopotamy L a)- (Akdeniz Elementi) Maki, yıllıkyamaçlar boğazlar kayalık ve Maki, çalılık ve Pinus ormanları Çok Orman yıllık- Orman Sahil Tarla Ekili tarla, nadas tarla, dere, bozuk step Çok yıllık- Odunsutırmanıcı Çalılık, maki Dış Anadolu- (Akdeniz Elementi) B. ve G. Anadolu- (D.Akdeniz Elementi) L L Dış Anadolu, Trakya- D. Akdeniz LR/lc L Elementi K. Türkiye, O., B. ve G. L Anadolu Dış Anadolu Sahil- (Akdeniz L Elementi) Trakya, Dış Anadolu- Akdeniz Elementi G. ve GD. Anadolu, Trakya B. ve G. Anadolu- (Akdeniz L L L Kayıt Şekli

109 Tür (Species) Ranunculus constantinopolitanus (DC.) D'URV. RHAMNACEAE Paliurus spina-christi MILLER ROSACEAE Amygdalus communis L. Amygdalus orientalis MILLER Rosa canina L. Rubus SCHREBER Türkçe Adı Düğün çiçeği Cehrigiller Karaçalı Badem Yabani badem Kuşburnu (itgülü) sanctus Böğürtlen Pyrus amygdaliformis VILL. var. Ahlat amygdaliformis VILL. Sarcopoterium Abdestboz spinosum (L.) SPACH an RHAMNACEAE Paliurus spina-christi MILLER RUBIACEAE Karaçalı Galium aparine L. Yoğurt otu Galium verum L. subsp. verum L. SALICACEAE Populus alba L. Sarı Yoğurt otu Söğütgiller Ak kavak Yapı- Ömür Habitat Karasal otsu- Nemli yer, Çok yıllık bataklık çayırlık Çok yıllık-çalı Boğazlar, vadileri, yerler 97 Ülkemizde Dağılımı End Bern IUCN Elementi) K. Türkiye, B., G., O. ve L BD. Anadolu K., B., G., nehir D., O. ve çorak L GD. Anandolu Doğal, kuru Çok yıllıkağaç geçitler, çalı ve yamaçlar, kalkerli Anadolu L meşe ormanlıkları Kayalıklı, kalkerli O., G. ve D. Çok yıllık-çalı yamaçlar Anadolu L Kıyılar, kayalık yamaçlar, çalılık, Çok yıllıkçitler, ormanlar ve Türkiye Çalı açıklıkları, başlıca L kireçtaşları Seyrek çalılık, kayalık yerler, Çok yıllık- nehir kıyıları, Türkiye Çalı sabit kumullar, L kıyı ovalar, çorak kıyılar KB. Türkiye, B. ve GB. Çok yıllık- Seyrek ormanlar Anadolu- Ağaç veya çalı ve maki (D.Akdeniz L Çok Çalı Çok Çalı yıllık- Otsu- Tek yıllık Otsuyıllık Ağaçyıllık Kayalık yamaçlar, phryoana Boğazlar, yıllıkvadileri, yerler Elementi) Trakya, Anadolu L K., B., G., nehir D., O. ve çorak L GD. Anandolu Yaramaz ot, Trakya, Dış çalılık, ekili Anadolu alanlar L Kayalık yamaçlar, taşlı meralar, Çok nadas tarlalar, Türkiye kuruyan L bataklıklar, dere yatakları Yaprak Çok koruluk, kıyısı K. ve B. Türkiye, G. döken ve Karasal nehir Anadolu- L Avrupa Sibirya Elementi Kayıt Şekli

110 Tür (Species) Salix alba L. SANTALACEAE Osyris alba L. SCROPHULARIAC EAE Türkçe Adı Ak söğüt Süpürge çalısı Yapı- Ömür Ağaçyıllık Çok Çalı Veronica arvensis L. Yavşan otu Tek yıllık-ot TAMARICACEAE Ilgıngiller Tamarix BUNGE smyrnensis Ilgın URTICACEAE Ulmus minor MILLER subsp. canescens Ova (MELVILLE) Karaağacı BROWICZ ET ZIELINSKI ZYGOPHYLLACE AE Peganum harmala L. Üzerlik L: Literatür Çok yıllık-çalı Ağaç-Çok yıllık Otsuyıllık Habitat Göl Çok kenarları, dere ve akarsu kenarları Ülkemizde Dağılımı Türkiye- Avrupa Sibirya Elementi End Bern IUCN L Trakya, Kireçtaşlı kayalık 37.der. D. yıllık- yamaçlar, maki Dış L Pinus ve Quercus Anadoluormanı, duvarları (Akdeniz Elementi) Çok K. Türkiye, Seyrek ormanlar, B. O. ve G. çalılık, çimenlik, Anadolukayalık yamaçlar, L (Avrupakırlar, yol Sibirya kenarları, kıyılar Elementi) Nehir kumlu, topraklar kıyıları, K., O., B., G. humuslu ve GD. L Anadolu karışık yaprak dökücü ormanlar, B. Türkiye, nehir ve akarsu G. Anadolu- L kenarındaki (D.Akdeniz çalılıklar, çıplak Elementi) yamaçlar Çorak yerler, step (bazen tuzlu) B., K., O., G., D. ve L GD. Anadolu Kayıt Şekli L FAUNA Faaliyet alanında yapılan kısa süreli çalışmalar ve literatür taraması sonucu tespit edilen karasal fauna türleri aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Faunistik türlerin saptanmasına yönelik faaliyet alanı ve çevresinde yapılan arazi çalışmaları ve literatür taraması sonucu Omurgalı Hayvan türlerinin sınıflarına göre yüzdeleri aşağıdaki şekilde verilmiştir. 98

111 4. Memeliler 25% 1. Amfibiler 2% 2. Sürüngenler 15% 3. Kuşlar 58% Şekil 44. Bölgede saptanan fauna elemanlarının tür sayısı bakımından birbirlerine oranları Tablo 47. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel İki Yaşamlı (Amphibia) türleri Latince Tür Adı Türkçe Adı Biyotop Bern IUCN Kayıt Şekli Pseudepidalea Nokturnal-Nemli çayırlıklar Gece Kurbağası Ek-II LC Literatür viridis ve orman altları Nokturnal ağaçlık, çalılık Bufo bufo Siğilli kurbağa Ek-II LC Literatür nemli yerler Tablo 48. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel Sürüngen (Reptilia) türleri Latince Tür Adı Türkçe Adı Biyotop Bern Sözleşmesi IUCN Kayıt Şekli Testudo graeca Yaygın tosbağa Kuru, taşlı ve kumlu arazilerde, Ek-II bağ- bahçe arasında VU Literatür Laudakia stellio Dikenli keler Taşlık arazide, duvarlar üzerinde Ek-II LC Literatür Blanus strauchi Kör kertenkele Arazideki taş altlarında, nemli Ek-II zamanlarda LC Literatür Ophisaurus apodus Oluklu kertenkele Otluk ve makilik alanlarda Ek-II LC Literatür Az bitkili taşlık kısımlar, Cyrtopodion kotschyi İnce Parmaklı Keler kayalıklar,köy evlerin ve Ek-II LC Literatür bahçelerin duvarları Lacerta danfordi Toros kertenkelesi Taşlık alanlarda ve duvarlarda Ek-II LC Literatür Typhlops vermicularis Kör Yılan Seyrek bitkili açık arazi, nemli Ek-III toprak içi ve taş altları - Literatür Eirenis modestus Uysal Yılan Orman için açıklıklarda ve orman Ek-III içinde LC Literatür Elaphe quatuorlineata Sarı Yılan Ormanlık alanlarda ve dere Ek-II kenarlarındaki arazide NT Literatür Dolichopis jugularis Karayılan Diurnal, otluk arazilerde Ek-III LC Literatür Coluber najadum Ok yılanı Otluk arazilerde Ek-III LC Literatür Telescopus fallax Kedigözlü Yılan Makilik alanlarda Ek-III LC Literatür 99

112 Tablo 49. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel Kuş (Aves) türleri Bilimsel Adı Takım/Familya/Tür Türkçe Adı Göçmenlik Durumu 100 Koruma Statüsü MAK Eki Bern Eki IUCN Kategorisi Ciconiiformes/Ciconiidae Ciconia ciconia Leylek Yazın üreme I II LC G Falconiformes/Accipitridae Accipiter nisus Atmaca Yerli I II LC L Falco tinnunculus Kerkenez Yerli I II LC G Falco naumanni Küçük L Yazın üreme I II VU Kerkenez Falco peregrinus Gökdoğan Kış göçmeni I II LC L Columbiiformes/Columbidae Columba livia Kaya L Yerli III III LC güvercini Streptopelia decaocto Kumru Yerli II III LC G Streptopelia senegalensis Küçük L Yerli II III LC kumru Strigiformes/Strigidae Athene noctua Kukumav Yerli I II LC G Caprimulgiformes/ Caprimulgidae Caprimulgus europaeus Çobanaldata n Yazın üreme I II LC Apodiformes/Apodidae Apus apus Ebabil Yazın üreme I III LC L Coraciiformes/Coraciidae Coracias garrulus Gökkuzgun Yazın üreme I II NT L Passeriformes/Alaudidae Galerida cristata Tepeli toygar Yerli II III LC Passeriformes/Hirundinidae Hirundo rustica Kır G Yazın üreme I II LC kırlangıcı Delichon urbicum Ev L Yazın üreme I II LC Kırlangıcı Passeriformes/Motacillidae Anthus campestris Kır L Yazın üreme I II LC İncirkuşu Motacilla flava Sarı L Yaz kuyruksallay I II LC göçmeni an Ak L Motacilla alba kuyruksallay an Yerli I II LC Passeriformes/Turdidae Erithacus rubecula Kızılgerdan Kış göçmeni I II LC L Phoenicurus ochruros Kara L Yerli I II LC kızılkuyruk Phoenicurus phoenicurus Kızılkuyruk Yazın üreme I II LC L Oenanthe oenanthe Kuyrukkaka L Yazın üreme I II LC n Oenanthe isabellina Boz L Yazın üreme I II LC kuyrukkakan Kara Kulaklı L Oenanthe hispanica Kuyrukkaka n Yazın üreme I II LC Kayıt Şekli L L

113 Bilimsel Adı Takım/Familya/Tür Türkçe Adı Göçmenlik Durumu 101 Koruma Statüsü MAK Eki Bern Eki IUCN Kategorisi Saxicola rubetra Çayır Yaz L I II LC taşkuşu göçmeni Saxicola torquata Taşkuşu Kış göçmeni I II LC L Turdus philomelos Öter Ardıç Yerli II III LC L Turdus viscivorus Ökse Ardıcı Kış göçmeni II III LC L Turdus merula Karatavuk Yerli II III LC L Turdus pilaris Tarla Ardıcı Kış göçmeni II III LC L Passeriformes/Sylviidae Hippolais pallida Ak Mukallit Yazın üreme I II LC L Sylvia melanocephala Maskeli Ötleğen Yerli I II LC Phylloscopus collybita Çıvgın Kış göçmeni I II LC L Passeriformes/Oriolidae Oriolus oriolus Sarıasma Yazın üreme I II LC L Passeriformes/Laniidae Lanius collurio Kızıl sırtlı örümcekkuş u Yaz göçmeni I II LC Passeriformes/Corvidae Pica pica Saksağan Yerli III - LC G Corvus corone cornix Leş kargası Yerli III - LC G Passeriformes/Sturnidae Sturnus vulgaris Sığırcık Yerli II - LC L Passeriformes/Passeridae Passer domesticus Serçe Yerli III - LC G Passer hispaniolensis Söğüt serçesi Yazın üreme II III LC G Passeriformes/Fringillidae Fringilla coelebs İspinoz Yerli II III LC L Carduelis cannabina Ketenkuşu Yerli I II LC L Carduelis carduelis Saka Yerli I II LC L Carduelis chloris Florya Yerli I II LC L Passeriformes/Emberizidae Emberiza hortulana Kirazkuşu Yazın üreme II III LC L Emberiza citrinella Emberiza melanocephala L: Literatür G: Gözlem Sarı kirazkuşu Kara başlı çinte Kış göçmeni I II LC Yazın üreme I II LC Kayıt Şekli Tablo 50. Faaliyet alanı ve çevresinde muhtemel Memeli (Mammalia) türleri Mak Kayıt Familya/ Tür Adı Türkçe Adı Habitat Iucn Bern Kararları Şekli INSECTIVORA/ ERINACEIDAE Bağ, bahçe, kültür arazisi ve Erinaceus concolor Kirpi LC EK1 EK3 L orman CHIROPTERA/ VESPERTILIONIDAE Bina çatıları ve duvar Pipistrellus pipistrellus Cüce yarasa LC EK1 EK3 L, A çatlakları Cami çatıları, yaprak döken Nyctalus noctula Akşamcı yarasa LC EK1 ormanlarda ağaç kovukları LAGOMORPHA/ LEPORIDAE Lepus capensis Yabani tavşan Her türlü habitat LC EK3 EK3 L, A L L L L

114 RODENTIA/ SCIURIDAE Sciurus anomalus Kafkas sincabı Orman ve koru LC EK1 - L, A MURIDAE Microtus guentheri - Her türlü kültür arazisi ve LC step, meyve bahçeleri - EK3 L Microtus levis - Orman içi çayır, kültür - - EK3 L Cricetulus migratorius Mesocricetus brandti Apodemus sylvaticus Apodemus flavicollis Mus macedonicus Rattus rattus SPALACIDAE L: Literatür A: Anket İ: İz Cüce avurtlak Avurtlak, Türk hamsteri Orman faresi arazisi, su kenarı, step Yaylalar, orman içi çayırlar ve kültür arazisi Flora ve Fauna Türleri İçin Koruma Kriterleri LC - EK3 L Step, Çayır, ekin tarla sınırları NT - EK3 L, İ Kültür arazisi dışında bol otlu yerler, çalı altları LC - EK3 L Sarı gögüslü Nemli orman, orman sınırı orman faresi LC - EK3 L Tarla sarı ev Açık Arazi faresi LC - EK3 L Evsıçanı Meskun yerler ve otlu, çalılık dere kenarı LC - EK3 L, A Spalax leucodon Körfare Mera, tarla, çayır, yüksek DD yayla ve step alanlar - EK3 L, İ MYOXIDAE Dryomys nitedula Hasancık Her türlü habitat LC EK1 EK3 L HYSTRICIDAE Orman, funda, çalı, sebze ve Hystrix indica Oklukirpi LC EK1 EK2 L, A meyve bahçeleri CARNIVORA/ CANIDAE Vulpes vulpes Kızıl tilki Her türlü habitat LC EK3 - L, A MUSTELIDAE Değişik habitatlar, orman, Mustela nivalis Gelincik bağ, bahçe, harabe, meskun LC EK2 EK3 L yerler, kayalık, çalılık alanlar Meles meles Porsuk Orman, step LC EK2 EK3 L ARTIODACTYLA/ SUIDAE Sus scrofa Yaban Domuzu Yapraklı ve karışık orman, sık bitki örtülü göl, bataklık LC EK3 EK3 L, A Bern Sözleşmesi; Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa 1979 yılında Bern de kabul edilmiştir. Ülkemiz bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak sözleşmeye taraf olmuştur. Bu sözleşmenin amacı: Nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir. Her akit taraf EK I nolu listede belirtilen yabani flora türlerinin özel olarak korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu 102

115 bitkilerin kasıtlı olarak koparılması, toplanması, kesilmesi veya köklenmesi yasaklanacaktır. Her akit taraf bu türlerin elde bulundurulmasını veya alım satımını yasaklayacaktır. Bern Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları EK I Kesin Koruma Altına Alınan Flora Türleri Ek II Kesin olarak koruma altına alınan türler Ek III Korunan türler Faunistik türler açısından Bern Sözleşmesi Madde 6 ve 7'nin içeriği aşağıda açıklanmıştır. Bern Sözleşmesi Madde 6 hükümleri: Her Âkit Taraf, II no.lu ek listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır: a) Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri; b) Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek; c) Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek; d) Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak; e) Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti. Ek II: Kesinlikle koruma altına alınması gereken fauna türlerini içeren liste Ek II içinde yer almaktadır. Sözleşmeye akdeden taraflar Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin özel olarak koruma altına alınması için gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türlerle ilgili olarak aşağıda belirtilen durumlar özellikle yasaklanacaktır: Ek III: Koruma altına alınan fauna türlerinin listesini içermektedir. Sözleşmeyi akdeden her bir taraf Ek III de belirtilen vahşi fauna türlerinin koruma altına alınmasını temin etmek için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin istismar edilmesi konusu, 2. Maddede ileri sürülen şartlar göz önüne alınarak populasyonları tehlikeden uzak tutmak için düzenlenecektir. Ek-IV Yasaklanan Av Metodu ve Araçları ile Diğer Yasak İşletme Şekilleri Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri: 1 - Her Âkit Taraf, III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. 2 - III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde düzenlenmiş olacaktır. 3 - Alınacak önlemler; a)kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları, 103

116 b)yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını, c)yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarını, kapsayacaktır. Proje kapsamında yapılacak tüm çalışmalarda Bern Sözleşmesi 6. ve 7. Madde hükümlerine kesinlikle uyulacaktır. IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) - Uluslararası Doğayı Koruma Birliği IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources: Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) kısaltmasıyla tanımlanan bu organizasyon, ülkeler bazında türlerin populasyon büyüklüğünü ve yayılış alanlarını dikkate alarak farklı tehlike Kategorileri (Red Data Book) yayınlarlar. Bu kategoriler ana hatları ile aşağıda verilmiştir. EX (Extınct) EW (Extinct İn The Wild) CR (Critically Endangered) EN (Endangered) VU (Vulnerable) NT (Near Threatened) LC (Least Concern) DD (Data Deficient) NE (Not Evaluated) Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş) Doğada yok olmuş takson(doğada Tükenmiş) Kritik olarak tehlikede olan takson(kritik) Tehlike altında olan takson(tehlikede) Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson (Duyarlı-Hassas-Zarar Görebilir) Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli) Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson (Yetersiz Verili) Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş) Merkez Av Komisyonu (MAK); Faaliyet alanı ve çevresinde saptanan türler Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yılı için Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre incelenmiş ve tablolarda verilmiştir. MAK Eklerinin açılımı aşağıda verilmiştir. MAK Kararlarına göre; Ek Liste- I Koruma altına alınan yaban hayvanları Ek Liste-II Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanları Ek Liste-III Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları gösterir. 104

117 Faaliyet alanı ve çevresinde yayılış gösteren faunanın bu projeden minimum düzeyde etkilenmesi için gürültü, toz vb. bütün inşaa ve işletme faaliyetlerinde ortaya çıkacak çevresel etkilere dikkat edilerek MAK Kararlarına titizlikle uyulacaktır. Endemizm: Ülkemiz sahip olduğu iklimsel ve coğrafi özellikler nedeniyle, endemik türler açısından oldukça zengin bir floraya sahiptir. Türkiye sınırları içerisinde bulunan yaklaşık 3300 bitki türü endemiktir ve Türkiye florasının yaklaşık %33 ünü oluşturmaktadır. Faaliyet alanı ve etki alanında ise endemik bitki türüne rastlanılmamıştır. Ayrıca yine faaliyet alanı ve çevresinde yapılan faunistik değerlendirmede endemik fauna türüne de rastlanılmamıştır Koruma Alanları (EK-V deki duyarlı yöreler kapsamında) tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan ÇED Yönetmeliği EK - V Duyarlı Yöreler Listesi kapsamında Faaliyet alanı ve çevresi herhangi bir koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. Aşağıdaki şekilde verilen haritadan görüleceği üzere faaliyet alanına en yakın koruma alanı Kuyuluk Tabiat Parkı olup, faaliyet alanına yaklaşık 17 km mesafededir. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde planlanan projeden etkilenmesi muhtemel korunan alan yoktur. Şekil 45. Faaliyet alanı ve çevresinin korunan alanlar açısından durumu EK - V Duyarlı Yöreler Listesi aşağıda verilmiştir. 105

118 EK- V Duyarlı Yöreler Listesi 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 ncimaddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları", b) 1/7/2003tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban HayvanıYerleştirme Alanları", c) 21/7/1983tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, ç) 22/3/1971tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, d) 31/12/2004tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, e) 2/11/1986tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin KorunmasıYönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", f) 9/8/1983tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, g) 18/11/1983tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler, h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, i) 25/2/1998tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, j) 17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, ı) 23/10/1988tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, 106

119 ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, ııı) Cenova Deklerasyonu nun17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, c) 14/2/1983tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, ç) 17/5/1994tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar. d) 27/7/2003tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetikrezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamıolarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyelerile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları, d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetikrezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar. Sonuç olarak; planlanan Proje ile mevcut faaliyet alanı çevresinde yer alan ormanlık alanlarda biyotop kaybı yaşanacak olup, tozuma vb. nedenler nedeniyle de segetal vejetasyonun etkilenmesi muhtemeldir. Biyotop kaybı nedeniyle nesli tehlikeye girecek floristik ya da faunistik tür öngörülmemekte olup, tozuma vb. etkilere karşı da ulaşım yolları ve ocak alanı civarı belirli aralıklarla sulanarak gerekli önlemler alınacaktır. Açık işletme yöntemiyle işletilecek ocak alanında delme-patlatma yöntemiyle kalker üretimi yapılacak olup, patlatmanın özellikle faunistik türler üzerine yaratacağı olumsuz etkilere karşı gerekli önlemler alınacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında Bern Sözleşmesi ile korunan faunistik türlere ve diğer fauna türlerine zarar verilmesi muhtemel olmayıp, herhangi bir olumsuz durumda Mersin Orman ve Su İşleri Şube Müdürlüğü'ne derhal haber verilerek gerekli tedbirler alınacaktır. 107

120 Projenin inşaat ve işletme aşamalarında Bern Sözleşmesi 6. ve 7. Madde Hükümlerine, Merkez Av Komisyonu Kararlarına ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanun kapsamındaki tüm Yönetmeliklere uyulacaktır Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları Faaliyet alanı için 4.8 başlığı altında Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Kapsamında değerlendirmeler yapılmış; bu çerçevede koruma alanlarına, faaliyet alanının uzaklığı sebebiyle faaliyetten kaynaklı herhangi bir etki beklenmemektedir Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Söz konusu projenin inşaat ve işletme aşamalarından kaynaklı koruma alanlarına herhangi bir etkisi beklenmemektedir. Ancak yine de ruhsat alanları içerisinde bulunan kaynakların boşalımını etkilememek için patlatma işlemi kontrollü yapılacaktır. Kırma- Eleme Tesisinde bantlar ve bunkerlerin üzeri kapatılarak tozuma en az seviyeye getirilecek. Patlatma yapmadan önce ve ocak içi yollar düzenli olarak sulanacak. Böylece faaliyetten kaynaklı etkiler en az seviyeye çekilecektir. İşletme aşamasından sonra ise alana uygun bir rehabilitasyon uygulaması yapılarak doğal hayata etki en az seviyede tutulacaktır Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeriyasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı bakanlar kurulu kararı ile sınırlandırılmış alanlar v.b.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Proje alanı Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar içerisinde kalmamaktadır Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında arazi hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılacak olup, daha sonra sahanın rehabilitasyonunda kullanılmak üzere depolanacaktır. Projenin işletme aşamasında açık işletme yöntemi uygulanacak olup, basamaklar oluşturulacaktır. Oluşacak basamaklara işletme sonrası rehabilitasyon çalışmalarında pasa malzemesi doldurularak düzlenecek ve bitkisel toprak serilerek rehabilite edilecektir 108

121 BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ (İLGİLİ YÖNETMELİKLER KAPSAMINDA VE KÜMÜLATİF OLARAK GEREKLİ DEĞERLENDİRME YAPILACAKTIR) 5.1. Emisyon Hesaplamaları (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Arazi Hazırlık Çalışmalarından Kaynaklı Toz Emisyonu Proje kapsamında bitkisel toprağın sıyrılması ve depolanması için ekskavatör kullanılması planlanmaktadır. Bitkisel toprağın yerinden kazılması için herhangi bir patlatma işlemi yapılmayacaktır. Bitkisel toprak yapılacak üretim faaliyetlerine göre kısım kısım sıyrılacaktır. Sıyrılan bitkisel toprak ruhsat alanında bulunan bitkisel toprak sahasında depolanacaktır. Bitkisel toprak alanı toplamı m 2 dir. Faaliyet alanı toplamı 44,95 hektardır. Faaliyet alanındaki bitkisel toprağın bir yılda kaldırılacağı kabul edilirse yılda m 2 /yıl bitkisel toprak çıkarılacaktır. Çalışma alanında ortalama 10 cm bitkisel toprak olduğu düşünüldüğünde; m 2 /yıl x 0,10 m = m 3 /yıl bitkisel toprak yerinden alınarak depolanacaktır. Bitkisel toprağın sıyrılması işlemi sırasında toz oluşturacak kaynaklar aşağıdaki gibidir. Bitkisel toprağın, Sökülmesi, Kamyona yüklenmesi, Taşınması, Boşaltılması, Depolanması. 109

122 Tablo 51. Bitkisel Toprağın Sıyrılması Esnasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Çalışma Süresi Üretim Miktarı ton m 3 Yıllık 12 ay Yıllık Aylık 26 gün Aylık 5.993, ,83 Günlük 16 saat Günlük 230,51 144,07 Vardiya Sayısı 2 Saatlik 14,41 9 Emisyon Faktörleri Malzemenin yoğunluğu 1,60 ton/m 3 alınmıştır. İşlem Kontrolsüz Kontrollü Kaynak Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton tarih Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton ve sayılı Sanayi Kaynaklı Taşıma 0,7 kg/araç-km 0,35 kg/araç-km Hava Kirliliğinin Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Kontrolü Depolama 5,8 kg/hektar 2,9 kg/hektar Yönetmeliği Malzemenin Taşınma Mesafesi Kamyon Kapasitesi Sefer Sayısı Araç Sayısı Toplam Depolama Alanı 1. Bitkisel Toprağın Yerinden Sökülmesi Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 1.a. Kontrolsüz 1.b. Kontrollü 2. Bitkisel Toprağın Yüklenmesi Parametreler Bitkisel toprağın taşıma mesafesi, ocak sahasının bitkisel toprak depolama alanına en uzak mesafesi olarak 700 m alınmıştır. Gidiş dönüş toplam 1400 m olacaktır. 20 ton/sefer Üretim Miktarı (ton/saat) / Kamyon Kapasitesi (ton/sefer) 309 ton/gün / 20 ton/sefer = 15,45 sefer/gün = 16 sefer/gün yerine 4 kamyon 4 sefer/gün yapacaktır. 4 araç/sefer 1 hektar 14,41 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,36 kg/saat 14,41 ton/saat x 0,0125 kg/ton = 0,18 kg/saat Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 2.a. Kontrolsüz 2.b. Kontrollü 3. Bitkisel Toprağın Taşınması 14,41 ton/saat x 0,010 kg/ton = 0,144 kg/saat 14,41 ton/saat x 0,005 kg/ton = 0,072 kg/saat Sefer sayısı (sefer/gün) x Araç Sayısı (araç/sefer) x Taşıma mesafesi (km) x Emisyon faktörü (kg/araç-km) 3.a. Kontrolsüz 3.b. Kontrollü 4. Bitkisel Toprağın Boşaltılması 4 sefer/gün x 4 araç/sefer x 1,4 km x 0,7 kg/araç-km = 15,68 kg/gün / 16 saat/gün= 0,98 kg/saat 4 sefer/gün x 4 araç/sefer x 1,4 km x 0,35 kg/araç-km = 7,84 kg/gün / 16 saat/gün = 0,49 kg/saat Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 4.a. Kontrolsüz 4.b. Kontrollü 5. Bitkisel Toprağın Depolanması 14,41 ton/saat x 0,010 kg/ton = 0,144 kg/saat 14,41 ton/saat x 0,005 kg/ton = 0,072 kg/saat Depo alanı (hektar) x Emisyon faktörü (kg/hektar) / Çalışma süresi (saat) 5.a. Kontrolsüz 5.b. Kontrollü 1 hektar x 5,8 kg/hektar / 16 saat = 0,3625 kg/saat 1 hektar x 2,9 kg/hektar / 16 saat = 0,18 kg/saat Kontrolsüz Toplam Toz Emisyonu (1.a) + (2.a) + (3.a) + (4.a) + (5.a) 2 kg/saat Kontrollü Toplam Toz Emisyonu (1.b) + (2.b) + (3.b) + (4.b) + (5.b) 1 kg/saat 110

123 Bitkisel toprağın sıyrılması esnasında; Kontrolsüz durumda oluşacak toplam toz emisyonu; 2 kg/saat, Kontrollü durumda ise oluşacak olan toplam toz emisyonu; 1 kg/saat tir. Yukarıda verilen miktarlar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK:2 Tablo:2.1 de baca dışındaki yerler için belirlenen 1.0 kg/saat lik kütlesel debi miktarının üzerinde olduğundan toz modellemesi yapılması gerekmektedir. Yukarıda hesaplanan emsiyon değerleri, uluslar arası nitelikteki 3 boyutlu modelleme programı (ISC3) ile modellenerek hazırlanan hava kalitesi modelleme raporu EK-18 de verilmiştir. Üretim Çalışmalarından Kaynaklanan Toz Emisyonu Proje kapsamında, kalkerin üretilmesi sırasında toz oluşturacak işlemler aşağıda belirtilmiştir. Delme-patlatma, Kalkerin yerinden sökülmesi, Kalkerin yüklenmesi, Kalkerin taşınması, Kalkerin konkasör tesisinde işlenmesi, Kalkerin stoklanması, Kalkerin Asfalt Plentinde işlenmesi Ocaktan yılda ton/yıl tüvenan kalker üretimi yapılması planlanmaktadır. Kırma Eleme Tesisinde ton/yıl kalker işlenmesi planlanmaktadır. Patlatma Sırasında Oluşacak Toz Emisyonu Patlatma sonrası oluşacak toz emisyon faktörü 0,08 kg/ton olarak alınmıştır. Patlatma sonucu oluşacak toz emisyonlarının % 80 inin 10 μ dan büyük partiküllerden meydana geldiği ve patlatmadan sonra hemen çökeleceği, geriye kalan % 20 sinin ise 10 μ dan küçük partiküllerden meydana geleceği ve havada asılı kalarak atmosferde yayılacağı kabul edilmiştir. Ayda 8 patlatma yapılması planlanmaktadır. Yılda 96 patlatma yapılacaktır. Bir patlatmada maksimum ton/yıl / 96 patlatma/yıl = ton/patlatma tüvanan kalker üretimi yapılacaktır. Buna göre alınacak maksimum kalker miktarına göre patlama süresince oluşabilecek toz emisyon miktarı aşağıdaki formül ile hesaplanmıştır; Bir atımdaki üretim miktarı x Patlatma emisyon faktörü x Askıda kalan partikül oranı (ton/patlatma) (kg/ton) (%20) Patlatma sırasında oluşacak kontrolsüz toz emisyonu; ton/patlatma x 0,080 kg/ton x 0,2 = 317 kg/saat olacaktır. Maden sahasında ayda 8 patlatma yapılacak olup sürekli toz oluşumu söz konusu olmayacaktır. Patlatma esnasında oluşacak tozların bir saatlik zaman içerisinde dağıldığı 111

124 varsayımı ile patlatma sırasında oluşacak tozun kütlesel debisinin sürekli olmaması, gecikmeli kapsül kullanılması ve zeminde patlatma öncesi ve sonrası sulama yapılması gibi faktörlerle, patlatma sırasında oluşacak toz daha da minimize edilecektir. Ayrıca patlatmada oluşan toz emisyonunun sürekli olmaması sebebiyle toplam toz emisyonuna eklenmemiştir. Tablo 52. Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Çalışma Süresi Ocaklar ve Konkasör için Kapasitesi Miktarları ton m 3 Yıllık 12 ay Yıllık Aylık 26 gün Aylık , ,33 Günlük 16 saat Günlük Vardiya Sayısı 2 Saatlik ,24 Kalkerin yoğunluğu 2,50 ton/m 3 alınmıştır. Emisyon Faktörleri İşlem Kontrolsüz Kontrollü Kaynak Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton tarih Taşıma 0,7 kg/araç-km 0,35 kg/araç-km ve sayılı Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Sanayi Kaynaklı Depolama 5,8 kg/hektar 2,9 kg/hektar Hava Kirliliğinin Kontrolü Birincil Kırıcı 0,243 kg/ton 0,0243 kg/ton Yönetmeliği İkincil Kırıcı 0,585 kg/ton 0,0585 kg/ton Üçüncül Kırıcı 0,585 kg/ton 0,0585 kg/ton Parametreler Bitkisel toprağın taşıma mesafesi, ocak sahasının bitkisel Kalkerin Taşınma Mesafesi toprak depolama alanına en uzak mesafesi olarak 700 m alınmıştır. Gidiş dönüş toplam 1400 m olacaktır. Kamyon Kapasitesi 20 ton/sefer Üretim Miktarı (ton/saat) / Kamyon Kapasitesi (ton/sefer) Sefer Sayısı 6090 ton/gün / 20 ton/sefer = 304,5 sefer/gün yerine 15 kamyon 21 sefer/gün yapacaktır. Araç Sayısı 15 araç/sefer Toplam Depolama Alanı 1 hektar 1. Kalkerin Yerinden Sökülmesi Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 1.a. Kontrolsüz 381 ton/saat x 0,025 kg/ton = 9,525 kg/saat 1.b. Kontrollü 381 ton/saat x 0,0125 kg/ton = 4,7625 kg/saat 2. Kalkerin Yüklenmesi Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 2.a. Kontrolsüz 381 ton/saat x 0,010 kg/ton = 3,81 kg/saat 2.b. Kontrollü 381 ton/saat x 0,005 kg/ton = 1,905 kg/saat 3. Kalkerin Taşınması Sefer sayısı (sefer/gün) x Araç Sayısı (araç/sefer) x Taşıma mesafesi (km) x Emisyon faktörü (kg/araç-km) 3.a. Kontrolsüz 21 sefer/gün x 15 araç/sefer x 1,4 km x 0,7 kg/araç-km=308,7 kg/gün / 16 saat/gün= 19,3 kg/saat 3.b. Kontrollü 21 sefer/gün x 15 araç/sefer x1,4 km x0,35 kg/araç-km=154,35 kg/gün /16 saat/gün=9,65 kg/saat 4. Kalkerin Boşaltılması Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 4.a. Kontrolsüz 381 ton/saat x 0,010 kg/ton = 3,81 kg/saat 4.b. Kontrollü 381 ton/saat x 0,005 kg/ton = 1,905 kg/saat 112

125 5. Kalkerin Depolanması Depo alanı (hektar) x Emisyon faktörü (kg/hektar) / Çalışma süresi (saat) 5.a. Kontrolsüz 5.b. Kontrollü 6. Kalkerin Konkasör Tesisinde İşlenmesi Birincil Kırıcı Toz Emisyonu 1 hektar x 5,8 kg/hektar / 16 saat = 0,3625 kg/saat 1 hektar x 2,9 kg/hektar / 16 saat = 0,18 kg/saat Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 6.a. Kontrolsüz 381 ton/saat x 0,243 kg/ton = 92,6 kg/saat 6.b. Kontrollü İkincil Kırıcı Toz Emisyonu 381 ton/saat x 0,0243 kg/ton = 9,26 kg/saat Üretim miktarı (ton/saat) x Emisyon faktörü (kg/ton) 6.c. Kontrolsüz 381 ton/saat x 0,585 kg/ton = 223 kg/saat 6.d. Kontrollü 381 ton/saat x 0,0585 kg/ton = 22,3 kg/saat Kontrolsüz Toplam Toz Emisyonu (1.a) + (2.a) + (3.a) + (4.a) + (5.a) + (6.a) + (6.c) 352,4 kg/saat Kontrollü Toplam Toz Emisyonu (1.b) + (2.b) + (3.b) + (4.b) + (5.b) + (6.b) + (6.d) 50 kg/saat Üretim esnasında; Patlatma esnasında oluşacak toz emisyonu; 317 kg/saat, Kontrolsüz durumda oluşacak toplam toz emisyonu; 352,4 kg/saat, Kontrollü durumda ise oluşacak olan toplam toz emisyonu; 50 kg/saat tir. Asfalt Plenti Toz Emisyonu Asfalt plent tesisleri ve mekanik plent tesisinden kaynaklanacak emisyonların kütlesel debileri Compilation of Air Pollutant Emission Factors adlı çalışmada yer alan emisyon faktörleri doğrultusunda hesaplanmıştır. Bu amaçla aşağıdaki formül kullanılmıştır. Tablo 53. Asfalt Plent Tesisinden Kaynaklı Emisyonlar Parametre Emisyon Faktörü Üretim (ton/yıl) Emisyon Miktarı (kg/saat) PM 0,015 kg/ton 0,04 NOx 0,038 kg/ton 0,11 SO2 0,028 kg/ton ,08 CO 0,018 kg/ton 0,05 VOC 0,03 kg/ton 0,08 Yukarıda verilen miktarlar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK:2 Tablo:2.1 de baca dışındaki yerler için belirlenen 1.0 kg/saat lik kütlesel debi miktarının üzerinde olduğundan toz modellemesi yapılması gerekmektedir. Yukarıda hesaplanan emsiyon değerleri, uluslar arası nitelikteki 3 boyutlu modelleme programı (ISC3) ile modellenerek hazırlanan hava kalitesi modelleme raporu EK-18 de verilmiştir. 113

126 Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Aşağıda özeti verilen Hava Kalitesi Modelleme Raporu EK-18 de verilmiştir. Modellemede Kullanılan Meterorolojik Veri Seti Mersin Meteoroloji istasyonu uzun yıllar meteorolojik verilerine göre hakim rüzgar yönü NNW dir. Meteoroloji dosyasını hazırlamada ise uzun yılları en iyi temsil eden 2001 yılı verileri kullanılmıştır. Meteoroloji dosyası hazırlanmasında kullanılan veriler aşağıda açıklanmıştır; Saatlik Rüzgar Hızı ve Yönü Mersin 2001 yılı Saatlik Sıcaklık Mersin 2001 yılı Günlük Lokal Bulut Yüksekliği (7,14,21) Mersin 2001 yılı Günlük Bulutluluk (7,14,21) Mersin 2001 yılı Günlük Sabah ve Öyle Karışım Yüksekliği Adana 2001 yılı Şekil 46. Mersin Meteoroloji İstasyonuna Ait 2001 Yılı Rüzgar Diyagramı 114

127 Şekil 47. Mersin Meteoroloji İstasyonuna ait uzun yıllar rüzgar diyagramı Modelleme Sonuç Özeti Modellemede ISCST3 (Industrial Sources Complex-Short Term3) Modeli kullanılmış olup, modelleme sonucu faaliyetten kaynaklanması muhtemel kirletici parametrelere ilişkin hava kirlenmesi katkı değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 54. Projeden kaynaklı PM ve Çöken Toz a Ait Modelleme Sonuçları ve Karşılaştırmalı Tablo Hava Kirlenmesi Katkı Değeri Parametreler SKHKKY KVS Değeri SKHKKY UVS Değeri Modelleme Sonuçları Sınırı Aşan Değer Kontrolsüz PM Çöken Toz 100 µg/m 3 (2013 yılı Sınır Değeri) 390 mg/m 2 gün (2013 yılı Sınır Değeri) 60 µg/m 3 (2013 yılı Sınır Değeri) 210 mg/m 2 gün (2013 yılı Sınır Değeri) UVS= 3,54 µg/m 3 KVS= 56,91 µg/m 3 UVS= 0,96 mg/m 2 gün KVS= 13,86 mg/m 2 gün Sınır Değeri Aşan Nokta Bulunmamaktadır. Sınır Değeri Aşan Nokta Bulunmamaktadır. Kontrollü PM Çöken Toz 100 µg/m 3 (2013 yılı Sınır Değeri) 390 mg/m 2 gün (2013 yılı Sınır Değeri) 60 µg/m 3 (2013 yılı Sınır Değeri) 210 mg/m 2 gün (2013 yılı Sınır Değeri) UVS= 1,76 µg/m 3 KVS= 27,33 µg/m 3 UVS= 048 mg/m 2 gün KVS=6,93 mg/m 2 gün Sınır Değeri Aşan Nokta Bulunmamaktadır. Sınır Değeri Aşan Nokta Bulunmamaktadır. Yukarıda verilen, Uzun Vadeli Sınır Değer (UVS): Yapılan bütün ölçüm sonuçlarının aritmetik ortalaması olan değeri, Kısa Vadeli Sınır Değer (KVS): Maksimum günlük ortalama değerleri veya sayısal değerlerinin büyüklüğüne göre dizildiğinde, istatistik olarak bütün ölçüm sonuçlarının % 95 ine tekabül eden değeri belirtmektedir. 115

128 Yukarıda verilen modelleme sonuçları ve SKHKKY de verilen sınır değerler incelendiğinde, projeden kaynaklı oluşması muhtemel yıllık kontrollü PM ve Çöken toz emisyon değerlerinin Yönetmelik sınır değerlerinin altında kaldığı anlaşılmaktadır. Kontrollü sistemde 24 Saatlik PM emisyon değerlerinde ise sınır değeri aşan nokta bulunmamaktadır. SKHKKY nde Kısa Vadeli Sınır Değer(KVS) maksimum günlük ortalama değerleri veya sayısal değerlerinin büyüklüğüne göre dizildiğinde, istatistik olarak bütün ölçüm sonuçlarının %95 ine tekabül eden değeri belirtmektedir. Söz konusu proje kapsamında yapılan modelleme sonucunda 441 noktanın %5 ine (bütün ölçüm sonuçlarının % 95 inden geriye kalan değer) tekabül eden değer 22 olarak tespit edilmiştir. Yapılan modelleme çalışması sonucunda kontrollü emisyon değerlerine göre 441 noktanın ölçüm(hesaplama) sonuçları büyüklüğüne göre dizildiğinde kontrollü toz emisyonlarının hiçbir noktada sınır değer aşılmamaktadır Su Kullanımı ve Bertarafı (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarları, içme ve kullanma suyu diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanım sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı) Proje kapsamında personel kullanımı için, işletme içi yolun ve nakliye yolunun sulanması için, kırma eleme tesisinde toz indirgeme sistemi için kullanılacak su aşağıda hesaplanmıştır. Arazi Hazırlık Aşamasında Su Kullanımı Arazi hazırlık aşamasında kamyonların hareketinden dolayı oluşacak tozu engellemek için yollarda sulama yapılacaktır. İşletme içi ve asfalt yola kadar nakliye için kullanılacak stabilize yolun uzunluğu toplam m olacaktır. Günde 2 defa sulama yapılırsa, yol genişliği 5 m alınırsa ve yol sulamasında 1,5 lt/m 2 su kullanılacağı kabul edilirse; Yol Uzunluğu = 4800 m x 2 sefer/gün = 9600 m/gün Kullanılacak Su Miktarı = 9600 m/gün x 5 m x 1,5 lt/m 2 = lt/gün = lt/gün / 1000 lt/m 3 = 72 m 3 /gün Sulama için kullanılacak suyun tamamının buharlaşacağı kabul edilirse, yolların sulanmasından kaynaklı atıksu oluşumu olmayacaktır. İnşaat Aşamasında Su Kullanımı Kırma eleme tesisinde kapasite artışı yapılırken inşaat aşamasında beton dökülecektir. Beton döküldükten sonra 3 gün sulama yapılacağı ve günlük 10 m 3 su kullanılacağı kabul edilirse; toplam 30 m 3 su kullanılacaktır. 116

129 Betonun sulanmasında kullanılacak suyun tamamının buharlaşacağı kabul edilirse sulamadan kaynaklı atıksu oluşumu olmayacaktır. İşletme Aşamasında Su Kullanımı 1) Personel İhtiyaçları için Kullanılacak Su İşletme aşamasında 37 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. TÜİK Belediye Su İstatistikleri 2010 verilerine göre günlük kişi başına çekilen su miktarı 217 litredir. Buna göre; Personel için Gerekli Su Miktarı = 37 kişi x 217 lt/kişi.gün = lt/gün = lt/gün / 1000 lt/m 3 = 8 m 3 /gün Personelin ihtiyaçları için kullanılacak suyun tamamının atıksuya dönüşeceği kabul edilirse, personelden kaynaklı oluşacak atıksu miktarı 8 m 3 /gün olacaktır. Proje alanında kanalizasyon şebekesi bulunmamaktadır. İşletme aşamasında personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular fosseptikte biriktirilecektir. Fosseptik dolduğunda, Mersin Büyükşehir Belediyesi'nden getirtilecek vidanjörle kuyu boşaltılacaktır. 2) Yolların Sulanması için Gerekli Su Miktarı İşletme aşamasında kamyonların hareketinden dolayı oluşacak tozu engellemek için yollarda sulama yapılacaktır. İşletme içi ve asfalt yola kadar nakliye için kullanılacak stabilize yol uzunluğu toplam m olacaktır. Günde 2 defa sulama yapılırsa, yol genişliği 5 m alınırsa ve yol sulamasında 1,5 lt/m 2 su kullanılacağı kabul edilirse; Yol Uzunluğu = 5100 m x 2 sefer/gün = m/gün Kullanılacak Su Miktarı = m/gün x 5 m x 1,5 lt/m 2 = lt/gün = lt/gün / 1000 lt/m 3 = 76,5 m 3 /gün Sulama için kullanılacak suyun tamamının buharlaşacağı kabul edilirse, yolların sulanmasından kaynaklı atıksu oluşumu olmayacaktır. 3) Kırma Eleme Tesisinde Kullanılacak Su Miktarı Kalkerin kırılması sırasında oluşacak tozumayı engellemek için kurulacak toz indirgeme sisteminde kullanılacak su ton başına 0,5 lt olacağı kabul edilirse; Kullanılacak Su Miktarı = ton/yıl x 0,5 lt/ton = ton/yıl = ton/yıl / 1000 lt/m 3 = 950 m 3 /yıl = 950 m 3 /yıl / 312 gün/yıl = 3 m 3 /gün Kırma eleme tesisinde kullanılacak suyun tamamının buharlaşacağı kabul edilirse indirgeme sisteminde kullanılacak sudan kaynaklı atıksu oluşmayacaktır. 117

130 İşletme Sonrası İşletme sonrasında herhangi bir su kullanımı olmayacaktır. Toplam Su Kullanımı Tablo 55. Su Kullanımı Miktarları Kullanım Amacı Arazinin Hazırlanması Aşamasında İnşaat Aşamasında İşletme Aşamasında İşletme Sonrası Yolların Sulanması için Gerekli Su Miktarı Betonun Sulanması için Gerekli Su Miktarı Personel İçin Gerekli Su Miktarı Yolların Sulanması için Gerekli Su Miktarı Kırma Eleme Tesisi için Kullanıcak Su Miktarı İşletme Aşamasında Toplam Günlük Su İhtiyacı Günlük İşletme sonrası herhangi bir su kullanımı olmayacaktır. Su Miktarı Saatlik (16 saat) Yıllık (312 gün) 72 m 3 /gün 4,5 m 3 /saat m 3 /yıl 30 m 3 8 m 3 /gün 0,5 m 3 /saat m 3 /yıl 76,5 m 3 /gün 4,78 m 3 /saat m 3 /yıl 3 m 3 /gün 0,19 m 3 /saat 936 m 3 /yıl 87,5 m 3 /gün 5,47 m 3 /saat m 3 /yıl Personel için gerekli olan içme suyu damacanalarla sağlanacak, kullanma suyu ise firmaya ait tesiste mevcutta bulunan kuyudan karşılanacaktır. Kuyu ile ilgili Yeraltısuyu Kullanma Belgesi Ek-6 de verilmiştir. Kırma-Eleme Tesisi ile ilgili olarak mülga Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı ÇED Uygulamaları konulu yazısına göre tesisteki toz kaynağı olan her bir ünite (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacak, kapalı ortam içerisine alınan ünitelere toz indirgeme sistemi (pulvarize sistem) kurulacaktır Atıklar (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık türleri, miktarları, bertarafı) Arazinin Hazırlanması Aşamasında Oluşacak Atıklar Çalışma yapılacak üç ocakta toplam 44,95 hektar alandan bitkisel toprak sıyrılarak alınacaktır. Bitkisel toprak Bölüm de koordinatları verilen alanda depolanacaktır. Bitkisel toprak işletme sonrası rehabilitasyon çalışmalarında tekrar kullanılacaktır. Bitkisel toprağın 10 cm kalınlığında olacağı kabul edilirse; Bitkisel Toprak Miktarı (Hacimsel) = m 2 x 0,1 m = m 3 118

131 Bitkisel toprak yoğunluğu 1,7 ton/m 3 kabul edilirse; Bitkisel Toprak Miktarı (Kütlesel) = m 3 x 1,7 ton/m 3 = ton Bitkisel toprak, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Arazinin hazırlanması aşamasında personelden kaynaklı oluşacak katı atıklar sızdırmasız çöp konteynırlarında biriktirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar Mersin Büyükşehir Belediyesi nin evsel nitelikli katı atık depolama alanına götürülerek bertaraf edilecektir. İnşaat Aşamasında Oluşacak Atıklar İnşaat aşamasında kırma eleme tesisi kurulumu yapılacak alan düzenlenecek ve daha sonra beton dökülecektir. İnşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atıklar sızdırmasız çöp konteynırlarında biriktirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar Mersin Büyükşehir Belediyesi nin evsel nitelikli katı atık depolama alanına götürülerek bertaraf edilecektir. İşletme Aşamasında Oluşacak Atıklar Projenin işletme döneminde meydana gelecek atıklar ve bertarafına ilişkin bilgiler maddeler halinde aşağıda sunulmuştur. 1) Üretim Zayiatı ve Pasa Üç ocakta toplam yıllık üretim miktarı ton/yıl dır. Ancak malzemenin kırıklı, çatlaklı olması, tam düz yüzey olmaması, üzerinde yer alan yamaç molozu türü malzeme ve yüzeydeki toprak ve taşın tamamının ekonomik olmayacağı düşünülürse % 10 fire olarak kabul edilirse; Pasa Miktarı = ton/yıl x 0,1 = ton/yıl Oluşacak pasa Bölüm de koordinatları verilen pasa ve bitkisel toprak alanında depolanacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Mevcutta 1,61 hektarlık Stok ve Pasa alanı kullanılmaktadır. Planlanan kapasite artışı ile 1 hektar stok, 1 hektar pasa ve 1 hektar bitkisel toprak depolama alanı kullanılacaktır. Toplamda 3 hektar depolama alanı kullanılacaktır. 2) Ambalaj Atıkları Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler esnasında, geri kazanımı mümkün olan ambalaj atıkları (kâğıt, cam, plastik ve metal kutular) ayrı toplanarak tarih 119

132 ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirilmesi sağlanacaktır. 3) Tıbbi Atıklar Personelin sağlık hizmetleri için acil bulundurulması gereken ilk yardım malzemeleri ve bu durumda ortaya çıkan tıbbı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmenliği Madde 13; Tıbbi atıkların toplanmasında; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taşımaya dayanıklı; orijinal orta yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift taban dikişli ve körüksüz olarak üretilen, çift kat kalınlığı 100 mikron olan, en az 10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile DİKKAT TIBBİ ATIK ibaresini taşıyan kırmızı renkli plastik torbalarda toplanacak veya toplanması sağlanacaktır. Akabinde söz konusu atıkların sterilizasyon tesislerine iletilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. 4) Tehlikeli Atıklar Araç, ekipman ve makine bakımları sonucu oluşması muhtemel tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacak ve bu atıklar için geçici depolama alanı kurulacaktır. Bu alan beton zeminli ve üzeri kapalı olacaktır. Farklı atıklar için farklı bölümleri bulunacak, atıklar, türüne göre uygun konteynır içerisinde muhafaza edilecek ve konteynır üzerine atık kodu, miktarı ve atığın geliş tarihi gibi bilgiler yazılacaktır. Ayrıca olabilecek sızıntılara karşı gerekli önlemler alınacaktır. Ayrı ayrı toplanan tehlikeli atıklar lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( , , tarih ve sayılı değişiklikler) hükümlerine uyacağımızı ve tehlikeli atıklar için geçici depolama alanı oluşturacağımızı taahhüt ederiz. 5) Atık Yağlar Proje kapsamında oluşması muhtemel atık yağlar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre geçirimsiz zemin üzerine yerleştirilmiş tank/konteynırlarda geçici depolanacaktır. Daha sonra Bakanlıktan çevre lisansı almış tesislere gönderilerek bertaraf edilecektir. 6) Atık Pil ve Akümülatörler Çalışma alanında atık pil oluşması durumunda tarih ve sayılı resmi Gazete de yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 13. maddesi uyarınca atık piller evsel atıklardan ayrı toplanacak ve pil ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmelerce veya belediyelerce oluşturulacak toplama noktalarına atık piller teslim edilecektir. Proje alanında kullanılacak araç ve ekipmanların bakım ve onarımları sonucu oluşması muhtemel akümülatörler tarih ve sayılı resmi Gazete de 120

133 yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. 7) Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje kapsamında oluşması muhtemel ömrünü tamamlamış lastikler lisanslı firmalara gönderilerek bertarafı sağlanacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlerine uyulacaktır. 8) Personelden Kaynaklı Katı Atıklar Proje kapsamında çalışacak personel sayısı 37 kişi olarak planlanmakta olup, bir kişinin günlük katı atık üretim miktarı 1,14 kg/kişi.gün (TÜİK-2010-Mersin) olarak düşünülürse; Katı Atık Miktarı = 37 kişi x 1,14 kg/kişi.gün = 42,18 kg/gün Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar sızdırmasız çöp bidonlarında depolanarak belirli periyotlarla Mersin Büyükşehir Belediyesi nin göstereceği yere boşaltarak bertaraf edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 9) Personelden Kaynaklı Sıvı Atıklar Proje kapsamında yolların sulanması için kullanılacak su mevsim koşullarına bağlı olarak buharlaşacağından atık su oluşumu söz konusu olmayacaktır. Faaliyet kapsamında çalışacak personelden kaynaklı atık su miktarı hesaplanmış ve 8 m 3 /gün olarak bulunmuştur. Proje kapsamında çalışacak personelden kaynaklanacak atık sular için Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerince yapılacak olan sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanacaktır. Fosseptik dolduğunda, Mersin Büyükşehir Belediyesi nden getirtilecek vidanjörle kuyu boşaltılacaktır. Fosseptik çekimi ile ilgili Büyükşehir Belediyesi nden alınan yazı Ek-21 da sunulmuştur. Araziye atıksu deşarjı yapılmayacağını taahhüt ederiz. İşletme Sonrasında Oluşacak Atıklar İşletme sonrasında atık oluşması beklenmemektedir. 121

134 5.4. Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri (Akustik Rapor), Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri Ocak alanında arazinin hazırlanması ve işletme aşamalarında kullanılacak araç ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Arazinin hazırlanması aşamasında 10 adet kamyon, 3 adet ekskavatör, 3 adet yükleyici, 1 adet Arazöz kullanılacaktır. İşletme aşamasında 10 adet kamyon, 3 adet ekskavatör, 3 adet yükleyici, 1 adet Arazöz, 1 adet wagon-drill kullanılacaktır. Arazinin hazırlanması ve işletme aşamalarında oluşacak gürültü için akustik rapor hazırlanmıştır. Akustik rapor Ek-19 de sunulmuştur. Rapor sonuçları aşağıda verilmiştir. Açılması planlanan ocak sahasına en yakın yerleşim yeri olan 2000 m mesafedeki Camili Köyü ve en yakın ev olan 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait evdir. Bu mesafelere göre gürültü hesaplamaları aşağıda değerlendirilmiştir Arazinin Hazırlanması Aşamasında Ocak alanında arazi hazırlanmasında oluşacak toplam ses basıncı değerleri tablo ve grafik olarak aşağıda verilmiştir. Tablo 56. Arazinin Hazırlanması Aşamasında Gürültünün Mesafeye Göre Değişimi Ses Basınç Düzeyi Lpt (dba)(l gündüz ) Net Toplam Ses Mesafe (m) 500 (Hz) 1000 (Hz) 2000 (Hz) 4000 (Hz) Basınç Düzeyi (Dba)

135 Şekil 48. Arazi Hazırlama Aşaması Gürültü Dağılım Grafiği Arazinin hazırlanması aşamasında 300 m de yönetmelikte belirtilen sınır değer olan 65 dba in altına düşmektedir. Dolayısıyla proje etki alanındaki yerleşim yerlerine olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. 123

136 İşletme Aşamasında Kalkerin Sökülmesi, Taşınması, Kırılması ve Depolanması Aşamalarında Ocak alanında işletme aşamasında oluşacak toplam ses basıncı değerleri tablo ve grafik olarak aşağıda verilmiştir. Tablo 57. İşletme Aşamasında Gürültünün Mesafeye Göre Değişimi Ses Basınç Düzeyi Lpt (dba)(l gündüz ) Mesafe (m) 500 (Hz) 1000 (Hz) 2000 (Hz) 4000 (Hz) Net Toplam Ses Basınç Düzeyi (Dba)

137 Şekil 49. İşletme Aşaması Gürültü Dağılım Grafiği Arazinin hazırlanması aşamasında 300 m de yönetmelikte belirtilen sınır değer olan 65 dba in altına düşmektedir. Dolayısıyla proje etki alanındaki yerleşim yerlerine olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. 125

138 Patlatma Aşamasında Proje alanında yapılacak patlatma işlemi anlık bir işlem olduğundan ve patlatma sırasında başka bir faaliyet gerçekleştirilemeyeceğinden dolayı, patlatma sırasında oluşacak gürültü seviyesi ayrı olarak hesaplanmıştır. Ocak alanında patlatma aşamasında oluşacak toplam ses basıncı değerleri tablo ve grafik olarak aşağıda verilmiştir. Tablo 58. Ocak Sahasında Patlatmadan Kaynaklanacak Gürültünün Mesafeye Göre Değişimi Ses Basınç Düzeyi Lpt (dba)(l gündüz ) Net Toplam Ses Mesafe (m) 500 (Hz) 1000 (Hz) 2000 (Hz) 4000 (Hz) Basınç Düzeyi (Dba) 99, ,2 109, ,8 66,0 66,9 66,8 71, ,8 59,9 60,8 60,5 65, ,2 56,4 57,2 56,6 62, ,7 53,9 54,6 53,7 59, ,8 51,9 52,6 51,4 57, ,7 45,8 46,1 43,6 50, ,2 42,1 42,1 38,3 46, ,7 39,5 39,2 34,0 43, ,7 37,5 36,8 30,2 41, ,1 35,8 34,8 26,9 39, ,7 34,3 33,0 23,7 38, ,1 33,7 32,1 22,2 37, ,5 33,1 31,4 20,8 36, ,5 31,9 29,9 18,0 35, ,5 30,9 28,5 15,2 34, ,9 26,8 22,8 2,7 29,9 126

139 Şekil 50. Patlatma Aşaması Gürültü Dağılım Grafiği Arazinin hazırlanması aşamasında 60 m de yönetmelikte belirtilen sınır değer olan 65 dba in altına düşmektedir. Dolayısıyla proje etki alanındaki yerleşim yerlerine olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Yukarıda ulaşılan sonuçlara göre, gürültü düzeyinin yerleşim yeri üzerinde Yönetmelikte belirtilen sınırları aşacak bir etkisi olması beklenmemektedir. Zaten hesaplamalar bütün makinelerin aynı anda ve tesisin yerleşime en yakın sınırında çalışacağı varsayımına göre yapılmıştır. Bundan dolayı çalışma sırasında oluşacak gürültü seviyesi hesaplanan değerin çok altında olacaktır. 127

140 Patlama Sırasında Fırlayan Kaya ve Taşlardan Dolayı Hasar Patlatma anında oluşan kaya ve taşlarla ilgili olarak yapılan kaynak araştırmalarında; emniyet mesafe hesaplarının deneysel sonuçlara dayandırıldığı görülmüştür. Literatürde (İsveç Patlatma Araştırma merkezi-svedefo) 1 m 3 kayaç kırmak için kullanılacak patlayıcı madde miktarı ile en fazla fırlatma uzaklığı arasında verilen bağlantıdan yararlanmak sureti ile spesifik patlayıcı madde tüketimi (kg/m 3 ) için söz konusu uzaklık kestirilebilir. Yeterli dilim ve sıkılama uzunlukları için aşağıdaki değerler kestirim değerleri olarak kabul edilebilir. Projeye konu faaliyet alanında bir patlatmada kullanılacak patlayıcı miktarından özgül şarj aşağıda hesaplanmıştır. Özgül Şarj; Özgül Şarj = qe / (b x s x h) formülü ile hesaplanır. qe b s h : Anlık şarj miktarı (kg) : Dilim kalınlığı (m) : Delikler arası mesafe (m) : Basamak yüksekliği (m) Özgül Şarj = 38,19 kg / (2 m x 3 m x 10 m) = 0,6365 kg/m 3 0,64 kg/m 3 Özgül şarja göre taş ve kayaların fırlayabileceği en uzak mesafe aşağıdaki grafikten hesaplanmıştır. 128

141 Şekil 51. Özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlatma uzaklığı (Kaynak : Hoek, E.,Bray,J., Rock Slope Engineering, Institution of Mining and Metallurgy, 3rd Edition, London, 1981) Şekilde verilen grafik İsveç patlatma araştırmaları merkezince (SVEDEFO) yapılan bir araştırmanın sonuçları kullanılarak hazırlanmış olup, özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlama uzaklığını vermektedir. Buna göre bulunan özgül şarj miktarına bağlı en uzak fırlatma mesafesi 60 m 70 m arasında olarak hesaplanmıştır. Bu mesafe göz önüne alınarak patlatma anında 80 m koruma alanı belirlenecek ve gerekli tedbirler alınacaktır Hava şoku ve gürültü hasarı 1969 ) Patlatma sonucu oluşan hava şoku aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. (Calzia, Şiddetli etki zonu Orta şiddette etki zonu Hafif şiddette etki zonu : D<5 W : 5 W<D<10 W :10 W<D<15 W D = Etkili zon aralığı (m) W = Bir gecikme aralığında atılan dinamit miktarı = Anlık şarj (kg) Hava şoku hesaplamaları ruhsat alanlarında yapılacak anlık şarj dikkate alınarak yapılmıştır. Patlatmalarda kullanılacak anlık şarj : 38,19 kg 129

142 Şiddetli etki zonu : D < 5 38,19 Orta şiddette etki zonu : 5 38,19 < D < 10 38,19 Hafif şiddette etki zonu : 10 38,19 < D < 15 38,19 Şiddetli etki zonu Orta şiddette etki zonu Hafif şiddette etki zonu : 0 m 31 m : 31 m 62 m : 62 m 93 m Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. Devine bağıntısı; v = k D W 1.6 v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inç/s) k = Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D = Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W = Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) 1 feet = 0,3048 m 1 libre = 0,4536 kg 1 inç = 25,4 mm K katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma aynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına yaklaştırmaktadır. Hesaplamalarda k katsayısı birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. Patlatmalarda kullanılacak anlık şarj : 38,19 kg Mesafeye göre titreşim hızı değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 130

143 Tablo 59. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri K(sabit) D(metre) W (Libre) D(feet) V (inch/sn) V (mm/sn) V a 1/2 x V (mm/sn) V b 1/5 x V (mm/sn) Vo (V a - V b ) (mm/sn) ,19 164,04 2, , , , , ,19 328,08 0, , ,8000 4,3200 6, ,19 492,13 0, ,2903 5,6452 2,2581 3, ,19 656,17 0,2805 7,1253 3,5627 1,4251 2, ,19 984,25 0,1466 3,7244 1,8622 0,7449 1, , ,34 0,0925 2,3505 1,1752 0,4701 0, , ,42 0,0648 1,6448 0,8224 0,3290 0, , ,50 0,0484 1,2286 0,6143 0,2457 0, , ,59 0,0378 0,9601 0,4800 0,1920 0, , ,63 0,0338 0,8597 0,4299 0,1719 0, , ,67 0,0305 0,7754 0,3877 0,1551 0, , ,76 0,0253 0,6422 0,3211 0,1284 0, , ,84 0,0214 0,5426 0,2713 0,1085 0, , ,26 0,0112 0,2836 0,1418 0,0567 0,0851 Tabloda ; V = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı Vo= Bina temelindeki titreşim hızı Vo = (1/2 x V) - (1/5 x V) olarak kabul edilmektedir. (Forssbland, 1981). Bina temeli titreşim hızı (Vo) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 60. Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981) Bina Türü Vo(mm/sn) a-yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b-sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler 5 c-betonarme binalar 10 d-fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar Yöre köylerindeki en hassas yapının b tipi binalar olduğu kabul edilirse Vo hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. 38,19 kg lık şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren yaklaşık 150 m sonra 5 mm/sn nin altına inmektedir. Faaliyet alanına en yakın yerleşim yeri olan 2000 m mesafedeki Camili Köyü ve en yakın ev olan 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait evdir. Patlatmanın yapıldığı günlerde gerekli tedbirlerin alınması firmanın taahhüdü altındadır. 131

144 14/09/1990 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe konulan Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine uyacağımızı taahhüdü ederiz Titreşim Genliği Patlatma sonucu oluşan enerji dalgalarının yarattığı titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntı ile hesaplanmaktadır. K W A = D A W K D : Genlik (mm) : Gecikme aralıklı patlayıcı madde miktarı (kg) : Zemin yapısını oluşturan kayaca göre katsayı : Kaynak ile bina arasında etki mesafesi (m) Tablo 61. Patlatma yapılan zemin türü ve bina temeli altındaki zemin türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı maksimum ve minimum değerleri Patlatma Yapılan Zemin Türü Temel Altı Zeminin Türü Minimum K Katsayısı Maksimum Kaya Kaya 0,57 1,15 Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kil (Toprak) 2,30 3,40 Patlatma yapılan zemin yapısı kalker ve bina zemin yapısının ise toprak olduğu kabul edilirse, K katsayısının minimum 1,15 ve maksimum 2,30 olarak seçilmiştir. Tablo 62. Titreşimin genliği ve mesafe ilişkisi D (m) W A Genlik (mm) K min = 1,15 K maks = 2, ,18 0,1421 0, ,18 0,0711 0, ,18 0,0474 0, ,18 0,0355 0, ,18 0,0237 0, ,18 0,0178 0, ,18 0,0142 0, ,18 0,0118 0, ,18 0,0102 0, ,18 0,0095 0, ,18 0,0089 0, ,18 0,0079 0, ,18 0,0071 0, ,18 0,0047 0,

145 Tablo 63. Yapı türüne göre güvenli titreşim düzeyleri Yapı Türü Değerli yapılar, maden kuyuları, kötü durumdaki evler, eski uygarlıklara ait anıtlar, v.b. Aşılmaması gereken titreşim genliği (mm) 0,1 Toplu halde bulunan binalar 0,2 Birbirinden ayrı bulunan binalar 0,4 Mühendislik yapıları 0,76 Patlatma sonucu oluşan enerji dalgalarının yarattığı titreşimlerin genliği 150 m den sonra aşılmaması gereken değerlerin altına düşmektedir. Dolayısıyla 1600 m mesafedeki en yakın eve etkisi olmayacaktır Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği 1. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır. Bu aşamada sağlık koruma bandı belirlenecektir Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı Madencilik faaliyetleri nedeniyle tahrip edilmiş bir alanı çevresel açıdan stabil bir duruma getirmek, temiz bir çevrenin ve doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılması için zorunludur. Ancak, tahrip edilmiş bir alan kendi haline bırakıldığında ekolojik dengesine ulaşması, kendi kendini onarması çok uzun yıllar alabilir. Böyle bir zaman sürecinde bu alanların yeniden doğaya kazandırılması ya da onarılması için insanın yardımına gereksinim vardır. Proje kapsamında arazi hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılması söz konusu olacaktır. Sıyrılacak bitkisel toprak, sahada yapılacak olan pasa ve bitkisel toprak depolama alanında depolanacak ve daha sonra arazinin rehabilite aşamasında kullanılacaktır. Bu işlem T.C Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, Bakım Şubesi Müdürlüğünün Peyzaj Hizmetleri Teknik Şartnamesinin Mevcut üst toprağın işlenmesi ve bitkisel toprağın serilmesi maddesine uygun olarak gerçekleştirilecektir. Sahadan çıkarılacak kalkerin kırıklı, çatlaklı olması, tam düz yüzey olmaması, üzerinde yer alan yamaç molozu türü malzeme ve yüzeydeki toprak ve taşın tamamının ekonomik olmayacağı düşünülürse (%10 fire) pasa oluşacaktır. Proje kapsamında oluşacak pasa ve bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Üretim çalışmaları sonucu sahada oluşacak boşluklar, pasa ile doldurulacaktır. Çalışma döneminin sonunda sözü edilen faaliyetler gerçekleştirilerek, ruhsatlı sahalar ilk konumuna yakın bir halde bırakılmaya çalışılacaktır. 133

146 İşletme yapılacak alanda üretime bağlı olarak çalı ve otsu türler üretimin doğal sonucu olarak ortadan kalkacaktır. Fakat bu türler arazi ıslahıyla birlikte üretim yapılan alanlarda tekrar yayılım gösterebileceklerdir. Üretim çalışmaları sona erdiğinde oluşan boşluklar, rehabilitasyon projesine göre doldurulacaktır. Rehabilitasyon projesi ve haritaları Ek-14 da verilmiştir Risk Analizi Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Analizi Proje alanında ve proje etki alanında meydana gelebilecek olası riskler Doğal Afet Riski, Patlama Riski, Yangın Riski, Kaza Riski, Sabotaj Riski olarak beklenmektedir Proje Kapsamındaki Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşşat, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında meydana gelebilecek riskler ve bu durumda alınacak önlemlere ilişkin açıklamalar aşağıda maddeler halinde sunulmuştur. Doğal Afet Riski Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek afet durumunda telefonlarla gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken ilk yardım müdahaleleri ve sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitime sahip güvenlik görevlisi olacaktır ve Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Patlama Riski Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek patlama durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Patlayıcı maddeler özel işaret konmuş araçlarda, kapsül ve dinamit ayrı ayrı taşınacaktır. Ocakta teknik nezaretçi denetiminde çalışılacaktır ve patlatmalar teknik nezaretçi tarafından jandarma denetiminde yapılacaktır. Yangın Riski Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek yangın durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Tesis içinde olası bir yangın için gerekli yangın söndürme cihazları uygun yerlere yerleştirilecektir. Çevreyi ve işletme faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek kazalar ve acil durumlarda, ortaya çıkacak çevre etkilerinin önlenmesi için "Acil Durum İş Talimatları" ve "Olağanüstü Durum Planları" hazırlanacaktır. Olağanüstü Durum Planları tesiste gerektiğinde müracaat edilebilmesi için uygun yerlere asılacaktır. Kaza Riski Projenin herhangi bir döneminde kaza riskinin meydana gelmemesi için personelin gerek kamyonların, gerekse yükleyicilerin yükleme yapılırken çevresinde bulunmasına müsaade edilmeyecek ve bu konuda personel uyarılacaktır. Aynı zamanda proje alanına bağlantıyı sağlayan karayolu giriş ve çıkışlarında uyarıcı levhalar yer alacaktır. 134

147 Sistem kazalarına hızlı karşılık verebilmek insan ve çevre sağlığına gelebilecek zararı en aza indirmek bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu bölümde verilen acil çalışma ve eylem planı, işletme personelinin herhangi bir acil durum karşısında alması gereken önlemleri içeren bir rehber plan niteliği taşımaktadır. Acil eylem planında hedeflenen amaç, acil durumlarda en etkili olabilecek bilgilerin operatöre önceden, etkin ve yeterli biçimde verilmesidir. Alınacak önlemlere karşın oluşabilecek herhangi bir kaza durumunda kazaya uğramış personel sahada sürekli olarak bulundurulacak bir araç ile hızlı bir şekilde en yakın sağlık birimine ulaştırılacaktır. Sabotaj Riski Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek sabotaj durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Ayrıca üretim sırasında kullanılan makine ve ekipmanlardan dolayı çalışan personelin kaza riskini önlemek ve riski en aza indirmek için, tarihinde kabul edilen 6331 nolu İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanun kapsamındaki yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir Diğer Hususlar Bu konuda belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. 135

148 BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ Söz konusu faaliyetin yapılacak olduğu yerde kalker rezervinin iyi olması, mevcutta verimli çalışılıyor olması yerin seçilme nedenidir. Tesiste çalıştırılacak personelin de bölge halkından seçiliyor olmasının, yöre halkına ekonomik yönden destek sağlayacağı düşünülmektedir. Böylece hem ülke hem de bölge ekonomisine destek sağlanmış olacaktır. Sahada açık işletme yöntemi ile üretim gerçekleştirilecektir. Kalker madeni sahasındaki cevherin sert olması ve iş makineleri ile yerinden sökülemeyecek olmasından dolayı, ocakta delme patlatma yöntemi uygulanacaktır. Türkiye genelinde yapılan araştırmalar incelendiğinde kalker üretimi her yıl artmaktadır. Sanayileşme, alt yapı çalışmaları ve inşaat sektörünün ülkede hızla gelişmesi bu artışın sebepleri olarak gösterilebilir. Planlanan faaliyet ile maden kaynaklarının ülke ekonomisine kazandırılması sağlanacaktır. 136

149 BÖLÜM 7: İZLEME PROGRAMI 7.1. Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı Projenin konusu kalker ocağı ve kırma eleme tesisi kapasite artışıdır. Bu kapsamda kırma eleme tesisinin kurulması esnasında inşaat safhası meydana gelecektir. Projenin inşaat aşamasında toz emisyonu, katı atık, sıvı atık, gürültü ve titreşim oluşumu söz konusu olacaktır. Oluşacak katı ve sıvı atıklar ilgili yönetmelik hükümlerince düzenli olarak bertaraf edilecektir. Ayrıca toz emisyonu, gürültü ve titreşim gibi parametrelerin ölçümleri yapılarak ilgili yönetmelik sınır değerlerinin altında kalması için gerekli önlem ve tedbirler alınacaktır. Projenin işletme döneminde de toz emisyonu katı atık sıvı atık gürültü ve titreşim oluşumu söz konusu olacaktır. Bu kapsamda da ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacak, ölçümlerin sınır değerlerin altında kalması için gerekli önlem ve tedbirler alınacaktır. ÇED Olumlu Belgesi alındıktan ve faaliyete geçildikten sonra toz emisyon ölçümleri yaptırılacak ve Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik gereğince gerekli çevre izinleri için başvuruda bulunulacaktır. İşletme aşamasında meydana gelecek herhangi bir kaza durumunda çevre ve insan sağlığı üzerinde meydana gelebilecek olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla uygulanmak üzere bir Acil Müdahale Planı (AME) hazırlanacaktır. İş güvenliği ve işçi sağlığını koruma amaçlı olarak hazırlanan Acil Müdahale Planı doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda işlerlik kazanır. Yangın, deprem, patlama olaylarından herhangi birinin meydana gelmesi, acil durum olarak nitelendirilmektedir. Bu tür olaylarda tehlikenin büyümesini engellemeye yönelik tedbirlerin alınabilmesi ve personelin faaliyet alanını güvenli ve süratli bir şekilde terk edebilmesi amacıyla acil müdahale planı hazırlanacaktır. Faaliyete ait Acil Müdahale Planı Ek-22 de verilmektedir ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum ve Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 4. Maddesinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program Projenin konusu kalker ocağı ve kırma eleme tesisi kapasite artışı planlanmaktadır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yeterlilik Tebliği, Madde 9 uyarınca projenin uygulama dönemlerine ilişkin olarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini belirtmek için Tebliğin Ek-4 de yer alan İzleme-Kontrol Formu doldurularak belirlenen periyotlarda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. 137

150 BÖLÜM 8: HALKIN KATILIMI Halkın Katılımı Toplantısı düzenleneceğine ilişkin duyuru ilanları, Camili Köyü köy kahvehanesinde askıya asılmıştır. Aynı zamanda Halkın Katılımı Toplantısı na dair duyuru ilanları yerel İmece gazetesinde tarihinde ve ulusal düzeyde yayınlanan Dünya gazetesinde tarihinde yayınlanmıştır. İlgili gazete ilanları eklerde verilmiştir. Toplantıda, katılımcılara projenin konusu ile ilgili detaylı bilgiler görsel olarak anlatılmış, sorulan sorular cevaplandırılmıştır. Projenin sosyo-ekonomik değerleri, çevresel etkileri, alınacak önlemler, faaliyetin işleyişi hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Yöre halkı; ocakta yapılacak patlatmalarda yeterli emniyet tedbirlerinin alınmasını, tesiste kullanılacak kamyonların aşırı yüklenmemesini ve üstünün kapatılmasını talep ettiler. Proje sahibi, yöre halkına gereken tüm önlemlerinin alınacağını taahhüt etmiştir. Alınacak önlemler ve minimize edilecek çevresel etkilerin anlatıldığı toplantıda, verilen taahhütlerin yerine getirilmesi durumunda olumsuz görüşün olmadığı gözlenmiştir. 138

151 BÖLÜM 9: SONUÇLAR Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından; Mersin İli, Akdeniz İlçesi, Camili Köyü civarında bulunan sicil nolu sahada ve saha üzerinde bulunan kırma eleme tesisinde kapasite artışı planlanmaktadır sicil nolu saha 90,82 hektardır. İşletme Ruhsatı Ek-1 de sunulmuştur sicil nolu sahanın ortasında sicil nolu II. Grup 2 hektar İşletme ruhsatı bulunmaktadır sicil nolu ruhsat ÇED talep edilen alan dışında değerlendirilmiştir sicil nolu saha ile ilgili evraklar Ek-3 te verilmiştir. Toplam alanı 90,82 hektar olan sicil nolu sahanın 23,0775 hektarlık kısmına Kalker ocağı için 05/05/2006 tarihinde ÇED Gerekli Değildir Belgesi ve yine ocak sahasının 1,85 hektarlık kısmına tarihinde Kapasite artışı için ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır sicil nolu saha içinde mülkiyeti firmaya ait parseller bulunmaktadır. Bu parseller üzerinde yaklaşık m 2 alan üzerine daha önceden kırma eleme tesisi için tarihinde ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. Deniz Seyahat Tur. Gıda İnş. Pet. Tic. ve San. Ltd. Şti ne ait olan kırma eleme tesisi tapuları ile beraber Denizler Akaryakıt Mad. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ne devredilmiştir sicil nolu 90,82 hektarlık sahanın 44,95 hektarlık kısmına ÇED talep edilerek alan genişletmesi planlanmaktadır. Ocak sahasındaki üretim miktarı ton/yıl dır. Ocaktaki tüvenan kalkerin yıllık üretim miktarı ton/yıl artırılıp ton/yıla çıkartılarak kapasite artışı planlanmaktadır. Kırma eleme tesisinin mevcut kapasitesi ton/yıldır. Kırma eleme tesisinin kapasitesi ton/yıl artırılarak toplamda ton/yıla çıkartılması planlanmaktadır. Çevresel Etki Değerlendirmesi raporunun sunulmasındaki amaç; 90,82 hektarlık sahanın 44,95 hektarlık kısmına ÇED talep edilerek alan genişletmesi ve kırma eleme tesisinin ve ocak sahasının üretim kapasitesinin artırılması planlanmaktadır. Mevcut kırma-eleme tesisi alanı genişletilerek 1168 nolu parselin tamamı kullanılacaktır. Kırma eleme tesisinde kapasite artışı günlük 8 saatten 16 saate çıkarılarak ve makine ekipman ilave edilerek yapılacaktır. Proje kapsamında 1168 nolu parsel üzerinde kırma-eleme tesisi ve 1167 nolu parsel üzerinde şantiye alanı bulunmaktadır nolu parselin kuzey bitişiğinde stok alanı, güneydoğu bitişiğinde de bitkisel toprak ve pasa alanı bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi Camili Köyü dür. En yakın ev ise proje alanının güneyinde yaklaşık 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait evdir. Proje etki alanı, projeden kaynaklanması beklenen toz emisyonu, gürültü ve titreşimin en yakın yerleşim yeri olan 2000 m mesafedeki Camili Köyü ve en yakın ev olan 1600 m mesafedeki Camili Köyü ne ait ev yönündeki değerlerin ilgili yönetmelikler kapsamında değerlendirilmesi ile belirlenmiştir. 139

152 Açık işletme yönteminde basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanır. Faaliyet sırasında ocaklarda 5 er basamak yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilir. Kalker ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği yeterli olmaktadır. Basamakların genişliği 12 m. olarak planlanmıştır. Basamak yüksekliği ise kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliği ile orantılı olarak projelendirilir. Kullanılacak olan makine ekskavatör ise basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, paletli veya lastikli yükleyici ise maksimum kova yüksekliğinin 1.5 katı kadar basamak yüksekliği düşünülür. Basamakların yüksekliği 10 m olarak planlanmıştır. Açık işletmelerde yaşanan en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bu bakımdan basamak şev açıları ve ocak genel şev açısının çok iyi planlanması gerekmektedir. Söz konusu faaliyette basamak şev açısı 60 derece, genel ocak şev açısı ise 45 derece planlanmıştır. Tesisin işletmeye açılması ile birlikte kalkeri ana kayaçtan ayırmak için patlatmalar yapılacaktır. Patlatma işlemi, delme, patlayıcı maddenin delinen deliklere şarjı ve ateşleme işlemlerinden oluşmaktadır. Yapılacak olan patlatma işlemleri galeri usulü patlatma olmayacak, gevşetme patlatması niteliğinde olacaktır. Faaliyet sırasında çalıştırılacak personel sayısı ve nitelikleri aşağıda verilmiştir. İşletmenin ileriki dönemlerde göstereceği verime bağlı olarak çalışacak personel sayısında artmalar olabilecektir. Mevcut çalışma süresi yılda 12 ay, ayda 25 gün ve 1 vardiya olarak günde 8 saattir. Çalışılması planlanan süre; yılda 12 ay, ayda 26 gün ve 2 vardiya olarak günde 16 saat olacaktır. Proje kapsamında, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve bu Kanuna dayalı olarak çıkarılan tüzük ve yönetmeliklere, 2006/1 Umumi Hıfzıssıhha Kurulu kararına, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğe ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği 1. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır. Bu aşamada sağlık koruma bandı belirlenecektir. İnceleme kurulu tarafından belirlenecek sağlık koruma bandı mesafelerine uyulacak ve tesis işletmeye açılmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır tarih ve 4873 sayılı İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nün yazısında talep edilen söz konusu alanının Orman sınırları içerisinde bulunduğunu ve 3 km çevresinde zeytin sahalarının bulunduğu tespit edildiği belirtilmektedir. İlgi yazıda belirtilen tüm hususlara uyacağımızı taahhüt ederiz tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( , tarih ve sayılı değişiklikler) hükümlerine uyacağımızı taahhüt ederiz tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ( , , 140

153 , tarih ve sayılı değişiklikler) hükümlerine uyacağımızı taahhüt ederiz. Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi, dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıkların atılmayacağını, dere yataklarının değiştirilmeyeceğini ve oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenmesi hususlarının yerine getirileceğini taahhüt ederiz. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli tüm önlemlerin alınacağını taahhüt ederiz. Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda DSİ Genel Müdürlüğü görüşleri doğrultusunda geçişin sağlanacağını taahhüt ederiz. Arazinin hazırlık aşaması ve işletme aşamasında hafriyat, pasa vb. malzemenin stoklanması gibi arazi kullanımlarında, madencilik ile ilgili tesislerin yapımı planlanırken öncelikli olarak orman alanı dışında alternatif sahaların araştırılacağı, bunun mümkün olmaması durumunda ruhsat sahası içerisinde orman içi açıklık veya bozuk orman alanının tercih edileceğini taahhüt ederiz. Patlatma faaliyeti esnasında düşük şarjlı ve milisaniyeli patlatma yapılacağını taahhüt ederiz. Patlatmanın yapılacağı gün ilgili ilçe yetkilileri ve köy muhtarlığına bildirileceğini ve 08:00-18:00 saatleri dışında ve hafta sonraları kesinlikle patlatma yapılmayacağını taahhüt ederiz. Titreşim, gürültü, hava şoku, taş savurması gibi konularda gerekli tedbirler alınacaktır ve toz bulutu oluşturulmamasına dikkat edilecektir. ÇED Olumlu kararı verilmesi halinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne sunulan işletme projesinde belirtilen üretim miktarlarındaki uyuşmazlığı gidermek için Revize İşletme Projesi hazırlanıp Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne sunacağımızı taahhüt ederiz. 26/11/2013 tarih ve sayılı Mersin Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı nın yazısında Söz konusu tesiste patlamalar esnasında gerekli emniyet tedbirlerinin alınması, malzemelerin taşınması esnasında kamyonların çok yüklenmemesi, üstünün örtülmesi, tozuşmanın önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınması şartıyla ve mer i mevzuat çerçevesinde işlem yapıldığı takdirde tarafımızca sakınca bulunmamaktadır. denilmektedir. İlgi yazıda belirtilen tüm hususlara uyacağımızı taahhüt ederiz. 27/11/2013 tarih ve sayılı İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşünde belirtilen tüm hususlara uyacağımızı taahhüt ederiz tarih ve sayılı DSİ Genel Müdürlüğü nün görüşünde belirtilen ruhsat sahasının doğu kısmında 100 m şeritvari sahada ocak işletmesi 141

154 yapılmayacağını, kuru derelerin dere şev üstlerinden itibaren sağlı sollu 50 m şeritvari sahaların faaliyet dışı tutulacağını, S1 Ana Sulama Kanalının güzergahı korunarak ana kanal şev üstünden itibaren 50 m şeritvari sahaların yapılaşma dışı tutulacağını taahhüt ederiz tarih ve 140/476 sayılı Akdeniz Belediyesi nin görüşünde aşağıda hususlar belirtilmiştir. Proje alanı; Mersin Büyükşehir Belediyesine ait 1/25000 Nazım İmar Planında Orman Alanı, Turizm Tesis Alanı, Doğal Karakteri Korunacak Alan ve Ağaçlık, Makilik Alan olarak düzenlenen alan ile yerleşim birimleri (köyler) arasında kaldığı görüşmüştür. 26/11/2013 tarih ve sayılı Mersin Büyükşehir Belediyesi görüşünde gerekli tedbirlerin alınması şartı ile sakınca bulunmadığı belirtilmektedir. Kapasite artışıyla birlikte, tesis çevresinde bulunan ve Akdeniz Bitki Örtüsü özelliği taşıyan bitkisel dokusunun tesis işletim esnasında oluşan katı atık ve toz bulutlarının olumsuz etkisi bir kat daha artacaktır. Bölüm 4.7. de bitki örtüsüne etkiler irdelenmiştir. Tesis ulaşım, mevcut köy ulaşım yolları ile sağlanmaktadır. Tesiste üretilen malzemenin ihtiyaç sahiplerine kamyonlarla nakli bu yollardan ulaştırılmaktadır. Ancak söz konusu köy yolları bu tür ağır yük taşımacılığına teknik olarak uygun değildir. Kullanılacak yollarla ilgili gerekli tedbirlerin alınması firmanın taahhüdü altındadır. Proje alanı Doğa Koruma Merkezinin yapmış olduğu Anadolu Çaprazı Biyoçeşitlilik projesine göre Anadolu Diyogonaline sınır olarak içerisinde kalmaktadır. Ayrıca bölgede çalışan diğer ocak sahaları da Anadolu Diyogonali içerisinde kalmaktadır. Bölgede yapılan maden çalışmaları nedeni ile bölgenin biyoçeşitliliği değişmiştir sayılı Maden Kanunu (3382, 4424, 4683, 5177, 5446 ve 5995 sayılı kanun değişiklikleri) ile bu kanuna istinaden çıkarılan tüm yönetmeliklerdeki hükümlere uyacağımızı taahhüt ederiz. Yukarıda belirtilen kanun ve yönetmeliklerin dışında 2872 sayılı Çevre Kanunu (3301, 3362, 3416, 3416 ve 5491 sayılı kanun değişiklikleri) ile bu kanuna istinaden çıkarılan yönetmelikler ile diğer mevzuatlar kapsamında çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izin alınacak ve ilgili yönetmeliklere uyulacaktır. 142

155 NOTLAR VE KAYNAKLAR Türk İstatistik Kurumu Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı Veri Tabanından (Geodata) Karayolları Genel Müdürlüğü Deprem Dairesi Başkanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren 2872 sayılı Çevre Kanunu tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Ömrünü Tamamlamış lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Akman, Y.,1990:İklim ve Biyoiklim (Ders Kitabı), Palme Yayın Dağıtım, Ankara. Baran, İ., Ilgaz, Ç., Avcı, A., Kumlutaş, Y., Olgun, K., (2012). Türkiye Amfibileri ve Sürüngenleri. 3. basım Tübitak Popüler Bilim Kitapları, Ankara. Demirsoy, A., 1996: Genel ve Türkiye Zoocoğrafyası "Hayvan Coğrafyası". Meteksan A.Ş. P.K. 105 Maltepe Ankara Eken, G., Bozdoğan, M., İsfendiyaroğlu, S., Kılıç, D. T., Lise, Y. (editörler) Türkiye nin Önemli Doğa Alanları. Doğa Derneği, Ankara. Ekim,T., Koyuncu,M., Erik,S. ve İlarslan, R.,1989: Türkiye nin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitkileri. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği. Yayın No.18, Ankara. 143

156 Kuru,M.,1994: Omurgalılar, Gazi Üniv.Yayını,Ankara. Krystufek, B., Vohralik, V. 2001: Mammals of Turkey and Cyprus: Introduction Checklist of Insectivora. Knjizica Annales Majora, Ljubljana, 140 pp. Özeti, N & Yılmaz, İ. (1994): Türkiye Amfibileri.- Ege Üniversitesi Fen Fakültesi, Kitaplar Serisi: 151, Ege Ünv. Basımevi, Bornova - İzmir. Özkurt, Ş., Sözen, M., Yiğit, N., and Çolak, E., (1998): Notes on distributional records and some characteristics of five Carnivore species (Mammalia: Carnivora) in Turkey, Turkish J. of Zoology. 22: Yiğit, N., and Çolak, E., (1998): Contribution to the Geographic Distribution of Rodent Species and Ecological analyses of Their Habitats in Asiatic Turkey, Turkish J. of Biology 22: Yiğit, N., Çolak, E., Ketenoğlu, O., Kurt, L., Sözen, M., Hamzaoğlu, E., Karataş, A., Özkurt, Ş. (2002). Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED), Kılavuz Paz. Tic. Ve san. Ltd. Şti. Ankara, ISBN Yiğit, N., Çolak, E., Sözen, M. and Karataş, A. (2006). Rodent of Türkiye, Meteksan Co. Ankara. ISBN Yiğit, N., Saygılı, F., Çolak, E., Sözen, M., Karataş, A., Ornitoloji Kuş Bilimi. Ümit Ofset Matbaacılık, Ankara (ISBN: ), 370 s. / (Erişim Tarihi: ) (Erişim Tarihi: ) (Erişim Tarihi: ) 144