KORAT TEKSTİL MAD. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.

Transkript

1 KORAT TEKSTİL MAD. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. IR 71021, ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Kınık Köyü ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU Adres: Barış Mah. Asır Sok. Gelincik Sitesi C Blok No:5/A Nilüfer/BURSA Telefon: Ankara-2014

2 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje Sahibinin Adı Adresi KORAT TEKSTİL MAD. SAN. VE TİC. LTD ŞTİ. Buttim İş Merkezi C Blok No: Telefon ve Faks Numaraları Projenin Adı Proje İçin Seçilen Yerin Açık Adresi : (İli, İlçesi, Beldesi, Mevkii) Proje Bedeli Krom Ocağı Alan Genişletilmesi Ve Kapasite Artışı, Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçesaz Köyü Mevkii TL Proje İçin Seçilen Yerin Koordinatları 1.POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç Ç C C C C Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Ç Alan: Ha 2.POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç18 Ç19 Ç20 Ç Alan: Ha 3.POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç22 Ç23 Ç24 Ç25 Ç26 Ç27 Ç28 Ç29 Ç30 Ç31 Alan: 45 Ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ;

3 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Projenin ÇED Yönetmeliği Kapsamındaki Yeri Ruhsat Numarası IR Raporu Hazırlayan Kuruluşun / Çalışma Grubunun Adı Adresi Telefon / Faks Numaraları Rapor Sunum Tarihi Proje, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" Madde 7 c) Ek-2'de yer alan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesi halinde, mevcut projenin kapasitesi ile kapasite artışı toplamı Ek-1'de belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projeler EK-I Madde 28 Madencilik Projeleri, a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler b) 150 hektarı aşan (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) çalışma alanında açık işletme yöntemi ile kömür çıkarma, c) Biyolojik, kimyasal, elektrolitik ya da ısıl işlem yöntemleri uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri, EK-II Madde 49. Madencilik Projeleri, a) Madenlerin çıkarılması (Ek-I de yer almayanlar) f) Cevher zenginleştirme tesisleri (Ek-1 de yer almayanlar). Yeşil Doğa Müh. Dan. San. ve Tic. Ltd. Şti. Konak Mah. Yıldırım Cad. Yayla Sk. Avşar Apt. No:9 D:3 Nilüfer/BURSA Tel: Fax:

4 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ...9 ŞEKİLLER DİZİNİ GRAFİK DİZİNİ HARİTALAR RESİMLER EKLER DİZİNİ BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI Projenin Tanımı, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu BÖLÜM II: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Proje Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onaylı Çevre Düzeni Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatlar) Proje Kapsamında Ünitelerin Konumu Ocak Krom Zenginleştirme Tesisi Stok Alanı Bitkisel Toprak Depo Alanı Atık ve Pasa Depo Alanı Şantiye/İdari Bina Nakliye Güzergahı Diğer

5 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 2.2. Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum Projenin Özellikleri Projenin Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksit, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları Taşınmaları ve Depolanmaları Proje Kapsamındaki Ulaştırma Alt Yapısı Planı (Ulaştırma Güzergahı, Güzergah Yollarının Mevcut Durumu ve Kapasitesi, Hangi Amaçlar için Kullanıldığı, Mevcut Trafik Yoğunluğu, Yerleşim Yerlerine Göre Konumu, Yapılandırılması Düşünülen Tamir, Bakım ve İyileştirme Çalışmaları vb.) BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri Ekonomik Özellikler (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı.) Sağlık (Bölgede mevcut endemik hastalıklar) İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Faaliyetler Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkânları, Nüfus Hareketleri Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri) Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/ Sosyal Altyapı İhtiyaçları Projenin Fayda Maliyet Analizi Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Projenin Ekonomik Ömrü Zamanlama Tablosu Diğer Hususlar

6 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu a) Tarım ve Hayvancılık a.1 Arazinin ilgili mevzuata göre durumu a.2 Sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü a.3 Ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları a.4 Hayvancılık türleri, adetleri ve beslenme alanları b) Orman Alanları b.1 Ağaç Türleri ve Miktarları veya Kapladığı Alan Büyüklükleri b.2 Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu b.3 Sahanın Yangın Görüp Görmediği c)proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanların Değerlendirilmesi c.1 Proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler c.2 Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti c.3 Etkilenebilecek Tabii Bitki Türleri ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı c.4 Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu c.5 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat işletme ve işletme sonrası) Toprak Özellikleri a)toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflandırılması

7 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ b)yamaç Stabilitesi c)erozyon d)proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Jeolojik Özellikleri a) Bölge Jeolojisi b) Proje Alanı Jeolojisi c) Cevherleşme d) Depremsellik e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler Hidrojeolojik Özellikleri a) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler b) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri c) Yeraltı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Hidrolojik Özellikleri Meteorolojik ve İklimsel Özellikleri Flora-Fauna a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora-Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazinin Hazırlık, İnşaat ve İşletme Sonrasında) Koruma Alanları (EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi kapsamında) a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis edilmiş Alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar vb.)

8 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Emisyon Hesaplamaları (Arazi hazırlık aşaması, inşaat aşaması, işletme ve işletme sonrası) Su Kullanımı ve Bertarafı (Arazi Hazırlık Aşaması Temin Edileceği Kaynaklar,İnşaat Aşaması Temin Edileceği Kaynaklar,İşletme ve İşletme Sonrası Temin Edileceği Kaynaklar,Su Miktarları,İçme ve Kullanma Suyu ve Diğer Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları ve Bertarafı) BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ BÖLÜM 7: İZLEME PROGRAMI BÖLÜM 8: HALKIN KATILIMI BÖLÜM 9: SONUÇLAR EKLER NOTLAR VE KAYNAKLAR: ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI

9 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1 Zamanlama Tablosu Tablo 2 Ruhsat Alanı Koordinatları Tablo 3 Talep Edilen ÇED Alanı Koordinatları Tablo 4 Mevcut ÇED Alanı Koordinatları Tablo 5 Açık Ocak İşletme Yöntemi İle Üretim Yapılması Planlanan Poligonlara Ait Koordinatlar Tablo 6 Kapalı Ocak İşletme Yöntemi İle Üretim Yapılması Planlanan Poligonlara Ait Koordinatlar Tablo 7 Zenginleştirme Tesisi Alanı ve Ünite Alanı Koordinatları Tablo 8 Stok Sahaları Koordinatları Tablo 9 Talep Edilen ve Mevcut Bitkisel Toprak Depolama Alanı Tablo 10 Atık Depolama Alanı Koordinatları Tablo 11 Talep Edilen ve Mevcut Pasa Alanları Tablo 12 Tesiste Mevcut Ve Yapılması Planlanan Diğer Alanlar Tablo 13 Proje Alanının Yakın Çevresinde Yer Alan Yerleşim Birimlerine Uzaklıkları Tablo 14 Mevcut ve Yeni ÇED İzin Kapasiteleri Tablo 15 Bazı Patlayıcı Maddelerin Göreceli Kuvvet Değerleri Tablo 16 Delik Eğimi Düzeltme Faktörü (Olofsson,1998) Tablo 17 Üretim ve Patlayıcı Miktarları Tablo 18 Cevher ve kaya sağlamlıkları Tablo 19 Üretim metodu seçimi tablosu Tablo 20 Mevcut ve Planlanan Kapasiteler Tablo 21 Faaliyet Sırasında Çalıştırılacak Personel Sayısı ve Nitelikleri Tablo 22 Makine&Ekipmanlar Tablo 23 Adrese Dayalı Nüfus Kaydı Tablo 24 İlçe, Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus

10 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 25 İlçe Merkezi ile Belde ve Köylere Göre Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü Tablo 26 Büyükorhan İlçesi 2010 yılı Öğretmen Sayıları Tablo 27 Büyükorhan İlçesi Eğitim Kurumu Bilgileri Tablo 28 Yatırım Maliyeti Tablo 29 Yıllık İşletme Maliyeti Tablo 30 Yıllık İşletme Karı Tablo 31 Sondaj verileri Görünür ve Beklenen Rezerv miktarları Tenör oranı(2010 yılı-25 ha'lık alanda) Tablo 32 Büyükorhan İlçesine Göre Tarım Alanı Kullanımı (2012) Tablo 33 Büyükorhan İlçesi Tarım Alet ve Ekipman Varlığı Tablo 34 Arazi Kabiliyet Haritası Lejantı Tablo 35 Bursa İli Genel Arazi Kullanım Durumu Tablo 36 Büyükorhan İlçesi Genel Arazi Kullanım Durumu Tablo 37 Proje Alanının Arazi Durumu Tablo 38 Büyükorhan İlçesi ürün desenleri Tablo 39 Bursa İli Hayvan Varlığı Dağılımı ve Miktarı (2012) Tablo 40 Büyükorhan ilçesi Hayvan Varlığı Dağılımı ve Miktarı (2012) Tablo 41 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Büyükbaş Hayvan Adedi ve Ürün Verileri (2012) Tablo 42 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Küçükbaş Hayvan Adedi ve Ürün Verileri (2012) Tablo 43 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Arı Kovanı Adedi Ve Ürünleri (2012) Tablo 44 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Binek Hayvan Adedi (2012) Tablo 45 Hayvansal Üretim Miktarları Tablo 46 Proje Alanının Amenejman Planı Verilerine Göre Meşcere Tipleri ve Orman Alanı Büyüklükleri Tablo 47 Kesilecek Ağaç Adedi Tablo 48 Toprağın Suyla Doygunluğuna Göre Bünye Sınıfları

11 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 49 ph Değerlerine Göre Toprağın Reaksiyon Durumu Tablo 50 Toprakların Toplam Tuz İle Elektriksel İletkenlikleri Arasındaki İlişki ve Bunlara Göre Toprağın Tuzluluk Derecesi Tablo 51 Toprakların kireç içeriklerine göre durumları Tablo 52 Organik Madde İçeriklerine Göre Toprakların Değerlendirilmesinde Kullanılan Sınır Değerler Tablo 53 Toprakların Fosfor İçeriklerine Göre Sınıflandırılmasında Kullanılan Sınır Değerler Tablo 54 Toprakların Potasyum İçeriklerine Göre Sınıflandırılmasında Kullanılan Sınır Değerler 147 Tablo 55 Toprak Örneklerinin Bünye ve Tuzluluk Sınıflarındaki Sayıları ve % Dağılımları Tablo 56 Bursa İli Büyük Toprak Grupları İtibariyle Ortalama Analiz Değerleri Tablo 57 Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıfları (AKK) Tablo 58 Erozyonu Önlemek Amacıyla Yapılan Çalışmalar Tablo 59 Bursa İl Sınırları İçersinde En Çok Karşılaşılan Toprak Erozyon Türü ve Dereceleri Tablo 60 Proje Alanının Ve Çevresinin Stratigrafi Kolon Kesiti Tablo 61 Bursa İlinde Meydana Gelen Depremler Tablo 62 Proje Alanının Yakın Çevresinde Yer Alan Barajlar Tablo 63 Proje Alanının Yakın Çevresinde Yer Alan Göletler Tablo 64 Sıcaklık Dağılımı Tablo 65 Yağış Dağılımı (Aylık) Tablo 66 Yağış Dağılımı Dakikalık Tablo 67 Saatlik Yağış Miktarı Tablo 68 Ortalama Nispi Nem Tablo 69 Sayılı Günler Dağılımı Tablo 70 Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Tablo 71 Yönlere Göre Rüzgarın Ortalama Hızı

12 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 72 Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı Tablo 73 Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Tablo 74 Dursunbey Meteoroloji İstasyonunda Uzun Yıllar FEVK (Olağanüstü Olaylar) Hadiseleri Tablo 75 Endemik, Nadir ve Nesli Tehdit Altında Olan Bitki Türleri ve IUCN Tehlike Kategorileri Tablo 76 Bitkilerin Büyük Bitki Gruplarına Göre Dağılımları Tablo 77 Türlerin Familyalara Göre Dağılımları Tablo 78 Endemik, Nadir ve Nesli Tehdit Altında Olan Türler Tablo 79 Coğrafik Bölgeye Has Olan Endemik Tür Sayıları Tablo 80 Endemiklerin Bitki Coğrafyası Bölgelerine Göre Dağılımları Tablo 81 Proje Bölgesindeki İki Yaşamlılar Tablo 82 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Sürüngen Türleri Ve Koruma Statüleri Tablo 83 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Kuş Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 84 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 85 Proje Alanında Olması Muhtemel Omurgasız Türlerin Listesi Tablo 86 Karasal Omurgalı türlerinin BERN e göre dağılımı Tablo 87 Karasal Omurgalı türlerinin Ek II, Ek III ve Bern'de Yer Almayanlara göre dağılımı Tablo 88 Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik Tehlike Kategorileri Tablo 89 Bursa İli'nde Bulunan Kültür ve Tabiat Varlıkları ve Sit Alanları Tablo 90 Bitkisel Toprağın Sıyrılması Esnasında Oluşacak Toz Emisyon Hesabı Tablo 91 Açık Ocak İşletmeciliği Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Tablo 92 Kapalı Ocak İşletmeciliği Hesaplamaları 246 Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon 12

13 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 93 Üretim Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyon Miktarları Tablo 94 Modellemede seçilen Hakim Rüzgar Yönleri Tablo 95 Modellemede Kullanılan Veriler Tablo 96 Proje kapsamında PM ve Çöken Toz a Ait Modelleme Sonuçları ve SKHKKY kapsamında Karşılaştırılarak Hava Kirlenmesi Katkı Değeri Tablo 97 Tesisin En Kötü Hal Senaryosunda bulunan Model Dağılımı Sonuçları ile SKHKKY Karşılaştırması Tablo 98 Atıksu arıtma tesisi projelendirmesinde baz alınan kirlilik parametre değerleri Tablo 99 Tesiste Kullanılacak Betornarme Havuzlar Tablo 100 Tesiste Kullanılacak Ekipman ve Teçhizatlar Tablo 101 Su kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo 21 Evsel Nitelikli Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartları Tablo 102 Proje Kapsamında Su Kullanımı Tablo 103 Atı Atık Bileşimleri Ve Karışımları İçin Tipik Nem İçeriği Ve Yoğunluk Değerleri Tablo 104 Katı Atıkların Kimyasal Özellikleri Tablo 105 Evsel nitelikli Katı Atıklar İçerisinde Bulunması muhtemel Patojenler ve mikroorganizmalar ve Yaşama Süreleri Tablo 106 Gürültü Seviyesi Sınır Değerleri (Gürültü Yönetmeliği-Madde 5) Tablo 107 Ölçüm Sonuçları Tablo 108 Gürültü Seviyesi Tablo 109 Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri Tablo 110 Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981) Tablo 111 Patlatma yapılan zemin türü ve bina temeli altındaki zemin türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı maksimum ve minimum değerleri Tablo 112 Titreşimin Genliği Ve Mesafe İlişkisi Tablo 113 Yapı Türü ne Göre Güvenli Titreşim Düzeyleri Tablo 114 Proje Etki Alanı Risk Analizi Tablosu

14 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 115 Olasılık, Zarar ve Etki Belirleme Değerlendirilmesi Tablo 116 Risk Derecelendirilmesi Tablo 117 Genel Risk Değerlendirmesi Tablo 118 İşletmenin Risk Değerlendirme matrisi ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1Bitkisel Toprağın Sıyrılmasına Ait İş Akım Şeması Şekil 2 Açık Ocak İşletmeciliği İş Akım Şeması Şekil 3 Basamak Ve Kuyu Kesiti Şekil 4 Delik Geometrisi ve Basamak Yükseklikleri ve Şeş-Beş Düzeninde Delinen Delikler Şekil 5 Patlatma Delik Dizaynı Şekil 6 Yeraltı Ocak İşletmeciliğine ait İş Akım Şeması Şekil 7 Yeraltı İşletme Yöntemi Galeri Kesit ve Planı Şekil 8 Cevher Zenginleştirme İş Akım Şeması GRAFİK DİZİNİ Grafik 1 Büyükorhan Toplam Tarım Alanları Grafik 2 İşletme Büyüklükleri ve İşletme Başına Düşen arazi miktarları Grafik 3 Büyükorhan İlçesi Sulu ve Kuru Tarım Arazisi Oranları Grafik 4 Tarım Arazilerinin Dağılımı Grafik 5 Türkiye'de Orman Yangınlarının Nedeni Grafik 6 Türkiye de Orman Yangınlarının Mevsimlere Dağılımı ( OGM) Grafik 7 Aylık Sıcaklık Dağılımı Grafik 8 Aylara Göre Ortalama Toplam Yağış Miktarı (mm) Grafik 9 Dakikalık Yağış Dağılımı

15 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 10 Saatlik Yağış Dağılımı Grafik 11 Aylık Ortalama Nispi Nem Grafik 12 Sisli Günler Sayısı Ortalaması Grafik 13 Kar Yağışlı Günler Sayısı Grafik 14 Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Grafik 15 Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 16 Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 17 Maksimum Kar Kalınlığı Grafik 18 Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 19Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Grafik 20 Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları Grafik 21 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları Grafik 22 Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Grafik 23 Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramlar Grafik 24 Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı Grafik 25 Bitki tür sayıları açısından Türkiye ve bazı Avrupa ülkelerinin karşılaştırılması Grafik 26 Familya Spektrumu Grafik 27 Fitocografik Bölge Spektrumu Grafik 28 Endemik Türlerin IUCN Kategorilere Dağılım Grafiği Grafik 29 Alanda Tespit Edilen Karasal Fauna Türlerinin IUCN Kategorilerine Göre Dağılım Grafikleri Grafik 30 Dursunbey Meteorolojik İstasyonuna Ait yılı Rüzgar Dağılımı Grafik 31 Dursunbey Meteoroloji İstasyonuna Ait uzun Yıllar ( ) Rüzgar Diyagramı Grafik 32 Üretim Sırasında Oluşacak Gürültü Seviyesinin Mesafelere Göre Dağılımı Grafik 33 Özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlatma uzaklığı

16 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ HARİTALAR Harita 1 Bölge Trafik Hacim Haritası Harita 2 Meşcere Haritası Harita 3 Tarımsal Üretim Haritası Harita 4 Arazi Varlığı Kabiliyet Haritası Harita 5 Türkiye de Orman Yangınları Riskinin Yüksek Olduğu Alanların Coğrafî Dağılımı Harita 6 Milli Parklar ve Koruma Alanları Harita 7 Susurluk Havzası Erozyon Haritası Harita 8 Proje Alanını Gösteren Diri Fay Hattı Harita 9 Grid Kareleme Sistemine Göre Faaliyet Alanının Durumu Harita 10 Faaliyet Alanının Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri içerisindeki yeri Harita 11 Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü II. Bölge Müdürlüğü(Bursa) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası ve Lejantı RESİMLER Resim 1 Ruhsat Alanı ve Çalışılacak Poligonların Uydu Görüntüsü Resim 2 Projede yer alan ve alacak olan ünite ve Alanların Uydu Görüntüsü Resim 3 Zenginleştirme Tesis Alanı ve Diğer Ünitelerin Uydu Görüntüsü Resim 4 Poligonlar Arasındaki Yol Güzergahı Resim 5 Konsantre Kromun Nakliye Güzergahı Resim 6 Proje Alanlarının Yerleşim Birimlerine Uzaklıkları Resim 7 Mevcut Ocak Sahasına Ait Fotoğraflar Resim 8 Mevcut Ocak Sahasına Ait Fotoğraflar Resim 9 Tesis Üniteleri; Değirmen Resim 10 Tesis Üniteleri; Sallantılı Masalar Resim 11 Konsantre Krom Cevheri

17 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Resim 12 Zenginleştirme Tesisi Resim 13 Pseudomaki Resim 14 Proje Bölgesindeki İki Yaşamlılar

18 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ EKLER DİZİNİ 1. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatı 2. ÇED Belgeleri 3. Teslim Tesellüm Tutanakları 4. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, I. Bölge Müdürlüğü'nden alınan Su temin yazısı 5. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü'nden alınan YAS Kullanım Belgesi 6. Krom Analiz Raporu 7. Sondaj Raporu 8. Yerleşim Yerlerine Mesafesi 9. Nakliye ve Ocak Sahası Yol Güzergahları 10. 1/ Ölçekli Vaziyet Planı ve Lejantı 11. 1/ Ölçekli Topografik Harita 12. 1/ Ölçekli Jeoloji Haritası Lejantı, Kesitleri 13. 1/ Ölçekli İmalat Haritası ve Lejantı 14. 1/ Ölçekli Arazi Varlığı Kabiliyet Haritası ve Lejantı 15. 1/ Ölçekli Amerajman Haritası ve Lejantı 16. 1/ Ölçekli Orman Kadastral Haritası ve Lejantı 17. Bursa İli 2020 Yılı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Plan Notları 18. Milli Parklar Genel Müdürlüğü II. Bölge Müdürlüğü (Bursa) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası ve Lejantı 19. Rehabilitasyon Haritası 20. Zenginleştirme Tesisi Orman Oluru 21. Hidrojeolojik Etüt Raporu ve Hidrojeolojik Haritası 22. Meteorolojik Veriler 23. Acil Eylem Planı 24. Çevre Uyum Planı 25. Hava Kalitesi Modelleme Raporu 26. Arıtma Tesisi Vaziyet Planı 27. Akustik Rapor 28. Risk Analiz Raporu 18

19 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 29. Halkın Katılım Toplantısına ait Gazete ve İlan Duyuruları, Katılımcı listesi 30. Kurum Görüşleri 31. Kapasite Raporu 19

20 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI 1.1. Projenin Tanımı, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu Projenin Tanımı Söz konusu proje Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, "IR sicil numaralı IV. Grup Maden sahasında Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı" projesinin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahada ; ,503 m 2 lik alanda ton/yıl kapasiteli Krom Jigleme Ve Konsantre Tesisi için başvuru yapılmış ve Mate Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti. adına, tarih ve 426 karar no lu ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır.(bkz Ek 2) 20,56 ha lık alanda 5,4 ton/yıl kapasiteli Krom Ocakları için başvuru yapılmış ve Mate Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti. adına, tarih ve 532 karar no lu ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. (Bkz Ek 2) Mate Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti. adına alınan ÇED Gerekli Değildir belgelerinin Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. ne devri için başvuru yapışmış ve tarih ve 5657 sayılı yazı ile devir başvurusu onaylanmış ve Krom Jigleme Ve Konsantre Tesisi ile Krom Ocakları faaliyetleri için mevcut olan ÇED Gerekli Değildir Belgeleri Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiştir. (Bkz Ek 2) 2013 yılında kapasite artışı için başvuru yapılmış ve toplam 45,48 ha alanda ton/yıl kapasiteli Krom Ocağı ve ton/yıl kapasiteli Krom Zenginleştirme Tesisi için Korat Tekstil Maden San. ve Tic. Ltd. Şti adına, tarih ve 1196 karar numaralı ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. (Bkz Ek 2) 20

21 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Söz konusu Raporun hazırlanması amacı ; İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahasında, Krom ocağı alan ve kapasite artışı, zenginleştirme tesisinde kapasite artışı yapılması planlanmaktadır. Faaliyet göstermekte olan Krom Ocağının bulunduğu alana ait Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden 1756,08ha lık kısmında Korat Tekstil Maden San. ve Tic. Ltd. Şti. adına İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatı mevcuttur. (Bkz. Ek 1) Alan genişletilmesi 1756,08 ha'lık ruhsat sahasının 622 ha'lık kısmında alan genişletilmesi yapılarak çalışılması planlanmaktadır. Planlanan çalışma alanı 622 ha'lık alan olup poligonlar halinde çalışılacak ve 3 poligondan meydana gelecektir. 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Kapasite artışı ile ocak sahasında yıllık üretim ton'dan ton'a çıkarılması planlanmakta olup üretim açık ocak işletmeciliğin de ton/yıl, kapalı ocak işletmeciliğinde ton/yıl olması planlanmaktadır. Maden kalitesi, iklim ve sair sebeplerden bu miktarların toplamı artmamak şartıyla değişebilir. Zenginleştirme tesisinde ise yıllık konsantre krom üretimi ton'dan ton'a çıkarılması planlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri; 1 poligonda 358 m kuzeyde Veletler Köyü, 1423 m kuzeyde Çökene Köyü, 1961m kuzeyde Tekerler Köyü, 1375 m güneyde Kuzköy Köyü'dür. 2. Poligonda 2605m Kuzeyde Akçasaz Köyü'dür. 3. Poligonda ise 495m doğuda Alutca Köyü, 1724m Güneydoğuda Hopanlar Köyü ve 1770m güneybatıda Ören Köy'leridir. Tesise ait yerleşim yerlerini gösteren harita Ek 8'de yer almaktadır. Proje alanı ve kapasitesi göz önüne alındığında Proje tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği EK-I Madde 29 Madencilik Projeleri, a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler b) 150 hektarı aşan (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) çalışma alanında açık işletme yöntemi ile çıkarma, c) Biyolojik, 21

22 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ kimyasal, elektrolitik ya da ısıl işlem yöntemleri uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri, EK-II Madde 55 Madencilik Projeleri, a) Madenlerin çıkarılması (Ek-I de yer almayanlar) f) Cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesislerş(ek-1 de yer almayanlar) kapsamında yer almaktadır. Yönetmeliğe istinaden, Bakanlık tarafından belirlenen özel formata uygun olarak ÇED Raporu hazırlanmıştır. Planlanan kapasite artışı ve alan genişletmesi ile birlikte söz konusu krom ocağı sahalarında üretim yöntemi olarak hem açık işletme hem de yeraltı işletme yöntemi uygulanacaktır. Ocak işletme faaliyetleri bilindiği üzere Açık ve kapalı ocak işletme yöntemlerinden biriyle yada her ikisi birden birlikte yapılabilmektedir. Herhangi bir işletmede yönteminin seçimi veya değişimi, topoğrafya, maden yatağının jeolojik durumuna göre olmaktadır. Açık ocak işletme yöntemiyle işletilecek ocaklarda örtü tabakası miktarının artması ve buna bağlı olarak açık ocak işletme yöntemi ekonomikliğini kaybetmesi durumunda yeraltı ocak işletme yöntemine geçilebilecektir. Üretim yöntemi belirlenirken örtü tabakasının kalınlığı, kaya formasyonlarının sertliği, kazılabilirlik parametreleri, topografya, cevherleşmenin olduğu damarın eğimi, yapısı ve kalınlığı, ilk yatırım sermayesi ve birim üretim maliyetleri dikkate alınarak seçim yapılmaktadır. Ocak sahasından çıkan Krom cevherine ait analiz raporu Ek 6'da yer almaktadır. Açık ocak işletmesi yapılacak olan alanların çoğunluğunun yumuşak yapıda olmasından dolayı sökme işlemi ekskavatör ile yapılabilmektedir. Ancak sert yapıdaki alanlar ile karşılaşılması durumunda sökme işlemi için patlatma yapılması gerekmektedir. Patlatma işlemi; delme, patlayıcı maddenin delinen deliklere şarjı ve ateşleme işlemlerinden oluşmaktadır. Hizmet Amaçları İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahası(bkz Ek 1) sınırları içerisinde faaliyet sahibi Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından işletilen ve işletilmesi planlanan krom ocaklarında açık işletme yöntemi uygulanarak krom cevheri çıkarılması ve zenginleştirme tesisi kapasite artışı planlanmaktadır. Krom 22

23 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ocağında üretilecek düşük tenörlü tüvenan cevherin ruhsat sahası içerisinde kalacak olan cevher zenginleştirme tesisinde işlenmesi ve konsantre cevher elde edilmesi ile ekonomiye kazandırılması amaçlanmaktadır. Yapılacak yatırımla hammadde olarak elde edilecek krom ekonomiye kazandırılarak maden kaynaklarının değerlendirilmesi, istihdam ve ulusal ekonomiye katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Önem ve Gerekliliği Çalışılacak olan proje alanlarında krom üretimi yapılacaktır. Türkiye genelinde krom üretimi her yıl artmaktadır. Krom kimyasalları paslanmayı önleyici özellikleri dolayısıyla uçak ve gemi sanayinde yaygın olarak; kimya endüstrisinde de sodyum bikromat, krumik asit ve boya hammaddesi yapımında, metal kaplama, deri tabaklama, boya maddeleri, seramikler, parlatıcı gereçler, katalistler, boyalar, organik sentetikler, konserve yapma ajanları, su işleme, sondaj çamuru ve diğer birçok alanda tüketilir. Planlanan faaliyet ile maden kaynaklarının ülke ekonomisine kazandırılması planlanmaktadır. Krom Krom cevherinin başlıca metalürji, kimya, refrakter ve döküm kumu sanayinde kullanılmaktadır. Metalürji sanayinde krom; Ferrokrom, ferro-siliko-krom, krom bileşikleri, ekzotermik krom atıkları, diğer krom alaşımları ve krom metali şeklinde tüketilir. Metalürji endüstrisinde krom cevherinin en önemli kullanım alanı paslanmaz çelik yapımında kullanılan ferrokrom üretimidir. Paslanmaz çelik metal ve silah endüstrinin çok önemli bir maddesidir. Krom çeliğe sertlik, kırılma ve darbelere karşı direnç, aşınma ve oksitlenmeye karşı koruma sağlar. Bu kapsamda kromun çeşitli alaşımları mermi, denizaltı, gemi, uçak, top ve silahlarla ilgili destek sistemlerinde kullanılır. Krom kimyasalları paslanmayı önleyici özelliklerinden dolayı uçak ve gemi sanayinde yaygın olarak, kimya endüstrisinde de sodyum bi-kromat, kromik asit ve boya hammaddesi yapımında, metal kaplama, deri tabakalama, boya maddeleri (pigment), seramikler, patlayıcı gereçler, katalistler, boyalar, organik sentetikler, konserve yapma ajanları, su işleme, sondaj çamuru ve diğer birçok alanda kullanılmaktadır. 23

24 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Krom metali yüksek performans alaşımlarında Al, Ti, Cu alaşımlarında, ısıya ve elektriğe dirençli alaşımlarda tüketilir. Kromun süper alaşımları yüksek ısıya dayanıklı randımanı yüksek, türbin motorların yapımında kullanılmaktadır. Dünya Krom Rezervleri: Dünya toplam kromit kaynakları 7.6 milyar ton düzeyindedir. Bunun 3.6 milyar tonu rezerv sınıfındadır. Dünya krom kaynaklarının büyük bir bölümü stratiform yataklara aittir. Ekonomik olarak işletilebilen krom cevheri yatakları dünyada başlıca; Güney Afrika Cumhuriyeti, Kazakistan, Zimbabve, Finlandiya, Hindistan, Türkiye, İran, Filipinler Küba, ve Brezilya da bulunmaktadır. Dünya Üretim miktarları Yıllık dünya krom rezervi üretimi milyon ton düzeyindedir yılında 13.5 milyon ton, 2004 yılında da 14 milyon ton krom cevheri üretilmiştir (2004 USGS). Güney Afrika 6.5 milyon ton ile 2004 yılı dünya toplam üretiminin %47 ini gerçekleştirmiştir. Kazakistan 2.4 milyon ton, Hindistan ise 1.9 milyon krom cevheri üretmişlerdir. Yıllık tüketim ortalama % 5 civarında artmaktadır. Dünya krom pazarlarında yeni üretici ülke pek katılmazken; Yunanistan, Sırbistan (Yugoslavya) ve Pakistan gibi ülkelerin krom cevheri rezervlerinin tükenmesi veya azalması sonucu pazardan çekildikleri görülmektedir. Türkiye Krom Üretimi Türkiye de krom madenciliği 1850 li yıllarda başlamıştır. Bugüne kadar Türkiye dünya krom pazarlarında önemli bir paya sahip olagelmiştir. Bazı yıllarda üretim bakımından ilk sırada yer almış, çoğu yıllarda 3. ile 6. sıralar arasında yerini korumuştur. Bugüne kadar Türkiye de 47 milyon ton kadar krom cevheri ürettiği hesap edilmektedir. Krom yatakları, maden yatağının boyutuna, dekapaj oranına ve topografyaya bağlı olarak açık veya yeraltı işletme yöntemleriyle işletilmektedirler. Geçmiş yıllarda birçok krom yatağı açık işletme yöntemiyle işletilmişse de günümüzde krom yatakları büyük çoğunlukla yeraltı işletme yöntemleriyle işletilmektedir. 24

25 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Dünyanın en büyük üreticileri Güney Afrika, Türkiye, Hindistan ve Kazakistan'dır. Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki krom yataklarının büyük bir kısmı yeraltı madencilik yöntemi ile işletilmektedir. Kazakistan'daki yatakların ise çoğunlukla açık işletme yöntemleriyle işletildiği belirtilmektedir. Açık işletme yöntemiyle işletilen bir krom yatağı, örneğin Batı Kef (Guleman, Elazığ) yatağında olduğu gibi açık işletmeyle başlayıp, bilahare yeraltı işletmesine dönüştürülebilmektedir. Krom cevheri genellikle gravimetrik yöntemlerle (yoğunluk farkına dayanan yöntemler) zenginleştirilmektedir. Bu yöntemlerde, cevher özelliklerine ve serbestleşme tane iriliğine bağlı olarak jigler, sallantılı masalar, humprey spiralleri, reighart konileri, ağır ortam tamburları ve siklonları, MGS gibi ekipmanlar kullanılmaktadır. Bazı durumlarda manyetik ayırıcılarda kullanılmaktadır. Projenin Zamanlama Tablosu Söz konusu proje Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, yer alan " İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahasının 1756,08 ha'lık toplam alanının 45,48 ha kısmında açık ocak işletmeciliği yöntemiyle Krom Ocağı ve Zenginleştirme Tesisi mevcuttur. Kapasite artışı ile birlikte " İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahasının 1756,08 ha'lık toplam alanının 622 ha kısmında 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile Ocağı Alanının Genişletilmesi, Kapasitesinin Arttırılması ve Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı yapılması planlanmaktadır. Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi, faaliyetleri ile ilgili ÇED Süreci ve geçerli mevzuat kapsamında gerekli izinler alındıktan sonra üretime geçilecek olup planlanan zamanlama süreci aşağıda verilmektedir. 25

26 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 1 Zamanlama Tablosu Yapılacak Olan İşler Yıllar Aylar ÇED Süreci İDK Toplantısı ÇED Sürecinin Tamamlanması İşletme İzninin Alınması ve Gereken Sürelerde Yenilenmesi Mevcut İzinlerle Üretim Durumu İlgili Diğer İzinlerin Alınması ve Gereken Sürelerde Yenilenmesi İşletmeye Alma 26

27 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM II: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, " İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahada 622 ha'lık kısmında Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve Kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı" projesinin gerçekleştirilmesi planlanmakta olup proje alanının yerini gösteren uydu görüntüsü aşağıda erilmektedir. Ruhsat Alanı 1756,05 ha 1. Poligon 420,03 ha 2. Poligon 156,8 ha 3. Poligon 45 ha Resim 1 Ruhsat Alanı ve Çalışılacak Poligonların Uydu Görüntüsü Tesise ait 1/ Ölçekli Topografik Harita Ek 11'de yer almaktadır. Çalışma yapılacak IR sicil numaralı, IV Grup İşletme Ruhsatlı maden sahası İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında yer almakta olup 3 poligonda toplam 622 ha kısmında çalışma sürdürülmesi planlanmaktadır. 27

28 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onaylı Çevre Düzeni Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatlar) Proje Alanı Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında yer almaktadır. Proje sahası Korat Tekstil Mad. San. Ve Tic. Ltd. Şti. sınırlarında bulunan IR sicil numaralı, IV Grup İşletme Ruhsatlı maden sahasıdır. Mevcut ÇED İzinli alanda 12 poligonda Açık Ocak İşletmeciliği krom madeni çıkarılmakta ve düşük tenörlü krom cevheri Zenginleştirme Tesisi zenginleştirme işlemine tabi tutulmaktadır. Söz konusu İR ruhsat numaralı IV Grup İşletme Ruhsatlı sahanın 622 ha kısmı için Bursa İl Özel İdaresi İmar ve Yapı İşleri Daire Başkanlığı'ndan alınan Bursa 2020 yılı 1/ ölçekli Çevre Düzen Planında Orman Alanlarında kısmen Tarım Alanlarında kalmaktadır. Planlanan kapasite artışı ile alanın büyük bir çoğunluğu Orman arazisi içerisinde kalmaktadır. Planlanan çalışmaları; 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup Amerajman Haritası Ek 15 ve Orman Kadastro Haritası Ek 16 'da verilmektedir. Proje sahasına ait "Bursa İli 2020 Yılı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı"nın orijinal plan paftası Ek 17 verilmektedir. Tesise ait 1/ Ölçekli Topografik Harita Ek11'de yer almaktadır Proje Kapsamında Ünitelerin Konumu Proje kapsamında, 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile krom üretimi yapılacaktır. Ocak sahasından çıkarılan tüvenan krom cevheri ÇED izin alanı içerisinde bulunan krom zenginleştirme tesisinde zenginleştirme işlemine tabii tutulacaktır. 28

29 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ÇED izin alanı içerisinde krom ocağı alanı, krom cevheri zenginleştirme tesisi sahası, idari bina, sızdırmasız fosseptik çukur, ürün stok sahası, pasa döküm sahası, bitkisel örtü depolama sahası, trafo, makine parkı, atölye alanı, arıtma tesisi, atık barajı vb. üniteler bulunacaktır. Tesisin Ünite ve Alanlarının Uydu fotoğrafları aşağıda yer almaktadır. Arıtma Tesisi Mevcut ÇED Alanları Çöktürme Havuzu Atık Barajı Bitkisel Toprak Depolama Alanı Düzenli Depolama Alanıları Yatakhaneler İdari Bina Zenginleştirme Tesisi Cevher Stok Yemekhane Tüvenan Cevher Stok Resim 2 Projede yer alan ve alacak olan ünite ve Alanların Uydu Görüntüsü İR ruhsat numaralı IV Grup İşletme Ruhsatlı sahaya ait koordinatlar ve ÇED talep edilen alanlara ait koordinatlar aşağıda yer almaktadır. 29

30 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 2 Ruhsat Alanı Koordinatları Koor. Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik P ,000: ,000 P ,000: ,000 P ,000: ,000 P ,000: ,000 P ,000: ,000 P ,000: ,000 P ,000: ,000 P3-1 P3-2 P3-3 P3-4 P4-1 P4-2 P ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: ,000 Alan: 1756,08 Ha RUHSAT ALANI KOORDİNATLARI Koor.Sırası; Enlem,Boylam Koor. Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; WGS-84 Datum ; ED-50 Türü ; COĞRAFİK Türü ; UTM D.O.M. ; -- D.O.M. ; 27 Zon ; -- Zon ; 33 Ölçek Fak. ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik 39, :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, P2-1 P2-2 P2-3 P2-4 P2-5 P2-6 P2-7 P2-8 P2-9 P2-10 P2-11 P2-12 P2-13 P2-14 P2-15 P ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: , ,000: ,000 Koor.Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; -- 39, :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, , :28, Tablo 3 Talep Edilen ÇED Alanı Koordinatları Koor. Sırası; Sağa,Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç1 Ç2 C13 C1 10 C14 C15 Ç3 Ç4 Ç5 Ç6 Ç7 Ç8 Ç9 Ç10 Ç11 Ç12 Ç13 Ç14 Ç15 Ç16 Ç17 Alan: Ha POLİGON Koor.Sırası; Enlem,Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ;

31 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç Ç Ç Ç Alan: Ha 2. POLİGON Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; ED-50 Datum ; WGS-84 Türü ; UTM Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; 27 D.O.M. ; -- Zon ; 33 Zon ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ölçek Fak. ; -- Ç22 Ç23 Ç24 Ç25 Ç26 Ç27 Ç28 Ç29 Ç30 Ç Alan: 45 Ha Mevcut ÇED alanı Koordinatları aşağıda yer almaktadır. Tablo 4 Mevcut ÇED Alanı Koordinatları ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-1 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-2 Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Koor.Sırası; Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Koor.Sırası; Datum ; ED-50 Enlem.Boylam Datum ; ED-50 Enlem.Boylam Türü ; UTM Datum ; WGS-84 Türü ; UTM Datum ; WGS-84 D.O.M. ; 27 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; 27 Türü ; COĞRAFİK Zon ; 35 D.O.M. ; -- Zon ; 35 D.O.M. ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik Zon ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik Zon ; -- Ölçek Fak. ; -- Ölçek Fak. ; -- C1-1 C1-2 C1-3 C1-4 C1-5 C1-6 C1-7 C1-8 C : : : : : : : : : : : : : : : : : : C2-1 C2-2 C2-3 C2-4 C2-5 C2-6 C2-7 C2-8 C2-9 C2-10 C2-11 C2-12 C2-13 C2-14 C2-15 C : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Alan: m 2 Alan: m 2 31

32 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-3 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-4 Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik C : C : C : C : C5-1 C5-2 C5-3 C5-4 C5-5 C5-6 C5-7 Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik C : C : C : C : C : Alan: m 2 Alan: m 2 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-5 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI : : : : : : : : : : : : : : C6-1 C6-2 C6-3 C6-4 C6-5 C : : : : : : Alan: m 2 Alan: m 2 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-7 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-8 C7-1 C7-2 C7-3 C : : : : : : : : C8-1 C8-2 C8-3 C : : : : Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; : : : : : : : : : : : : : : : Alan: m 2 Alan: 1.749m 2 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-9 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-10 Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Koor.Sırası; Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Koor.Sırası; Datum ; ED-50 Enlem.Boylam Datum ; ED-50 Enlem.Boylam Türü ; UTM Datum ; WGS-84 Türü ; UTM Datum ; WGS-84 D.O.M. ; 27 Türü ; D.O.M. ; 27 Türü ; Zon ; 35 COĞRAFİK Zon ; 35 COĞRAFİK Ölçek Fak. ; 6 derecelik D.O.M. ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik D.O.M. ; -- Zon ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; -- Ölçek Fak. ; -- C9-1 C9-2 C9-3 C9-4 C9-5 C9-6 C9-7 C9-8 C9-9 C : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : C10-1 C10-2 C10-3 C10-4 C10-5 C10-6 C10-7 C10-8 C10-9 C : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : C9-11 C9-12 C9-13 C : : : : : : : : Alan: m 2 Alan: m 2 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-11 ESKİ KROM OCAĞI ÇED ALANI-12 C11-1 C11-2 C11-3 C11-4 C11-5 C11-6 C11-7 C11-8 C11-9 C11-10 C11-11 C : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : C12-1 C12-2 C12-3 C12-4 C12-5 C12-6 C12-7 C12-8 C12-9 C12-10 C12-11 C12-12 C12-13 Alan: m 2 Alan: m : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

33 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Ünitelerin proje alanı içindeki konumlarını gösteren Vaziyet Planı Ek 10 da verilmiştir. Ünitelerin alanlarını ve koordinatlarını gösteren tablolar aşağıdaki başlıklarda verilmiştir Ocak IR ruhsat numaralı IV Grup İşletme Ruhsatlı maden sahasının 622 ha'lık alanında poligon poligon çalışılacak olup 1. Poligonda ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle. 2. Poligonda ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile üretim yapılacaktır. ÇED talep edilen alanların tamamı ocak alanı olarak kullanılabilecektir. 1 nolu poligon ile 2 nolu poligon arası yaklaşık olarak 650 m. 2 nolu poligon ile 3 nolu poligon arası yaklaşık 1.3 km. 1 nolu poligon ile 3 nolu poligon arası yaklaşık 3.4 km dir. Talep edilen ÇED alan koordinatları Bölüm de verilmiştir. Tablo 5 Açık Ocak İşletme Yöntemi İle Üretim Yapılması Planlanan Poligonlara Ait Koordinatlar 1.POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç1 Ç2 C13 C1 10 C14 C15 Ç3 K1 K11 K10 K9 K8 Ç11 Ç12 Ç13 Ç14 Ç15 Ç16 Ç17 K6 Ç4 Ç5 Ç6 Ç7 Ç8 Ç9 K7 Alan:336,1 Ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ;

34 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 3.POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ç22 Ç23 Ç24 Ç25 Ç26 Ç27 Ç28 Ç29 Ç30 Ç Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Alan: 45 Ha Tablo 6 Kapalı Ocak İşletme Yöntemi İle Üretim Yapılması Planlanan Poligonlara Ait Koordinatlar 1. POLİGON Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik K1 K2 K3 K4 K5 K6 K7 Ç9 Ç10 K8 K9 K10 K11 Alan:68,2 Ha 2. POLİGON Ç18 Ç19 Ç20 Ç21 Alan: Ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Kapasite artışı ile birlikte mevcut Krom Ocak sahası ha dan 622 ha çıkarılması ve ocak sahasında çıkarılan krom cevheri ton/yıl ( m 3 ) dan ton/yıl ( m 3 ) a arttırılması planlanmaktadır. Üretimin ton'u açık ocak işletmeciliği ile ton kapalı ocak işletmeciliği yapılması planlanmaktadır. 34

35 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Krom Zenginleştirme Tesisi ÇED izin alanı içerisinde mevcutta yaklaşık hektar alanda zenginleştirme tesis alanı(cevher Stok. Zenginleştirme Atığı. Çökeltim Havuzu. İdari Bina. Yemekhane. Yatakhane. Atık Barajı) yer almakta olup zenginleştirme işlemi ha' lık alanda yapılmaktadır. Zenginleştirme tesisinde kapasite artışı yapılacaktır fakat alan genişlemesi yapılmayacaktır. Yıllık ton ( m 3 ) tüvenan krom zenginleştirmeye tabii tutulmakta olup kapasite artışı ile tesiste ton ( m 3 ) zenginleştirme işlemi yapılmış krom cevheri üretilmesi planlanmaktadır. Tablo 7 Zenginleştirme Tesisi Alanı ve Ünite Alanı Koordinatları ZENGİNLEŞTİRME TESİS ALANI Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik T T C C CS C CS C C C CS CS CS CS T T T C C C AB AB AB Alan: 9,03 Ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik CS 27 CS26 CS25 CS24 CS23 CS22 Alan: 0,6653 ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ;

36 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Çöktürme Havuzu Cevher Stok Alanı Yatakhaneler Zenginleştirme Tesisi İdari Bina Yemekhane Resim 3 Zenginleştirme Tesis Alanı ve Diğer Ünitelerin Uydu Görüntüsü Stok Alanı Tesis içerisinde krom ocağına ve zenginleştirme tesisine ait stok alanları toplam 14,96 ha'dır. Krom cevherine ait stok alanları her bir poligonda ayrı ayrı depolanacaktır. 1.poligonda 1,496 ha alan. 2. Poligonda 5,0951 ha alan ve 3. Poligonda 1,46189 ha alanda stok sahası yer alacaktır. Zenginleştirme işlemine tabi tutulmuş krom cevheri ise 0,6059 ha stok sahasında depolanacaktır. Cevher stok sahası içerisinde uzun süreli konsantre cevher depolanmayacaktır. Krom cevherine ait yeni talep edilecek stok sahalarına ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. 36

37 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 8 Stok Sahaları Koordinatları TALEP EDİLEN STOK SAHALARI KOORDİNATLARI 1. POLİGON STOK ALANI ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ STOK ALANI Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Koor.Sırası; Enlem.Boylam Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Datum ; WGS-84 Datum ; ED-50 Türü ; UTM Türü ; COĞRAFİK Türü ; UTM D.O.M. ; 27 D.O.M. ; -- D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Zon ; -- Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Ölçek Fak. ; -- Ölçek Fak. ; 6 derecelik Alan: m 2 Alan: 6059,288 m Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; POLİGON STOK ALANI 3. POLİGON STOK ALANI Alan: ,04m 2 Alan: ,9m 2 Toplam Stok Alanı: 8,66 ha Bitkisel Toprak Depo Alanı Mevcut ÇED izin alanı içerisinde 3.075,83 m 2 alanda bitkisel toprak depo alanı yer almaktadır. Kapasite artışı ile birlikte 622 ha'lık çalışma alanında etap etap çalışılacak olup 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle. 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Arazinin hazırlık aşamasında oluşan bu bitkisel toprak 1. Ve 2. Poligonlarda yer alan 1,81ha bitkisel toprak depolama alanlarında depolanacaktır. Kapasite artışı ve alan genişletme ile birlikte ÇED izni alınmak istenen arazi de 1. Poligonda 12,86 ha lık alanında ve 2. Poligonda 2,39 ha lık alanı tapulu alanlar da kalmaktadır. Ruhsat alanına ait Jeoloji Haritası Ek 12 de ve Orman Bursa Bölge Müdürlüğü, Orhaneli İşletme Müdürlüğü, Kınık İşletme Şefliği'nden alınan Kadastral Harita Ek 16'da yer almaktadır. 37

38 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 9 Talep Edilen ve Mevcut Bitkisel Toprak Depolama Alanı TALEP EDİLEN BİTKİSEL TOPRAK DEPOLAMA ALANI Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik 1. Poligon BT3 BT4 BT5 BT6 BT1 C31 Alan:0,61ha 3. Poligon BT9 BT10 BT11 BT12 Alan:1,2 ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Toplam Bitkisel Toprak Depolama Alanı : 1.81 ha Üretim çalışmaları öncesinde sıyrılan bitkisel toprak proje alanı içerisinde arazi düzenlemelerinde kullanılmak üzere bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Bitkisel toprak depolama alanı. havanın yağışlı olduğu dönemlerde yağmur sularıyla yıkanmasını. sürüklenip gitmesini sağlamak amacıyla. yaklaşık %3 eğimli olacak şekilde teşkil edilecek olup gerekli olduğu durumlarda su ve rüzgâr erozyonu ile sürüklenmesini önlemek amacıyla bitkisel toprağın üzeri örtülmek şartıyla korunacaktır Atık ve Pasa Depo Alanı Atık Depolama Alanı Mevcut tesiste kullanılmakta olan proseste üretilmekte olan tüvenan krom cevheri kalitesi gereği. zenginleştirme tesisi atıkları tenör oranı %3'ten fazla çıkmaktadır. Kapasite artışı ile prosesin teknolojisinde değişiklik yapılmayacağından tüvenan krom cevher kalitesi değişmediği sürece tesiste gerçekleştirilecek olan kapasite artışı sonrasında tenör oranında değişiklik beklenmemesi öngörülmektedir. 2012/15 sayılı genelgenin 9. Maddesinde "Krom madeninin hiçbir kimyasal madde kullanmadan fiziki işleme tabi tutularak zenginleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan tenör oranı % 3 den fazla olan atıkları gerekli önlemleri alınarak daha sonra değerlendirmek üzere saha içinde biriktirilebilecektir. Tenör oranı % 3 den az ise bu atıkların 38

39 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte depolama kriterleri verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesislerinde bertaraf edilecektir. denilmektedir. Bu doğrultuda proje alanında 1,24 ha olarak atık depolama sahası belirlenmiştir. Atık Depolama Sahası 2 bölümden oluşturulması planlanmaktadır. 1. Bölüm: 0,2 ha olarak belirlenmiş olup ocaktan çıkan malzemenin kalitesinin değişmesi. teknoloji-proses değişikliğe gidilmesi veya gelen tüvenan cevher kalitesinin değişmesi sonucunda. atığın tenör oranının % 3 ün altına düşmesi durumunda atıkların düzenli depolanmasına dair yönetmelik hükümlerine uygun olarak inşa edilecek III. sınıf düzenli depolama sahasıdır. 2. Bölüm: 1,04ha olarak belirlenen mevcut ve kapasite artışı sonrası ortaya çıkan % 3 tenör üzerindeki zenginleştirme tesisi kaynaklı atıkların yeniden değerlendirilmek (kullanımı mümkün olan kısım) üzere biriktirileceği alan olarak belirlenmiştir. Zenginleştirme tesisi atıkları 2012/15 sayılı genelgeye göre ileride tekrar değerlendirilmek üzere atık depolama sahasında belirlenen 2 nolu alanda biriktirilecektir. İlerleyen dönemlerde. zenginleştirme tesisinin teknolojisinde ve prosesinde gerçekleşmesi muhtemel değişiklik. krom cevherinin kalitesindeki değişim sonucu atık tenör oranı % 3 ün altına düşmesi durumunda; zenginleştirme tesisinden çıkan bu atıklar. "Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik" hükümlerine göre III. sınıf düzenli depolama sahası olarak düzenlenecek 1 Nolu atık depolama alanında depolanacaktır. Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik kapsamında uygulama projesi hazırlanarak uygunluk alınacak ve gerekli izinlerin tamamlanmasına müteakip faaliyete alınacaktır. Tablo 10 Atık Depolama Alanı Koordinatları TALEP EDİLEN ATIK DEPOLAMA ALANI(%3 tenör Üzeri) TALEP EDİLEN ATIK DEPOLAMA ALANI(%3 tenör altı) Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Düzenli Depolama Alanı-1 T H H DP T Alan: 1,04 ha Toplam Atık Depolama Alanı: 1,24 ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Düzenli Depolama Alanı-2 DP CS T T Alan: 0,2 ha Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ;

40 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Pasa Depo Alanı 2013 yılında kapasite artışı için başvuru yapılmış ve toplam 45,48 ha alanda ton/yıl kapasiteli Krom Ocağı ve ton/yıl kapasiteli Krom Zenginleştirme Tesisi için Korat Tekstil Maden San. ve Tic. Ltd. Şti adına tarih ve 1196 karar numaralı ÇED Gerekli Değildir Belgesine istinaden mevcut pasa ve dekapaj alanı 9,3 ha'dır. Kapasite artışı ile birlikte açık ve kapalı işletme yöntemi ile işletilecek olan krom ocağından yılda yaklaşık ton ( ,4 m 3 /yıl) tüvenan cevher çıkarılması işleminde pasa oluşacaktır. Oluşacak pasa yaklaşık olarak 14,4 ha'lık pasa depolama alanında depolanacaktır. Tablo 11 Talep Edilen ve Mevcut Pasa Alanları TALEP EDİLEN PASA ALANLARI MEVCUT PASA ALANLARI Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; -- Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; -- P1 P2 S3 S2 Alan: 5,1 Ha C24 C25 C26 C27 C28 C29 C30 C31 C32 C33 C34 C35 Alan: 9,3 Ha Proje kapsamında tüvenan cevher üzerinde bulunan hafriyat sonucu elde edilen dekapaj ÇED izin alanı içerisinde belirlenen pasa ve dekapaj malzemesi depolama alanında depolanacaktır ve Orman İdaresinden Pasa Döküm sahası kiralanacaktır. Oluşan bu pasa. sahanın ıslahında kullanılacak olup ruhsat sahasına ait Vaziyet Planı Ek 10 da gösterilmektedir Şantiye/İdari Bina Proje kapsamında mevcut sahada 1 adet İdari bina bulunmaktadır. Bu alanlara ait koordinatlar aşağıda verilmektedir. 40

41 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İDARİ BİNA ALANI Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik A5 A6 A7 A8 Alan: 241,736 m Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Nakliye Güzergahı Proje kapsamında ocaklarda çıkan düşük tenorlu tüvenan krom zenginleştirme tesisine getirilerek konsantre krom elde edilecek olup bu konsantre krom satışa sunulacaktır. Krom Ocaklarından çıkan tüvenan krom cevheri zenginleştirme tesisine nakledilecek olup ÇED İzni talep edilen poligonlara ait yol güzergahları aşağıda yer almaktadır. Proje alanında bulunan Nakliye ve Ocak Sahası Yol Güzergahları Haritası Ek 9 'da yer almaktadır. Resim 4 Poligonlar Arasındaki Yol Güzergahı Ocak Yolları Ruhsat Alanı Yeni ÇED Alanı 41

42 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bursa İli. Büyükorhan İlçesi. Akçasaz Köyü hudutlarında yer almakta olup ruhsat sahası üzerinde açılmış olan yollardan D230 Balıkesir-Dursunbey Karayolu üzerinde nakliyesi sağlanacaktır. Konsantre krom cevherinin satışa sunulmak üzere proje sahasından nakledilmesi için Zenginleştirme Stok sahası ile D230 Balıkesir- Dursunbey Karayolunun bağlantı hattına kadar 5,6 km olup nakliye sabah 08:00 ile 18:00 saatleri arasında yapılacaktır. Zenginleştirilmiş konsantre kromun satışı sırasında kullanılacak olan nakliye güzergahı aşağıda yer almaktadır. Resim 5 Konsantre Kromun Nakliye Güzergahı Nakliye Güzergahı Ruhsat Alanı Yeni ÇED Alanı Tesis içersinde poligonlarda yer alan ocaklardan çıkarılan malzemenin zenginleştirme tesis sahasına getirilmesi aşamasında ortalama 30 km'lik yaz yolu yer almaktadır. Yolların yetersiz kalması durumunda ekstra yollar açılacak olup gerekli izinler alınacaktır Diğer Proje alanı içerisinde yer alacak olan diğer üniteler Arıtma Tesisi, LPG Tankı, Çöktürme Havuzu, Atık Barajı, Yatakhaneler,Yemekhane ve Su Deposu ait koordinatlar aşağıda yer almaktadır. 42

43 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 12 Tesiste Mevcut Ve Yapılması Planlanan Diğer Alanlar ARITMA TESİSİ ALANI ÇÖKTÜRME HAVUZU Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik AR1 AR2 AR3 AR4 Alan: 300,1 m Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik A9 A10 A11 A12 YATAKHANE ALANI Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 33 Ölçek Fak. ; 6 derecelik H2 H3 H4 H5 H6 H1 AB5 AB6 AB7 H7 Alan: 2,24 ha Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik A17 A18 A19 A20 Alan: 506,05 m 2 Alan: m 2 Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik A1 A2 A3 A YEMEKHANE ALANI Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik AK1 AK2 AK3 AK4 Alan:242 m 2 Alan: 66,3 m 2 Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik AB2 AB3 AB4 H7 AB5 AB6 AB7 H1 C ATIK BARAJI ALANI Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Alan: 6750,9m 2 Alan:10 m 2 YATAKHANE ALANI-2 AKARYAKIT TANKI ALANI Koor. Sırası; Sağa.Yukarı Datum ; ED-50 Türü ; UTM D.O.M. ; 27 Zon ; 35 Ölçek Fak. ; 6 derecelik SD SU DEPOSU ALANI Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ; Koor.Sırası; Enlem.Boylam Datum ; WGS-84 Türü ; COĞRAFİK D.O.M. ; -- Zon ; -- Ölçek Fak. ;

44 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 2.2. Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum Mevcut ÇED izin alanında ve kapasite artışı yapılacak olan alanlardan çıkarılacak olan krom cevheri Açık işletme yöntemiyle basamaklarda delme-patlatma metodu kullanarak çıkarılması planlanmakta olup ocak sahasından çıkarılan tüvenan krom cevheri zenginleştirme tesisinde fiziksel işlemlerden geçirilerek konsantre krom cevher elde edilecek ve kamyonlara yüklenerek ihtiyaç bölgelerine sevk edilecektir. Proje alanının etrafındaki yerleşim alanları ve proje kapsamındaki ünitelerin bu alanlara mesafeleri aşağıda verilen uydu resimlerinde gösterilmiş olup yerleşim birimlerine olan yönleri ve mesafeleri tablo 13'de verilmektedir m 1961 m 2544 m 1423m 495 m 358 m 1770 m 1724 m 2495 m 1375 m 2328m 3100 m Resim 6 Proje Alanlarının Yerleşim Birimlerine Uzaklıkları 44

45 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 13 Proje Alanının Yakın Çevresinde Yer Alan Yerleşim Birimlerine Uzaklıkları İzin Talep Edilen Poligonlar Yerleşim Birimi Merkezine Uzaklığı (m) Yerleşim Birimlerinin Poligonlara Göre Yönü Poligon 1 Veletler Köyü 358 Kuzey Çökene Köyü 1,423 Kuzey Tekerler Köyü 1,961 Kuzey Demirler 2,544 Kuzeybatı Küçükakçaalan Köyü 2,495 Güneybatı Kuzköy Köyü 1,375 Güney Tezlik Köyü 2,328 Güney Poligon 2 Akçasaz Köyü 26,05 Kuzey Kınık Beldesi 6,892 Kuzey Çaltıcak Köyü 3,100 Güney Poligon 3 Ören Köy 1,770 Güneybatı Hopanlar Köyü 1,724 Güneydoğu Alutca Köyü 495 Doğu Proje etki alanı, projeden kaynaklanması beklenen toz emisyonu, gürültü ve titreşimin en yakın yerleşim yerleri olan 358 m mesafedeki Velet Köyü ve 495 m mesafede olan Alutca Köyü yönündeki değerlerin ilgili yönetmelikler kapsamında değerlendirilmesi ile belirlenecektir. almaktadır. Tesisin yerleşim yerlerine olan mesafesini gösteren Topografik Harita Ek11'de yer 2.3. Projenin Özellikleri Mevcut İzin alanları içerisinde Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1, İ21C2, İ21C3, İ21C4 paftalarında yer alan "IR Sicil Numaralı IV. Grup maden (krom) sahasında 45,48 ha alanda Açık Ocak İşletmeciliği ile çalışılmaktadır. Talep edilen ÇED İzin alanları ile birlikte Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı yapılması planlanmaktadır. 45

46 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 14 Mevcut ve Yeni ÇED İzin Kapasiteleri Mevcut Kapasite (2013/1196 ÇED) Kapasite Artışı Nihai Kapasite (Talep Edilen İzin) Toplam Alan 45,48 hektar 576, ha Ocak Kapasitesi ton/yıl ton/yıl ton/yıl ,7 m 3 /yıl ,7 m 3 /yıl ,33 m 3 /yıl Zenginleştirme Tesisi Kapasitesi ton/yıl ,9 m 3 /yıl ton/yıl ,9 m 3 /yıl *Tesise beslenen malzeme yoğunluğu 1,8 ton/m 3 (Tesiste yapılan analizler sonucu) **Konsantre Krom Yoğunluğu 2,2 ton/m 3 (Tesiste yapılan analizler sonucu) ton/yıl ,8 m 3 /yıl Projenin Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı Üretim Yöntemleri, Ürettim Miktarları ve İş Akım Şeması Planlanan kapasite artışı ile birlikte Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, "IR Sicil Numaralı IV. Grup maden sahasında "Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı" projesinin gerçekleştirilmesi planlanmakta olup mevcut izinlerle ruhsat sahasının 45,48 hektarlık alanında yılda ton tüvenan krom cevheri açık ocak işletmeciliği yöntemiyle çıkarılıp zenginleştirme işlemine tabi tutularak ton yıllık konsantre krom elde edilmektedir. Kapasite artışı ve alan genişletilmesi ile Krom Ocaklarından yılda ton tüvenan krom 622 ha alanda poligonlar halinde ve farklı zamanlarda çalışılması planlanmaktadır. 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle. 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile krom cevheri çıkarılacak ve fiziksel işleme tabi tutularak zenginleştirme işlemi yapılacaktır. Yılda ton %38-46 konsantre krom elde edilecektir. Açık Ocak İşletmeciliği Açık işletmecilikle maden üretimi bilinen en eski madencilik yöntemidir. Mostra veren her işletilebilir yatakta açık ocak işletmeciliği uygulanmıştır. Uygun ve verimli teknik donatımın geliştirilmesinden önceki dönemde yer altı madenciliği çok daha yaygın 46

47 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ bir konuma gelmiştir. Yöntem seçimini etkileyen etmenler, üretimin ekonomisi ve yatağın kısmen ya da bütünü ile işletilmesidir. Teknolojide ki bu değişimin yanı sıra, konvansiyonel kazı biçiminden, bant taşımacılığını içeren kesintisiz kazı (continous ekscavation) yöntemlerine yada konvansiyonel ve kesintisiz yöntemlerin bileşimlerine dönüşümüm üzerinde durulmaktadır. Sert kayaçlardan oluşan bir örtü tabakası ve artan derinlikler daha da gelişmiş bir tekniği gerektirebilir. Derinlikler arttıkça daha dik yolların söz konusu olması nedeniyle, büyük kapasiteli ağır iş kamyonları ile taşımayı gerçekleştirmek çok zorlaşır.cevher kitlesi tamamen istihsal edilebilinir. Topuk bırakma ve benzeri gibi kayıplar açık işletmede düşüktür. İyi uygulanırsa diğer işletme usullerine nazaran en ucuz olanıdır. Üretim sahası üzerinde bulunan bitkisel toprak kaldırımı yapılacak olup düzenleme de kullanılmak üzere depolanacaktır. Sıyırma işlemi tamamlanan alandan dekapaj malzemesi iş makinesi ile sökülecektir. Sökme işleminin yetersiz kaldığı bölümlerde patlatma işlemi yapılacaktır. Alınan pasa malzeme pasa döküm sahasında depolanacaktır. Delme-patlatma işlemi sırasında pasa ile maden birbirinden ayırmak zor olduğundan üretim esnasında oluşacak pasa üretime dahil edilmektedir. Basamak yüksekliği kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliğine orantılı olarak projelendirilmektedir. Kullanılacak ekskavatör bom uzunluğu basamak yüksekliği kadar olacaktır. Açık Ocak işletmeciliği ile işletilecek olan ocak sahalarında kapasite arışı ile birlikte ton/yıl ( ,3 m 3 ) tüvenan krom cevheri çıkarılması planlanmaktadır. (Tüvenan Krom Cevheri Yoğunluğu: 2,2 ton/m 3 tesiste yapılan analiz sonuçlarına göre kabul edilmiştir.) 3 poligon halinde çalışılması planlanmaktadır. 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Planlanan kapasite artışı ile krom ocak sahasında açık ocak işletmeciliği ile ton üretim yapılacak olup, açık ocak işletmeciliği ile alınamayan bölgelerde yer altında bulunan krom cevherine ulaşılması durumunda patlatma işlemi yapılarak malzeme 47

48 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ gevşetilir ve ekskavatör yardımıyla alınır. Malzeme yerinde triyaj edilip kamyonlara yüklenerek stok alanına sevk edilecektir. Basamaklar şeklinde çalışma yapılacak olup; basamak özellikleri; Ortalama Basamak Genişliği ; m Basamak Yüksekliği ; 10-11m Şev Açısı ; 50-70derece olarak planlanmaktadır. Kapasite artışı ile birlikte çalışılacak sahada cevherleşmenin yüzeye yakın olduğu yerlerde açık işletme yöntemi ile basamaklı üretim yapılacak olup yüzeyde bulunan ağaç, çalı türündeki bitkilerin temizlemesi yapılarak bitki örtüsü tabakası sıyrılacaktır. Sıyrılacak bitki örtüsü tabakası ortalama 10 cm derinliğindeki olması planlanacak ve çıkarılan bitkisel toprak arazi düzenlemelerinden sonra üst katman olarak tekrar araziye serilmek amacıyla depolanacak ve rehabilitasyon çalışmalarında kullanılacaktır. İşletme aşamasında faaliyete geçilmeden önce çalışılacak alan üzerindeki yaklaşık 10 cm. kalınlığındaki bitkisel toprak sıyrılarak bitkisel toprak depo alanında depolanacaktır. Mevcut ve yeni talep edilecek krom ocaklarında çıkan bitkisel toprak krom ÇED alanı içerisinde toplam 1,81 ha lık bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı sahada açık ve kapalı ocak işletmeciliği ile faaliyet sürdürülecektir. Açık işletme yönteminde delme ve patlatma yöntemi kullanılarak üretim faaliyeti sürdürülecektir. Delme işlemi için vagon-drill kullanılacaktır. Krom cevherlerinin çıkarılmasında uygulanacak olan Bitkisel Toprağın Sıyrılması ve Açık Ocak İşletmeciliğine ait iş akım şeması aşağıda yer almaktadır. 48

49 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ G Sökme T G Yükleme T G Taşıma T G Boşaltma T G GÜRÜLTÜ T TOZ EMİSYONU G Depolama T Rehabilitasyon Çalışmalarında Tekrar Kullanılacaktır. Şekil 1Bitkisel Toprağın Sıyrılmasına Ait İş Akım Şeması G Arazi Hazırlığı (Bitkisel Toprağın Sıyrılması) T G Delik Delme ve Deliklere Patlayıcı Şarjı T G Patlatma T Atık Yağ Atık Lastik Evsel Katı Atık Evsel Sıvı Atık G Tüvenan Krom Cevherinin Sökümü T G Operatör Tarafından Triyaj Edilen Cevheri Yükleme T Pasa G GÜRÜLTÜ G Stok Alanına Nakliye T Depolama T TOZ EMİSYONU Zenginleştirme Tesisi Rehabilitasyon Çalışmalarında Tekrar Kullanılacaktır. Şekil 2 Açık Ocak İşletmeciliği İş Akım Şeması Bitkisel toprağın alınmasının ardından daha yumuşak yapıya sahip olan malzeme ekskavatör ile sökülecek, sert kısımlarda ise patlatma yapılacaktır. Basamaklar sökme işlemi sırasında oluşturulacak olup basamak yüksekliği 10 m olacak olup sökme işlemi sonrasında cevher kamyonlara yüklenerek zenginleştirme tesisine nakledilecektir. Cevher 49

50 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ zenginleştirme işleminde triyaja tabi tutulacak olup triyaj işlemi sonucunda oluşan pasa, pasa sahasında depolanacaktır. Açık ocak işletmeciliği ile çalışılarak basamaklar oluşturulacaktır. Kapasite artışı ile birlikte yeni faaliyete geçilecek alanlarda 5'er basamak yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği seçilirken kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilmesi sözkonusudur. Krom ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği seçilmesi gerekmektedir. Buna göre basamak genişliği 15m olması düşünülecektir. Basamak yüksekliği seçilirken de kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliği ile orantılı olarak projelendirilmesi gerekmektedir. Kullanılacak olan makine ekskavatör ise basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, paletli veya lastikli yükleyici ise maksimum kova yüksekliğinin 1,5 katı kadar basamak yüksekliği düşünülmektedir. Buna göre seçilen basamak yüksekliği 10 m'dir. Açık ocak işletmeciliğinde en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bundan dolayı basamak şev açısının iyi planlanması gerekmektedir. Söz konusu proje alanlarında oluşturulacak basamaklara ait şev açısı 60 0 ve genel ocak şev açısı 45 0 yapılması planlanmaktadır. İşletmenin faaliyeti esnasında sert tabakalara rastlanılması durumunda patlatma yapılacaktır. Sert tabakaya rastlanması durumunda patlatma yapılarak basamak oluşturulacaktır. Patlatma ile ilgili hesaplamalar yapılırken basamakların tamamının patlatma ile söküldüğü kabul edilerek hesaplanmıştır. Patlatma ile ilgili detaylar "Patlatma Tekniği ve Detayları" başlığında yer almaktadır. Mevcut izinli ocak sahasına görüntüleri aşağıda yer almaktadır. 50

51 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Resim 7 Mevcut Ocak Sahasına Ait Fotoğraflar-1 Resim 8 Mevcut Ocak Sahasına Ait Fotoğraflar-2 51

52 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Patlatma Tekniği ve Detayları Yerüstü maden işletme yönteminde diğer işlem adımları kazı, yükleme, taşıma, boşaltma ve boyut küçültmedir. Basamak patlatmasının önemi, yerüstü maden işletme yönteminin bütününü oluşturan diğer işlem adımlarına olan etkisinden kaynaklanmaktadır. Doğru uygulanmayan bir basamak patlatması sonucunda kazı, yükleme, taşıma, boşaltma ve boyut küçültme işlemlerinin hemen tamamı doğrudan etkilenir, verim kayıpları, iş yavaşlamaları hatta durmaları yaşanabilir. Bu nedenle basamak patlatmasının doğru biçimde tasarlanması, hesaplamaların doğru yapılması ve uygulamanın takip edilerek ortaya çıkması muhtemel değişimlere zamanında ve doğru biçimde müdahale edilmesi önem arz etmektedir. Patlatma Dizaynı: Açık maden işletmeciliği basamak oluşturarak yapılmaktadır. Açık ocak patlatmalarının büyük bir kısmı basamak patlatması şeklinde yapılmaktadır. Serbest yüzeye ( aynaya ) paralel olarak açılan dik veya dike yakın patlatma, patlatma deliklerinin patlayıcı ile şarj edilerek patlatılması basamak patlatması olarak adlandırılır. Basamak patlatma verimini etkileyen birçok parametre olmakla birlikte bir kısmı kontrol edilebilmektedir. Bu parametreler değiştirilerek patlatma performansına etki edebilir. Bir takım parametrelerde kontrol edilemezler. Kontrol edilemeyen parametrelerin değiştirilmesi mümkün değildir. Kontrol edilemeyen parametreler arasında; Kayacın jeolojik yapısı Su seviyesidir, Patlatma deliğinin yapısı Patlatma alanının fiziksel koşulları Kullanılan patlayıcı maddenin özellikleri Kontrol edilebilen parametreler projeye uygun olarak tasarlanmıştır. Genel olarak açık alanlarda yapılan patlatmalardan biri olarak da bilinir. Açık ocak işletmeciliğinde basamak patlatmalarında kullanılan elemanlar ve bunlara ilişkin hesaplamalar aşağıda yer almaktadır. 52

53 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet alanında yapılacak delme-patlatma işlemi sırasıyla; Wagon-Drill ile deliklerin delinmesi, ANFO nun hazırlanması. sıkılanması ve patlatılması aşamalarından oluşacaktır. Basamak Yüksekliği(K): Basamak yüksekliği işletmenin çalışma yaptığı projelendirilmiş olan ayna yüksekliğidir. Basamak yüksekliği tespit edilirken çalışan makinelerin özelliklerine, delik delme makinesinin özelliklerine, patlatma sonrası oluşacak malzemenin kullanım alanına dikkat edilmelidir. Patlatma için delik delen delici makinelere optimum verimle çalıştıkları bir derinlik önerilir. Bu derinlik gereğinden kısa tutulduğunda delici makinelerden tam verim alınmamış olur. Deliğin fazla derin olması halinde delme hızının düşmesi, delgi ve patlayıcı madde doldurma hatalarında artış olur. Genelde basamak yüksekliği 3 ila 18 metre arasında değişim göstermesi söz konusudur. Buna göre İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı krom ocakları sahasında belirlenen basamak yüksekliği 10'ar metredir. Buna göre K=10 m'dir Gerçek delik Basamak Yüksekliği Şekil 3 Basamak Ve Kuyu Kesiti Delik Çapı(d): Patlatılacak kaya yapılarının içerisine patlayıcı madde yerleştirmenin en verimli yolu kaya yapılarına delik delmektir. Delinecek deliklerinin çaplarının seçimini 53

54 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ patlatılacak kayacın özellikleri, patlatma sonrası istenen parça boyutu, basamak yüksekliği ve delme maliyeti etkiler. Genelde açık işletmelerde delik çapları 50 mm ile 450 mm arasında değişir. Yumuşak ve çatlaklı, tabakalı zeminler için daha geniş çaplar uygundur. Parça boyutunun büyük olmasının fazla önem taşımadığı durumlarda da geniş delik delmek avantajlı olacaktır. Buna göre İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı krom ocaklarında delikler 89 mm çapında delinecektir. Buna göre d= 89mm'dir Delik Ayna Uzaklığı; İsveç graniti ve Dynamex M patlayıcısı dikkate alındığında; Burada; V max = D Vmax : Delik Ayna Uzaklığı (m) D : Delik çapı. (mm) düzeltme ; Burada; İsveç granitiden başka kaya uygulamak gerektiğinde kaya katsayısına göre yapılan 0,4 : İsveç graniti katsayısı V max = D (0, 4 c )1 2 C : Yeni kaya katsayısıdır. Dynamex M dışında kullanılan başka bir patlayıcıya göre düzeltme (Dynamex M için S=1 diğer patlayıcılar için çizelgedeki değeri alınır.) V max = D S (0, c )1 2 (P 1, 25 )1 2 54

55 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Burada; P : Yeni patlayıcının delik içindeki yoğunluğu S : Yeni patlayıcının Dynmex M'e göre kuvvetidir. Tablo 15 Bazı Patlayıcı Maddelerin Göreceli Kuvvet Değerleri Patlayıcı Adı Ülke Üretici Yoğunluk Göreceli Kuvvet Dynamex A 1,40 1,02 İsveç Nitro Nobel Dynamex M 1,40 1,00 ANFO - - 0,85 0,96 Donarit 1 0,98 1,06 Dynamit Donarit 2 Almanya 1,00 0,94 Nobel Donarit 3 1,00 1,05 Gomme A 1,55 1,28 Gomme AS 1,57 1,15 Fransa S.A.E. Gomme AT 1,55 1,11 Gomme 777 1,53 0,99 Gom I 1,50 1,28 Gom II 1,50 1,15 Gom II A 1 1,50 1,02 Türkiye Barutsan Grizu Güvenli Dinamit 1,10 0,58 Jelatinit Dinamit 1,50 1,00 Elbar 1 1,00 0,76 Gurit A 1,00 0,81 Emulite 100 1,20 0,75 Emulite 150 Siveç Nitro Nobel 1,21 0,95 Emulite 200 1,25 0,75 Emulite 300 1,28 0,73 Buna göre delik ayna boyu; Vmax = 1000 ( 0,4 0,85 0,96 0,35 ) ( 1,25 ) V max = 3,46 m'dir. Alt Delme (U,m): U=0,3*V max =0,3*3,46=1,04m'dir. Delik Boyu (H,m): Delik boyu, basamak patlatmasında en önemli parametrelerden birisidir. Bir açık isletmenin şeklini görüntüsünü, üretim esnekliğini belirleyen unsur basamak yüksekliğidir. Basamak yüksekliği ise delik boyu seçimi ile sağlanır. Delik boyunun hem delme, hem patlatma ve hem de yükleyici makineler açısından önemi 55

56 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ büyüktür. Delik boyu gereğinden kısa tutulduğunda delici makineden tam verim alınamamış olur. Aksine deliğin fazla derin olması halinde, hem delme hızının düşmesi, delgi ve patlayıcı madde doldurma hatalarının artması ve hem de makinelerin zorlanması kaçınılmaz olur. Düzgün ve yatay bir basamak tabanı oluşturabilmek için delik taban seviyelerinin aynı kotta olması önemlidir. Bunun sağlanabilmesi için basamakların eşit boy ve engebeli basamakta ve değişik delik boyutlarında delikler delmemek gerekmektedir. Buna göre Eğimli Delikler için; H= (K+U)*k H : Delik Boyu(m) H= (10+1,04)*1,005 U : Alt Delme (m) H=11,093 m K : Basamak Yüksekliği (m) k : Trigonometrik katsayı Delgi Hatası (F): Açık ayna patlatmalarında yapılan delme işlemlerinde en büyük problemlerden biri de delik sapmalarıdır. Özellikle ayna ve delik boyunun uzun olduğu basamaklarda, delik sapmaları çok iyi kontrol edilmelidir. Zira hatalı eğimle ve doğrultuyla delinen delikler sonrasında yapılan patlatmalardan oluşan iri bloklar ve tabandaki tırnaklar ikincil bir kırma işlemi gerektirir. Deliklerin delinmesinde ne kadar dikkatli çalışmalar yapılsa da bazı sapmaların olması mümkündür. Delici operatörünün delici ucunu belirlenen yere nişanlayamaması için d/1.000 kadar yanılma payı olacağı ve delme işlemi sırasında deliğin sapması gibi sonuçların olması öngörülmektedir. Bundan dolayı delik boyunun %3'ü kadar yanılmayı payı kabul görülmüştür. Buna göre; F= (d/1000) + 0,03*H (Olofsson 1988) F : Delik hata payı (m) F= (89/1.000) + 0,03* 11,093 d : Delik çapı (mm) F= 0,42 m H : Delik boyu (m) 56

57 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Gerçek Delik Ayna Uzaklığı (V,m): Yapılan hesaplamalarda maksimum yük mesafesinden delme hatasının çıkarılması ile uygulamadaki delik ekseni ve basamak ayna yüzeyi arasındaki mesafe gerçek yük mesafesidir. V= V max -F V : Gerçek Yük Mesafesi (m) V= 3,46-0,42 V max : Maksimum Yük Mesafesi (m) V= 3,04 m F : Delme Hatası Delik Arası Mesafe (E,m): Yük ve Delikler Arası Mesafe belirlemede delik çapı, derinlik, kaya türü ve delik şarj boyu belirleyici etkenlerdir. Delikler arası mesafe gereğinden fazla olursa, aynı sıradaki deliklerin yardımlaşmasının azalmasına, bu delikler arasında çatlak oluşumuna, öteleme enerjisinin yukarı doğru yönlenmesine, sıkılamanın gereğinden önce bozulmasına, büyük parçaların çıkmasına sebep olur. Yük mesafesinin fazla olması ise malzemenin yeterince parçalanamamasına, ötelenememesine, gerinin örselenmesine ve yer sarsıntısına yol açar, Delikler arasındaki mesafe gerektiğinden az olursa patlatma maliyeti artar. Buna göre; E= 1,25 *V E : Delikler Arası Mesafe (m) E= 1,25*3,04 V : Gerçek Yük Mesafesi (m) E= 3,8m Dip Şarj (Q dip, kg): Dip şarj uzunluğu: L dip = 1,3*V L dip = 1,3*3,04 L dip = 3,95 m =39,5 dm Dip Şarj: Q dip = L dip * A*p dip L dip = Dip şarj Uzunluğu(m) Q dip = 39,5* (3,14*0,89 2 /4)*0,85 A = Delik Kesiti(dm 2 )=(лr 2 /4) 57

58 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Q dip = 20,87 kg p dip =Patlayıcı Yoğunluğu( Kg/dm 3 ) Sıkılama Boyu: Sıkılama; patlatma sonrası oluşan yüksek basınçlı gazları hapsederek, gazın serbest yüzeye doğru ötelenmesini sağlar.atmosfere gaz kaçışına engel olarak parçalanmayı artırdığı gibi hava şoku, gürültü ve taş savrulmasını engeller Kuru, taneli yapıdaki malzemeler sıkılama malzemesi olarak kullanılır.sıkılma boyu;delik çapına, sıkılama malzemelerine ve kayaca bağlı olarak belirlenir. Burada; S= V S V S : Sıkılama Boyu (m) : Delik Ayna Uzaklığı (m) = 3,04 m Kolon Şarj Boyu(L kol,dm): L kol = H-L dip - S H : Delik Boyu L kol = 11,093-3,95-3,04 L dip : Dip şarj Boyu L kol = 4,11 m S : Sıkılama Boyu Kolon Şarj Miktarı (Q kol,kg) Bir delikteki ANFO şarj edilecek miktar; Q kol = L kol * A* p kol L kol : Kolon Şarj Boyu* A* Q kol = 4,11 * (3,14*0,89 2 /4)* 0,85 A : Delik Kesiti(dm 2 )=(лr 2 /4) Q kol = 21,71 kg p kol : Patlayıcı yoğunluğu(kg/dm 3 ) Özgül Delik (I,m/m 3 ), Özgül Şarj (q, kg/m 3 ): Özgül Delik: 58

59 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ I= H/(E*V*K) E : Delikler Arası Mesafe(m) I= 11,093/(3,80*3,04*10) V : Delik Ayna Uzaklığı (m) I= 0,10 K : Basamak Yüksekliği (m) Özgül Şarj: 1 m 3 kayayı patlatmak için kullanılan patlayıcı madde miktarıdır. q= Q top /(E*V*K) E : Delikler Arası Mesafe(m) Q top = Q kol + Q dip =21,71+20,87 Q top : Toplam Şarj (kg) Q top = 42,58 q = 42,58/(3,80*3,04*10) V : Delik Ayna Uzaklığı (m) q = 0,37 kg K : Basamak Yüksekliği (m) Tablo 16 Delik Eğimi Düzeltme Faktörü (Olofsson,1998) Eğim Düşey 10:1 5:1 3:1 2:1 1:1 R 1 0,95 0,96 0,98 1 1,03 1,1 Delik Düzeni: Basamakta açılan patlayıcı deliklerinin sıralanma şeklidir. Ocaklarda Şeş-beş düzeni ile çalışılacaktır. Şeş-beş delik düzeninin plan görünümü aşağıda verilmektedir. Şekil 4 Delik Geometrisi ve Basamak Yükseklikleri ve Şeş-Beş Düzeninde Delinen Delikler 59

60 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bir Delikten Alınacak Malzeme Miktarı: Bir delikten Alınacak Malz. Mik= Dilim Kalınlığı *Delikler arası mesafe*basamak Yüksekliği Bir delikten Alınacak Malz. Mik= 3,04*3,80*10 Bir delikten Alınacak Malz. Mik= 115,33 m 3 Yıllık Üretim İçin Delinecek Toplam Delik Sayısı Kapasite artışı yapılacak olan alanda bitkisel üst toprak alındıktan sonra yumuşak yapıdan ekskavatör ile sökme işlemi yapılacak olup sert kayaçlara rastlandığında patlatma işlemi yapılacaktır. Bu kapsamda patlatma hesabı yapılırken üretimin tamamında patlatma yapılacağı kabul edilerek hesaplanmıştır. Buna göre; Yıllık Üretim İçin Delinecek Toplam Delik Sayısı= ,8 m 3 /yıl / 115,33 m 3 /delik Yıllık Üretim İçin Delinecek Toplam Delik Sayısı= =6.744 delik/yıl Toplam Delik Uzunluğu= (6.744delik/yıl*11,093m/delik) ,2 m/yıl Haftalık Delik Uzunluğu= (74.811,2m/yıl )/(52yıl/hafta) =1.438,7 m/hafta Bir patlatmada yılda ton/yıl malzeme sökülecek olup; Yıllık çalışılacak gün sayısı Aylık Üretim Miktarı Haftalık Üretim Miktarı Krom cevherinin yoğunluğu : 360 (ayda 30 günden 12 ay) : ,7 ton : ,7 ton : 1,8 t/m 3 'ten Haftalık işlenecek krom cevheri hacim : ,7 m 3 Basamak Yüksekliği : 10 m Haftalık işlenecek alan : 1.620,37 m 2 60

61 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bir patlatmada 187 delik patlatılması planlanmaktadır. Bu kapsamda yukarıda verilmiş olan patlatma dizaynına göre delik/yıl /187 delik /patlatma= 36,05 36 patlatma/yıl patlatma olacaktır. Buna göre; 36 patlatma/yıl /12 ay/yıl= 3 patlatma/ay olacaktır. Patlatma dizaynına istinaden yıllık ton malzemenin alınabilmesi için ayda3 patlatma yapılacak olup 187 adet delik patlatılması gerekmektedir. Kullanılan Patlayıcı Maddenin Cinsi ve Miktarı Bir patlatmanın verimli sonuçlanması kaya tipi. patlayıcı madde. dizayn değişkenlerinin birbirine uygunluğuna bağlıdır. Verimli bir patlatma sonucu ise; ikincil patlatmaya gerek görmeyecek, kırıcıyı durdurmaya meydan bırakmayacak bir kırılma, kazmaya uygun ve kazma yükleme işlemi esnasında harcanacak zamanı ve maliyeti en aza indirecek bir yığın, askıda kaya kalmamış ve geri kırılma yapmamış emniyetli bir ayna, eğer patlatma yerleşim merkezi etrafında yapılıyorsa, çevre binalara zarar vermeyecek bir yer titreşimi ve hava şoku elde edilmesi, gibi özelliklerle ölçülür. Bir delik için bir patlatmada gerekli olan anfo miktarı, dinamit miktarı ve kapsül miktarı şöyledir; Anfo Hacmi (g) Dy = Dy*[л * (r/2) 2 ]*q : Şarj Boyu (4,11m) R : Delik Çapı (88,9 m) q : Anfo Yoğunluğu (0,85 g/cm 3 ) Anfo Miktarı = 411 cm*[3,14*(8,9/2) 2 ]*0,85 Anfo Miktarı Dinamit Miktarı Kullanılan Kapsül Cinsi = ,53 g/ 1.000g/kg= 21,723 kg = 1 kg = 30 milisaniye gecikmeli kapsül 61

62 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Kullanılan Kapsül Miktarı Toplam Patlayıcı Miktarı = 2 adet = 23,723 kg Bir Patlatma için Gerekli Patlayıcı Miktarı; Bir patlatmada tek sıra patlatma yapılması planlanmaktadır. Buna istinaden bir sırada 187 delik açılacak olup sıralar arasında 2 adet elektriksiz kapsül kullanılması planlanmaktadır. Delikler arasında kullanılacak olan elektriksiz kapsül miktarı; 187delik/sıra*1sıra*2 kapsül/delik= 374 kapsül kullanılacaktır. Tek sıra yapılacağından dolayı sıralar arasında kapsül yer almayacak olup 374 elektriksiz kapsül kullanılacaktır. Ayrıca 1 sıra için 1 adet elektrikli kapsül kullanılacaktır. Dinamit Elektriksiz Kapsül Elektrikli Kapsül Anfo Toplam Patlayıcı = 187 delik*1 kg/delik = 187 kg = 374 adet = 1 Adet = 187 delik * 21,723 kg/delik = 4.062,201 kg = 187 delik * 23,723 kg/delik = 4.436,201 kg Patlayıcının Ateşlenmesi İyi parçalanma, kolay kazı ve yükleme ile patlatmadan kaynaklanan çevresel sorunları önlemek için günümüzde patlatmalar gecikmeli ateşleme yöntemiyle yapılmaktadır. Krom Ocağında gecikmeli ateşleme yöntemi kullanılacaktır. Gecikme süresini doğru seçilmesi çok sıralı atımlarda tırnak kalmasını önler, parça boyutunun denetlenmesini sağlar, birim zamanda patlayıcı miktarını ve çevre sorunlarını azaltır. 62

63 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Patlatma Dizaynı İyi parçalanma, kolay kazı ve yükleme ile patlatmadan kaynaklanan çevresel sorunları önlemek için günümüzde patlatmalar gecikmeli ateşleme yöntemi ile yapılmaktadır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO (%92 amonyumnitrat, %8 fuel oil karışımı) diye adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Patlatma işlemleri sırasında kullanılacak olan patlayıcılar patlatma işleminin yapılacağı zamanlarda ve bir patlatma için gerekli olacak miktarda temin edilecek olup, faaliyet sahası sınırları içerisinde patlayıcı madde depolanmayacaktır. Ocak sahasında patlatmalarda TSE standartlarına uygun gecikmeli kapsül kullanılacaktır. Dilim Kalınlığı (Bmax) Delikler Arası Mesafe Sıkılama Basamak Yüksekliği Delik Yüksekliği Kolon Şarjı Dip Şarj Toplam Şarj Delik Taban Delik Çapı Şekil 5 Patlatma Delik Dizaynı Patlatma Dizayn Parametreleri Krom Ocaklarına ait patlatma dizayn parametreleri ; 63

64 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 17 Üretim ve Patlayıcı Miktarları Parametreler Talep Edilen Birim Formasyon Kayaç Yoğunluğu d krom 1,8 Kg/m 3 Yıllık Çalışma Süreleri T gün 360 Gün/yıl Yıllık Üretim Miktarı M yıl Ton/yıl Aylık Üretim Miktarı M ay ,7 Ton/yıl Aylık Üretim Hacmi V ay ,8 m 3 /ay Günlük Üretim Miktarı M gün 3.888,9 Ton/yıl Günlük Üretim Hacmi V gün 2.160,5 m 3 /ay Patlatma Süresi T patlatma 21 Gün Aylık Patlatma Sayısı (2 Ay) T aylık patlatma 1 Adet Yıllık Patlatma Sayısı T yıllık patlatma 17 Adet Delik Paterni Delik Çapı r 89 mm Delik Eğimi % 75 o Basamak Boyu K 10 m Dip Delgi U 1.04 m Delik Boyu H 11,093 m Sıkılama Boyu S 3,04 m Gerçek Delik Ayna Mesafesi V gerçek 3,04 m Delikler Arası Mesafe E 3,80 m Bir Delikteki yüzey/delik içi gecikme süreleri V yüzey/delik 0,05 ms Sıralar Arası Gecikme Süreleri V gecikme 30 ms Bir Delikten Elde Edilecek Malz. M delik 115,33 m 3 Bir Delikten Elde Edilecek Malz. M delik 207,6 ton Bir Deliği Dolduran Patlayıcı Madde Miktarı Ana Şarj (Anfo) Miktarı M anfo 21,723 kg Yemleyici (Dinamit) Miktarı M dinamit 1 kg Elektriksiz Kapsül 2 Adet Bir Delikteki Toplam Patlayıcı Madde Miktarı M bir delik patlayıcı 23,723 kg Birim Tüketimler ANFO 0,5723 kg/m 3 Yemleyici (Dinamit) 0,0095 kg/m 3 Elektriksiz Kapsül 0,0305 ad/m 3 Elektrikli Kapsül 0,0152 ad/m 3 Sıralar Arası Gecikme Kapsülü - ad/m 3 Fitil - m/m 3 Delgi 0,1173 m/m 3 Bir Atımdaki Tüketimler Bir atımdaki üretim 21,505 m 3 /atım ANFO 4.062,201 kg/atım Dinamit 187 kg/atım Elektriksiz Kapsül 374 adet/atım Elektrikli Kapsül 2 adet/atım Sıralar Arası Gecikme Kapsülü - adet/atım Fitil (Ön kesme uygulamalarında) - m/atım Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı Delik Sayısı D 187 adet/atım Projenin Toplamında Kullanılacak Olan Madde Miktarları ANFO ,3 kg/yıl Dinamit kg/yıl Elektriksiz Kapsül adet/yıl Elektrikli Kapsül 36 adet/yıl Sıralar Arası Gecikme Kapsülü - adet/yıl Fitil (Ön Kesme Uygulamaları İçin) - adet/yıl 64

65 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Ocak sahasında gerçekleştirilecek patlatmalar uzman kişiler (belgeli ateşleyiciler/lisanslı firmalar) tarafından polis/jandarma nezaretinde yapılacaktır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacaktır. Patlatmanın yapılacağı gün/tarih ve saatin en yakın yerleşim birimleri olan Alutca ve Veletler' Köy Muhtarlarına, ayrıca Kınık Beldesi ve Büyükorhan İlçe yetkililerine bildirilecektir. Patlatmalar belirtilen gün ve saatler içerisinde yapılacaktır. Patlatma 08:00 ila 18:00 saatleri dışında kesinlikle yapılmayacak olup taş savrulmalarına karşı gerekli önemler alınacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler hakkındaki tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretim İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Tüzük hükümlerine uygun olarak yapılacaktır. Kapalı İşletme Yöntemi Açık ocak işletme yöntemi ile işletilmesi ekonomik olmayan ve daha derin kotlarda bulunan krom cevherinin alınabilmesi için yeraltı ocak işletme metodu ile üretim yapılması planlanmıştır. Yeraltı ocak işletmeciliği 1. Ve 2. Poligonda verimli orman arazinin yer aldığı noktalarda çalışılacaktır. Yeraltı ocak sahalarından yıllık toplam ton ( m 3 ) tüvenan cevher çıkarılması planlanmaktadır. (Analiz raporlarına göre tüvenan krom cevheri yoğunluğu 1,8 ton/m 3 olarak kabul edilmiştir.) toplamda 2 poligonda 225 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup hektar başına 444,4 ton/yıl tüvenan cevher üretimi planlanmaktadır. Çalışma süreleri olarak yılda 12 ay, ayda 30 gün ve günde 24 saat 3 vardiya olarak çalışılması planlanmaktadır. Maden üretiminde temel kural, üretim yönteminin çalışılacak olan yatakla doğal, jeolojik ve çevresel özellikler bakımından uyumlu olabilecek bir teknolojik yeterliliğe sahip olmasıdır. Ancak böylece iş güvenliği yanında ekonomik olma konusu da (asgari maliyet - azami kazanç) gerçekleştirilebilir, olmaktadır. Bu bakış açısı altında aşağıda belirtilen seçme faktörleri önemli olmaktadır: 65

66 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yatağın geometrik özellikleri; büyüklük, damar kalınlığı, şekil (tabaka, damar, mercek-kafa, masif, düzensiz vd,), eğim, derinlik Jeolojik ve hidrolojik şartlar; mineraloji ve petrografi (oksitlere karşılık sülfitler), kimyasal kompozisyon (ana ve yan mineraller), yatak yapsı (kıvrım, kırık, süreksizlikler, sokulumlar), zayıflık düzlemleri (eklemler, kırıklar, çatlaklar, klivajlar), üniformite, alterasyon ve bozulma sınrları, yer altı suyu ve hidroloji (su tablası, debi vd,) Jeoteknik özellikler (kaya mekaniği); elastik özellikler (dayanım, elastisite modülü ve poisson oranı), plastik veya vikoelastik davranış (akma vd,), gerilme dağılımı (orijinal ve değişmiş), konsolidasyon, kompaktlık ve taşıyıcılık durumu (açıklıkların tahkimatsız kalabilme yeteneği), diğer özellikler (özgül ağırlık, boşluklar ve boşluk oranı, geçirimlilik, nem içeriği) Ekonomik özellikler (reserv durumu ve tenör); üretim miktarları, madenin ömrü (hazırlık ve kazı dönemleri), verimlilik ve diğer yöntemlere göre durum Teknolojik faktörler; çıkarılabilen maden oranı, cevherle birlikte üretilen işe yaramaz kısım oranı, yöntemin değişen şartlara uyumu, seçimli kazı olanakları, işyeri konsantrasyonu, Sermaye, emek ve mekanizasyon bakımından yoğunluk Çevresel durum (fiziki çevreye ek olarak sosyo-politik-ekonomik); yer altı açıklıklarının integrasyonu amaçlı tavan kontrolü, tasman etkisi, atmosferik kontrol (havalandırma, kalite kontrolü, sıcaklık ve nem kontrolü), işgücü (işe alım, eğitim, işçi sağlığı ve güvenliği, yaşam şartları Tablo 18 Cevher ve kaya sağlamlıkları Cevher veya Kayaç Sağlamlık Notlandırılması Basınç Dayanımı (MPa) Kömür, bozunmuş ayrışmış Kayaç Çok Zayıf <40 Gevrek kumtaşı, Çamurtaşı, AyrışmışKayaç, Zayıf Yumuşak Şeyl Şeyl, Kireçtaşı, Kumtaşı, Şisti Kayaç Orta Sokulum kayaçlarının çoğu, sağlam Sağlam metamorfik kayaçlar, sert kireçtaşı ve dolomit Kuvarsit, basalt, diyabaz Çok Sağlam >220 66

67 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Krom cevheri sağlamlık notlandırılmasına bakıldığında sağlam olarak değerlendirilebilmektedir. Basınç dayanımı MPa arasındadır. Üretim metodu seçilirken Cevher yapısı önemli olmaktadır. Buna göre ; Yatak Şekli Tabaka Tablo 19 Üretim metodu seçimi tablosu Yatak Konumu Yatay Dik Yatak Kalınlığı İnce Kalın İnce Masif Kalın Cevher Kayaç Sağlamlığı Sağlamlığı Üretim Yöntemi Sağlam Sağlam Oda-topuk, Oda (büyük)-topuk Zayıf, sağlam Zayıf Uzunayak Sağlam Sağlam Oda (büyük)-topuk Zayıf, sağlam Zayıf Arakatlı Göçertmeli Sağlam Sağlam Ambarlı ayak, arakatlı oda Sağlam Zayıf Tavan ayak, kafes tahkimatlı oda, direk tahkimatlı oda Zayıf Sağlam kafes tahkimatlı oda Zayıf Zayıf kafes tahkimatlı oda Sağlam Sağlam Ambarlı ayak, arakatlı oda Sağlam Zayıf Tavan ayak, arakatlı göçertmeli, kafes tahkimatlı oda Zayıf Sağlam arakatlı göçertmeli, blok göçertmeli, kafes tahkimatlı oda Sağlam Sağlam Ambarlı ayak, arakatlı oda Zayıf Zayıf,Sağlam arakatlı göçertmeli, blok göçertmeli, kafes tahkimatlı oda Üretim metodu seçim tablosundan yararlanılarak yatay yatak konumunda kalın yataklı, arakatlı göçertmeli seçilecektir. Yöntem Seçiminde Etken Olan Özellikler: Cevher Sağlamlığı: orta sağlamdan oldukça sağlama kadar, patlatma gerektiren sağlamlıkta; bazen aşırı sağlam veya plastik kısımlar içerebilir, az tahkimatla kendini taşımalı, tahkimatsız sistemlere göre daha zayıf ancak blok göçertmeli sistemdekinden daha sağlam Yantaş Sağlamlığı: zayıftan oldukça sağlama kadar; bloklu yapıda olabilmekle birlikte çatlaklı veya eklemli ve kırılıp göçebilir olmalı; tercihan parçalanma sonucu ince yerine iri parça vermeli (yığında cevher seyrelmesini önlemek için) Yatak Şekli: tabaka veya masif (uzun eksen varlığı halinde dik yataklanma gerekli) Yatağın Eğimi: oldukça dik ( >60 veya dik); kalın yatak halinde yatay yataklanma olabilir 67

68 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yatak Büyüklüğü: büyük, dik veya geniş alana yayılı, >6m damar kalınlığı Cevher Tenörü / Cevher Değişkenliği: orta, orta üniformlukta bir miktar seyrelme kabul edilebilir Derinlik: orta derinlik ( < 1200 m) Krom cevherinin filonlarının tabana doğru dalması nedeniyle açık işletmeye müsait olmayan bu alanda kapalı işletme metodu ile üretim gerçekleştirilecektir. Ve ayrıca 2. Poligonda ve 1. Poligonda kapalı ocak işletmesi ile üretim yapılacaktır. Hazırlık yollarının açılması ve üretim panolarının oluşturulmasını takiben aşağıdan yukarı doğru yatay dilimli Tahkimatlı Yatay Dilimli Dolgu Yöntemi metodu uygulanacaktır. Bu sistemde üretim panolarının oluşturulmasını takiben tabandan yukarı doğru dilimler halinde cevher alınarak, alınan dilim ramble malzemesi ile doldurulduktan sonra bir üst dilime geçilecektir. Ramble malzemesi olarak, hazırlık yolları açımı esnasında çıkan pasa malzemesi kullanılması söz konusudur. İlk etapta ortalama 250 m uzunluğunda 6 m 2 kesitinde % 20 eğimle ana nakliye ve havalandırma desandresi sürülecek ve cevhere ulaşıldıktan sonra +320 kotunda taban yolu ve ana nakliye galerisi sürülecektir kotundan cevher içinde fere çıkılarak +360 kotunda üst kat galerisi oluşturulacaktır. Bu katta yerüstüne doğru 45º meyilli bir başyukarı sürülerek nefeslik bağlantısı yapılacaktır kotunda 40 m genişliğinde panolar oluşturulacak ve dolgulu tavan ayak metodu ile üretim yapılması planlanmaktadır. Galeri tavanından yukarı doğru fere bacaları sürülerek üretim panoları oluşturulacak ve taban yolunda topuk bırakılarak alttan üstte doğru yatay dilimli rambleli üretim sistemiyle cevher alınması planlanmaktadır. Taban yolunda tavan yoluna çıkılırken, oluklar oluşturulacak, alınan cevher oluklardan taban yoluna doğru çıkarılacak ve oradan ocak dışına alınarak triyaj yapıldıktan sonra satılmak üzere stoklanacaktır. Oluşturulacak ana nakliye galerileri 3 m yükseklikte, üst kısım genişliği 3,5 m alt kısım genişliği 3,5 m olacak şekilde açılması planlanmaktadır. Krom cevheri üretilecek dilimler; açılacak dilim genişliği 3,5 m panoda günlük üretim ayak boyu 24,5 m olacaktır. 3,5 m yüksekliğinde dilimler halinde ilerleme yapılacaktır. Ortalama cevher kalınlığı 1m olduğu düşünülmektedir. Buna göre : Günlük kazı miktarı : 24,5 m x 3,5 m x 3,5 m = 300 m 3 (Cevher + pasa) 68

69 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Panodan günlük krom üretimi : 24,5 m x 1m x 3,5 m = 86 m 3 Üretim panolarında günlük 300 m 3 kazı yapılarak cevher+pasa elde edilecektir. Bu miktar malzeme içinden 86 m 3 krom cevheri elde edilecek olup geri kalan 214 m 3 malzeme kazı boşluğuna doldurulacak olup ocak dışına taşınmayacaktır. Yapılan İşler ve Kullanılan Araçlar: İş Döngüsü: Delme-patlatma, ikincil kırma, yükleme-taşıma Delme: fandrill jumbo, iki veya daha fazla bomlu pnömatik veya hidrolik (döner darbeli); hava veya diesel tahrikli; mm delik çaplı; 0,2 m/t spesifik delgi Patlatma: ANFO, slurry; dökme patlayıcı için pnömatik şarj veya pompalama ile delikler doldurulur, elektrikli ateşleme, arakat içinde içinde patar atımı veya hidrolik kırıcı ile ikincil kırma Diğer İşler: minimum tahkimat gereksinimi (tavan civatası, püskürtme beton veya direk kullanımı); arakatlarda LHD, cevher yolları vasıtasıyla nakliyat katına graviteyle buradan kamyon, vagon veya band ile nakliyat Yıllık ton krom cevherinin çıkarılması planlanmakta olup Panodan günlük krom üretimi : 86 m 3 x 1,8 ton/m 3 = 154,8 ton olarak gerçekleşmiş olacaktır. Buna göre Sahada bulunan diğer zuhurlarda da yeraltı dolgulu tavan ayak metodu ile üretim yöntemi uygulanacak olup bu sistemde cevher takip edilerek ve tahkimat kullanılarak üretim yapılması söz konusudur. Açılacak fereler ile hem doğal havalandırma sağlanacak hem de kaçış yolları oluşturulacaktır. Tahkimat malzemesi olarak ağaç tahkimat ve üretim esnasında çıkan malzeme ramble malzemesi olarak kullanılacaktır. Üretim sürecinin en önemli faktör kazıdır. Ocakta martopikör ve delme-patlatma ile kazı yapılacaktır. Kazı işlemi sırasında cevher içinde veya cevhere ulaşmak için kayaç içinde bir boşluk açılması, açılan boşluğun bir tehlike yaratmayacak şekilde tahkim edilmesi gerekmektedir. Çıkan pasanın alınması aşamalarını içermektedir. Havalandırma: Yeraltı ocak işletmeciliğinde havalandırma önemlidir. Yeraltında güvenli ve rahat çalışma koşullarını oluşturma amacı ile yeterli miktarda temiz havayı 69

70 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ocağa gönderilmedi gerekmektedir. Gaz tehlikesi olmayan metalik madenlerde uygulanan havalandırma yöntemi doğal havalandırmadır. Yeraltındaki faaliyetler sebebiyle ortamdaki hava kalitesinin bozulması önlenecek ve solunabilir toz konsantrasyonunun kontrol altında tutulması gerekmektedir. Bu yöntemde yer altına sürülen desandrelerden +380 kotunda başlayıp +320 kotuna inen, desandreden giren temiz hava üretim bacalarını dolaştıktan sonra, maden damarına paralel olarak +380 kotuna çıkan desandre ile kirlenen hava dışarı atılması gerekmektedir. Hava dolaşımının kolaylaştırılması ve kontrol altına tutulabilmesi için 2 adet temiz hava üfleyen fan ve 2 adet kirli havayı emen fan bulundurulması planlanmaktadır. Yüzeye irtibatlanan ferelerden giren çıkan hava ocakta oluşan ısı farkından dolayı hareketlenecektir. Bu hava üretim bacalarını dolaşıp kirli havayı da alarak, havalandırma başyukarılarından (Kaçamaklardan) dışarıya çıkacaktır. Sıcaklık farkı hava akışının yönünü belirleyecek ve fanlar yardımı ile sirkülasyon sağlanacak olup ocağın havalandırması sağlayacaktır. Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe tarih ve sayılı Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik ile Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe tarih ve sayılı "Yer altı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği" hükümlerine uyulacaktır. 70

71 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Cevherli Kısımlara Martoperfaratör İle Delik Delinmesi Deliklere Patlayıcı Şarjı Patlatma Cevherli Malzeme Vagonlarla veya Zincirli Bantlarla Malzemenin Dışarıya Çıkarılması Martoperfaratör İle Galeri Aynasında Pasalı Kısımlara Delik Delinmesi Yüksek Tenörlü Cevher Triyaj Düşük Tenörlü Cevher Kamyonlara Yükleme Deliklere Patlayıcı Şarjı Patlatma Yüksek Tenörlü Cevher Düşük Tenörlü Cevher Zenginleştirme Tesisine Nakliye Pasa Malzeme Kamyonlara Yükleme Kamyonlara Yükleme Vagonlarla veya Zincirli Bantlarla Malzemenin Dışarıya Çıkarılması Martoperfaratör İle Aynada Kalan Kısımların Düzeltilmesi, Direk Dibi Yapılması Cevher Stok Sahasına Nakliye Zenginleştirme Tesisine Nakliye Kamyonlara Yükleme ve Pasa Sahasına Sevkiyat Tahkimat Uygulaması Şekil 6 Yeraltı Ocak İşletmeciliğine ait İş Akım Şeması Yeraltı İşletmeciliğinde Patlatma Tekniği ve Detayları Kapalı ocak işletmeciliğinde, maden bacasında, maden patlatma yapılmadan sökülmek işlemi yapılmaktadır. Tavan kendini tutmayacağından bacaya tahkimat yapılır. 71

72 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yeraltı işletmesi olarak kullanılacak alanların yerleri ekte sunulan imalat haritalarında belirtilmektedir. Söz konusu işletmelerde galeri kesiti 12,25 m 2' lik alanda çalışma yürürtülmesi planlanmaktadır. Malzemenin gevşek olduğu bölümlerde malzeme patlatmasız sökülecektir. Malzemenin sert olması durumunda patlatma yapılacak, gevşek bir bölgeye gelindiğinde patlatma yapılmayacaktır. Yapılacak yeraltındaki patlatmalar +320 kotlarında olacak ve zamanla daha aşağılara inelmesi söz konusudur. El martoperferatörü ile yapılacak küçük çaplı patlatmaların yer yüzeyine ve en yakın eve etkisi hissedilemeyecek seviye olacaktır. Şekil 7 Yeraltı İşletme Yöntemi Galeri Kesit ve Planı 72

73 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Cevherin ve yantaşın gevşetilmesi için patlayıcı madde kullanılacaktır. Hazırlık yolları yapımı esnasında aynaya 2 m uzunluğunda 50 adet delik açılacak olup, patlatma sonrası 1,5 m ilerleme sağlanacağı düşünülmektedir. Her deliğe 300 gr Dinamit yerleştirilmesi planlanmaktadır. Bir patlatmada toplam 15 kg. dinamit kullanılacaktır. Cevherin gevşetilmesinde yine maksimum 50 delik açılıp patlatıldıktan sonra, yan tarafın delme ve patlatma işlemine yapılacaktır. Yeraltı ocak işletme uygulanacağından yapılacak patlatmanın çevreye olumsuz etkisi yoktur. Patlatma tekniği olarak prizma orta çekme teknik uygulanacaktır. Bu teknikte orta kısımda 4 delik prizma oluşturacak şekilde delikler delinir. Bu deliklerde ilk önce patlayacak olup kapsüller etrafındaki deliklerde de daha sonra patlatmayı sağlayacak gecikmeli kapsüller kullanılacaktır. Bu sayede orta kısmı boşaldıktan sonra yan tarafların daha kolay ve etkili gelmesi sağlanacaktır. Her patlatmada 1,5 m açılacak olup 30 delik ile patlatma gerçekleştirilecektir. Bir deliğe 2,25 kg patlayıcı madde konulması planlanmakta olup proje alanında yer alacak olan proje alanında yer alacak yeraltı ocak işletmelerinde günde 5 patlatma yapılacaktır. Haftanın 6 günü patlatma yapılacaktır. Kapalı Ocak işletmeciliği ile çalışılacak olan poligonlarda 3'er adet galeriden toplam 6 adet galeride çalıştırılacaktır. Haftalık 30 patlatma yapılması planlanmakta olup bir hafta da kullanılacak olan patlayıcı madde miktarı 2025 kg'dır. Üretim panolarında günlük 300 m 3 kazı yapılarak cevher+pasa elde edilecektir. Bu miktar malzeme içinden 86 m 3 krom cevheri elde edilecek olup geri kalan 214 m 3 malzeme kazı boşluğuna doldurulacak olup ocak dışına taşınmayacaktır. Tüm galeriler aktif olarak çalıştırılacak olup haftada 7 gün çalışılacak ve 6 gün patlatma yapılacaktır. Ocak sahasında gerçekleştirilecek üretimde ton tüvenan krom cevheri kapalı ve açık ocak işletmeciliği ile gerçekleştirilecektir. Tesiste patlatma yapılacağından dolayı Maden Mühendisi bulunacaktır. Zenginleştirme Tesisi Mevcut tesiste zenginleştirme tesisi yer almakta olup 6.653,12 m 2 alanında herhangi bir değişiklik olmayacaktır. Kapasite arttırımı ile mevcut tesisin ton/yıl üretiminin ton/ yıl'a çıkarılması planlanmaktadır. 73

74 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Zenginleştirme tesisinde, Krom Ocaklarından alınarak tüvenan cevher stok alanına getirilip buradan tüvenan cevher silosuna beslenerek ve primer kırıcıdan geçirilerek 50 mm altına düşürülecektir. 50 mm altına düşürülen cevher buradan bir bant vasıtasıyla 2 katlı eleğe beslenecektir. 2 katlı elekte cevher 3 boyuta ayrılacaktır. 10 mm'nin altı olan cevher direkt olarak değirmen besleme silosuna verilecektir. 10 mm nin üstü 40 mm nin altı olan cevher sekonder kırıcıya verilmeyerek bir şut vasıtasıyla Konik Kırıcıya verilmek üzere sekonder kırıcının altındaki banda verilecektir. 40 mm nin üzerinde olan cevher ise sekonder kırıcıda kırılarak banda verilecektir. Bu cevher 10 mm'nin altına küçültülebilmesi için bant vasıtasıyla konik kırıcıya beslenecek ve bu suretle değirmen beslemesi için uygun boyut olan 10 mm nin altına küçültülecektir. 10 mm'nin altındaki boyuta küçültülen bu cevher primer kırıcıdan gelen cevherle birlikte tekrar eleğe beslenecek ve 10 mm altı ürün olarak değirmen besleme silosuna doldurulacaktır. Silolara dolan cevher bir bant vasıtasıyla 2 mm'lik eleğe aktarılacak fıskiyelerle tazyikli su verilerek yaş eleme yapılacaktır. 2 mm'nin altı ürün masalarda dağıtımı yapılması için 5 gözlü hidrosayzere su ile verilecektir. 2 mm'nin üzerindeki boyuttaki cevher ise; boyutu 2 mm'nin altına düşürülmek için çubuklu değirmene beslenecektir. Çubuklu değirmende boyutu 2 mm'nin altına düşürülen cevher bir oluk vasıtasıyla sulu olarak 6 gözlü hidrosayzere beslenecektir. 2 mm'nin altındaki cevher hidrosayzerde bulunan dağıtıcı gözlerden, boyuta ve yoğunluğa bağlı olarak sallantılı masalara dağıtılacak ve burada zenginleştirme işlemine tabi tutulacaktır. Masalardan 3 adet ürün alınacaktır. Bunlar zenginleştirilmiş konsantre, ara ürün ve atıktır. Zenginleştirilmiş konsantre kanallar vasıtasıyla susuzlaştırma konisine beslenecek buradan kurutma masasında suyundan arındırılarak bant aracıyla konsantre stok alanına verilmektedir. Ara ürün ise oluklardan toplandıktan sonra tekrar eleğe verilerek masalara gönderilecektir. Atıklar ise ekonomik değeri olmadığından kanal vasıtasıyla sıvı ve katı kısımları birbirinden ayırabilinmesi için tikiner ünitesine verilecektir. 74

75 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Açık İşletme (%8-10 Cr 2 O 3 ) Tüvenan Cevher Silosu Primer Kırma (Çeneli Kırıcı) İki Katlı Elek 40 mm Üstü Cevher mm Altı Cevher 10 mm Altı Cevher Sekonder Kırıcı Konik Kırıcı Besleme Silosu 2 Çubuklu Değirmen 2 mm Üstü Cevher 2 mm'lik Elek 10 mm Altı Cevher Su 2 mm Altı Cevher 6 Gözlü Hidrosayzer 5 Gözlü Hidrosayzer Sallantılı Masa Zenginleştirilmiş Krom Atık Ara Ürün Susuzlaştırma Konisi Tikiner Sıvı Temiz Su Havuzu Su Susuzlaştırma Sevkiyat Katı Atık Depo Alanları Şekil 8 Cevher Zenginleştirme İş Akım Şeması Kırıcı: Cevher yatağından gelen cevher parçalarının küçültülerek öğütme işlemine sokulmasına kadar sürdürülen işleme kırma işlemi denilmektedir. Tesis bünyesinde 1 adet çeneli kırıcı yer almaktadır. Silolardan alınan malzeme kırıcıya verilerek tane boyutu -12 mm'ye düşmesi sağlanıyor ve bant konveyör yardımıyla değirmen silosuna aktarılmaktadır. -12 mm düşürülmüş cevher bant konveyör yardımıyla yaş elenecek -1 mm'nin altında 75

76 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ olanlar hydrosizerlara +1 mm üzerindeki cevherler ise serbest halde değirmene beslenmektedir. Çeneli Kırıcılar: Birbirine göre dar açı ile yerleştirilmiş biri sabit diğeri hareketli iki metal plakadan oluşmuş olmasıdır. Çenelerin arasına beslenen iri cevher parçaları. çeneler tarafından sıkıştırılıp serbest bırakılarak, aşağı doğru akar. Sonuçta çıkış ağzından kırıcıyı terk eder. Değirmen: Öğütme, ufalama sürecinin en son aşamasıdır. Bu işlemde cevher taneleri, şok ve aşındırma işlemleri sonucu, kuru veya yaş olarak ufalanmaktadır. Öğütme işlemi yatay eksenleri etrafında dönen ve değirmen adı verilen aygıtlarda yürütülür. Değirmen içinde öğütme, aktarılan ortamın boyutu, miktarı, hareket çeşidi ve aralarındaki boşluk gibi faktörlere bağlıdır ve kırmanın aksine öğütme ihtimal kanunlarına bağlı bir işlemdir. Çeşitli mekanizmalarla gerçekleşir. Genellikle yaş, bazı hallerde kuru yapılır. Değirmen döndürülünce aktarılan ortam, su ve cevher karışımı, hıza bağlı olarak cevheri öğütür. Aktarılan ortamla çalışan değirmenler aktarılan ortam, gövde ve taşma şekillerine göre adlandırılır. Resim 9 Tesis Üniteleri; Değirmen Öğütücü ve öğütülen malzemeyi muhafaza eder. Kıvrılarak hazırlanmış çelik veya özel alaşımlı çelik plakaların kaynakla birleştirilmesi ile yapılır. Üzerinde astarları civatalamak için delikler açılmıştır ve bir veya iki adam girecek büyüklükte pencere 76

77 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ delikleri bırakılmıştır. Öğütülecek parça büyüdükçe çap büyümelidir. Tesiste 5 adet değirmen mevcut bulunmaktadır. Uygun boyut olan 10 mm'nin altındaki malzeme değirmen besleme silosuna doldurulmaktadır. Silolara dolan malzeme bant yardımıyla 2 mm'lik eleğe gönderilecek ve burada tazyikli su ile yaş eleme yapılacaktır. Yaş eleme aşamasında 2 mm'nin üzerindeki boyutlara sahip cevher tekrar değirmene geri beslenecektir. Duruma göre değirmen sayısı artırılabilir. Sallantılı Masa: Tesiste 120 adet 3 katlı sallantılı masa yer almaktadır. Eğer gerekirse masa sayısı artırılacaktır. Burada gerçekleşen işlemin temeli sulu ortamda sallantılı masalar ile kromit tanelerinin hafif olan yan taşlarının ayrılarak konsantre ürün havuzuna alınır, ara ürün sallantılı masalara geri beslenmektedir. Bu işlem sonrasında oluşan atık, atık kurutma masası ve tikiner den sonra çöktürme havuzunda bekletilmekte ve havuz dibindeki çökmüş olan malzeme daha sonra sallama kepçesi ile alınarak pasa alanlarında depolanmaktadır. Resim 10 Tesis Üniteleri; Sallantılı Masalar Atığın Susuzlaştırması: Konsantre tesisinden çıkan 1mm altı boyutundaki atık ilk önce siklonlara basılarak 40 mikron altı atık malzeme ayılmaktadır. Buradan çıkan atık çamur pompası ile şlam havuzuna gönderilir. 40 mikron altı atık şlam boyutundaki malzeme olduğundan formasyonda bulunan çatlakları doldurarak sızdırmazlık sağlanır. Aynı zamanda da çökerek kalın bir tabaka meydana getirmektedir. Oluşan bu tabakanın 77

78 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ağırlığı basınç yaptığından ince malzeme birbirine yapışarak geçirimsizlik arttırılır. Konsantre tesisinde hiçbir şekilde kimyasal kullanımı söz konusu değildir. Çöktürme yapılabilmesi için havuzun kapladığı alan büyük olması çökmeyi iyi sağlamaktadır. Şlamın çökmesi sonucu oluşan temiz ve berrak su tesiste tekrar kullanılmak üzere pompa yardımıyla boru hattına gönderilir ve tekrar havuza geri beslenir. Hidrosayzer: Beslenen pülp cevherin yoğunluk ve boyut farkına dayalı olarak sınıflandıran bir ekipmandır. Uygulamada sınıflandırma işlemi; beslenen pülp, verilen su, su basıncı ve alt akımdan alınan katı miktarı ile kontrol edilir. Hidrolik sınıflandırıcılarda yapılan zenginleştirme işleminde engelli çökme sonucu ilk sınıflandırma kolonunun altından tenörü yüksek konsantre, sonraki kolonlardan da sırası ile daha düşük tenörde konsantre alınır. Hidrosizer genellikle sallantılı masa ve flotasyon makinelerinden önce kullanılır. Bu sayede sallantılı masa ve flotasyon makinelerinin verimi artar. Krom zenginleştirmesinde 6 kolonlu bir hidrosizer 15 adet masayı besleyebilir. Tikiner: Madencilik faaliyetlerinde cevher hazırlama ve zenginleştirme işlemlerinin büyük bir çoğunluğu katı-sıvı karışımlar içermektedir. Bu karışımdan meydana gelen suyun kısmen veya tamamen yakın bir bölümünün cevher hazırlama veya zenginleştirme sürecinin herhangi bir aşamasında, katı taneciklerinden mekanik yöntemlerle ayrılması gerekmektedir. Tikinerde sıvı ve katı kısım birbirinden ayrılacak olan atığın sıvı kısmı (su) su havuzuna verilmektedir. Katı kısım ise 9 adet tesis edilmiş sallantılı masaya verilecektir. Burada geri-dönüş ve besleme bulunmamaktadır. Elde edilen ürün 2 no'lu Atık Depolama alanına gönderilecektir. Sulu ve çok az miktardaki pasada su ile birlikte su havuzuna gönderilecektir. Tikinerler sürekli çalışan yani sürekli pülp beslenen ve alt ve üst kısımlardan iki ürünün alındığı cihazlar olmakla birlikte su içerisindeki taneciklerin, flokulant yardımıyla hızla çökeltilip sistemten atılmasına yardımcı olan büyük su havuzlarıdır. Oluşan sıvı kısım üretim prosesinde tekrar kullanılmak amacıyla temiz su havuza verilecek ve temiz su havuzunda pompa ile basılarak tekrar kullanımı sağlanacaktır. Tesiste 120 adet 3 katlı salantılı masa kullanılması planlanmaktadır. Ortalama %48-52 tenörlü konsantre krom cevheri, kurutma işleminden sonra cevher stok sahasında geçici olarak depolanacaktır. 78

79 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Temiz Su Deposu: Tikinerden gelen su biriktirilerek, konsantre tesisine geri devir amacıyla bu su deposunda biriktirilmektedir. Tesiste bulunan su deposunun hacmi m 3 tür. Atık Depolama Alanı(Atık Barajı): Atık (pasa) ise, atık kurutma masası ve tikinerden sonra çöktürme havuzunda bekletilecek, havuz dibindeki çökmüş malzeme daha sonra kepçe ile alınarak atık barajında (atık depolama) depolanacaktır. Zenginleştirme işlemi sırasında kullanılan tikinerden çıkan ton/yıl miktardaki katı kısım oluşacaktır. Oluşan bu katı kısım atık depolama alanına taşınarak burada stoklanacaktır. Atık depolama alanı m 2 lik bir alanda yer almakta olup Ek 10 da yer alan vaziyet planında gösterilmektedir. Faaliyetin sona ermesinden sonra kapalı sistem çalışılan tesiste kullanılan proses suyu gerekli sızdırmazlık önlemleri alındıktan sonra buharlaştırılarak bertarafı sağlanacaktır. Havuzun dibinde kalan malzeme rehabilitasyon çalışmalarında kullanılarak bertaraf edilecektir Sayılı Kanunla Değişik 3213 Sayılı Maden Kanunu Madde 36 da Madencilik ve müteakip safhalarındaki faaliyetler sırasında; cevher, metal veya ekonomik değer ihtiva eden, günün şartlarında teknik veya ekonomik değerlendirilmesi mümkün olmayan pasa, zenginleştirme bakiye yığını ve cüruflar, çevre kirliliği açısından mahzur teşkil etmiyorsa geçirildikleri son işlemden çıktıkları şekliyle ayrı ayrı muhafaza edilir. hükmü yer almaktadır. Buna göre, cevher sadece fiziksel yöntemle zenginleştirildiğinden zenginleştirme sonrası oluşacak atık (pasa), stok alanında depolanacaktır. 79

80 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Resim 11 Konsantre Krom Cevheri Tesis çalışma verimi beslenen tüvenan krom malzemesi üzerinden %10'dur. Bu nedenle günlük 4.166,67 ton konsantre krom malzemesi alınması planlanmaktadır. Resim 12 Zenginleştirme Tesisi tarih ve 8865 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2012/15 sayılı Sondaj Çamurlarının ve Krom Madeninin Fiziki İşleme Tabi Tutulması Sonucu Ortaya Çıkan Atıkların Bertarafına İlişkin Genelge'nin 9. Maddesinde " Krom madeninin hiçbir kimyasal madde kullanılmadan fiziki işleme tabi tutularak zenginleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan ve tenör oranı %3'den fazla olan atıkları gerekli önlemleri alınarak daha sonra değerlendirmek üzere saha içinde biriktirilecektir. Tenör 80

81 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ oranı %3'den daha az ise bu atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te depolama kriter verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesislerinde bertaraf edilecektir" denilmektedir. Krom zenginleştirme tesisinde zenginleştirme işlemi sonrasında oluşacak olan maden atığının tenör oranı %3'ten az olması sağlanacak ve 2012/15 sayılı Genel'de belirtilen Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesisi kriterleri kapsamında belirtilen şartlarda bertaraf edilecektir. Üretim Miktarları ve Çalışma Süreleri Mevcut ocak ve zenginleştirme tesisi kapasiteleri ve planlanan kapasite artışı ile birlikte Ocak ve Zenginleştirme tesisi kapasiteleri, Çalışma Süreleri ve Çalışan personel bilgileri tablo 20 verilmektedir. Tablo 20 Mevcut ve Planlanan Kapasiteler Mevcut Kapasite (2013/1196 ÇED) Kapasite Artışı Nihai Kapasite (Talep Edilen İzin) Toplam Alan 45,48 hektar 576, ha Kapalı Ocak İşletmeciliği ton/yıl ,6 m 3 /yıl ton/yıl ,6 m 3 /yıl Açık Ocak İşletmeciliği Toplam Ocak Kapasitesi Zenginleştirme Tesisi Kapasitesi ton/yıl ,7 m 3 /yıl ton/yıl ,7 m 3 /yıl ton/yıl ,9 m 3 /yıl ton/yıl ,1 m 3 /yıl ton/yıl ,7 m 3 /yıl ton/yıl ,9 m 3 /yıl ton/yıl ,8 m 3 /yıl ton/yıl ,33 m 3 /yıl ton/yıl ,8 m 3 /yıl Çalışan Sayısı Çalışma Süreleri (Zenginleştirme Tesisi) Çalışma Süreleri (Ocak) 12 ay/yıl 30 gün/yıl 360 gün/yıl 8 saat/gün 12 ay/yıl 30 gün/yıl 360 gün/yıl 16 saat/gün - 12 ay/yıl 30 gün/yıl 360 gün/yıl 8 saat/gün - 12 ay/yıl 30 gün/yıl 360 gün/yıl 16 saat/gün Cevher zenginleştirme tesisine yılda ton tüvenan krom cevheri girişi yapılarak fiziksel işleme tabi tutulacaktır. Zenginleştirme tesisine giren tüvenan krom cevherinin fiziksel işlemlerle zenginleştirme sonucu %10'u konsantre cevher, %90 ise maden atığı oluşacaktır. Bu 81

82 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ doğrultuda zenginleştirme işlemi sonra ton konsantre krom cevheri elde edilecek ve ton/yıl maden zenginleştirme atığı oluşması beklenmektedir. Çalışan Personel Faaliyet esnasında çalıştırılacak personel sayısı ve nitelikleri aşağıda verilmektedir. İşletmenin ileriki dönemlerde göstereceği verime bağlı olarak çalışacak personel sayısında artmalar söz konusu olabilir. Tablo 21 Faaliyet Sırasında Çalıştırılacak Personel Sayısı ve Nitelikleri Personel Planlanan Sayısı Mühendis 6 Teknisyen 5 Usta 9 İdari Personel 5 İşçi 225 Proje kapsamında çalıştırılacak personel düzenli aralıklarla sağlık taramasından geçirilecektir. Çalışanların İş Güvenliği kapsamında kişisel korunma amacı ile maske, eldiven, baret gibi malzemeleri temin edilecektir. İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi mevcuttur. Çalışacak personelin kullanacağı içme-kullanma suyunun kalitesinin tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( , tarih ve sayılı değişiklikler) e uygun olacağını taahhüt ederiz Üretimde Kullanılacak Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri Proje kapsamında ocak üretiminde, zenginleştirme tesisinde, proje alanında ve diğer işlerde kullanılacak ekipman listesi Tablo 22'de verilmektedir. 82

83 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 22 Makine&Ekipmanlar Makine Cinsi Adet Kullanım Alanı Ekskavatör 3 Ocak sahası Yükleyici 3 Ocak Sahası, Stok Sahası ve Pasa Sahası Kamyon 15 Tesis içi ve Nakliye Arazöz 1 Tesis İçi Wagon-Drill 1 Ocak Sahası Bant Konveyör 2 Zenginleştirme Tesisi Bunker 1 Zenginleştirme Tesisi Çeneli Kırıcı 1 Zenginleştirme Tesisi Tersiyer Kırıcı 1 Zenginleştirme Tesisi Çelik Milli Krom Öğütme Değirmeni 5 Zenginleştirme Tesisi Sallantılı Masa (3 Katlı) 120 Zenginleştirme Tesisi Dalgıç Pompa 3 Çöktürme Havuzu,Zenginleştirme Tesisi Hava Kompresörü 1 Ocak Sahasında ve Tesis İçi Delici 1 Ocak Sahasında Diyaframlı Jig 2 Zenginleştirme Tesisi Jeneratör 1 Tesis İçi Hidrosiyzer 8 Zenginleştirme Tesisi Silo 1 Zenginleştirme Tesisi Koni 2 Zenginleştirme Tesisi Çamur Pompası 2 Atık Barajı ve Çöktürme Havuzu Sulandırma Masası 1 Zenginleştirme Tesisi Pompa 8 Çöktürme Havuzu, Atık Barajı, Zenginleştirme Tesisi Kompresör 1 Tesis İçi Kantar 1 Tesis Çıkışı Trafo 4 Tesis İçi Emici Fan 6 Zenginleştirme Tesisi Üfleyici Fan 1 Zenginleştirme Tesisi Krom Boyutlandırma Eleği ve Bant 8 Zenginleştirme Tesisi Ekipmanları Hızar Motor 1 Atölye Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksit, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları Taşınmaları ve Depolanmaları Üretim işlemleri açık işletme yöntemi ile gerçekleştirilecek olup sert kayacın alınması sırasında patlatma işlemi yapılacaktır. Üretim sırasında tehlikeli, toksit, parlayıcı ve patlayıcı madde olarak patlatma sırasında kullanılacak ANFO'dur. 83

84 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ANFO %92 amonyumnitrat ve %8 Fuel-oil karışımından meydana gelen patlayıcıdır. Kullanılacak olan ANFO 0,80-0,89 gr/cm 3 yoğunluğunda olacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Patlatma işlemleri sırasında kullanılacak olan patlayıcılar, patlatma işleminin yapılacağı zamanlarda sadece tek patlatma kullanılacak miktarda temin edilecek olup, faaliyet sahası sınırları içerisinde patlayıcı madde depolanmayacak ve yalnızca patlatma yapılacak günlerde gereken miktarda temin edilecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler (belgeli ateşleyiciler/lisanslı firmalar) tarafından jandarma/polis nezaretinde yapılacak olup patlatma esnasında her türlü emniyet tedbirleri alınacak, tüm saha içerinde uyarı levhaları asılacak ve patlatma öncesinde uyarılar yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi Ve Benzerlerinin Üretim İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul Ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Ocakta çalışacak olan iş makineleri ve malzeme taşıyacak olan kamyonların akaryakıt ihtiyaçları faaliyet alanı içerisinde yer alan litrelik motorin tankından karşılanacaktır. Akaryakıt tankının bulunduğu alanda TS standartlarında belirtilen mesafeler dikkate alınarak (tank kapasiteleri) 5 m'lik "Sağlık Koruma Bandı" mesafesi bırakılmış olup Ek 10'da Vaziyet planında akaryakıt tankı gösterilmektedir. Gayri Sıhhi Müessese Yönetmeliğinin 5. Maddesine eklenen "Fabrika, şantiye, nakliye filosu ve benzeri işletmelerin ticari amaç dışında kendi faaliyetlerinin gerekli kıldığı yanıcı ve parlayıcı madde kategorisindeki sıvıların depolanması veya kendi araçlarına yakıt ikmali yapılması amacıyla kullanılan düzenekler, özel mevzuatındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Yönetmelik ekindeki depolama hacimleri esas alınarak Gayrisıhhi Müessese olarak ruhsatlandırılır hükmü gereğince, faaliyet alanı içersinde yakıt tankları ile diğer yanıcı, parlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerin kullanımı söz konusu olup ilgili standartlar (TS ve TS standartları) ile tarih ve

85 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ sayılı R.G.'de yayımlanarak yürürlüğe giren " Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük " hükümlerine uyacağımıza taahhüt ederiz. Tehlikeli madde sınıfına giren malzemelerin taşınması esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik" kapsamında belirtilen hükümlere uyulacaktır. Üretim çalışmaları esnasında siyanür ve herhangi bir kimyasal madde kullanımı söz konusu değildir Proje Kapsamındaki Ulaştırma Alt Yapısı Planı (Ulaştırma Güzergahı, Güzergah Yollarının Mevcut Durumu ve Kapasitesi, Hangi Amaçlar için Kullanıldığı, Mevcut Trafik Yoğunluğu, Yerleşim Yerlerine Göre Konumu, Yapılandırılması Düşünülen Tamir, Bakım ve İyileştirme Çalışmaları vb.) Proje kapsamında zenginleştirme tesisinden çıkan konsantre krom Bursa İli, Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü mevkiinde yer almakta olup Cevher stok sahasından D-230 Balıkesir Kütahya yoluna 5,6 km mesafededir. Çalışma sahasına ulaşım için mevcut yollar kullanılacak olup, ulaşımda bir problem yoktur. Ancak ÇED sürecinin olumlu tamamlanmasına müteakiben mevcut stabilize yollarda genişletme ve düzenleme çalışmaları yapılacaktır. Nakliye yolu güzergâhı 5,6 km uzunluğunda ve nakliye yolunu gösteren uydu görüntüleri Bölüm 'de Resim 7'de verilmiştir. Proje alanı içerisinde ocak sahaları ve poligonlara ulaşım toprak yoldan sağlanacaktır. Ocak sahalarından çıkarılan tüvenan krom cevheri, zenginleştirme tesisine bu yollardan nakliye edilecek olup ocak içi yol güzergahı Bölüm 'de Resim 6'da verilmektedir. ÇED sürecinin olumlu olması durumunda bu toprak yollarda düzenleme çalışmaları yapılacaktır. Kullanılması muhtemel nakliye yollarının yerleşim birimine mesafeleri aşağıdaki gibidir. Nakliye yolu; Veletler köyünün yaklaşık 900 m güneyinden, 85

86 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Demirler Köyünün yaklaşık 2,5 km güneydoğusundan Çökene Köyünün yaklaşık 2 km güneyinden D-230 Kütahya-Balıkesir yolunun alt kısmında yer alan Küçükakçaalan Köyünün 1,4 km kuzeydoğusundan D-230 Kütahya-Balıkesir yolunun alt kısmında yer alan Kuz Köyünün yaklaşık olarak 2m kuzeybatısından geçmektedir, Proje alanında bulunan Nakliye ve Ocak Sahası Yol Güzergahları Haritası Ek 9'da yer almaktadır. Cevher zenginleştirme tesisinde maksimum üretim koşullarında yıllık ton, günlük 416,67 ton konsantre krom cevher elde edilecektir. Konsantre krom cevherinin nakledileceği kamyonların kapasitelerinin 20 ton olacağı varsayılarak günlük kamyon sefer sayısı (trafik yükü) ortalama 21 sefer olacaktır. Cevher yüklü kamyonların üzerleri toz oluşumunu önlemek amacıyla branda ile örtülecektir. Nakliye esnasında kamyonların hız sınırlarına uymasına dikkat edilecek ve kamyonlara aks yükü doğrultusunda yükleme yapılacak olup, aşırı yükleme söz konusu olmayacaktır. Ayrıca yol üzerine ikaz levhaları ve uyarı tabelaları konacaktır. Nakliye yol güzergâhı üzerinden bulunan belde halkını mağdur etmemek için, alt yapı, can ve mal güvenliği sağlanacaktır. Proje alanından nakliye esnasında; 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin 100. maddesine göre hız sınırına, 128. maddesine göre araçların boyut ve ağırlıklarına ve 134. maddesine göre araçların yükleme kurallarına uyulacaktır. Patlatmalar ve nakliye esnasında yollara zarar verilmeyecektir. Nakliye güzergahı belirlenirken İl Özel İdaresi hizmet ağında bulunan köy yollarından geçmesi durumunda, yolların zarar görmesinden proje sahibi Korat Tekstil Mad. San. Ve Tic. Ltd. Şti. sorumlu olacak olup zarar proje sahibi tarafından karşılanacağı beyan ve taahhüt edilir. 86

87 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Patlayıcı olarak kullanılacak malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli maddelerin Karayolu İle Taşınması Hakkında Yönetmelik kapsamında belirtilen hükümlere uyulacaktır. Krom ocağı alan genişletilmesi ve kapasite artışı, zenginleştirme tesisi kapasite artışı kapsamında kurulacak tüm tesislere ve yapılara ilişkin yer planlamasında Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacak ve Karayolu Kamulaştırma Sınırı çekme paylarına dikkat edilecek, Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'ne göre gerekli izinler alınacaktır. Sağlık Koruma Bandı mesafeleri vaziyet planında gösterilmekte olup sınır mesafeleri korunacaktır. Sağlık Koruma Bandı mesafeleri Ek 10'da yer alan Vaziyet Planında gösterilmektedir. Faaliyet devam ettiği sürece yola giriş ve çıkışlarda trafik güvenliği için gerekli tedbirler alınacaktır. Her türlü önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Bölgenin trafik yükü haritası Harita1 de yer almakta olup faaliyet alanına en yakın yol D-230 (Balıkesir-Kütahya) Karayoludur. Proje alanına en yakın Karayolu D-230 (Balıkesir-Kütahya) yolunun trafik yükü (mevcut taşıt sayısı) günlük 568 araçtır. Bunun; 340 adedi Otomobil 58 adedi Orta Yüklü Ticaret Taşıt 2 adedi Otobüs 126 adedi Kamyon 42 adedi Kamyon + Römork + Çekici + Yarı Römork 87

88 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROJE ALANI Harita 1 Bölge Trafik Hacim Haritası (Kaynak: Faaliyet öncesi karayolunda mevcut ağır taşıt yüzdesi; = ( mevcut ağır taşıt / mevcut taşıt sayısı ) x 100 = (126/ 568) x 100 = % 22,18 Faaliyet sonrası karayolunda ağır taşıt yüzdesi; = (mevcut ağır taşıt + faaliyet kapsamında geçecek ağır taşıt/ mevcut taşıt sayısı ) x 100 = (( ) / ( )) x 100 = % 24,18 olarak hesaplanmıştır. Buna göre söz konusu faaliyet karayolunda ağır taşıt trafik yükünü; %24,18 - %22,18= % 2 oranında artıracaktır. 88

89 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet süresince 2918 sayılı Trafik Kanunu ve Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Proje alanında bulunan Nakliye ve Ocak Sahası Yol Güzergahları Haritası Ek 9'da yer almaktadır. 89

90 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI 3.1. Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri Planlanan proje Bursa nın Büyükorhan ilçesi sınırları içerinde kalacaktır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri; Proje alanının 3. Poligonun; batısında 495 m mesafede Alutca Köy ve güneyinde m mesafede Ören Köyü. 2. Poligonun; kuzeyinde 2,6 km mesafede Akçasaz Köyü ve güneyinde 1 km mesafede Kazankuzu Köyü, 1. Poligonun; kuzeyinde 358 m mesafede Veletler Köyü ve 1km mesafede Çökene Köyü, güneybatısında 2,7 km mesafede Küçükakçaalan Köyü, güneyinde 1,5 km mesafede Kuzköy yer almaktadır. İlçenin ekonomik yaşamı tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır, komşu il ve ilçelere ulaşım bağlantısı gelişmiş olmadığından sanayi ve ticaret hayatı gelişmemiştir. İlçenin yarısı ormanlık alandır. Tarıma elverişli arazinin su tutma kapasitesi az, yeraltı suyu kısıtlı olduğu için ilçede kuru ve sulu tarım yapılmaktadır. En önemli ürün buğday ve çilektir. Yüksek alanlarda arpa yetiştirilir. İlçede sulama yapılabilen yerlerde çilek yetiştiriciliği gelişmektedir. Orman arazisinde tel direği, maden direği, sanayi odunu, yakacak odun, kâğıtlık odun gibi ürünler elde edilir. İlçede büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yapılır. Sığır varlığının bir bölümü düşük verimli ırklardan oluşmuştur. İlçeye yakın ve sulama yapılan yerlerde daha verimli hayvancılığa geçilmiştir. Koyun varlığı ise yerli ırklardan oluşmaktadır. Halkın tarım ve hayvancılık dışındaki gelir kaynağı, mevsimlik işçi olarak çalışmaktadır. İlçe bağlısı olarak merkez hariç olmak üzere ilçe merkezine bağlı; 1 belde, 40 köy ve 44 mahalleden oluşmaktadır. 44 Mahallenin 3 tanesi Büyükorhan ilçesine bağlıdır. İlçeye bağlı olan beldenin adı Kınık'tır. 44 mahallenin 2 tanesi Kınık Beldesine bağlıdır. Geri kalan 40 mahalle köy muhtarlıklarının idaresindedir. Proje alanına 3. Poligonuna en yakın yerleşim yeri 495 m mesafede Alutca Köyü, 1.poligonun en yakın yerleşim yeri 358 m mesafede Veletler Köyüdür. 90

91 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Ekonomik Özellikler (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) Planlanan kapasite artışı ile proje alanı Bursa İli, Büyükorhan ilçesi sınırları içerinde kalacaktır. Proje alanına 3. Poligonuna en yakın yerleşim yeri 495 m mesafede Alutca Köyü, 1.poligonun en yakın yerleşim yeri 358 m mesafede Veletler Köyüdür. Bursa, Türkiye nin ekonomik bakımdan en gelişmiş beşinci ilidir. İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana dan sonra gelir. Bursa nın ekonomisi tarım ve tarıma dayalı sanayii, ticaret ve turizme dayanır. Maden bakımından da zengindir. Büyükorhan İlçesinin Ekonomik Özellikleri İlçenin ekonomik yaşamı tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır, komşu il ve ilçelere ulaşım bağlantısı gelişmiş olmadığından sanayi ve ticaret hayatı gelişmemiştir. Büyükorhan ilçesi eskilerden beri tarım ve hayvancılığa dayalı görünüm sergilemekte olup, Bursa iline 86 km uzaklıkta 1 merkez ve 40 köyden oluşmaktadır. İlçe genelinde coğrafi yapı çok engebeli olup, dağınık ve parçalı tarım arazileri görülmektedir. İlçe arazi kullanımı incelendiğinde yarısından fazlasının orman arazisi olduğu gözlenmektedir. Eğim ve yükselti göz önüne alındığında erozyon ve yer kaymaları açısından orman varlığının artı getirisi net olarak gözlenmektedir. Tarım: Tarım arazisi olarak görülen % 38,3 lük alan kumlu-killi bir yapı görünümünde jeolojik yapıya uygunluk göstermekte, granitik özellik vermektedir. Su tutma kapasitesi az, yeraltı suyu kısıtlıdır. Tarımda Dry Farming (Kuru Tarım) tahıl tarımı yapılmaktadır. Eğimli sahalar bile tarla tarımı olarak kullanılabilmekte hiç bir toprak koruma yöntemi uygulanmamaktadır. Tarımsal mülkiyetlere bakıldığında dağınık ve küçük oldukları gözlenir. Toprak işleme % 50 makina % 50 insan güçü ile yapılmaktadır. Nüfusun ekonomik sektörlere göre dağılımı izlendiğinde çalışan nüfusun toplam nüfusa oranı % 29-% 30 dur.tarım ve hayvancılık sektörü nüfusun büyük bir bölümünü istihtam eder. Diğer önemli özellik ise mevsimlik işçiliktir. (Özellikle enerji nakil hattı şantiyeleri gibi) Genç nüfusun durumuna bakıldığında devlet sektörüne eğilim gözlenmektedir. 91

92 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İlçede 1997 yılı makine ve alet varlığı Bursa'nın diğer ilçelerine göre düşük seviyededir. Traktör sayısı % 1; Karasaban % 6lık bir değer kaplamaktadır. Bu rakamları eğitim seviyesi ve gelir seviyesinin düşük olması da etkilemektedir. İlçe tarımsal kredi kullanımı açısından Bursa ilçeleri arasında son sırayı almaktadır. Kooperatifleşme tamamlanmamıştır. Yörede pazarlama sıkıntısı ve toptancıya bağımlılık gibi sebepler istediği gelir seviyesine ulaşamayan üreticinin bir kaç yıl sonra ürünü terk etmesine yol açmaktadır. Valilikçe Bursa dağ ilçeleri olarak adlandırılan Büyükorhan, Keles, Harmancık da meyvecilik, arıcılık, seracılık gibi desteklemeler yapılmaktadır. Bu faaliyetler Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonundan finanse edilmektedir yılı proje kapasitesi iken 1998 de TL, olmuştur. Bu proje kapsamında sıralı ekim, süt, et üretimi, genetik düzenleme, çiftçi okulları, dondurulmuş meyve ihracatı gibi uygulamalar bulunmaktadır. Tarım ürünlerine bakıldığında Buğdayın en önemli ürün olduğu gözlenir. Yükseltinin artması ve yazların kısa sürmesi ile buğday tarımının yerini Arpa alır.(yüksek Kesimlerde) Patates hemen her evin ihtiyacına yönelik yetiştirdiği bir üründür. Diğer önemli bir tarımsal uğraş Çilekçiliktir. Sulanabilinen yerlerde çilek tarımı yapılmaktadır. Ancak ilk yıllardaki kar oranı günümüzde düşmüştür. Kültür arazisinin % 70 i tarla kültürlerine ayrılmıştır. Hayvancılık: İlçede büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yapılır. Sığır varlığının bir bölümü düşük verimli ırklardan oluşmuştur. ilçeye yakın ve sulama yapılan yerlerde daha verimli hayvancılığa geçilmiştir. Koyun varlığı ise yerli ırklardan oluşmaktadır. Hayvan varlığında Kıl keçisi ve yerli sığır en büyük paya sahiptir. Özellikle yerli sığır da genetik bir düzenleme gerekmektedir. Orman arazisine Kıl Keçisinin sokulmasının yasaklanması ile hayvan varlığı % 50 azalmıştır. İlçede Yenice Köyü kooperatifi tarafından oluşturulan süt işleme tesislerinde yıllık 1000 ton süt işlenmektedir. 11 adet hayvan yemi bayii bulunmaktadır. Elde edilen ürünün çabuk pazara sürülmesi ihtiyacı Kooperatifleşmeyi gerekli kılmaktadır. Kredilerin maliyet yüksekliği halk için caydırıcı olmakta ve büyük işletmeler kurulamamaktadır. Ayrıca orman varlığı göz önüne alınarak Arıcılık desteklenmelidir. 92

93 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Son yıllarda gelişen çilekçilik ile birlikte ipek böcekçiliği devreden çıkmıştır. Daha önceleri Bursa İpekböceği üretiminin % 10 unu karşılar iken 1997 üretimi kg'dır. Ormancılık: Ormanları açısından ele alındığında orman işletme şifliğine bağlı 41 Orman köyü bulunmaktadır. Bunlardan verimli orman alanları ha'dır.verimsiz orman alanlarının miktarı ise ha' dır. Ağaç türleri Kızılçam, Karaçam, meşedir. Orman arazisinde sıklık bakımı yapılmakta olup bu çalışmalardan elde edilen ürünlerden köy halkı da yararlanmaktadır. Üretim esnasında elde edilen ürünlere bakıldığında Tomruk, Maden Direği, Tel Direği, Sanayii Odunu, Kağıtlık Odun ve Yakacak Odunu başta gelir. Madencilik: Orhaneli ve Harmancık ilçelerinde çok sayıda krom yatak ve zuhurları bulunmaktadır. Orhaneli krom yatakları bantlı-benekli iken, Harmancık krom yatakları ise çoğunlukla masif cevherlerden oluşmaktadır. % Cr 2 O 3 tenörleri 10 ile 40 arasında değişen bu yatak ve zuhurlardan bugüne kadar 86 tanesi işletmeye alınmış ve bunların çoğu değişik nedenlerle terk edilmiştir. Bazı yataklarda halen cevher üretimi devam etmektedir. Eski bilgilere göre yöredeki yataklarda % Cr 2 O 3 içeriği 10 ile 40 arasında olan toplam ton rezerv; % Cr 2 O 3 içeriği yüksek olan (% 40 ve üzeri) ton krom rezervi tespit edilmiştir. Bunlara ek olarak, Orhaneli yöresinde, düşük tenörlü 5-6 milyon ton potansiyel rezervin varlığı bilinmektedir. Orhaneli ilçesi aynı zamanda manganez ve sülfit tip nikel oluşumlarına da ev sahipliği yapmaktadır. İlçede % 1-4 Ni içerikli ton nikel rezervi tespit edilmiştir. Ulaşım: Bursa, kara, hava ve deniz ulaştırması bakımından zengin bir ildir. İstanbul, İzmir ve Ankara ya mükemmel karayolu ile bağlıdır. Bursa, Osmanlı devrinde en işlek ve karayollarının kavşak noktasında bulunuyor. Bugünkü yolların esası Osmanlı devrinde açılan yollardır. Gemlik ve Mudanya da iskele vardır. Yalova iskelesine inenler çok düzgün bir yolla bir saat içinde Bursa ya ulaşırlar. Bursa da havaalanı vardır. 93

94 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı,) Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2012 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine verilerine baktığımızda Bursa İli Şehir Merkezi , Büyükorhan İlçe Merkezi kişidir. Bursa nüfusunun si erkek i kadındır. İlçenin toplam 40 köyü bulunmaktadır. Köyler arasında en yoğun nüfusa sahip olanlar sırasıyla Aktaş ve Mazlumlar Köyleridir. Tablo 23 Adrese Dayalı Nüfus Kaydı İlçelere göre İl/İlçe merkezi ve Belde /köy nüfusu 2012 İl/İlçe Merkezi Belde/Köy Toplam Bursa Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Büyükorhan Toplam Tablo 24 İlçe, Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus 2012 İl İlçe Yaş Grubu Toplam Erkek Kadın Bursa Büyükorhan Toplam

95 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 25 İlçe Merkezi ile Belde ve Köylere Göre Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü 2012 Bursa Ortalama Hane Halkı Büyüklüğü İlçe Toplam İl ve İlçe Merkezi Belde ve Köy Gemlik 3,19 3,20 3,10 İnegöl 3,93 3,95 3,84 İznik 3,45 3,26 3,67 Karacabey 3,24 3,38 2,98 Keles 3,06 3,16 3,03 Mudanya 3,01 2,93 3,26 Mustafakemalpaşa 3,14 3,17 3,11 Orhaneli 3,07 3,25 2,99 Orhangazi 3,36 3,47 3,05 Yenişehir 3,34 3,40 3,24 Büyükorhan 3,10 2,77 3,22 Harmancık 2,97 3,07 2,87 Nilüfer 3,19 3,17 3,70 Osmangazi 3,48 3,48 3,59 Yıldırım 3,7 3,71 3,30 Gürsu 3,98 3,99 3,83 Kestel 3,44 3,48 3, Sağlık (Bölgede mevcut endemik hastalıklar) Bölgede mevcut bir endemik hastalığa rastlanmamıştır İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Faaliyetler Krom ocağı ve zenginleştirme tesisinin işletilmesi sırasında kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riskleri arasında patlatma esnasında olabilecek kazalar, kullanılan makine ve ekipmandan kaynaklanabilecek kazalar ve çalışan personelin dikkatsizliğinden kaynaklanacak kazalar yer almaktadır. Tehlikeli ve riskli faaliyetleri önlemek veya en aza indirmek için alınacak önlemler Bölüm 5.7 de detaylandırılarak verilmiştir. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği İşyeri 95

96 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır tarihinde Bursa İl Özel İdaresi ne Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve Kapasite Artışı, Krom Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı projesi ile ilgili olarak Sağlık Koruma Bandı belirlenmesi talep edilmiştir tarih ve sayılı Bursa İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı tarafından İnceleme Kurulu Toplantı na ait dağıtım yazısı ilgili kurumlara havale edilmiştir. Bu kapsamda tarih ve sayılı Valilik Oluru nda adı geçen kurum/birimlerde görev yapmakta olan Birinci Sınıf Gayri Müesseseleri İnceleme Kurul üyeleri tarihinde bahse konu faaliyetine ait İncele yapmak ve görüşünü bildirmek üzere yere gidilmiş olup İnceleme Kurulu tarafından incelenerek Sağlık Koruma Bandı mesafeleri belirlenmiştir. Belirlenen sağlık koruma bandı mesafelerine uyulacak ve kapasite artışı yapılacak bölümler işletmeye açılmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Sağlık Koruma Bandı mesafeleri Ek 10 da yer alan Vaziyet planında gösterilmektedir. Mevcut çalışma alanlarında ve kapasite artışı ile çalışılacak alanlarda insan sağlığı açısından herhangi bir risk oluşmaması için görevli olmayan kişilerin ocak alanı içerisinde bulunmasına izin verilmeyecek ve bu konuda işçiler uyarılacaktır. Bu amaçla proje alanı içinde uyarıcı levhalar asılacaktır. Tesiste oluşması muhtemel atıklar (evsel katı atıklar, atık yağlar, kontamine olmuş üstübü, atık lastik, pil, akü vs) rapor içerisinde beyan edildiği şekilde bertaraf edileceğinden insan ve çevre sağlığı açısından tehlize arz edecek durum oluşturulmayacaktır. Faaliyet alanı beton poligon taşlarla belirlenecektir. Proje alanında krom cevherinin üretimi esnasında açık ve kapalı ocaklarda patlatma işlemi yapılacaktır. Açık ocak uygulamalarında yapılan çalışmalarda genel olarak patlatmalarda alınacak güvenlik önlemleri incelendiğinde; Atım öncesi, sırasında ve sonrasında alınacak önlemler; patlayıcı maddelerin depolardan alınıp çalışma sahasına nakli, deliklere şarj edilmesi, şarj edilen deliklerin patlatılması ile birlikte patlatma sonrası atım grubunun kontrol edilmesinden sonraki ana kadar geçen zamanı tanımlamaktadır. 96

97 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Atım Öncesi Alınacak Güvenlik Önlemler şöyle sıralanabilir; tesis içersinde patlayıcı madde depolanmayacak olup patlayıcı maddenin alınmasından itibaren başlayıp şarj işleminin başlangıcına kadar geçen sürede; ilk önce vurgulanması gereken nokta alınacak bütün önlemler yürürlükteki 87/12028 tarih sayılı tüzük hükümleri kapsamında olacaktır. Tüzük hükümleri gereği atım alanına gitmeden önce yapılacak çalışmalar öncelikle programlanacaktır. Kullanılacak patlayıcı madde miktarları doğru oranlarda tespit edilecektir. Patlayıcı maddeler depolardan tüzüğün belirlediği şekillerde alınacaktır (İlgili Tüzük 61.Madde), Tüzüğün 61. maddesi yükleme ve boşaltmanın ne zaman ve ne şekilde yapılacağını açıkça ifade edilmektedir. İlgili Tüzük'ün 118. Maddesinde; "Patlayıcı maddeler Satın alım ve Kullanım İzin Belgesi ile alınır ve kullanılır." denilmektedir. Kullanıcılar, bu işte ehil olan ve tüzüğün 118. maddesinde belirtilen Ateşleyici Yeterlilik Belgesine sahip olan insanlar olacaktır. Yardım amaçlı olarak patlayıcı işinde tamamen ilgisiz olan personel atım bölgesine götürülmeyecektir. Satın alma ve kullanma izin belgesinde ismi yazılı olanlar en önemli sorumlulardır. Özellikle ateşleyiciler bu konuya çok dikkat etmeleri gerekir. Atım grubunun şarjını ve patlatmasını gerçekleştirecek ekibin bu iş için dizayn edilmiş ekipman ve teçhizatlarını yanlarına almalı sağlanacaktır. Çalışmaların emniyetli bir şekilde sürdürülmesi için amacına uygun patlatma aksesuarları kullanılacak olup amacına uygun ohmmetre ve patlatma manyetosu seçilecektir. İlçe/belde ve civar köylerde yaşayanlara ve ocak alanında bulunanlara atımın saati ile ilgili önceden haber verilecektir. Atımlar saat 08:00 ila 18:00 saatlerinin dışında kesinlikle yapılmayacaktır. Atım Sırasında Alınacak Güvenlik Önlemleri: deliklerin şarj edilmesine başlanmasından patlatmanın yapıldığı zamana kadar geçen sürede alınması gereken önlemler şöyle tanımlanabilir; Çalışma ile ilgili olmayan atım grubundan uzaklaşmaları sağlanması, atım grubunda gereğinden fazla ve seyir amaçlı gelen kişilerin bulundurulmaması, şarj işlemine başlamadan önce iş ile ilgisi bulunmayan kişilerin ortamdan uzaklaştırılması, atım grubundaki hazırlanan deliklerin önceden belirlenen esaslarda hazırlanıp hazırlanmadığı kontrolünün sağlanmas, delik geometrisi ve delik boyları şerit metre ile ölçülmesi, şarj işlemine başlamadan önce bu konudaki bir aksaklığın tespit edilmiş birçok olumsuzlukların ortadan kaldırılması gerekmektedir. Açık ocak patlatmalarında delik etrafında biriken, delikten çıkan tozların mutlaka oradan uzaklaştırılması gerekmektedir. Temizlenmeyen malzeme şarj sırasında delik içine kaçarak 97

98 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ malzeme boyutuna bağlı olarak deliği tıkamasına veya patlayıcılar arasındaki ilişkiyi keserek verimsiz patlatmaya neden olacak delikten çıkan tozlar mutlaka temizlenecektir. Şarj esnasında kullanılacak olan patlayıcı maddeler planlandığı gibi deliklerin başına uygun şekilde dağıtımı sağlanacaktır. Gecikmeli kapsüllerin gecikme zamanlarına mutlaka dikkat edilecektir. Patlatma deliklerinin şarj işleminin tamamlanmasından hemen sonra ateşlemeden sorumlu personelin çalışanların tamamını atım alanından uzaklaştırması sağlayarak bağlantı noktaları tekrar kontrol edecek ve herhangi bir problemin olmadığına emin olunması sağlanacaktır. Ateşleme esnasında etrafta bulunan makine ve ekipmanlar zarar görmeyecek güvenli yerlere ve mesafelere çekilecektir. Ateşlemeyi gerçekleştirmeden hemen önce çalışanlar ve civarda yaşayanlar düdük, siren vb. uyarı cihazları ile mutlaka uyarımı sağlanacaktır. Atımdan Sonra Alınacak Güvenlik Önlemler; Patlatmanın yapıldığı andan sonra tekrar atım alanına gidip çalışmaların başlamasına kadar geçen süre, atımdan sonra alınacak güvenlik önlemleri olarak isimlendirilmektedir. Atım işleminin gerçekleşmesinden sona çalışmalara başlamadan önce mutlaka atım grubunun patlayıp patlamadığı kontrol edilecektir. Bu kontrolde delikler tek tek incelenerek, malzemenin kabarması ve dağılımına bakarak patlamayan deliğin olup olmadığı tespit edilecektir. İlgili tüzüğün 122. maddesinde patlamayan bir delik bulunursa veya bundan kuşku duyulursa fitil ile ateşlemede en az bir saat, kapsül ile ateşlemede ise beş dakika geçmeden atım alanına hiç kimse girmeyecektir. Tüzüğün diğer bir maddesinde de patlamamış kartuş ve kapsüller bulunması olasılığına karşı, pasalar elle kaldırılacak; kartuş ve kapsüller aranacak kürek, kazma ve benzeri aletler kullanılmayacaktır. Patlamamış bir delik tespit edildiğinde, patlamamış deliğin atım yönünde arkasında kalacak şekilde 30 cm. uzaklıkta delik delinerek ateşlenecektir. Bu uygulama ile patlamamış delikte kalan patlayıcı maddenin imhası sağlanacaktır denilmekte olup tüzükte belirtilen maddelere uyulacaktır. Patlatma işlemi sırasında mutlaka jandarmaya haber verilecek patlatma işlemi sırasında da ocaktaki tüm faaliyet durdurulacaktır. Ateşleme yapıldıktan sonra ateşleme bölgesi sorumlu kişiler tarafından kontrol edilecek ve iş makinelerini tehlikeye sokması beklenen bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise eğer gerekli önlemler alınacaktır. 98

99 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Patlayıcı maddelerin kullanımlarında, taşıma ve depolanmalarında "Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esasları" na ilişkin tarih ve sayılı (Değişik; tarih ve sayılı) Resmi Gazetede yayınlanan 87/12028 karar sayılı Tüzük hükümlerine uygun şekilde çalışılacaktır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından tarih ve sayılı (Değişik; tarih ve sayılı) Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği kapsamında belirtilen hükümlere uygun hareket edilecek olup işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklilikleri yerine getirilecektir. İşletme teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılacaktır Patlatma Esnasında Taş Savrulmasına karşı alınacak önlemler; Patlatma işlemi sırasında patlayıcı madde kaya kütlesi içinde yeterince hapsedilemezse reaksiyon sonucu oluşan yüksek basınçlı gazlar atmosfere erken deşarj olur. Bu yüksek hızlı gaz boşalımının etkisiyle bazı kayaç parçaları kaya kütlesinden ayrılır ve çok uzak mesafelere savrulabilirler. Savrulan taş parçaları insan yaralanmalarına ve yapılarda ciddi hasarlara neden olabilir(bilgin 1999). Patlatma sırasında izin verilen taş savrulma mesafesini belirlemek için OSMRE'nin önerdiği ABD'de uygulanmakta olan federal yönetmelik düzenlemeleri (30 CFR Sec c) esas alınabilir. Buna göre; havada hareket etmekte olan veya zemin üzerinde yuvarlanan taş parçacıklarının savrulna mesafesi, patlatma yapılan alanın en yakın yerleşim noktası ile patlatma yapılan alan arasındaki mesafenin yarısından fazla olmamalıdır. Ayrıca görevli personel tarafından kontrol edilmekte olan güvenli alanın dışına taş savrulması istenmemektedir. Taş savrulmasının denetlenmesi için; Uygun çap ve boyutta delikler kullanılarak kaya içinde patlayıcı maddelerin dengeli homojen dağıtılması sağlanmalıdır. Uygun delik geometrisi hesaplanarak deliklere uygun yük verilerecektir. 99

100 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Gecikmeli ateşleme yöntemi uygulanacaktır. En az, delik-ayna mesafesi boyutundaki sıkılama boyu bırakılacak ve uygun malzeme kullanılarak ağzı sıkılama yapılacaktır. Sahada olabilecek kaza, yangın veya sabotaj ihtimaline karşı işletme hiçbir zaman başı boş bırakılmayacak, ocak alanında üretim faaliyetleri sırasında daimi olarak en az bir bekçi bulundurulacak ocak alanı her daim gözetim altında tutulacaktır. Sahada üretim faaliyetlerinin yapılmadığı veya yapılamadığı durumlarda ocak alanının düzenli olarak kontrolü yapılacaktır. Çalışma alanı çevresine uyarı levhaları konularak çalışma alanı ve çevresinde oluşacak muhtemel tehlikeler kontrol altına alınacaktır. Faaliyet sahasında çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme cihazı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak, proje sahasın da mutlaka bekçi bulundurulacaktır. Sahada ateş yakılmayacak, çalışan işçiler mutlaka sürekli kontrol edilecek ve uyarılacaktır. Çalışanların toz ve gürültüden etkilenmemeleri için gerektiğinde toz maskesi ve kulaklık kullanmaları sağlanacak ve çalışanlar kullanmaları gereken ekipmanlar hakkında mutlaka bilgilendirilecektir. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi, çarpması, araç çarpışması vs.) olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele gereken eğitim verilecek, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere mutlaka uyarı levhaları asılacaktır. Sahaya çalışanların dışında herhangi bir kimsenin girmesi engellenecektir. Makine ve ekipman sürekli bakım ve onartımı yapılacak ve gerekli önlemler alınacaktır sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu nun 180. Maddesi ve 6331 sayılı Kanuna istinaden tesiste İş Sağlığı uzmanı ve revir bulunmaktadır. Çalışanların sağlık ve güvenlikleri ile ilgili olarak; 4857 sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kanunu ve 6331 sayılı "İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu" ve bu kanunlara istinaden çıkarılan yönetmeliklerin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Tesis ve Ocak sahalarında kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riskine karşı tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük"e uyulacaktır. Bu tüzüğe göre sahanın 100

101 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ teknik nezaretçisi, işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklerinin yerine getirilmesinden ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumludur. Olası bir iş kazası ihtimaline karşı proje alanında yeterli donanımda bir ecza dolabı, revir ve en yakın sağlık ocağına ulaşmak için bir araç hazır bulundurulacaktır. İşletmede Acil Durum Eylem Planı oluşturulmuştur. Tesise ait Acil Müdahale Eylem Planı Ek 23'de yer almaktadır. Sahada Çalışanlar arasında kurtarma ve söndürme ekipleri acil durum planında verilmiş olup acil durumlarda yardım istenecek kurum ve kuruluşların listesi ile irtibat numaraları ocak alanında herkes tarafından görülebilecek yere yerleştirilecektir. Proje alanı ve çevresinde heyelana neden olan genel etkenler; ayrışma, kırıklık, temel zeminin içinde yumuşak zeminin varlığıdır. Proje alanı ve çevresinde incelendiğinde çığ ve kaya düşmesi vb. duyarsızlıklar söz konusu olmayıp çalışma alanında yapılacak olan patlatma ve ocak kazıları sırasında şev açılarına dikkat edilmemesi durumunda heyelan oluşması sözkonusudur. Heyelan oluşmasını engellemek amaçlı şev açılarına veyüzey toprafiğine uygun çalışılacaktır. Gerekli görülmesi durumunda heyelan riskine karşı taş duvar veya istinat duvarı örülmesi planlanmaktadır. Şev akıntılarının olabileceği yerlerde istinat duvarı, kablolu ankraj ve zemin çivisi uygulamaları yapılacaktır. Heyelanları önlemenin en önemli adımlarında biri yamaç şevlerinin korunmasıdır. Ocak sahalarında basamaklı çalışılacak ve yamaç yüzeylerinin aşınmasını önlemek için teraslama ve ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Çok karlı havalarda, çığ düşmesi ihtimaline karşı ocak sahasında personel bulundurulmayacaktır. Ocak sahalarında çalışmalar arazi topografyasına uygun heyelanlara, çukurlaşmalara v göllenmelere meydan verilmeden çalışılacaktır. Faaliyet aşamasında yapılacak olan patlatmadan meydana gelecek olan vibrasyon ve sebep olabileceği sıvılaşma riskine karşı mutlaka uygun miktarda patlayıcı kullanılacaktır. Basamakların oluşturulması sırasında arazinin genel eğimi çalışma yapılacak olan kısımdaki asıl alan ve yan alanlarda şev açısı dikkate alınarak gerekli önlemler alınacaktır. Çalışma bölgesinde zemini oluşturan malzemenin, asıl kayanın ve yan kayaçların insitu gerilimleri dikkate alınarak çalışma yapılacaktır. Şev duyarlılığı faaliyetin her aşamasında göz önünde bulundurulacaktır. 101

102 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkânları, Nüfus Hareketleri Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve Kapasite Artışı, Zenginleştirme tesisi Kapasite Artışı projesine ilişkin tesiste çalışacak personel sayısının 250 kişiye çıkarılması planlanmaktadır. Tesiste çalıştırılması planlanan personelin seçimi yapılırken özellikle, bölgeye yakın yerleşim birimlerinden temin edilecektir. Yöre istihdamında artış olacağı öngörülmektedir. 1 kişinin 4 kişilik bir ailesi olduğu düşünülürse, faaliyetin gerçekleştirilmesi sonucu ortalama 1000 kişinin geçimine katkıda bulunulmuş olacaktır. Çalışacak personelin ve ailelerinin sosyal ihtiyaçları İlçe merkezinde ve civar köylerde sağlanacağından İlin ekonomisine de katkıda bulunulmuş olunacaktır. Proje kapsamında yapılacak üretim ile birlikte işçilerin gıda ve giyim giderleri, ekipmanların bakım, onarım ve yedek parça giderleri, yakıt giderleri, genel ve beklenmeyen giderler ile bölgede girdi sağlanacaktır. Faaliyet esnasında yapılacak yatırımlar milli gelire katkı sağlayacak olup, yukarıda da belirtildiği gibi ilgili bazı sektörlere de bir katma değer kazandırılacaktır. 1. Poligona en yakın yerleşim birimi Veletler Köyü olup 2012 yılı nüfus sayımına göre; 53 kişi'dir, 2. Poligona en yakın yerleşim birimi Akçasaz Köyü olup 2012 yılı nüfus sayımına göre; 242 kişi'dir, 3. Poligona en yakın yerleşim birimi Alutca Köyü olup 2012 yılı nüfus sayımına göre; 53 kişi'dir, Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri) Eğitim İlk defa 1879 tarihinde Milli Eğitim Müdürü atanan Bursa da 1925 yılında 144 ü köy olmak üzere toplam 190 okul mevcuttur. Bu mevcutlara göre 3,3 köye 1 okul düşmekteydi. 631 köyden okulu olmayan 487 sinde bulunan çocukların eğitimini sağlamak üzere zamanın İl Maarif Dairesi Gemlik te bir yatılı okul açılmıştır. 102

103 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İlçe Bursa İlinin en uzak ve en geri kalmış İlçesidir. İlçeye bağlı 1 belde ve 40 köy bulunmaktadır. İlçe Merkezinde 1 Çok Programlı Lise, 2 İlköğretim Okulu, 1 Halk Eğitim Merkezi, 1 Belde İlköğretim Okulu ve 10 birleştirilmiş sınıf köy ilköğretim okulu mevcuttur. Okullarda okul müdürleri ve müdür yetkili öğretmenlerle eğitim öğretim işleri yürütülmektedir yılı verilerine göre İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü; 15 okul/kurumda, 103 öğretmen, 91 derslikte, 1811 öğrenciye hizmet vermektedir. Resmi eğitim-öğretim kurum ve okullarımızda müdür: 6 norm, müdür başyardımcısı: 1, müdür yardımcısı: 6 norm, toplam yönetici normu 13, 110 öğretmen normu olup, 8 genel idare hizmetler sınıfı memur ve 5 yardımcı hizmetler sınıfı personeli bulunmaktadır. Tablo 26 Büyükorhan İlçesi 2010 yılı Öğretmen Sayıları Eğitim Kademesi Resmi Özel TOPLAM Anasınıfı(İlköğretim Bünyesinde) 3-3 İlköğretim Okulu Ortaöğretim Okulu Genel Toplam Milli Eğitimin Potansiyeli İlçede diğer kurumlara nazaran geniş bir alana sahiptir ve 1 Belde ve 10 Köyde 15 resmi ve özel kurumla eğitim-öğretime devam etmekte, 3 taşıma merkezine 40 yerleşim yerinden, 689 öğrenci taşınmaktadır. İlçemizde özel okul bulunmamaktadır. Tablo 27 Büyükorhan İlçesi Eğitim Kurumu Bilgileri Okul Türleri Kurum Sayısı Derslik Sayısı Öğrenci sayısı Öğretmen Sayısı Anasınıfı(İlköğretim İlköğretim Bünyesinde) Bünyesinde İlköğretim Okulu Ortaöğretim Okulu Genel Toplam Kurumun yararlandığı değişik finansman kaynakları bulunmaktadır. Bunlardan en önemli yekûnu Genel Bütçe payı almaktadır. Özel İdare Bütçeleri ise Genel Bütçeyi desteklemektedir. Okullarda kurulan Aile Birlikleri sayesinde katılımcı bir anlayışla velilerin gönüllü maddi katılımı sağlanmaktadır. Son zamanlarda sivil toplumun önemi ön plana çıkmıştır. Hayırsever katkıları da eğitim kurumları için büyük bir katkı yöntemi olarak yerini almıştır. 103

104 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Milli Eğitim teşkilatında her kurum ihtiyaç duyduğu Araç-Ekipmana sahiptir. Milli Eğitim Müdürlükleri yazışma olarak Valilik ve Kaymakamlıkların en önemli kurumlarını teşkil ettiğinden bina olarak Valilik ve Kaymakamlıklarla beraberdir. İhtiyaç duyulan taşıtlar kurumların kendi gelirleriyle sağlanmaktadır. Bursa da Bursa Üniversitesi adı ile kurulmuş, 20 Temmuz 1982 tarihinde "Uludağ Üniversitesi" adını almıştır. Üniversitede 12 Fakülte, 3 Yüksekokul, 15 Meslek Yüksekokulu, 1 Konservatuar, 4 Enstitü, 18 Uygulama ve Araştırma Merkezi ile 3 Araştırma Merkezi ve Rektörlüğe bağlı olarak kurulan 5 bölüm bulunmaktadır. Tesisin 1. poligonunun kuzeyinde 358 m mesafede Veletler Köyü yer almakta olup altyapısı; Köyde İlköğretim okulu mevcuttur fakat kullanılmamasının yanı sıra taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır. Köyün kanalizasyon şebekesi bulunmamaktadır. PTT şubesi yok fakat PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan asfalt yol olup elektrik ve sabit telefon mevcuttur. Tesisin 2. Poligonun kuzeyinde m mesafede Akçasaz Köyü yer almakta olup altyapısı; Köyde 1974 yılından beri eğitim veren ilköğretim okulu mevcuttur. Bu ilk öğretim okulu sadece 3.sınıfa kadar birleştirilmiş sınıf olarak hizmet vermektedir. Okulun hemen yanında bir de öğretmen lojmanı bulunmaktadır. Diğer öğrenciler taşımalı eğitimden yararlanmaktadır. Köyde internet yalnızca okulda (uydunet) vardır. Köyün İçme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi mevcuttur. PTT şubesi yok fakat PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan asfalt yol olup elektrik ve sabit telefon mevcuttur. Tesisin 3. Poligonun doğusunda 495 m mesafede Alutca Köyü yer almakta olup altyapısı; Köyde İlköğretim okulu mevcuttur fakat kullanılmamasının yanı sıra taşımalı eğitimden yararlanılmaktadır. Köyün İçme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi mevcuttur. PTT şubesi yok fakat PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan asfalt yol olup elektrik ve sabit telefon mevcuttur. 104

105 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/ Sosyal Altyapı İhtiyaçları Kapasite artışı sonucunda 250 kişinin istihdamının sağlanması planlanmaktadır. Bu personel seçimi özellikle, bölgeye yakın yerleşim birimlerinden sağlanacak, bu nedenle işçilerin konaklama ihtiyaçları söz konusu olmayacaktır. Faaliyet sahasında personelin konaklaması söz konusu olduğunda şantiye binasında konaklaması sağlanacaktır. Tesiste personelin ihtiyaçlarını karşılayacak idari bina, yemekhane, yatakhane olmak üzere toplam 1.235,6 m 2 'lik alan bulunmaktadır Projenin Fayda Maliyet Analizi Proje yatırımları, ruhsat sahibinin öz kaynaklarından karşılanacak olup kapasite artışı için ilk yatırım maliyeti ve yıllık işletme ve işletme karı maliyeti tablo 28'de verilmektedir. Tablo 28 Yatırım Maliyeti Yatırım Maliyet (TL) Ruhsatı Müracaatı İşletme Ruhsatı Müracaatı Rezerv etüt. sondaj. yarma. galeri vb giderleri Arazi Düzenlemesi Arazi Kirası İnşaat İşleri Ulaştırma Giderleri Makine&Ekipman Giderleri Restorasyon Giderleri Malzeme Giderleri İşletmeye Alma Giderleri Personel Eğitim Giderleri Diğer Giderler TOPLAM

106 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 29 Yıllık İşletme Maliyeti GİDER KALEMLERİ Harcama Gider Sabit Giderler Değişken Giderler Miktarı (TL) Değişkeni (TL) (TL) İşçilik ve Personel Giderleri %60D Yakıt ve Yağ Giderleri %70D Su Giderleri %70D Bakım ve Onarım Giderleri %70D Elektrik Enerjisi Giderleri %50D Patlayıcı Madde Giderleri %70D Maden Direği-Tahkimat Giderleri %50D Sarf Malzeme Giderleri %70D Amortismanlar %100S Diğer Giderler %80S TOPLAM Proje kapsamında yıllık tüvenan krom cevheri çıkarılacağı ve zenginleştirme tesisinde yıllık ton konsantre krom üretimi yapılacağı düşünüldüğünde 1 ton krom 410 TL'ye satıldığı kabul edilirse; ton * 410 TL = TL' gelir sağlanacaktır. Tablo 30 Yıllık İşletme Karı Ticari ve Mali Karlılık IV. Grup İçin TUTAR (TL) Toplam İşletme Geliri Toplam İşletme Gideri Brüt Kar Devlet Hakkı (%2) Ek Devlet Hakkı (%30) Toplam Devlet Hakkı Kurum Vergisi (%30) Kullanılabilir Kar Proje kapsamında yılda TL gider ve net kar TL olacağı düşünülmektedir. Projenin gelirinin % 2,97'si Devlet Hakkı ve %30 Kurum Vergisi olarak ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır. 106

107 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Üretim esnasında meydana gelecek olan birçok gider kalemi; yeni yatırımlar, personel, ulaştırma giderleri, inşaat giderleridir. Sonuç itibari ile yöre halkının istihdamı, ülke ekonomisinin kalkınmasında küçük bir paya sahiptir. Kapasite artışı ile birlikte ihtiyaç olan diğer elemanlar; yakıt, gıda, makine ve ekipmanlarda, sektörlere yönelik olumlu etkileri olacaktır Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Projeden etkilenmesi muhtemel en yakın yerleşim yerleri; 1 poligonda 358 m kuzeyde Veletler Köyü, 1423 m kuzeyde Çökene Köyü, 1961m kuzeyde Tekerler Köyü, 1375 m güneyde Kuzköy Köyü'dür, 2. Poligonda 2605m Kuzeyde Akçasaz Köyü'dür, 3. Poligonda ise 495m doğuda Alutca Köyü, 1724m Güneydoğuda Hopanlar Köyü ve 1770m güneybatıda Ören Köy'leridir. Projenin etki alanında toz emisyonu, gürültü, titreşim hesaplamaları en yakın yerleşim yerleri 1.poligonda 358m mesafede Veletler Köyü, 2. Poligonda 2.605m mesafede Akçasaz Köyü ve 3. Poligonda 495m mesafede yer alan Alutca Köyleri kapsamında değerlendirilecektir Projenin Ekonomik Ömrü İR No'lu Ruhsat sahasının 25 ha Orman İzni alınmış kısmında yapılan sondaj ve jeolojik araştırmalarla rezerv tespit edilmeye çalışılmıştır. İnceleme alanında başlıca cevher minerali kromittir. Cevher zonları ise genellikle saçılmış, yer yer bantlı ve nodüllü türdendir. Cevher ile yankayaç dunit arasındaki dokunak ilişkileri ilksel olup peridotin iç yapı düzenine uygunluk göstermektedir. Çok sayıda alınan cevher -yankayaç ilksel sınır ölçülerine göre, cevherleşmeler genellikle KD-GB doğrultulu olup, sahanın doğu kesimlerinde o ile GD'ya, batı kesimlerinde ise o ile KB'ya eğimlidir. Öncel Çalışmalar Ruhsat sahasında geçmiş yıllarda maden aramacılığına yönelik dozerle yarma ve kanal açma, galeri sürme ve Wagon-Drill ve Karotlu sondaj gibi arama faaliyetleri mevcut olup bunlardan öne çıkanı Kırocak ve akın çevresinde MTA tarafından yapılan 1/

108 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ölçekli detay etüt ve sondajlardır. Sahanın kısıtlı bir kesiminde yürütülen bu çalışmlar neticesinde Kırocak'ta ton kadar görünür rezerv saptanmıştır (Akın. A.K., 1993). Korat Madencilik tarafından 2010 yılının Temmuz ayı ortalarından itibaren 2 adet Levent 2002 marka sondaj makineleri ile zuhurlarda arama ve rezerv sondajları günümüzde devam etmektedir. Sondaj Raporu Ek 7'de yer almaktadır. Arama ve Rezerv Sondajları 2010 yılı temmuz ayı itibariyle, 2 adet NQ çaplı karotlu sondaj makineleri ile sondaj çalışmaları ilk Fidanlık Ocakta başlatılmış olup, Uzundamar-Kırocaküstü- Derocak- Ömercihan- Yağçam-Ulupınarın bir kısmı- Güzeldağ ocağı cevherleşmeleri ile Cengiz Ocak (kısmen) zuhuru ortaya konmaya çalışılmıştır. Mevcut sondajlı aramalar; kurulan konsantre tesisinin cevher ihtiyacını karşılamak amacıyla bazı kesimlerde üretime yönelik yapılmış, bu nedenle cevher zonları derinlik devamlılıklarının araması 2012 yılı arama programına dahil edilmiştir. Bu nedenle aşağıdaki tabloda belirtilen görünür rezervler, sondajların denetlediği cevher zonlarının boy ve derinlik devamlılıkları olup, rezervin gerek boy gerekse derinlik devamlılıklarının aramalar neticesinde daha da artacağı öngörülmektedir. Kırocak cevherleşmeleri birbirine paralel 4 ayrı zona sahip olup, 300 metre boy 90 metre eğim yönünde derinlik devamlılığına, ortalama 7,5 m kalınlığına sahiptir. Ortalama %15 tenöre sahip olması özelliğinden dolayı ruhsat sahasının en önemli yataklarından biridir. Cevherli zonlardan günümüze kadar yaklaşık ton arasında üretim yapılmıştır. Ruhsat sahasının bir diğer önemli krom yataklanması Ulupınar mevkii'ndedir. Kendi başına bir konsantre tesisi kurulacak bir potansiyele sahip olan bu kesimde kısıtlı bir alanda sondaj faaliyetleri yapılabilmiş olup 2011 yılı itibari ile ton değişik tenör aralıklarına sahip görünür rezerv bulunmuştur. Burada beklenen Görünür+Muhtemel rezerv konsantrelik yaklaşık ton adardır. Bilinen ve Beklenen Cevher Potansiyeli Yukarıda bahsi geçen tarihten günümüze kadar ruhsat sahasının yaklaşık 1/10'luk kesimini kapsayan bir kesimde, toplam metre metraj yapılmış olup ton 108

109 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ değişik tenör aralığında krom bir cevheri rezervi tespit edilmiş, arama ve rezerv sondajları devam etmektedir. Ayrıca ruhsat sahası içinde krom cevherleşmelerinin varlığı tespit edilmiş zon alanları arama programına dahil edilmiştir.değişik tenör aralıklarına sahip cevherleşmelerden beklenen potansiyel ton kadardır. Korat Madenciliğe ait ruhsat sahasında tespit edilen görünür rezerv ve beklenen cevher potansiyeli tablo 31 'de verilmektedir. Tablo 31 Sondaj verileri Görünür ve Beklenen Rezerv miktarları Tenör oranı(2010 yılı-25 ha'lık alanda) Ocak Adı Görünür Rezerv Tenör KIROCAK Ton %14-16 Cr 2 O 3 KIROCAK Ton %18-20 Cr 2 O 3 KIROCAK ÜSTÜ Ton %8-10 Cr 2 O 3 ÖMERCİHAN Ton % 8-11 Cr 2 O 3 DEREOCAK Ton % Cr 2 O 3 UZUNDAMAR- GÜZELDAĞ Ton % Cr 2 O 3 FİNDANLIK Ton (ÜRETİLEN) % 8-10 Cr 2 O 3 ULUPINAR Ton % 5-7 Cr 2 O 3 ULUPINAR Ton % 4-5 Cr 2 O 3 ULUPINAR Ton % Cr 2 O 3 ULUPINAR Ton % 35-37,5 Cr 2 O 3 (PARÇA) YAĞÇAM Ton % 5-6 Cr 2 O 3 TOPLAM Ton BEKLENEN POTANSİYEL CEVHER BURAKOCAK Ton % Cr 2 O 3 GÜZELDAĞ OCAK Ton % Cr 2 O 3 UZUNDAMAR BATI Ton % Cr 2 O 3 ULUPINAR Ton % 4-5 Cr 2 O 3 KUZGUNCUK SIRTI Ton % 8-10 Cr 2 O 3 ÇEŞME OCAK Ton % Cr 2 O 3 YALÇINKAYA Ton % 5-7 Cr 2 O 3 TOPLAM Ton GÖRÜNÜR+BEKLENEN TOPLAM REZERV Ton 109

110 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tesiste kapasite artışı ile birlikte 622 ha alanda çalışmalar meydana geleceğinden ortalama rezerv miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. Talep Edilen ÇED Alanı - Eski ÇED alanları = 622 ha-45,48= 576,52 ha Diğer alanlar için görünür rezerv hesabı; Proje Alanı; 576,52ha * m 2 /ha= Ortalama Kalınlık; 7,5 m Cevher Yoğunluğu; 1,8 ton/m 3 Ortalama Rezerv Miktarı; ton Toplam Rezerv Miktarı Ortalama ton ton = ton Faaliyet alanında yapılan jeolojik araştırmalar ve rezerv tespit çalışmaları. literatür bilgileri ile ortalama hesap edilen rezerv miktarı ton olmakta olup faaliyet alanında yılda ortalama ton üretim yapılacağı göz önüne alındığında projenin ekonomik ömrü; = Toplam Rezerv / Yıllık Üretim Miktarı = ton / ton/yıl 57 yıl olabileceği düşünülmektedir. Projenin toplam ömrü 57 yıl olup projelendirmeler 10 ar yıllık periyotlarla yapılacaktır. Alandaki rezerv miktarları nedeni ile süre sonunda temdit talebinde bulunulacaktır. Proje ile ilgili hazırlanmış olan imalat haritası Ek 13'de verilmiştir. Zenginleştirme Tesisi Proje kapsamında kurulacak olan Krom Konsantre Tesisinin öngörülen ekonomik ömrü 30 yıl olup üretim için yeterli kapasite ve donanımda olacaktır. Proje kapsamında üretim faaliyetleri yıllık üretim miktarına bağlı olarak sürdürülecektir. Faaliyet alanındaki 110

111 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ toplam rezerv miktarı, hammadde ihtiyacını karşılayabilecek kapasite olup ekonomik açıdan da değerlendirilebilir niteliktedir. Bununla birlikte ekonomik ömrünü tamamlayan veya teknolojik sebeplerle revize edilmesi gereken araç ve ekipmanlar yenilenecek ve bakımları düzenli olarak yapılacaktır. Böylece faaliyetin uzun yıllar hizmet etmesi sağlanacaktır. Ocaktan çıkarılacak olan ton/yıl ortalama %15 tenörelük krom zenginleştirme tesisinde zenginleştirme işlemine tabi tutularak %31 tenörlük konsantre krom elde edilmesi planlanmaktadır Zamanlama Tablosu Zamanlama tablosu Bölüm 1.1.'de tablo 1'de yer almaktadır Diğer Hususlar Bu bölümde yukarıda belirtilmiş olan açıklamalar dışında başka bir husus bulunmamaktadır. 111

112 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu Büyükorhan deniz seviyesinden 800 m rakımlı Marmara'nın şirin ve ormanlarla çevrili yeşil bir ilçedir. Büyükorhan doğusunda Harmancık, batısında M.Kemalpaşa, kuzeyinde Orhaneli, güneyinde ise Balıkesir iline bağlı Dursunbey ilçeleri ile çevrili olup, yüzölçümü hektardır. Yörede Marmara Bölgesinin iklim özellikleri hüküm sürmekte, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçer, Yazın en yüksek sıcaklık C, kışın ise ısı ortalama 4-6 C'ye düşmektedir. İlçenin güneyinden Aliova Çayı geçmektedir. Ayrıca tarımsal sulama amaçlı iki adet gölet bulunmaktadır. Arazi sulamasında ağırlıklı olarak yeraltı su kaynaklarından istifade edilmektedir. 1. POLİGON 2. POLİGON 3. POLİGON Verimli Orman Alanı Bozuk Orman Alanı Harita 2 Meşcere Haritası Orman Toprağı Ziraat Alanı Proje alanının tamamı dağlık, tepelik alan içerisinde kalmaktadır. Faaliyet için kullanımı planlanan alanın çoğunluğu orman alanı sayılan alanlar içerisinde kalmaktadır. Proje alanı içerisindeki arazi durumunu gösteren harita aşağıdaki şekilde verilmiştir. 112

113 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ a) Tarım ve Hayvancılık Tarım; Tarıma elverişli arazinin su tutma kapasitesi az, yeraltı suyu kısıtlı olduğu için ilçede kuru ve sulu tarım yapılmaktadır. En önemli ürün buğday ve çilek'dir. Yüksek alanlarda arpa yetiştirilir. İlçede sulama yapılabilen yerlerde çilek yetiştiriciliği gelişmektedir. Orman arazisinde tel direği, maden direği, sanayi odunu, yakacak odun, kâğıtlık odun gibi ürünler elde edilir. Büyükorhan İlçesinde tarım alet ve ekipman varlıkları şöyledir; Tablo 32 Büyükorhan İlçesine Göre Tarım Alanı Kullanımı (2012) Tarım Alanları ve Uzun Ömürlü Bitkiler Alan(ha) Toplam İşlenen Tarım Alanı Ve Uzun Ömürlü Bitkiler Alanı Toplam işlenen Tarım Alanı Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünlerin Alanı Ekilen Nadas Sebze Bahçeleri Alanı 80 Süs Bitkileri Alanı - Diğer Meyveler. İçecek ve Baharat Bitkileri Alanı 686 Bağ Alanı 60 Tablo 33 Büyükorhan İlçesi Tarım Alet ve Ekipman Varlığı Alet&Ekipman Adet Traktör 523 Römork 225 Su Tanker 36 Süt Sağma Makinesi 173 Yağmurlama Tesisi 71 Motopomp 640 Sırt Pulverizatörü 550 Yem Kırma Makinesi 121 Harman Makinesi 39 Tırmık 30 Kültivatör 125 Kulaklı Pulluk

114 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 1 Büyükorhan Toplam Tarım Alanları Büyükorhan ilçesine ait İşletme Büyüklükleri ve İşletme Başına Düşen arazi miktarları aşağıda yer almaktadır. Grafik 2 İşletme Büyüklükleri ve İşletme Başına Düşen arazi miktarları Hayvancılık; İlçede büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yapılır. Sığır varlığının bir bölümü düşük verimli ırklardan oluşmuştur.ilçeye yakın ve sulama yapılan yerlerde daha verimli hayvancılığa geçilmiştir. Koyun varlığı ise yerli ırklardan oluşmaktadır. Halkın tarım ve hayvancılık dışındaki gelir kaynağı, mevsimlik işçi olarak çalışmaktadır. 114

115 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROJE ALANI Harita 3 Tarımsal Üretim Haritası Büyükorhan İlçesinin genel arazi dağılımı toplam işlenen tarım alanı ve uzun ömürlü bitkiler alanı ha'dır. Buna göre; a.1 Arazinin ilgili mevzuata göre durumu Proje alanının tamamı dağlık, tepelik alanlarda kalmaktadır. Faaliyet için kullanılmayı planlanan alan Bursa 2020 yılı 1/ ölçekli Çevre Düzen Planında "Orman Alanlarında". kısmen de "Tarım Alanlarında" kalmaktadır.(bkz Ek17) Proje alanının gösterildiği Kadastral Haritası Ek16'da verilmiştir. Proje alanın içerisindeki arazi durumunu gösteren Arazi Varlığı Kabiliyet Haritası Harita 3'de gösterilmektedir. Faaliyet kapsamında gerekli tüm izinler alındıktan sonra işletmeye geçilecektir. (Bkz Ek 14) 115

116 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Harita 4 Arazi Varlığı Kabiliyet Haritası RUHSAT ALANI PROJE ALANLARI ( VE 3. POLİGON) 116

117 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 34 Arazi Kabiliyet Haritası Lejantı Proje alanı 1/ Ölçekli Çevre Düzen Planında Tarım Alanlarında ve Ormanlık alanlarda kalmaktadır. Ormanlık alan dışında kalan yerlerde madencilik faaliyetlerinin gerçekleştirmek için İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatının alınması aşamasında 1/1.000 uygulama imar planı yapılmadan çalışılmayacağını taahhüt ederiz. "Toprakların kullanma kabiliyet sınıfları 8 adet olup, toprak verimlilik durumu ve sınıflandırmaları I. sınıftan VIII. sınıfa doğru giderek azalmaktadır. İlk dört sınıf arazi, iyi bir toprak idaresi altında bölgeye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman, çayır-mera bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirtme yeteneğine sahiptir. V. VI. ve VII. sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. Bunlardan V. ve VI. sınıflarda, toprak ve su koruma önlemleri alındığı taktirde bazı özel bitkiler de yetiştirilebilir. VII. sınıf arazilerde çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de, mevcut piyasa şartlarında elde 117

118 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ edilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. Arazi kabiliyet sınıflarına göre dağılımda I - IV. sınıf topraklar tarımsal üretimde kullanılan işlemeli tarıma uygun arazileri, V - VIII. sınıf işlemeli tarıma uygun olmayan arazileri göstermektedir.ˮ (Kaynak: Bursa İli 2011 İl Çevre durum Raporu) Bursa İli ve Büyükorhan İlçesinin Arazi Kullanım durumları Tablo 35 ve 36'da yer almaktadır. Tablo 35 Bursa İli Genel Arazi Kullanım Durumu Arazinin Kullanım Durumu Alanı (Ha) Toplam Araziye Oranı Tarım Arazisi ,2 33,53 Orman ve Fundalık ,1 44,47 Çayır Mera ,2 2,25 Su Yüzeyleri ,4 5,05 Doğal Su Yüzeyleri Gölet Yüzeyleri 239,6 Baraj Rezervuar Yüzeyleri 2.611,8 Akarsu Yüzeyleri Diğer ,7 TOPLAM (Kaynak: Tablo 36 Büyükorhan İlçesi Genel Arazi Kullanım Durumu Arazinin Kullanım Durumu Alanı (Ha) Toplam Araziye Oranı Yüz Ölçümü dekar %100 Orman Varlığı dekar %50,9 Tarım Alanları dekar %20,7 Diğer Alanları dekar %23,4 Mera Arazisi dekar %5 Sözkonusu proje 622 hektarlık alanda planlanmakta olup faaliyet kapsamında 1756,08 ha'lık Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden İşlei Genel Müdürlüğü IV. Grup İşletme İzni mevcuttur (Bkz Ek1). Üretim faaliyetleri bu alan içerisinde gerçekleştirilmektedir ve kapasite artışından sonra da böyle devam edecektir. İşletme izin alanı içerisinde zenginleştirme tesisi, ocak sahaları, pasa alanı, bitkisel toprak depolama alanı, yemekhane, yatakhaneler, çöktürme havuzu, atık barajı alanı vb. yer almaktadır. Sıralanan alanlarının yerleşimini gösterir 1/ ölçekli Vaziyet Planı ekler bölümünde sunulmuştur (Bkz. EK10). 118

119 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ göre; Planlanan kapasite artışı ile birlikte 3 poligonda çalışılması planlanmaktadır. Buna Tablo 37 Proje Alanının Arazi Durumu Poligonlar Meşcere Haritası'na göre Çevre Düzen Planı'na Göre Arazi Varlığı Haritasına Göre Kadastral Haritasına Göre 1. Poligon Kızılçam Orman ve Tarım Alanı VII Ormanlık (%95) Tapulu alan (%5) 2.Poligon Kızılçam Ormanlık Alan VII Ormanlık (%98) Tapulu alan (%2) 3. Poligon Kızılçam Orman ve Tarım Alanı VII Ormanlık Alan (%100) Proje alanı ile ilgili olarak T.C. Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün tarihli görüşüne istinaden; faaliyete başlanılmadan önce 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu açısından değerlendirilmesi için başvuru yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Orman Kanunun ilgili maddeleri gereği işletmeye geçilmeden önce Orman İzni alınacaktır. a.2 Sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topoğrafik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkenin tarımsal üretiminde ülkesel, bölgesel veya yerel önemi nedeniyle tarımda kalması gereken, halihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli arazilerdir. Tesirli toprak derinliği en az 50 cm olan, arazinin genel eğimi yörede yıllık ortalama yağış miktarına göre; yağış 640 mm den az ise en fazla % 3, yağış 640 mm den fazla ise en fazla % 8 olan, yöreye adapte olmuş tarımı yapılan her tür bitkinin münavebeye girebildiği ve yöre ortalaması üzerinde ürün alınabilen arazilerdir. Bu araziler sulu veya kuru tarım yapılıp yapılmadığına göre SMT (Sulu Mutlak Tarım) veya KMT (Kuru Mutlak Tarım) olarak ayrılmaktadır. Çevrelerine göre çukurda kalan, çoğunlukla alüvyonlarla örtülü, eğimi az, geniş düzlüklere ova dendiğini biliyoruz. Bursa İli, ovalar yönünden zengindir. Bursa İl topraklarının %17 sini ovalar kaplamaktadır. Tarım arazileri, bağ bahçe olarak kullanıldığı 119

120 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ gibi ağırlıklı olarak sulu tarım yapılmaktadır. Büyükorhan İli sulu ve kuru tarım arazisi oranı grafik 3 'de verilmektedir. Grafik 3 Büyükorhan İlçesi Sulu ve Kuru Tarım Arazisi Oranları Bursa Bölgesine Ait Sulama Durumu: Tarım arazisi Sulanabilir arazi DSİ tarafından sulanan arazi İl Özel İdaresi tarafından sulanan arazi Üreticiler tarafından sulanan arazi Toplam Sulanan Alan : ,2 ha : ha : ha : ha : ha : ha Bursa İli, Büyükorhan İlçesinde organik tarım bilgilerine göre 1400 dekar alanda 31 üretici 7 köy'de üretim yapılmaktadır. Planlanan kapasite artışı ile birlikte proje alanları 3 poligon olarak belirlenmekte olup 1. ve 3. Poligonların belli bir kısmında tarımsal nitelikli araziler yer almakta olup bu tarım arazileri marjinal tarım arazileri Çevre Düzen Planında belirtilmektedir. (Bkz Ek 17) a.3 Ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları Bursa İli, Bitkisel üretim olarak, tarım yapılan alan ,2 hektarlık arazilerin hektarı sulanabilir arazi olmasına karşılık hektarı DSİ sulaması,

121 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ hektarı halk sulaması ve hektarı İl Özel İdaresi sulaması olmak üzere toplam hektarlık arazi sulanmaktadır. İlde bitkisel üretim olarak akla ilk olarak tarla ürünleri gelmektedir. Tarla ürünleri içerisinde buğday ilk sırada yer alırken, endüstri bitkileri ve yem bitkileri de tarla ürünleri içerisinde önemli bir yere sahiptir. Bursa İli, Büyükorhan İlçesi ürün desenleri incelendiğinde; Tablo 38 Büyükorhan İlçesi ürün desenleri Önemli Tarımsal Ürünler Ekim Alanı(da) Üretim(ton) Verim(kg/da) Tarla Ürünleri Yem Şalgamı Buğday (Diğer) Arpa (Diğer) Tritikale (Dane) Meyve Ürünleri Çilek Ceviz Badem Üzüm (Sofralık-Çekirdekli) Sebze Ürünleri Sarımsak (Taze) Fasulye (Taze) Domates (Sofralık) Kavun (Kaynak Tüik 2012) Grafik 4 Tarım Arazilerinin Dağılımı 121

122 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ a.4 Hayvancılık türleri, adetleri ve beslenme alanları 2012 verilerine göre Bursa İlindeki canlı hayvan türleri ve adet tablo 39 'da yer almaktadır. İlde 17 İlçede yaygın olarak sığır yetiştiriciliği yapılmaktadır. İlde toplam adet büyükbaş hayvan bulunmaktadır. Bunlar yerli, melez ve kültür ırkı sığırlardan oluşmaktadır. Yerli ırk sığırlar içinde bölgeye özgü yerli ırk ve yerli kara ırkı sığırlar bulunmaktadır. Kültür ırkı sığırlar içinde Holstein ırkı sığırlar sütçü, Montofon ve Simental ırkı sığırlar etçi-sütçü kombine karakter göstermektedirler. Yerli ırk sığır yetiştiriciliği fazla yem maliyeti olmadan sığırın etinden faydalanmak ve kurban bayramına yönelik olarak yapılmaktadır. İlde bulunan yerli koyun ırkları arasında Kıvırcık ve Pırlak (Dağlıç-Kıvırcık Melezi) ırkları önemli yer tutmaktadır. Kültür ırkı olarak Karacabey Merinosu yetiştiriciliği yapılmaktadır. Merinosların yerli ırklar ile olan melezleri de bulunmaktadır. İlde keçi ırkı olarak kıl keçileri mevcuttur. Tablo 39 Bursa İli Hayvan Varlığı Dağılımı ve Miktarı (2012) İlin Hayvan Varlığı Dağılımı Miktar (Baş) Koyun Keçi Manda Sığır Toplamı Kültür Irkı Melez Yerli At Tavuk (Yumurtacı) Tavuk (Broiler) Kaz-Ördek-Hindi Arı Kovanı (Eski) Arı Kovanı (Yeni) Büyükorhan İlçesinde büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yapılır. Sığır varlığının bir bölümü düşük verimli ırklardan oluşmuştur. İlçeye yakın ve sulama yapılan yerlerde daha verimli hayvancılığa geçilmiştir. Koyun varlığı ise yerli ırklardan oluşmaktadır. 122

123 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 40 Büyükorhan ilçesi Hayvan Varlığı Dağılımı ve Miktarı (2012) İlçenin Hayvan Varlığı Dağılımı Miktar (Baş) Koyun Keçi Manda - Sığır Toplamı Kültür Irkı (% ) Melez (% ) Yerli (% ) 71 At 267 Tavuk (Yumurtacı) Tavuk (Broiler) - Kaz-Ördek-Hindi 220 Arı Kovanı (Eski) - Tablo 41 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Büyükbaş Hayvan Adedi ve Ürün Verileri (2012) Hayvan İsmi Yetişkin Genç- Yavru Toplam Sağılan Hayvan Sayısı Süt(TON) Sığır(Yerli) ,403 Sığır(Kültür) ,976 Sığır(Melez) ,680 Toplam ,59 (kaynak: Tablo 42 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Küçükbaş Hayvan Adedi ve Ürün Verileri (2012) Hayvan İsmi Yetişkin Genç- Toplam Sağılan Hayvan Süt(TON) Yün. Yavru Sayısı Kıl.Tiftik(ton) Koyun (Yerli) Keçi(Kıl) Toplam (kaynak: Tablo 43 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Arı Kovanı Adedi Ve Ürünleri (2012) Hayvan Adı Kovan Sayısı Bal Ürteimi(Ton) Bal Mumu Üretimi(Ton) Arı (kaynak: 123

124 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 44 Büyükorhan İlçesinde Bulunan Binek Hayvan Adedi (2012) Hayvan Adı Yetişkin Genç-Yavru Toplam At Katır Eşek (kaynak: Tablo 45 Hayvansal Üretim Miktarları Üretim Kaynağı Üretim Miktarı Birim Sığır Adet Koyun Adet Keçi Adet Süt Üretimi Ton Bal Üretimi 1.4 Ton Kümes Hayvanları sayısı 4020 Adet (kaynak: Nüfusun ekonomik sektörlere göre dağılımı izlendiğinde çalışan nüfusun toplam nüfusa oranı % 29-% 30'dur. Büyükorhan İlçesinin en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Diğer önemli bir gelir kaynağı da mevsimlik işçiliktir. Özellikle enerji nakil hattı şantiyelerinde yazları çalışmaya eğilim gözlenmektedir. Tarım ürünlerine bakıldığında Buğdayın en önemli ürün olduğu gözlenir. Yükseltinin artması ve yazların kısa sürmesi ile buğday tarımının yerini Arpa alır.(yüksek Kesimlerde) Patates hemen her evin ihtiyacına yönelik yetiştirdiği bir üründür. Diğer önemli bir tarımsal uğraş Çilekçiliktir. Sulanabilen yerlerde çilek tarımı yapılmaktadır. Ancak ilk yıllardaki kar oranı günümüzde düşmüştür. Yeraltı kaynakları açısından maden ocakları da yer almaktadır den beri artan resmi kurumlar kapalı toplum yapısını değiştirmekte ve ticari açıdan arz farklılıklarına sebep olmaktadır. Ekonomik gelişimde ulaşımın etkisi büyüktür. Asfaltlama ve yol çalışmalarının sayesinde ulaşım problemi büyük ölçüde çözümlenmiştir. Ormanları açısından ele alındığında orman işletme şifliğine bağlı 41 Orman köyü bulunmaktadır. Ağaç türleri Kızılçam, Karaçam, meşedir. Orman arazisinde sıklık bakımı yapılmakta olup bu çalışmalardan elde edilen ürünlerden köy halkı da yararlanmaktadır. Üretim esnasında elde edilen ürünlere bakıldığında Tomruk, Maden Direği, Tel Direği, 124

125 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Sanayii Odunu, Kağıtlık Odun ve Yakacak Odunu başta gelir. İR sicil no'lu IV. Grup İşletme Ruhsatlı saha Akçasaz Köyü'nün yakınlarındadır. Akçasaz Köyü nün geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. b) Orman Alanları Ruhsat alanı 1756,08 hektar olup Bursa Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı Orhaneli Orman İşletme Müdürlüğü nün, Kınık Orman İşletme Şefliği sınırları içindedir. Kınık Orman İşletme Şefliği Orman Amenajman Planının meşcere haritasına proje alanları işlenmiştir (Bkz Ek15 ). Haritaya göre proje alanının büyük bir kısmı Ormanlık alanda kalmaktadır. Proje sahasının genel alanı 622 hektar olup 567,2 ha'lık bölümü ormanlık alanda kalmaktadır. Proje alanlarının meşcere haritası incelendiğinde alanın 365,79ha'lık alanı verimli orman alanında. 221,93 ha'lık kısmı bozuk orman alanında 8,55 ha'lık kısmı Orman Toprağı ve 25,73 ha'lık kısmı Ziraat alanda kalmaktadır. Daha önce çalışılan alanlar için orman izni alınmıştır. Alınan orman izinlerine ait teslim tesellüm tutanakları rapor ekinde sunulmuştur (Bkz. Ek 3 ). Proje işletmeye geçtiğinde kullanılacak Orman alanları için kamulaştırmanın söz konusu olmadığından 6831 sayılı "Orman Kanunu" 16. Maddesi gereğince Orman İzni alınacağını taahhüt eder. Var olan yolların haricinde yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde yapılacağını, kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımının yapılacağını taahhüt eder. Orman kanununun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 16. Maddesi ikinci fıkrasında yer alan; "Rehabilitasyon projeleri; madencilik faaliyeti sonucunda oluşabilecek topografik yapının madenin işletme projesine göre belirlenmesi sonrasında, rehabilite ile oluşturulabilecek yeni topografyanın belirlenmesi, toprak ıslahı ve orman kurma esasları dikkate alınarak ormancılık bürosu mensuplarınca düzenlenir. Firma ormancılık bürosu mensuplarınca hazırlanacak olan rehabilitasyon projesi yapacağını taahhüt ederiz. 125

126 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ b.1 Ağaç Türleri ve Miktarları veya Kapladığı Alan Büyüklükleri Bursa ilinde, ,1 Ha orman alanı bulunmaktadır. Ormanların ,4(% 66,1) Ha verimli koru orman alanı, ,7 Ha. (% 33,9) bozuk koru orman alanıdır. İl genelinde Kızılçam, Karaçam, Sarıçam, Köknar, Sahil Çamı, Fıstık Çamı ve Ardıç gibi ağaç türlerini kapsayan ormanlar bulunmaktadır. Proje alanı, Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde 2020 yılı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planında tamamı orman arazisidir. Bursa İl Özel İdaresi İmar ve Yapı işleri Daire Başkanlığı ndan alınmış olan Çevre Düzen Planı Ek17'de yer almaktadır. Orman Genel Müdürlüğü, Bursa Orman Bölge Müdürlüğü, İzin ve İrtifak Şube Müdürlüğü Görüş Yazısı Ek 31 'de yer almaktadır. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan ÇED İnceleme Değerlendirme, formu projenin sunulmasına mutakiben görüş Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na bildirilecektir. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı Orhaneli Orman İşletme Müdürlüğü nün, Kınık Orman İşletme Şefliği amenajman planı mescere haritasına göre alan büyüklükleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Mevcut yollar kullanılacağı için yollar hesaba katılmamıştır. 126

127 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 46 Proje Alanının Amenejman Planı Verilerine Göre Meşcere Tipleri ve Orman Alanı Büyüklükleri Bölme No Meşcere Tipi Açıklamaları Kapalılık Oranı (%) Alanı ha Adet (ha) Servet (m 3 /ha) Artım (m 3 /ha) Çzd1-1 Çzd1-2 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir. Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir. Proje Alanları 1. POLİGON , , , , Çzd2 Ağaçlık çağında Orta kapalı Kızılçam meşceresidir , , Bçz-1 Bozuk Kızılçam ormanı 9, ,45 Bçz-2 Bozuk Kızılçam ormanı 11, ,45 Bçz-3 Bozuk Kızılçam ormanı. 1, ,45 Bçz-4 Bozuk Kızılçam ormanı 0, ,45 Bçz-5 Bozuk Kızılçam ormanı 0, ,45 Çzcd1 Çzcd2-1 Çzcd2-2 Çzd1-1 Çzd2-2 Çzd2 TOPLAM 57,8 Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam , meşceresidir. Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam meşceresidir. Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam meşceresidir , , , , Bçz Bozuk Kızılçam ormanı 0, ,45 TOPLAM 51,9 Çz0 Boşluklu Kızılçam meşceresidir , Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık Çzcd1 çağında gevşek kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Çzd1 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Çzd2 Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam meşceresidir , , Bçz Bozuk Kızılçam Ormanı 1, ,45 TOPLAM 39,8 Çz0 Boşluklu Kızılçam meşceresidir Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık Çzcd1-1 çağında gevşek kapalı Kızılçam , , meşceresidir. 127

128 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Çzcd1-2 Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Çzcd2-1 Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Çzcd2-2 Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık çağında orta kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Bçz-1 Bozuk Kızılçam Ormanı 1, ,45 Bçz-2 Bozuk Kızılçam Ormanı 2, ,45 Bçz-3 Bozuk Kızılçam Ormanı 2, ,45 Bçz-4 Bozuk Kızılçam Ormanı ,45 TOPLAM 43,5 Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık Çzcd1-1 çağında gevşek kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Sırıklık Direkliği ve Ağaçlık Çzcd1-2 çağında gevşek kapalı Kızılçam , , meşceresidir. Bçz-1 Bozuk Kızılçam Ormanı 39, ,45 Bçz-2 Bozuk Kızılçam Ormanı 4, ,45 TOPLAM 57,4 Çza0 Boşluklu gençlik çağında Kızılçam meşceresi , Çza3 Kapalı gençlik çağında Kızılçam meşceresi , Bçz-1 Bozuk Kızılçam Ormanı 0, ,45 Bcz-2 Bozuk Kızılçam Ormanı 27, ,45 Çza3 Çzc1 Çzd1 TOPLAM 47,8 Kapalı gençlik çağında Kızılçam meşceresi , Sırıklık Direklik çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Bçz Bozuk Kızılçam Ormanı 13, ,45 Çza3 Çzd1 Çza Çzab3 Çzc1 TOPLAM 34,9 Kapalı gençlik çağında Kızılçam meşceresi , Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , TOPLAM 40,6 Gençlik çağında Kızılçam Meşceresi 15, Gençlik ve Sıklık Çağında tam kapalı Kızılçam Meşceresi , , Sırıklık Direklik çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresi , , Çzd1 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , BÇz Bozuk Kızılçam Ormanı 1, ,45 128

129 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BAr-T Bozuk Ardıç Ormanı 14,5 0 5,813 0,2 TOPLAM 66 Çza Gençlik çağında Kızılçam Meşceresi 3, Çza3 Kapalı gençlik çağında Kızılçam meşceresi , Çzc1 Sırıklık Direklik çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresi , , BÇz Bozuk Kızılçam Ormanı 11, ,45 BAr-T Bozuk Ardıç Ormanı 10,4 0 5,813 0,2 TOPLAM 53,4 Çz0a Gençlik çağında boşluk Kızılçam meşceresi , Çza3 Gençlik çağında kapalı Kızılçam meşceresi , Sırıklık, Direklik ve Ağaçlık Çzcd1 çağında gevşek kapalı Kızılçam , , meşceresi BÇz Bozuk Kızılçam Ormanı 12, ,45 Çzd1 TOPLAM POLİGON Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , BÇz Bozuk Kızılçam Ormanı 1, ,45 TOPLAM 24,63 Çzd1 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Çzb3 Sıklık çağında tam kapalı kızılçam meşceresi , , BÇz-1 Bozuk Kızılçam Ormanı 0, ,45 Bçz-2 Bozuk Kızılçam Ormanı 0, ,45 BÇz-3 Bozuk Kızılçam Ormanı 2, ,45 Çzd1 TOPLAM 12,3 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Bçz Bozuk Kızılçam Meşceresi 2, ,45 Çzd1-1 TOPLAM 29,25 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , Çzd1-2 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Bçz-1 Bozuk Kızılçam Meşceresi 5, ,45 Bçz-2 Bozuk Kızılçam Meşceresi 0, ,45 Bçz-3 Bozuk Kızılçam Meşceresi 9, ,45 OT Orman Toprağı 1, Çzd1-1 Çzd1-2 TOPLAM 107,84 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , ,

130 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bçz Bozuk Kızılçam Meşceresi 12, ,45 OT Orman Toprağı TOPLAM 28,86 3. POLİGON Çzd1 Ağaçlık çağında gevşek kapalı Kızılçam meşceresidir , , BM-1 Bozuk Meşe Meşceresi 5,45 0 1,017 0,053 BM-2 Bozuk Meşe Meşceresi 3,92 0 1,017 0,053 Z Ziraat Arazisi 2, TOPLAM 21,28 BM Bozuk Meşe Meşceresi 1,13 0 1,017 0,053 Z Ziraat Arazisi 3, TOPLAM 4,57 BM-1 Bozuk Meşe Meşceresi 5,19 0 1,017 0,053 BM-2 Bozuk Meşe Meşceresi 1,26 0 1,017 0,053 Z Ziraat Arazisi 19, TOPLAM 26,26 Tablo açıklamaları; Proje alanına ait Meşcere Haritasında da görüldüğü gibi proje alanında Kızılçam (Çz), Karaçam (Çk), Meşe (M), Ardıç (Ar),Ziraat (Z), Orman toprağı (OT) simgeleriyle gösterilmiş tür ve alanlar ibarettir. Bozuk orman alanları (B) rumuzu ile ifade edilmektedir.meşcere gelişme çağları; Gençlik çağı (a), Sıklık çağı (b), Sırıklık Direklik çağ (c), Ağaçlık çağ (silvikültürel olgunluk) (d) rumuzlarıyla gösterilmektedir. Meşcere kapalılığı: Ağaçların teperlinin toprağı gölgeleme oranıdır. Meşcereler kapalılık bakımından; Tepe kapalılığı %10 dan daha az Boşluklu Kapalı = 0 %11-%40 arası Gevşek Kapalı = 1 %41-%70 arası Orta Kapalı = 2 %71-%100 Kapalı ve Tam Kapalı = 3 kabul edilir ve sembolleştirilir. Proje alanı içinde ve çevresinde tohum meşçeresi, tohum bahçesi ve Gen koruma ormanı yoktur. Proje alanının hemen hemen tamamı meşe meşçeresidir. Söz konusu projeye ilişkin olarak açık ve kapalı işletme esnasında çıkacak hafriyat, pasa, bitkisel toprak depolama alanı, vb malzemenin stoklanacağı alanın verimli orman alanı dışında olan alternatif sahalar değerlendirilecek olup mevcut kullanım alanları haricinde çalışılacak ve depolama yapılacak alanlar açıklık veya bozuk orman alanları tercih edileceğini taahhüt ederiz. 130

131 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Madencilik faaliyeti esnasında çıkartılması zorunlu olan bitkisel toprak ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesinin ayrı ayrı stoklanacak, bitkisel toprağın erozyona karşı korunması yapılacaktır. Pasa döküm alanları belirlenirken erozyona, heyelana sebep olmayacak meyilde arazi seçilecek ve çevredeki dere, baraj gölet sularını kirletmeyecek şekilde gerekli tedbirler alınacak, izne konu olmayan yerlere ve ormanlara dökülmeyeceğini taahhüt ederiz. b.2 Ocak Yerinin İşlendiği Mescere Haritası ve Yorumu Kınık Orman İşletme Şefliği Orman Amenajman planından alınan proje alanına ait bölme bazında inceleme yapıldığında bölgenin büyük bir çoğunluğu verimli orman alanlarında kalmaktadır. Orman alanlarının büyük bir kısmı Kızılçam meşceresi olmakla birlik bir kısmında meşe meşceresi, Ardıç meşceresi orman toprağı ve ziraat alanlarında kalmaktadır. 1. Poligonda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak alanların bir kısmı bozuk orman alanında bir kısmı da Kızılçam meşceresin de kalmaktadır. Kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacak alanlarda ise verimli orman arazisi olan bölümlerdir. 2. poligon da kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup pasa, stok ve bitkisel toprak depolama alanı Bozuk Kızılçam ormanlarının yer aldığı bölümlerde depolanacaktır. 3. poligonda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup alanın 17,7 hektarlık kısmı verimli orman alanlarında kalmaktadır. Diğer kısımları ise bozuk meşe ormanı ve Ziraat alanlarında kalmaktadır. b.3 Sahanın Yangın Görüp Görmediği Orman Bölge Müdürlüğü'nün ÇED İnceleme ve Değerlendirme formunda proje alanına ilişkin verilen taahhüt şartlara uyulacaktır. Proje alanında yangın görmüş alanlar bulunmamaktadır. Ancak sahada yangın riskine karşı sahada gerekli önlemler alınacak, şantiye sahasında yeterli sayıda yangın söndürücü ekipmanlar bulundurulacaktır. 131

132 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ c)proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanların Değerlendirilmesi Proje kapsamında ruhsat numaralı sahanın 622 hektarlık kısmında çalışılması planlanmaktadır. Alanın gösterildiği Bursa Orman Bölge Müdürlüğü, Orhaneli İşletme Müdürlüğü, Kınık İşletme Şefliği'nden alınan Kadastra Harita Ek 16'da sunulmuştur. Proje sahasının genişletilmesi ile birlikte kesilecek ağaç türleri Bölüm 4.1.b.1 de verilmiştir. Planlanan kapasite artışı ile birlikte genişletilecek alanların bir kısmı tapulu alanlarda, diğer kısımlar ise orman alanlarında kalmaktadır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu değildir Sayılı Orman Kanununun 16. Maddesi gereğince bu alanlar için orman izni alınacaktır. c.1 Proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler Bursa Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı Orhaneli Orman İşletme Müdürlüğü nün, Kınık Orman İşletme Şefliği amenajman planı mescere haritasına göre hesaplanan ağaç miktarları aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Tablonun hazırlanmasında Bursa Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı Orhaneli Orman İşletme Müdürlüğü nün, Kınık Orman İşletme Şefliği amenajman planı ekinde yer alan meşçere tanıtım tablolarından istifade edilmiştir (Bkz. Ek15 ). Proje alanına ait Meşçere Haritasını incelendiğinde Bçz Meşçere Tipi için tabloların boş olduğu görülmüştür. Bu nedenle Bçz meşçere tipi için ağaç adetleri hesaplanamamıştır. BM Meştere tipi için ise sadece hektardaki hacim verilmiş olup hesaplamalarda kesilecek ağaç adedi hesaplanamamıştır. Proje alanında toplam 567,2 ha kısmı 6831 sayılı Orman Kanunun kapsamında ormanlık alan içinde kalmaktadır. Orman alanında genel olarak kızılçam orman mesçerelerini ve proje alanının tamamında çalışma tamamlandığında ortalama adet ağaç kesilecektir. 132

133 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Projenin kapasite artışının faaliyete geçmesi ile çalışılacak olan bölgelerde kesilecek ağaç miktarları tablo 47'da verilmektedir. Bölme No Tablo 47 Kesilecek Ağaç Adedi Meşcere Tipi Ağaç Tipi Ağaç Adı Alanı ha Adet (ha) Servet (m 3 /ha) Artım (m 3 /ha) Kesilecek Ağaç Adedi Proje Alanları 1. POLİGON Çzd1-1 Çz Kızılçam 13, , ,5 Çzd1-2 Çz Kızılçam 0, , ,8 Çzd2 Çz Kızılçam 20, , ,8 TOPLAM 34,9 6816,1 Çzcd1 Çz Kızılçam , Çzcd2-1 Çz Kızılçam 3, , ,8 Çzcd2-2 Çz Kızılçam 10, , ,2 Çzd1-1 Çz Kızılçam 11, , ,3 Çzd2-2 Çz Kızılçam 9, , ,4 Çzd2 Çz Kızılçam 15, , ,1 TOPLAM 51, ,8 Çzd1 Çz Kızılçam 6, , ,7 Çzd2 Çz Kızılçam 1, , ,9 TOPLAM ,6 Çzcd2-1 Çz Kızılçam 6, , ,6 287 Çzcd2-2 Çz Kızılçam 1, , ,6 TOPLAM 7,8 2527,2 Çzc1 Çz Kızılçam 1, , Çzd1 Çz Kızılçam 5, , ,6 TOPLAM ,6 291 Çzd1 Çz Kızılçam 12, , ,5 TOPLAM 12,5 1762,5 Çzab3 Çz Kızılçam 1, , Çzc1 Çz Kızılçam 20, , ,5 Çzd1 Çz Kızılçam 11, , ,9 TOPLAM 34,6 6563,4 294 Çzc1 Çz Kızılçam 26, , TOPLAM Toplam Kesilecek Ağaç Adedi POLİGON 2. Poligonda Kapalı Ocak İşletmeciliği ile çalışılacak olup pasa ve stok sahası bozuk orman alanı olan bölgede yer alacağından ağaç kesimi sözkonusu olmayacaktır. 3. POLİGON 260 Çzd1 Çz Kızılçam 9, , ,63 TOPLAM 9, ,63 3. Poligonda Kesilecek Toplam Ağaç Sayısı 1329,63 3 POLİGONDA BİRDEN KESİLECEK TOPLAM AĞAÇ SAYISI

134 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje kapsamında şantiye alanı, pasa alanı ve stok alanı, zenginleştirme tesisi alanı, çöktürme havuzu, atık barajı, sosyal alanlar mevcut durumda yer aldığı için bu alanlarda ağaç kesimi zaten yapılmıştır. Planlanan kapasite artışı ile birlikte 3 poligondan 1 ve 2. Poligonlarda açık ocak işletmeciliği 2. Poligonda kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacağından 2. Poligonun bulunduğu alanda ağaç kesimi söz konusu olmayacaktır. 2. Poligonda yer alacak olan pasa, stok ve bitkisel toprak depolama alanları mümkün olduğunda bozuk orman alanlarında ve orman toprağının bulunduğu alanlarda depolanacaktır. 1. ve 3. Poligonda Bitkisel toprak depolama alanı, pasa alanı, stok alanları ve yeni açılacak basamaklarda ağaç kesimi söz konusu olacaktır. Kesilecek ağaçların dalları budandıktan sonra kesim yapılacak olup dalları kesilmeyecek ağaçlara zarar verilmeyecektir. İşletme sırasında yapılacak üretim işlemlerinden kaynaklanacak toz emisyonu minimuma indirmek için gerekli tedbirler alınacaktır. Faaliyet sahasında kurulacak olan ünitelerde tozumaya neden olacak üniteler kapalı sistem kurulacaktır. Kullanılacak yollar özellikle sıcak ve rüzgarlı havalarda sürekli arazöz ile sulanarak nemlendirilecektir. Nakliye sırasında oluşacak toz emisyonu minimuma indirilecektir. Proje sahasında orman yangını çıkma ihtimaline karşı gerekli teçhizat belli bölgelerde hazır bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve gereçlerin kullanımları çalışan personele öğretilecek, araç ve gereçler devamlı bakımlı yapılacaktır. Herhangi bir yangın durumunda en yakın Orman İdaresi ile iletişim geçilecek ve gerek işletmede gerekse civarda çıkabilecek orman yangınları ivedilikle Orman İdaresine bildirilecektir. Olası bir orman yangının yaşanması durumunda çalışanların tümü ile yangına müdahale edilecektir. Proje alanı ile ilgili olarak gerekli izinler alındıktan sonra, işletmeye geçilmeden önce alan üzerindeki ağaçlar Orman İşletme Müdürlüğü tarafından kesilerek orman deposuna nakledilecektir. Kesilen orman envalinin kullanma hakkı Orman Müdürlüğünündür. Türkiye'de Orman yangınlarının Nedenleri ve Bölgesel Dağılımı Çok yönlü özellikleri ile ormanlar, dünyanın en önemli doğal kaynaklarının başında gelmektedir. Ancak bu doğal kaynak, nüfusun aşırı artması, şehirleşme, sanayileşme 134

135 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ etkinlikleri gibi beşerî nedenlerle yoğun bir baskı altındadır. Gerçekten de, günümüzde dünya karalarının % 25 i ormanlarla kaplıdır. Yaklaşık 8 bin yıl önce, bunun 6 milyar hektar kadar olduğu sanılmaktadır. Ancak % 50 azalarak bugün, 3 milyar hektara inmiştir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de ormanların azalması, güncel sorunların başında gelmektedir. Bu zenginliğin korunması amacıyla sağlanan olumlu ve yapıcı gelişmelere rağmen, yine de ormancılık ekonomimizdeki en köklü sorun, Türkiye ormanlarının azalmasıdır. Yangınlar, tarım ve otlak arazisi kazanma süreci, orman içi ve orman kenarı yerleşmeler başlıca orman azaltıcı faktörler olarak dikkati çeker. Dünyada görülen orman yangınlarının % 98,8 kadarı, bilerek ya da istem dışı olarak, insanların çeşitli etkinlikleri sonucu meydana gelmektedir. Buradan da anlaşılacağı üzere ancak % 1 den biraz fazla kısmı, doğal nedenlerle oluşmaktadır. Ülkemizdeki orman yangınlarının oluşumlarına bakıldığında % 38 inin ihmal ve dikkatsizlikten (piknik ateşi, ot-çayır-anız yakma, sigara v.b.). % 12 sinin kasten (kundaklama, tarla açma v.b.). % 3 ünün yıldırımdan ve % 47 sinin ise bilinmeyen nedenlerden çıktığı görülür. Verilere göre orman yangınlarının esas nedenini insan faktör oluşturmaktadır. Kasıtlı olarak yangın çıkarıp millî servete zarar vermek. kasıtlı olarak yangın çıkarıp yerleşim yeri, tarla ve otlak alanları kazanma çabası başlıca faktörlerdir. Bu arada, ihmalden kaynaklanan yangınları da belirtmek gerekir. Ülke insanlarının bu konuda bilinçlendirilmesi, orman yangınlarını büyük ölçüde azaltacaktır. Grafik 5 Türkiye'de Orman Yangınlarının Nedeni 135

136 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje Alanı Harita 5 Türkiye de Orman Yangınları Riskinin Yüksek Olduğu Alanların Coğrafî Dağılımı Proje alanı yangına hassas alanlarda kalmaktadır. Yangın ile alakalı gerekli önlemler alınacaktır. Ülkemizde orman yangınları ile ilgili düzenli kayıtlar, 1937 yılından itibaren tutulmaya başlanmıştır. Bu verilere göre, devresi, yani 65 yılda orman yangını çıkmış ve bu yangınlarda hektar kadar orman örtüsü yok olmuştur. Orman yangınlarında yıllık ortalama yangın sayısı 1107 kadarken yok olan orman örtüsü tutarının yıllık ortalaması ise, hektarı bulmuştur. Günümüze kadar meydana gelen her yangında ortalama 21 hektar orman örtüsü yanmıştır. Orman yangınları sonucu farklı mesleklerden 62 kişi yaşamını yitirmiştir. Ülkemizdeki orman yangınlarının, sayı olarak % 38 i ve alan olarak % 45 i Muğla, İzmir, Antalya Orman Bölge Müdürlükleri yönetim sahasındaki ormanlar da meydana gelmiştir. Zaten Türkiye deki orman yangınlarının bölgesel dağılımına bakıldığında bu durum açıkça görülür. Ülkemizdeki orman yangınlarının % 41 i Ege bölgesinde, % 24 ü Akdeniz bölgesinde, % 22 si Marmara bölgesinde ve % 13 ü de diğer bölgelerde meydana gelmiştir. Görüldüğü üzere ülkemizdeki orman yangınlarının çok büyük bir bölümü (% 87 i kadar) Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerinde gerçekleşmiştir. Ülkemizde orman yangınlarının % 97 si, yaz kuraklıklarının yaşandığı Haziran- Ekim ayları arasında görülmektedir. Bunların % 32 si öğle (12:00-15:00) saatleri arasında 136

137 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ başlamaktadır. Bu aylar ve bu saatler, subtropikal kuşakta bulunan Akdeniz havzasındaki ülkeler için orman yangınlarının en sık görüldüğü zamanlardır. Türkiye de görülen orman yangınlarının % 88 i gündüz, % 12 si ise gece saatlerinde çıkmaktadır. Bu veriler değerlendirildiğinde, ülkemizdeki orman yangınlarının nedenini, büyük ölçüde insanın oluşturduğu somut olarak görülür. Çünkü özellikle gündüz saatleri, insan aktivitelerinin en yoğun olduğu zaman dilimidir. Grafik 6 Türkiye de Orman Yangınlarının Mevsimlere Dağılımı ( OGM) Orman yangınları ile etkin bir mücadele yapılabilmesi için yangın çıkmadan önce, yangın sırasında ve yangın söndürüldükten sonra alınması gereken önlemler; İşletilmesi sırasında faaliyet alanı ve yakın çevresinde çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanı (yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. Ortaya çıkabilecek olan yangına karşı öncelikle sahada çalışan personel ve makine-ekipmanlar ile ilk müdahale yapılarak, Orman İşletme Müdürlüğü ne ve itfaiyeye haber verilecektir. Proje alanında ve yakın çevresinde faaliyetlerden dolayı ortaya çıkabilecek olan yangınların önlenmesi amacıyla, işletmede çalışan tüm personele orman yangınları konusunda yılda en az 6 saat eğitim verilecektir. Faaliyet alanında orman yangınlarına karşı 3 tonluk su tankeri dolu olarak hazır bulundurulacaktır. Pasa döküm alanında erzoyona, heyelana sebep olmayacak ve çevredeki dere, baraj gölet sularını kirletmeyecek şekilde uygun meyilli arazi seçilerek gerekli tedbirler alınacaktır. Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde yapılacaktır. Faaliyet alanı içinde ve yakın çevresinde açıta ateş yakılması, sigara izmaritlerinin çevreye atılması engellenecek ve gerekli eğitimler çalışanlara verilecektir. Yangına karşı 137

138 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ işletme alanı ve yakın çevresinde uyarıcı levhalar asılarak faaliyet alanındaki ve yakın çevredeki halk uyarılacaktır. Üretim sırasında yapılacak olan patlatma işlemleri gerekli güvenlik önlemleri alınarak jandarma kontrolünde yapılacaktır. Patlatma sırasında yangın söndürme ekipmanı ilk müdahale için hazır vaziyette bekletilecektir. İşletilme aşamasında gerekli önlemler faaliyet alanı ve yakın çevresinde çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme elemanı (yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. Ortaya çıkabilecek olan yangına karşı öncelikle sahada çalışan personel tarafından ilk müdahale yapılarak, en yakın Orman İşletme Müdürlüğü ne ve itfaiyeye haber verilecektir. c,2 Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti Proje alanında 1. Poligonda 12,86 ha tapulu alan ve 2. Poligonda 2,39 ha tapulu alan bulunmakta olup toprak sınıfı bakımından VII. sınıf arazi olup, işlemeli tarıma uygun olmayan arazilerden oluşmaktadır. Dolayısıyla elden çıkarılması gereken verimli, sulanabilen vb. tarım alanı yoktur. Fakat 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu çerçevesinde tarım arazisi vasfında alan bulunması halinde tarım dışı amaçla kullanımı için GTHİM(Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü) ne başvuruda bulunulacaktır. Proje alanının tamamı 3 poligon 622 hektar olacak olup 567,2 ha'lık kısmı ormanlık alandır. Arazi Kabiliyeti Haritası ve lejantı Ek 14'te verilmektedir. c.3 Etkilenebilecek Tabii Bitki Türleri ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı Proje kapsamında 1. Poligonun bir kısmında ve 3. Poligonun tamamında açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup arazi hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılacaktır. Sıyrılacak olan bitkisel toprak daha sonra çevre uyum çalışmalarında kullanılmak üzere dekapaj ve bitkisel toprak alanlarında depolanacaktır. Proje alanında 6 adet endemik bitki türün yer alması muhtemeldir. Alanda endemizm oranı Türkiye florası ortalamasının oldukça altındadır. Bunun dışında alanda BERN sözleşmesi ile korunan 1 tür yer alması da muhtemeldir. Projenin gerçekleşmesi ile alanda bir habitat deformasyonu söz konusu olacaktır. Proje kapsamında açık ocaklarda 138

139 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ arazi hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılacak ve sıyrılan bu bitkisel toprak daha sonra çevre uyum çalışmalarında kullanılmak üzere dekapaj ve bitkisel toprak alanlarında depolanacaktır Faaliyetten etkilenebilecek tabii bitki türleri flora listelerinde verilen türler olup, bu türler içerisinde lokal endemik, nesli tehlikede olan ve ulusal ve/veya uluslar arası mevzuatlar ile korunan türler bulunmamaktadır. Alanda mevcut türler bölge florasını temsil etmektedir. Talep edilen çalışma alanı 622 ha olup bu alanın ha kısmında mevcut çalışmalar devam etmektedir. 1. Poligon ha alan olmakta olup açık ocak işletmeciliği ile 336,1 ha alanda çalışılacaktır. 2. Poligonun tamamında kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. 3. Poligon 45 ha olup tamamında açık ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Proje kapsamında pasa, stok, dekapaj ve bitkisel toprak depolama alanları mümkün olduğunca bozuk orman alanlarında yer alacaktır. Proje kapsamında her poligonda pasa alanı oluşturulacak ve pasa alanlarının toplamı 14,4 hektardır. Açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak alanlarda meydana gelecek olan üst toprak örtüsü toplam 1,81 hektarlık bitkisel toprak depolama alanlarında depolanacaktır. ÇED alanı dışındaki alanlarında işletme nedeniyle olumsuz etkilenmemesi için saha içerisindeki yollar tozumayı önlemek amacıyla asfalt yada benzeri malzeme ile kaplanacaktır. Patlatma gecikmeli kapsül ile yapılarak tozlanma minimuma indirilecektir. c.4 Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu Proje alanı Davis Kareleme sisteminde A2 karesi içerisinde yer almakta olup alanda 70 familyaya ait 169 cins, 186 tür ve tür altı takson bulunması muhtemeldir. Çalışma alanında en zengin 7 familyanın toplam türlere oranı %47,5'dir. Geri kalan 62 familyaya dağılmış türlerin oranı ise %52,5'dir. Çalışma alanında saptanan Omurgalı Hayvan türlerinin sınıflarına göre yüzdeleri; %71'lik bir oranla kuşlara ait olup, bunu %13 oranında sürüngenler, %12 oranında memeli hayvanlar takip etmektedir. İkiyaşamlı türler ise alanda 3 tür ile temsil edilmekte olup, 139

140 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ %4'lük bir oranı göstermektedir. Habitatlarda meydana gelecek deformasyonların "Ekolojik Restorasyon" ilkelerine uygun olarak restore edilmesi sağlanacaktır. Maden üretim tesisleri genellikle belirli-sınırlı alanlarda olduğu için ekosistem kayına, türlerin alanı terk etmesine ve doğal yapının bozulmasına neden olabilmektedir. Habitat bütünlüğü içinde projenin oluşturacağı çevresel etkilerinden genel popülasyonun çok az bir kısmının etkileneceği söylenebilir. Proje kapsamında kullanılacak stok sahalarında Çevresel Etki Değerlendirme çalışmalarında belirtilen Çevre Mevzuatlarınca yürürlükte olan yönetmeliklere uygun çalışılacak ve çevresinde bulunan herhangi bir dere yatağı bozulmayacaktır. Dere yataklarına herhangi bir hafriyat dökülmeyecektir. Proje alanı, en yakın yerleşim birimlerinden Veletler Köyü ve Alutca Köylerinin yakın civarlarında herhangi bir sit alanı ve kültür varlıkları alanı bulunmamaktadır. İşletme sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlanılması durumunda, üretim işlemleri durdurularak BURSA İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne bilgi verilecektir. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü II. Bölge Müdürlüğü (Bursa) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritasına göre proje alanında ava yasaklanmış bölge bulunmamaktadır. (Bkz Ek 18 ) Faaliyet ile ilgili olarak Av Dönemi Merkez Av Komisyonu (MAK) karalarına uyulacağını taahhüt ederiz. Proje alanının yakın çevresinde Milli Parklar, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiat Koruma Alanları, Biyosfer Rezervleri, Biyogenetik Rezerv Alanları, Doğal Sit ve Anıtlar, Özel Koruma Alanları, Arkeolojik Tarihi ve Kültürel Sitler, Turizm Bölgeleri ve Koruma Altına alınmış diğer alanlar yer almamaktadır. Proje Sahasının 46 km kuzeydoğusunda Uludağ Milli Parkı ve 90 km kuzeybatısında Manyas Kuş Cenneti yer almakta olup projenin bu bölgelere herhangi bir olumsuz etkisinin bulunması söz konusu değildir. 140

141 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROJE ALANI Harita 6 Milli Parklar ve Koruma Alanları c.5 Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat işletme ve işletme sonrası) Çalışılacak poligonlarda hazırlık, inşaat ve üretim çalışmaları sırasında sahaya yabancı kişilerin girmesi önlenecektir. Sahada bekçi bulundurularak ocak alanları ve etrafında gerekli uyarı levhaları konacaktır. Ocak alanına halkın ve yetiştirdiği hayvanların girmemesi ve zarar görmemesi açısından gerekli önlemler alınarak faaliyette bulunulacaktır. Proje sahası içerisinde flora ve fauna açısından alınacak önlemler; İşletme aşamasında, proje sahası içerisinde endemik ve nesli tehdit altında olan türlere rastlanılması durumunda; İnşaası sürecinde yada daha evvel özellikle faaliyet alanı ve yakın çevresinde bulunabilecek tehdit altındaki taksonların tohumları mutlaka toplanmalıdır. Tohumların bir kısmı ile ilgili Tohum Gen Bankalarına ulaştırılması sağlanacaktır. Koruma gerektiren türler tohum yada fide olarak ekolojik özellikleri yakın olan alan dışı habitatlara taşınarak yeni popülasyon oluşumları sağlanacaktır. Yeni habitatlarda tohumların çimlenmesi ve fidelerin hayatta kalmaları gözlenecektir. 141

142 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje kapsamında açık işletme yöntemiyle çalışılması planlanan ocak alanlarında, krom cevheri üzerinde çalı türünde bitkiler ve bitkisel örtü tabakası bulunmaktadır. Yüzeyde bulunan çalı türündeki bitkilerin temizlenmesi ve bitkisel örtü tabakasının sıyrılması çalışmaları yapılacaktır. Sıyrılacak bitkisel örtü tabakasının kalınlığı ortalama 10 cm civarında olması planlanmaktadır. Arazi hazırlık aşamasında açık işletme alanında üretime bağlı olarak kademe kademe bitkisel toprak sıyrılacaktır. Çalışma sahalarında üst örtünün üzerinden sıyrılarak alınacak bitkisel örtü tabakası üretimin tamamlandığı alanlarda yapılacak rehabilitasyon işlemlerinde kullanılmak üzere belirlenen alanlarda düzenli olarak depolanacaktır. Depolama alanı yağışlı dönemlerde bitkisel toprağın yağmur sularıyla yıkanmasına ve sürüklenip gitmesine engel olacak şekilde yaklaşık % 3 eğim verilerek düzenlenecektir. Çok yağışlı dönemlerde gerek görülürse bitkisel toprağın üzeri örtülerek saklanacaktır. Bitkisel toprak iş makineleri kullanılarak alınacak olup, üretim öncesi arazinin hazırlanması kapsamında herhangi bir parlayıcı ve patlayıcı madde kullanımı ve depolanması söz konusu olmayacaktır. Proje sahasında üretilecek malzemenin nakli sırasında yerleşim yeri, tarım alanları ve hayvanların otlatıldığı bölgelerden geçilirken hız sınırlamalarına riayet edilecektir. Proje kapsamında 1. Poligonda açık ve kapalı ocak işletme yöntemiyle. 2. Poligonda kapalı ocak işletme yöntemiyle ve 3. Poligonda açık ocak işletme yöntemiyle krom madeninin çıkarılması planlanmakta olup üretim esnasında patlatma işlemi yapılacaktır. Patlatma işlemi sırasında öncelikle jandarmaya haber verilecek daha sonra patlatma işlemi sırasında tüm faaliyetler durdurularak ateşleyici ehliyeti olan kişiler ve maden mühendisi nezaretinde patlatma işlemi yapılacaktır. Ateşleme yapıldıktan sonra ateşleme bölgesi sorumlu kişiler tarafından kontrol edilecek ve iş makinelerini tehlikeye sokacak bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise gerekli önlemler alınacaktır tarih ve sayılı 6727 Maden Kanununun 31 maddesi yer alan "Maden işletme faaliyetleri, maden mühendisi nezaretinde yapılır. Yeraltı üretim yöntemiyle çalışan işletmeler ile en az onbeş işçi çalıştıran açık işletmeler asgari bir maden mühendisini daimi olarak istihdam etmek zorundadır. Teknik ve daimi nezaretçinin görev, yetki, sorumlulukları, atanma usul ve esasları, vardiyalı çalışan işletmelerde işletmenin 142

143 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ büyüklüğü ve niteliği esas alınarak her vardiyada zorunlu olarak istihdam edilecek maden mühendisi ile ruhsat sahasında görevlendirilecek teknik elemanların çalışma usul ve esasları Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne ve Maden Kanununda yer alan diğer tüm hükümlere uyulacağını taahhüt ederiz. Kapasite artışı ile birlikte talep edilen ve mevcut alanların İşletilmesi aşamasında gerçekleştirilecek olan çalışmalar sırasında toz oluşumları söz konusu olacaktır. Açık işletme yöntemiyle işletilecek ocak sahasında tozun minimize edilmesi amacıyla, patlatma, malzeme çıkarma, yükleme, nakliye işlemlerinde malzemenin nemli tutulması, savrulma yapılmadan yükleme boşaltılması, ocak sahası içerisindeki servis yollarının sulanması vb. önlemler alınacaktır. Patlatma işleminde TSE denetiminden geçmiş gecikmeli kapsül kullanılarak belirtilen gün ve saatler içerisinde patlatma yapılacaktır. Patlatmanın yapılacağı gün/tarih ve saatin ilgili köy/belde/ilçe yetkilileri ve muhtarlığa bildirisi yapılacaktır. Patlatma işlemi 08:00-18:00 saatleri arasında yapılacak olup diğer saat dilimlerinde kesinlikle patlatma yapılmayacaktır. Uygun çap ve boyutta delikler kullanılarak kaya içinde patlayıcı maddelerin dengeli homojen dağılması, deliklere uygun yük verilmesi, ağız sıkılamasının yapılması ve gecikmeli ateşleme yöntemi uygulanarak taş savrulmalarının minimum indirilmesi sağlanacaktır. Proje alanlarındaki çalışmaların tamamlanması sonrasında, proje sahasında görüntü kirliliğine sebep olabilecek yada insanlar ve diğer canlılar için tehlike oluşturabilecek işletme çukurları bırakılmayacak, basamak ve ocak şevlerinin güvenli ve uygun bir şekilde sonlandırılacak, basamak ve şevlerin düzenlenmesi sonrası terk edilen sahalar yeniden ağaçlandırmaya uygun bir şekilde bitkisel toprak ile örtülecek ve Çevre ile Uyum Planı hazırlanacaktır. Orman Bölge Müdürlüğü görüşleri doğrultusunda sahanın ağaçlandırılması sağlanacaktır. 143

144 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 4.2. Toprak Özellikleri a)toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflandırılması Bursa ilinin tarımsal potansiyelinin yüksek olmasına karşın tarıma elverişli arazi varlığı sınırlıdır. İlde mutlak tarım arazisi başka bir anlatımla, birinci derecede önemli tarım arazisi olarak gösterilen I. ve II. sınıf araziler ha alan ile il yüzölçümünün % 14,5 ini, ikinci derecede önemli tarım arazileri ha ile il yüzölçümünün % 5,7 sini, üçüncü derecede önemli tarım arazileri ha yüzölçümleri ile ilin %2,5 ini ve diğer araziler olarak isimlendirilen sürüme elverişli olmayan arazilerin yüzölçümü ise ha alan ile il yüzölçümüne oranı % 73 dür (Anonymous, 1995). Bu değerlerden de anlaşıldığı gibi sınırlı bir alan kaplayan tarıma uygun arazilerin korunmaları ve kullanılmalarında gereken özenin gösterilmesi gerekmektedir. Tarımsal üretimin temel faktörü topraktır. Toprağın verimlilik durumu uygun düzeyde olduğu sürece, birim alandan alınacak ürünün miktarı ve kalitesi de yüksek olacaktır. Bu nedenle, toprakların verimlilik düzeylerinin yükseltilmesi ve korunması son derece önemlidir. Yeterli ve dengeli oranda bitki besin elementlerini içermesi yanında fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri uygun durumda bulunan topraklar verimli topraklar olarak değerlendirilir. Bu nedenle, bir toprak verimlilik durumu itibarıyla değerlendirilirken çok çeşitli faktörler dikkate alınır ve toprak verimliliği çok sayıda faktörlere ve uygulama yöntemlerine bağlıdır. Bursa yöresinde tarım, önemli bir sektör olma özelliğini bugün olduğu gibi yarın da koruyacaktır. Ancak, tarım sektöründen beklenen faydanın alınabilmesi, kısıtlı miktardaki tarım topraklarının usulüne uygun kullanılmalarına bağlı olmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada Bursa ilinin ilçelerinden, çeşitli ürünlerin yetiştirildiği alanlardan alınan toprakların kimi fiziksel ve kimyasal analiz sonuçları değerlendirilerek, il topraklarının verimlilik yönünden durumu belirlenmiştir. Bursa ilinin, 15 ilçesinde çeşitli ürünlerin yetiştirildiği alanlardan alınan toplam 1018 adet karma toprak örneği oluşturmaktadır. Saturasyon (%) : oprağa sature oluncaya kadar saf su ilave edilerek belirlenmektedir. Topraklar suyla doygunluk değerlerine göre aynı kaynakta bildirilen sınır değerlerine göre sınıflandırılmıştırlar (Tablo 48) 144

145 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 48 Toprağın Suyla Doygunluğuna Göre Bünye Sınıfları Suyla Doygunluk (%) Bünye Sınıfı < 30 Kumlu Tın Killi Tın Killi >110 Ağır Killi ph: Suyla doygun hale getirilen toprak örneklerinde, cam elektrodlu bir ph metre ile doğrudan ph okuması yapılarak ölçülen ph değerleri Tablo 49'da gösterildiği gibi sınıflandırılmıştır. Tablo 49 ph Değerlerine Göre Toprağın Reaksiyon Durumu ph Reaksiyon < 4 Çok Kuvvetli Asit 4-4,9 Kuvvetli Asit 5-5,9 Orta Derecede Asit 6-6,9 Hafif Asit 7 Nötr 7-7,9 Hafif Alkali 8-8,9 Kuvvetli Alkali >9 Çok Kuvvetli Alkali Toplam tuz (%): Araştırma topraklarının toplam tuz içerikleri, kondaktivite cihazı ile suyla doygun toprakta elektriksel iletkenliğin ölçülmesi yoluyla belirlenmiş (Anonymous, 1982). toplam tuz yüzdesi veya elektriksel iletkenliğe göre Tablo 50'de belirtildiği gibi sınıflandırılmıştır. Tablo 50 Toprakların Toplam Tuz İle Elektriksel İletkenlikleri Arasındaki İlişki ve Bunlara Göre Toprağın Tuzluluk Derecesi Tuzluluk. (EC.mmhos. Supercript cm ) Toplam tuz. % Bitki veya ürünün durumu ,05-0,2 0,05-0,1 Tuz Etkisi Çoğunlukla İhmal Edilebilir, 2-4 0,1-0,2 Tuza Çok Duyarlı Bitkilerin verimi Sınırlanabilir, 4-8 0,2-0,4 Çoğu Bitkinin Verimi Sınırlanabilir, ,4-0,8 Sadece Tuza Dayanıklı Bitkilerden Tatmin Edici Verim Alınabilir, >16 >0,8 Sadece Birkaç Tuza Dayanıklı Bitkiden Tatmin Edici Verim Alınabilir, 145

146 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Kireç (CaCO 3, %): Toprak örneklerinin CaCO 3 içerikleri Scheibler kalsimetresi ile ölçülmüş ve sonuçlar % CaCO 3 olarak verilmiştir. Tablo 51 Toprakların kireç içeriklerine göre durumları Kireç İçeriği % Kireç Durumu < 1 Çok Az 1-5 Az 5-15 Orta Fazla >25 Çok Fazla Organik madde: Toprakların % organik madde içerikleri, Jackson (1960) tarafından bildirildiği şekilde modifiye Walkley-Black yöntemiyle belirlenmiştir. Topraklar organik madde içeriklerine göre Tablo 52'de belirtilen sınır değerlerine göre sınıflandırılarak, değerlendirilmiştir. Tablo 52 Organik Madde İçeriklerine Göre Toprakların Değerlendirilmesinde Kullanılan Sınır Değerler C Değerlendirme < 1 Çok Az 1-2 Az 2-3 Orta 3-4 İyi >4 Yüksek Fosfor: Toprakların alınabilir fosfor içerikleri Olsen ve ark, (1954) tarafından bildirilen yönteme göre belirlenmiş olup topraklar fosfor içeriklerine göre Olsen ve Dean (1965) tarafından bildirilen sınır değerlerine göre sınıflandırılmıştır. Tablo 53 Toprakların Fosfor İçeriklerine Göre Sınıflandırılmasında Kullanılan Sınır Değerler Alınabilir P 2 O 5 kg da -1 Değerlendirme < 4 Çok Düşük 4-12 Orta >12 Yüksek Potasyum: Toprak örneklerinin bitkiye yarayışlı potasyum içerikleri Richards (1954) tarafından bildirildiği şekilde belirlenmiş, Pizer (1967) e göre sınıflandırılmıştır. 146

147 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 54 Toprakların Potasyum İçeriklerine Göre Sınıflandırılmasında Kullanılan Sınır Değerler Alınabilir K 2 O kg da -1 Değerlendirme < 30 Çok Düşük Düşük Orta Oldukça İyi Yüksek >95 Çok Yüksek Toprakların Bünye Özellikleri Bursa ilinde çeşitli ürünlerin yetiştirildiği alanlardan alınan 1018 adet toprak örneğinin bünye ve tuzluluk sınıflarına göre dağılımları ve % oranları Tablo 55'de sunulmuştur. Tablo 56 incelenmesinden de görüleceği gibi araştırmada incelenen toprakların % 63 ünün killi-tın, % 20 sinin tın ve % 17 sinin kil bünyeli olduğu anlaşılmaktadır. Toprak örneklerinin alındığı alanlarda yetiştirilen ürünlerden, buğdayın kumlutın'dan killi-tın bünyeye değişen farklı topraklarda (Çolakoğlu,1985; Fageria ve ark., 1991), ayçiçeğinin çok değişik toprak şartlarında yetiştirilebileceği, şekerpancarı için fiziksel özellikleri iyi orta bünyeli toprakların uygun olduğu (Günay,1992), Katkat (1994) zeytin ağaçlarının en iyi tın bünyeli topraklarda geliştiğini, Çolakoğlu (1985) ise zeytin için kumlu-tın'dan killitın'a kadar değişik bünyeli toprakların uygun olduğunu bildirmişlerdir. Şeftali ve armut'un kumlu-tın'dan killi-tın bünyeli topraklara değişik bünyeli topraklarda yetiştirilebileceği bildirilmiştir (Soylu, 1997; Eriş ve Barut, 1993). Bağ'lar ise iyi havalanabilen hafif bünyeli topraklarda, hatta alt katmanları geçirgen killi topraklarda dahi iyi gelişme gösterirler (Çolakoğlu,1985). Biber ve domates'in hafiften ağır bünyeliye kadar değişik bünyeli topraklarda yetiştirilebileceği rapor edilmiştir (Anonymous,1991). 147

148 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 55 Toprak Örneklerinin Bünye ve Tuzluluk Sınıflarındaki Sayıları ve % Dağılımları Bitki Bünye Sınıfları Tuzluluk Derecesi Tın Killi-Tın Kil Tuzsuz Hafif Tuzlu % % % % Adet Adet Adet Adet Adet % Orta Tuzlu Adet % Çok Tuzlu Adet % Buğday 43 17, , , ,4 4 1, Ayçiçeği 2 5, ,58 2 5, Şeker 1 5, , , Pancarı Zeytin 62 28, , , Armut 5 14, , , ,43 3 8, Şeftali 37 33, ,60 6 5, ,1 1 0, Çeşitli 23 23, , , Meyveler Bağ 5 15, , , Domates 13 13, , , ,9 2 2, Biber 3 11, , , ,15 1 3, Çeşitli 12 11, , , ,04 2 1,98 1 0,99 1 0,99 Sebzeler Genel ,5 13 1,3 1 0,1 1 0,1 Toprakların bitki yetişmesine uygun olabilme kabiliyeti yönünden bünye önemli bir ayırım ölçüsüdür. Araştırmada incelenen toprakların önemli bir kısmının orta bünyeli (% 83) topraklar olduğu belirlenmiştir. Orta bünyeli topraklar tarım arazileri olarak kullanılmaya en elverişli topraklar olup hemen hemen bütün bitkilerin yetiştirilmesi için uygun topraklardır. Diğer taraftan, üzerlerinde yetiştirilen bitkilerin isteklerine göre incelenen toprakların uygun özellikte oldukları anlaşılmaktadır. Çalışmanın sonuçlarıyla benzer şekilde Bursa ili topraklarının kimi fiziksel ve kimyasal özelliklerini belirlemek için yapılan bir çalışmada il topraklarının % 94,5 inin orta ve ağır bünyeli olduğu bildirilmiştir (Anonymous, 1983). Çalışma sonuçları değerlendirildiğinde, Bursa ili topraklarının temel verimlilik özelliklerinin, yetiştiriciliği yapılmakta olan bitkiler için uygun düzeyde bulunduğunu belirtmek olanaklıdır. Bununla birlikte, toprak özellikleri itibarıyla kimi ürünlerin (örn. meyva ağaçları) yetiştirilmesi durumunda özellikle mikrobesin elementlerince beslenme sorunlarının görülmemesi için yeterli önlemlerin alınmasının gerekli olduğu düşünülmektedir. Diğer taraftan, yörede gübreleme programlarının oluşturulmasında, fosforlu gübreleme ile ilgili olarak uygulanan miktar, yöntem, zaman ve gübre çeşidi konularına özen gösterilmesinin gerektiği anlaşılmaktadır. Potasyumlu gübreleme ile ilgili 148

149 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ olarak, yöredeki üreticilerin ürünlerine bu elementi uzun yıllardan bu tarafa uygulamamaları, toprakların potasyumca tek taraflı sömürülmelerine ve ilde potasyumca eksik alanların görülmesine neden olmuştur. Bu itibarla, ildeki toprakların K durumları ve bitkilerin K ile beslenme durumları çok yakından izlenerek, gübreleme programlarında bu konuyla ilgili düzenlemelere yer verilmelidir. İl topraklarının organik madde içerikleri genellikle yetersizdir. Dolayısıyla üreticiler topraklarına organik madde uygulamaları için teşvik edilmelidir. Yörede üreticiler N'lu gübrelemeye çok iyi karşılık aldıkları için en fazla N'lu gübre kullanmaktadırlar. Gerçekten, toprakların organik madde içeriklerinin düşük olması da N içeriklerinin düşük olabileceği olasılığını güçlendirmektedir. Bu nedenle, uygun N'lu gübre, form, miktar ve zamanlamasının önerilmesinde gerekli özen gösterilmelidir. Tablo 56 Bursa İli Büyük Toprak Grupları İtibariyle Ortalama Analiz Değerleri Toprak Grubu % Saturasyon ph % Total Tuz % Kireç %Organik Mad. % P2O5 kg/dekar % K2O kg/dekar Alüvyal 51 7,54 0,058 4,44 2,09 10,52 77,3 Kırmızı Kahverengi Akdeniz 54 7,26 0,073 4,33 2,48 11,97 71 Hidromorfik 62 7,60 0,070 4,42 2,55 6,31 70,3 Rendzına 55 7,56 0,079 13,20 2,05 8,48 92,4 Kireçsiz Kahverengi 52 7,23 0,066 4,03 2,14 10,33 88,15 Verstısol 60 7,45 0,085 4,37 2,28 7,71 100,7 Koluvyol 50 7,52 0,060 4,93 1,98 10,61 81,6 Kahverengi Orman 53 7,47 0,063 8,9 2,15 8,60 79,7 Kaynak Bursa İl Çevre Durum Raporu 2011 Bursa ili Orman ve Su İşleri Arazi Sistemi verilerine dayanarak, proje alanı arazi kullanım kabiliyet sınıflamasında VII. sınıf arazi vasfında olup, kırmızı kahverengi akdeniz toprak grubundadır. Kırmızı kahverengi akdeniz toprak, "Bu topraklar Kırmızı Akdeniz Toprakları ile Kahverengi Akdeniz Toprakları arasında geçiştir. ABC profiline sahip topraklardır. A horizonu iyi gelişmiş orta derecede organik maddeye sahip ve organik madde ile mineral madde iyice karışmıştır. Zayıf bir A2 horizonu görülebilir. A horizonu, kırmızı veya kahverengi, köşeli blok ve prizmatik yapıya sahip bünyesel B horizonu içine tedricen geçer. Bursa İli Metropoliten alan içinde yer alan Kırmızı Kahverengi Akdeniz 149

150 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ toprakları 386,1ha (%1,3) lık alan kaplamaktadır." (Kaynak: Bursa İli 2011 Çevre Durum Raporu) Proje alanı ait 1/ ölçekli Arazi Varlığı Kabiliyet Haritası ve Lejantı rapor ekinde verilmiştir (Bkz. Ek14). Proje alanı tamamen VII. sınıf arazi kullanım kabiliyetine sahip araziler üzerinde kalmaktadır. Yedinci sınıf arazi, çok meyilli, erozyona fazla uğramış, taşlı ve arızalı olup, yüzlek, kuru, bataklık veya diğer bazı elverişsiz toprakları ihtiva eder. Çok fazla ihtimam gösterilmek şartıyla çayır veya orman olarak kullanılabilir. Üzerindeki bitki örtüsü azalırsa erozyon çok şiddetlenir. Bu sınıfa giren topraklar; (1) çok dik eğim, (2) erozyon, (3) toprak sığlığı, (4) taşlılık, (5) yaşlık, (6) tuzluluk veya sodiklik gibi kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlandırmalara sahiptir. Fiziksel özellikleri tohumlama ve kireçleme yapmak, kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları tesis etmek gibi iyileştirme, koruma ve kontrol uygulamalarına elverişli olmadığından, çayır ve mer'a ıslahı için kullanılma olanakları da oldukça sınırlıdır. Mevcut alanlarda ocak sahası, pasa sahası, atık barajı, çökeltim havuzu, yemekhane, yatakhaneler ve zenginleştirme tesisi gibi alanlar yer almakta olup bu alanlardan bitkisel toprak sıyrılması söz konusu değildir. Kapasite artışı alan genişletilmesine söz konusudur. Bu alanların bir kısmında kapalı işletme çalışılacak olup bitkisel toprak sıyrılmayacak bir kısmı açık ocak işletmeciliği ile çalışılacağından bitkisel toprak sıyrılacaktır Pasa döküm alanları belirlenirken erozyona, heyelana sebep olmayacak meyildeki araziler seçilmiştir 150

151 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 57 Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıfları (AKK) I II III IV V VI VII VIII BURSA Kaynak: Bursa İl Çevre Durum Raporu 2011 b)yamaç Stabilitesi Planlanan kapasite artışı ve alan genişletmesi ile söz konusu krom ocağı sahalarında üretim yöntemi olarak hem açık işletme hem de yeraltı işletme yöntemi uygulanacaktır. Açık işletme yöntemiyle işletilecek ocaklarda örtü tabakası miktarının artması ve buna bağlı olarak açık işletme yönteminin ekonomikliğini kaybetmesi durumunda yer altı işletme yöntemine geçilebilmesi söz konusudur. Açık ocak işletme yöntemiyle basamaklar oluşturularak ilerleme sağlanması planlanmaktadır. İşletmenin faaliyeti sırasında çalışılacak ocaklar da basamak yüksekliği 5'er metre ve basamak genişlikleri 10'ar metre yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre tekrardan projelendirilebilir. Ocakların açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği baz alınacaktır. Basamak yükseklikleri kullanılacak olan iş makinelerinin bom yüksekliği ile doğru orantılı olarak tekrar projelendirilmesi söz konusu olabilir. Kullanılacak olan makine ekskavatör basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, yükleyicilerin ise maksimum kova yüksekliğinin 1,5 katı kadar düşünülmektedir. Açık ocak işletmeciliği ile işletilecek alanlarda yaşanabilecek en büyük problemlerden biri şev duyarlılığı olmakta olup basamak şev açıları ve ocak genel şev açısı iyi planlanacaktır. Faaliyet kapsamında belirlenen basamak şev açısı 60 o, genel ocak şev açısı 45 o alınması planlanmaktadır. c)erozyon İlin topraklarının; % 15,2'si hiç erozyona uğramamış 151

152 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ % 13,1 'i orta derecede erozyona uğramış % 59'u şiddetli erozyona uğramış % 12,7'si çok şiddetli erozyona uğramış alanlar oluşturmaktadır. İl topraklarının % 59'u şiddetli erozyona maruz kalmıştır. Şiddetli erozyon hafif eğimlerden başlayarak orta, dik ve meyilli sahalarda kendini göstermektedir. Dik ve çok dik eğimlerde doğal bitki örtüsünün nispeten iyi korunduğu kısımlarda eğimin de artması ile erozyon şiddetlenmektedir. Orta derecede erozyona uğramış toprakların % 44'ü kuru tarım, % 4'ü sulu tarım, % 7'si bağ-bahçe, % 5'i özel ürün, % 3'ü çayır-mera, % 33'ü orman ve kalan % 4'lük kısmı diğer kullanım alanı olarak değerlendirilmektedir. Bursa İli Susurluk Havzasında yer almakta olup Türkiye yüzölçümünün %3,1 ini oluşturan havza Balıkesir, Bilecik, Bursa, Çanakkale, İzmir, Kütahya, Manisa illerinin bir kısmını kapsamaktadır. Erozyonu önlemek amacıyla çalışmalar yapılmakta olup bu çalışmalar Tablo 58'de verilmektedir. Tablo 58 Erozyonu Önlemek Amacıyla Yapılan Çalışmalar 2012 Yılı Sonuna Kadar Yapılan Çalışmalar İşin Nevi Ha Erozyon Kontrolü Ağaçlandırma Rehabilitasyon Mera Islahı Özel Ağaçlandırma Toplam

153 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 59 Bursa İl Sınırları İçersinde En Çok Karşılaşılan Toprak Erozyon Türü ve Dereceleri Erozyonun Türü Derecesi Erozyonun Genişlik Arazinin Eğimi (%) Hafif 91708, Orta 81848, Yüzey Erozyonu Şiddetli 23211, Su Erozyonu Çok Şiddetli 43015,5 60< Oyuntu Erozyonu Kıyı Erozyonu Rüzgar Erozyonu Kitle Erozyonu Çığ Erozyonu (Kaynak: Proje alanının bir kısmı diğer tarım alanlarında ve çoğunlukla ormanlık alan olup bilindiği üzere erozyonla mücadelede bitki örtüsü, ağaç ve ormanlık alanın payı büyüktür. Bu nedenle proje alanında erozyon riski görülmemektedir. Proje alanlarının 3. Poligonunun içerisinden akışı olan herhangi bir dere bulunmamaktadır. Fakat 3. Poligonun yanından Deliömer Deresi geçmektedir. Diğer tüm poligonların güney yönü boyunca Emet Deresi geçmektedir. Proje alanları içerisinde çevresinde yağışlara bağlı olarak geçici akış gösteren kuru dere yatakları bulunmaktadır. Faaliyet alanları ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmeyecektir. Dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacak olup dere yatakları değiştirilmeyecektir. Oluşması muhtemel olan çevre kirliliği önemli derecede engellenecektir. Dere yataklarına kesinlikle bir müdahale bulunulmayacaktır. Dere yataklarının kesitleri daraltılmayacak ve akış engelleyici şekilde herhangi bir müdahalede kesinlikle bulunulmayacaktır. Arazinin hazırlık aşamasında çalışmalar sonucunda oluşacak olan hafriyat malzemesi herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. 153

154 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROJE ALANI Harita 7 Susurluk Havzası Erozyon Haritası Proje alanları Türkiye Erozyon Haritasına göre hafif erozyonlu alanlar sahasında kalmaktadır. Faaliyet alanlarında Erozyon meydana gelmesi muhtemeldir. Bu kapsamda; İnsanların yanlış arazi kullanımı ve hatalı tarımsal faaliyetleri sonucunda ortaya çıkarmış oldukları bir erozyondur. İnsanlar özellikle tarımsal amaçlar için toprağı işlemeye başladıklarından itibaren, toprak kaybı sürecini de başlatmış ve giderek hızlandırmışlardır. Yanlış tarım yöntem ve tekniklerinin uygulanması, çayır- meraların erken ve aşırı otlatılması, ormanların çeşitli nedenlerle yok edilmesi, yani ekosistemin ve ekolojik dengenin bozulması, erozyonu başlatan ve hızlandıran nedenlerin başında gelmektedir. İnsanlar bu tutum ve uygulamalarıyla erozyonu hızlandırarak, doğanın toprak oluşturmadaki uzun süreli emeğini boşa çıkarmaktadırlar. Burada baş sorumlu insandır. Hızlandırılmış toprak erozyonu; Su Erozyonu: Şiddetli yağmur ve eriyen kar sularının arazi yüzeyinde eğim doğrultusunda akarken (yüzey akış) aşındırmış oldukları materyali (Toprak tanecikleri, organik madde, bitki besin maddeleri) taşıması, başka yerlerde (Diğer araziler, baraj, göl, deniz) biriktirmesi olaydır. (Sıçrama, yüzey, parmak ve oyuntu ve akarsu kenar erozyonu) Su erozyonunu meydana getiren ana faktörler, hareket halinde bulunan suyun hidrolik, mekanik ve çözücü (eritici) etkileridir. Su erozyonuna etki eden faktörler ise iklim, topografya, vejetasyon, toprak ve insandır. 154

155 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Rüzgâr Erozyonu: Belli bir hızın üzerinde esen rüzgârların toprağı üflemesi, aşındırması, taşıması ve başka yerlerde terk ederek biriktirmesi olayıdır. Ülkemizde Rüzgar Erozyonu genellikle 400 mm'nin altında yağış alan; İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerinde etkili olmaktadır. Yüzey Erozyonu: Yüzey erozyonu, eğimli bir arazi üzerinde toprak parçacıklarının yağmur suları etkisi ile yerlerinden oynatılıp, eğim yönünde aşağı doğru taşınması olayıdır. Arazi eğiminin muntazam ve yüzeyin düz olduğu yerlerde, yüzeysel akışın çizgi halinde veya derecikler şeklindeki belli kanallarda yoğunlaşmadığı durumlarda yağmur damlacıklarının etkisi ile yerlerinden kopan toprak parçacıklarını yüzeysel akışa geçen suların taşıması ile meydana gelen erozyondur. Yüzey erozyonunda arazi yüzeyi nekadar düz olursa olsun, sathi akışa geçen sular bazı sığ oluklar meydana getirebilir. Bunlar dikkat çekecek derecede değilse yüzey erozyonu içinde kabul edilebilir, çizgiler halinde belirginlik kazanmışsa, oyuntu erozyonunun ilk aşamasından sözedilmesi daha doğrudur. Bu çeşit erozyon, arazi yüzeyinin tamamına yayılmış olduğundan ve çoğu zaman suda süspanse olarak veya eriyik halinde taşınan toprak açık bir şekilde gözle görülmediğinden ve arazi yüzeyindeki değişim de kısa sürede olmadığından, erozyon tahribatı hemen fark edilememektedir. O nedenle, yüzey erozyonun verdiği zarar çoğu zaman önemsenmez. Oysa, yüzey erozyonu ülkemiz için telafisi zor, bazen telafisi mümkün olmayan büyük zararlar veren erozyon çeşididir. Arazideki organik maddece zengin, verimli üst toprak tabakası yüzey erozyonu ile taşınarak, toprak tamamen verimsiz hale gelebilir. Erozyonun ileri aşamalarında, ana kayanın meydana çıkmasından sonra, ıslah çalışmaları ile arazinin tekrar kazanılma şansı da ortadan kalkmaktadır. Ayrıca, yüzey erozyonunun aktif olduğu su toplama havzalarında oluşan seller can ve mal kaybına neden olmakta ve ziraat arazilerine büyük zararlar vermektedir. Sellerin taşıdığı rusubatla barajların, göl ve göletlerin dolması hızlanmaktadır. Yüzey erozyonu, bitki örtüsünden yoksun ve korumasız kullanılan arazide şiddetini artırır. Genellikle, su geçirmez bir alt toprak üzerinde bulunan ve sığ bir üst toprak içeren alanlar ile, ince tekstürlü ve organik madde içermeyen topraklarda bu tip erozyon daha şiddetlidir. 155

156 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Oyuntu Erozyonu: Oyuntu erozyonu, yüzey erozyonunun ilerlemiş safhasıdır. Daha büyük toprak kitlelerinin taşınmasına sebep olan bu çeşit erozyon, taşkın olayının da başlıca nedenidir. Oyuntu erozyonu, yamaç arazi üzerinde çizgiler oluşmaya başlaması ile kendini gösterir. Çizgi erozyonu ise, oyuntu erozyonunun ilk aşamasıdır. Bir yamaç üzerinde, yüzeysel akışın belli bir yoğunluk ve hız kazanması halinde oluşan kinetik enerji ile toprak derinlemesine oyulur ve yarılır. Yağışlarla birlikte oyuntular da birer su kanalı ve derecik gibi su taşırlar. Bu safhada çizgilerin derinliği 0,30 m den fazla değildir. Daha fazla ilerlemiş ve derinleşmiş, küçük dere şeklini almış oyuntulara sel yarıntısı, daha büyüklerine ise sel dereciği denir. Sel dereciklerinin daha büyükleri sel deresi ismini alır. Gevşek yapıdaki, kaba tekstürlü, sığ toprak tabakalarına sahip eğimli arazilerde, şiddetli yağışlardan sonra meydana gelen aşırı ve hızlı yüzeysel akışlarla yoğun erozyon hareketi meydana gelir. Özellikle, yüksek eğimli dik yamaçlarda, kısa zaman süreçlerinde büyük toprak taşınmaları meydana gelebilir. Mecra yatağının eğimi, denge eğimi düzeyine düşüp, denge profili meydana gelene kadar, dere yatağında oyulmalar devam eder. Madencilik faaliyeti esnasında çıkartılması zorunlu olan bitkisel ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesi ayrı ayrı stoklanacaktır. Bitkisel toprak depolama alanları, pasa ve stok alanları için hafif eğimli kotta seçilmiştir. Erozyon meydana gelmemesi için önlemler alınacaktır. d)proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Projeye konu sahada ÇED sürecinin olumlu tamamlanması durumunda ilgili diğer kurumlardan gerekli izinler alınarak yatırım çalışmalarına başlanacaktır. Proje kapsamında arazi hazırlık çalışmaları olacaktır. Faaliyet kapsamında krom cevherinin çıkarılması esnasında açık ve kapalı işletme çalışılacak olup açık ocak ile işletilecek alanlarda bitkisel toprak oluşacaktır. Açık ocak sahaları içerisinde dekapaj depolama ve bitkisel toprak depolama alanlarında depolanacak olan bitkisel toprak, daha sonra arazinin çevre uyumunda kullanılacaktır. Sıyırma işlemi sırasında bitkisel örtü tabakası kaybının engellenmesi amacı ile; rüzgarlı havalarda nemlendirme yapılacak ve sıyrılan toprak 156

157 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ savrulmadan kamyona yüklenecektir. Taşıma esnasında tozuma meydana gelmemesi için kamyonun üzerindeki bitkisel toprak nemlendirilerek rüzgâr nedeniyle oluşacak kayıplar en alt seviyeye indirilmeye çalışılacaktır. Saha çevresindeki dere, baraj göl, gölet gibi su yüzeylerini kirletmeyecek şekilde Bitkisel toprağın depolanması esnasında; Sıyrılan üst toprak mümkün olduğunca düz arazide, çalışmalara engel teşkil etmeyecek şekilde biriktirilecektir. Toprak yığınlarının üzerinde göllenmeye izin verilmeyecek şekilde drenaj sistemi oluşturulacaktır. Üst toprak yığınlarının uçuşmasını ve yağmurla taşınmasını önlemek için az miktarda sıkıştırma yapılacaktır. Depolama sırasında toprağın organik içeriğinin korunması sağlanacak gerekli olması durumunda bitkilendirme ve gübreleme kullanılacaktır. Üst toprak rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmasında kolaylık sağlanması için gevşek bırakılacaktır. Üretim sırasında çıkabilecek pasa malzemenin ve bitkisel toprağın depolanacağı alan belirlenirken, erozyona, heyelana sebep olmayacak meyilde arazi seçilecektir. Gerekli önlemler alınacak, izne konu olmayan yerlere pasa malzeme dökülmeyecektir Ruhsat No lu sahada 45,48 hektarlık kısmında mevcut çalışmalar sürdürülmektedir. Kapasite artışı ve alan genişletilmesi ile birlikte toplam 622 hektarlık kısmında çalışılması planlanmakta olup faaliyet kapsamında toplam 14,4 hektarlık pasa alanları herbir poligon için ayrı ayrı belirlenmiştir. Pasa alanında yılda yaklaşık ton malzeme stoklanacaktır. Ocak alanında oluşan pasa malzeme yaklaşık olarak 300 m yol ile pasa alanına ulaştırılacaktır. Proje kapsamında 40 m yükseklikte depolama yapılması düşünülmektedir. Pasa alanlarının depolama kapasitesi toplam m 3 olacaktır. Bu miktar yaklaşık olarak 4 yıllık üretime denk gelmektedir. 4 yıllık üretimin ardından çalışması biten alanlarda bu 157

158 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ pasalar değerlendirilecektir. İşletme ruhsatının süresi boyunca ve uzatılması durumunda, pasa alanlarının yetersiz kalmasında, üst üste basamaklar halinde depolama tekniği ile depolama yüksekliği arttırılacaktır. Talep edilen 622 hektarlık proje alanının bir kısmı tapulu alanda kalmakta olup kalan kısmı ise orman alanı içerisinde yer almaktadır. ÇED sürecinin olumlu tamamlanması ile kapasite artışı yapılmak istenen alanlarda üretim faaliyetlerine başlamadan önce Orman Kanununun ilgili maddesi gereğince orman izni işlemleri yapılacaktır. Proje kapsamında kapasite artışı ve alan genişletilmesi ile birlikte proje alanı içerisinde yer alan tarım arazilerinde üretim yapılması durumunda üretime başlanmadan önce 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nden Görüş alınacağını taahhüt ederiz. Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet kapsamında mevcut ve planlanan kapasite artışı ve alan genişletilmesi ile ilgili 6727 Sayılı Maden Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Sahada bulunan araçların, zenginleştirme tesisinin yağ bakım ve onarım işlemleri sırasında atık yağ oluşmaktadır ve bu yağlar biriktirilmektedir. Bu kapsamda biriktirilen atık yağlar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik te belirtilen hükümlerine uyulacaktır Jeolojik Özellikleri a) Bölge Jeolojisi Çalışma alanının yer aldığı Orhaneli peridotitleri, yaklaşık km 2 kadar bir alan kaplarlar, Ofiyolitli melanjlardan ve geniş alanlara yayılmış ultramafik kayaçlardan oluşan, İzmir'den Ankara Yönüne uzanan bir kuşak Brinkmann (1966) tarafından İzmir-Ankara zonu diye adlandırılmıştır. Bu kuşak Doğu-Batı yönüne uzanır ve Menderes Masifinin 158

159 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ kuzey sınırını belirler. Bu bölgedeki kaya birimleri Doğu-Batı gidişli düzgün tektonik kuşaklar oluşturur (Okay, 1981). Menderes masifini Dağardı-Kütahya arasında belirleyen düşük dereceli metamorfitler, dar bir tektonik zon oluşturan ofiyolit-mavişist kayaları ile kuzeydeki peridotiti kuşağından ayrılır (Kaya, 1972). Peridotitler 20 km eninde genellikle harzburjitlerin yaygın olduğu bir kuşak oluşturur (Özkoçak, 1969; Lisenbee, 1971; Okay, 1980). Peridotitler kuzeye doğru değişik kalınlıkta bir ofiyolitli melanjmavişist birimi üzerine itilmiştir. Bu kuşak içerisinde mavişist metamorfizmasının derecesi kuzeye doğru artar; peridotitlerin dokanaklarında hiç metamorfizmaya uğramamış gibi görünen volkanotortullar yer almaktadır. Bunlar kuzeye doğru tümüyle metamorfikleşmiş glakofanlavsonit şistlere dönüşmektedir (Çoğulu, 1967; Okay, 1980). Doğu-Batı yönünde uzanan bu tektonik kuşakların süreklilikleri Alt Tersiyer yaşlı granodiyoritler (Ataman, 1974) ve Neojen çökelleri ile gizlenmiştir. Şentürk ve Karaköse (1981) Orta Sakarya bölgesinde (Bursa-Mihalıççık tektonik kuşağının içerisinde yer alır) serpantinleşmiş ultramafitlerin, diyabazlarla kesilmiş gabrolar, kırmızı pelajik killer ile birlikte Triyas sırasında yer alan bir okyanusta gelişmiş olduğunu, Jurasik öncesi veya En Alt Jurasik'te kıtasal kabuk üzerine yerleştiklerini belirtmektedirler. Orhaneli peridotit masifi içerisinde litolojik birim olarak tektonit kökenli ultramafitler ve bunları kesen dolerit daykları bulunmaktadır. Tektonitler, harzburjit ve dunitler ile dunitlere bağlı podiform kromit kütlelerinden oluşmaktadır. Harzburjit ve dunitin masifiçindeki dağılımı hemen hemen eşit orandadır. Bu kayaçların ve cevherleşmelerin doğrultuları genellikle KB-GD, B-D, KD-GB olup eğimleri KD, K, KB'ya doğrudur. Eğim dereceleri çok değişkendir (Ortalan, Seçer ve Özen; 1984). Masif içerisinde cevher zonlarının doğrultu ve eğim yönlerindeki devamlılıkları değişiklik göstermektedir. Yan kayaç dunit ile olan ilişkileri genellikle ilkseldir. Cevherli zonlar bantlı, merceksi, nodüllü, benekli ve saçılmış karakterdedirler. Cevherli zonlar içerisinde genellikle yukarıda bahsedilen her tip cevherleşmenin bulunması ve yer yer bunlara dunit bant ve merceklerinde katılması cevherli zonların sistematik olarak tenörlerinin bulunmasını zorlaştırmaktadır. Bant ve merceklerde çökelme evresindeki 159

160 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ deformasyon sonucu oluşan kayma yapıları sık sık görülür. Masif içerisindeki krom yatakları çoğunlukla hem doğrultu atımlı, hem de eğim atımlı faylardan etkilenmişlerdir (Ortalan, Seçer ve Ozen; 1984). b) Proje Alanı Jeolojisi Çalışma sahasında litolojik birim olarak; tektonit kökenli harzburjit ve dunitlerle temsil edilen ultramafitler, dunitler içerisinde podiform kromit cevherleşmeleri ve bunları kesen dolerit daykları bulunmaktadır. Harzburjitler: Dunitlere oranla atmosferik aşınma koşullarına daha dayanıklı olduklarından arazide çıkıntılar halinde bulunurlar. Ruhsat sahasında; harzburjit katmanlanmaları dunit katmanlanmaları ile ardalanmalı olarak dikey geçişlidirler. Ayrıca birçok yerde yanal geçişte izlenebilmektedir. Bazı kesimlerde, dunitler içerisinde içyapıya uygun bantlar ve mercekler şeklinde de bulunabilmektedirler. Harzburjit katmanlanmalarının kalınlıkları birkaç cm ile birkaç yüz metre arasında değişmektedir. Saha yoğun bir örtü tabakası ile kaplı olduğundan, ayrıca harzburjit ve dunitlerin birbirleriyle grift olamları nedeniyle bazı kesimler, kayaç çeşidinin oransal fazlalığı göz önüne alınarak, "harzburjit (hrz) + dunit (du) veya dunit (du) + harzburjit (hrz)" olarak adlandırılmıştır. Dunitler: Dunitler atmosferik aşınma koşullarına daha az dayanıklı olduğundan, arazide harzburjitler gibi çıkıntılar halinden bulunmayıp düzlükler oluştururlar. Dunit katmanlarının kalınlıkları birkaç cm ile birkaç yüz metre arasında değişmektedir. Kırocak mostrası çevresinde dunit zonunun kalınlığı 250 m civarındadır. Bu dunit zonu çalışma alanında; Güneybatıdan Kuzeydoğuya doğrultu boyunca yaklaşık 800 m uzanmakta olup ekonomik cevher yataklarını bünyesinde barındırmaktadır. 160

161 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Dunit ve harzburjitlerde orta derecede serpantinleşme söz konusudur. Ayrıca mevcut fay zonları içerisinde milonitleşme ve damar şeklinde manyezit oluşumları gözlenmektedir. Dolerit Daykları: Doleritler, içerisinde bulundukları ultramafık kayaçlardan daha dayanıklı olduklarından, bulundukları yerlerde genellikle bir eşik oluştururlar. Çevre kayaçlara göre daha koyu görünüşleri ve sert oluşlarıyla belirgindirler. Doleritler, sahadaki tektonik hatlara az çok uygun olarak düzgün bir şekilde dizilmişlerdir. Thayer (1969)'e göre dolerit daykları mantonun daha alt kısmında oluşan bazik magmanın peridotit içindeki zayıf zonlara girmesiyle meydana gelmektedir. Çalışma alanında dolerit daykları birkaç metre ile 60 metre arasında uzunluk göstermekte olup, kalınlıkları birkaç 10 cm ile 13 metre arasında değişmektedir. Dolerit dayklarının doğrultu ve eğimleri sahadaki hakim tektonik ile uygunluk göstermektedir. En etkin dayk sisteminin KKB-GGD ve KB-GD doğrultulu olduğu görülmektedir. Ayrıca K-G ve KKD-GGB doğrultulu dolerit dayklarına da rastlanmaktadır. Tablo 60 Proje Alanının Ve Çevresinin Stratigrafi Kolon Kesiti QAL ALÜVYON: Çakıl, Kum gp Kk Kkv Kkm Kp Mzt GINIK PERİDOTİTİ: Harzburjit, Dünit, Yer yer podiform kromit yataklı KIRKKAVAK MELANJI: Bazik volkanik, Radyolarit, Çamurtaşı, Serpantin VOLKANİT: Masif yeşil renkli volkanit MERMER BLOKU: Masif şeker dokulu mermer PİRİBEYLER ŞİSTLERİ: Mavi şist, Meta çört, Kalkşist, Mikalı kuvarsit şist TEKERLER MERMERİ: Orta kalın tabakalanmalı mermer, kuvarsit, mikaşist ara tabakalı 161

162 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ c) Cevherleşme İnceleme alanında başlıca cevher minerali kromittir. Cevher zonları ise genellikle saçılmış, yer yer bantlı ve nodüllü türdedir. Cevher ile yankayaç dunit arasındaki dokanak ilişkileri ilksel olup peridotitin içyapı düzenine uygunluk göstermektedir. Çok sayıda alınan cevher-yankayaç ilksel sınır ölçülerine göre, cevherleşmeler genellikle KD-GB doğrultulu olup, sahanın doğu kesimlerinde ile GD ya, batı kesimlerinde ise ile KB ya eğimlidir. İnceleme alanında kaya türü olarak cevherleşmelerin içinde konumlandığı dunitler ile harzburjitlerin birbirine yakın alanlarda yüzeylendiği ve kırık hatları boyunca yer yer dolerit daykları tarafından kesildikleri gözlenmiştir. Dunit düzeyi içerisinde yataklanan cevherleşmeler, değişik kalınlıklarda bantlısaçılı ve yer yer masif türde kromitit zonları biçimindedir. Cevherleşme zonları içerisinde yüzeylenmiş kromitit katman ya da düzeylerinin kalınlıkları doğrultu ve derinlik devamı boyunca değişkenlik göstermekte, bazıları ise yer yer merceklenmektedir. Bu nedenle zonların sistematik olarak ortalama tenörlerinin ortaya çıkartılması güçleşmektedir. Sondajlar tarafından kesilen cevher düzeylerinden alınan numunelerin analiz sonuçları incelendiğinde, söz konusu cevher düzeylerinin tenörleri %2,25-37,50 Cr203 arasında değişmektedir. d) Depremsellik Bursa I. Derece deprem kuşağı içerisinde kalmaktadır. Türkiye nin belli başlı fay zonlarından biri olan sağ yönlü doğrultulu atımlı Kuzey Anadolu Fayı nın Batı Anadolu ya doğru uzandığı kollarından birisinin üzerindedir. Ayrıca bu bölge Batı Anadolu Genişleme Tektoniği olarak adlandırılan tektonik rejimin etkisiyle kuzey-güney yönlü açılma ve grabenleşme tektoniğinin de etkisindedir. Çalışma sahasında, tektonitler karakteristik içyapı elemanları bakımından çok fakirdir. İnce kesitlerde porfıroklastik dokunun izlenmesine karşın rekristalize olivinin (mozayik dokulu) pek fazla bulunmayışı dunit ve harzburjitlerle temsil edilen birimlerin, tektonitlerin kümülatlara yakın geçiş zonunda oluşabileceğini düşündürmektedir. Buna veri olabilecek özelliklerden birisi de, deformasyonun tektonitlerin alt kısımlarında görüldüğü 162

163 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ kadar belirgin olmayışıdır. Sahada yapraklanmayı (folyasyon) ve mineral çizgiselliğini (lineasyon) her yüzeylenmede saptayabilmek kolay değildir, hatta olanaksızdır. Dunit-harzburjit ile dunit-kromit sınır ilişkileri genellikle ilksel konumlu olup uzanımları KD-GB doğrultusundadır. Ruhsat sahası ve yakın civarı gerek Alp Orojenezi esnasındaki hareketler ve gerekse daha sonraki hareketlerle oldukça kırıklı bir yapı kazanmıştır. Genellikle her yönde olabilen bu kırık sistemi içyapı üzerinde etken olmuşlardır. Sahamızda cevher zonları çeşitli faylarla hem doğrultu, hem de eğim yönünde atımlara uğratılmıştır. Önemli hasar yapan Bursa depremi, bugünkü ölçülere göre 7,0 7,5 büyüklüğünde olup, çok sayıda ön ve artıcı sarsıntısı olmuştur. 16 Şubat 1855 deki deprem camiler, çarşılar, hanlar gibi çok sayıda binaların harap olmasına neden olmuştur. Yıkıntılardan çıkan yangınların, ahşap binaları ve 3000 kadar evi yaktığı, zarar ziyanın kese altın olduğu tahmin edilmektedir. Harabeler altında, 2000 den fazla insan hayatlarını kaybetmiştir. Bursa ve yöresinin depremleri kaydı yaklaşık 2500 yıl önceye kadar gitmektedir. Bizans döneminde 6 Kasım Mayıs 1327 tarihindeki depremler Bursa ve yöresinde önemli yıkımlara neden olmuştur. Osmanlı Döneminde yıllarında deprem olmuş ancak tüm kenti ve çevresini etkileyen boyutta olmamıştır. Ancak 1855 depremi Bursa ve yöresinde çok büyük yıkıma neden olmuştur yıllarında Bursa yı ve çevresini etkileyen şiddetli depremler olmuştur Marmara depreminde de İlimiz etkilenmiştir Yılında hasar bırakan bir deprem olmamıştır. (Kaynak: Bursa İl Çevre Durum raporu,2011) 163

164 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 61 Bursa İlinde Meydana Gelen Depremler Yer Yıl Ötü Yıkılan Konut Hasar Gören Konut Bursa Merkez Bursa Merkez Yenişehir Merkez M. Kemalpaşa Merkez M. Kemalpaşa Kavaklı M. Kemalpaşa Kayabaşı M. Kemalpaşa Güllüce M. Kemalpaşa Çöydük M. Kemalpaşa Kömürcükadı M. Kemalpaşa Sünlük M. Kemalpaşa Orhaniye M. Kemalpaşa Yalıntaş M. Kemalpaşa Yumucaklı M. Kemalpaşa Taşköprü M. Kemalpaşa Ocaklı M. Kemalpaşa Kosova M. Kemalpaşa Durumlay M. Kemalpaşa Koşuboğazı M. Kemalpaşa Derecik M. Kemalpaşa Boğazköy M. Kemalpaşa Adaköy M. Kemalpaşa Çeltikçi Karacabey Ulubat Karacabey Yolağzı Karacabey Cebnü Karacabey Karaağaç Karacabey Sarıbey Karacabey O. Sarıbey Karacabey E. Sarıbey Karacabey Sazlıca Karacabey Akhisar Karacabey İsmetpaşa Karacabey Hamidiye Karacabey Beylik Karacabey Ovaesemen Karacabey Dağkası Mudanya M. Oba (Kaynak: Bursa İl Çevre ve Durum Raporu 2011) 164

165 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ PROJE ALANI Harita 8 Proje Alanını Gösteren Diri Fay Hattı İl geneli 1. derece deprem bölgesinde yer almasına karşın, Bursa nn güneyi ve güney-doğusunda bulunan ilçeleri (Orhaneli, Büyükorhan, Keles, Harmancık ve İnegöl İlçesinin güneyi) 2. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Dolayısıyla faaliyet sahası, Bayındırlık bakanlığı ve Afet İşleri Genel Müdürlüğü nün tarih ve 96/8109 sayılı kararnamesi ile yürürlüğe giren Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 2. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Çalışma alanında kaya düşmesi, heyelan gibi doğal afet olayları gözlenmemiştir. Bunan yanı sıra zeminde akma, oturma, kabarma gibi deformasyonlarda yoktur. Projelendirmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik Hükümlerine uyulacaktır. Depremde Alınması Gereken Önlemler Deprem gibi doğal felaketin yaşanması riskine karşı çalışanlara depremin ne olduğu, deprem sırasında neler yapılacağı hususunda eğitim verilecek ve öncelikler belirlenecektir. Hazırlanmış olan Acil Durum planına uyulacaktır, 165

166 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Acil Durum için gerekli olan ilk yardım ekipmanları mutlaka kontrol edilecektir. İşletmede ve taşıma araçlarında çadır, yangın söndürücü, pilli radyo ve el feneri gibi aletler bulundurulacaktır. Depremin yaşanması durumunda toplanma bölgesi toplanılacaktır. Önemli evrak ve Belgelerin başka yerlerde kopyaları bulundurulacak ve emniyetli olup olmadıkları kontrol edilecektir. Telefonların çalışmadığı durumlar da göz önünde bulundurularak haberleşmeyi sağlamak için araçlar belirlenecektir. Tüm işletme elemanları deprem anında su, elektrik, gaz veya bunlarla çalışan alet, araç ve cihazları açıp kapama, kontrol altına alma konusunda mutlaka bilgilendirilecektir. İdari binada ve dier bölgelerde yer alan üst raflardaki ağır eşyaları alt raflara indirilecektir. Dosya dolapları ve rafları hem birbirine, hem de duvara emniyetli bir şekilde sabitlenecektir. İdari bina ve zenginleştirme tesisinde koridor duvarlarında asılı duran tablo ve benzeri eşyalar emniyetli ve düşmeyecek şekilde sabitlenecektir. Binaların etrafta ve binalarda odun, kömür, gaz, benzin, kağıt, kuru ot, eski eşya v.b. yanıcı maddeler varsa bunları binalardan uzaklaştırıp, yangın tehlikesi olmayacak emniyetli yerlerde muhafaza edilmesi sağlanacaktır. Yangın söndürme cihazlarının periyodik olarak kontrolleri yapılacaktır. Acil kaçış yollarına ve acil çıkış kapılarının bulunduğu yerlerin önlerine malzeme istifi yapılmayacaktır. Acil çıkış kapısı ve acil durum toplanma merkezlerine giden yollarda yönlendirme levhaları yerleştirilecektir. Kaçış yolları engelsiz tutulacaktır. 166

167 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yangın donanımları ve tüpler sürekli çalışır konumda olacaktır. Deprem sırasında enerjinin kesilmesi gereken makine ve ekipmanların listesi güncel tutulacaktır. Deprem sonrasında buluşma noktasında toplanılacaktır. İl, İlçe ve Kurtarma - Yardım Komitesi ile iletişim koparılmayacak, yeni bilgiler temin edilecektir. Proje alanında yer alan mevcut yapılar prefabriktir. Herhangi bir bina yapımı söz konusu olması durumunda Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik kapsamındaki şartlara uyulacaktır. Bölge'nin depremsellik Haritası Ek 20'de yer almaktadır. e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler İşletilmesi planlanan krom madeni sahalarında yapılan incelemelerde krom cevherinin ve kayaçların mostra verdiği, yüzeysel örtü toprağının olduğu gözlemlenmiştir. İşletme süresince üst örtü tabakasının olması nedeni ile arazi hazırlama çalışmaları yapılacaktır. Çalışacak personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla prefabrik konteyner kullanımı sözkonusu olacaktır. Faaliyet açık ve yeraltı işletme olarak sürdürülecek olup, açık işletme basamaklı yapı oluşturularak gerçekleştirilecektir. Yeraltı işletmede galeri ağzı açılıp düz olarak ilerleme yapılacaktır. Faaliyet alanında işletme süresince rehabilitasyon çalışmaları da yapılacak olup işletmenin sona ermesi ile rehabilitasyon da tamamlanmış olarak orman alanları Orman Bölge Müdürlüğü tarafından yapılacak ağaçlandırmaya uygun olarak terk edilecektir. Orman Genel Müdürlüğünün Maden Sahalarının Rehabilitasyonu konulu yazı ekindeki formata göre hazırlayıp, Orman Bölge Müdürlüğüne onaylattırılacaktır. Rehabilitasyon Projesi Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne sunulacak ve faaliyet sona erdikten sonra bu proje doğrultusunda Rehabilitasyon çalışması yürütülecektir. Yeraltı işletmenin yapıldığı alanda galeri ağzı ve havalandırma bacaları kapatılarak rehabilitasyonu sağlanacaktır. 167

168 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje Alanına ait hazırlanmış olan Rehabilitasyon Projesi Ek 19'da ve 1/ Ölçekli Jeoloji Haritası, Lejantı ve Kesitleri Ek 12'de yer almaktadır Hidrojeolojik Özellikleri a) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler Bölgeyi tamamen sınırlayan ofiyolit serisi geçirimsiz olup, bu kısımda yeraltından beslenme beklenmemektedir. Bu sebeple yağışların oluşturduğu sular yeraltına süzülemediğinden meteorik su oluşturmamaktadır. Sahada DSİ'nin hidrojeolojik çalışması yoktur. Bu çalışma sonucunda alüvyonlar hariç yeraltı suyuna rastlanılmamıştır. Termal su kaynaklarının oluşması için gereken volkanik tektonizma civarda bulunmamaktadır. Sahada yapılan gözlemlerde ruhsat alanı ve çevresinde çeşitli kaynaklara rastlanılmıştır. Ruhsat sahası için hazırlanan Hidrojeolojik Etüt Raporu Ek 21'de verilmektedir. b) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Proje sahası ve civarındaki ofiyolit serisi geçirimsiz bir yapıya sahiptir. Bu yapıdaki ofiyolitlerin su tutma, rezervuar oluşturma özellikleri yoktur. Bu nedenle, buradaki ofiyolitlerin akifer özelliği yoktur. Proje sahası 3 poligondan oluşmaktadır. 1 nolu poligonun; içinden Kabaklı Deresi, Sıçanyurd Deresi, Fırın, Dikyol ve yer yer isimsiz mevsimsel dereler geçmektedir. 2 nolu poligonun; içinden Baldıran Deresi, Şarlak Deresi, Kuzluk Deresi, Acısu Deresi ve hemen batısından Hüseyin Deresi mevsimsel olarak akış göstermektedir. 3 nolu poligonun; hemen batısından Deliömer Deresi (akar dere), 800 metre kuzeyinden Çanak Deresi mevsimsel olarak akış göstermektedir tarih ve sayılı Resmi Gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği" ve tarih ve sayılı R.G. yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği"ne uygun olarak çalışılacaktır. İşletme süresince proje alanı içerisinde akış gösteren derelerden ilgili mer-i mevzuatlar çerçevesinde numuneler alınarak akredite laboratuvarda analizleri yapılacaktır. 168

169 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ c) Yeraltı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Temel kaya olan serpantinlerin içerisinde bir yeraltı suyu olasılığı söz konusu değildir. Ancak vadi tabanında ve dere kenarlarında yer alan alüvyon, içinde yeraltı suyu taşımaktadır. Yeraltı suyu derinliği 2,5 4 m kadardır. Bölge formasyonları arasında bir yeraltı suyu dolaşımı söz konusu değildir ve faaliyet sahasında akifer oluşturacak bir ortam bulunmamaktadır. Dolayısıyla yeraltı suyu kullanılmamaktadır. Sahada DSİ'nin hidrojeolojik çalışması yoktur. Bu çalışma sonucunda alüvyonlar hariç yeraltı suyuna rastlanılmamıştır. Termal su kaynaklarının oluşması için gereken volkanik tektonizma civarda bulunmamaktadır. Proje kapsamında işletilmesi planlanan yeraltı maden işletmelerinde muhtemelen yeraltı suyu birikimi gözlenecektir. Ancak birikim miktarı, topografya ve zemin geçirimliliğine göre değişiklik arz edecektir. Çalışmalara başlanılmadan bu miktarın belirtilmesi muhtemel değildir. Ancak çalışmalar başlanılması ile bahse konu deşarj miktarları ile ilgili kayıtlar tutulacaktır. Günümüze kadar yapılan benzer çalışmalarda bir adet pompanın yeterli olduğu bilgisine ulaşılmıştır. d)proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler İşletilecek olan maden sahasında, ha'lık alan içerisinde belirlenen toplam 622 ha'lık bölgede Krom Madeni çıkarılması planlanmaktadır. Bahse konu çalışma alanında açık işletme ve yeraltı işletmeciliği şeklinde çalışılması düşünülmektedir. İşletme süresince üst örtü tabakasının olması nedeni ile arazi hazırlama çalışmaları yapılacaktır. Proje alanında yer alan dere yataklarının akışları korunacak olup, pasa malzemesi vs. dökülmeyecek ve akış yönleri değiştirilmeyecektir. İşletme süresince mevsimsel akışlı dere yataklarına 25 m sürekli akış gösteren dere yataklarına 50 m koruma bandı bırakılarak çalışmalar yürütülecektir. İşletme süresince söz konusu koruma bantları kesinlikle korunacaktır. 169

170 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Taşkın probleminin olmadığı gözlemlenmiştir. İşletme ve işletme sonrası sınırlar belirlenecek, çevre arazilerine zarar verilmeyecek ve can-mal kaybına sebep verilmeyecektir. Arazi etrafı ikinci şahısları etkileyecek bölgeler tel örgü ile çevrilecektir. Arazi incelemesinde işletme süresinde patlatmalar nedeniyle hidrojeolojik açıdan olumsuzluk arz edecek bir çalışma yapılmayacağı tespit edilmiştir. İşletme sonrası ise çalışmalar tamamen durdurulacağı ve rehabilitasyonun da tamamlanacağı göz önüne alınacak olursa süren bir çevresel etki olmayacaktır. Proje alanında yapılan sondaj çalışmaları neticesinde muhtemel maden sahaları belirlenmiş olup bu sahalar üzerinden imalat ve rehabilitasyon projeleri hazırlanmıştır. Belirlenen sahalar içerisinde ise açık işletme esnasında cevherin alınmasının ekonomik olarak alınamaması durumunda alternatif olarak yeraltı işletme yöntemine geçiş yapılarak çalışmalar yürütülecektir Hidrolojik Özellikleri a) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikleri (Eksik içerik) Bölge ofiyolit serisi genellikle geçirimsiz ve/veya az geçirimli birimlerden oluşmakta olup yağmur ve kar suları ile beslenmektedir. Birim geçirimsiz olduğu için bölgede birçok kuru dere yatakları yağmur ve kar sularını Emet Çayına taşımaktadır. Derelerin debileri mevsimsel olarak değişmekte olduğu için net veri elde edilememiştir. Derelerin çoğu kuzeyden güneye doğru, Emet Çayına doğru akmaktadır. Emet Çayı da İl topraklarından çıktıktan sonra Balıkesir Dursunbey ilçesinin kuzeybatısından akışını sürdürüp ve Kemalpaşa çayı ile birleşmektedir b) Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu Göller ve Göletler İnceleme alanının 8 km kuzeyinde Büyükorhan Barajı bulunmaktadır. Büyükorhan Barajı: Bursa'da, Cuma Deresi üzerinde, sulama amacıyla yılları arasında inşa edilmiş bir barajdır. Toprak gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi m 3. akarsu yatağından yüksekliği m normal su kotunda göl hacmi 4.80 hm

171 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ normal su kotunda göl alanı 0,70 km 2 'dir. Baraj 670 hektarlık bir alana sulama hizmeti vermektedir. Tablo 62 Proje Alanının Yakın Çevresinde Yer Alan Barajlar Büyükorhan Barajı Akarsu-Irmak-Çay Barajın Yeri Büyükorhan Akarsuyu Cumadere Amacı Sulama+ İçme Suyu İnşaatın(Başalama-Bitiş) Yılı Gövde Dolgu Tipi Zonlu Toprak Dolgu Gövde Hacmi 0,130 hm 3 Yükseklik (Talvegden) 32 m Normal Su Kotunda Göl Hgacmi 6,93 hm 3 Normal Su Kotunda Göl Alanı km 2 Sulama Alanı 707 ha Emet Çayı: Saruhanlar ve Aşıkpaşa köyleri yakınındaki kaynaklardan oluşup Kocadere adını alır. Doğanyakası Deresi ile Kayaköy altında birleşip Emet Çayı adını alır. Hisarcık, Emet ilçelerinden geçerek Uluçam Köyü yakınlarından il topraklarını terk eder. Uzunluğu 90 km ortalama debisi 130 m 3 /s dir. İl topraklarından çıktıktan sonra Balıkesir Dursunbey ilçesinin kuzeybatısından akışını sürdürüp ve Kemalpaşa çayı ile birleşmektedir. Göller ve Göletler Proje sahasında göl bulunmamaktadır. Ancak proje alanının 7,5 km kuzeyinden Kınık Göleti ve 10 km kuzeybatısında Yenice Göleti bulunmaktadır. Planlama aşamasında proje alanının 7 km güneydoğusunda Alutça Göleti ve 10 km kuzeydoğusunda Gedikler Göleti bulunmaktadır. Tablo 63 Proje Alanının Yakın Çevresinde Yer Alan Göletler Kınık Göleti Göletin Yeri Büyükorhan Akarsuyu Korudere Amacı Sulama İnşaatın(Başalama-Bitiş) Yılı Gövde Dolgu Tipi Zonlu Toprak Dolgu Depolama Hacmi 0,600 hm 3 Aktif Hacmi 0,570 hm 3 Ölü Hacmi 0,030 hm 3 Yükseklik (Talvegden) 16 m Yükseklik (Temelden) 17 m Sulama Alanı 189 ha Proje Rantabilitesi 4,8 171

172 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yenice Göleti Göletin Yeri Büyükorhan Akarsuyu Suçıktı Deresi Amacı Sulama İnşaatın(Başalama-Bitiş) Yılı Gövde Dolgu Tipi Toprak + Kaya Dolgu Depolama Hacmi 1,120 hm 3 Aktif Hacmi 1,080 hm 3 Ölü Hacmi 0,040 hm 3 Yükseklik (Talvegden) 32,5 m Yükseklik (Temelden) 36,5 m Sulama Alanı 257 ha Proje Rantabilitesi 3,3 c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan kullanımı Yüzeysel su kaynaklarının büyük çoğunluğu Emet Çayına akmakta olup oradan da Mustafakemalpaşa Çayı ile birleşmektedir. Saha içerisindeki derelerin çoğu yağışlarla akışa geçmekte olup kaynaklardan beslenmemektedir. İşletme süresince proje alanı içerisinde akış gösteren derelerden ilgili mer-i mevzuatlar çerçevesinde numuneler alınarak akredite laboratuarda analizleri yapılacaktır. d)proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler İşletme süresince faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yatakları faaliyet sırasında zarar görmeyecektir. Dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacaktır. Dere yatakları değiştirilmeyecektir. Oluşabilecek çevre kirliliği engellenecektir. Dere yataklarına kesinlikle müdahale edilmeyecektir. Dere yataklarının kesitleri daraltılmayacaktır. Akış engelleyici şekilde herhangi bir müdahalede bulunulmayacaktır. Kazı çalışmaları sonucunda çıkabilecek olan hafriyat malzemesi herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. Bu nedenle hidrolojik açıdan bir etki söz konusu olmayacaktır. Projenin başlangıç aşamasında inşaat çalışması kesinlikle olmayacaktır. Sadece çalışacak personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla prefabrik konteynır 172

173 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ kullanımı söz konusu olacaktır. Şantiye alanı ekteki haritalarda gösterilmiştir. Taşkın probleminin olmadığı gözlemlenmiştir. İşletme ve işletme sonrası sınırlar belirlenecek, çevre arazilerine zarar verilmeyecek ve can-mal kaybına sebep verilmeyecektir. Arazi incelemesinde işletme süresinde patlatmalar nedeniyle hidrolojik açıdan olumsuzluk arz edecek bir çalışma yapılmayacağı tespit edilmiştir. İşletme sonrası ise çalışmalar tamamen durdurulacağı ve rehabilitasyonun da tamamlanacağı göz önüne alınacak olursa süren bir çevresel etki olmayacaktır. Taşkın Riskinin Değerlendirmesi Proje alanının etrafında Emet Çayı ve 3. Poligonun yakınından Deliömer Deresi geçmektedir. Emet Çayı ve Deliömer Deresi kot olarak proje alanında aşağıda kalmakta taşkın riski sözkonusu değildir. Taşkın riski olması durumunda alınacak önlemler şu şekilde belirlenebilir. Faaliyet kapsamında yağış sularının üretim alanına gelmesini engellemek amacıyla üst kotlarda yaklaşık % 0,5 1,0 eğimli, çevirici-akıtıcı kanal yapılacaktır. Bu sayede çevirici kanaldan akacak olan yağış sularının topraktaki infiltrasyon süresi uzatılacağı gibi üretim nedeniyle açılan alandan malzemenin yağış etkisiyle sürüklenmesi önlenmeye çalışılacaktır. Ayrıca çevirici kanala girmesi engellenemeyen ve üretim alanına düşen yağış sularının erozyon etkisini azaltmak amacıyla basamaklar şevlere doğru % 0,5 1,0 eğimli olarak yapılacaktır. Böylece üst kotlardan alt kotlara doğru akışa geçecek olan yağış suları her basamaktaki içe doğru % 0,5 1,0 lik eğimin etkisiyle kendisine topografyaya paralel bir akış kanalı oluşturacaktır. Proje alanı içerisindeki dere yataklarının yönleri ve akış şekilleri değiştirilmeyecek, özellikle tesis etrafındaki dere yatağına set oluşturulacak ve dere yatağına taş, kaya malzemesinin dökülmesi engellendiği gibi olası bir taşkına karşı tesis alanları korunacaktır. Dere yataklarından kesinlikle malzeme alımı yapılmayacaktır. Faaliyet alanında üretim çalışmalarının sürdüğü kış ve bahar aylarında, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü nün belirttiği yağış verileri takip edilecek olup, yağışın yoğun olduğu günlerde faaliyet alanında çalışma durdurulacaktır. 173

174 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet alanı içerisinde çalışma yapılacak alanlarda ve tesis, idari bina gibi alanlar etrafından drenaj kanalları oluşturulacaktır. Drenaj kanalları ile yağmur sularının çalışma alanlarına girişi engellenecektir. Drenaj kanallarında toplanan yağmur suları Emet Çayı'na verilecektir Meteorolojik ve İklimsel Özellikleri a) Bölge ve Proje Alanı Meteorolojik ve İklimsel Özellikler Bursa İlinde iklim, içinde bulunduğu Marmara Bölgesi gibi, Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş iklimi tipine sahiptir. Bölge iklimine Akdeniz özelliği kazandıran kışların ılık ve yağışlı geçmesidir. Körfez kıyıları arasında sıcaklık bakımından belirli farklar olmayıp, kuzey ve güney kıyıları hemen hemen aynı derecede sıcaklık alırlar. Meteorolojik veriler Ek 22 de verilmiştir. Proje alanına en yakın Meteoroloji istasyonu Dursunbey olup Dursunbey Meteoroloji İstasyonu yılı arası uzun yıllar meteorolojik kayıtları incelenmiş ve proje alanının bulunduğu bölgenin genel iklim durumu ortaya çıkarılmıştır. Proje alanı Bursa İl, Büyükorhan İlçesi sınırlarında kalmakta olup ilçe deniz seviyesinden 830 m yükseklikte olan Büyükorhan İlçesi serindağ iklimi karakteri göstermektedir. Genel olarak Marmara Bölgesinin etkisi altında olduğu üç iklimin geçiş özelliğini yaşaması ile birlikte yüksekliğin etkisi açıkça görülmektedir. Bursa merkez sıcaklık değerleri ele alındığında Bursa'nın ortalama sıcaklığı 14,4 o C iken, ilçe sıcaklığı 10,3 o C olmaktadır. İlçenin maksimum sıcaklık ortalama değeri 24,6 o C dir. En sıcak ay 34,3 o C ortalama ile Ağustos ayıdır. Minimum sıcaklık ortalaması -1 o C ve en düşük sıcaklığa sahip ay ise Şubattır. Ekim ayı ile kırağılar başlar ve nisan sonuna kadar devam eder. Yıl içerisinde Ortalama Kırağılı gün sayısı gündür. Nisan ayı ile yaz başı arasında Konvektif karakterli oraj yağışlar görülür. Bu yağışlar zaman zaman doluya dönüşmektedir. 174

175 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Aylara göre yağış grafiğine bakıldığında iki yağış maksimumu tespit edilir. Nisan ve Kasım ayları en çok yağış alan aylardır. İlçe Kış ve bahar aylarında ülkemiz genelinde görülen cephesel yağışlardan nasibini almaktadır. Bursa ili Yağış düzeni izlendiğinde Akdeniz ve Karadeniz yağış rejimi karakteri gözlenirken ilçe yağış miktarına bakıldığında mm olduğu izlenir. Bu özellik ilçe ikliminin Karasal İklime geçiş özelliğinde bulunduğunu gösterir. SICAKLIK DAĞILIMI: Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama sıcaklık 12,2 C dir. Maksimum sıcaklık 40,3 C olarak ölçülmüştür. Minimum sıcaklık ise -16,0 C olarak ölçülmüştür. Sıcaklık dağılımı Tablo 64 te, aylık sıcaklık dağılımı grafiği Grafik 7 de verilmiştir. Aylar Tablo 64 Sıcaklık Dağılımı Ortalama Sıcaklık ( o C) Maksimum Sıcaklıkların Ortalaması ( o C) Minimum Sıcaklıkların Ortalaması ( o C) Maksimum Sıcaklıkların ( o C) Maksimum Sıcaklıkların ( o C) Ocak 2,7 7,0-0,8 19,7-15,0 Şubat 3,5 8,5-0,4 22,6-16 Mart 6,2 12,0 1,7 28,3-10,5 Nisan 10,9 17 5,8 32-7,1 Mayıs 15,6 22,2 9,7 34,5-0,5 Haziran 19,7 26,6 13,1 37,8 3 Temmuz 22,0 29,4 15,2 40,3 7,2 Ağustos 21,6 29, ,4 7,4 Eylül 18,0 25,9 12,0 38,2 2,5 Ekim 13,3 20,1 8, Kasım 8,4 14,0 4,2 30,4-9,6 Aralık 4,6 8,7 1,2 23,7-15,4 Yıllık 12,2 18,4 7,1 40,3-16,0 175

176 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 7 Aylık Sıcaklık Dağılımı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ortalama Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Minimum Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) YAĞIŞ DAĞILIMI Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum yağışın görüldüğü Ay 99,9 mm ile Nisan ayı olup Günlük maksimum yağış miktarı 3,33mm, yıllık ortalama toplam yağış miktarı 552,7 mm dir. Yağış dağılımı Tablo 65 de, aylara göre ortalama toplam yağış miktarı Grafik 8 de verilmiştir, Tablo 65 Yağış Dağılımı (Aylık) Aylar Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) Ocak 72,2 60 Şubat 62,2 47,8 Mart 56,5 45,4 Nisan 58,5 99,9 Mayıs 42,9 47,1 Haziran 28,1 53,5 Temmuz 9,7 28,3 Ağustos 11 28,9 Eylül 20,5 43,5 Ekim 44,4 66,9 Kasım 63,3 50,7 Aralık 83,4 86,4 Yıllık 552,7 99,9 176

177 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) Grafik 8 Aylara Göre Ortalama Toplam Yağış Miktarı (mm) Tablo 66 Yağış Dağılımı Dakikalık Dakika Y-ORT Y-EB Std, S Car, K 5 5,9 11,2 2,23 0, ,6 17,4 3,23 0, ,5 20,7 3,97 0, ,4 30,1 6,08 0, Dakikalık Yağış Dağılımı Y-ORT Y-EB Std. S Car. K Grafik 9 Dakikalık Yağış Dağılımı 177

178 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 67 Saatlik Yağış Miktarı Saat Y-ORT Y-EB Std. S Car. K ,9 6,66 0, ,8 53,2 8,40 2, ,2 53,2 9,21 2, ,9 64,8 10,34 2, ,9 70,1 10,94 2, ,6 72,3 11,14 2, ,2 74,1 11,26 2, ,1 75,3 12,17 1, ,6 75,8 13,39 1, ,5 75,9 13,67 0, ,2 86,4 14,61 0, Saatlik Yağış Dağılımı Yağış Miktarı Y-ORT Y-EB Std. S Car. K Saat Grafik 10 Saatlik Yağış Dağılımı NEM DAĞILIMI: Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, aylık ortalama nispi nem Temmuz ayında % 57,80 değer ile en düşük, Aralık ayında %75,7 değer ile en yüksek değerde olup, yıllık ortalama nispi nem ise % 66,31 dir. Ortalama nispi nem dağılımı Tablo 68 de, aylara göre ortalama nispi nem grafiği Grafik 11'da verilmiştir. 178

179 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 68 Ortalama Nispi Nem Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık En Yüksek En Düşük Ortalama Nem (%) 74,7 71,5 68, ,3 58,7 57,8 59,3 61,4 67,9 71,7 75,7 66,31 75,7 57, Ortalama Nem (%) Ortalama Nem (%) Grafik 11 Aylık Ortalama Nispi Nem SAYILI GÜNLER Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama sisli gün sayısı 32,5 yıllık ortalama kar yağışlı gün sayısı 22,2 yıllık ortalama dolulu gün sayısı 1,6 yıllık ortalama kırağılı gün sayısı 44,6 yıllık ortalama orajlı gün sayısı ise 22,7 maksimum kar kalınlığı ise 47 olarak gerçekleşmiştir. Aylara göre sisli gün, kar yağışlı gün, dolulu gün, kırağılı gün ve orajlı gün dağılımı sırasıyla Grafik 12 de, Grafik 13 de, Grafik 14 de, Grafik 15 te, Grafik 16 da, Grafik 17'de ve Grafik 18'de sayılı günler dağılımı Tablo 69 de verilmiştir, 179

180 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 69 Sayılı Günler Dağılımı Aylar Sisli Günler Sayısı Ortalaması Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalama Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalama Maksimum Kar Kalınlığı Ocak 4,5 6,5 5,3 0,1 9,9 0,4 47 Şubat 3,1 5,8 4,6 0,2 8,1 0,7 35 Mart 3,3 4 1,8 0,1 7, Nisan 2,1 0,6 0,2 0,3 2,1 2,4 17 Mayıs 1,8 0-0,3 0,1 4,8 - Haziran 0, ,3-3,8 - Temmuz 0, ,1-2,2 - Ağustos 0, ,1-2 - Eylül 1, ,9 - Ekim 4,7 0, ,7 1,5 2 Kasım 4,7 1,5 0,7 0 6,5 1,1 10 Aralık 5,3 3,7 3,1 0,1 8,6 0,9 32 Yıllık 32,5 22,2 15,7 1,6 44,6 22, Sisli Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Sisli Günler Sayısı Ortalaması 10.0 Grafik 12 Sisli Günler Sayısı Ortalaması Kar Yağışlı Günler Sayısı 0.0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Grafik 13 Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Yağışlı Günler Sayısı 180

181 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 0.4 Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Grafik 14 Dolulu Günler Sayısı Ortalaması 15.0 Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 15 Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması 6.0 Kar Örtülü Günler Sayısı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Kar Örtülü Günler Sayısı Grafik 16 Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması 181

182 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 60.0 Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Grafik 17 Maksimum Kar Kalınlığı 6.0 Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Grafik 18 Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması RÜZGAR REJİMİ Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Esme sayılarına göre yıllık rüzgar diyagramı Grafik 19'de, yönlere göre rüzgarın esme sayıları Tablo 70 de esme sayılarına göre mevsimlik rüzgar diyagramı Grafik 20'de ve Grafik 21 de, esme sayılarına göre aylık rüzgar diyagramları ise Grafik 22'de verilmiştir. 182

183 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 70 Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Yönler Aylar Mevsimler Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Yıllık N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Yıllık NW NNW N NNE NE WNW ENE W 0 E WSW ESE SW SE SSW S SSE Grafik 19Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı 183

184 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Sonbahar Kış WNW W NW NNW N NNE NE ENE E NNW15000 NW WNW 5000 W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE İlkbahar Yaz WNW W NW NNW N NNE NE ENE E NNW20000 NW WNW 5000 W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SSW S SSE SE SW SSW S SSE SE Grafik 20 Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramları 184

185 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Ocak Şubat NNW5000 NW WNW W 0 N NNE NE ENE E NNW5000 NW WNW W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Mart Nisan NNW5000 NW WNW W 0 N NNE NE ENE E NNW4000 NW WNW 1000 W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Grafik 20 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları 185

186 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Mayıs Haziran NNW4000 NW WNW 1000 W 0 N NNE NE ENE E NNW5000 NW WNW W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Temmuz Ağustos NNW8000 NW 6000 N NNE NE NNW8000 NW 6000 N NNE NE WNW ENE WNW ENE W 0 E W 0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Grafik 20 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları 186

187 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Eylül Ekim NNW5000 NW WNW W 0 N NNE NE ENE E NNW5000 NW WNW W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Kasım Aralık NNW4000 NW 3000 N NNE NE NNW4000 NW 3000 N NNE NE WNW ENE WNW ENE W 0 E W 0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Grafik 21 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yönlere göre rüzgarın ortalama hızı aylık, mevsimlik ve yıllık olarak Tablo 71 de ortalama rüzgar hızına göre yıllık rüzgar diyagramı Grafik 22 ve Grafik 23 de, mevsimsel rüzgar diyagramları verilmiştir. 187

188 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 71 Yönlere Göre Rüzgarın Ortalama Hızı Aylar Mevsimler Yönler Yıllık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık İlkbahar Yaz Sonbahar Kış N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

189 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yıllık NW NNW N NNE NE WNW 1.0 ENE 0.5 W 0.0 E WSW ESE SW SE SSW S SSE Grafik 22 Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Sonbahar Kış NNW 2.5 N NNE NNW 2.5 N NNE NW NE NW NE WNW 1.0 ENE WNW 1.0 ENE W 0.0 E W 0.0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE İlkbahar Yaz NW NNW N NNE NE NW NNW N NNE NE WNW ENE WNW ENE W 0.0 E W 0.0 E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Grafik 23 Ortalama Rüzgar Hızına Göre Mevsimlik Rüzgar Diyagramlar 189

190 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama rüzgar hızı 1,45m/s dir. Ortalama rüzgar hızı dağılımı Tablo 72 de, aylık ortalama rüzgar hızı dağılımı Grafik 24 te verilmiştir. Tablo 72 Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı Aylar Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Ocak 1,3 Şubat 1,5 Mart 1,6 Nisan 1,8 Mayıs 1,5 Haziran 1,5 Temmuz 1,6 Ağustos 1,5 Eylül 1,3 Ekim 1,2 Kasım 1,3 Aralık 1,3 Yıllık 1, Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Grafik 24 Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı DURSUNBEY Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, maksimum rüzgarın yönü kuzey (N) ve hızı ise 34,3m/s dir. Yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı gün sayısı 3,58 dir (Tablo 73). 190

191 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 73 Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Aylar Maksimum Rüzgar Hızı (m_sec) Maksimum Rüzgar Yönü Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Ocak 22,2 SW 0,2 1,7 Şubat 22,5 SSW 0,3 2, Mart 23,1 SW 0,3 2,5 Nisan 28,5 S 0,3 2,8 Mayıs 23,9 WSW 0,2 1,8 Haziran 20,3 SW 0,1 1,4 Temmuz 19,1 W 0 1,5 Ağustos 15,4 N - 1,6 Eylül 17,7 SW 0 1,4 Ekim 22,4 WSW 0,1 1 Kasım 34,3 N 0,3 1,8 Aralık 21,3 SW 0,3 1,6 Yıllık 34,3 N 0, , Dursunbey Meteoroloji İstasyonunda Uzun Yıllar FEVK (Olağanüstü Olaylar) hadiselerine bakıldığında; Tablo 74 Dursunbey Meteoroloji İstasyonunda Uzun Yıllar FEVK (Olağanüstü Olaylar) Hadiseleri Tarih Tarih İstasyon Olay Zarar Dursunbey Yangın Orman Yangını Çıkmış Dursunbey Kar Kardan dolayı karayolu trafiğinde aksamalar olmuş Dursunbey Dolu Dolu zirai ürünlere zarar vermiş Dursunbey Fırtına Yerleşim yerleri zarar gördü Dursunbey Dolu İnsan hayvan ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Dolu Ağaçlarda çiçekler döküldü Dursunbey Kuraklık Akarsu su seviyesi azaldı ve kurudu Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Kar Karayolu ulaşıma kapandı Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Kar Karayolu ulaşımı aksadı Dursunbey Dolu Ağaçlarda meyveler döküldü Dursunbey Fırtına Yerleşim yerleri zarar gördü Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Fırtına Ağaçlarda çiçekler döküldü Dursunbey Dolu Ağaçlarda çiçekler döküldü 191

192 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı Dursunbey Kırağı Ağaçlarda çiçekler yandı Dursunbey Dolu Ağaçlarda meyveler döküldü Dursunbey Yağış ve Sel Yerleşim Yerleri zarar gördü Dursunbey Yağış ve Sel Yerleşim yerleri zarar gördü Dursunbey Dolu Ağaçlarda meyveler döküldü Dursunbey Orkan İnsan hayvan ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler ve Alınacak Önlemler Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler sırasında ve sonrasında yerel ve bölgesel iklimde bir etki meydana getirmesi beklenmemektedir Flora-Fauna a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna FLORA Faaliyet alanları Bursa İli'ne bağlı Büyükorhan İlçesinin Akçasaz mevkiinde 1756,08 hektarlık no'lu IV. Grup İşletme Ruhsatlı sahanın 622 ha'lık kısmında yapılması planlanmaktadır. Kapasite artışı ve Alan Genişletilmesi planlanan Zenginleştirme Tesisi ve IV. Grup Krom Ocağının işletileceği bölgede bitki örtüsü serindağ iklimi karakteri görülmektedir. Genel olarak Marmara Bölgesinin etkisi altında olduğu üç iklimin geçiş özelliğini yaşaması ile birlikte yüksekliğin etkisi açıkça görülmektedir. Faaliyet alanının büyük bir çoğunluğu ormanlık alan olduğundan mevsimsel bitki türlerinin yanında; 1: Orman 2: Maki, 3: Frigana (Çoğu dikenli, alçak boylu ve yastık oluşturan bitkiler) 4: Kültür alanları 192

193 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ gibi flora topluluklarına rastlanılmaktadır. Çalışma alanı dahilindeki bitki türlerinin belirlenmesi amacı ile literatür çalışması yapılmıştır. Flora bitki türlerinin değerlendirilmesi, tespiti ve verilen bilgiler TUBİTAK ın Türkiye Bitkileri Veri Servisi(TUBİVES), Prof. Dr. Tuna EKİM in Türkiye nin Nadir Endemikleri(2009) ve Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı,2000(Red Data Book of Turkish Plants) kitapları, Davis in The Flora of Turkey, ve IUCN Red Data Book (Kırmızı liste), Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) fitocoğrafik bölge (element) ye göre yapılan gözlemler ve çalışmalar sonucu hazırlanan flora listesi alfabetik olarak düzenlenmiş olup, formata uygun olarak her türün karşısına Türkçe adı habitatı, endemikliği, göre belirtilmiştir. Ülkemiz topografik yapı ve iklim özelliklerinin farklılığından dolayı 3 floristik bölgenin etkisi altındadır. Bunlar; Akdeniz, İran-Turan ve Avrupa Sibirya bölgeleridir. Bursa İli, Büyükorhan İlçesi sınırları içinde yer alan proje alanı Akdeniz Fitocografik Bölgesi sınırları ve Davis tarafından tanımlanan ve Türkiye florasında kullanılan Grid kareleme sistemine göre de B 2 karesi içerisinde yer almaktadır. Proje Alanı Harita 9 Grid Kareleme Sistemine Göre Faaliyet Alanının Durumu 193

194 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje Alanı Harita 10 Faaliyet Alanının Türkiye nin Fitocoğrafik Bölgeleri içerisindeki yeri Güney Marmara Bölgesinde yer alan araştırma bölgesi fitocoğrafik açıdan geniş anlamda Avrupa Sibirya floristik bölgesi içinde yer almaktadır. Buna göre çalışma alanı, bitki coğrafyası açısından Holarktik alemde, Avrupa Sibirya bölgesine bağlanmaktadır. Fitocografik Özellikleri: Güney Marmara Bölgesinde yer alan araştırma bölgesi fitocoğrafik açıdan geniş anlamda Avrupa Sibirya floristik bölgesi içinde yer almaktadır. Çalışma alanı, bitki coğrafyası açısından Holarktik alemde, Avrupa Sibirya bölgesine bağlanmaktadır. Proje Alanı ve Çevresinin Vejetasyon Tipleri Pseudomaki Vejetasyonu Maki, sıcak ve asıl Akdeniz katında primer olan ormanların tahribi sonucu sekonder olarak gelişen, sklerofil ve kserofil çalı formasyonudur. Bununla birlikte maki formasyonu, Avrupa-Sibirya bitki coğrafyası içinde de türleri farklı olmakla birlikte fizyonomik olarak maki karakterli olduğu için bu tip makiye pseudomaki (yalancı maki) adı verilir. Nemli oseyanik iklimin etkisiyle türler Akdeniz makisinden farklıdır. 194

195 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Domnant ve yaygın türler Arbutus unedo, Phillyrea latifolia, Cistus salviifolius, Spartium junceum ve Myrtus communis, Cistus creticus L., Erica arborea L.,Genista sessilifolia., Lavandula stoechas L., Laurus nobilis L., Phlomis russeliana (Sims) Bentham. Origanum vulgare L. subsp, hirtum (Link) Iestwaart yaygın ve dominanttır. Alanda alçak seviyelerde yaygın ve dominanttır. Resim 13 Pseudomaki Orman Vejetasyonu Pseudomaki vejetasyonuna göre rakımsal olarak kısmen üst seviyelerde orman vejetasyonu hakimdir. Bu zonda dominant ve yaygın olan ağaç ve çalı türleri; Daha çok Pinus brutia (Kızılçam) yaygın ve dominant olup yer yer Fagus orientalis (Doğu Kayını), Alnus glutinosa subsp, barbata (Kızılağaç), Acer spp, (Akçaağac), Quercus frainetto (Macar Meşe), Querqus infectoria (Mazı meşesi), Castanea sativa (Kestane) Carpinus betulus (Gürgen), iştirak etmektedir. Kapalılık durumuna göre çalı ve ot katındaki tür kompozisyonu değişmekle birlikte toprak organik madde bakımından oldukça zengindir. Çalı katında; Juniperus oxycedrus. Taxus baccata L., Cotoneaster nummularia Fisch. et Mey. Crataegus monogyna Jacq., Hedera helix L., Humulus lupulus L., Lonicera etrusca Santi var, Etrusca, Sambucus nigra L,. Viburnum tinus L. Corylus avellana (Fındık), Cornus mas (Kızılcık) Ostrya carpinifolia (Kayacık), Ulmus glabra (Karaağaç) Sorbus torminalis ( Üvez), Ligustrum vulgare L., Styrax officinalis L., Ilex aquifolium L,yaygın ve dominanttır. 195

196 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Ot katında; Pteridium aquilinum (L.) Kuhn., Asplenium adianthum-nigruml., Isoetes histrix Bory., Salvinia natans L. Lathyrus palustris L., Lathyrus laxiflorus (Desf.) O.Kuntze, Lathyrus nissolia L., Lotus suaveolens Pers., Trifolium afine C.Presl., Vicia cracca L., subsp, Stenophylla, Geranium dissectum L., Hypericum calycinum L., Hypericum perforatum L.,Trifolium pannonicum subsp, Elongatum, Trifolium repens L, var, Repens, Trifolium pratense L, var, Pratense, Melilotus officinalis (L.) Desr., Medicago orbicularis (L.) Bart., Lotuscorniculatus L. var. Corniculatus, Agrostis stolonifera L., Avena barbata Pott ex Link.. Briza maxima L., Brachypodium sylvaticum (Hudson) P.Beauv, Bromus scoparius L., Cynodon dactylon (L.) Pers, Cynosurus echinatus L., Dactylis glomerata L. subsp, Glomerata, Phleum exaratum Hochst, Ex Griseb., Onobrychis caput-galli (L.) Lam, yaygın ve dominanttır. Floristik Bulgular: Türler, endemik, nadir ve nesli tehdit altında olan bitki türleri; Proje alanı Güney Marmara'da Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Mevkiinde kalmaktadır. Alan Avrupa-Sibirya bitki coğrafyası bölgesine dahil edilen bu alanlarda floristik çalışmalar geçmişte olduğu gibi bugünde yerli ve yabancı birçok araştırıcı tarafından sürdürülmektedir. Özellikle Kuzey Anadolu da çalışan yabancı araştırıcılardan Tchihatcheff, Sintenis, Czeczott, Zohary, Davis ve Quézel i sayabiliriz. Ayrıca Akman, Y., Yurdakulol, E., and Demirörs, M., 1983, "The vegetation of the Ilgaz mountains", Akman, Y., Yurdakulol, E., Demirörs, M., 1983: The vegetation of the Ilgaz Mountains, Anşin R 1983, Türkiye'nin Flora Bölgeleri ve Bu Bölgelerde Yayılan Asal Vejetasyon Tipleri (The Floristic Regions and the Major Vegetation Types of Turkey), Anşin R. 1979, Ketenoğlu, O., 1982, Kastamonu-Inebolu- Cide arsında kalan Batı Küre Dağlarının vejetasyoonunun Bitki Ekolojisi ve Bitki Sosyolojisi Yönünden araştırılması, Ketenoğlu, O., Akman, Y., and Aydoğdu, M., 1983, "A Phytosociological research on the maquis formation in the West Black Sea region ", Kutbay, H. G., Kılınç, M., Karaer, F. 1995, Nebyan Dağı (Samsun-Bafra) Florası. Quézel, P., Barbéro, M., Akman, Y., 1980, Contribution a'l'etude de la vegetation forestere d'anatolie septentrionale. Terzioğlu, S., 1994,vurdu. H., Güney. K., Sıvacıoğlu, A., Ayan, S., Ünal. S., Küre Dağı Milli Parkı nın Floristik Zenginliği ve Yaban Hayatını Belirlemesi Projesi Sonuç Raporu. Yurdakulol, E., Demirörs, M., Yıldız, A., 1998, Devrekani-İnebolu-Abana Çevresi Orman Vejetasyonunun Bitki Sosyolojisi Yönünden Araştırılması. Korkmaz, H., Yalcin, E., Berk, E., 2008 An investigation 196

197 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ on the floristic characteristics of the Boztepe Protected Forest Area (Unye-Ordu). (Çırpıcı 1986, Özhatay ve Çırpıcı 1987) ile Uludağ Üniversitesi kampus alanı florasını içeren (Tarımcılar ve Kaynak 1994,1995). Bursa ve çevresi eğreltileri (Kaynak ve Tuyji 1991) ve Uludağ' da yayılışı olan Thymus L. türleri ile ilgili (Tavukçuoğlu ve Ark. 1996). Uludağ endemik türlerini tanıtıcı ( Güleryüz ve Arslan 1998, Güleryüz ve Malyer 1998). Armutlu Yarıadası Florası I,II ve III,( Kaynak, G a,) vb. araştırmışlardır. Yurdumuzun bugünkü durumu Davis ve Hedge (1974) tarafından yayınlanan makalede floristik açıdan üç grup altında (az bilinen, orta seviyede bilinen ve iyi bilinen alanlar olarak) ele alınmış ve Türkiye de çok iyi bilinen alanların daha ayrıntılı bir şekilde araştırılması gereği vurgulanmıştır. Türkiye ihtiva ettiği e yakın çiçekli bitki taksonu ile (tür altı taksonlar dahil), floristik çeşitlilik bakımından ılıman kuşağın en zengin ülkelerinden birisidir. Bu çeşitlilik başta ekosistem çeşitliliği olmak üzere iklimsel, edafik, topoğrafik vb. çeşitliliklerin bir yansımasıdır. Türkiye florası bir taraftan Orta Avrupa, diğer taraftan Asya ile ilişkilidir. Uralların batısından itibaren tüm kıta Avrupa sında civarında tür olduğu düşünülürse, Türkiye nin floristik çeşitlilik bakımından bir kıta özelliği gösterdiği söylenebilir. Türkiye florası ihtiva ettiği 3000 in üzerinde endemik tür ile de diğer ülkeler arasında önemli bir yere sahiptir. 197

198 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 25 Bitki tür sayıları açısından Türkiye ve bazı Avrupa ülkelerinin karşılaştırılması Davis tarafından Türkiye florasında kullanılan kareleme sistemine göre araştırma alanı B 2 karesi içinde yer almaktadır. Literatür taraması ve araştırması sonucu 70 familyaya ait 169 cins, 186 tür ve tür altı takson tespit edilmiştir. Tablo 75 de Familya Adı, Tür Adı, Türkçe Adı, Lokalite, Fitocoğrafik Bölge ve Endemizm ile IUCN Tehlike Kategorisi sırası takip edilmiştir 198

199 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 75 Endemik, Nadir ve Nesli Tehdit Altında Olan Bitki Türleri ve IUCN Tehlike Kategorileri Divisio/ Familya Tür Türkçe Adı Fitocoğrafik Bölge Endemizm IUCN ve BERN PTERIDOPHYTA ASPIDIACEAE Pteridium aquilinum (L.) Kuhn. - - ASPLENIACEAE Asplenium adianthum-nigruml. Baldırı kara - ISOETACEAE Isoetes histrix Bory. İnce yapraklı eğrelti - SALVINIACEAE Salvinia natans L. Yüzen eğrelti otu - SPERMATOPHYTA GYMNOSPERMAE CUPRESSACEAE Juniperus oxycedrus Ardıç - PINACEAE Pinus brutia Ten. Kızılçam - TAXACEAE Taxus baccata L. Porsuk - ANGIOSPERMAE MAGNOLIOPSIDA ACERACEAE Acer trautvetteri Medw. Akçaağaç Öksin ACERACEAE Acer campestre L. var. campestre Akçaağaç Avrupa-Sib. ANACARDIACEAE Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina Menengiç Akdeniz (Boiss.) Engl. APIACEAE Eryngium campestre L. Boğa dikeni - APIACEAE Heracleum platytaenium - - Endemik LR (LC) APIACEAE Pseudorlaya pumila (L.) Grande - - APIACEAE Torilis arvensis (Huds.) Link. APIACEAE Oenanthe pimpinelloides L. APIACEAE Torilis nodosa (L.) Gaertner AQUIFOLIACEAE Ilex aquifolium L. Çoban püskülü - ARALIACEAE Hedera helix L. Duvar sarmaşığı 199

200 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya Tür Türkçe Adı Fitocoğrafik Bölge Endemizm IUCN ve BERN ARISTOLOCHIACEAE Aristolochia pallida Willd. ASTERACEAE Achillea grandiflora Bieb. Civan perçemi İran-Turan ASTERACEAE Anthemis cotula L. Papatya İran-Turan ASTERACEAE Conyza canadensis (L.) Cronquist ASTERACEAE Senecio vulgaris L. ASTERACEAE Petasites hybridus (L.) Gaertner. Mey. ASTERACEAE Anthemis & Scherb. tomentosa L. Papatya - ASTERACEAE Carlina corymbosa L. - - ASTERACEAE Centaurea spinosa L. Peygamber çiçeği - ASTERACEAE Chondrilia juncea L. var. juncea Çengel sakızı - ASTERACEAE Crepis foetida L. Tüylü kanak ASTERACEAE Filago eriocephala Guss. - - ASTERACEAE Xanthium strumarium L. - - ASTERACEAE Xanthium spinosum L. - - BERBERIDACEAE Berberis vulgaris L. Kadın tuzluğu - BETULACEAE Alnus glutinosa (L.) Gaertn. Kızıl ağaç Öksin BETULACEAE Carpinus betulus L. Huş Öksin BORAGIANCEAE Heliotropium dolosum L. Akrep otu - BORAGIANCEAE Heliotropium europaeum L. Akrep otu - BORAGINACEAE Myosotis lithospermifolia (Wild.) Hornem. CAMPANULACEAE Campanula lyratas ubsp. lyrata Çan çiçeği - Endemik LR (LC) CANNABACEAE Humulus lupulus L. CAPRIFOLIACEAE Lonicera etrusca Santi var. etrusca Hanımeli Akdeniz CAPRIFOLIACEAE Sambucus nigra L. Mürver Avrupa- 200

201 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya Tür Türkçe Adı Fitocoğrafik Endemizm IUCN ve CAPRIFOLIACEAE Sambucus ebulus L. Mürver Avrupa- Bölge BERN CAPRIFOLIACEAE Viburnum tinus L. Kartopu Avrupa- CARYOPHYLLACEAE Moenchia mantica - Sibirya - CARYOPHYLLACEAE Silene dichotoma Sibt. Uyuz otu - CARYOPHYLLACEAE Velezia hispida Boiss. - - CHENOPODIACEAE Atriplex hastata L. - - CISTACEAE Cistus salviifolius L. Laden Akdeniz CISTACEAE Cistus creticus L. Laden Akdeniz CONVOLVULACEAE Calystegia soldanella (L.) R.Br. Çit sarmaşığı - CORNACEAE Cornus mas L. Kızılcık Avrupa-Sib. CORYLACEAE Corylus avellana L. var. avellana Fındık Avrupa-Sib. CUCURBITACEAE Ecballium elaterium (L.) A.Rich CUSCUTACEAE Cuscuta campestris Yuncker Bostanbozan - ERICACEAE Arbutus unedo L. Ayı üzümü Akdeniz ERICACEAE Erica arborea L. Süpürge çalısı Akdeniz FABACEAE Dorycnium pentaphyllum Scop. - - FABACEAE Dorycnium graecum (L.) Ser. Öksin FABACEAE Genista sessilifolia - Akdeniz FABACEAE Lathyrus palustris L. Burçak İran-Turan FABACEAE Lathyrus laxiflorus (Desf.) O.Kuntze Burçak Avrupa-Sib. FABACEAE Lathyrus nissolia L. FABACEAE Trifolium afine C.Presl. Üçgül İran-Turan FABACEAE Trifolium pannonicum subsp. elongatum Üçgül Endemik LR (LC) FABACEAE Trifolium repens L. var. repens FABACEAE Trifolium pratense L. var. pratense 201

202 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya Tür Türkçe Adı Fitocoğrafik Endemizm IUCN ve FABACEAE Melilotus officinalis (L.) Desr. Bölge BERN FABACEAE Medicago orbicularis (L.) Bart. FABACEAE Lotus corniculatus L. var. corniculatus FABACEAE Onobrychis caput-galli (L.) Lam. Akdeniz FABACEAE Spartium junceum L. Katırtırnağı Akdeniz FABACEAE Vicia cracca L. subsp. stenophylla Fiğ İran-Turan FAGACEAE Fagus orientalis Lipsky Kayın Avrupa-Sib. FAGACEAE Castanea sativa Mill. Kestane Öksin FAGACEAE Quercus infectoria Mazı meşesi FAGACEAE Quercus frainettoten. Macar meşesi - GERANIACEAE Geranium dissectum L. İğnelik - HYPERICACEAE Hypericum calycinum L. Binbirdelik otu - HYPERICACEAE Hypericum perforatum L. Binbirdelik otu - LAMIACEAE Calamintha grandiflora (L.) Moench - Avrupa-Sib. LAMIACEAE Clinopodium vulgare L. subsp. vulgare - - LAMIACEAE Lavandula stoechas L. - Akdeniz Endemik LR (NT) LAMIACEAE Melissa officinalis L. Oğul otu Akdeniz LAMIACEAE Salvia virgata Jacq. Adaçayı İran-Turan LAMIACEAE Teucrium chamaedrys L. Subsp. tauricolum - İran-Turan Endemik LR (LC) LAURACEAE Laurus nobilis L. Defne Akdeniz LAMIACEAE Phlomis russeliana (Sims) Bentham Öksin Endemik LR (LC) LAMIACEAE Origanum vulgare L. subsp. hirtum LAMIACEAE Mentha (Link) pulegium Iestwaart L. LINACEAE Linum bienne Miller Keten - LORANTHACEAE Viscum album L. subsp. austriacum 202

203 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya Tür Türkçe Adı Fitocoğrafik Endemizm IUCN ve MALVACEAE Alcea pallida Waldst. Et Kit. Hatmi çiçeği Bölge - BERN MORACEAE Ficus carica L. İncir - NYMPHAEACEAE Nympha alba L. Nilüfer - OLEACEAE Fraxinus excelsior L. Dişbudak Avrupa-Sib. OLEACEAE Ligustrum vulgare L. Kurtbağrı - OLEACEAE Olea europaea var oleaster Hoffmans Yabani zeytin Akdeniz OLEACEAE Phillyrea latifolia L. Akçakesme Akdeniz OROBANCHACEAE Orobanche cernua L. Canavar otu - PAPAVERACEAE Glaucium flavum Crantz. - İran-Turan PLANTAGINACEAE Plantago lanceolata L. Su sinir otu - PLATANACEAE Platanus orientalis L. Doğu çınarı - POLYGONACEAE Rumex crispus L. Kuzu kulağı - PRIMULACEAE Anagallis minima (L.) Krause Fare kulağı Avr.-Sibirya PRIMULACEAE Primula vulgaris Huds. subsp. Çuha çiçeği PRIMULACEAE Cyclamen sibthorpii (Hoffmanns) coum Miller var. W.W. coum Sm. Sklamen - BERN RANUNCULACEAE Clematis vitalba L. Hezeran RHAMNACEAE Paliurus spina-christi Mill. Kara çalı - RHAMNACEAE Rhamnus catharticus L. Cehri Avrupa-Sib. ROSACEAE Cotoneaster nummularia Fisch. et Mey. Tavşan elması - ROSACEAE Crataegus monogyna Jacq. Alıç - ROSACEAE Geum urbanum L. Su karanfili Avrupa-Sib. ROSACEAE Mespilus germanica L. Muşmula Avrupa-Sib. ROSACEAE Prunus domestica L. Erik - ROSACEAE Prunus laurocerasus L. Karayemiş Avrupa- ROSACEAE Pyrus elaeagnifolia Bois. Ahlat Sibirya - 203

204 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya ROSACEAE Tür Rosa canina L. Türkçe Adı Gül Fitocoğrafik İran-Turan Bölge ROSACEAE Rosa sempervirens L. Gül - ROSACEAE Rubus canescens DC. Böğürtlen - ROSACEAE Rubus fruticosus L. Böğürtlen - ROSACEAE Rubus idaeus L. Böğürtlen ROSACEAE Sorbus torminalis (L.) Crantz. Üvez - ROSACEAE Sarcopoterium spinosum (L.) Spach Abdestbozan Akdeniz ROSACEAE Filipendula vulgaris Moench Av-Sib. ROSACEAE Prunus divaricata Ledeb. subsp. divaricata ROSACEAE Potentilla recta L. ROSACEAE Geum urbanum L. ROSACEAE Sanguisorba minor Scop. subsp. muricata RUBIACEAE Rubia (Spach) peregrina Briq. L. Yabani kökboya Akdeniz SALICACEAE Populus alba Ak Kavak - SALICACEAE Populus tremula L Titrek kavak Avrupa-Sib. SALICACEAE Salix caprea L. Söğüt - SALICACEAE Salix cinerea Grey. Söğüt Avrupa-Sib. SANTALACEAE Viscum album L. Ökseotu - SCROPHULARIACEAE Digitalis ferruginea L. Yüksük otu - SCROPHULARIACEAE Scrophularia scopolii (Hoppe ex) Pers. - - SCROPHULARIACEAE Verbascum pinnatifidum Sığır kuyruğu - SOLANACEAE Solanum nigrum L. subsp. nigrum STYRACACEAE Styrax officinalis L. Tespih ağacı Avrupa-Sib. TAMARICACEAE Tamarix smyrnensis Bunge Ilgın - THYMELAEACEAE Daphne pontica L. - Öksin Endemizm IUCN ve BERN 204

205 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya TILIACEAE Tür Tilia rubra DC. subsp. caucasica (Rubr.) Türkçe Adı Ihlamur Fitocoğrafik Bölge Öksin ULMACEAE Celtis australis L. Çitlenbik Avrupa-Sib. ULMACEAE Ulmus minor Mill. Karaağaç Avrupa-Sib. URTICACEAE Urtica dioica L. Isırgan Avrupa-Sib. VIOLACEAE Viola odorata L. Menekşe Avrupa- ZYGOPHYLLACEAE Tribulus terrestris L. Demir dikeni Sibirya - LILIOPSIDA ALISMATACEAE Alisma lanceolatum With. Su zambağı Avrupa-Sib. CYPERACEAE Carex echinata Murray CYPERACEAE Scirpoides holoschoenus (L.) Sojak - Avrupa-Sib. CYPERACEAE Cyperus capitatus Nazaré Saparna Avrupa-Sib. IRIDACEAE Crocus pulchellus Herbert Akd eniz IRIDACEAE Iris sintenisii Süsen - IRIDACEAE Irıs suaveolens Boiss. & Reuter Süsen JUNCACEAE Juncus acutus L. Kofa - JUNCACEAE Juncus conglomeratus L. Kofa JUNCACEAE Luzula forsteri (Sm.) DC. - Avrupa-Sib. LILIACAE Asparagus acutifolius L. Kuşkonmaz Akdeniz LILIACEAE Colchicum bivonae Guss Çiğdem LILIACEAE Lilium martagon Zambak - LILIACEAE Muscari neglectum Guss. Tüp fırçası LILIACEAE Ornithogalum comosum L. Tükürük otu LILIACEAE Smilax excelsa L. Silcan Öksin LILIACEAE Ruscus aculeatus L. Tavşan memesi Akdeniz ORCHIDACEAE Cephalanthera rubra (L.) Rich. - - Endemizm IUCN ve BERN 205

206 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Divisio/ Familya ORCHIDACEAE Tür Dactylorhiza romana (Seb.) Soó subsp. Türkçe Adı Fitocoğrafik Bölge ORCHIDACEAE Orchis laxiflora Lam. Orkide ORCHIDACEAE Platanthera chlorantha (Custer) Reichb. POACEAE Agrostis stolonifera L. POACEAE Avena barbata Pott ex Link. Yabani yulaf - POACEAE Briza maxima L. Zembil otu - POACEAE Brachypodium sylvaticum (Hudson) P.Beauv - Avrupa- POACEAE Bromus scoparius L. Brom Sibirya - POACEAE Cynodon dactylon (L.) Pers Köpek dişi - POACEAE Cynosurus echinatus L. - - POACEAE Dactylis glomerata L. subsp. glomerata - Avrupa-Sib. POACEAE Lagurus ovatus L. - - POACEAE Melica ciliata L. subsp. ciliata POACEAE Phalaris arundinaceae L. POACEAE Phleum exaratum Hochst. Ex Griseb. - - POACEAE Phleum subulatum (Savi) Asch. et Gr. - - POACEAE Piptatherum miliaceum (L.) Cosson - - POACEAE Sporobolus virginicus (L.) Kunth. İnceçim - POACEAE Stipa capensis Thunb. Palak - SPARGANIACEAE Sparganium erectum Simplestem - - TYPHACEAE Typha latifolia L. Saz - Endemizm IUCN ve BERN 206

207 KORAT TEKSTİL MAD. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ., ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 76 Bitkilerin Büyük Bitki Gruplarına Göre Dağılımları Familya Cins Tür Pteridophyta Spermatophyta Gymnospermae Angiospermae Dicotyledonae Monocotyledonae Toplam Alanda en zengin familya Rosaceae, Fabaceae, Poaceae, Asteraceae, Lamiaceae, Liliaceae ve Apiaceae dir. En zengin 7 familyanın toplam türlere oranı % 47,5 dir. Geri kalan 62 familyaya dağılmış türlerin oranı ise % 52,5 dir (Tablo 77). Tablo 77 Türlerin Familyalara Göre Dağılımları Tür Sayısı % Lamiceae 10 5 Fabaceae 16 9 Asteraceae 13 7 Apiaceae 6 3 Liliaceae 7 4 Rosaceae Poaceae 17 9 Diğer Toplam Proje alanındaki türlerin fitocografik bölgelere dağılımlarından 29 türün Avrupa- Sibirya kökenli olduğu görülmektedir. Bu da bölgenin Avrupa-Sibirya fitocografik bölgesinde yer aldığını göstermektedir. 207

208 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 26 Familya Spektrumu Grafik 27 Fitocografik Bölge Spektrumu Endemik, Nadir ve Nesli Tehlike Altında Olan Bitki Türleri; Gerçekleştirilen literatür taraması sonucu proje alanında 6 adet endemik bitki türü tespit edilmiştir. Endemik bitkilerin tamamı IUCN kategorilerine göre sınıflandırılmış olup 1 adet LR(nt) 208

209 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ve 5 adet LR (Lc) kategorisindedir. Bunların dışında alanda BERN sözleşmesi ile korunan 1 tür tespit edilmiştir. IUCN tehlike kategorileri Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı (Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler) Red Data Book of Turkish Plants (Pteridophyta and Spermatophyta) Ekim ve ark, 2000, Ankara adlı eser baz alınarak değerlendirilmiştir. Endemik türlerin listesi ve tehlike kategorileri Tablo 78 de verilmiştir. Tablo 78 Endemik, Nadir ve Nesli Tehdit Altında Olan Türler Divisio/ Familya Tür Endemizm IUCN APIACEAE Heracleum platytaenium Endemik ve LR BERN (LC) CAMPANULACEA Campanula lyratas ubsp, lyrata Endemik LR (LC) E FABACEAE Trifolium pannonicum subsp, elongatum Endemik LR (LC) LAMIACEAE Lavandula stoechas L. Endemik LR (NT) LAMIACEAE Teucrium chamaedrys L. Subsp, tauricolum Endemik LR (LC) LAMIACEAE Phlomis russeliana (Sims) Bentham Endemik LR (LC) PRIMULACEAE Cyclamen coum Miller var, coum BERN Grafik 28 Endemik Türlerin IUCN Kategorilere Dağılım Grafiği 209

210 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ IUCN Kategorileri; CR-CRITICALLY ENDANGERED-Çok Tehlikede: Bir takson çok yakın bir gelecekte yok olma riski altında ise bu gruba konur. EN-ENDANGERED-Tehlikede: Bir takson oldukça yüksek bir risk altında ve yakın gelecekte yok olma tehlikesi altında olup, ancak henüz CR grubunda degilse EN grubuna konur. VU-VULNERABLE-Zarar Görebilir: CR ve EN gruplarına konamamakla birlikte; doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar bu gruba konur. Ülkemizde orta vadede tehdit altında olabileceği düşünülen ve birden fazla lokaliteden bilinen bazı türler bu kategoriye konmuştur. Ayrıca şimdilik durumlarında tehlike olmayan bazı türler, gelecekte korunmalarının sağlanması için, bu kategoriye konmuşlardır. LR-LOWER RISK-Az Tehdit Altında: Üstteki gruplardan herhangi birine konamayan, onlara göre populasyonları daha iyi bitkiler bu kategoriye konur. Populasyonları oldukça iyi ve en az 5 lokaliteden bilinenler bu kategoriye konmuştur. Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek 3 alt kategorisi vardır. LR (cd) Conservation Dependent -Koruma Önlemi Gerektiren; Takson 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine konulacak ve hem tür, hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler. LR (nt) Near Threatened -Tehdit Altına Girebilir; Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar. LR (lc) Least Concern - En Az Endişe Verici; Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayanlar. Alanda 6 adet endemik bitki türü tespit edilmiş olup, alanda endemizm oranı Türkiye florası ortalamasının oldukça altındadır. 210

211 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Türkiye değişik Bitki Coğrafyası bölgelerinin etkisi altında bulunmaktadır. Ülkemiz tamamı ile Holarktik âleme dâhil 3 floristik (Avrupa-Sibirya, Iran-Turan ve Akdeniz) bölgenin kesişme noktaları üzerindedir. Bu bölgelerin hepsinin kendine has iklimsel ve edafik faktörlerinin yanı sıra, birbirlerine geçiş bölgelerinde ve hatta içlerinde diğer bölge özelliğine sahip yöreler olması nedeniyle de ilginç floristik karakterler bulunması çok rastlanan bir özelliktir. Floristik açıdan Akdeniz ve Iran-Turan bölgelerinin birbirine benzerliği, Avrupa-Sibirya bölgesinin diğer iki bölgeye benzerliğinden daha fazladır. Türkiye Florası incelendiğinde sadece belirli bir coğrafik Bölgeye has olan diğer bölgelerde bulunmayan endemikler açısından durum aşağıda özetlenmiştir. Tablo 79 Coğrafik Bölgeye Has Olan Endemik Tür Sayıları Coğrafi Bölgeler Endemik Tür Sayıları Akdeniz 750 Doğu Anadolu 380 Orta Anadolu 275 Karadeniz 220 Ege 160 Marmara 70 Güneydoğu Anadolu kadar endemik tür ise en az iki Bölgemizde yayılış gösterirler. Tablo 79 incelendiğinde endemikler bakımından en fakir bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi olduğu görülmekte olup bunun temel sebebi bu bölge araştırmaların yetersiz olmasına bağlanmaktadır. Asıl önemli sonuç ise Marmara ve Ege Bölgelerindeki endemizm oranının düşük olmasıdır. Zira bu bölgelerde gerek nüfusun gerekse sanayinin en yoğun olduğu bölgelerdir. Bundan dolayı bu alanlardaki biyotik baskıların bir sonucu olarak bölgedeki endemizm oranı düşük olduğu söylenebilir. Diğer bölgelerimizde dağlar kesintili bir dağılış gösterdiği için izolasyon sonucu yeni türler oluşmuş ve endemizm artış göstermektedir. 211

212 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 80 Endemiklerin Bitki Coğrafyası Bölgelerine Göre Dağılımları Bitki Coğrafyası Bölgesi İran-Turan 1220 Akdeniz 1050 Avrupa-Sibirya 300 Endemik Tür Sayısı Bu durumu anlayabilmek için Ülkemizin jeolojik devirler boyunca geçirdiği değişime bakmak gerekir. Tersiyerin alt Miosen inde, ülkemizin homojen bir iklim ve floristik yapıya sahip olduğunu biliyoruz. Homojen olan bu flora günümüz Karadeniz bitkilerine benzer mezofil (sucul) bitkilerden oluşmakta, iklimde günümüz Karadeniz iklimiyle benzerlik göstermekteydi. Ancak daha sonra iklimde meydana gelen değişimler (ki günümüz iklim durumları oluşmuştur.) doğal olarak florada da büyük değişimlere neden olmuştur. Bunun sonucunda Avrupa-Sibirya Bölgesindeki flora yaklaşık aynı kalırken diğer bölgelerde büyük değişiklikler meydana gelmiştir. Alanda endemizmin düşük olmasının bir diğer nedeni ise sanayi, yerleşim, tarımsal faaliyetler, otlatma, arıcılık vb. antropojen etkiler nedeniyledir. Marmara Bölgesinin tamamında 70 endemik tür olduğu düşünüldüğünde endemiz oranının düşük olması kendiliğinden anlaşılır. Bern Sözleşmesi İle Koruma Altındaki Bitki Türleri: Türkiye, Bern Sözleşmesi olarak bilinen Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi ne tarihinde üye olmuştur. Sözleşmenin amacı doğal bitki ve hayvan türlerini ve bunların doğal yaşam ortamlarını korumak ve bu amaçla üye ülkeler arasında işbirliği yapmaktır. Sözleşmeye imza atan ülkeler, tehlike altında bulunan bitki ve hayvan türlerini ve doğal yaşam ortamlarını korumak amacıyla gerekli yasal ve idari önlemleri almakla yükümlüdür. Alanda Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan 1 adet bitki türü bulunması söz konusudur. Bern Kapsamında yer alan bitki türleri; Familya PRIMULACEAE Tür Cyclamen coum Mill, 212

213 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Alanda BERN sözleşmesi ile koruma altına alınan 1 bitki türü tespit edilmiştir. Bu tür Cyclamen coum Mill, olup endemik değildir. Türün yayılış alanları dikkate alındığında güncel halde tehdit altında olduğu söylenemez. FAUNA Proje alanı için literatür bilgilerine dayanarak karasal fauna türleri ve fauna üzerindeki etkileri incelenmiştir. İncelemeler sonucunda alandaki karasal ve sucul ekosistemler görülmektedir. Proje hali hazırda tamamen bakir bir alan olmamakla birlikte genel anlamda ormanlık arazilerin ve maki formasyonun bulunduğu bir alandır. Sahada omurgalı hayvanların Amphibia, Reptilia, Aves ve Mammalia sınıflarına ait çok sayıda tür için doğal bir yaşam alanı oluşturmaktadır. Bölgede daha önceki yıllarda yapılan arazi çalışmalarından elde edilen bilgiler ile Temmuz 2013 te yapılan arazi çalışmaları ve literatür bilgileri kullanılmıştır. Arazinin incelenmesi sırasında fauna elemanlarının saptanmasına yönelik çalışmalar söz konusudur. Ayrıca arazideki dışkılar, ayak izleri, yenmiş besin kalıntıları ve baykuş pelletleri de yer almaktadır. Proje alanları içerisinde biyotoplartipleri de yer almaktadır. Çalışma alanı genel olarak verimli orman alanları, bozuk orman alanları ve maki-çalılık kayalık dağ stepleri vejetasyonunda kalmakta olduğu söylenebilir. Faaliyet alanı ve yakın çevresindeki Fauna Türleri Amhibia (İki yaşamlılar), Reptilia (Sürüngenler), Aves (Kuşlar), Mammalia (Memeliler) ve Invertebrata (Omurgasızlar ve böcekler) yer almaktadır. Fauna listesinde bulunan türler için Av Dönemi Merkez Av Komisyonu kararında belirtilen hususlara dikkat edilecektir. İkiyaşamlılar; Semenderler, Karakurbağaları ve Sukurbağaları bu sınıfa girer. Bu sınıf içinde nokturnal ve diurnal türler bulunduğu söylenebilir. 213

214 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 81 Proje Bölgesindeki İki Yaşamlılar Familya Tür İsmi Türkçe Adı Habitat IUCN BERN (Ek Liste II ve Ek Liste II) Bufonidae Bufo bufo Siğili Kurbağa Orman Çalılık LC III Bufonidae Bufo viridis Gece Ormanlık, Dere LC II Kurbağası kenarı Bufonidae Rana ridibunda Su Kurbağası Dere kenarı, LC III Ormanlık Hylidae Hyla arborea Ağaç Yaygın LC II kurbağası Testudinidae Testudo graeca Adi tosbağa Orman,Çalılık LC II Türkiye de hâkim ve yaygın olan türlerdir. Ayrıca her yıl yayımlanan Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı na göre de incelemesi yapılan türlerin tamamı, Madde 5 (4915 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrası) gereğince, Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca koruma altına alınmıştır. Proje alanında endemik ikiyaşamlı türleri şöyle olabilir; Siğili Kurbağa Gece Kurbağası Su Kurbağası Adi Tosbağa Ağaç Kurbağası Resim 14 Proje Bölgesindeki İki Yaşamlılar Sürüngenler: Sürüngen sınıfının üyeleri poikiloterm hayvanlar olup, Türkiye nin içinde bulunduğu coğrafyada tamamı zorunlu kış uykusuna girerler. Daha 214

215 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ çok bölgedeki sürüngen türlerinin fauna listesinin oluşturulmasında kaynaklardan faydalanılmıştır. Genel olarak sürüngen faunasının saptanmasına yönelik çalışmalarda arazi gezilerek, taş altları kontrol edilir. Yakalamak için uzun saplı pensler kullanılmaktadır. Sürüngen türleri Testudines ve Squamata olmak üzere Reptilia sınıfının 2 takımına ait olan türlerdir. Bu takımlardan Testudines kaplumbağa türlerini içerir; kaplumbağalar da karasal ve sucul türler olmak üzere iki ayrılır. Sucul türler içinde de tatlısu bitotoplarına uyum sağlamış türler bulunur. Squamata ise kertenkele ve yılan türlerini kapsamaktadır. Tablo 82 de verilen türlerin proje alanı ve yakın çevresinde zaman zaman görülme olasılığı yüksektir. Proje alanı ve yakın çevresinde bulunması muhtemel sürüngen türlerinin neredeyse tümü LC Yaygın-En Az Endişe Verici kategorisinde olup, Türkiye de hâkim ve yaygın olan türlerdir. Ayrıca her yıl yayımlanan Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı na göre de incelemesi yapılan türlerin tamamı, Madde 5 (4915 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrası) gereğince, Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca koruma altına alınmıştır. Koruma altına alınan av hayvanlarının avlanması, ölü ya da canlı bulundurulması ve nakledilmesi yasaktır. 215

216 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 82 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Sürüngen Türleri Ve Koruma Statüleri Takım Familya Tür Türkçe Adı Habitatı IUCN BERN (Ek Liste II ve Ek Liste II) Testudinata Testudinidae Testudo graeca Yaygın Tosbağa Kuru. taşlı ve kumlu arazilerde, VU II bağ- bahçe arasında Squamata Gekkonidae Cyrtopodion kotschyi İnce parmaklı Kayalık alanlarda ve bina LC II kertenkeleler duvarlarında Squamata Scıncıdae Ablepharus kitaibellii İnce kertenkele Kısa bitkili açık yerlerde, maki LC II seyrek ağaçlı kısımlarda yaşar. Taş altı ve yapraklar altında gizlenir. Squamata Lacertidae Ophisops elegans Tarla kertenkelesi Az bitkili açık alanlarda, taşlı ve - II topraklı zeminde yaşar Squamata Anguidae Ophisaurus apodus Oluklu Kertenkele Fundalık, bol bitkili taşlık - II yamaçlarda yaşarlar Squamata Colubridae Coluber nummifer (Hemorrhois Sikkeli Yılan Az bitkili taşlık bölgelerde LC III nummifer) yaşarlar Coluber rubriceps (Platyceps collaris) Toros Yılanı Taşlık ve çalılık kuru ortamlarda LC III yaşarlar Eirenis modestus Uysal Yılan Az bitkili taşlık bölgeler LC III Elaphe quatuorlineata Sarı yılan Seyrek ormanlık çalılık ve taşlık kısımlarda yaşar. Natrix natrix Yarısucul yılan Suya yakın çayırlıklarda Proje alanında endemik sürüngen türlerine rastlanmamıştır. NT LC II III 216

217 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Kuşlar: Türkiye kuşları yerli, yaz göçmeni ve kış göçmeni olarak gruplandırılabilir. Eylül ayında yaptığım arazi çalışmalarında yerli kuşlara ilaveten göçmen türlere de rastlama imkânı olmuştur. Literetür kayıtlarından yararlanılmıştır. Proje alanı ve yakın çevresinde ruhsat alanı ve proje alanlarının tespit edilen karasal ve sucul biyotoplarda göçmenlik statüsüne göre; Yerli, Yaz göçmeni, Kış göçmeni Olmak üzere kuş türlerine mevsimsel olarak rastlamak olanaklıdır. Bu gruplarda yerli kuşlarla yaz göçmeni kuşlar proje alanı civarında üreme yaparlar. Alanda genellikle tarla kuşları, ötücü kuşlar, karasal formlar ağırlıklı olarak bulunmaktadır. Ayrıca gündüz yırtıcıları ve su kenarında avlanan ve yaşayan kuşların da varlığı söz konusudur. Bölge çok sayıda yerli ve üreyen kuşları barındırmasının yanında, çalışma alanının dar oluşu göçmen kuşların proje çalışmasından etkilenişini en aza indirgeyecektir. Alanda saptanan kuş türleri, göçmenlik durumları ve koruma statüleri Tablo 83'de verilmiştir. 217

218 KAPASİTE ARTIŞI, ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 83 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Kuş Türleri ve Koruma Statüleri Takım Familya Tür Türkçe Adı Göçmenlik Durumu IUCN BERN (Ek Liste II ve Ek Liste II) Ciconiiformes Ciconiidae Ciconia ciconia Leylek Yazın Üreme LC II Falconiformes Accipitridae Buteo rufinus Kızıl şahin Kış göçmeni LC II Buteo buteo Şahin Yerli LC II Accipiter nisus Atmaca Yerli LC II Accipiter brevipes Yoz Atmaca Yaz Göçmeni LC II Falco tinnunculus Kerkenez Yerli LC II Falco naumanni Küçük Kerkenez Yazın Üreme VU II Falco columbarius Boz doğan Kış Göçmeni LC II Columbiiformes Columbidae Columba livia Kaya güvercini Yerli LC III Strigiformes Tytonidae Tyto alba Peçeli Baykuş Yerli LC II Strigiformes Strigidae Athene noctua Kukumav Yerli LC II Apodiformes Apodidae Apus apus Ebabil Yazın Üreme LC III Coraciiformes Coraciidae Coracias garrulus Gökkuzgun Yazın üreme NT II Coraciiformes Meropıdae Merops apiaster Arıkuşu Yerli NT II Passeriformes Alaudidae Alauda arvensis Tarlakuşu Yerli LC III Galerida cristata Tepeli toygar Yerli LC III Passeriformes Hirundinidae Hirundo rustica Kır kırlangıcı Yazın Üreme LC II Delichon urbicum Ev Kırlangıcı Yazın Üreme LC II Passeriformes Motacillidae Anthus trivialis Ağaç İncirkuşu Yaz Göçmeni LC II Anthus cervinus Kızıl Gerdanlı İncirkuşu Yaz göçmeni LC II Motacilla flava Sarı kuyruksallayan Yaz göçmeni LC II Motacilla alba Ak kuyruksallayan Yerli LC II Motacilla cinerea Dağ Kuyruksallayanı Yaz göçmeni LC II Passeriformes Prunellidae Prunella ocularis Sürmeli Dağbülbülü LC II 218

219 KAPASİTE ARTIŞI, ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Takım Familya Tür Türkçe Adı Göçmenlik Durumu IUCN BERN (Ek Liste II ve Ek Liste II) Passeriformes Turdidae Luscinia megarhynchos Bülbül Yazın üreme LC II Phoenicurus ochruros Kara kızılkuyruk Yerli LC II Phoenicurus phoenicurus Kızılkuyruk Yazın Üreme LC II Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan Yazın Üreme LC II Oenanthe isabellina Boz kuyrukkakan Yazın Üreme LC II Oenanthe hispanica Kara Kulaklı Kuyrukkakan Yazın üreme LC II Saxicola rubetra Çayır taşkuşu Yaz göçmeni LC II Saxicola torquata Taşkuşu Yazın üreme LC II Monticola saxatilis Taşkızılı Yaz göçmeni LC II Passeriformes Sylviidae Hippolais pallida Ak Mukallit Yaz göçmeni LC II Sylvia nisoria Çizgili Ötleğen Yaz göçmeni LC II Sylvia communis Ak Gerdanlı Ötleğen Yazın Üreme LC II Phylloscopus collybita Çıvgın Yazın Üreme LC II Passeriformes Muscicapidae Ficedula semitorquata Alaca Sinekkapan Yaz Göçmeni NT II Ficedula hypoleuca Kara Sinekkapan Geçit Ziyaretçisi LC II Passeriformes Paridae Parus caeruleus Mavi Baştankara Yerli LC II Passeriformes Sittidae Sitta europaea Sıvacıkuşu Yerli LC II Passeriformes Laniidae Lanius isabellinus Kızıl Kuyruklu LC II Rastlantısal Örümcekkuşu Lanius excubitor Büyük Örümcekkuşu Kış Göçmeni LC II Passeriformes Corvidae Pica pica Saksağan Yerli LC - Garrulus glandarius Alakarga Yerli LC - Corvus monedula Küçük karga Yerli LC - Corvus corone cornix Leş kargası Yerli LC - Passeriformes Sturnidae Sturnus vulgaris Sığırcık Yerli LC - 219

220 KAPASİTE ARTIŞI, ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Takım Familya Tür Türkçe Adı Göçmenlik Durumu IUCN BERN (Ek Liste II ve Ek Liste II) Passeriformes Passeridae Passer domesticus Serçe Yerli LC - Passer montanus Ağaç serçesi Yerli LC III Passeriformes Fringillidae Fringilla coelebs İspinoz Yerli LC III Carduelis cannabina Ketenkuşu Yerli LC II Carduelis carduelis Saka Yerli LC II Carduelis spinus Karabaşlı İskete Kış göçmeni LC II Loxia curvirostra Çaprazgaga Yerli LC II Passeriformes Emberizidae Emberiza hortulana Kirazkuşu Yazın Üreme LC III 220

221 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Memeli hayvanlar: Alandaki memeli hayvan türleri içinde homoterm ve heteroterm türler yer almaktadır. Böcekçil memeliler, yarasalar ve bazı kemirgenler heteroterm özellik gösterirken diğerleri homotermdir. Proje alanı etrafında incelendiğinde yarasaların yuvalanması için uygun mağara ve benzeri yapıların bulunmadığı, etrafta gözlenen veya olası türlerin su etrafına beslenmek için yerleşkelerden veya uzaktaki kayalık alanlardan gelen türler olduğu söylenebilir. Alanda bulunma olasılığı olan memeli türleri Tablo 84 te koruma statüleri ile birlikte verilmiştir. Tablo 84 Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Karasal ve Sucul Biyotoplarda Yayılış Yapan Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri Takım / Familya Tür ve Türkçe adı Habitatı Insectıvora / Erinaceidae Chiroptera/ Vespertilionidae Lagomorpha/ Leporidae Rodentia/ Muridae Carnivora/ Canidae Erinaceus concolor Kirpi Pipistrellus pipistrellus Cüce yarasa Lepus europaeus Yabani tavşan Microtus lydius Batı Anadolu Tarla Faresi Cricetulus migratorius Cüce avurtlak Apodemus mystacinus Kayalık Orman Faresi Mus macedonicus Tarla Sarı Ev Faresi Rattus rattus Ev Sıçanı Vulpes vulpes Tilki Bağ, bahçe, kültür arazisi ve orman Hat civarındaki evlerin çatı yarıkları içine yuvalanır Orman içinde veya açıklıklarda bulunur Her türlü kültür arazisi ve step, meyve bahçelerinde yaşarlar Yaylalar, orman içi çayırlar ve kültür arazisi Koruma Statüsü Bern IUCN - LC Ek- III Ek- III Orman içi ve açıklıktaki kayalarda yaşarlar - Açık arazide yaşarlar Meskûn yerler ve otlu, çalılık dere kenarında yaşarlar Orman içinde ve yerleşke civarında, Her türlü habitat LC LC LC - LC LC - LC - LC Proje alanı ve yakın çevresinde bulunması muhtemel memeli hayvanlar irdelenmiş ve bu canlıların neredeyse tümü IUCN e göre LC Yaygın-En Az Endişe Verici olarak belirlenmiştir. Vulpes vulpes (Kızıl Tilki) türü Madde 6 (4915 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrası) gereği, Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca belirlenen av hayvanlarından, yer yıl yayımlanan av döneminde avlanmanın serbest olduğu sürelerde 221

222 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ avlanmasına Merkez Av Komisyonu nca izin verilen av hayvanları kategorisine dahildir. Proje alanında endemik memeli hayvan türüne rastlanmamıştır. Omurgasızlar ve Böcekler: Böcekler Arhropoda (eklembacaklılar) filumunun Insecta (böcekler) sınıfını oluşturur. Böcekler hayvanlar aleminin en geniş filumudur: hem birey sayısı hem de uyum sağlama ve yeryüzüne dağılım açısından. Böcekler sınıfı 2 alt sınıfa ayrılırlar. Apterygota (kanatsız böcekler) ve Pterygota (kanatlı böcekler). Tablo 85 Proje Alanında Olması Muhtemel Omurgasız Türlerin Listesi Familya Tür İsmi Türkçe Adı Habitat IUCN Coccinellidae Coccinella septempuctata Uğur Böceği Çalılık LC/nt Muscidae Musca do-mestica Karasinek Çalılık LC/nt Culicidae Aedes aegypti Sivrisinek Çalılık LC/nt Vespoidea Vespa crabro Eşekarısı Orman, Çalılık LC/nt Formicidae Camponotus Ligniperda Karınca Orman, Çalılık LC/nt b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora-Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazinin Hazırlık, İnşaat ve İşletme Sonrasında) Flora Üzerindeki Etkileri; Proje Alanı ve çevresinde bulunması muhtemel endemik nadir ve nesli tehdit altındaki bitki türlerinin Literatür kayıtlarına göre 6 tür tespit edilmiştir. Projenin gerçekleşmesi durumunda alanda bir habitat deformasyonu yaşanması söz konusudur. Alınması Gereken Önlemeler; İnşaat Süreci ve Öncesi ; Proje sahasında habitat kaybı yaşanacağından faaliyet öncesi üst toprak sıyrılmalı ve işletme sonrası restorasyonda kullanılmak üzere muhafaza edilmelidir. Proje sahasından tespit edilen türlerin IUCN tehlike kategorileri yüksek olmamakla birlikte biyolojik çeşitliliğin önemi göz önüne alındığında alanda yaşanacak habitat kaybı nedeniyle; İşletme aşamasında, proje sahası içerisinde endemik ve nesli tehdit altında olan türlere rastlanılması halinde; İnşaa sürecinde yada daha evvel özellikle faaliyet alanı ve yakın çevresinde bulunabilecek yukarıda belirtilen tehdit altındaki taksonların tohumları mutlaka toplanmalıdır, 222

223 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tohumların bir kısmı ilgili Tohum Gen Bankalarına ulaştırılmalıdır, Koruma gerektiren türler tohum yada fide olarak ekolojik özellikleri yakın olan alan dışı habitatlara taşınarak (Ex-Situ) yeni populasyonlar oluşturulmalıdır, Yeni habitatlarda tohumların çimlenme başarıları ve fidelerin hayatta kalma başarıları izlenmelidir, Kazı, döküm, su rejimi kontrolü, üst örtünün ayrı olarak toplanıp serilmesi vb. önlemlerin faaliyet öncesi planlanması gerekmektedir. Zira faaliyet sonrası gerçekleştirilecek işlemlerinde üst örtünün tekrar kullanımı ekolojik açıdan önemlidir, İzleme çalışmaları türlerin tespit edilmesinde büyük önem taşımaktadır, İnşaa Aşamasından Sonra; Madencilik faaliyetleri nedeniyle tahrip edilmiş habitatlarda; Ekolojik Ekonomik ve Estetik değerlerinin yeniden kazandırılmasını hedefleyen restorasyon son derece önemlidir, Habitatlarda meydana gelecek deformasyonların Ekolojik Restorasyon ilkelerine uygun olarak restore edilmesi mutlaka sağlanacaktır. Habitatlarda fizyonomiye hakim olan bitki türlerinin oluşturduğu sinekolojik (Fitosoyolojik) ünitelerin yapısının korunması birincil önceliktir. Endemik. nadir ve nesli tehdit altında olan türlerin yeni habitatlarda tohumların çimlenme başarıları ve fidelerin hayatta kalma başarıları en az 3-5 yıl izlenmelidir. Alanın floristik önemi nedeniyle alandaki her tür faaliyetin titizlikle gerçekleştirilmesi ve gerekli önlemlerin alınması floristik çeşitliliğin korunması açısından önem taşımaktadır. Floristik açıdan; endemik, nadir ve nesli tehdit altında olan türlerin korunmasında yukarıda belirtilen gerekli önlemleri almanın yanı sıra, Habitatlarda meydana gelebilecek deformasyonların Ekolojik Restorasyon ilkelerine uygun olarak restore edilmesi (Ekolojik restorasyon; ekolojik toplulukların yeniden oluşturulması 223

224 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ sanatı ve bilimidir. Bu amaçla proje inşa süreci ve işletme aşamasından sonra restorasyon çalışmalarına öncelik verilmelidir. Yukarıda bahsedilen diğer önlemlerin alınmasının floristik çeşitlilik üzerindeki olumsuz etkileri minimuma indireceği varsayılmaktadır. Fauna Üzerindeki Etkileri; Biyotoplar ve Fauna üzerine olası etkileri iredendiğinde maden üretim tesisleri genellikle belirli-sınırlı alanlarda olduğu için ekosistem kaybına, türlerin alanı terk etmesine ve doğal yapının bozulmasına neden olabilmektedir. Habitat bütünlüğü içinde projenin oluşturacağı çevresel etkilerinden genel popülasyonun çok az bir kısmının etkileneceği söylenebilir. Proje kapsamında kullanılacak stok sahalarında Çevresel Etki Değerlendirme çalışmalarında belirtilen Çevre Mevzuatlarınca yürürlükte olan yönetmeliklere uygun çalışılmalıdır ve çevresinde bulunan herhangi bir dere yatağı bozulmamalıdır. Dere yataklarına herhangi hafriyat dökülmemelidir. Faaliyet süresince yapılacak olan çalışmalar açık alanda gerçekleştirileceği için sahada bulunan canlı gruplarının faaliyetlerden etkilenmesi muhtemeldir. Bu aşamada yapılacak olan çalışmalar nedeniyle, fauna elemanlarının habitatlarını değiştirmesi söz konusu olacaktır. Alanda bulunan türlerin ülke genelinde geniş yayılışa sahip fauna elemanlarından olması ve yakın çevrede alternatif habitat alanlarının bulunması nedeniyle, bu canlıların yaşama ve üreme alanlarında geniş çapta bir daralma olmayacağı öngörülmektedir. Ayrıca, proje kapsamında malzemenin çıkarılması sırasında patlatma işlemi gerçekleştirilecektir. Yapılacak olan patlatmaların çevreye olası etkilerinin en aza indirilmesi, alanda bulunan ve bulunması muhtemel olan fauna elemanlarının bu durumdan en az şekilde etkilenmesini sağlamak için bu kapsamda yapılacak çalışmalarda dikkatli olunmalıdır. Fauna Türlerinin Uluslararası Ve Yurtiçi Koruma Statüleri'ne değerlendirilmesi; BERN Sözleşmesi'ne göre; Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa 1979 yılında Bern de kabul edilmiştir. Türkiye ise bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak sözleşmeye taraf olmuştur. Bu sözleşmenin amacı: Nesli tehlikeye düşmüş 224

225 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ve düşebilecek türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir. Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır. Ek II Kesin olarak koruma altına alınan türler Ek III Korunan türler Bern Sözleşmesi Madde 6 hükümleri: Her Âkit Taraf, II nolu ek listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır: Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti, Ek II: Kesinlikle koruma altına alınması gereken fauna türlerini içeren liste Ek II içinde yer almaktadır. Sözleşmeye akdeden taraflar Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin özel olarak koruma altına alınması için gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türlerle ilgili olarak aşağıda belirtilen durumlar özellikle yasaklanacaktır. 225

226 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Ek III: Koruma altına alınan fauna türlerinin listesini içermektedir. Sözleşmeyi akdeden her bir taraf Ek III de belirtilen vahşi fauna türlerinin koruma altına alınmasını temin etmek için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin istismar edilmesi konusu, 2. Maddede ileri sürülen şartlar göz önüne alınarak popülasyonları tehlikeden uzak tutmak için düzenlenecektir. Buna yönelik önlemler aşağıdakileri içerecektir: Ek-IV Yasaklanan Av Metodu ve Araçları ile Diğer Yasak İşletme Şekilleri Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri: Her Âkit Taraf, III no'lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. III no'lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde düzenlenmiş olacaktır. Alınacak önlemler; Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları. Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını. Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarını, kapsayacaktır. Alanda tespit edilen omurgalı hayvan türlerinden BERN e göre türlerin hangi eklerde yer aldıklarını aşağıdaki diyagramdan da görülmektedir. 226

227 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 86 Karasal Omurgalı türlerinin BERN e göre dağılımı Tablo 87 Karasal Omurgalı türlerinin Ek II, Ek III ve Bern'de Yer Almayanlara göre dağılımı IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources): 227

228 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik Tehlike Kategorileri (Red Data Book) ve anlamları aşağıda verilmiştir. Tablo 88 Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik Tehlike Kategorileri EX (Extınct) EW (Extinct İn The Wild) CR (Critically Endangered) EN (Endangered) VU (Vulnerable) NT (Near Threatened) LC (Least Concern) DD (Data Deficient) NE (Not Evaluated) Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş) Doğada yok olmuş takson(doğada Tükenmiş) Kritik olarak tehlikede olan takson(kritik) Tehlike altında olan takson(tehlikede) Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson (Duyarlı-Hassas-Zarar Görebilir) Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli) Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson (Yetersiz Verili) Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş) IUCN e göre tespit edilen türlerin hangi koruma kategorisinde yer aldığını aşağıdaki grafiklerden görebiliriz. Buna göre; türlerin çoğu LC yaygın kategorisinde yer almaktadır. 228

229 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 29 Alanda Tespit Edilen Karasal Fauna Türlerinin IUCN Kategorilerine Göre Dağılım Grafikleri Merkez Av Komisyonu (MAK); Orman vu Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün her yıl Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu kararına göre alandaki türler Ek Listelerde verilen kategorilere göre de sınıflandırılmıştır. MAK Kararlarına göre; Ek Liste- I Ek Liste-II Çevre ve Orman Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanları Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanları Ek Liste-III Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları gösterir. Buna Göre; İkiyaşamlı Türden; alanda tespit edilen türlerin hiçbiri MAK Kararlarına göre herhangi bir ekte yer almamaktadır. Türkiye de bulunan ikiyaşamlı türlerin hemen hepsi MAK Kararlarına göre koruma altında değildir. Sürüngenlerden; tespit edilen türlerin hepsi MAK Kararlarına göre Ek-1 listesinde yer almaktadır. Kuşların hemen hemen hepsi MAK Kararlarına göre bir listede yer alırlar. Memeli hayvanlardan hemen hemen hepsi MAK Kararlarına göre bir listede yer alırlar. 229

230 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda her yıl yeniden hazırlanan Av Dönemlerine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilecektir Koruma Alanları (EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi kapsamında) a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları Proje alanları ve yakın civarının Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin EK V Duyarlı Yöreler Listesi kapsamında irdelenmesi aşağıda sunulmuştur Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası aşağıda ve ekler bölümünde sunulmuştur. PROJE ALANI Harita 11 Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü II. Bölge Müdürlüğü(Bursa) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası ve Lejantı 230

231 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli alanlar: a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları ; Bursa İl sınırları içerisinde yer alan bir adet Milli Park Alanı Uludağ Milli Parkı bulunmaktadır. Uludağ Milli Parkı proje alanının yaklaşık olarak 46 km kuzeydoğusunda yer almakta olup projenin Milli Park a olumsuz etkisi bulunmamaktadır. Proje alanı Balıkesir İl sınırına yakın olmakta olup Balıkesir İl sınırları içerisinde yer alan Manyas Kuş Cennetine 90 km mesafe yer almakta olup projenin Kuş Cennetine olumsuz etkisi söz konusu değildir. Bursa İl sınırları içerisinde yer alan bir adet Tabiat Parkı bulunmaktadır. Suuçtu Tabiat Parkı proje alanının yaklaşık olarak 55 km kuzeybatısında yer almakta olup projenin Suuçtu Tabiat Parkına olumsuz etkisi bulunmamaktadır. Proje alanı Bursa İl sınırlarında kalmakta olup Balıkesir ve Kütahya İl sınırlarına çok yakın mesafe de yer almaktadır. Kütahya İl sınırları içerisinde iki adet Tabiat Koruma Alanı yer almaktadır. Kasalic Domaniç Tabiat Koruma Alanı proje alanının yaklaşık olarak 60 km kuzeydoğusunda ve Vakıf Çamlığı Tabiat Koruma Alanı ise proje alanının yaklaşık olarak 60 km kuzeybatısında yer almakta olum projenin Tabiat Koruma Alanlarına olumsuz etkileri sözkonusu değildir. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları", Bursa İli sınırları içerisinde 5 adet Av Dönemi MAK Kararıyla Yasaklanan Sahalar bulunmaktadır. Proje alanı Balıkesir İl sınırlarına komşu olmakta olup proje alanın güneyinden geçmekte olan Balıkesir İl sınırı ve D-230 karayolunun alt kısmı 2013 yılı için Dursunbey Ava Yasak Bölge yer almaktadır. Proje alanı ile Ava Yasak Bölgeyi birbirinden ayıran D-230 karayolu yer almakta olup proje alanının Ava Yasak Bölgeye olumsuz etkisi söz konusu değildir. 231

232 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bursa İli sınırları içerisinde Karacabey Karadağı-Ovakorusu Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olmak üzere bir adet Yaban Hayatı Geliştirme Sahası bulunmaktadır. Bu saha ruhsatlı sahaya uzak mesafede yer almaktadır. Bursa Karacabey Karadağı- Ovakorusu Yaban Hayatı Geliştirme Sahasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan sınırları dahilin de avlanmak yasaktır. Bursa İl sınırları içerisinde proje alanına yaklaşık olarak 24 km kuzeyinde Orhaneli Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahası yer almakta olup projenin olumsuz etkisi söz konusu değildir. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının Tanımlar başlıklı (a) bendinin ve 5 inci alt bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı olarak tanımlanan ve aynı Kanun ile tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar; Proje alanında tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları Sit Alanı ve Koruma Alanı özel alanlardan hiçbiri bulunmamaktadır. Bursa İli nde yer alan Kültür ve Tabiat Varkıları, Sit Alanları hakkında Bursa İl Kültür ve Turizm verileri tablo 89'da yer almaktadır. Tablo 89 Bursa İli'nde Bulunan Kültür ve Tabiat Varlıkları ve Sit Alanları Sit Alanları Adedi Arkeolojik Sit Alanları 98 Kentsel Sit Alanları 7 Doğal Sit Alanları 60 Tarihi Sit Alanları - Diğer Sit Alanları Tarihi ve Kentsel Sit 7 Kentsel ve Doğal Sit 1 Arkeolojik ve Doğal Sit 4 Kentsel ve Arkeolojik Sit 1 TOPLAM 178 Kültür ve Tabiat Varlıkları 4278 GENEL TOPLAM 4456 (Kaynak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü) 232

233 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları; Proje alanı ve yakın çevresinde bu tür alanlar bulunmamaktadır. d) 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar; Proje alanının güney sınırlarından geçen Emet Deresinin batısında yaklaşık olarak 7 km mesafesinde yer alan Kızkayası barajı yer almakta olup Derenin kirletilmesini önlemek amacıyla Sağlık Koruma Bandı çekilmiştir. Proje alanının kuzeyinde yaklaşık olarak 7km mesafesinde Kınık Göleti, 9 km kuzeydoğusunda Gedikler Göleti ve 8 km güneydoğusunda Uluçam Göleti yer almakta olup projenin göletlere olumsuz bir etkisi söz konusu değildir. Proje sahaları içerisinde mevsimsel kuru dereler mevcut olup faaliyetin işletme aşaasında bu derelere 25m koruma mesafesi konularak faaliyet sürdürülecektir. Akarsu yataklarına faaliyetten kaynaklı olabilecek malzeme akışının engellenmesi için gerekli tedbirler alınacak, dere yataklarının doğal akış koşulları korunacaktır. Bursa İli sınırları içerisinde Özel Çevre Koruma Alanı bulunmamaktadır. g) 18/11/1983 tarihti ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar; Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanların koordinatları verilerek tanımlanan alan ile proje alanının etkileşimi söz konusu değildir. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler; Proje alanının büyük bir kısmı orman alanında kalmaktadır. Üretim faaliyetlerine başlanmadan önce Orman Kanunu kapsamında orman izni alınacaktır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu değildir Sayılı Orman Kanununun 16. Maddesi gereğince bu alanlar için orman izni alınacaktır. 233

234 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Proje alanı içerisinde böyle bir alan söz konusu değildir. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun da belirtilen alanlar; Proje alanı içerisinde ve yakın civarında böyle bir alan yer almamaktadır. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu nda belirtilen alanlar; Proje alanında mera vasıflı arazi bulunmamaktadır. j) 17/05/2005 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar; Proje alanına en yakın baraj Kızkayası Barajı dır. Yaklaşık olarak 7 km mesafede yer alan Kızkayası Baraj bulunmaktadır tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin ve 20 nci maddelerine göre koruma alanları toplam mesafesi 5 km olmaktadır. Kızkayası Barajı yaklaşık olarak 7 km mesafede olduğu için proje alanı ile etkileşim içerisinde değildir. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar: a) 20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları ; Proje alanı ve çevresinde İlgili Sözleşmede belirtilen flora, fauna, Deniz Kaplumbağası, Üreme Alanlarında belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları bulunmamaktadır. 234

235 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar; Proje alanı ve çevresinin Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar ile ilgisi bulunmamaktadır. ı. 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol gereği ülkemizde Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiş alanlar Proje alanı çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ıı. 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit listesinde yer alan alanlar Proje alanı çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ııı. Cenova Deklarasyonunun 17 nci maddesinde yer alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar Proje alanı çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1inci ve 2inci maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, Proje alanı içerisinde Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar; 235

236 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bursa İli nde RAMSAR Sözleşmesi kapsamında Ulubat Gölü bulunmaktadır. Ulubat Gölü proje alanına uzak mesafede kaldığın olumsuz etkisi söz konusu değildir. d) 27/7/2003 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi, Proje alanı ve yakın çevresinde belirtilen alan bulunmamaktadır. 3. Korunması Gereken Alanlar: a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), Söz konusu İR ruhsat numaralı IV Grup İşletme Ruhsatlı sahanın 622 ha kısmı için Bursa İl Özel İdaresi İmar ve Yapı İşleri Daire Başkanlığı'ndan alınan Bursa 2020 yılı 1/ ölçekli Çevre Düzen Planında Orman Alanlarında kısmen Tarım Alanlarında kalmaktadır. Planlanan kapasite artışı ile alanın büyük bir çoğunluğu Orman arazisi içerisinde kalmaktadır. Bursa İli 2020 Yılı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Plan Notları Ek17'de yer almaktadır. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I. II. III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı; Proje alanının bir kısmı Tarım arazilerinde yer almakta olup bu tarım arazileri Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfına göre VII grupta yer almaktadır. Yedinci sınıf arazi, çok meyilli, erozyona fazla uğramış, taşlı ve arızalı olup, yüzlek, kuru, bataklık veya diğer bazı elverişsiz toprakları ihtiva eder. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, 236

237 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen nitelikte sulak alanlar bulunmamaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları; Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan su yüzeyleri Bölüm 4.5.b de verilmiştir. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar; Yukarıda belirtilen alanların hiçbiri proje alanı içerisinde bulunmamaktadır. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler Proje alanında yapılan çalışmalar sırasında kasıtlı olarak herhangi bir türe zarar verilmeyecektir. Faaliyet dönemlerinde çalışmalar sırasında hayvanlara kasıtlı olarak zarar verilmeyecek, avlanılmayacaktır. Proje alanında herhangi bir kayıtlı kültür ve tabiat varlığı söz konusu değildir Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis edilmiş Alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar vb.) a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Proje alanı ve etki alanında askeri yasak bölgeler ile ayrıca kamu kurum ve kuruluşlara belirli amaçlar ile tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar bulunmamaktadır. Mevcut ve kapasite artışı yapılacak alanların işletilmesi sırasında oluşan ve oluşacak olan atıkların cins ve özellikleri en yakın yerleşim birimleri olan Alutca Köyü ve Veletler Köyü'ne çalışmaya başlamadan ve çalışma sırasında gerekli önlemlerin alınması durumunda olumsuz etkisi olmayacağı kanısına varılmıştır. Ayrıca proje alanı ve yakın 237

238 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ çevresinde nüfus yoğunluklu alan (okul, hastane, kreş, vb.) hassa yerleşim alanları bulunmamaktadır. Proje alanında 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu uyarınca ilan edilmiş herhangi bir turizm bölgesi, alanı veya merkezi kapsamında kalmamaktadır. Yine alanda ve yakın çevresinde 2863sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında herhangi bir buluntu veya tarihi esere rastlanılmamıştır. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Proje alanı ve etki alanında askeri yasak bölgeler ile ayrıca kamu kurum ve kuruluşlara belirli amaçlar ile tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar bulunmamakta olup proje kapsamında bu tür alanlara herhangi bir olumsuz etkisi söz konusu değildir. Faaliyetin devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler kapsamında yer almadığından bir etkisinin olması beklenmemektedir. Tesis ile ilgili olarak yapılan emisyon hesaplamalarında toz emisyonları PM10 ve Çöken Toz tüm detaylarıyla düşünülerek hesaplama yapılmış olup yapılan bu hesaplamalar neticesinde Yönetmelik sınır değerleri üzerinde kalmadığı modelleme çalışması ile belirlenmiştir. Modelleme çalışmasında en yakın yerleşim birimlerine göre değerlendirme yapılmıştır. Bu değerlendirmede olumsuz bir etkinin en yakın yerleşim birimlerine ulaşması muhtemel olmadığı görülmüştür (Bkz Ek 25). Proje kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan faaliyet kapsamında hazırlanmış olan Acil Eylem Planı Ek 23'te yer almaktadır. Ekte verilen plan çerçevesinde çalışmlar sürdürülecek ve gerekli tedbirler alınacaktır. İşletme sonrasında saha Orman Bölge Müdürlüğü'ne sunulacak olan Rehabilitasyon Planına harfiyen uyarak çevre ve insan sağlığına olumsuz etkisi önlenecektir. Proje kapsamında yapılacak olan çalışmalar sonucunda etkilenebilmesi muhtemel askeri yasak bölge, kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilmiş alanlar ve 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile "Sınırlandırılmış Alanlar" yer almamaktadır. Proje kapsamında hazırlanmış olan Rehabilitasyon Planı Ek 19 'da ve Çevre Uyum Planı Ek 24'te yer almaktadır. 238

239 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ (İlgili Yönetmelikler Kapsamında ve Kümülatif Olarak Gerekli Değerlendirilmeler Yapılacaktır.) 5.1. Emisyon Hesaplamaları (Arazi hazırlık aşaması, inşaat aşaması, işletme ve işletme sonrası) Proje kapsamında ÇED talep edilen 622 ha'lık alan olup poligonlar halinde çalışılacak ve 3 poligondan meydana gelecektir. 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği uygulanacaktır. Açık Ocak İşletmeciliğinde yıllık ton tüvenan krom cevheri ve kapalı ocak işletmeciliği ile yılda ton tüvenan krom üretimi yapılması planlanmaktadır. Arazinin Hazırlık Çalışmalarından Kaynaklanacak Toz Emisyonu Açık ocak işletme yönteminde bitkisel toprağın sıyrılması ve depolanması için ekskavatör kullanılması söz konusudur. Bitkisel toprağın yerden alınmasında için herhangi bir patlatma işlemi yapılmayacaktır. Faaliyete başlanmadan önce alınacak olan bitkisel toprak kısım kısım sıyrılacaktır. Sıyrılan bitkisel toprak her poligonda yer alacak olan bitkisel Toprak depolama sahasında depolanacaktır. Bitkisel toprak depolanacak alanların toplamı 1,8 ha dır. Faaliyet alanı toplamı 622 hektardır. Bitkisel toprak kısım kısım ilerleme yapılarak sıyrılacaktır ve 10 yıl olacağı tahmin edilmektedir. Açık işletme yönteminde bitkisel toprağın sıyrılması ve depolanması için ekskavatör kullanılması planlanmaktadır. Bitkisel toprağın yerinden kazılması esnasında patlatma işlemi yapılmayacaktır. Açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak olan alanlarda ortalama 10 cm bitkisel toprak olduğu düşünüldüğünde; 1.Poligonda oluşması muhtemel bitkisel toprak miktarı; 239

240 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 1.Poligon Toplam Kapasite Artışı Alanı 1.Poligon Mevcut Çalışılan Alan 1.Poligon Kapalı Ocak İşletmeciliği ile çalışılacak Alan Bitkisel Toprak Sökülecek Alan 420,03 ha 45,48 ha 22,49 ha 352,06 ha Buna göre; 352,06 ha*0,1 m= m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. 2. Poligonda kapalı işletme usulü ile çalışılacağından dolayı bitkisel toprak oluşmayacaktır. 3. Poligonda oluşması muhtemel bitkisel toprak miktarı; 45ha*0,1 m= m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. Toplam; m m 3 = ; m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. Bitkisel toprak yoğunluğu 1,5 ton/ m 3 kabul edilirse; 1. Poligonda oluşacak yıllık bitkisel toprak; m 3 *1,5 ton/ m 3 = ton bitkisel toprak sıyrılacaktır. 2. Poligonda oluşacak yıllık bitkisel toprak; m 3 *1,5 ton/ m 3 = ton bitkisel toprak sıyrılacaktır. Toplam Bitkisel Toprak miktarı; = ton bitkisel toprak sıyrılacaktır. Bitkisel toprağın sıyrılması işlemi sırasında toz oluşturacak kaynaklar; Depolanması Bitkisel toprağın; Sökülmesi, Kamyonlara Yüklenmesi, Taşınması, Boşaltılması, 240

241 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ atablo 90 Bitkisel Toprağın Sıyrılması Esnasında Oluşacak Toz Emisyon Hesabı Çalışma Süreleri Malzemenin Yoğunluğu Yıllık Çalışma Ayı Aylık Çalışma Günü Günlük çalışma saati Vardiya 12 ay 25 gün 8 1 1,5 ton/m 3 alınmıştır. Bitkisel Toprak Miktarı Yıllık (ton) Aylık(ton) Günlük(ton) Saatlik (ton) 1.Poligon ,3 220,04 2.Poigon Kapalı İşletme çalışılacağından dolayı oluşmayacaktır. 3.Poligon ,125 Çalışma Şekli Bitkisel Toprak Alınacak Alanlar(ha) Toplam Alanlar (ha) 1.Poligon Açık-Kapalı İşletme 2.Poligon Kapalı İşletme 3. Poligon Açık İşletme 1. Poligon 352,06 2. Poligon - 3.Poligon Poligon 420,3 2. Poligon 156,7 3.Poligon 45 Emisyon Faktörleri İşlem Kontrolsüz Kontrollü Kaynak Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Taşıma 0,7 kg/araç-km 0,35 kg/araç-km Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Depolama 5,8 kg/hektar 2,9 kg/hekar Parametreler Malzemenin Taşıma Mesafesi Kamyon Kapasitesi Sefer Sayısı Araç Sayısı Depolama Alanı Toplam 1.Poligon 3.Poligon 20 ton/sefer 1. Poligon 3. Poligon 15 araç/sefer 1.Poligon tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Bitkisel toprak ve dekapaj depolama alanlarının çalışma yapılacak ÇED alanına en uzak mesafesi 3 km alınırsa; Gidiş dönüş toplam taşıma mesafesi 6 km dir. Bitkisel toprak ve dekapaj depolama alanlarının çalışma yapılacak ÇED alanına en uzak mesafesi 870 m alınırsa; Gidiş dönüş toplam taşıma mesafesi 1,74 km dir. Üretim Miktarı (ton/gün) / Kamyon Kapasitesi (ton/sefer) 1760,3 ton/gün / 20 ton/sefer = 88 sefer/gün yerine 15 kamyon 6 sefer/gün yapacaktır. Üretim Miktarı (ton/gün) / Kamyon Kapasitesi (ton/sefer) 225 ton/gün / 20 ton/sefer = 11,25 sefer/gün = 12 sefer/gün yerine 6 kamyon 2 sefer/gün yapacaktır. 0,6 hektar 3. Poligon 1,2 hektar Talep Edilen Proje Alanlarında Aynı Anda Çalışmalar Gerçekleşmeyecek Olup Etap Etap Çalışılacaktır. 1. Bitkisel Toprağın Yerinden Sökülmesi Poligonlar Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 241

242 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 1. Polion 3.Poligon 1.a Kontrolsüz 220,04 ton/sa*0,025 kg/ton 5,501 1.b Kontrollü 220,04 ton/sa*0,0125 kg/ton 2,751 1.a Kontrolsüz 28,125 ton/sa*0,025 kg/ton 0,703 1.b Kontrollü 28,125 ton/sa*0,0125 kg/ton 0, Bitkisel Toprağın Yüklenmesi Poligonlar Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 1. Polion 2.a Kontrolsüz 220,04 ton/sa*0,010 kg/ton 2,2 2.b Kontrollü 220,04 ton/sa*0,005 kg/ton 1,1 3.Poligon 2.a Kontrolsüz 28,125 ton/sa*0,010 kg/ton 0,281 2.b Kontrollü 28,125 ton/sa*0,005 kg/ton 0, Bitkisel Toprağın Taşınması Poligonlar Faktörü Sefer Sayısı*Araç Sayısı* Taşıma Mesafesi * Emisyon Faktörü Kg/sa 1. Polion 3.a Kontrolsüz 6 sefer/gün*15 araç/sefer* 6 km *0,7 kg/araç-km= 378 kg/gün 378 kg/gün /8 sa/gün 47,25 3.b Kontrollü 6 sefer/gün*15 araç/sefer* 6 km *0,35 kg/araç-km= 189 kg/gün 189 kg/gün /8 sa/gün 23,63 3.Poligon 3.a Kontrolsüz 2 sefer/gün*6 araç/sefer* 1,74 km *0,7 kg/araç-km=14,616 kg/gün 18,27 kg/gün /8 sa/gün 1,827 3.b Kontrollü 2 sefer/gün*6 araç/sefer* 1,74 km *0,35 kg/araç-km= 7,308 kg/gün 7,308 kg/gün /8 sa/gün 0, Bitkisel Toprağın Boşaltılması Poligonlar Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 1. Polion 4.a Kontrolsüz 220,04 ton/sa*0,010 kg/ton 2,2 4.b Kontrollü 220,04 ton/sa*0,005 kg/ton 1,1 3.Poligon 4.a Kontrolsüz 28,125 ton/sa*0,010 kg/ton 0,281 4.b Kontrollü 28,125 ton/sa*0,005 kg/ton 0, Bitkisel Toprağın Depolanması Poligonlar Faktörü Depo Alanı * Emisyon Faktörü/Çalışma Süresi Kg/sa 1. Polion 5.a Kontrolsüz 0,6 ha*5,8 kg/ha/24 sa 0,145 5.b Kontrollü 0,6 ha*2,9 kg/ha/24 sa 0, Poligon 5.a Kontrolsüz 1,2 ha*5,8 kg/ha/24 sa 0,29 5.b Kontrollü 1,2 ha*2,9 kg/ha/24 sa 0,145 Kontrolsüz Toplam Toz Emisyonu Kg/sa 1. poligon 1.a+2.a+3.a+4.a+5.a 57,3 3. poligon 1.a+2.a+3.a+4.a+5.a 3,18 Toplam 60,48 Kontrollü Toplam Toz Emisyonu Kg/sa 1. poligon 1.b+2.b+3.b+4.b+5.b 28,86 3. poligon 1.b+2.b+3.b+4.b+5.b 1,69 Toplam 30,55 Bitkisel Toprağın Sıyrılması Aşamasında; Kontrolsüz durumda oluşacak toplam toz emisyonu: 60,48 kg/saat Kontrollü durumda ise oluşacak olan toplam toz emisyonu: 30,55 kg/saat'tir. 242

243 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yukarıda verilen miktarlar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK:2 Tablo:2.1 de baca dışındaki yerler için belirlenen 1,0 kg/saat lik kütlesel debi miktarının üzerinde olduğundan toz modellemesi yapılması gerekmektedir. Yukarıda hesaplanan emisyon değerleri, uluslar arası nitelikteki 3 boyutlu modelleme programı (ISC3) ile modellenerek hazırlanan hava kalitesi modelleme raporu Ek 25 de verilmektedir. Üretimde Oluşacak Olan Toz Emisyonu Proje kapsamında, kromun çıkarılması sırasında toz oluşturacak işlemler şunlardır; Açık Ocak İşletmeciliğin toz oluşturacak kaynaklar; Delme-Patlatma Kromun yerinden sökülmesi Kromun yüklenmesi Kromun taşınması Kromun boşaltılması Kromun stoklanması Kapalı Ocak İşletmeciliğinde toz oluşturacak kaynaklar; Kromun yüklenmesi Kromun taşınması Kromun boşaltılması Kromun stoklanması Açık Ocak İşletmeciliğinde Toz Emisyonu Açık işletmede ocaktan yılda ton/yıl tüvenan krom çıkarılması planlanmaktadır. 243

244 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Patlatma Sırasında Oluşacak Toz Emisyonu: Patlatma işlemi sonrası oluşacak olan toz emisyon faktörü 0,08 kg/ton olarak alınmış olup patlatma sonrasında oluşacak toz emisyonlarının % 80 inin 10 μ dan büyük partiküllerden meydana geldiği ve patlatmadan sonra hemen çökeleceği, geriye kalan % 20 sinin ise 10 μ dan küçük partiküllerden meydana geleceği ve havada asılı kalarak atmosferde yayılacağı kabul edilmiştir. Ayda 3 patlatma yapılması planlanmaktadır. Yılda 36 patlatma yapılacaktır. Bir patlatmada maksimum ton/yıl/36 patlatma /yıl=38.888,9 ton/patlatma tüvenankrom üretimi yapılacaktır. Buna göre alınacak maksimum krom miktarına göre patlatma sürecinde oluşabilecek toz emisyon miktarı; (Bir atımdaki üretim miktarı)* (Patlatma emisyon faktörü) * (Askıda kalan partikül oranı) = (ton/patlatma) * (kg/ton) * (%20) = Buna göre; ,9 ton/patlatma *0.080 kg/ton*0.2= 622,2 kg/saat Patlatma sırasında oluşacak kontrolsüz toz emisyon kg/saat'tir. Ocak sahasında ayda 3 patlatma yapılacak olup sürekli toz oluşumu söz konusu olmayacaktır. Patlatma esnasında oluşacak tozların bir saatlik zaman içerisinde dağıldığı varsayımı ile patlatma sırasında oluşacak tozun kütlesel debisinin sürekli olmaması, gecikmeli kapsül kullanılması ve zeminde patlatma öncesi ve sonrası sulama yapılması gibi faktörlerle, patlatma sırasında oluşacak toz daha da minimize edilmesi söz konusudur. Ayrıca patlatmada oluşan toz emisyonunun sürekli olmaması sebebiyle toplam toz emisyonuna eklenmemiştir. Üretim Sırasına Oluşacak Toz Emisyonu: Açık Ocak İşletmeciliğinde Oluşacak Toz Emisyonu; 244

245 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Açık Ocak İşletmeciliği sırasında üretilecek olan malzeme miktarı ton/yıl'dır. Üretim esnasında oluşacak olan toz emisyon hesabı Tablo 91'de verilmektedir. Tablo 91 Açık Ocak İşletmeciliği Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Çalışma Süreleri Malzemenin Yoğunluğu Ocaklar ve Konkasörler için Kapasite Miktarları Çalışma Şekli Üretim yapılacak Alınacak Alanlar Aylık Çalışma Günlük çalışma Yıllık Çalışma Ayı Vardiya Günü saati 12 ay 30 gün ,8 ton/m 3 alınmıştır. Yıllık (ton) Aylık(ton) Günlük(ton) Saatlik (ton) , ,9 243,1 1.Poligon Açık-Kapalı İşletme 2.Poligon Kapalı İşletme 3. Poligon Açık İşletme Açık Ocak İşletmeciliği (ha) Kapalı Ocak İşletmeciliği (ha) Toplam 1. Poligon 352,06 68,19 420,2 2. Poligon - 156,8 156,8 3.Poligon Toplam 397,06 224, Emisyon Faktörleri İşlem Kontrolsüz Kontrollü Kaynak Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Taşıma 0,7 kg/araç-km 0,35 kg/araç-km Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Depolama 5,8 kg/hektar 2,9 kg/hekar Parametreler tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Krom Malzemesinin Taşıma Mesafesi Proje alanının zenginleştirme tesisine en uzak mesafesi, taşıma mesafesi olarak alınmıştır. Taşıma mesafesi 7 km kabul edilirse; gidiş dönüş toplam 14 km dir. Kamyon Kapasitesi 20 ton/sefer Üretim Miktarı (ton/gün) / Kamyon Kapasitesi (ton/sefer) Sefer Sayısı 3.888,9 ton/gün / 20 ton/sefer = 194,4 sefer/gün = 195 sefer/gün yerine 15 kamyon 13 sefer/gün yapacaktır. Araç Sayısı 15 araç/sefer Depolama Alanı 1,49 hektar Depolama alanı olarak stok alanı alınmıştır. Depolama süresi 24 saat Toplam olarak alınmıştır Talep Edilen Proje Alanlarında Aynı Anda Çalışmalar Gerçekleşmeyecek Olup Etap Etap Çalışılacaktır. 1. Kromun Yerinden Sökülmesi Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 1.a Kontrolsüz 243,1 ton/sa*0,025 kg/ton 6,08 1.b Kontrollü 243,1 ton/sa*0,0125 kg/ton 3,04 2. Kromun Yüklenmesi 245

246 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 2.a Kontrolsüz 243,1 ton/sa*0,010 kg/ton 2,43 2.b Kontrollü 243,1 ton/sa*0,005 kg/ton 1,22 3. Kromun Taşınması Faktörü Sefer Sayısı*Araç Sayısı* Taşıma Mesafesi * Emisyon Faktörü Kg/sa 3.a Kontrolsüz 13 sefer/gün*15 araç/sefer* 12 km *0,7 kg/araç-km= 1638 kg/gün 1638 kg/gün /8 sa/gün 204,75 3.b Kontrollü 13 sefer/gün*15 araç/sefer* 12km *0,35 kg/araç-km= 819 kg/gün 819kg/gün /8 sa/gün 102,38 4. Kromun Boşaltılması Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 4.a Kontrolsüz 243,1 ton/sa*0,010 kg/ton 2,43 4.b Kontrollü 260,42 ton/sa*0,005 kg/ton 1,22 5. Kromun Depolanması Faktörü Depo Alanı * Emisyon Faktörü/Çalışma Süresi Kg/sa 5.a Kontrolsüz 1,49 ha*5,8 kg/ha/24 sa 0,36 5.b Kontrollü 1,49 ha*2,9 kg/ha/24 sa 0,180 Kontrolsüz Toplam Toz Emisyonu Kg/sa 1.a+2.a+3.a+4.a+5.a 216,05 Kontrollü Toplam Toz Emisyonu Kg/sa 1.b+2.b+3.b+4.b+5.b 108,04 Kapalı İşletmede Oluşacak Toz Emisyonu; Kapalı işletmeciliğinde ocaktan yılda ton/yıl tüvenan krom çıkarılması planlanmaktadır. Tablo 92 Kapalı Ocak İşletmeciliği Üretim Sırasında Oluşacak Toz Emisyon Hesaplamaları Çalışma Süreleri Malzemenin Yoğunluğu Ocaklar ve Konkasörler için Kapasite Miktarları Çalışma Şekli Üretim yapılacak Alınacak Alanlar Emisyon Faktörleri Aylık Çalışma Günlük çalışma Yıllık Çalışma Ayı Vardiya Günü saati 12 ay 30 gün ,8 ton/m 3 alınmıştır. Yıllık (ton) Aylık(ton) Günlük(ton) Saatlik (ton) ,3 277,8 17,36 1.Poligon Açık-Kapalı İşletme 2.Poligon Kapalı İşletme 3. Poligon Açık İşletme Açık Ocak İşletmeciliği (ha) Kapalı Ocak İşletmeciliği (ha) Toplam 1. Poligon 352,06 68,2 420,3 2. Poligon - 156,8 156,7 3.Poligon Toplam 397,

247 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşlem Kontrolsüz Kontrollü Kaynak Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Taşıma 0,7 kg/araç-km 0,35 kg/araç-km Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Depolama 5,8 kg/hektar 2,9 kg/hekar Parametreler tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Krom Malzemesinin Taşıma Mesafesi Proje alanının zenginleştirme tesisine en uzak mesafesi taşıma mesafesi olarak alınmıştır, Taşıma mesafesi 3,8 km kabul edilirse; gidiş dönüş toplam 7,6 km dir. Kamyon Kapasitesi 20 ton/sefer Üretim Miktarı (ton/gün) / Kamyon Kapasitesi (ton/sefer) Sefer Sayısı 277,8 ton/gün / 20 ton/sefer = 13,89 sefer/gün = 14 sefer/gün yerine 7 kamyon 2 sefer/gün yapacaktır. Araç Sayısı 15 araç/sefer Depolama Alanı Toplam 5 hektar Depolama alanı olarak stok alanı alınmıştır. Depolama süresi 24 saat olarak alınmıştır Talep Edilen Proje Alanlarında Aynı Anda Çalışmalar Gerçekleşmeyecek Olup Etap Etap Çalışılacaktır. 1. Kromun Yerinden Sökülmesi Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 1.a Kontrolsüz 17,36 ton/sa*0,025 kg/ton 0,434 1.b Kontrollü 17,36 ton/sa*0,0125 kg/ton 0, Kromun Yüklenmesi Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 2.a Kontrolsüz 17,36 ton/sa*0,010 kg/ton 0,174 2.b Kontrollü 17,36 ton/sa*0,005 kg/ton 0, Bitkisel Toprağın Taşınması Faktörü Sefer Sayısı*Araç Sayısı* Taşıma Mesafesi * Emisyon Faktörü Kg/sa 3.a Kontrolsüz 2 sefer/gün*15 araç/sefer* 7,6 km *0,7 kg/araç-km= 159,6 kg/gün /8 sa/gün 19,95 3.b Kontrollü 2 sefer/gün*15 araç/sefer* 7,6 km *0,35 kg/araç-km= 79,8 kg/gün 79,8kg/gün /8 sa/gün 9,98 4. Kromun Boşaltılması Faktörü Üretim Miktarı* Emisyon Faktörü Kg/sa 4.a Kontrolsüz 17,36 ton/sa*0,010 kg/ton 0,174 4,b Kontrollü 17,36 ton/sa*0,005 kg/ton 0, Kromun Depolanması Faktörü Depo Alanı * Emisyon Faktörü/Çalışma Süresi Kg/sa 5.a Kontrolsüz 5 ha*5,8 kg/ha/24 sa 1,21 5.b Kontrollü 5 ha*2,9 kg/ha/24 sa 0,604 Kontrolsüz Toplam Toz Emisyonu Kg/sa 1.a+2.a+3.a+4.a+5.a 21,942 Kontrollü Toplam Toz Emisyonu Kg/sa 1.b+2.b+3.b+4.b+5.b 10,975 Üretim Esnasına Oluşması Muhtemel Toz Emisyonu Tablo 93'de verilmektedir. 247

248 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 93 Üretim Aşamasında Oluşacak Toplam Toz Emisyon Miktarları Emisyonlar Kontrolsüz Kontrollü Bölümler Kg/saat Kg/saat Açık Ocak İşletmeciliğinde Toplam Toz Emisyonu 216,05 108,04 Kapalı Ocak İşletmeciliğinde Toplam Toz Emisyonu 21,942 10,975 Toplam 237, ,015 Üretim sırasına meydana gelecek olan tüm toz emisyonları; Patlatma esnasında oluşacak toz emisyonu; 622,2 kg/saat, Kontrolsüz durumda oluşacak toplam toz emisyonu; 237,992kg/saat, Kontrollü durumda ise oluşacak olan toplam toz emisyonu; 119,015 kg/saat tir, Üretimden kaynaklanacak olan toz miktarları dahilinde tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK:2 Tablo:2.1 de baca dışındaki yerler için belirlenen 1,0 kg/saat lik kütlesel debi miktarının üzerinde olduğundan toz modellemesi yapılması gerekmektedir. Yukarıda hesaplanan emsiyon değerleri, Model Çalışması yapılması amacıyla AERMOD v dağılım modeli kullanılmıştır. Söz konusu yazılımda Meteorolojik verilerin derlenmesi amacıyla AERMET Yazılımında veri girişi yapılmıştır. Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi; Hava Kalitesi Modelleme Raporu Ek 25'te verilmektedir. Modellmede Kullanılan Meteorolojik Veri Bilgileri Dursunbey Meteoroloji istasyonu uzun yıllar meteorolojik verilerine göre hakim rüzgar yönü NE dir. Meteoroloji dosyasını hazırlamada ise uzun yılları en iyi temsil eden 2009 yılı verileri kullanılmıştır. 248

249 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 94 Modellemede seçilen Hakim Rüzgar Yönleri 1.Derece Hakim Rüzgar Yönü NE 2.Derece Hakim Rüzgar Yönü NNE 3.Derece Hakim Rüzgar Yönü W 4.Derece Hakim Rüzgar Yönü ENE Meteoroloji dosyasının hazırlanmasında kullanılan veriler aşağıda açıklanmıştır; Tablo 95 Modellemede Kullanılan Veriler Kullanılan Veriler İstasyon No İstasyon Adı Temsili Yıl Saatlik Rüzgar Hızı ve Yönü DURSUNBEY 2009 Yılı Saatlik Sıcaklık DURSUNBEY 2009 Yılı Günlük Lokal Bulut Yüksekliği (7,14,21) DURSUNBEY 2009 Yılı Günlük Bulutluluk (7,14,21) DURSUNBEY 2009 Yılı Günlük Sabah ve Öyle Karışım Yüksekliği DURSUNBEY 2009 Yılı Grafik 30 Dursunbey Meteorolojik İstasyonuna Ait yılı Rüzgar Dağılımı 249

250 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 31 Dursunbey Meteoroloji İstasyonuna Ait uzun Yıllar ( ) Rüzgar Diyagramı 250

251 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ MODELLEME SONUÇ : Faaliyet alanının temsili açısından en uygun meteoroloji istasyonu Meteoroloji Genel Müdürlüğüne sorulmuş ve DURSUNBEY Meteoroloji istasyonu verilerinin kullanılması gerektiği bildirilmiştir. Yüksek atmosfer verileri olarak da en yakın istasyon olan İstanbul Meteoroloji istasyonu verileri kullanılmıştır. Model Çalışması yapılması amacıyla AERMOD v dağılım modeli kullanılmıştır. Söz konusu yazılımda Meteorolojik verilerin derlenmesi amacıyla AERMET Yazılımında veri girişi yapılmıştır. Modelleme sonucu faaliyetten kaynaklanması muhtemel kirletici parametrelere ilişkin hava kirlenmesi katkı değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 96 Proje kapsamında PM ve Çöken Toz a Ait Modelleme Sonuçları ve SKHKKY kapsamında Karşılaştırılarak Hava Kirlenmesi Katkı Değeri PARAMETRELER PM 10 SKHKKY KVS Değeri 100 μg/m 3 (2013 yılı Sınır Değeri) SKHKKY UVS Değeri 60 μg/m 3 (2013 yılı Sınır Değeri) Modelleme Sonuçları UVS=0,53 µg/m 3 KVS=56,79 µg/m 3 Sınırı Aşan Değerler Sınır Değeri Aşan Nokta bulunmamaktadır. Çöken Toz 390 mg/m 2 gün (2013 yılı Sınır Değeri) 210 mg/m 2 gün (2013 yılı Sınır Değeri) UVS= 0,10 µg/m 3 KVS=41,11µg/m 3 Sınır Değeri Aşan Nokta bulunmamaktadır. En Kötü Hal Senaryolarında elde edilen Model Dağılımı sonuçları ile yönetmelik sınır değerlerinin karşılaştırması aşağıda yapılmıştır. Tablo 97 Tesisin En Kötü Hal Senaryosunda bulunan Model Dağılımı Sonuçları ile SKHKKY Karşılaştırması Parametreler Birim Modelde Bulunan Dağılım Sonucu SKHKKY Sınır Değeri PM10 μg/m 3 56, Çöken Toz mg/m 2 gün 4, Yukarıda verilen; Uzun Vadeli Sınır Değer (UVS): Yapılan bütün ölçüm sonuçlarının aritmetik ortalaması olan değeri, Kısa Vadeli Sınır Değer (KVS): Maksimum günlük ortalama değerleri 251

252 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ veya sayısal değerlerinin büyüklüğüne göre dizildiğinde, istatistik olarak bütün ölçüm belirtmektedir. Yukarıda verilen modelleme sonuçları ve SKHKKY de verilen sınır değerler incelendiğinde, projeden kaynaklı oluşması muhtemel yıllık kontrollü PM ve Çöken toz emisyon değerlerinin Yönetmelik sınır değerlerinin altında kaldığı anlaşılmaktadır. Kontrollü sistemde 24 Saatlik PM emisyon değerlerinde ise sınır değeri aşan nokta bulunmamaktadır. Projeye konu faaliyet, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik EK 2 (Çevreye Kirletici Etkisi Olan Faaliyet veya Tesisler) de 2.20 maddesi kapsamında değerlendirilmektedir. Sonuç olarak söz konusu faaliyet için yönetmelik kapsamında Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvurularak Çevre İzni alınacaktır. Faaliyet sahasında çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme cihazı ve yangın söndürme ekipmanı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak olup çalışan tüm personel topluca bulunduğu alanlara Yangın Söndürme Talimatnamesi asılacak ve talimatnamenin eksiksiz uygulanması konusunda hassas davranılacaktır. Orman yangınları ile ilgili afiş broşür vb. yayınlar temin edilerek çalışanların bu konuda bilinçlenmesi sağlanacaktır. Zenginleştirme Tesisinde oluşacak Toz Emisyonu : Proje kapsamında zenginleştirme tesisi kapalı sistem çalıştığından dolayı tozuma söz konusu olmayacaktır. Proje konusu Krom Ocağı ve Zenginleştirme Tesisinin emisyon kaynağı arazi hazırlama, pasa ayırma ve üretim çalışmaları işlemleri olup, işletme işlemleri sırasında oluşacak toz ve dağılımı değerlendirilmiştir. Bu bağlamda alınacak tedbirler; Ocak alanında malzemenin kamyonlara yüklenmesi ile ilgili olarak, gerekli bütün önlemler alınacaktır, Yükleme sonrasında malzeme taşınırken kamyonların üstü branda vb. malzeme ile kapatılarak tozuma minimuma indirilecektir. 252

253 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Sahada yapılacak nakliye sırasında ocak zenginleştirme tesisi-asfalt yol bağlantısı periyodik olarak arazöz ile mutlaka sulanacak ve tozuma minimuma indirilecektir. Nakliye esnasında hız kurallarına riayet edilecek ve gerekli olan hız uyarı levhaları proje sahası içerisinde yer alan yollarda bulundurulacaktır. Faaliyet süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen UVS ve KVS sınırları aşılmayacak ve yönetmeliğin EK 1 c, d, e bentlerinde belirtilen esaslara uyulacaktır. SKHKKY kapsamında toz emisyonu ölçümü mutlaka yaptırılacaktır. Araziye rüzgarı kesici levhalar yerleştirir. duvar örülür veya rüzgarı kesici ağaçlar dikilir. Konveyörler ve diğer taşıyıcıların ve bunların birbiri üzerine malzeme boşalttığı bağlantı kısımlarının üstü kapatılır. Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılır. Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılır. Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilir. Bu durumu sağlamak için gerekli donanım kurulur. İşletme Sonrası Üretim faaliyetlerinin sona ermesi ile birlikte ocak alanı rehabilite edilecek, şantiye alanında yer alan yemekhane, yatakhane, büro gibi alanlar sökülecek, arıtma tesisi sökülecektir. Tüm atık depo alanları boşaltılacaktır. Biriktirilen bitkisel toprak basamaklara serilecektir. Faaliyet alanında yer alan tanklar ve sökülen tesisler alandan uzaklaştırılacaktır. 253

254 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 5.2. Su Kullanımı ve Bertarafı (Arazi Hazırlık Aşaması Temin Edileceği Kaynaklar,İnşaat Aşaması Temin Edileceği Kaynaklar,İşletme ve İşletme Sonrası Temin Edileceği Kaynaklar,Su Miktarları, İçme ve Kullanma Suyu ve Diğer Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları ve Bertarafı) Su Kullanımı Proje kapsamında su kullanımı; personel kullanımı, işletme içi yollar ve nakliye yollarının sulanması, zenginleştirme tesisinde su kullanımı söz konusu olacaktır. Bu kapsamda proje kapsamında kullanılacak su aşağıda hesaplanmıştır. Arazinin Hazırlanması ve İnşaat Aşaması Arazi hazırlık aşamasında oluşacak tozlar kamyonların hareketinden meydana gelecek olup tozu engellemek için yollarda sulama yapılacaktır. Poligonlardan alınacak bitkisel toprak 1 ve 3 nolu poligonlarda bulunan bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Sulama yapılacak yol olarak en uzak poligon alınırsa mesafe 3000 m kabul edilmiştir. Günde 2 defa sulama yapılırsa, yol genişliği 5 m alınırsa ve yol sulamasında 1,5 lt/m 2 su kullanılacağı kabul edilirse; Yol Uzunluğu = m x 2 sefer/gün = m/gün Kullanılacak Su Miktarı = m/gün x 5 m x 1,5 lt/m2 = lt/gün = lt/gün / 1000 lt/m3 = 45 m 3 /gün Sulama için kullanılacak olan suyun tamamının buharlaşacağı kabul edilirse, yolların sulanmasından kaynaklı atıksu oluşumu olmayacaktır. İnşaat Aşamasındaki Su Kullanımı Tesis içerisinde zenginleştirme tesisi hali hazırda bulunmaktadır. Kurulması planlanan atıksu arıtma tesisi paket arıtma olacağından dolayı herhangi bir inşaat söz konusu olmayacaktır. İşletme Aşamasındaki Su Kullanımı - Personel kullanımı için gerekli su ihtiyacı 254

255 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşletme aşamasında 250 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. TÜİK Belediye Su İstatistikleri 2010 verilerine göre Bursa'da günlük kişi başına çekilen su miktarı 180 litredir. Buna göre; Personel için Gerekli Su Miktarı = 250 kişi x 180lt/kişi.gün = lt/gün = lt/gün / 1000 lt/m3 = 45 m 3 /gün Tesiste kullanılan içme ve kullanma suyu niteliklerinin tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olması sağlanacaktır. Ayrıca personelin içme suyu ihtiyacı damacanalar ile karşılanacaktır. Ayrıca personelin kullanma suyu ihtiyacı mevcut izinli kuyudan karşılanmaktadır. Kullanılan kuyu suyu yılda 2 kez kontrol izlemesi, 1 kez denetleme izlemesi numunelerinin yine Büyükorhan Toplum Sağlığı Merkezi tarafından alınarak yetkili kurumlarca analizlerinin yaptırılacaktır. Çalışacak personelin kullanacağı içme-kullanma suyunun kalitesinin tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( tarih ve sayılı değişiklikler) e uygun kullanılacağını taahhüt ederiz. Personelin ihtiyaçları için kullanılacak suyun tamamının atıksuya dönüşeceği kabul edilirse, personelden kaynaklı oluşacak atıksu miktarı 45 m 3 /gün olacaktır. Maden sahasında çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular, sahada inşaa edilecek olan paket atıksu arıtma tesisinde arıtılacak ve gerekli olması durumunda proses suyu olarak tesislerde kullanılabilecek veya çevre izni kapsamında alıcı ortama deşarj edilecektir. Arıtma Tesisi Krom ocağı ve Zenginleştirme tesisinde çalışan personelden kaynaklanacak olan atık suların yeraltı suyuna karışmasını önlemek amacı paket arıtma tesisi yapılması planlanmaktadır. Paket sistemin inşaii sisteme göre alan ihtiyacının az olması, taşınabilme kolaylığının bulunması, havuzların üzeri kapalı olduğundan dolayı koku probleminin daha az yaşanması, 255

256 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ estetik görünümü açısından ortama uygun olarak boyanabilme gibi bir takım avantajları vardır. İnşaii sistemde yapılması gereken havalandırma, çökeltim, dezenfeksiyon havuzları paket sistemin içerisinde yer almaktadır. Bundan dolayı inşaii olarak yapmanız gereken betonarme havuzlar azalmaktadır. Böylece inşaat maliyetiniz minimize olmaktadır. Atıksu arıtma tesisi projelendirilirken personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksuyun, arıtma tesisine geleceği baz alınmıştır. Bununla ilgili olarak avam proje hazırlanırken tarafınızdan debi ve kirlilik değerleri, pik debiler dikkate alınarak buna göre havuz boyutlandırmaları yapılmıştır. Arıtma tesisi Fiziksel ve Biyolojik Arıtma proseslerini ihtiva etmektedir. Tablo 98 Atıksu arıtma tesisi projelendirmesinde baz alınan kirlilik parametre değerleri Kirlilik Parametreleri Birim Miktar BOİ 5 (Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı) Mg/lt KOİ (Kimyasal Oksijen İhtiyacı) Mg/lt Yağ ve Gres Mg/lt PH Proje kapsamında 250 kişilik ocak sahasında meydana gelen atıksu miktarı belirlenirken kişi başı su tüketim alınmıştır. Personelden kaynaklanacak atıksu miktarı 180 kişi/litre olarak alınmış ve buradan günlük atıksu debisi 45 m 3 /gün olarak belirlenmiştir. Bu verilen bilgiler ışığında projelendirme debisi olarak atıksu, maksimum 45 m 3 /gün olarak alınmıştır. Bu debinin 12 saatte oluştuğu varsayılmıştır. Biyolojik Arıtma Prensibi Biyolojik arıtmanın temelini aktif çamur süreci oluşturmaktadır. Aktif çamur süreci, mikroorganizmaların atıksu içerisinde bulunan organik maddeyi, oksijen kullanarak ayrıştırmaları esasından yararlanılarak geliştirilen bir aerobik biyolojik arıtma sistemidir. Bu süreç içerisinde atık su aktifleştirilmiş biyolojik yumaklar haline dönüştürülerek, kirli suların doğal olarak kendi kendine tasfiyesi olayına eşdeğer yapay bir işlemdir. 256

257 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Mikroorganizmalar, %70-90 oranında organik, %10-30 oranında inorganik maddelerden meydana gelmişlerdir. Bu nedenle biyolojik arıtma sistemi, karbonlu ve azotlu maddelerin gideriminde oldukça cazip bir sistemdir. Bütün aerobik (havalı) arıtma proseslerinde organik kirleticiler sentez ve oksidasyon yolu ile giderilirler. Burada, organik maddenin bir kısmı hücrelere dönüşürken geri kalan kısım gerekli enerjiyi üretmek amacı ile oksidasyona tabi tutulurlar. Biyolojik Arıtma Sistemlerinin projelendirilmesinde esas alınan Aktif Çamur Sistemi, aerobik aktif ürünlerin (mikroorganizmalar) atıksu ile havalandırılarak karıştırıldığı ve oluşan biyolojik yumakların ayrı bir ortamda çökeltildiği sürekli bir sistemdir. Bu sistemde mikroorganizmalar atıksu içerisindeki organik maddeleri çözümleyip oksidasyon-sentez işlemi ile CO 2, H 2 O, NO 3 ve SO 4 gibi son ürünlere dönüştürmektedir. Sistemin Açıklaması: 1. SEPET IZGARA: Tesise gelen atıksuların içinde bulunabilecek muhtemel ince partiküllerin tutulmasını amaçlayan bu sistem kendinden sonraki arıtma prosesleri için oldukça önem taşımaktadır. Suda askıda katı madde olarak ifade edilen irili ufaklı katı maddeler yoğun olarak bulunmaktadır. Buda arıtma tesisini çok olumsuz yönde etkilediğinden dolayı bu katı maddelerin sudan uzaklaştırılması gerekmektedir. 2. YAĞ TUTUCU: Özellikle mutfaktan gelen atıksu içerinde yağ oranı yüksek olduğu gözelenmektedir. Atıksudaki yağ oranının belli oranın üzerinde olması atıksu arıtma tesisinin sonraki aşamalarında özellikle havalandırma havuzunda bakteri konsantasyonunu ve verimliliğini önemli ölçüde etkilemektedir. Bundan dolayı yağ tutucu ile atıksudaki yağ oranı düşürülecektir. 3. DENGELEME HAVUZU: Arıtma verimimin yüksek bir değerde sabit tutulabilmesi için, diğer arıtma proseslerine sürekli verilen atıksu ve bunun içerdiği organik madde miktarı da sabit olmalıdır. Bu durumda atıksu, diğer prosesler öncesi bir dengeleme havuzuna alınarak burada hem hidrolik hem de organik açıdan dengelenmesi sağlanacaktır. Ayrıca arıtma tesisinin enerji sarfiyatını minimumda tutması amacıyla dengeleme havuzu 257

258 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ terfi havuzu olarak da kullanılacaktır. Bu amaçla dengeleme havuzunun tabanında bulunan bir pompayla atıksuyun kotu yükseltilerek cazibeyle akması sağlanacaktır. 4. HAVALANDIRMA HAVUZU: Atıksu, içindeki biyolojik kirleticilerin arıtılması amacı ile havalandırma havuzuna alınacaktır. Biyolojik arıtıma tabi tutulacak olan atıksuda bakteriler için gerekli olan oksijen, blower-difüzör sistemi yardımıyla verilecektir. Atıksu içindeki organik kirleticiler mikroorganizmalar yardımıyla CO 2,H 2 O gibi son ürünlere çevrilerek atıksu biyolojik olarak arıtılmış olacaktır. 5. BİYOLOJİK ÇÖKELTİM HAVUZU: Çöktürme prosesinde kendi ağırlığı ile çökelen çamurlar, çamur konisinde birikerek çamur kütlesini oluştururlar. Arıtımı sağlanan su ise duru faz adı verilen üst kısımda toplanarak buradan bir savak ile dezenfeksiyon havuzuna geçecektir. Oluşan biyolojik çamurların bir kısmı havalandırma havuzuna çamur pompası yardımı ile geri gönderilirken bir kısmı da çamur stabilizasyon bölümüne alınacaktır. 6. İŞLETME ODASI: Sistemde kullanılan elektrik panosu, dozaj pompası, blower, dozlama tanklarının, bulunduğu bölümdür. Arıtma tesisine ait vaziyet planı Ek 26'de yer almaktadır. Sisteme Ait Teknik Özellikler Teçhizat seçiminde performansı ve enerji tüketimine göre verimi yüksek, atıksu arıtma sistemlerinde kalitesini kanıtlamış markaların kullanılmasına dikkat edilecektir. Borulama-fittings, elektrik panosu ve her tür elektrik işlerinde TSE damgalı, I. kalite malzeme kullanılacaktır. Elektrik donanımında kaliteli marka elektrik ekipman ve tesisat malzemeleri kullanılacaktır. Tesisteki tüm ekipmanların kontrolü tek bir ana kumanda panosundan sağlanacaktır. Sistemde çalışan ekipmanların kontrolü otomatik olarak sağlanabileceği gibi istendiği taktirde manuel olarak da sağlanabilecektir. 258

259 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 99 Tesiste Kullanılacak Betornarme Havuzlar Ünite Adet Hacim (m 3 ) Dengeleme Havuzu 1 35 Çamur Havuzu 1 5 Tablo 100 Tesiste Kullanılacak Ekipman ve Teçhizatlar SEPET IZGARA Adet 1 Temizleme Manuel Elek Aralığı 0,5 cm İmalat Özel İmalat DENGELEME HAVUZU TERFİ POMPA SİSTEMİ Markası Menşeii I noxepompe İtalya Tipi Ranger 8/35 Kapasitesi 12 m 3 /sa Basınç 7 mss Elektrik Motor Gücü 0,60 Kw Elektrik Motor Devri 2900 dev/dak Fan Tipi Vortex Pompa Malzemesi Pik Döküm Motor Malzemesi Paslanmaz Çelik Fan Malzemesi Technoplymer Şaft Malzemesi Paslanmaz Çelik Çıkış 1 1/2,, Adet PRO-PAK PAKET ARITMA ÜNİTESİ Kapasite 45 m 3 /gün Çap 2,40 m Uzunluk 5,50 m Malzeme İç-Dış Epoksi Kaplı St-37 Adet 1 BLOWER Markası Seko-İtalya yada muadili Tip 65 DH-SCL Kapasite 80 m 3 /sa Basınç 300 mbar Elk. Mot. Gücü 3 kw Devir 2900 d/dak Adet 1 DİFÜZÖR Marka Protech Tip Kauçuk membran EPDM Kapasite 6-8 m 3 /sa Adet 10 Ürün Güvenirliği TÜV-CERT Sertifika ÇAMUR TERFİ POMPASI MArkası City Y Menşei İtalya Tipi Dalgıç Kapasite 3 m 3 /sa 259

260 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Basınç 6 mss Elek. Motor Gücü 0,4 kw Fan Tipi Vortex Adet 1 KLOR DOZAJ POMPASI Markası SİSDOZ- İtalya yada muadili Kapasite 5 Lt/sa Basınç 5 bar Strok Sayısı 180 Pomp. Kafa Malz. PP El. Mot. Gücü 0,1 kw El. Kayn. Koruma 230 VAC/IP65 Adet 1 KLOR DOZAJ TANKI Markası AKPOL Kapasite 100 Lt Tank Malzemesi PE Adet 1 ÇAMUR KURUTMA YATAĞI En(b) 1,00 m Uzunluk (I) 2,00 m Yükseklik (h) 0,75 m Malzeme İç-dış epoksi kaplı St-37 Adet 1 Su Kirililiği Kontrol Yönetmeliği Evsel Nitelikli Atıksular İçin Deşarj Standartları Madde 32 - (Değişik:RG-13/2/ ) Evsel nitelikli atıksu kaynaklarından doğrudan ve/veya kentsel arıtma tesislerinden arıtılmış olarak çıkan suların alıcı ortama deşarjında istenen standart değerler bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Tablo 21 de verilmiştir. Evsel nitelikli atıksular kirlilik yüklerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır, a) Kirlilik yükü ham BOİ 5 olarak kg/gün arasında (Eşdeğer nüfus arasında), b) Kirlilik yükü ham BOİ 5 olarak kg/gün (Eşdeğer nüfus arasında), c) Kirlilik yükü ham BOİ 5 olarak kg/gün (Eşdeğer nüfus arasında), d) Kirlilik yükü ham BOİ 5 olarak 6000 kg/gün den büyük (Eşdeğer nüfus veya daha fazla), 260

261 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 101 Su kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo 21 Evsel Nitelikli Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartları (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak Kg/Gün Arasında, Nüfus = ) KOMPOZİT PARAMETRE BİRİM NUMUNE 2 SAATLİK KOMPOZİT NUMUNE 24 SAATLİK BİYOKİMYASAL OKSİJEN İHTİYACI (BOİ 5 ) (mg/l) KİMYASAL OKSİJEN İHTİYACI (KOİ) (mg/l) ASKIDA KATI MADDE (AKM) (mg/l) ph * Köyler için tabloda verilen deşarj limitleri yada parametreler için en az %60 arıtma verimi uygulanacaktır. Buna göre arıtma tesisinden çıkan suyun kirlilik parametresi; %90-95 BOİ 5 giderimi olacağı öngörülmektedir. Buna göre; 250 mg/lt* lt/gün= mg/gün=11,25 kg/gün*%90= 0,9kg/gün arıtılması beklenmektedir. %70 verimle KOİ giderimi olacağı öngörülmektedir. Buna göre; 450 mg/lt* lt/gün= mg/gün=20,25 kg/gün*%70= 6,075 kg/gün Yağ ve Gres %100 giderilecektir. Arıtma tesisinden çıkaran arıtılmış su gerekli izinler alındıktan sonra Emet Çayı'na deşarj edilecektir. -Yolların Sulanması için Gerekli Su Miktarı İşletme aşamasında kamyonların hareket ve manevralarından dolayı oluşacak tozu engellemek için yollarda sulama yapılacaktır. Kısım kısım çalışılacak olup maksimum kullanılacak yol uzunluğu 3 km kabul edilmiştir. Günde 2 defa sulama yapılırsa, yol genişliği 5 m alınırsa ve yol sulamasında 1,5 lt/m 2 su kullanılacağı kabul edilirse; Yol Uzunluğu Kullanılacak Su Miktarı = m x 2 sefer/gün = m/gün = m/gün x 5 m x 1,5 lt/m2 = lt/gün = lt/gün / 1000 lt/m3 = 45 m 3 /gün 261

262 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Sulama için kullanılacak suyun tamamının buharlaşacağı kabul edilirse, yolların sulanmasından kaynaklı atıksu oluşumu olmayacaktır. Proje alanında sulamanın yetersiz kaldığı durumlarda tesis içerisinde nakliye güzergahı asfalt veya benzeri malzeme ile kaplanacaktır. Tozumanın fazla olması durumunda ocak sahalarının yolları da asfalt veya benzeri malzeme ile kaplaması yapılacaktır. -Zenginleştirme Tesisinde Kullanılacak Su Miktarı Cevher zenginleştirme tesisinde proses kapalı sistem çalıştırılmaktadır ve kapasite artışı ile sistemden değişiklik olmayacak olup su devir daimle sağlanmaktadır. Proje alanında bir adet çöktürme havuzu bulunmakta olup çöktürme havuzu toplamı ,86 m 2 'dir. Çöktürme havuzunda şlamın çökmesi sonucu oluşan temiz su sisteme geri beslenmektedir. Havuzda buharlaşma gibi durumlarda eksilen su Emet Çayın'dan karşılanacaktır. Buharlaşmadan dolayı eksilecek ve gerekli olacak su miktarı aşağıda hesaplanmıştır. Bursa İli ortalama açık yüzey buharlaşma yıllık toplam miktarı (Bölüm 4.6.a.f) 142,9 mm dir. Havuz alanı toplamı ,86 m 2 dir. Buna göre gerekli olacak su miktarı; ,86 m 2 *142,9mm/yıl/1.000mm/m =3.204,8 m 3 /yıl olacaktır. Emet Çayı'ndan su kullanımı için tarih ve sayı numaralı Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, I. Bölge Müdürlüğü'nden IV. Grup Maden(Krom) Ocağına 500 m 3 /gün Su temini hakkında görüş yazısı Ek 4'te yer almaktadır. Ayrıca tarih ve sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü'nden alınan YAS Kullanım Belgesi Ek 5'te yer almaktadır. Proje sahasında gerçekleştirilecek faaliyetler kapsamında, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan "Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği", tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, "Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik", tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sağlık Bakanlığı nın "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" ilgili hükümlerine uyulacaktır. 262

263 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet sonra ermesi ile birlikte faaliyet sırasında kullanılan su kimyasal herhangi bir madde ile temas etmediğinden Toplam Katı Madde (TKM) miktarı yüksek, Askıda Katı Madde (AKM) miktarı düşük, Toplam Çökebilir Katı Madde (TÇKM) miktarı yüksektir, Bundan dolayı oluşan su konvensiyonel çökeltim havuzuna alınıp dinlendirme işlemi uygulanacak ve hidrolik bekleme süresinin ardından %80-85 oranında kurutulacaktır. Bu yolla söz konusu proses suyunun tasviyesi gerçekleştirilecektir. Oluşacak olan atık çamur Lisanslı firmaya gönderilecektir. İşletme Sonrası İşletme sonrasında herhangi bir su kullanımı söz konusu olmayacaktır. Toplam Su Kullanımı Tablo 102 Proje Kapsamında Su Kullanımı Kullanım Alanı ve Amacı Arazinin Hazırlık Aşamasında İnşaat Aşamasında İşletme Aşamasında İşletme Sonrası Tolların Sulanması İçin Gerekli Miktar Günlük (m 3 /gün) Su Kullanım Miktarı Aylık (m 3 /ay) Yıllık m 3 /yıl Tesiste inşşat olmayacağından su kullanımı söz konusu değildir. Personel İçin Gerekli Su Miktarı Yolların Sulanması İçin Gerekli Su Miktarı Zenginleştirme Tesisi için Kullanılacak Su 8,9 267, ,8 Miktarı Toplam Su Kullanımı 98, , ,8 İşletme sonrası herhangi bir su kullanımı olmayacaktır. Tesiste kullanılan personelin içme suyu ihtiyacı damacanalar ile karşılanacaktır. Ayrıca personelin kullanma suyu ihtiyacı mevcut izinli kuyudan karşılanmaktadır. Kullanılan kuyu suyu yılda 2 kez kontrol izlemesi, 1 kez denetleme izlemesi numunelerinin yine Büyükorhan Toplum Sağlığı Merkezi tarafından alınarak yetkili kurumlarca analizlerinin yaptırılacaktır. Çalışacak personelin kullanacağı içme-kullanma suyunun kalitesinin tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( tarih ve sayılı değişiklikler) e uygun kullanılacağını taahhüt ederiz. 263

264 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İçme suyunun tankerler ile temin edilmesi durumunda "Tanker ile Su Temin İzni" bulunan işletmelerden temin edilecek ve su nakil işlemlerinde kullanılan tankerlerin "Kaynak ve İçme Suyu Taşıma İzin Belgesi" ne sahip tankerler olacağını taahhüt ederiz. İçme suyunun depolanması durumunda düzenli olarak dezenfeksiyon işlemlerinin (klorlama vs.) yapılarak, su depolarının sıhhi şartlara uygun olacağını taahhüt ederiz. Faaliyet sahasında Yer altı suyu kullanılması durumunda 167 sayılı Yeraltısuları kanunu uyarınca hareket edilecektir. Proje kapsamında İnşaat ve işletme aşamalarında kullanılacak olan su Emet Çayı'ndan ve proje alanı içerisinde yer alan izinli kuyulardan temin edilecektir. YAS Kullanma Belgesinde kullanılabilecek su günlük 5 m 3 'tür. Emet Çayı'ndan çekilebilecek su miktarı 500 m 3 /gün'dür. Su Temini için alınmış olan izinler kapsamında gerekli izinler mevcuttur. Proje kapsamında su teminin yetersiz kalması durumunda proje alanı içerisinde kuyu açılacak ve DSİ'den gerekli yasal izinler alınarak kuyu kullanımı sağlanacaktır. İşletme ve ÇED izleme dönemlerinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yeraltı Sularının Kirlenmesi ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik" doğrultusunda çalışmalar sürdürülecek olup yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" ve tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren " Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği"ne uygun olarak çalışılacaktır. Proje Sahasında Yapılacak Kuşaklama Kanalları Hakkında Bilgi: Ocak alanından yağmur suyunun uzaklaştırılması ve dış çevreden yağmur suyu girişinin önlenmesi amacı ile ocak alanı çevresine kuşaklama kanalı yapılacaktır. Kuşaklama kanalı yüksek kottan gelen yağmur sularının çalışma sahasının düşük kotta birikme yapmaması için 6 ayrı noktadan alan dışına tahliye edilecektir. Kuşaklama 264

265 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ kanalının diğer amacı aynı zamanda olası erozyon riskine karşı önlem almak amacıyla düşünülmüştür. Kuşaklama kanalının gösterildiği vaziyet planı rapor ekinde sunulmuştur (Bkz. Ek 10 ). Kuşaklama kanalı 1 m eninde 1 m yüksekliğinde olacaktır. Yağmur suyu tahliyesi yapılacaktır. Kuşaklama kanalı yolların altından menfezler ile geçirilecektir. Yağmur suyu cazibeli olarak yüksek kotlardan düşük kotlara indirilecek ve her poligon için uygun noktalardan alan dışına uzaklaştırılacaktır. Tahliye noktaları üretim faaliyetlerinden etkilenmeyecek noktalarda ve mesafede seçilecektir. Faaliyet alanından uzaklaştırılan yağmur suyu Emet Çayına bırakılacaktır. Çalışma alanı dışına düşen yağmur suları ile birlikte serbest dolaşıma bırakılacaktır. Ocak alanına düşen yağışın büyük kısmı kuşaklama kanalı ile uzaklaştırılmaktadır. Dursunbey Meteoroloji İstasyonuna ait Standart Zamanlarda Gözlenen En Büyük Yağış Değerleri rapor ekinde sunulmuştur (Bkz. Ek 22). Veriler incelendiğinde yöreye düşen en yüksek yağış 24 saatlik süreçte 99,9 mm/m 2 dir. Bu miktarın yaklaşık olarak % 80 ninin kuşaklama kanalı ile uzaklaştırılacağı öngörülmektedir. Bu durumda kuşaklama kanalı ile ocak alanlarına düşen günlük 79,92 mm/m 2 yağış uzaklaştırılacaktır. Projenin işletme ve ÇED İzleme dönemlerinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik" hükümlerine uyulacaktır. Projenin İşletme ve ÇED İzleme dönemlerinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yüzeysel Su Kalitesi Yönetmeliği" hükümlerine uygun çalışılacaktır. 265

266 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 5.3. Atıklar (Arazi Hazırlık Aşaması Olmak Üzere Atık Türleri, Miktarları, Bertarafı,İnşaat Aşaması Olmak Üzere Atık Türleri, Miktarları, Bertarafı,İşletme ve İşletme Sonrası Olmak Üzere Atık Türleri, Miktarları, Bertarafı) Katı Atıklar Arazinin Hazırlanması Aşamasında Oluşacak Atıklar Bitkisel Toprağın Sıyrılması; Çalışma yapılacak ocakta toplam 352,06 hektar alandan bitkisel toprak sıyrılarak alınacaktır. Bitkisel toprak Bölüm de koordinatları verilen Bitkisel Toprak Depolama alanında depolanacaktır. Bitkisel toprak işletme sonrası rehabilitasyon çalışmalarında tekrar kullanılacaktır. 1.Poligonda oluşması muhtemel bitkisel toprak miktarı; 352,06 ha*0,1 m= m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. 2. Poligonda kapalı işletme usulü ile çalışılacağından dolayı bitkisel toprak oluşmayacaktır. 3. Poligonda oluşması muhtemel bitkisel toprak miktarı; 45ha*0,1 m= m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. Toplam; m m 3 = ; m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. Bitkisel toprak yoğunluğu 1,5 ton/ m 3 kabul edilirse; 1. Poligonda oluşacak yıllık bitkisel toprak; m 3 *1,5 ton/ m 3 = ton bitkisel toprak sıyrılacaktır. 2. Poligonda oluşacak yıllık bitkisel toprak; m 3 *1,5 ton/ m 3 = ton bitkisel toprak sıyrılacaktır. Toplam Bitkisel Toprak miktarı; = ton bitkisel toprak sıyrılacaktır. 266

267 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Bitkisel toprak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı. İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Arazinin hazırlanması aşamasında personelden kaynaklı oluşacak katı atıklar sızdırmasız çöp konteynırlarında biriktirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar Akçasaz Köyü'nde yer alan çöp konteynırlarına götürülerek bertaraf edilecektir. İnşaat Aşamasında Oluşacak Atıklar Tesiste inşaat söz konusu değildir. Zenginleştirme tesisi mevcuttur ve zenginleştirme tesisi alanında herhangi bir genişletme söz konusu değildir. Arıtma sistemi paket arıtma olacağından herhangi bir inşaat olmayacaktır. İşletme Aşaması Projenin işletme döneminde meydana gelecek atıklar ve bertarafına ilişkin bilgiler; - Evsel nitelikli katı atıklar Sahada ocak faaliyetleri ve tesis faaliyetleri sırasında, personelden kaynaklanacak olan katı atıklar evsel nitelikli katı atıklardır, 2010 yılı T.U.İ.K. Belediye İstatistikleri verilerine göre, kişi başına günde atılacak evsel atık miktarı 1,14 kg/kişi-gün olarak kabul edilmektedir. Bu değer kullanılarak çalışacak personelden kaynaklanan toplam evsel nitelikli katı atık miktarları; 1,14 kg/kişi/gün * 250 kişi = 285 kg/gün dür. İşletmede çıkan katı atıklar, evsel nitelikli ve geri kazanılabilir nitelikte olan kağıt ve kağıt ürünleri ile plastik atıklardır. Oluşabilecek katı atıkların özellikleri; 267

268 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 103 Atı Atık Bileşimleri Ve Karışımları İçin Tipik Nem İçeriği Ve Yoğunluk Değerleri Bileşenler Kütlesel Oran Nem İçeriği Sınır Değerler Ortalama Sınır Değerler Ortalama Yemek Atıkları Kağıt Mukavva Plastik Tekstil Lastik 0-2 0, Deri 0-2 0, Bahçe Süsü Odun Çeşitli Organikler Cam Teneke Kutu Demir içermeyen Metaller Demir İçeren Metaller Toz, Kül, Tuğla vb Evsel Katı Atık ( Çevre Koruma- Katı Atık Toplama) Katı Atıkların Kimyasal Özellikleri ; Tablo 104 Katı Atıkların Kimyasal Özellikleri Parametreler Bulunma Oranı (%Ağırlık) Aralık Tipik Değerler Nem İçeriği Uçucu Madde Sabit Karbon Yanamayan Madde Yanan Madde - - C H O N 0,2-1 0,8 S 0,05-0,3 0,2 Kül ( Çevre Koruma- Katı Atık Toplama) 268

269 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 105 Evsel nitelikli Katı Atıklar İçerisinde Bulunması muhtemel Patojenler ve mikroorganizmalar ve Yaşama Süreleri Mikroorganizmalar Yaptığı Hastalık Çeşidi Yaşama Süresi(gün) Salmonella Tifüs Salmonellaparaty Paratifüs 100 Salmonellaentert Gıda Zehirlenmesi 180 Vibriocholerae Kolera 1 Ascarisiumbricoides Bağırsak Paraziti 120 Larva durumunda Portör Günlerce (Kaynak: BAŞTÜRK A. Prof. Dr., 1992 YTÜ Müh. Fak. Çevre Müh. Bölümü Katı Atıklar Ders Notları, İstanbul ) Faaliyet süresince çıkacak evsel nitelikli atıkların toplanması, depolanması ve bertarafı konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (KAKY) hükümlerine uyulacaktır. Proje alanında oluşacak evsel nitelikli katı atıklar, "Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" nin 18. Ve 20. Maddelerine göre toplanıp değerlendirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar ağzı kapaklı sıhhi çöp bidonları içerisinde biriktirilecek ve katı atık toplama alanına belirli periyotlar ile nakledilecektir. Toplanan evsel nitelikli katı atıklar görünüş, koku sızdırmaz ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı araçlarla taşınacaktır. - Bitkisel örtü malzemesi İşletme aşamasında faaliyete geçilmeden önce çalışılacak alan üzerindeki yaklaşık 10 cm kalınlığındaki bitkisel toprak sıyrılarak bitkisel toprak depo alanında depolanacaktır. Mevcut ve yeni talep edilecek krom ocaklarında çıkan bitkisel toprak krom ÇED alanı içerisinde toplam 1,81 ha lık bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Mevcut ve talep edilen bitkisel toprak depolama alanına ait koordinatlar aşağıda yer almaktadır. Proje kapsamında arazinin hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılması işlemi hesaplanmış olup işletme aşamasında hesaplanan bu bitkisel toprak kısım kısım alınacaktır. Depolanan bitkisel toprak rehabilitasyon çalışmaları kapsamında faaliyet sırasında ve faaliyet sonrasında çukurların doldurulması ve arazi düzenlemesinde kullanılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat 269

270 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Toprağı. İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. - Dekapaj Ocaktan çıkarılacak tüvenan cevher zenginleştirme işleminden geçirilmeden önce triyaj işlemine tabi tutulacak olup, triyaj işlemi sonucu pasa meydana gelecektir. Triyaj işlemi sonrası ayrılan pasa ve tüvenan cevher üzerinden alınacak dekapaj ÇED izin içerisinde belirlenen pasa ve dekapaj depolama alanında birbirinden ayrı depolanacaktır. Dekapajın depolanması amacıyla ÇED izin alanı içerisinde 1. Poligonda 0,5 hektarlık ve 2. Poligonda 0,5 hektarlık olmak üzere iki saha depolanacaktır. Dekapaj oranının bulunması: Çalışılması planlanan bölgede cevher yüzeye çok yakındır örtü kalınlığı 0,1 m dir. Gerekli şev açısı ά:90 derecedir. Cevher kalınlığı t :7,5 m dir. Cevher genişliği a :300 m dir Tüvenan cevher yoğunluğu ᵧ : 1,8 t/ m 3 tür. 270

271 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 4H 3 V dekapaj = a 2 H +2a H V=300 2 x 0,1 + 2 x 300 x0, x 0,1 3 / 3 V=9006,001 Dekapaj alanının hacmi (V): V=a 2 H + 4x 2 ah H + 4x Q= a 2 x h x ᵧ = x 0,1 x 1,8 = 1621,8 Dekapaj oranı 1/ k olmak üzere; k= V / Q = 9006,001 / 1621,8 = ise Dekapaj oranı 1/6 olarak bulunur. Açık işletme yöntemi ile işletilecek krom ocağından yılda yaklaşık ton ( ,8 m 3 /yıl) tüvenan cevher çıkarılması ve ocakta yılda 12 ay çalışılması planlanmaktadır. Üretimde cevher/dekapaj oranı 1/6 dir. Buna göre, ton/yıl tüvenan cevher üretimi sırasında yılda yaklaşık ton ( m 3 /yıl) dekapaj oluşumu söz konusu olacaktır (tüvenan cevher yoğunluğu: 1,8 ton/m 3, dekapaj yoğunluğu: 2,5 ton/m 3 olarak alınmıştır). Bitkisel örtü tabakası sıyrıldıktan sonra cevherli zonun üzerinde bulunan dekapajın alınması çalışmaları yapılacaktır. Dekapajın alınması için öncelikle gevşetme patlatması yapılacaktır. Patlatma işlemi sonrası alınan dekapaj saha içerisinde belirlenen dekapaj stok alanında depolanacaktır. Dekapajın alınması ile tüvenan cevherin üretimi eşzamanlı gerçekleştirilecektir. Dekapaj malzemesi, daha sonra üretimi sona eren alanların arazi düzenlenmesi, faaliyet sonrasında çukurların doldurulmasında ve rekreasyon işlemlerinde kullanılması planlanmaktadır. Dekapaj malzemesi, rehabilitasyon çalışmaları kapsamında faaliyet sırasında ve faaliyet sonrasında çukurların doldurulması ve arazi düzenlemesinde kullanılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. 271

272 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ - Pasa Krom ocağından çıkarılan tüvenan cevherin triyaj işleminden geçirilmesi sonucu pasa oluşacaktır. Krom ocağında üretilecek olan yaklaşık ton/yıl tüvenan cevher triyaj işlemine tabii tutulacaktır. Triyaj işlemi sonucu yaklaşık ton/yıl pasa oluşacaktır. Triyaj işlemi sonrası oluşacak pasa ÇED izin alanı içerisinde belirlenen pasa depolama alanında depolanacaktır. Oluşacak pasa rehabilitasyon çalışmaları kapsamında faaliyet sırasında ve faaliyet sonrasında çukurların doldurulması ve arazi düzenlemesinde kullanılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. - Maden Zenginleştirme Atığı (Proses Sonucu Oluşan Pasa) Krom zenginleştirme tesisinde tüvenan krom cevheri fiziksel işleme tabii tutularak işlenmesi sonucunda maden zenginleştirme atığı oluşacaktır. Krom zenginleştirme tesisinde yılda ton tüvenan cevher fiziksel işleme tabii tutularak %10 u konsantre cevher, %90 ı ise maden zenginleştirme atığı olarak oluşacaktır. Bu doğrultuda tesiste yılda ton konsantre krom elde edilecektir. Geriye kalan ton malzeme Krom Madeni Zenginleştirme Atığı olacaktır tarih ve 8865 sayı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 2012/15 sayılı Sondaj Çamurlarının ve Krom Madeninin Fiziki İşleme Tabi Tutulması Sonucu Ortaya Çıkan Atıkların Bertarafına İlişkin Genelge'nin 9. maddesinde "Krom madeninin hiçbir kimyasal madde kullanmadan fiziki işleme tabi tutularak zenginleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan ve tenör oranı %3'den fazla olan atıkları gerekli önlemleri alınarak daha sonra değerlendirmek üzere saha içinde biriktirebilecektir. Tenör oranı %3'den daha az ise bu atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te depolama kriterleri verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesislerinde bertaraf edilecektir" denilmektedir. 272

273 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Cevher zenginleştirme tesisinde zenginleştirme işlemi sonrası oluşan krom madeni zenginleştirme atığının tenör oranının %3'den fazla olacağı faaliyet sahibi tarafından beyan edilmiş olup, 2012/15 sayılı Genelge'nin 9. maddesi gereği faaliyet süresince oluşacak maden zenginleştirme atığının ÇED izin alanı içerisinde belirlenen maden zenginleştirme atığı depolama sahasında biriktirilecektir. Krom konsantre tesisinde zenginleştirme işlemi sonrası oluşacak maden zenginleştirme atığı tenör oranının %3'den az olması durumunda, maden zenginleştirme atığı 2012/15 sayılı Genelge'de belirtildiği üzere atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te depolama kriterleri verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesisi inşa edilecek ve burada bertarafı sağlanacaktır. Proje kapsamında; tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik ilgili hükümlerine uyulacaktır. Dekapaj, pasa, stok alanları, krom madeni zenginleştirme atığı, bitkisel toprak depolama alanları proje sahası içerisinde bozuk orman alanlarında depolanacaktır. Seçilen bu alanlar yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına zarar verilmeyecek, pasa vb atıklar dökülmeyecek ve akar derelerin akış yönlerine müdahale edilmeyecektir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Arıtma tesisinden çıkan Atık Çamuru: Arıtma tesisinde Atıksuyu arıtılması sırasında atık çamuru meydana gelecek olup bu atık çamur Lisanslı firma araçları ile bertaraf tesislerine gönderilecektir. Ambalaj Atıkları: Projenin işletme sürecinde görev alacak personelin sosyal kullanımı sonucu oluşacak karton atıklar, streç film vb, ambalaj atıkları söz konusu olacaktır, Projenin işletme aşamasında oluşacak geri kazanım malzemelerinin (kağıt ve kağıt ürünleri ile plastik atıklar ), evsel katı atıkların sırasıyla % 9 ve % 2 si olduğu kabul edilerek hesaplar bu değerler üzerinden yapılmıştır. 273

274 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Kağıt ve Kağıt Ürünleri Atıkları = 285 kg/gün*0,09 = 25,65 kg/gün Plastik Atıklar = 285 kg/gün*0,02 = 5,7 kg/gün Toplam = 25,65 kg/gün + 5,7 kg/gün = 31,35 kg/gün Proje kapsamında oluşan bu atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirilmesi sağlanacaktır. Tıbbi Atıklar Projenin işletme aşamasında çalışacak personelin sağlık sorunlarına acil müdahale edilmesinin zorunlu olduğu durumlarda oluşacak tıbbi atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 13; Tıbbi atıkların toplanmasında; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taşımaya dayanıklı; orijinal orta yoğunluklu polietilen hammaddeden sızdırmaz, çift taban dikişli ve körüksüz olarak üretilen, çift kat kalınlığı 100 mikron olan, en az 10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile DİKKAT TIBBİ ATIK ibaresini taşıyan kırmızı renkli plastik torbalarda toplanacak veya toplanması sağlanacaktır. Akabinde söz konusu atıkların sterilizasyon tesislerine iletilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 5. Maddesinde belirtilen genel ilkeleri kapsamında torbalarda ayrı olarak biriktirilecek ile 8. maddesinde belirtilen Tıbbi Atık Üreticilerinin Yükümlülükleri doğrultusunda bertaraf edilecektir. Atık Yağlar ve Tehlikeli Atıklar Atık Yağlar: Sahada kullanılacak araçların bakım ve onarımları en yakın yetkili servislerde yapılacak olup atık yağ oluşmayacaktır. Ocak sahası ve zenginleştirme tesisinde yer alan makinelerin yağlanmasından kaynaklı az miktarda atık yağ oluşumu söz konusu olabilir. Oluşacak atık yağlar tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerince Madde 9 da belirtilen Atık Yağ Üreticileri Yükümlülükleri yerine getirilecek, Madde 15 e göre çıkabilecek atık yağların bir kez atık yağ kategori belirleme analizi yaptırılacak ve Madde 18 e göre 274

275 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ atıkyağların depolanması için uygun zemin oluşturulacak ve geçici olarak depolanacaktır. İlgili yönetmelik maddeleri kapsamında firma sahibi tarafından yerine getirilmesi gereken yükümlülükler; 1. Atık yağ üreticisinin yükümlülükleri; MADDE 9 (1) Atık yağ üreticileri, a) Atık yağ üretimini en az düzeye indirecek şekilde gerekli tedbirleri almakla. b) Atık yağ analizlerini 15 inci maddeye uygun olarak yapmak veya yaptırmakla, atık yağları kategorilerine göre ayrı ayrı 18 inci maddede belirtilen şekilde geçici depolamakla, c) Tesisten kaynaklanan farklı kategorideki atık yağları birbirleriyle, PCB ve diğer tehlikeli atıklarla karıştırmamakla, tehlikeli atıkla kirlenmiş yağların bertarafı için Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uymakla, ç) (Değişik:R.G-30/3/ ) (1) Atık yağların taşıma lisansı almış taşıyıcılar vasıtasıyla çevre lisanslı işleme ve bertaraf tesislerine gönderilmesini sağlamakla, d) Atık yağların tesis dışına taşınması durumunda Ulusal Atık Taşıma Formunu doldurmakla, e) (Değişik:RG-5/11/ ) 26 ncı maddeye göre kayıt tutmakla ve EK-2 de yer alan Atık Yağ Beyan Formunu doldurarak takip eden bir sonraki yılın Şubat ayı sonuna kadar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne göndermekle, f) (Değişik:RG-5/11/ ) Atık yağların taşınmasında üretici ile işleme veya bertaraf tesisi işletmecisi arasında uyuşmazlık çıkması halinde, bu uyuşmazlık giderilemezse on beş gün içinde uyuşmazlığı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne bildirmekle, bu süre içinde uyuşmazlığa konu olan atık yağları kendi depolarında muhafaza altına almakla, yükümlüdür. 275

276 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 2. Atık yağ analizi MADDE 15 (1) Kullanılan yağ türünde değişiklik yapılmaması durumunda atık yağ kategori analizleri atık üreticisi tarafından bir kez yaptırılarak EK-2 de yer alan Atık Yağ Beyan Formuyla Bakanlığa beyanda bulunulur. Atık yağ kategori analizleri yetkilendirilmiş kuruluşlar, işleme veya bertaraf tesisleri tarafından yaptırılmış olan atık yağ üreticileri, tekrar bir analiz yaptırmaya gerek olmadan bu analizleri kullanabilir. Atık yağ kategorisini etkileyecek koşulların oluşması durumunda atık yağ analizi yenilenerek Bakanlığa bilgi verilmesi zorunludur. (2) Atık yağ analizleri, EK-1 de yer alan Atık Yağ Kategorileri ve Müsaade Edilen Kirletici Parametre Sınır Değerlerinde belirtilen parametrelere göre Bakanlıkça yetki verilen özel veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait laboratuarlarda yaptırılır. (3) Atık motor yağlarının toplanması aşamasında motor yağı üreticileri veya bunların yetkilendirilmiş kuruluşlarınca kategori analizleri aylık olarak yaptırılarak Ulusal Atık Taşıma Formlarıyla birlikte Bakanlığa gönderilir. (4) İşleme ve bertaraf tesislerinin atık yağ kabul analizleri bu tesisler tarafından yaptırılarak ilgili Ulusal Atık Taşıma Formuna eklenerek aylık olarak Bakanlığa gönderilir. Yetkilendirilmiş kuruluşlardan atık motor yağı tedarik eden tesisler ikinci kez atık yağ analizi yaptırmakla yükümlü değildir. Ancak bu tesisler işletme güvenliği için bu analizleri tekrarlayabilir. 3. Geçici depolama MADDE 18 (1) Atık yağlar 20 nci maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde teknik detayları verilen geçirimsiz zemin üzerine yerleştirilmiş tanklar/konteynerler içinde toplanır. Farklı kategorideki atık yağlar için farklı tank/konteyner kullanılır. Atık yağ geçici depolama tankları/konteynerleri göstergeli, aşırı dolmayı önleyici tertibata sahip olmak zorundadır. Tanklar/konteynerler işaretli yere kadar doldurulur ve hiçbir zaman tam dolu bırakılmaz. Tanklar/konteynerler kolayca doldurulabilir ve boşaltılabilir olmak zorundadır. 276

277 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tankların/konteynerlerin ağzı yeterli büyüklükte ve kapalı, diplerinde toplanmış katı veya çamurumsu çökeltilerin temizlenmesi için gerekli düzeneğe sahip olmak ve yağmur suyundan korunmak zorundadır. (2) Atık yağlar, kırmızı renkli ve üzerinde "Atık Yağ" ibaresi yer alan tank/konteynerlerde depolanır. Farklı kategorilerdeki atık yağlar birbirleriyle karıştırılmaz. Bu tankların içine su, benzin, fuel-oil, boya, deterjan, solvent, antifiriz ve motorin gibi herhangi yabancı bir madde karıştırılmaz. Madde Fıkrası f Bendi Tesis alanının atık yağ ile temasta olan kısımlarında zemin geçirimsizliğinin sağlanması zorunludur. Bu amaçla kalınlığı en az 25 cm olan betonarme zeminin ve havuzlama yan duvarlar içlerinin, dökülmelere karşı geçirimsizliğini sağlamak amacıyla epoksi boya, geomembran ve benzeri tecrit malzemesi ile kaplanması gereklidir. Atık kabul alanı yağmura karşı korunur. Projeye konu tesiste atık yağ üretimini en aza indirmek için gerekli tedbirler alınacaktır. Oluşması muhtemel atık yağlar herhangi bir tehlikeli atık ile karıştırılmayacak ve ayrı olarak depolanacaktır. Oluşması muhtemel atık yağların kategorisini belirlemek amacıyla analizi yaptırılacak ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na beyanda bulunulacaktır. Atık yağlar Madde 18 e göre tesiste geçici olarak ve Madde Fıkra f bendinde belirtilen sızdırmasız zemin özelliklerini taşıyan, yağmura karşı korunaklı, üzerinde Atık Yağ ibaresi bulunan kırmızı tanklarda diğer atıklardan ayrı olarak depolanacaktır. Depolanan bu atık yağlar Ulusal Atık Taşıma Formu doldurularak taşıma lisansı almış taşıyıcılara verilecek ve çevre lisanslı işleme ve/veya bertaraf tesislerine gönderilecektir. Tesiste oluşan atık yağlar için her yıl şubat ayı sonuna kadar bir önceki yıla ait miktarlar üzerinden atık yağ beyanında bulunulacaktır. Proje alanında yapılacak faaliyetler sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Bitkisel Atık Yağ 277

278 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tesis bünyesinde yemekhane mevcuttur, Yemekhanede yemek yapımı sonucunda bitkisel atık yağ oluşumu söz konusudur. Oluşan bu bitkisel atık yağlar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri uyarınca bertaraf edilecektir. Sonuç olarak kullanılmış kızartmalık yağlar diğer atıklardan ayrı olarak temiz ve ağzı kapaklı bir kapta biriktirilecek çevrenin korunması amacıyla kanalizasyona, toprağa, denize ve benzeri alıcı ortamlara boşaltılmayacaktır. Bitkisel atık yağların bertarafı ile ilgili lisanslı firma ile sözleşme yapılacaktır. Tehlikeli Atıklar Faaliyet kapsamında sabit makine ve ekipmanların bakım-onarım işlemlerinin yapılması esnasın da oluşması muhtemel yağlı üstübü, yağ filtreleri, vb. kontamine atıklarda tehlikeli atık olarak proje alanı içerisinde oluşacak olup bu atıklar için geçici depolama alanı kurulacaktır. Bu alan beton zeminli ve üzeri kapalı, içerisinde sızıntı kanalları yer alan ve bu sızıntı kanallarının bağlantılı olduğu kör kuyusu olacaktır. Farklı atıklar için farklı bölümleri bulunacak, atıklar, türüne göre uygun konteynır içerisinde muhafaza edilecek ve konteynır üzerine atık kodu, miktarı ve atığın geliş tarihi gibi bilgiler yazılacaktır. Ayrıca olabilecek sızıntılara karşı gerekli önlemler alınacaktır. Ayrı ayrı toplanan tehlikeli atıklar lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( , , tarih ve sayılı değişiklikler) hükümlerine uyacağımızı ve tehlikeli atıklar için geçici depolama alanı oluşturacağımızı taahhüt ederiz. Tehlikeli atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 9. Maddesi nin m bendi gereği " tesis sınırları içerisinde tesis ve binalardan uzakta, beton saha üzerine yerleştirilmiş, sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve üzerinde tehlikeli atık ibaresi yer alan ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynırlarda ayrı ayrı depolanacaktır" denilmektedir. Tesis sahası içerisinde bulunan akaryakıt tankının 5m koruma mesafesi mevcuttur. 278

279 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje alanında tehlikeli atık oluşacak akaryakıt dolum alanı bulunmaktadır. Tesiste kullanılan taşıt araçlarının ve iş makinelerinin akaryakıt dolumları burada yapılmaktadır Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 5. Maddesine eklenen ʺFabrika, şantiye, nakliye filosu vb, işletmelerin ticari amaç dışında kendi faaliyetlerinin gerekli kıldığı yanıcı ve patlayıcı madde kategorisindeki sıvıların depolanması veya kendi araçlarına yakıt ikmali yapılması amacı ile kullanılan düzenekler, özel mevzuatındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu yönetmelik ekindeki deplama hacimleri esas alınarak Gar-yrisıhhi Müessese olarka ruhsatlandırılır.ʺ hükmü gereğince, faaliyet alanı içerisindeki yakıt tankları ile diğer yanıcı, parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerin kullanımı ilgili standartlar (TS ve TS standartları) ile tarih sayılı resmi gaetede yayımlanarak yürülüğe giren ʺParlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzükʺ hükümlerine uyulacaktır. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği'nin 9. Maddesi d bendi gereği üretilen atıklarla ilgili kayıt tutulacak ve g bendi gereği atık beyan formları yönetmelikte belirtilen zamanlarda Bakanlıkça hazırlanan web tabanlı program kullanılarak doldurulacak, onaylanacak ve beş yıl boyunca bir nüshası saklanacaktır. Tesis bünyesinde oluşacak atıklar için tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanan Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Akümülatör Faaliyet süresince atık pil oluşması durumunda tarih ve sayılı resmi Gazete de yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 13. maddesi uyarınca atık piller evsel atıklardan ayrı toplanacak ve pil ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmelerce veya belediyelerce oluşturulacak toplama noktalarına atık piller teslim edilecektir. Kullanılacak araç ve ekipmanların bakım ve onarımları sonucu oluşması muhtemel akümülatörler yetkili serviste değişim yapılacaktır tarih ve sayılı resmi 279

280 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Gazete de yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastik Proje kapsamında araçlardan kaynaklanacak olan ömrünü tamamlamış lastikler lisanslı firmalara gönderilerek bertarafı sağlanacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlerine uyulacaktır. İşletme Sonrasında Oluşacak Atıklar İşletme sonrasında atık oluşması beklenmemektedir Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri Ocak alanlarında arazinin hazırlanması ve işletme aşamalarında kullanılacak araç ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu muhtemeldir. Arazinin hazırlanması aşamasında 15 adet kamyon, 3 adet ekskavatör, 3 adet yükleyici, 1 adet Arazöz kullanılacaktır. İşletme aşamasında 15 adet kamyon, 3 adet ekskavatör, 3 adet yükleyici, 1 adet Arazöz, 1 adet wagon-drill, 2 adet yeraltı yükleyicisi, 2 adet kompresör ve zenginleştirme tesisi kullanılacaktır. Mevcut Krom ocağı ve zenginleştirme tesis alanında arka plan gürültü ölçümleri. gürültü hesaplamaları ve vibrasyon ölçümleri yapılmıştır. Tesis İçi Gürültü Seviyesi Ölçüm ve Değerlendirme Raporu Ek 28 de sunulmuştur Tarih ve No lu Resmi Gazetede yayınlanan Gürültü Yönetmeliği ne göre tesis içi gürültü ölçümleri için iş yerleri ile ilgili olarak Madde 5 esas alınmaktadır. Gürültü Yönetmeliği Madde 5 e göre tesis içi gürültü sınır değeri aşağıda Tablo 106 da verilmektedir. Tablo 106 Gürültü Seviyesi Sınır Değerleri (Gürültü Yönetmeliği-Madde 5) Gürültü Yönetmeliği Sınır Değer Madde 5.a.1- Maruziyet sınır değerleri 87 db (A) 280

281 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşletme faaliyeti sürecinde oluşacak gürültünün çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkilememesi için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen şartlara uyulacaktır. Gürültüye maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini sağlayabilmek için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Ayrıca faaliyet kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü nün 2. Maddesi ne uyulacaktır. Faaliyet kapsamında gürültüye karşı teknik önlem olarak iş makinelerinin bakım ve kontrolleri periyodik olarak zamanında yapılacaktır. Bozulan parçalar zamanında değiştirilecektir. Faaliyet süresince Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nde belirtilen bütün esaslara riayet edilecektir. Gürültülü ortamda çalışacak personele ise tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin bütün hükümlerine uyulacaktır. Akustik rapor Ek 28'de sunulmuştur. Tesis içerisinde belirlenen noktalarda yapılan gürültü seviyesi ölçümü sonuçları aşağıda Tablo 107'de verilmektedir. Tablo 107 Ölçüm Sonuçları No Nokta Adı Ölçüm Sonuçları Sınır Değerleri 1 Konkasör Girişi 95, Taşıma Bant Alanı 103, Değirmen Tesisi 1. Nokta 100, Değirmen Tesisi 2. Nokta 103, Değirmen Tesisi 3. Nokta 101, Masa 1. Kat 1. Nokta 98, Masa 1. Kat 2. Nokta Masa 2. Kat 1. Nokta 98, Masa 2. Kat 2. Nokta 97, Masa 3. Kat 94,6 87 Sınır değerler Gürültü Yönetmeliği Madde 5'ten alınmıştır. Tesis içersinde 10 noktada yapılan gürültü seviyesi ölçümlerinde, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 No lu noktalarda elde edilen ölçüm sonuçları sınır değere (87 dba) uygun bulunmamış olup ; 281

282 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tesis içerisindeki gürültü seviyesinin sınır değere yakın olan veya sınır değeri aştığı noktalarda Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Gürültü Yönetmeliği Madde-7, Madde-8, Madde-9, Madde-10, Madde-11 ve Madde-12 de yer alan önlemlerin alınması gerekmektedir. İlgili maddelerde yer alan önlemlerin bir bölümü aşağıda özetlenmektedir. Gürültüye maruziyetin daha az olduğu başka çalışma yöntemleri seçilmelidir. Mümkün olan en düşük düzeyde gürültü yayan uygun iş ekipmanı seçilmelidir. Çalışanların kulaklık kullanımı sağlanacak ve ilgili eğitimler verilmelidir. Makinelerin tesis içersindeki yerleşimi gürültü ve titreşim oluşturma/yayma gibi özellikleri dikkate alınarak konumlandırılmalıdır. Hava yoluyla yayılan gürültüyü, perdeleme, kapatma, gürültü emici örtülerle ve benzeri yöntemlerle azaltılmalıdır. Yapıdan kaynaklanan gürültüyü, yalıtım ve benzeri yöntemlerle azaltılmalıdır. İşyeri, çalışma sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programlarını uygulanmalıdır. Gürültüyü azaltacak bir iş organizasyonu ile, maruziyet süresini ve gürültü düzeyi sınırlanmalı ve yeterli dinlenme araları verilerek çalışma süreleri düzenlemelidir. İşçilere, iş ekipmanını gürültüye en az maruz kalacakları doğru ve güvenli bir şekilde kullanmaları için, gerekli bilgi ve eğitim verilmelidir. Yukarıda belirtilen tedbir alınacak ve Gürültü Kirliliği Kontrol Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Çalışılması planlanan ocak sahalarından 1 poligonda 358 m kuzeyde Veletler Köyü, 1423 m kuzeyde Çökene Köyü, 1961m kuzeyde Tekerler Köyü, 1375 m güneyde Kuzköy Köyü'dür. 2. Poligonda 2605m Kuzeyde Akçasaz Köyü'dür. 3. Poligonda ise 495m doğuda Alutca Köyü, 1724m Güneydoğuda Hopanlar Köyü ve 1770m güneybatıda Ören Köy'leridir. 282

283 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 108 Gürültü Seviyesi Mesafe m İş Makinelerinden Oluşan Gürültü Seviye Hesapları Atmosferik Yudum Değeri Aatm (dba) Net Toplam Ses Basınç Seviyesi Lpt (db) Gündüz-Akşam- Gece Gürültü Seviyesi Lgag (dba) 10 0,062 89,37 86, ,185 79,71 76, ,308 75,15 72, ,617 68,82 65, ,233 62,18 59, ,208 56,15 53, ,467 54,93 51, ,053 52,49 49, ,083 52,37 49, ,317 48,21 45, ,933 46,44 43, ,550 44,80 41, ,783 41,82 38, ,400 40,45 37, ,250 36,66 33, ,342 24,63 21,62 Üretim Sırasında Oluşacak Gürültü Seviyesinin Mesafelere Göre Dağılımı Gündüz Oluşacak Gürültü Seviyesi (dba) Üretim Sırasında Gündüz Gürültü Seviyesi Lgag (dba) Mesafe (m) Grafik 32 Üretim Sırasında Oluşacak Gürültü Seviyesinin Mesafelere Göre Dağılımı Gürültüye maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini sağlayabilmek için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Ayrıca faaliyet kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü nün 2. Maddesi ne uyulacaktır. 283

284 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik gereği; Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvurularak Çevre İzni kapsamında gerekli izinler alınacaktır. Faaliyet süresince Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nde belirtilen bütün esaslara riayet edilecektir. Gürültülü ortamda çalışacak personele ise tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin bütün hükümlerine uyulacaktır. Patlama Sırasında Fırlayan Kaya ve Taşlardan Dolayı Hasar Patlatma anında oluşan kaya ve taşlarla ilgili olarak yapılan kaynak araştırmalarında; emniyet mesafe hesaplarının deneysel sonuçlara dayandırılmaktadır. Literatürde (İsveç Patlatma Araştırma merkezi-svedefo) 1 m 3 kayaç kırmak için kullanılacak patlayıcı madde miktarı ile en fazla fırlatma uzaklığı arasında verilen bağlantıdan yararlanmak sureti ile spesifik patlayıcı madde tüketimi (kg/m 3 ) için söz konusu uzaklık kestirilebilir. Yeterli dilim ve sıkılama uzunlukları için aşağıdaki değerler kestirim değerleri olarak kabul edilebilir. Projeye konu faaliyet alanında bir patlatmada kullanılacak patlayıcı miktarından özgül şarj aşağıda hesaplanmıştır. Özgül Şarj; q= Q top /(E*V*K) E : Delikler Arası Mesafe(m) Q top = Q kol + Q dip =21,71+20,87 Q top : Toplam Şarj (kg) Q top = 42,58 q = 42,58/(3,80*3,04*10) V : Delik Ayna Uzaklığı (m) q = 0,37 kg/m 3 K : Basamak Yüksekliği (m) hesaplanmıştır. Özgül şarja göre taş ve kayaların fırlayabileceği en uzak mesafe aşağıdaki grafikten 284

285 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Grafik 33 Özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlatma uzaklığı (Kaynak : Hoek, E.,Bray.J., Rock Slope Engineering, Institution of Mining and Metallurgy, 3rd Edition, London, 1981) Grafikte verilen İsveç patlatma araştırmaları merkezince (SVEDEFO) yapılan bir araştırmanın sonuçları kullanılarak hazırlanmış olup, özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlama uzaklığını vermektedir. Buna göre bulunan özgül şarj miktarına bağlı en uzak fırlatma mesafesi 25 m 30 m arasında olarak hesaplanmıştır. Bu mesafe göz önüne alınarak patlatma esnasında en az 50 m koruma alanı belirlenecek ve gerekli tedbirler alınacaktır. Hava şoku ve gürültü hasarı Patlatma sonucu oluşan hava şoku ; (Calzia, 1969 ) Şiddetli etki zonu : D<5 W Orta şiddette etki zonu : 5 W<D<10 W Hafif şiddette etki zonu :10 W<D<15 W D = Etkili zon aralığı (m) 285

286 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ W = Bir gecikme aralığında atılan dinamit miktarı = Anlık şarj (kg) Hava şoku hesaplamaları ruhsat alanlarında yapılacak anlık şarj dikkate alınarak yapılmıştır. Patlatmalarda kullanılacak anlık şarj : 42,58 kg Şiddetli etki zonu : D < 5 42,58 Orta şiddette etki zonu : 5 42,58 < D < 10 42,58 Hafif şiddette etki zonu : 10 42,58 < D < 15 42,58 Şiddetli etki zonu Orta şiddette etki zonu Hafif şiddette etki zonu : 0 m 33 m : 33 m 66 m : 66 m 98 m Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. Devine bağıntısı; v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inç/s) k = Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) v = k D, W D = Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W = Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) 1 feet = 0,3048 m 1 libre = 0,4536 kg 1 inç = 25,4 mm 286

287 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ K katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına yaklaştırmaktadır. Hesaplamalarda k katsayısı birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. Patlatmalarda kullanılacak anlık şarj : 42,58 kg Mesafeye göre titreşim hızı değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tabloda ; Tablo 109 Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri k (sabit) D (metre) W (kg) V (mm/sn) Vo (mm/sn) 1/5V 1/2V 1/2-1/ ,58 938,12 187,62 469,06 281, ,58 71,43 14,29 35,72 21, ,58 23,56 4,71 11,78 7, ,58 5,44 1,09 2,72 1, ,58 1,79 0,36 0,90 0, ,58 0,94 0,19 0,47 0, ,58 0,59 0,12 0,30 0, ,58 0,31 0,06 0,15 0, ,58 0,20 0,04 0,10 0, ,58 0,14 0,03 0,07 0,04 V = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı Vo= Bina temelindeki titreşim hızı Vo = (1/2 * V) - (1/5 * V) olarak kabul edilmektedir (Forssbland, 1981). Bina temeli titreşim hızı (Vo) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri hakkında veriler Tablo 110'da yer almaktadır. 287

288 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 110 Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981) Bina Türü a- Yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b- Sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler 5 c- Betornarme binalar 10 d- Fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar V o (mm/sn) Yöre köylerindeki en hassas yapının b tipi binalar olduğu kabul edilirse V o hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. En yakın yerleşim birimi 358 m' de Veletler Köyü ve 495 m mesafede Alutca Köyü olmakta olup V o 5 mm/sn üzerine çıkmamaktadır. 42,58 kg lık şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren yaklaşık 100 metreden sonra 5 mm/sn nin altına inmektedir. Faaliyet alanına en yakın yerleşim birimi 358 m mesafedeki Veletler Köyü dür. Patlatma ayda 3 defa yapılacaktır. Patlatmanın yapıldığı günlerde gerekli tedbirlerin alınması firmanın taahhüdü altındadır. Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe tarih ve sayılı Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine uyulacağını taahhüt ederiz. Titreşim Genliği; Patlatma sonucu oluşan enerji dalgalarının yarattığı titreşimlerin genliği; A = k W D A W K D ; Genlik (mm) ; Gecikme aralıklı patlayıcı madde miktarı (kg) ; Zemin yapısını oluşturan kayaca göre katsayı ; Kaynak ile bina arasındaki etki mesafesi (m) 288

289 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 111 Patlatma yapılan zemin türü ve bina temeli altındaki zemin türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı maksimum ve minimum değerleri Patlatma Yapılan Zemin Türü Temel Altı Zeminin Türü Minimum K Katsayısı Maksimum Kaya Kaya 0,57 1,15 Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kil(Toprak) 2,30 3,40 Patlatma yapılan zemin yapısı kaya ve bina zemin yapısının ise toprak olduğu kabul edilirse, K katsayısının minimum 1,15 ve maksimum 2,30 olarak seçilmiştir. Tablo 112 Titreşimin Genliği Ve Mesafe İlişkisi A Genlik (mm) D(M) W Kmin=1,15 Kmax=2, ,53 0,1501 0, ,53 0,0750 0, ,53 0,0375 0, ,53 0,0300 0, ,53 0,0250 0, ,53 0,0214 0, ,53 0,0210 0, ,53 0,0188 0, ,53 0,0152 0, ,53 0,0125 0, ,53 0,0094 0, ,53 0,0075 0, ,53 0,0050 0, ,53 0,0047 0, ,53 0,0029 0,0058 Proje alanının; 3. Poligonun; batısında en yakın mesafede 495 m mesafede Alutca Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0152, maksimum 0,0303 mm'dir. 2. Poligonun; kuzeyinde en yakın yerleşim yeri 2,6 km mesafede Akçasaz Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0029. maksimum 0,0058 mm ve güneyinde en yakın yerleşim yeri 1 km mesafede Kazankuzu Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0075, maksimum 0,0150 mm'dir 289

290 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 1. Poligonun; kuzeyinde en yakın yerleşim yeri 358 m mesafede Veletler Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0210, maksimum 0,0419 mm ve 1 km mesafede en yakın yerleşim yeri Çökene Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0075, maksimum mm'dir. Buna göre; Tablo 113 Yapı Türü ne Göre Güvenli Titreşim Düzeyleri Yapı Türü Aşılmaması Gereken Titreşim Genliği (mm) Değerli yapılar, maden kuyuları, kötü durumdaki 0,1 evler, eski uygarlıklara ait anıtlar, v.b. Toplu halde bulunan binalar 0,2 Birbirinden ayrı bulunan binalar 0,4 Mühendislik yapıları 0,5 Patlatma sonucu oluşan enerji dalgalarının yarattığı titreşimlerin genliği 100 m den sonra aşılmaması gereken değerlerin altına düşmektedir. Dolayısıyla en yakın yerleşim birimleri Veletler Köyü ve Alutca Köylerine ait evlere etkisi olması beklenmemektedir 5.5. Sağlık Koruma Bandı Mesafesi tarihinde Bursa İl Özel İdaresine Sağlık Koruma Bandı Mesafesinin belirlenmesi ile ilgili başvuru yapılmıştır. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte yer alan yetkili idarelerce oluşturulan İnceleme Kurulu tarafından incelenen proje alanı için 50 m Sağlık Koruma Bandı mesafesi belirlenmiştir. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği 1. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı Madencilik faaliyetleri nedeniyle tahrip olmuş alanlar çevresel açıdan stabil bir duruma getirmek, temiz bir çevrenin ve doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılması için zorunludur.tahrip olmuş alanlar kendi haline bırakıldığında ekolojik dengesine ulaşması, kendi kendini onarması çok uzun yıllar alabilmektedir. Bu yüzden bu alanlarda yeniden doğaya kazandırma ya da onarılması için insanın yardımına gereksinim vardır. 290

291 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyetin sona ermesiyle birlikte alanda mümkün ıslah çalışmaları yapılacaktır. Açık ocak işletmeciliği, kendine özgü olan ve kısmen kalıcı olarak oluşan harman sahaları, çukurlar, şevler, topuklar gibi yeryüzü şekilleri meydana getirebilmektedir. Ocağın işletilmesiyle tahrip edilip doğal dengesi bozulacak olan araziyi, işletme sonrasında çeşitli rekreasyon yöntemleriyle ilk haline getirmek olası değildir. Yapılacak onarım çalışmaları, bozulmuş araziyi eskiye en yakın konuma getirmeye çalışılacak ve çevresiyle her açıdan uyumlu olmasını sağlamaya yönelik olacaktır. Proje kapsamında arazi hazırlık aşamasında bitkisel üst toprak alınması/sıyrılması söz konusu olacaktır. Sıyrılacak olan bitkisel üst toprak, sahada mevcut ve ÇED izin alaını talep edilen sahalarda bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Bu bitkisel üst toprak sonrasında arazinin rehabilite aşamasında kullanılacaktır. Faaliyet sahası tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği kapsamında Doğaya Yeniden Kazandırma Planı yapılacaktır. Sahada yapılacak üretim esnasında alınacak tedbirlerle saha ve çevresinde yaşayan canlı yaşam dikkate alınarak, meydana gelecek olumsuz çevre koşulları en az düzeyde tutulmaya özen gösterilecektir. Çevre Uyum Planı Ek 24'te yer almaktadır Risk analizi a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Analizi Proje alanında ve proje etki alanında meydana gelebilecek olası riskler Doğal Afet Riski, Patlama Riski, Yangın Riski, Kaza Riski, Sabotaj Riski olarak beklenmektedir, Talep edilen ÇED izin alanlarından 1 poligonda 358 m kuzeyde Veletler Köyü, 1423 m kuzeyde Çökene Köyü, 1961m kuzeyde Tekerler Köyü, 1375 m güneyde Kuzköy Köyü'dür, 2. Poligonda 2605m Kuzeyde Akçasaz Köyü'dür. 3. Poligonda ise 495m doğuda Alutca Köyü, 1724m Güneydoğuda Hopanlar Köyü ve 1770m güneybatıda Ören Köy'leridir. Nakliye güzergâhı üzerinde köy bulunmamaktadır. Nakliye yolu üzerinde bulunan arazilerin tozdan etkilenmemesi için bağlantı yolları sürekli olarak sulanarak toz 291

292 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ oluşumu minimize edilmesi sağlanacaktır. Nakliye esnasında hız kurallarına riayet edilecektir. Kamyonların üstü branda ile örtülecektir. Söz konusu tüm bu mesafeler irdelendiğinde Bölüm 5 de yapılan hesaplamalar doğrultusunda herhangi her türlü tedbir alınacak olup olumsuz etki beklenmemektedir. Çalışma sahasına ulaşım için mevcut yollar kullanılacak olup, ulaşımda bir problem yoktur. Ancak yeni yol yapımına ihtiyaç duyulması halinde yapılacak yollar mutlaka yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Zenginleştirme tesis alanı, ocak sahaları ve yakın çevresinde sel baskını, heyelan, kaya düşmesi gibi doğal afet riski taşımaktadır. Proje alanlarının; ocak alanlarının bulunduğu kısımlarda güvenlik önlemleri alınacak, belirli noktalara poligon taşı konularak sınırlar belli edilecek, çit engellerle sınırlandırılacak, gereken ikaz ve levhalar yerleştirilerek, maden üretim sahasına dışarıdan giriş kontrol altına alınacaktır. Çalışan personelin can güvenliği için kulaklık, baret vb. İş güvenliği malzemeleri firma tarafından personele sağlanacaktır. Güvenlik önlemlerinden ve bunlara uyulmasından sorumlu bir personel (bekçi) görevlendirilecektir. İşletmenin tümü veya bir kısmı terk edilmeden önce, durumu ve nedenleri, en geç bir ay içinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bildirilecektir. 292

293 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 114 Proje Etki Alanı Risk Analizi Tablosu Maden İşletmesi Tesis Faaliyet Kapsamında Oluşacak Atıklar Çevresel ve Sosyal Parametre Patlatma İşlemi Taşıma Depolama Malzemenin Boyutlandırılması Evsel Nitelikli Katı Atıklar ve Bertarafı Evsel Nitelikli Atıksular ve Bertarafı Tehlikeli Atıklarla Kontamine Olmuş Atıklar İş Makinelerinin Yağ Değişimlerinin Sahada Yapılması halinde İş Makinelerinin Kullanımı Çalışma Sınırlarının Poligon Taşlarla Çevrilmesi Tozumayı Önlemek Amacıyla Su Kullanımı Faaliyet kapsamında Kişi Çalıştırılması Bitkisel Toprak Depolama Kimyasal Madde Kullanımı (Dizel Yakıt) İstihdam Su Kalitesi Yüzey suyu kontaminasyonu P" P" P" P" P" YAS Kontaminasyonu P P" P" P" P" Hidrojeolojik Rejim Değişikliği Hidrolojik Rejim Değişikliği L Yerel Su Kullanımına Etkisi L Toprak Bitkisel Toprak Kaybı P İ Kalitesi Erozyon Olasılığı P Topografya Toprak Kontaminasyonu P P" P" P" P, Peyzaj Zemin Duyarlılığına Etki P Peyzaj Değişimi İ Biyolojik Kaynaklar Sosyo- Ekonomik Konular Topografyada Değişim P İ Habitat Kaybı P" P İ P Komşu Habitata Etki P L Flora Türleri Populasyon Kaybı P" P P Fauna Populasyon Kaybı P" P P Sucul Ekosistemler Üzerine Etkileri Nüfusa Etki L B İstihdam B L L B B Eğitim L L Y İç Göç L B B Trafik B B B B Yerel ve Ulusal Ekonomik Kazanım U P L U 293

294 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İ İhmal edilebilir P" Proje etki alanı sınırları (100 m) [P]: Kontrolsüz [P2]: Kaza durumu L Y B U Lokal Etki (2 km yarı çaplı) Yerel etki, etki alanında kalan yerleşimler (10 km çaplı) Bölgesel etki, proje alanı içinde yer aldığı bölge ile sınırlı Ulusal etki b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler İşyerlerinde, çalışma ortamı ve şartlarında veya çevrede mevcut olan tehlikeleri sistematik yöntemlerle belirleyerek, riskleri ortaya çıkarmak ve kontrol edebilmek için yapılan çalışmaların bütünü risk değerlendirmesi olarak tanımlanmaktadır. Proje kapsamında risk değerlendirilmesi; İşe başlama aşamasında İşyerinde bir değişlik olması durumunda İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kalma olayları sonrasında 294

295 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Düzenli aralıklarla mutlaka yapılması gereklidir. Çalışanların her birinin bir iş sağlığı ve güvenliği elemanı yetkinliğinde olması, sisteme katkı koyması iş sağlığı ve güvenliğinin temel konseptidir. Bu konsept doğrultusunda işyerlerindeki operasyonel faaliyetlerin en uç noktasında çalışan da önce kendi güvenliği sonra çevresinde çalışanların güvenliklerini sağlayabilme anlaminda risk değerlendirmesi yapabilme donanımına ve kültürüne sahip olmalıdır. Bu noktadan itibaren iş yerlerindeki risk değerlendirmeleri, tehlikenin büyüklüğüne göre sırasıyla; çalışanın kendisi, ilk amiri, yönetici, uzman ekip tarafından yapılır. Özellikle sanayiden sayılan ağır ve tehlikeli işlerde uzman ekip olarak, işyeri iş sağlığı ve güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, teknik nezaretçi veya kamunun yetkilendirdiği kişi, kurum ve kuruluşlar ifade edilmektedir. Proje kapsamında yapılacak faaliyetlerden kaynaklı olası olumsuz etkiler risk analizi kapsamında irdelenmiştir. Yapılacak olan Risk Analizi en yaygın olarak kullanılan metot matris yöntemidir. Bu yöntemde bir tehlikenin doğuracağı risk, ortaya çıkma olasılığının ne kadar sıklıkla görülebileceği üzerinden ve şiddetinin doğuracağı olumsuz sonucun ne kadar ciddi olabileceği üzerinden analiz edilmektedir. Bulunan risk düzeyine göre yapılması gereken çalışmanın boyutu belirlenebilir. Boyut (R) = O * Z * S R O Z S : Boyutun Büyüklüğü : Etkinin Oluşma Olasılığı : Etkinin Potansiyel Şiddeti, Zararı : İşin Tekrarlanma Sıklığı 295

296 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tehlikeyi, "insanların yaralanması, hastalanması, malın, çalışılan yerin, çevrenin zarar görmesi veya bunların birlikte gerçekleşmesine neden olabilecek potansiyel kaynak veya durum." Şeklinde tanımlanırken, riski ise tehlikeden kaynaklanan zararlı olay olarak ifade edilmektedir. Riskin derecesi ise meydana gelebilecek bu zararlı olayın gerçekleşme olasılığı ( sıklığı ) ile gerçekleştiği takdirde şiddetinin ( etkileri ) bileşkesidir Birim Adım; Tablo 115 Olasılık, Zarar ve Etki Belirleme Değerlendirilmesi 1. OLASILIK Değerlendirmesi; Olasılık Kriter Skor Çok Küçük Yılda bir 1 Küçük Üç ayda bir 2 Orta Ayda bir 3 Yüksek Haftada bir 4 Çok Yüksek Hergün 5 2. ZARAR Zarar Değeri Tanımlama 100 Lokal veya lokasyon dışında-bertarafı mümkün olmayan kaza/olay 40 Lokasyon dışına yayılabilen/yayılmış bertarafı güç ve zaman alan etki 15 Lokal-bertarafı güç ve zaman alan etki 7 Lokasyon dışına yayılabilen/yayılmış-bertarafı hızlı ve kolay etki 3 Lokal- bertarafı hızlı ve kolay etki 1 Ucuz atlatma 3. ŞİDDET Şiddet Kriter Skor Çok Hafif İş saati kaybı yok. İlkyardım gerektiren 1 Hafif İş günü kaybı yok. İlk yardım gerektiren 2 Orta Hafif yaralanma tedavi gerekir. 3 Ciddi Ölüm. Ciddi yaralanma. tedavi gerekir 4 Çok Ciddi Birden Çok Ölüm 5 4. ETKİ BELİRLEME (BOYUT) Etkinin E-Değer Değerlendirilmesi (R) Etki Sınıfı Yapılması Gerekenler 1 R<20 Önemsiz Önlem öncelikli değildir Kabul Edilebilir Gözetim altında uygulanmalıdır Orta Uzun dönemde iyileştirilmelidir (yıl içinde) Önemli Kısa dönemde iyileştirilmelidir (birkaç ay içinde) 5 R>400 Kabul Edilemez Hemen gerekli önlemler alınmalı veya tesis, bina, üretim veya çevrenin kapatılması. Eldeki verilerden ve öngörülerden, tehlikeden kaynaklanan olayın meydana gelme olasılığı( sıklığı ) ile meydana gelebilecek olayın şiddeti ( etkisi ), yukarıda verilen tablolara göre yorumlanır. Buna göre 2. Adım ise; 296

297 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 116 Risk Derecelendirilmesi OLASILIK Çok Yüksek/5 Yüksek/4 Orta/3 Küçük/2 Çok Küçük/1 ŞİDDET Çok Ciddi/5 Ciddi/4 Orta/3 Hafif/2 Çok Hafif/1 Yüksek 25 Yüksek 20 Yüksek 15 Orta 10 Düşük 5 Yüksek 20 Yüksek 16 Orta 12 Orta 8 Düşük 4 Yüksek 15 Orta 12 Orta 9 Düşük 6 Düşük 3 Orta 10 Orta 8 Düşük 6 Düşük 4 Düşük 2 Düşük 5 Düşük 4 Düşük 3 Düşük 2 Düşük 1 3. Adım; Risk Derecelendirilirken aşağıdaki tabloya göre değerlendirilir; Tablo 117 Genel Risk Değerlendirmesi DERECE EYLEM 20, 25,15,16 KABUL EDİLEMEZ RİSK; Bu risklerle ilgili hemen çalışma yapılması gerekmektedir. 10, 12, 8, 9 DİKKATE DEĞER RİSK; bu risklere mümkün olduğu kadar çabuk müdahale edilmesi gerekir. 4,5,6,3,2,1 KABUL EDİLEBİLİR RİSK; Acil tedbir gerektirmeyebilir. Sahada yapılacak faaliyet sonrasında oluşacak olası tehlikeler üzerinden yapılan çevresel risk değerlendirme matrisi aşağıdaki tabloda verilmiştir. 297

298 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Tablo 118 İşletmenin Risk Değerlendirme matrisi SIRA NO İşletme İşletme İşletme DEPARTMAN TEHLİKE Toprak kayması, çökme Yollar Şantiye içi trafik levhalarının bulunmaması POTANSİYEL SONUÇ Toprak kayması ve çökme dolayısıyla yaralanma,uzuv kaybı,ölüm. Yolların kullanılan araçlara uygun sağlamlıkta olmaması sonucu oluşabilecek kazalar Kaza,yaralanma TEHLİKEYE MARUZ KALANLAR Bölüm Çalışanları Bölüm Çalışanları Tüm çalışanlar TEHLİKE TANIMLAMA RİSK DEĞERLENDİRME FORMU ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER İşyerinde yapılacak çalışmalar sağlık ve güvenlik dokümanında belirtilen toprak kayması veya çökmesi riski ile ilgili hususlar dikkate alınarak planlanacaktır. Kademeler ve nakliyat yolları kullanılan araçlara uygun sağlamlıkta olacaktır. Buralar araçların güvenli hareket edebileceği özellikte yapılacak ve bakımları sağlanacaktır Araç yolları açıkça işaretlenmeli,trafik kurallarına uygun düzenleme yapılmalıdır. İLGİLİ MEVZUAT YERALTI VE YERÜSTÜ MADEN İŞLETMELERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK,ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ, YERALTI VE YERÜSTÜ MADEN İŞLETMELERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK,ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ, YERALTI VE YERÜSTÜ MADEN İŞLETMELERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK,ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ, 6.5. İşçilerin korunması amacıyla araç yolları ve geçişler açıkça işaretlenecektir.6.6. Çalışma sahasında motorlu taşıtlar ve makine trafiğinin bulunması durumunda, trafik kurallarına uygun düzenleme yapılacaktır. OLASILIK RİSK = O x Ş ŞİDDET RİSK SKORU SORUMLU İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili

299 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 4 İşletme Toprak kayması,çökme Kaza,yaralanma,can kaybı Bölüm Çalışanları Toprak kayması riski olan yerlerden her çalışma öncesi kontroller yapılacak,önlemler alındıktan sonra çalışmaya başlanacaktır. YERALTI VE YERÜSTÜ MADEN İŞLETMELERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK,ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ Her çalışma öncesinde, çalışma mahallinden ve nakliyat yollarından daha üst seviyelerdeki şevlerde ve kazı yüzeylerinde toprak ve kaya düşmelerine karşı gerekli kontroller yapılacaktır.gerekli yerlerde ölçümleme işleri de yapılacaktır Düz ve meyilli yüzeylerdeki çalışmalar buralardaki zeminin sağlamlığını ve dengesini bozmayacak şekilde yapılacaktır İşveren/işveren vekili Firma geneli İşletme Firma geneli El aletlerinin ortada bırakılması Yaralanma,düşme Dağınıklık, el Çalışma alanının dağınık aletlerinin ortada olması nedeniyle bulunması,düzensi takılma,düşme stres z kablolar Kişisel koruyucunun ortada bırakılması Kişisel koruyucuda meydana gelebilecek yıpranma,kkd nin kaybolması,kkd kullanılmamasından kaynaklı yaralanmalar Tüm çalışanlar Tüm çalışanlar Bölüm Çalışanları El aletleri için uygun dolap,askı tablosu veya en az 2 cm yükseklikte etekliği bulunan raflar yapılacaktır. Çalışma esnasında ve sonrasında çalışma alanı ve depo alanı tertipli ve düzenli olmalı el aletleri kullanımı bittikten sonra tanımlı yerlere konulmalı. Çalışma esnasında işveren tarafından temin edilen kkd'ler kullanılmalı, çalışma sonrasında uygun yerlerde muhafaza edilmelidir. İSİG tüzüğü (Madde 359) İşveren/işveren vekili İSİG tüzüğü (Madde 26) İşveren/işveren vekili KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARIN İŞYERLERİNDE KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK (Madde 6)Kişisel koruyucu donanımlar, işveren tarafından ücretsiz verilir, imalatçı tarafından sağlanacak kullanım kılavuzuna uygun olarak bakım, onarım ve periyodik kontrolleri yapılır, ihtiyaç duyulan parçaları değiştirilir, hijyenik şartlarda muhafaza edilir ve kullanıma hazır bulundurulur İşveren/işveren vekili 8 İşletme Malzemelerin eğik bir şekilde konumlandırılmas ı Kayma,devrilme,düşme,yarala nma Bölüm Çalışanları Malzemeler yatay şekilde konumlandırılmalı,devrilme düşme tehlikesine karşı gereken önlemler alınmalıdır. İSİG Tüzüğü İşveren/işveren vekili 299

300 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşletme İşletme İşletme Basınçlı Kaplar Basınçlı Kapların periyodik kontrolleri Kimyasalların basınçlı kapla aynı ortamda bulunması, MSDS formları bulunmaması Basınçlı kapların etiketlerinin olamaması. Patlama,yangın,yaralanma Kimyasalların belli bir depo alanlarının olmaması ve MSDS lerinin bulunmaması nedeniyle herhangi bir acil durum halinde ne yapılacağı bilinmemektedir. Etkili müdahale gerçekleştirilemez ve ciddi yaralanma, zehirlenme, ölüm gerçekleşebilir. Bölüm Çalışanları Tüm çalışanlar Tüm Çalışanlar Her kazanın görünür bir yerine, imalatçı firma tarafından aşağıdaki bilgiler yazılı bir plaka konulacaktır : 1) İmalatçı firmanın adı 2) Kazanın numarası 3) İmal edildiği sene, 4) En yüksek çalışma basıncı, Basınçlı kapların kontrol ve deneyleri, ehliyeti Hükümet veya mahalli idarelerce kabul edilen teknik elemanlar tarafından, imalinin bitiminden sonra ve monte edilip kullanılmaya başlanmadan önce, veya yapılan değişiklik ve büyük onarımlardan sonra, en az üç ay kullanılmayıp yeniden servise girmeleri halinde ise Kontrol ve deney sonuçları, düzenlenecek bir raporda belirtilir ve bu raporlar işyerlerinde saklanır tekrar kullanmaya başlanmadan önce ve herhalde periyodik olarak yılda bir yapılır. Kimyasal maddeler için belli bir depo alanı oluşturulmalı ve MSDS leri çalışanların görebileceği yerlere asılmalıdır.kullanılan kimyasallarla ilgili çalışanlara eğitim verilip kimyasallar etiketlenmelidir. MADDE 203- Tüzüğü İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği İşveren/işveren vekili İSİG tüzüğü( Madde 223) İşveren/işveren vekili Madde10: Tehlikeli kimyasal maddeler için tedarikçiden sağlanan malzeme bilgi formları,hakkında bilgi sağlamak ve eğitim vermekle yükümlüdür. Tehlikeli kimyasal madde bulunan bölümler. kaplar, boru tesisatı ve benzeri tesisat ilgili mevzuata uygun olarak ve içindeki maddeyi ve tehlikelerini açıkça belirtecek şekilde etiketlenecek veya işaretlenecektir.(kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik) İşveren/işveren vekili 300

301 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 12 İşletme İşçiler için soyunma odası bulunmaması Hırsızlık,stres Tüm çalışanlar İşçiler için soyunma odası temin edilmelidir. Soyunma odalarında bank yada sandalye bulunmalıdır.her çalışan için ayrı kilitli dolap bulunmalıdır. İSİG Tüzüğü MADDE 41 - İşyerlerinde soyunma yerleri, vestiyerler ve gardıroplar atölyelerden ayrı, duş ve lavabolara bitişik, işçilerin çıkış yerlerine yakın bir yerde yapılacak ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte olacaktır. Lavabo ve vestiyerler, özel ve ayrı bir yerde iseler, bunlara kapalı bir geçitle geçilecektir. Soyunma yerleri, aydınlık, havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde yeteri kadar ısıtılmış olacak, temiz ve bakımlı bulundurulacaktır. Buraların en az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanacak ve duvarları, açık renkle boyanacaktır. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı ayrı olacaktır. Taşınabilir iletkenlerin kullanılması gereken yerlere, yeteri sayıda ve yugun şekilde topraklanmış elektrik prizleri konacaktır İşveren/işveren vekili 13 İşletme Dağınık şekilde bulunan kablolar Takılma,düşme, yaralanma Tüm çalışanlar Kablolar düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir. Taşınabilir elektrik kabloları, dayanıklı kauçukla kaplanmış olacak ve gerektiğinde eğilip bükülebilecek bir metalle dayanıklılığı arttırılacak ve bunların kaplamaları bozulmayacak, bağlantıları iyi durumda tutulacaktır İşveren/işveren vekili 14 İşletme Duvarda bulunan kanca Çarpma,yaralanma Tüm çalışanlar Duvardaki demir kanca kaldırılmalıdır. İSİG tüzüğü İşveren/işveren vekili 15 İşletme Yetersiz aydınlatma İş kazaları Bölüm Çalışanları İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır. İşin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından yeterince yararlanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanır. İşyerlerinin aydınlatmasında TS EN : 2013; TS EN ,2011: 2012; standartları esas alınır. İŞYERİ BİNA VE EKLENTİLERİNDE ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK (Aydınlatma Madde 22 ) İşveren/işveren vekili 301

302 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 16 İşletme Kimyasalların ortada bırakılması Yaralanma,zehirlenme,ölüm Tüm çalışanlar Kimyasal maddeler için belli bir depo alanı oluşturulmalı ve MSDS leri çalışanların görebileceği yerlere asılmalıdır,kullanılan kimyasallarla ilgili çalışanlara eğitim verilip kimyasallar etiketlenmelidir. Madde10: Tehlikeli kimyasal maddeler için tedarikçiden sağlanan malzeme bilgi formları,hakkında bilgi sağlamak ve eğitim vermekle yükümlüdür. Tehlikeli kimyasal madde bulunan bölümler. kaplar, boru tesisatı ve benzeri tesisat ilgili mevzuata uygun olarak ve içindeki maddeyi ve tehlikelerini açıkça belirtecek şekilde etiketlenecek veya işaretlenecektir.(kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik) İşveren/işveren vekili 17 İşletme Duvarda bulunan kanca Takılma,çarpma,yaralanma,uz uv kaybı Tüm çalışanlar Duvardaki demir kanca kaldırılıp, aletler uygun yerde saklanmalıdır. İSİG Tüzüğü İşveren/işveren vekili İşletme İşletme Atıl Malzemeler Kullanılmayan lastikler Takılma,düşme,çarpma sonucu oluşabilecek kazalar Takılma,düşme,çarpma sonucu oluşabilecek kazalar Bölüm Çalışanları Tüm çalışanlar Kullanılmayan atıl malzemeler için bir alan tanımlanmalı ve orada bulundurulmalıdır. Kullanılmayan lastikleri için bir alan tanımlanmalı ve orda depolanmalıdır. İŞYERİ TEMİZLİĞİ: İşyerlerindeki atölyeler,geçit,depo ve ambarlar ile bakım odalarının duvar, taban, tavan, pencere, kapı ve diğer yerleri,her zaman için temiz ve bakımlı bir şekilde bulundurulacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:26) İŞYERİ TEMİZLİĞİ: İşyerlerindeki atölyeler,geçit,depo ve ambarlar ile bakım odalarının duvar, taban, tavan, pencere, kapı ve diğer yerleri,her zaman için temiz ve bakımlı bir şekilde bulundurulacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:26) İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili 20 İşletme Elektrik panosu Elektrik çarpması,yaralanma,ölüm Tüm çalışanlar Elektrik panosunda tehlikeyi belirten uyarı levhaları bulunmalıdır. İSİG tüzüğü İşveren/işveren vekili 21 İşletme Elektrik panosunun üzerinde sorumlu kişinin belirtilmemesi Elektrik çarpması,yaralanma,ölüm Tüm çalışanlar Elektrik panosunun üzerinde sorumlu kişi yada kişilerin isimleri yazılmalı ve pano kilitli olmalı anahtarları da sorumlu kişilerde bulunmalıdır. İSİG tüzüğü İşveren/işveren vekili 22 İşletme Elektrik panosunun tanımlı olmaması Elektrik çarpması,yaralanma,ölüm Tüm çalışanlar Elektrik panosunun kapağı kapalı ve kilitli olmalı,üzerinde uyarı levhası bulunmalı,önünde yalıtkan paspas bulunmalıdır. İSİG tüzüğü İşveren/işveren vekili 302

303 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 23 İşletme Atıl Malzemeler Takılma,düşme,çarpma sonucu oluşabilecek kazalar Bölüm Çalışanları Kullanılmayan atıl malzemeler için bir alan tanımlanmalı ve orada bulundurulmalıdır. İŞYERİ TEMİZLİĞİ: İşyerlerindeki atölyeler,geçit,depo ve ambarlar ile bakım odalarının duvar, taban, tavan, pencere, kapı ve diğer yerleri,her zaman için temiz ve bakımlı bir şekilde bulundurulacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde:26) İşveren/işveren vekili 24 İşletme Klima dış ünitesinin sabitlenmemesi Devrilme,düşme,yaralanma Tüm çalışanlar Klima dış ünitesi devrilme önlenecek şekilde sabitlenmelidir. İSİG Tüzüğü İşveren/işveren vekili İşletme İşletme İşletme Klima periyodik kontrol yapılmaması Basınçlı Kaplar Basınçlı Kapların periyodik kontrolleri Ortam havasında kirlilik Basınçlı kapların etiketlerinin olamaması, Patlama,yangın,yaralanma Bölüm Çalışanları Bölüm Çalışanları Tüm çalışanlar Havalandırma ve Klima Tesisatı yılda 1 kez Projede belirtilen kriterlere uygun olup olmadığının belirlenmesine yönelik olarak periyodik kontrolden geçirilmelidir. Her kazanın görünür bir yerine, imalatçı firma tarafından aşağıdaki bilgiler yazılı bir plaka konulacaktır : 1) İmalatçı firmanın adı, 2) Kazanın numarası, 3) İmal edildiği sene, 4) En yüksek çalışma basıncı, Basınçlı kapların kontrol ve deneyleri, ehliyeti Hükümet veya mahalli idarelerce kabul edilen teknik elemanlar tarafından, imalinin bitiminden sonra ve monte edilip kullanılmaya başlanmadan önce, veya yapılan değişiklik ve büyük onarımlardan sonra, en az üç ay kullanılmayıp yeniden servise girmeleri halinde ise Kontrol ve deney sonuçları, düzenlenecek bir raporda belirtilir ve bu raporlar işyerlerinde saklanır tekrar kullanmaya başlanmadan önce ve herhalde periyodik olarak yılda bir yapılır. İŞ EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ 2,3. Tesisatlar( 2.3.4) MADDE 203- Tüzüğü İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İSİG tüzüğü( Madde 223) İşveren/işveren vekili 28 İşletme Korkuluksuz merdiven Düşme,yaralanma,ölüm Tüm çalışanlar Düşme.yaralanmayı önlemek için merdivenlere korkuluk yaptırılmalıdır. İSİG Tüzüğü (Madde 23-8)Dört basamaktan fazla olan her merdivende, korkuluk ve tırabzan bulanacaktır İşveren/işveren vekili 29 İşletme Tavandaki kırıklık nedeniyle ısı kaybı yaşanması Hastalık Bölüm Çalışanları Kırıklık giderilerek ısı kaybı yaşanması önlenmelidir. İSİG Tüzüğü İşveren/işveren vekili 303

304 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşletme İşletme İşletme İşletme İşletme Su sebili Zemin Yatak kılıfının bulunmaması, Sigara içmek için ayrı bir bölüm tahsis edilmemesi Aydınlatma sisteminin olmaması Aynı bardaktan su içilmesi sonucu hastalıklar, sağlık problemleri Zeminin düzgün olmaması nedeniyle düşme, yaralanma Hastalık Yatılan yerde sigara içilmesi nedeniyle ortam havasında kirlilik,sigara izmaritinden kaynaklanacak yangın,yaralanma Görüşün engellenmesi Tüm çalışanlar Tüm Çalışanlar Tüm çalışanlar Tüm çalışanlar Tüm çalışanlar Su sebilinin yanına tek kullanımlık bardak ve çöp temin edilmeli Zemin tamir edilmelidir. Koğuşlardaki yatak, yastık, yorgan, battaniye, yatak örtüsü, yastık kılıflı, pike gibi yatak eşyası, mevsim ve iklime göre sağlanacak ve bunlar, temiz bir halde bulundurulacak ve yataklar, pamuktan, yünden veya kauçuktan yapılacak, her gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülecektir. Sigara içenler için bir bölüm tanımlanmalıdır. Eksik lamba yerine temin edilmelidir. İSİG tüzüğü(madde 33)- İçme suyu tesisatı veya kapları, kullanma suyundan ayrı olacak ve üzerine, ''içilecek Su'' işareti konulacaktır, İşyerlerinde içme suyu için özel musluklar yapılacak ve bu musluklarda mümkün olan hallerde suyun, aşağıdan yukarıya uygun bir yükseklikte fışkırması sağlanacak, mümkün olmayan hallerde ve yerlerde, su içmek için, kişiye özel maşrafa veya bardak kullanılacaktır, Karton veya benzeri bardaklar kullanıldığı takdirde bunlar özel ambalajlarında veya temiz bir kutuda saklanacak, bir kere kullanılan bardakların atılması için musluğun yanında özel bir sepet bulundurulacaktır. MADDE 10- İşyerlerinde taban döşeme ve kaplamaları, sağlam, kuru ve mümkün olduğu kadar düz ve kaymaz bir şekilde olacak ve malzemesi kolayca yıkanıp temizlenmeye elverişli bulunacaktır. (İSİG Tüzüğü) İSİG Tüzüğü İŞÇİLERE AİT YATIP KALKMA YERLERİNDE VE DİĞER MÜŞTEMİLATINDA BULUNMASI GEREKEN SAĞLIK ŞARTLARI VE GÜVENLİK TEDBİRLERİ ( MADDE 48) İSİG Tüzüğü İşyerlerinde daha uygun bir yer yoksa. yemek saatleri dışında dinlenmek; meşrubat ihtiyaçlarını karşılamak ve sigara içmek için, yemek yerlerinden faydalanılacak ve bunu için gerekli malzeme bulundurulacaktır:( MADDE 36-5) İŞYERİ BİNA VE EKLENTİLERİNDE ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK (MADDE 22 )- İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır. İşin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından yeterince yararlanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanır İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili 304

305 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşletme İşletme İşletme İşlet me İşletme İşletme İş sağlığı ve güvenliği işaret levha ve tabelaların bulunmaması Acil durumlar için toplanma bölgeleri belirli değil Eğitilmemiş Personel Yangın tüplerinin yetersiz oluşu Topraklama Kontrolü Üretimde yer alan telefonların yanlarına acil durumda aranacak telefon numaraları yazılmamıştır. İş kazaları, yaralanma,ölüm Can kaybının artması, Operatörlük belgesi olmayan çalışanların dikkatsizlik, bilgisizlik nedeniyle geçirecekleri kazalar Yangın anında müdahale edilememesi sonucunda can ve mal kaybının oluşması. Elektrik çarpması,uzuv kayıpları,ölüm Acil durumlarda zamanında müdahale etmeyi geciktirir, Oluşabilecek zararların artmasına neden olabilir Tüm çalışanlar Tüm çalışanlar Tüm Çalışanlar Tüm Çalışanlar Tüm çalışanlar Tüm çalışanlar Çalışma alanı koşullarına.kullanılan makine ve ekipmana uygun iş sağlığı ve güvenliği tabela,levhaları temin edilerek görünebilir noktalara asılmalıdır Acil durumdan sonra çalışanların toplanacakları bölgeler belirlenmeli işaretlenmeli ve çalışanlara duyurulmalı Özel bilgi, eğitim ve operatörlük belgesi gerektiren makinelerde, operatör belgesi olmayanlar çalıştırılmamalıdır. Yangın Tüpleri görünen yerlere konulmalı ve levhaları asılmalıdır. Yılda 1 kez topraklama tesisatının kontrolleri EMO ya yaptırılmalıdır. Üretimde bulunan telefonlara acil durumda arayacakları numaralar yazılmalıdır. GÜVENLİK VE SAĞLIK İŞARETLERİ YÖNETMELİĞİ (Madde 5) Madde 7 İşveren, bir tehlike anında işçilerin çalışma yerlerini en kısa zamanda ve güvenli bir şekilde terk edebilmeleri için uygun kaçış ve kurtarma araçlarını sağlayacak ve kullanıma hazır bulunduracaktır. YERALTI VE YERÜSTÜ MADEN İŞLETMELERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK,ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ, (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Madde:8) İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-I Madde: Tesisatlar İlgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece, tesisatların periyodik kontrolleri yılda bir yapılır Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, paratoner tesisatı ile akümülatör ve transformatör ve benzeri elektrik ile ilgili tesisatın periyodik kontrolleri elektrik mühendisleri, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır,iş EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili 6331 SAYILI İŞ GÜVENLİĞİ KANUNU İşveren/işveren vekili 305

306 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ İşletme İşletme Çalışanların sağlık kontrollerinin periyodik olarak yapılmaması Acil durum planının olmaması Meslek Hastalığı Acil durumda karmaşa oluşması sonucunda doğru ve etkin müdahalede bulunamaması can ve mal kayıplarında artma ve yasal zorunluluk Tüm çalışanlar Tüm Çalışanlar Çalışanların periyodik olarak sağlık kontrolleri tekrarlanmalıdır. Acil eylem planı hazırlanarak yönetime onaylanıp çalışanlara duyurulmalı, MADDE 15 (1) İşveren; a) Çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar, b) Aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır: 1) İşe girişlerinde, 2) İş değişikliğinde. 3) İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde, 4) İşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla, 6331Sayılı İş Güvenliği Kanunu Acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım MADDE 11 (1) İşveren; b) Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapar. acil durum planlarını hazırlar.(6331 sayılı iş kanunu) İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili 43 İşletme Patlamadan korunma dokümanı Patlama, yaralanma Tüm çalışanlar Tüplerin bulunduğu kısımlarda patlamadan korunma dokümanı hazırlanarak asılmalıdır. İSİG Tüzüğü İşveren/işveren vekili İşletme İşletme İş makinesinde uyarı işareti ve ikaz lambalarının olmaması Sallantılı Masalardan kaynaklanan gürültü İş makinesinde uyarı işaretlerinin olmaması nedeniyle meydana gelebilecek iş kazaları Çalışma sonucunda iç ortam gürültü seviyesi yüksektir. Tüm çalışanlar Bölüm Çalışanları İş makinelerinde geri vites uyarı ışığı, tepe lambaları ve sesli ikaz sistemi bulunmalıdır Bölümde çalışan personelin kulaklık takması gerekmektedir. İŞ EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ ÇEVRESEL GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YÖNETİMİ YÖNETMELİĞİ İşveren/işveren vekili İşveren/işveren vekili 306

307 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet alana ait tarihinde Risk Analiz Raporu Hazırlanmıştır (Bkz Ek 29 ). Proje kapsamında Ocak sahalarında yapılacak olan kapasite artışı ve alan genişletilmesi zenginleştirme tesisi kapasite artışı ile birlikte Risk Analiz Raporu güncellemesi yapılacaktır Diğer Hususlar Bu konuda belirtilecek başka husus bulunmamaktadır. 307

308 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde teknoloji, Alınacak Önlemlerin Alternatiflerinin Karşılaştırılması Yapılacak ve Tercih Sıralaması Belirtilecek.) Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, "IR sicil numaralı IV. Grup Maden sahasında Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı" projesinin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Söz konusu faaliyetin yapılacak olduğu yerde krom rezervinin iyi olması, mevcutta verimli çalışılıyor olması yerin seçilme nedenidir. Tesiste çalıştırılacak personelin de bölge halkından seçilmekte ve kapasite artışı ile birlikte tekrardan bölge halkından seçilecek olmasının, yöre halkına ekonomik yönden destek sağlayacağı düşünülmektedir. Böylece hem ülke hem de bölge ekonomisine destek sağlanmış olacaktır. Planlanan kapasite artışı ve alan genişletmesi ile söz konusu krom ocağı sahalarında üretim yöntemi olarak hem açık işletme hem de yeraltı işletme yöntemi uygulanacaktır. Verimli orman alanlarının bulunduğu bölümde doğaya zarar verilmemesi açısından yeraltı işletmeciliği ile çalışılacaktır. Açık işletme yöntemiyle işletilecek ocaklarda örtü tabakası miktarının artması ve buna bağlı olarak açık işletme yönteminin ekonomikliğini kaybetmesi durumunda yer altı işletme yöntemine geçilebilmesi söz konusudur. Ocak işletme faaliyetleri açık ve kapalı ocak işletme yöntemlerinden biri seçilerek ya da her ikisi ile birlikte yapılacaktır. Verimli orman arazisinin bulunduğu 2. Poligonda kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Herhangi bir işletmede yöntem seçimi veya değişimi, topoğrafya, maden yatağının jeolojik durumuna göre olmaktadır. Söz konusu krom ocağı alanlarında yukarıda belirtilen koşullar (örtü tabakasının kalınlığı, kazılabilirlik parametreleri, kaya formasyonlarının sertliği, jeolojisi, topografya, cevherleşmenin olduğu damarın eğimi, yapısı ve kalınlığı, ilk yatırım sermayesi ve birim üretim maliyetleri) dikkate alınarak 1. Ve 3. Poligonda üretim yöntemi belirlenecektir. Krom cevheri başlıca metalurji, kimya, refrakter ve döküm kumu sanayinde sık kullanılmaktadır. Metalurji sanayinde krom; ferrokrom, ferro-siliko-krom, krom bileşikleri, ekzotermik krom katkıları, diğer krom alaşımları ve krom metali şeklinde tüketilmektedir. 308

309 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yapısında krom muhteva eden kimyasal paslanmayı önleyici özelliklerinden dolayısıyla uçak ve gemi sanayinde yaygın olarak; kimya endüstrisinde de sodyum bi-kromat, krumik asit ve boya hammaddesi yapımında, metal kaplama, boya maddeleri, boyalar, deri tabaklama, seramikler, katalistler, parlatıcı gereçler, organik sentetikler, konserve yapma ajanları, su işleme, sondaj çamuru ve diğer birçok alanda tüketilmektedir. Metalurji endüstrisinde krom cevherinin en önemli kullanım alanı paslanmaz çelik sanayidir. Paslanmaz çelik sanayide ferrokrom üretimi yapılmaktadır. Paslanmaz çelik metal ve silah endüstrisinin çok önemli bir maddesidir. Krom çeliğe sertlik, kırılma ve darbelere karşı direnç, aşınma ve oksitlenmeye karşı koruma sağlamakla birlikte kromun çeşitli alaşımları mermi, denizaltı, gemi, uçak, top ve silahlarla ilgili destek sistemlerinde kullanılmaktadır. Krom cevherinin zengin kullanım alanının olması krom cevherinin önemi ortaya koymaktadır. Yukarıda da belirtildiğinden mütevellit çıkarılacak cevher hem ithalat hem de ihracat açısından önemli yere sahiptir. Ülke ekonomisine katkısı yöre halkının ekonomisine katkısı söz konusudur. 309

310 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 7: İZLEME PROGRAMI 7.1. Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletilme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahele Planı Projenin amacı numaralı IV. Grup Maden sahasında Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı yapılmasıdır. Bu kapsamda mevcut bir zenginleştirme tesisi bulunmakta olup inşaat safhası söz konusu değildir. Projede ocak sahasından üst toprağın alınması sırasında toz emisyonu, katı atık, sıvı atık, gürültü ve titreşim oluşumu söz konusu olacaktır. Oluşacak katı ve sıvı atıklar ilgili yönetmelik hükümlerince düzenli olarak bertaraf edilecektir. Ayrıca toz emisyonu, gürültü ve titreşim gibi parametrelerin ölçümleri yapılarak ilgili yönetmelik sınır değerlerinin altında kalması için gerekli önlem ve tedbirler alınacaktır. Projenin işletme döneminde de toz emisyonu katı atık sıvı atık gürültü ve titreşim oluşumu söz konusu olacaktır. Bu kapsamda da ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacak, ölçümlerin sınır değerlerin altında kalması için gerekli önlem ve tedbirler alınacaktır. ÇED Olumlu Belgesi alınıp faaliyete geçildikten sonra toz emisyon (PM10 ve Çöken Toz ) ölçümleri yaptırılacak ve Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik gereğince gerekli Çevre İzinleri için başvuruda bulunulacak ve Çevre İzinleri alınacaktır. Tesisin işletimesi aşamasında meydana gelecek herhangi bir kaza durumunda çevre ve insan sağlığı üzerinde meydana gelebilecek olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla uygulanmak üzere bir Acil Müdahale Planı (AME) hazırlanacaktır. İş güvenliği ve işçi sağlığını koruma amaçlı olarak hazırlanan Acil Müdahale Planı doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda işlerlik kazanır. Yangın, deprem, patlama olaylarından herhangi birinin meydana gelmesi, acil durum olarak nitelendirilmektedir. Bu tür olaylarda tehlikenin büyümesini engellemeye yönelik tedbirlerin alınabilmesi ve personelin faaliyet alanını güvenli ve süratli bir şekilde terk edebilmesi amacıyla acil müdahale planı hazırlanacaktır. Faaliyete ait Acil Durum Eylem Planı Ek 23 de verilmektedir. 310

311 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 7.2 ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlilik Tebliği nde Yeterlilik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 4. Maddesinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program, Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yeterlilik Tebliği. Madde 9 uyarınca projenin uygulama dönemlerine ilişkin olarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini belirtmek için Tebliğin Ek-4 de yer alan İzleme-Kontrol Formu doldurularak belirlenen periyotlarda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. 311

312 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 8: HALKIN KATILIMI Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, "IR sicil numaralı IV. Grup Maden sahasında Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı" projesinin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Proje konusu faaliyet için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği uyarınca, halkı yatırım hakkında bilgilendirmek ve projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere proje sahibi tarafından halkın katılımı toplantısının düzenlenmesi gerekmektedir. Bu amaçla yönetmeliğin 9. Maddesi uyarınca toplantı tarihinden en az on gün önce Halkın Katılımı Toplantısı na dair duyuru ilanları yerel Kent gazetesinde tarihinde ve ulusal düzeyde yayınlanan Türkiye gazetesinde tarihinde yayınlanmıştır. Halkın Katılımı Toplantısı düzenleneceğine ilişkin duyuru ilanları, Veletler Köyü ve Akçasaz Köy'ünde askıya ya asılmıştır. Aynı zamanda İlgili gazete ilanları Ek 30'da verilmiştir. Toplantı kapsamında katılımcılara projenin konusu ile ilgili detaylı bilgiler görsel olarak anlatılmış, sorulan sorular cevaplandırılmıştır. Projenin sosyo-ekonomik değerleri, çevresel etkileri, alınacak önlemler, faaliyetin işleyişi hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. Halkın katılım toplantısını belirtilen bazı hususlar aşağıda yer almaktadır; Proje kapsamında daha önce yapılan çalışmalarda köy halkından personel alınacak deyip alınmadığını bu kapasite artışında köy halkından personel alımı olup olmayacağı sorusu yöneltildi. Proje sahibi köy nüfusunun az ve gençlerin köyde durmadığını önceki çalışmalarında aldıkları personellerin işe yeterince önem vermediklerini ve çalışmadıklarını bildirdi. Ama firmada çalışan personelinin çoğunluğunu Dursunbey ve civar köylerden alındığını bildirdi. 312

313 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Köy ahalisi proje alanının alt kısmından geçen Emet Çayı'nın suyunda çok fazla bulanıklık olduğunu eskiden Çay'dan su içtiklerini ve şuan içemediklerini belirttiler. Firma yetkilileri Emet Çayı'na herhangi bir pasa veya atık atmadıklarını proje sahasında bulunan pasa ve çalışma alanlarının Emet Çayı'na yeterli mesafede ve kayma riski olmadığını kayması durumunda tesisin idari bina, yemekhane ve yatakhanelerinin orda kalmayacağını bildirmiş olup toplantı sonrasında Halkın Katılımına iştirak eden kurumlar ve danışmanlık firması personelleri ile birlikte Emet Çayı'nı incelemek amaçlı mansap noktasına götürmüştür. Firma tarafından Çay'a dökülen, herhangi bir atığın olmadığını katılım toplantısında yer alan Resmi Kurum temsilcilerine firmanın işletilmesi esnasında Çay ile bağlantısının bulunmadığını yerinde göstermiştir. 313

314 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ BÖLÜM 9: SONUÇLAR Söz konusu proje Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında, "IR sicil numaralı IV. Grup Maden sahasında Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı" projesinin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahada ; m 2 lik alanda ton/yıl kapasiteli Krom Jigleme Ve Konsantre Tesisi için başvuru yapılmış ve Mate Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti. adına tarih ve 426 karar no lu ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır.(bkz Ek 2) 20,56 ha lık alanda 5,4 ton/yıl kapasiteli Krom Ocakları için başvuru yapılmış ve Mate Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti. adına, tarih ve 532 karar no lu ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. (Bkz Ek 2) Mate Madencilik San ve Tic. Ltd. Şti. adına alınan ÇED Gerekli Değildir belgelerinin Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. ne devri için başvuru yapışmış ve tarih ve 5657 sayılı yazı ile devir başvurusu onaylanmış ve Krom Jigleme Ve Konsantre Tesisi ile Krom Ocakları faaliyetleri için mevcut olan ÇED Gerekli Değildir Belgeleri Korat Tekstil Maden San. Ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiştir(bkz Ek 2) yılında kapasite artışı için başvuru yapılmış ve toplam 45,48 ha alanda ton/yıl kapasiteli Krom Ocağı ve ton/yıl kapasiteli Krom Zenginleştirme Tesisi için Korat Tekstil Maden San. ve Tic. Ltd. Şti adına, tarih ve 1196 karar numaralı ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. (Bkz Ek 3) Söz konusu Raporun hazırlanması amacı; İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatlı Maden sahasında, Krom ocağı alan ve kapasite artışı, zenginleştirme tesisinde kapasite artışı yapılması planlanmaktadır. 314

315 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Alan genişletilmesi 1756,08 ha'lık ruhsat sahasının 622 ha'lık kısmında alan genişletilmesi yapılarak çalışılması planlanmaktadır. Planlanan çalışma alanı 622 ha'lık alan olup poligonlar halinde çalışılacak ve 3 poligondan meydana gelecektir. 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Kapasite artışı ile ocak sahasında yıllık üretim ton'dan ton'a çıkarılması planlanmakta olup üretim açık ocak işletmeciliğin de ton/yıl, kapalı ocak işletmeciliğinde ton/yıl olması planlanmaktadır. Maden kalitesi, iklim ve sair sebeplerden bu miktarların toplamı artmamak şartıyla değişebilir. Zenginleştirme tesisinde ise yıllık konsantre krom üretimi ton'dan ton'a çıkarılması planlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri; 1 poligonda 358 m kuzeyde Veletler Köyü, 1423 m kuzeyde Çökene Köyü, 1961m kuzeyde Tekerler Köyü, 1375 m güneyde Kuzköy Köyü'dür, 2. Poligonda 2605m Kuzeyde Akçasaz Köyü'dür, 3. Poligonda ise 495m doğuda Alutca Köyü, 1724m Güneydoğuda Hopanlar Köyü ve 1770m güneybatıda Ören Köy'leridir. Proje sahasının yerleşim mesafelerini gösterirharita Ek 8'de yer almaktadır. Proje alanı ve kapasitesi göz önüne alındığında Proje tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği EK-I Madde 29 Madencilik Projeleri, a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler b) 150 hektarı aşan (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) çalışma alanında açık işletme yöntemi ile çıkarma, c) Biyolojik, kimyasal, elektrolitik ya da ısıl işlem yöntemleri uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri, EK-II Madde 55 Madencilik Projeleri, a) Madenlerin çıkarılması (Ek-I de yer almayanlar) f) Cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesislerş(ek-1 de yer almayanlar) kapsamında yer almaktadır. Yönetmeliğe istinaden, Bakanlık tarafından belirlenen özel formata uygun olarak ÇED Raporu hazırlanmıştır. Ocak işletme faaliyetleri bilindiği üzere Açık ve kapalı ocak işletme yöntemlerinden biriyle yada her ikisi birden birlikte yapılabilmektedir. Herhangi bir işletmede yönteminin seçimi veya değişimi, topoğrafya, maden yatağının jeolojik 315

316 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ durumuna göre olmaktadır. Açık ocak işletme yöntemiyle işletilecek ocaklarda örtü tabakası miktarının artması ve buna bağlı olarak açık ocak işletme yöntemi ekonomikliğini kaybetmesi durumunda yeraltı ocak işletme yöntemine geçilebilecektir. Krom ocağında üretilecek düşük tenörlü tüvenan cevherin ruhsat sahası içerisinde kalacak olan cevher zenginleştirme tesisinde işlenmesi ve konsantre cevher elde edilmesi ile ekonomiye kazandırılması amaçlanmaktadır. Yapılacak yatırımla hammadde olarak elde edilecek krom ekonomiye kazandırılarak maden kaynaklarının değerlendirilmesi, istihdam ve ulusal ekonomiye katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Çalışılacak olan proje alanlarında krom üretimi yapılacaktır. Türkiye genelinde krom üretimi her yıl artmaktadır. Krom kimyasalları paslanmayı önleyici özellikleri dolayısıyla uçak ve gemi sanayinde yaygın olarak; kimya endüstrisinde de sodyum bikromat, krumik asit ve boya hammaddesi yapımında, metal kaplama, deri tabaklama, boya maddeleri, seramikler, parlatıcı gereçler, katalistler, boyalar, organik sentetikler, konserve yapma ajanları, su işleme, sondaj çamuru ve diğer birçok alanda tüketilir. Planlanan faaliyet ile maden kaynaklarının ülke ekonomisine kazandırılması planlanmaktadır. Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve kapasite artışı, Krom Ocağı Zenginleştirme Tesisi, faaliyetleri ile ilgili ÇED Süreci ve geçerli mevzuat kapsamında gerekli izinler alındıktan sonra üretime geçilecek olup planlanan zamanlama süreci aşağıda verilmektedir. Çalışma yapılacak IR sicil numaralı, IV. Grup İşletme Ruhsatlı maden sahası İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında yer almakta olup 3 poligonda toplam 622 ha kısmında çalışma sürdürülmesi planlanmaktadır. Proje Alanı Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü, İ21C1,İ21C2, İ21C3,İ21C4 paftalarında yer almaktadır. Proje sahası Korat Tekstil Mad. San. Ve Tic. Ltd. Şti. sınırlarında bulunan IR sicil numaralı, IV. Grup İşletme Ruhsatlı maden sahasıdır.(bkz Ek1 ) Mevcut ÇED İzinli alanda 12 poligonda Açık Ocak İşletmeciliği krom madeni çıkarılmakta ve düşük tenörlü krom cevheri Zenginleştirme Tesisi zenginleştirme işlemine tabi tutulmaktadır. 316

317 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Söz konusu İR ruhsat numaralı IV Grup İşletme Ruhsatlı sahanın 622 ha kısmı için Bursa İl Özel İdaresi İmar ve Yapı İşleri Daire Başkanlığı'ndan alınan Bursa 2020 yılı 1/ ölçekli Çevre Düzen Planında Orman Alanlarında kısmen Tarım Alanlarında kalmaktadır. Planlanan kapasite artışı ile alanın büyük bir çoğunluğu Orman arazisi içerisinde kalmaktadır. Ünitelerin proje alanı içindeki konumlarını gösteren Vaziyet Planı Ek 10'da verilmiştir. ÇED talep edilen alanların tamamı ocak alanı olarak kullanılabilecektir. 1 nolu poligon ile 2 nolu poligon arası yaklaşık olarak 650 m. 2 nolu poligon ile 3 nolu poligon arası yaklaşık 1.3 km. 1 nolu poligon ile 3 nolu poligon arası yaklaşık 3.4 km dir. Talep edilen ÇED alan koordinatları Bölüm de verilmiştir. Kapasite artışı ile birlikte mevcut Krom Ocak sahası 45,48 ha dan 622 ha çıkarılması ve ocak sahasında çıkarılan krom cevheri ton/yıl ( ,7 m 3 ) dan ton/yıl ( ,3 m 3 ) a arttırılması planlanmaktadır. Üretimin ton'u açık ocak işletmeciliği ile ton kapalı ocak işletmeciliği yapılması planlanmaktadır. ÇED izin alanı içerisinde mevcutta yaklaşık 9,0343 hektar alanda zenginleştirme tesis alanı(cevher Stok, Zenginleştirme Atığı. Çökeltim Havuzu. İdari Bina. Yemekhane. Yatakhane. Atık Barajı) yer almakta olup zenginleştirme işlemi 0,6653ha' lık alanda yapılmaktadır. Zenginleştirme tesisinde kapasite artışı yapılacaktır fakat alan genişlemesi yapılmayacaktır. Yıllık ton (34.090,9 m 3 ) tüvenan krom zenginleştirmeye tabii tutulmakta olup kapasite artışı ile tesiste ton (68.181,8 m 3 ) zenginleştirme işlemi yapılmış krom cevheri üretilmesi planlanmaktadır. Tesis içerisinde krom ocağına ve zenginleştirme tesisine ait stok alanları toplam 14,96 ha'dır. Krom cevherine ait stok alanları her bir poligonda ayrı ayrı depolanacaktır. 1.poligonda 1,496 ha alan, 2. Poligonda 5,0951 ha alan ve 3. Poligonda 1,46189 ha alanda stok sahası yer alacaktır. Zenginleştirme işlemine tabi tutulmuş krom cevheri ise 0,6653ha stok sahasında depolanacaktır. Cevher stok sahası içerisinde uzun süreli konsantre cevher depolanmayacaktır. 317

318 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Mevcut ÇED izin alanı içerisinde 3.075,83 m 2 alanda bitkisel toprak depo alanı yer almaktadır. Kapasite artışı ile birlikte 622 ha'lık çalışma alanında etap etap çalışılacak olup 1. Poligonda 420,03 ha'lık alanda açık ve kapalı ocak işletmeciliğiyle, 2. Poligonda 156,8 ha'lık alanda kapalı ocak işletmeciliğiyle ve 3. Poligonda 45 ha'lık alanda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacaktır. Arazinin hazırlık aşamasında oluşan bu bitkisel toprak 1. Ve 2. Poligonlarda yer alan 1,81ha bitkisel toprak depolama alanlarında depolanacaktır. Kapasite artışı ve alan genişletme ile birlikte ÇED izni alınmak istenen arazinin jeolojik durumuna göre 1. Poligonda 12,9 ha lık alanında ve 2. Poligonda 2,4 ha lık kısmında tapulu alanlar mevcuttur. Ruhsat alanına ait Jeoloji Haritası Ek 12'de ve Orman Bursa Bölge Müdürlüğü. Orhaneli İşletme Müdürlüğü. Kınık İşletme Şefliği'nden alınan Kadastral Harita Ek 16'da yer almaktadır. Bitkisel toprak depolama alanı, havanın yağışlı olduğu dönemlerde yağmur sularıyla yıkanmasını, sürüklenip gitmesini sağlamak amacıyla, yaklaşık %3 eğimli olacak şekilde teşkil edilecek olup gerekli olduğu durumlarda su ve rüzgâr erozyonu ile sürüklenmesini önlemek amacıyla bitkisel toprağın üzeri örtülmek şartıyla korunacaktır. Mevcut tesiste kullanılmakta olan proseste üretilmekte olan tüvenan krom cevheri kalitesi gereği, zenginleştirme tesisi atıkları tenör oranı %3'ten fazla çıkmaktadır. Kapasite artışı ile prosesin teknolojisinde değişiklik yapılmayacağından tüvenan krom cevher kalitesi değişmediği sürece tesiste gerçekleştirilecek olan kapasite artışı sonrasında tenör oranında değişiklik beklenmemesi öngörülmektedir. 2012/15 sayılı genelgenin 9. Maddesinde "Krom madeninin hiçbir kimyasal madde kullanmadan fiziki işleme tabi tutularak zenginleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan tenör oranı % 3 den fazla olan atıkları gerekli önlemleri alınarak daha sonra değerlendirmek üzere saha içinde biriktirilebilecektir. Tenör oranı % 3 den az ise bu atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelikte depolama kriterleri verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesislerinde bertaraf edilecektir. denilmektedir. Bu doğrultuda proje alanında 1,24 ha olarak atık depolama sahası belirlenmiştir. Atık Depolama Sahası 2 bölümden oluşturulması planlanmaktadır. 318

319 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 1.Bölüm: 0,2 ha olarak belirlenmiş olup ocaktan çıkan malzemenin kalitesinin değişmesi, teknoloji-proses değişikliğe gidilmesi veya gelen tüvenan cevher kalitesinin değişmesi sonucunda, atığın tenör oranının % 3 ün altına düşmesi durumunda atıkların düzenli depolanmasına dair yönetmelik hükümlerine uygun olarak inşa edilecek III. sınıf düzenli depolama sahasıdır. 2. Bölüm: 1,04ha olarak belirlenen mevcut ve kapasite artışı sonrası ortaya çıkan % 3 tenör üzerindeki zenginleştirme tesisi kaynaklı atıkların yeniden değerlendirilmek (kullanımı mümkün olan kısım) üzere biriktirileceği alan olarak belirlenmiştir. Zenginleştirme tesisi atıkları 2012/15 sayılı genelgeye göre ileride tekrar değerlendirilmek üzere atık depolama sahasında belirlenen 2 nolu alanda biriktirilecektir. İlerleyen dönemlerde, zenginleştirme tesisinin teknolojisinde ve prosesinde gerçekleşmesi muhtemel değişiklik, krom cevherinin kalitesindeki değişim sonucu atık tenör oranı % 3 ün altına düşmesi durumunda; zenginleştirme tesisinden çıkan bu atıklar, "Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik" hükümlerine göre III. sınıf düzenli depolama sahası olarak düzenlenecek 1 Nolu atık depolama alanında depolanacaktır. Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik kapsamında uygulama projesi hazırlanarak uygunluk alınacak ve gerekli izinlerin tamamlanmasına müteakip faaliyete alınacaktır yılında kapasite artışı için başvuru yapılmış ve toplam 45,48 ha alanda ton/yıl kapasiteli Krom Ocağı ve ton/yıl kapasiteli Krom Zenginleştirme Tesisi için Korat Tekstil Maden San. ve Tic. Ltd. Şti adına, tarih ve 1196 karar numaralı ÇED Gerekli Değildir Belgesine istinaden mevcut pasa ve dekapaj alanı 9.3 ha'dır. Kapasite artışı ile birlikte açık ve kapalı işletme yöntemi ile işletilecek olan krom ocağından yılda yaklaşık ton ( ,4 m 3 /yıl) tüvenan cevher çıkarılması işleminde pasa oluşacaktır. Oluşacak pasa yaklaşık olarak 14,4 hektarlık pasa depolama alanında depolanacaktır. Proje kapsamında tüvenan cevher üzerinde bulunan hafriyat sonucu elde edilen dekapaj ÇED izin alanı içerisinde belirlenen pasa ve dekapaj malzemesi depolama alanında depolanacaktır ve Orman İdaresinden Pasa Döküm sahası kiralanacaktır. Oluşan bu pasa, 319

320 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ sahanın ıslahında kullanılacak olup ruhsat sahasına ait Vaziyet Planı Ek 10 da gösterilmektedir. Bursa İli, Büyükorhan İlçesi, Akçasaz Köyü hudutlarında yer almakta olup ruhsat sahası üzerinde açılmış olan yollardan D230 Balıkesir-Dursunbey Karayolu üzerinde nakliyesi sağlanacaktır. Konsantre krom cevherinin satışa sunulmak üzere proje sahasından nakledilmesi için Zenginleştirme Stok sahası ile D230 Balıkesir- Dursunbey Karayolunun bağlantı hattına kadar 5,6 km olup nakliye sabah 08:00 ile 18:00 saatleri arasında yapılacaktır. Tesis içersinde poligonlarda yer alan ocaklardan çıkarılan malzemenin zenginleştirme tesis sahasına getirilmesi aşamasında ortalama 30 km'lik yaz yolu yer almaktadır. Yolların yetersiz kalması durumunda ekstra yollar açılacak olup gerekli izinler alınacaktır. Mevcut ÇED izin alanında ve kapasite artışı yapılacak olan alanlardan çıkarılacak olan krom cevheri Açık işletme yöntemiyle basamaklarda delme-patlatma metodu kullanarak çıkarılması planlanmakta olup ocak sahasından çıkarılan tüvenan krom cevheri zenginleştirme tesisinde fiziksel işlemlerden geçirilerek konsantre krom cevher elde edilecek ve kamyonlara yüklenerek ihtiyaç bölgelerine sevk edilecektir. Proje etki alanı, projeden kaynaklanması beklenen toz emisyonu, gürültü ve titreşimin en yakın yerleşim yerleri olan 358 m mesafedeki Velet Köyü ve 495 m mesafede olan Alutca Köyü yönündeki değerlerin ilgili yönetmelikler kapsamında değerlendirilmesi ile belirlenecektir. Planlanan kapasite artışı ile krom ocak sahasında açık ocak işletmeciliği ile ton üretim yapılacak olup, açık ocak işletmeciliği ile alınamayan bölgelerde yer altında bulunan krom cevherine ulaşılması durumunda patlatma işlemi yapılarak malzeme gevşetilir ve ekskavatör yardımıyla alınır. Malzeme yerinde triyaj edilip kamyonlara yüklenerek stok alanına sevk edilecektir. Kapasite artışı ile birlikte çalışılacak sahada cevherleşmenin yüzeye yakın olduğu yerlerde açık işletme yöntemi ile basamaklı üretim yapılacak olup yüzeyde bulunan ağaç, çalı türündeki bitkilerin temizlemesi yapılarak bitki örtüsü tabakası sıyrılacaktır. 320

321 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Açık ocak işletmeciliği ile çalışılarak basamaklar oluşturulacaktır. Kapasite artışı ile birlikte yeni faaliyete geçilecek alanlarda 5'er basamak yapılması planlanmaktadır. Basamak genişliği seçilirken kullanılacak olan iş makinelerinin manevra kabiliyetlerine göre projelendirilmesi sözkonusudur. Krom ocağı açık işletmelerinde kullanılacak olan kamyonların geri ve ileri manevra yapabileceği ve dönüşlerde rahat ve emniyetli bir şekilde hareket edebileceği bir basamak genişliği seçilmesi gerekmektedir. Buna göre basamak genişliği 15m olması düşünülecektir. Basamak yüksekliği seçilirken de kullanılacak olan iş makinesinin bom yüksekliği ile orantılı olarak projelendirilmesi gerekmektedir. Kullanılacak olan makine ekskavatör ise basamak yüksekliği bom uzunluğu kadar, paletli veya lastikli yükleyici ise maksimum kova yüksekliğinin 1,5 katı kadar basamak yüksekliği düşünülmektedir. Buna göre seçilen basamak yüksekliği 10 m'dir. Açık ocak işletmeciliğinde en büyük problemlerden biri şev duyarlılığının sağlanmasıdır. Bundan dolayı basamak şev açısının iyi planlanması gerekmektedir. Söz konusu proje alanlarında oluşturulacak basamaklara ait şev açısı 60 0 ve genel ocak şev açısı 45 0 yapılması planlanmaktadır. Yerüstü maden işletme yönteminde diğer işlem adımları kazı, yükleme, taşıma, boşaltma ve boyut küçültmedir. Basamak patlatmasının önemi, yerüstü maden işletme yönteminin bütününü oluşturan diğer işlem adımlarına olan etkisinden kaynaklanmaktadır. Doğru uygulanmayan bir basamak patlatması sonucunda kazı, yükleme, taşıma, boşaltma ve boyut küçültme işlemlerinin hemen tamamı doğrudan etkilenir. Verim kayıpları, iş yavaşlamaları hatta durmaları yaşanabilir. Bu nedenle basamak patlatmasının doğru biçimde tasarlanması, hesaplamaların doğru yapılması ve uygulamanın takip edilerek ortaya çıkması muhtemel değişimlere zamanında ve doğru biçimde müdahale edilmesi önem arz etmektedir. Faaliyet alanında yapılacak delme-patlatma işlemi sırasıyla; Wagon-Drill ile deliklerin delinmesi, ANFO nun hazırlanması. sıkılanması ve patlatılması aşamalarından oluşacaktır. Patlatma dizaynına istinaden yıllık ton malzemenin alınabilmesi için ayda 3 patlatma yapılacak olup 187 adet delik patlatılması gerekmektedir. 321

322 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO (%92 amonyumnitrat, %8 fuel oil karışımı) diye adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Patlatma işlemleri sırasında kullanılacak olan patlayıcılar patlatma işleminin yapılacağı zamanlarda ve bir patlatma için gerekli olacak miktarda temin edilecek olup, faaliyet sahası sınırları içerisinde patlayıcı madde depolanmayacaktır. Ocak sahasında patlatmalarda TSE standartlarına uygun gecikmeli kapsül kullanılacaktır. Ocak sahasında gerçekleştirilecek patlatmalar uzman kişiler (belgeli ateşleyiciler/lisanslı firmalar) tarafından polis/jandarma nezaretinde yapılacaktır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacaktır. Patlatmanın yapılacağı gün/tarih ve saatin en yakın yerleşim birimleri olan Alutca ve Veletler' Köy Muhtarlarına, ayrıca Kınık Beldesi ve Büyükorhan İlçe yetkililerine bildirilecektir. Patlatmalar belirtilen gün ve saatler içerisinde yapılacaktır. Patlatma 08:00 ila 18:00 saatleri dışında kesinlikle yapılmayacak olup taş savrulmalarına karşı gerekli önemler alınacaktır. İşletmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler hakkındaki tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretim İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Tüzük hükümlerine uygun olarak yapılacaktır. Yeraltı ocak işletmeciliği 1. ve 2. Poligonda verimli orman arazinin yer aldığı noktalarda çalışılacaktır. Yeraltı ocak sahalarından yıllık toplam ton ( m 3 ) tüvenan cevher çıkarılması planlanmaktadır. (Analiz raporlarına göre tüvenan krom cevheri yoğunluğu 1,8 ton/m 3 olarak kabul edilmiştir.) Toplamda 1. Poligonda 68,2 ha alanda ve 2. poligonda 156,8 hektarlık alanda kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup hektar başına ton/yıl tüvenan cevher üretimi planlanmaktadır. 322

323 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Krom cevherinin filonlarının tabana doğru dalması nedeniyle açık işletmeye müsait olmayan bu alanda kapalı işletme metodu ile üretim gerçekleştirilecektir. 2. Poligonda ve 1. Poligonda kapalı ocak işletmesi ile üretim yapılacaktır. Hazırlık yollarının açılması ve üretim panolarının oluşturulmasını takiben aşağıdan yukarı doğru yatay dilimli Tahkimatlı Yatay Dilimli Dolgu Yöntemi metodu uygulanacaktır. Ramble malzemesi olarak, hazırlık yolları açımı esnasında çıkan pasa malzemesi kullanılması söz konusudur. Üretim panolarında günlük 300 m 3 kazı yapılarak cevher+pasa elde edilecektir. Bu miktar malzeme içinden 86 m 3 krom cevheri elde edilecek olup geri kalan 214 m 3 malzeme kazı boşluğuna doldurulacak olup ocak dışına taşınmayacaktır. Yıllık ton krom cevherinin çıkarılması planlanmakta olup Panodan günlük krom üretimi : 86 m 3 x 1,8 ton/m 3 = 154,8 ton olarak gerçekleşmiş olacaktır. Buna göre Sahada bulunan diğer zuhurlarda da yeraltı dolgulu tavan ayak metodu ile üretim yöntemi uygulanacak olup bu sistemde cevher takip edilerek ve tahkimat kullanılarak üretim yapılması söz konusudur. Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe tarih ve sayılı Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik ile RG de yayınlanan yürürlüğe tarih ve sayılı "Yer altı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği" hükümlerine uyulacaktır. Ocak sahasında gerçekleştirilecek üretimde ton tüvenan krom cevheri kapalı ve açık ocak işletmeciliği ile gerçekleştirilecektir. Tesiste patlatma yapılacağından dolayı Maden Mühendisi bulunacaktır Sayılı Kanunla Değişik 3213 Sayılı Maden Kanunu Madde 36 da Madencilik ve müteakip safhalarındaki faaliyetler sırasında; cevher, metal veya ekonomik değer ihtiva eden, günün şartlarında teknik veya ekonomik değerlendirilmesi mümkün olmayan pasa, zenginleştirme bakiye yığını ve cüruflar, çevre kirliliği açısından mahzur teşkil etmiyorsa geçirildikleri son işlemden çıktıkları şekliyle ayrı ayrı muhafaza edilir. hükmü yer almaktadır. Buna göre, cevher sadece fiziksel yöntemle zenginleştirildiğinden zenginleştirme sonrası oluşacak atık (pasa), stok alanında depolanacaktır. 323

324 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ tarih ve 8865 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2012/15 sayılı Sondaj Çamurlarının ve Krom Madeninin Fiziki İşleme Tabi Tutulması Sonucu Ortaya Çıkan Atıkların Bertarafına İlişkin Genelge'nin 9. Maddesinde " Krom madeninin hiçbir kimyasal madde kullanılmadan fiziki işleme tabi tutularak zenginleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan ve tenör oranı %3'den fazla olan atıkları gerekli önlemleri alınarak daha sonra değerlendirmek üzere saha içinde biriktirilecektir. Tenör oranı %3'den daha az ise bu atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te depolama kriter verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesislerinde bertaraf edilecektir" denilmektedir. Krom zenginleştirme tesisinde zenginleştirme işlemi sonrasında oluşacak olan maden atığının tenör oranı %3'ten az olması sağlanacak ve 2012/15 sayılı Genel'de belirtilen Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesisi kriterleri kapsamında belirtilen şartlarda bertaraf edilecektir. Cevher zenginleştirme tesisine yılda ton tüvenan krom cevheri girişi yapılarak fiziksel işleme tabi tutulacaktır. Zenginleştirme tesisine giren tüvenan krom cevherinin fiziksel işlemlerle zenginleştirme sonucu %10'u konsantre cevher. %90 ise maden atığı oluşacaktır. Bu doğrultuda zenginleştirme işlemi sonra ton konsantre krom cevheri elde edilecek ve ton/yıl maden zenginleştirme atığı oluşması beklenmektedir. Proje kapsamında çalıştırılacak personel düzenli aralıklarla sağlık taramasından geçirilecektir. Çalışanların İş Güvenliği kapsamında kişisel korunma amacı ile maske, eldiven, baret gibi malzemeleri temin edilecektir. İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi mevcuttur. Çalışacak personelin kullanacağı içme-kullanma suyunun kalitesinin tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( , tarih ve sayılı değişiklikler) e uygun olacağını taahhüt ederiz. 324

325 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ANFO %92 amonyumnitrat ve %8 Fuel-oil karışımından meydana gelen patlayıcıdır. Kullanılacak olan ANFO 0,80-0,89 gr/cm 3 yoğunluğunda olacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. Patlatma işlemleri sırasında kullanılacak olan patlayıcılar, patlatma işleminin yapılacağı zamanlarda sadece tek patlatma kullanılacak miktarda temin edilecek olup, faaliyet sahası sınırları içerisinde patlayıcı madde depolanmayacak ve yalnızca patlatma yapılacak günlerde gereken miktarda temin edilecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler (belgeli ateşleyiciler/lisanslı firmalar) tarafından jandarma/polis nezaretinde yapılacak olup patlatma esnasında her türlü emniyet tedbirleri alınacak, tüm saha içerinde uyarı levhaları asılacak ve patlatma öncesinde uyarılar yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi Ve Benzerlerinin Üretim İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul Ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Ocakta çalışacak olan iş makineleri ve malzeme taşıyacak olan kamyonların akaryakıt ihtiyaçları faaliyet alanı içerisinde yer alan litrelik motorin tankından karşılanacaktır. Akaryakıt tankının bulunduğu alanda TS standartlarında belirtilen mesafeler dikkate alınarak (tank kapasiteleri) 5 m'lik "Sağlık Koruma Bandı" mesafesi bırakılmış olup Ek10'da Vaziyet planında akaryakıt tankı gösterilmektedir. Gayri Sıhhi Müessese Yönetmeliğinin 5. Maddesine eklenen "Fabrika, şantiye, nakliye filosu ve benzeri işletmelerin ticari amaç dışında kendi faaliyetlerinin gerekli kıldığı yanıcı ve parlayıcı madde kategorisindeki sıvıların depolanması veya kendi araçlarına yakıt ikmali yapılması amacıyla kullanılan düzenekler, özel mevzuatındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Yönetmelik ekindeki depolama hacimleri esas alınarak Gayrisıhhi Müessese olarak ruhsatlandırılır hükmü gereğince, faaliyet alanı içersinde yakıt tankları ile diğer yanıcı, parlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerin kullanımı söz konusu olup ilgili standartlar (TS ve TS standartları) ile tarih ve sayılı R.G.'de yayımlanarak yürürlüğe giren " Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı 325

326 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük " hükümlerine uyacağımıza taahhüt ederiz. Tehlikeli madde sınıfına giren malzemelerin taşınması esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik" kapsamında belirtilen hükümlere uyulacaktır. Üretim çalışmaları esnasında siyanür ve herhangi bir kimyasal madde kullanımı söz konusu değildir. Cevher zenginleştirme tesisinde maksimum üretim koşullarında yıllık ton, günlük ton konsantre krom cevher elde edilecektir. Konsantre krom cevherinin nakledileceği kamyonların kapasitelerinin 20 ton olacağı varsayılarak günlük kamyon sefer sayısı (trafik yükü) ortalama 21 sefer olacaktır. Cevher yüklü kamyonların üzerleri toz oluşumunu önlemek amacıyla branda ile örtülecektir. Nakliye esnasında kamyonların hız sınırlarına uymasına dikkat edilecek ve kamyonlara aks yükü doğrultusunda yükleme yapılacak olup, aşırı yükleme söz konusu olmayacaktır. Ayrıca yol üzerine ikaz levhaları ve uyarı tabelaları konacaktır. Nakliye yol güzergâhı üzerinden bulunan belde halkını mağdur etmemek için, alt yapı, can ve mal güvenliği sağlanacaktır. Proje alanından nakliye esnasında; 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği nin 100. maddesine göre hız sınırına maddesine göre araçların boyut ve ağırlıklarına ve 134. maddesine göre araçların yükleme kurallarına uyulacaktır. Proje alanında bulunan Nakliye ve Ocak Sahası Yol Güzergahları Haritası Ek 9'da yer almaktadır. Patlatmalar ve nakliye esnasında yollara zarar verilmeyecektir. Nakliye güzergahı belirlenirken İl Özel İdaresi hizmet ağında bulunan köy yollarından geçmesi durumunda, yolların zarar görmesinden proje sahibi Korat Tekstil Mad. San. Ve Tic. Ltd. Şti. sorumlu olacak olup zarar proje sahibi tarafından karşılanacağı beyan ve taahhüt edilir. 326

327 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Patlayıcı olarak kullanılacak malzemelerin taşınması esnasında Tehlikeli maddelerin Karayolu İle Taşınması Hakkında Yönetmelik kapsamında belirtilen hükümlere uyulacaktır. Krom ocağı alan genişletilmesi ve kapasite artışı, zenginleştirme tesisi kapasite artışı kapsamında kurulacak tüm tesislere ve yapılara ilişkin yer planlamasında Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacak ve Karayolu Kamulaştırma Sınırı çekme paylarına dikkat edilecek, Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'ne göre gerekli izinler alınacaktır. Sağlık Koruma Bandı mesafeleri vaziyet planında gösterilmekte olup sınır mesafeleri korunacaktır. Sağlık Koruma Bandı mesafeleri Ek 10'da yer alan Vaziyet Planında gösterilmektedir. Faaliyet süresince 2918 sayılı Trafik Kanunu ve Karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere uyulacaktır. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2012 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine verilerine baktığımızda Bursa İli Şehir Merkezi , Büyükorhan İlçe Merkezi kişidir. Bursa nüfusunun si erkek, i kadındır. İlçenin toplam 40 köyü bulunmaktadır. Bölgede mevcut bir endemik hastalığa rastlanmamıştır. Krom ocağı ve zenginleştirme tesisinin işletilmesi sırasında kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kaza riskleri arasında patlatma esnasında olabilecek kazalar, kullanılan makine ve ekipmandan kaynaklanabilecek kazalar ve çalışan personelin dikkatsizliğinden kaynaklanacak kazalar yer almaktadır. Proje kapsamında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik gereği İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almak için müracaatlarda bulunularak ilgili yerlerden gerekli izinler alınacaktır tarihinde Bursa İl Özel İdaresi ne Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve Kapasite Artışı, Krom Zenginleştirme Tesisi Kapasite Artışı projesi ile ilgili olarak Sağlık Koruma Bandı belirlenmesi talep edilmiştir tarih ve sayılı Bursa İl Özel İdaresi Sağlık ve Çevre Daire Başkanlığı tarafından İnceleme Kurulu 327

328 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Toplantı na ait dağıtım yazısı ilgili kurumlara havale edilmiştir. Bu kapsamda tarih ve sayılı Valilik Oluru nda adı geçen kurum/birimlerde görev yapmakta olan Birinci Sınıf Gayri Müesseseleri İnceleme Kurul üyeleri tarihinde bahse konu faaliyetine ait İncele yapmak ve görüşünü bildirmek üzere yere gidilmiş olup İnceleme Kurulu tarafından incelenerek Sağlık Koruma Bandı mesafeleri belirlenmiştir. Belirlenen sağlık koruma bandı mesafelerine uyulacak ve kapasite artışı yapılacak bölümler işletmeye açılmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Sağlık Koruma Bandı mesafeleri Ek 10 da yer alan Vaziyet planında gösterilmektedir. İlçe/belde ve civar köylerde yaşayanlara ve ocak alanında bulunanlara atımın saati ile ilgili önceden haber verilecektir. Atımlar saat 08:00 ila 18:00 saatlerinin dışında kesinlikle yapılmayacaktır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından tarih ve sayılı (Değişik; tarih ve sayılı) Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği kapsamında belirtilen hükümlere uygun hareket edilecek olup işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklilikleri yerine getirilecektir. İşletme teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılacaktır Taş savrulmasının denetlenmesi için; Uygun çap ve boyutta delikler kullanılarak kaya içinde patlayıcı maddelerin dengeli homojen dağıtılması sağlanmalıdır. Uygun delik geometrisi hesaplanarak deliklere uygun yük verilerecektir. Gecikmeli ateşleme yöntemi uygulanacaktır. En az, delik-ayna mesafesi boyutundaki sıkılama boyu bırakılacak ve uygun malzeme kullanılarak ağzı sıkılama yapılacaktır. Sahada olabilecek kaza, yangın veya sabotaj ihtimaline karşı işletme hiçbir zaman başı boş bırakılmayacak, ocak alanında üretim faaliyetleri sırasında daimi olarak en az bir bekçi bulundurulacak ocak alanı her daim gözetim altında tutulacaktır sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu nun 180. Maddesi ve 6331 sayılı Kanuna istinaden tesiste İş Sağlığı uzmanı ve revir bulunmaktadır. Çalışanların sağlık ve 328

329 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ güvenlikleri ile ilgili olarak; 4857 sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kanunu ve 6331 sayılı "İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu" ve bu kanunlara istinaden çıkarılan yönetmeliklerin ilgili hükümlerine uyulacaktır. İşletmede Acil Durum Eylem Planı oluşturulmuştur. Tesise ait Acil Müdahale Eylem Planı Ek 23'de yer almaktadır. Heyelanları önlemenin en önemli adımlarında biri yamaç şevlerinin korunmasıdır. Ocak sahalarında basamaklı çalışılacak ve yamaç yüzeylerinin aşınmasını önlemek için teraslama ve ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Çok karlı havalarda, çığ düşmesi ihtimaline karşı ocak sahasında personel bulundurulmayacaktır. Ocak sahalarında çalışmalar arazi topografyasına uygun heyelanlara, çukurlaşmalara v göllenmelere meydan verilmeden çalışılacaktır. Faaliyet aşamasında yapılacak olan patlatmadan meydana gelecek olan vibrasyon ve sebep olabileceği sıvılaşma riskine karşı mutlaka uygun miktarda patlayıcı kullanılacaktır. Basamakların oluşturulması sırasında arazinin genel eğimi çalışma yapılacak olan kısımdaki asıl alan ve yan alanlarda şev açısı dikkate alınarak gerekli önlemler alınacaktır. Çalışma bölgesinde zemini oluşturan malzemenin, asıl kayanın ve yan kayaçların insitu gerilimleri dikkate alınarak çalışma yapılacaktır. Şev duyarlılığı faaliyetin her aşamasında göz önünde bulundurulacaktır. Krom Ocağı Alan Genişletilmesi ve Kapasite Artışı, Zenginleştirme tesisi Kapasite Artışı projesine ilişkin tesiste çalışacak personel sayısının 250 kişiye çıkarılması planlanmaktadır. Tesiste çalıştırılması planlanan personelin seçimi yapılırken özellikle, bölgeye yakın yerleşim birimlerinden temin edilecektir. Yöre istihdamında artış olacağı öngörülmektedir. 1 kişinin 4 kişilik bir ailesi olduğu düşünülürse, faaliyetin gerçekleştirilmesi sonucu ortalama 1000 kişinin geçimine katkıda bulunulmuş olacaktır. Çalışacak personelin ve ailelerinin sosyal ihtiyaçları İlçe merkezinde ve civar köylerde sağlanacağından İlin ekonomisine de katkıda bulunulmuş olunacaktır. Proje kapsamında yapılacak üretim ile birlikte işçilerin gıda ve giyim giderleri, ekipmanların bakım, onarım ve yedek parça giderleri, yakıt giderleri, genel ve beklenmeyen giderler ile bölgede girdi sağlanacaktır. 329

330 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje kapsamında yılda TL gider ve net kar TL olacağı düşünülmektedir. Projenin gelirinin % 2,97'si Devlet Hakkı ve %30 Kurum Vergisi olarak ülke ekonomisine katkı sağlayacaktır. Kapasite artışı ile birlikte ihtiyaç olan diğer elemanlar; yakıt, gıda, makine ve ekipmanlarda, sektörlere yönelik olumlu etkileri olacaktır. Projenin toplam ömrü 57 yıl olup projelendirmeler 10 ar yıllık periyotlarla yapılacaktır. Alandaki rezerv miktarları nedeni ile süre sonunda temdit talebinde bulunulacaktır. Proje ile ilgili hazırlanmış olan imalat haritası Ek 13 de verilmiştir. Proje kapsamında kurulacak olan Krom Konsantre Tesisinin öngörülen ekonomik ömrü 30 yıl olup üretim için yeterli kapasite ve donanımda olacaktır. Proje kapsamında üretim faaliyetleri yıllık üretim miktarına bağlı olarak sürdürülecektir. Faaliyet alanındaki toplam rezerv miktarı, hammadde ihtiyacını karşılayabilecek kapasite olup ekonomik açıdan da değerlendirilebilir niteliktedir. Proje alanının tamamı dağlık, tepelik alan içerisinde kalmaktadır. Faaliyet için kullanımı planlanan alanın çoğunluğu orman alanı sayılan alanlar içerisinde kalmaktadır. Proje alanı içerisindeki arazi durumunu gösteren harita Ek 14'te yer almaktadır. Büyükorhan İlçesinin genel arazi dağılımı toplam işlenen tarım alanı ve uzun ömürlü bitkiler alanı ha'dır. Proje alanı 1/ Ölçekli Çevre Düzen Planında Tarım Alanlarında ve Ormanlık alanlarda kalmaktadır (Bkz Ek17). Ormanlık alan dışında kalan yerlerde madencilik faaliyetlerinin gerçekleştirmek için İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatının alınması aşamasında 1/1000 uygulama imar planı yapılmadan çalışılmayacağını taahhüt ederiz. Proje alanı ile ilgili olarak T.C. Bursa Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün tarihli görüşüne istinaden; faaliyete başlanılmadan önce 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu açısından değerlendirilmesi için başvuru yapılacak ve gerekli izinler 330

331 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ alınacaktır. Orman Kanunun ilgili maddeleri gereği işletmeye geçilmeden önce Orman İzni alınacaktır. Kınık Orman İşletme Şefliği Orman Amenajman Planının meşcere haritasına proje alanları işlenmiştir (Bkz Ek 15 ). Haritaya göre proje alanının büyük bir kısmı Ormanlık alanda kalmaktadır. Proje sahasının genel alanı 622 hektar olup 567,2 ha'lık bölümü ormanlık alanda kalmaktadır. Proje alanlarının meşcere haritası incelendiğinde alanın 365,79ha'lık alanı verimli orman alanında, 221,93 ha'lık kısmı bozuk orman alanında 8,55 ha'lık kısmı Orman Toprağı ve 25,73 ha'lık kısmı Ziraat alanda kalmaktadır. Daha önce çalışılan alanlar için orman izni alınmıştır. Alınan orman izinlerine ait teslim tesellüm tutanakları rapor ekinde sunulmuştur (Bkz. Ek 4 ). Proje işletmeye geçtiğinde kullanılacak Orman alanları için kamulaştırmanın söz konusu olmadığından 6831 sayılı "Orman Kanunu" 16. Maddesi gereğince Orman İzni alınacağını taahhüt eder. Var olan yolların haricinde yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde yapılacağını, kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımının yapılacağını taahhüt eder. Orman kanununun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 16. Maddesi ikinci fıkrasında yer alan; "Rehabilitasyon projeleri; madencilik faaliyeti sonucunda oluşabilecek topografik yapının madenin işletme projesine göre belirlenmesi sonrasında, rehabilite ile oluşturulabilecek yeni topografyanın belirlenmesi, toprak ıslahı ve orman kurma esasları dikkate alınarak ormancılık bürosu mensuplarınca düzenlenir. Firma ormancılık bürosu mensuplarınca hazırlanacak olan rehabilitasyon projesi yapacağını taahhüt ederiz. Orman Genel Müdürlüğü, Bursa Orman Bölge Müdürlüğü, İzin ve İrtifak Şube Müdürlüğü Görüş Yazısı ile birlikte Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na bildireceklerdir. Pasa döküm alanları belirlenirken erozyona, heyelana sebep olmayacak meyilde arazi seçilecek ve çevredeki dere, baraj gölet sularını kirletmeyecek şekilde gerekli tedbirler alınacak, izne konu olmayan yerlere ve ormanlara dökülmeyeceğini taahhüt ederiz. 331

332 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 1. Poligonda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak alanların bir kısmı bozuk orman alanında bir kısmı da Kızılçam meşceresin de kalmaktadır. Kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacak alanlarda ise verimli orman arazisi olan bölümlerdir. 2. poligon da kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup pasa, stok ve bitkisel toprak depolama alanı Bozuk Kızılçam ormanlarının yer aldığı bölümlerde depolanacaktır. 3. poligonda açık ocak işletmeciliği ile çalışılacak olup alanın 17,7 hektarlık kısmı verimli orman alanlarında kalmaktadır. Diğer kısımları ise bozuk meşe ormanı ve Ziraat alanlarında kalmaktadır. Proje alanında yangın görmüş alanlar bulunmamaktadır. Ancak sahada yangın riskine karşı sahada gerekli önlemler alınacak, şantiye sahasında yeterli sayıda yangın söndürücü ekipmanlar bulundurulacaktır. Planlanan kapasite artışı ile birlikte genişletilecek alanların bir kısmı tapulu alanlarda, diğer kısımlar ise orman alanlarında kalmaktadır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu değildir Sayılı Orman Kanununun 16. Maddesi gereğince bu alanlar için orman izni alınacaktır. Proje kapsamında şantiye alanı, pasa alanı ve stok alanı, zenginleştirme tesisi alanı, çöktürme havuzu, atık barajı, sosyal alanlar mevcut durumda yer aldığı için bu alanlarda ağaç kesimi zaten yapılmıştır. Planlanan kapasite artışı ile birlikte 3 poligondan 1 ve 2. Poligonlarda açık ocak işletmeciliği 2. Poligonda kapalı ocak işletmeciliği ile çalışılacağından 2. Poligonun bulunduğu alanda ağaç kesimi söz konusu olmayacaktır. 2. Poligonda yer alacak olan pasa, stok ve bitkisel toprak depolama alanları mümkün olduğunda bozuk orman alanlarında ve orman toprağının bulunduğu alanlarda depolanacaktır. 1. ve 3. Poligonda Bitkisel toprak depolama alanı, pasa alanı, stok alanları ve yeni açılacak basamaklarda ağaç kesimi söz konusu olacaktır. Proje sahasında orman yangını çıkma ihtimaline karşı gerekli teçhizat belli bölgelerde hazır bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve gereçlerin kullanımları çalışan personele öğretilecek, araç ve gereçler devamlı bakımlı yapılacaktır,herhangi bir yangın durumunda en yakın Orman İdaresi ile iletişim geçilecek ve gerek işletmede gerekse 332

333 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ civarda çıkabilecek orman yangınları ivedilikle Orman İdaresine bildirilecektir. Olası bir orman yangının yaşanması durumunda çalışanların tümü ile yangına müdahale edilecektir. Proje alanında 1. Poligonda 12,86 ha tapulu alan ve 2. Poligonda 2,39 ha tapulu alan bulunmakta olup toprak sınıfı bakımından VII. sınıf arazi olup. işlemeli tarıma uygun olmayan arazilerden oluşmaktadır. Dolayısıyla elden çıkarılması gereken verimli. sulanabilen vb. tarım alanı yoktur. Fakat 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu çerçevesinde tarım arazisi vasfında alan bulunması halinde tarım dışı amaçla kullanımı için GTHİM(Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü) ne başvuruda bulunulacaktır. Proje alanının tamamı 3 poligondan ve 622 hektar oluşacak olup 567,2 ha'lık kısmı ormanlık alandır. Arazi Kabiliyeti Haritası ve lejantı Ek 14'te verilmektedir. ÇED alanı dışındaki alanlarında işletme nedeniyle olumsuz etkilenmemesi için saha içerisindeki yollar tozumayı önlemek amacıyla asfalt yada benzeri malzeme ile kaplanacaktır. Patlatma gecikmeli kapsül ile yapılarak tozlanma minimuma indirilecektir Proje Sahasının 46 km kuzeydoğusunda Uludağ Milli Parkı ve 90 km kuzeybatısında Manyas Kuş Cenneti yer almakta olup projenin bu bölgelere herhangi bir olumsuz etkisinin bulunması söz konusu değildir. Proje sahası içerisinde flora ve fauna açısından alınacak önlemler; İşletme aşamasında, proje sahası içerisinde endemik ve nesli tehdit altında olan türlere rastlanılması durumunda; İnşaası sürecinde yada daha evvel özellikle faaliyet alanı ve yakın çevresinde bulunabilecek tehdit altındaki taksonların tohumları mutlaka toplanmalıdır. Tohumların bir kısmı ile ilgili Tohum Gen Bankalarına ulaştırılması sağlanacaktır. Koruma gerektiren türler tohum yada fide olarak ekolojik özellikleri yakın olan alan dışı habitatlara taşınarak yeni popülasyon oluşumları sağlanacaktır. Yeni habitatlarda tohumların çimlenmesi ve fidelerin hayatta kalmaları gözlenecektir. 333

334 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje alanının bir kısmı diğer tarım alanlarında ve çoğunlukla ormanlık alan olup bilindiği üzere erozyonla mücadelede bitki örtüsü, ağaç ve ormanlık alanın payı büyüktür. Bu nedenle proje alanında erozyon riski görülmemektedir. Proje alanlarının 3. Poligonunun içerisinden akışı olan herhangi bir dere bulunmamaktadır. Fakat 3. Poligonun yanından Deliömer Deresi geçmektedir. Diğer tüm poligonların güney yönü boyunca Emet Deresi geçmektedir. Proje alanları içerisinde çevresinde yağışlara bağlı olarak geçici akış gösteren kuru dere yatakları bulunmaktadır. Faaliyet alanları ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmeyecektir. Dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacak olup dere yatakları değiştirilmeyecektir. Oluşması muhtemel olan çevre kirliliği önemli derecede engellenecektir. Dere yataklarına kesinlikle bir müdahale bulunulmayacaktır. Dere yataklarının kesitleri daraltılmayacak ve akış engelleyici şekilde herhangi bir müdahalede kesinlikle bulunulmayacaktır. Proje alanları Türkiye Erozyon Haritasına göre hafif erozyonlu alanlar sahasında kalmaktadır. Madencilik faaliyeti esnasında çıkartılması zorunlu olan bitkisel ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesi ayrı ayrı stoklanacaktır. Bitkisel toprak depolama alanları, pasa ve stok alanları için hafif eğimli kotta seçilmiştir. Erozyon meydana gelmemesi için önlemler alınacaktır. Bitkisel toprağın depolanması esnasında; Sıyrılan üst toprak mümkün olduğunca düz arazide, çalışmalara engel teşkil etmeyecek şekilde biriktirilecektir. Toprak yığınlarının üzerinde göllenmeye izin verilmeyecek şekilde drenaj sistemi oluşturulacaktır. Üst toprak yığınlarının uçuşmasını ve yağmurla taşınmasını önlemek için az miktarda sıkıştırma yapılacaktır. Depolama sırasında toprağın organik içeriğinin korunması sağlanacak gerekli olması durumunda bitkilendirme ve gübreleme kullanılacaktır. 334

335 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Üst toprak rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmasında kolaylık sağlanması için gevşek bırakılacaktır. Üretim sırasında çıkabilecek pasa malzemenin ve bitkisel toprağın depolanacağı alan belirlenirken, erozyona, heyelana sebep olmayacak meyilde arazi seçilecektir. Proje kapsamında 40 m yükseklikte depolama yapılması düşünülmektedir. Pasa alanlarının depolama kapasitesi toplam m 3 olacaktır. Bu miktar yaklaşık olarak 4 yıllık üretime denk gelmektedir. 4 yıllık üretimin ardından çalışması biten alanlarda bu pasalar değerlendirilecektir. İşletme ruhsatının süresi boyunca ve uzatılması durumunda, pasa alanlarının yetersiz kalmasında, üst üste basamaklar halinde depolama tekniği ile depolama yüksekliği arttırılacaktır. Sahada bulunan araçların, zenginleştirme tesisinin yağ bakım ve onarım işlemleri sırasında atık yağ oluşmaktadır ve bu yağlar biriktirilmektedir. Bu kapsamda biriktirilen atık yağlar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik te belirtilen hükümlerine uyulacaktır. Çalışma sahasında litolojik birim olarak; tektonit kökenli harzburjit ve dunitlerle temsil edilen ultramafitler, dunitler içerisinde podiform kromit cevherleşmeleri ve bunları kesen dolerit daykları bulunmaktadır. İnceleme alanında başlıca cevher minerali kromittir. Cevher zonları ise genellikle saçılmış, yer yer bantlı ve nodüllü türdedir. Cevher ile yankayaç dunit arasındaki dokanak ilişkileri ilksel olup peridotitin içyapı düzenine uygunluk göstermektedir. Dolayısıyla faaliyet sahası, Bayındırlık bakanlığı ve Afet İşleri Genel Müdürlüğü nün tarih ve 96/8109 sayılı kararnamesi ile yürürlüğe giren Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 2. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Çalışma alanında kaya düşmesi, heyelan gibi doğal afet olayları gözlenmemiştir. Bunan yanı sıra zeminde akma, oturma, kabarma gibi deformasyonlarda yoktur. Projelendirmede tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe 335

336 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik Hükümlerine uyulacaktır. İşletilmesi planlanan krom madeni sahalarında yapılan incelemelerde krom cevherinin ve kayaçların mostra verdiği, yüzeysel örtü toprağının olduğu gözlemlenmiştir. İşletme süresince üst örtü tabakasının olması nedeni ile arazi hazırlama çalışmaları yapılacaktır. Çalışacak personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla prefabrik konteyner kullanımı sözkonusu olacaktır. Faaliyet alanında işletme süresince rehabilitasyon çalışmaları da yapılacak olup işletmenin sona ermesi ile rehabilitasyon da tamamlanmış olarak orman alanları Orman Bölge Müdürlüğü tarafından yapılacak ağaçlandırmaya uygun olarak terk edilecektir. Orman Genel Müdürlüğünün Maden Sahalarının Rehabilitasyonu konulu yazı ekindeki formata göre hazırlayıp, Orman Bölge Müdürlüğüne onaylattırılacaktır. Rehabilitasyon Projesi Bursa Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne sunulacak ve faaliyet sona erdikten sonra bu proje doğrultusunda Rehabilitasyon çalışması yürütülecektir. Yeraltı işletmenin yapıldığı alanda galeri ağzı ve havalandırma bacaları kapatılarak rehabilitasyonu sağlanacaktır. Bölgeyi tamamen sınırlayan ofiyolit serisi geçirimsiz olup, bu kısımda yeraltından beslenme beklenmemektedir. Bu sebeple yağışların oluşturduğu sular yeraltına süzülemediğinden meteorik su oluşturmamaktadır. Sahada DSİ'nin hidrojeolojik çalışması yoktur. Bu çalışma sonucunda alüvyonlar hariç yeraltı suyuna rastlanılmamıştır. Termal su kaynaklarının oluşması için gereken volkanik tektonizma civarda bulunmamaktadır. Sahada yapılan gözlemlerde ruhsat alanı ve çevresinde çeşitli kaynaklara rastlanılmıştır. Taşkın probleminin olmadığı gözlemlenmiştir. İşletme ve işletme sonrası sınırlar belirlenecek, çevre arazilerine zarar verilmeyecek ve can-mal kaybına sebep verilmeyecektir. Arazi etrafı ikinci şahısları etkileyecek bölgeler tel örgü ile çevrilecektir. Arazi incelemesinde işletme süresinde patlatmalar nedeniyle hidrojeolojik açıdan olumsuzluk arz edecek bir çalışma yapılmayacağı tespit edilmiştir. İnceleme alanının 8 km kuzeyinde Büyükorhan Barajı bulunmaktadır. 336

337 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Yüzeysel su kaynaklarının büyük çoğunluğu Emet Çayına akmakta olup oradan da Mustafakemalpaşa Çayı ile birleşmektedir. Saha içerisindeki derelerin çoğu yağışlarla akışa geçmekte olup kaynaklardan beslenmemektedir. İşletme süresince proje alanı içerisinde akış gösteren derelerden ilgili mer-i mevzuatlar çerçevesinde numuneler alınarak akredite laboratuarda analizleri yapılacaktır. Kazı çalışmaları sonucunda çıkabilecek olan hafriyat malzemesi herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. Bu nedenle hidrolojik açıdan bir etki söz konusu olmayacaktır. Projenin başlangıç aşamasında inşaat çalışması kesinlikle olmayacaktır. Sadece çalışacak personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla prefabrik konteynır kullanımı söz konusu olacaktır. Şantiye alanı ekteki haritalarda gösterilmiştir. Taşkın probleminin olmadığı gözlemlenmiştir. İşletme ve işletme sonrası sınırlar belirlenecek, çevre arazilerine zarar verilmeyecek ve can-mal kaybına sebep verilmeyecektir. Arazi incelemesinde işletme süresinde patlatmalar nedeniyle hidrolojik açıdan olumsuzluk arz edecek bir çalışma yapılmayacağı tespit edilmiştir. İşletme sonrası ise çalışmalar tamamen durdurulacağı ve rehabilitasyonun da tamamlanacağı göz önüne alınacak olursa süren bir çevresel etki olmayacaktır. Dere yataklarından kesinlikle malzeme alımı yapılmayacaktır. Faaliyet alanı içerisinde çalışma yapılacak alanlarda ve tesis, idari bina gibi alanlar etrafından drenaj kanalları oluşturulacaktır. Drenaj kanalları ile yağmur sularının çalışma alanlarına girişi engellenecektir. Drenaj kanallarında toplanan yağmur suları Emet Çayı'na verilecektir. Bursa İlinde iklim, içinde bulunduğu Marmara Bölgesi gibi, Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş iklimi tipine sahiptir. Bölge iklimine Akdeniz özelliği kazandıran kışların ılık ve yağışlı geçmesidir. Körfez kıyıları arasında sıcaklık bakımından belirli farklar olmayıp, kuzey ve güney kıyıları hemen hemen aynı derecede sıcaklık alırlar. Meteorolojik veriler Ek 22 de verilmiştir. 337

338 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje alanına en yakın Meteoroloji istasyonu Dursunbey olup Dursunbey Meteoroloji İstasyonu yılı arası uzun yıllar meteorolojik kayıtları incelenmiş ve proje alanının bulunduğu bölgenin genel iklim durumu ortaya çıkarılmıştır. Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama sıcaklık 12,2 C dir. Maksimum sıcaklık 40,3 C olarak ölçülmüştür. Minimum sıcaklık ise -16,0 C olarak ölçülmüştür. Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum yağışın görüldüğü Ay 99,9 mm ile Nisan ayı olup Günlük maksimum yağış miktarı 3,33mm, yıllık ortalama toplam yağış miktarı 552,7 mm dir. Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, aylık ortalama nispi nem Temmuz ayında % 57,80 değer ile en düşük, Aralık ayında %75,7 değer ile en yüksek değerde olup, yıllık ortalama nispi nem ise % 66,31 dir. Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama sisli gün sayısı 32,5, yıllık ortalama kar yağışlı gün sayısı 22,2, yıllık ortalama dolulu gün sayısı 1,6, yıllık ortalama kırağılı gün sayısı 44,6, yıllık ortalama orajlı gün sayısı ise 22,7, maksimum kar kalınlığı ise 47 olarak gerçekleşmiştir Dursunbey Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yıllık ortalama rüzgar hızı 1,45m/s dir. DURSUNBEY Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, maksimum rüzgarın yönü kuzey (N) ve hızı ise 34,3m/s dir. Proje kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetler sırasında ve sonrasında yerel ve bölgesel iklimde bir etki meydana getirmesi beklenmemektedir. Literatür taraması ve araştırması sonucu 70 familyaya ait 169 cins, 186 tür ve tür altı takson tespit edilmiştir. Lokalite, Fitocoğrafik Bölge ve Endemizm ile IUCN Tehlike Kategorisi sırası takip edilmiştir Endemik, Nadir ve Nesli Tehlike Altında Olan Bitki Türleri; Gerçekleştirilen literatür taraması sonucu proje alanında 6 adet endemik bitki türü tespit edilmiştir. Endemik bitkilerin tamamı IUCN kategorilerine göre sınıflandırılmış olup 1 adet LR(nt) ve 338

339 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 5 adet LR (Lc) kategorisindedir. Bunların dışında alanda BERN sözleşmesi ile korunan 1 tür tespit edilmiştir. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda her yıl yeniden hazırlanan Av Dönemlerine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilecektir. Proje alanı ve etki alanında askeri yasak bölgeler ile ayrıca kamu kurum ve kuruluşlara belirli amaçlar ile tahsis edilmiş alanlar. 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar bulunmamaktadır (Bkz Ek 18). Bitkisel Toprağın Sıyrılması Aşamasında; Kontrolsüz durumda oluşacak toplam toz emisyonu: 60,48 kg/saat Kontrollü durumda ise oluşacak olan toplam toz emisyonu: 30,55 kg/saat'tir. Miktarlar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK:2 Tablo:2.1 de baca dışındaki yerler için belirlenen 1,0 kg/saat lik kütlesel debi miktarının üzerinde olduğundan toz modellemesi yapılması gerekmektedir. Yukarıda hesaplanan emisyon değerleri, uluslar arası nitelikteki 3 boyutlu modelleme programı (ISC3) ile modellenerek hazırlanan hava kalitesi modelleme raporu Ek 25 de verilmektedir. Üretim sırasına meydana gelecek olan tüm toz emisyonları; Patlatma esnasında oluşacak toz emisyonu; 1.333,33 kg/saat, Kontrolsüz durumda oluşacak toplam toz emisyonu; 237,992kg/saat, Kontrollü durumda ise oluşacak olan toplam toz emisyonu; 119,015 kg/saat tir. Üretimden kaynaklanacak olan toz miktarları dahilinde tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK:2 Tablo:2.1 de baca dışındaki yerler için belirlenen 1,0 kg/saat lik kütlesel debi miktarının üzerinde olduğundan toz modellemesi yapılması gerekmektedir. Yukarıda hesaplanan emsiyon değerleri, Model Çalışması yapılması amacıyla AERMOD 339

340 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ v dağılım modeli kullanılmıştır. Söz konusu yazılımda Meteorolojik verilerin derlenmesi amacıyla AERMET Yazılımında veri girişi yapılmıştır. Hava Kalitesi Modelleme Raporu Ek 25'te verilmektedir. Dursunbey Meteoroloji istasyonu uzun yıllar meteorolojik verilerine göre hakim rüzgar yönü NE dir. Meteoroloji dosyasını hazırlamada ise uzun yılları en iyi temsil eden 2009 yılı verileri kullanılmıştır. Faaliyet alanının temsili açısından en uygun meteoroloji istasyonu Meteoroloji Genel Müdürlüğüne sorulmuş ve DURSUNBEY Meteoroloji istasyonu verilerinin kullanılması gerektiği bildirilmiştir. Yüksek atmosfer verileri olarak da en yakın istasyon olan İstanbul Meteoroloji istasyonu verileri kullanılmıştır. En Kötü Hal Senaryolarında elde edilen Model Dağılımı sonuçları ile yönetmelik sınır değerlerinin karşılaştırması aşağıda yapılmıştır. Projeye konu faaliyet, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik EK 2 (Çevreye Kirletici Etkisi Olan Faaliyet veya Tesisler) de 2.20 maddesi kapsamında değerlendirilmektedir. Sonuç olarak söz konusu faaliyet için yönetmelik kapsamında Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvurularak Çevre İzni alınacaktır. Proje konusu Krom Ocağı ve Zenginleştirme Tesisinin emisyon kaynağı arazi hazırlama, pasa ayırma ve üretim çalışmaları işlemleri olup, işletme işlemleri sırasında oluşacak toz ve dağılımı değerlendirilmiştir. Bu bağlamda alınacak tedbirler; Ocak alanında malzemenin kamyonlara yüklenmesi ile ilgili olarak, gerekli bütün önlemler alınacaktır. Yükleme sonrasında malzeme taşınırken kamyonların üstü branda vb. malzeme ile kapatılarak tozuma minimuma indirilecektir. Sahada yapılacak nakliye sırasında ocak zenginleştirme tesisi-asfalt yol bağlantısı periyodik olarak arazöz ile mutlaka sulanacak ve tozuma minimuma indirilecektir. Nakliye esnasında hız kurallarına riayet edilecek ve gerekli olan hız uyarı levhaları proje sahası içerisinde yer alan yollarda bulundurulacaktır. 340

341 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Faaliyet süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen UVS ve KVS sınırları aşılmayacak ve yönetmeliğin EK 1 c, d, e bentlerinde belirtilen esaslara uyulacaktır. SKHKKY kapsamında toz emisyonu ölçümü mutlaka yaptırılacaktır. Araziye rüzgarı kesici levhalar yerleştirir, duvar örülür veya rüzgarı kesici ağaçlar dikilir. Konveyörler ve diğer taşıyıcıların ve bunların birbiri üzerine malzeme boşalttığı bağlantı kısımlarının üstü kapatılır. Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılır. Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılır. Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilir. Bu durumu sağlamak için gerekli donanım kurulur. Tesiste personelin kullanma suyu ihtiyacı mevcut izinli kuyudan karşılanmaktadır. Kullanılan kuyu suyu yılda 2 kez kontrol izlemesi, 1 kez denetleme izlemesi numunelerinin yine Büyükorhan Toplum Sağlığı Merkezi tarafından alınarak yetkili kurumlarca analizlerinin yaptırılacaktır. Çalışacak personelin kullanacağı içme-kullanma suyunun kalitesinin tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ( , tarih ve sayılı değişiklikler) e uygun kullanılacağını taahhüt ederiz. Maden sahasında çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular, sahada inşaa edilecek olan paket atıksu arıtma tesisinde arıtılacak ve gerekli olması durumunda proses suyu olarak tesislerde kullanılabilecek veya çevre izni kapsamında alıcı ortama deşarj edilecektir. Arıtma tesisinden çıkaran arıtılmış su gerekli izinler alındıktan sonra Emet Çayı'na deşarj edilecektir. Proje alanında sulamanın yetersiz kaldığı durumlarda tesis içerisinde nakliye güzergahı asfalt veya benzeri malzeme ile kaplanacaktır. Tozumanın fazla olması 341

342 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ durumunda ocak sahalarının yolları da asfalt veya benzeri malzeme ile kaplaması yapılacaktır. Emet Çayı'ndan su kullanımı için tarih ve sayı numaralı Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. I. Bölge Müdürlüğü'nden IV. Grup Maden(Krom) Ocağına 500 m 3 /gün Su temini hakkında görüş yazısı Ek 4'te yer almaktadır. Ayrıca tarih ve sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü'nden alınan YAS Kullanım Belgesi Ek 5'de yer almaktadır. Proje sahasında gerçekleştirilecek faaliyetler kapsamında, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan "Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği", tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, "Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik", tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sağlık Bakanlığı nın "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" ilgili hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet sonra ermesi ile birlikte faaliyet sırasında kullanılan su kimyasal herhangi bir madde ile temas etmediğinden Toplam Katı Madde (TKM) miktarı yüksek, Askıda Katı Madde (AKM) miktarı düşük. Toplam Çökebilir Katı Madde (TÇKM) miktarı yüksektir. Bundan dolayı oluşan su konvensiyonel çökeltim havuzuna alınıp dinlendirme işlemi uygulanacak ve hidrolik bekleme süresinin ardından %80-85 oranında kurutulacaktır. Bu yolla söz konusu proses suyunun tasviyesi gerçekleştirilecektir. Oluşacak olan atık çamur Lisanslı firmaya gönderilecektir. İçme suyunun tankerler ile temin edilmesi durumunda "Tanker ile Su Temin İzni" bulunan işletmelerden temin edilecek ve su nakil işlemlerinde kullanılan tankerlerin "Kaynak ve İçme Suyu Taşıma İzin Belgesi" ne sahip tankerler olacağını taahhüt ederiz. İçme suyunun depolanması durumunda düzenli olarak dezenfeksiyon işlemlerinin (klorlama vs.) yapılarak, su depolarının sıhhi şartlara uygun olacağını taahhüt ederiz. Faaliyet sahasında Yer altı suyu kullanılması durumunda 167 sayılı Yeraltısuları kanunu uyarınca hareket edilecektir. 342

343 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje kapsamında su teminin yetersiz kalması durumunda proje alanı içerisinde kuyu açılacak ve DSİ'den gerekli yasal izinler alınarak kuyu kullanımı sağlanacaktır. İşletme ve ÇED izleme dönemlerinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yeraltı Sularının Kirlenmesi ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik" doğrultusunda çalışmalar sürdürülecek olup yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" ve tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren " Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği"ne uygun olarak çalışılacaktır. Ocak alanından yağmur suyunun uzaklaştırılması ve dış çevreden yağmur suyu girişinin önlenmesi amacı ile ocak alanı çevresine kuşaklama kanalı yapılacaktır. Kuşaklama kanalı yüksek kottan gelen yağmur sularının çalışma sahasının düşük kotta birikme yapmaması için 6 ayrı noktadan alan dışına tahliye edilecektir. Kuşaklama kanalının diğer amacı aynı zamanda olası erozyon riskine karşı önlem almak amacıyla düşünülmüştür. Kuşaklama kanalının gösterildiği vaziyet planı rapor ekinde sunulmuştur (Bkz. Ek 10 ). Kuşaklama kanalı 1 m eninde 1 m yüksekliğinde olacaktır. Yağmur suyu tahliyesi yapılacaktır. Projenin işletme ve ÇED İzleme dönemlerinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik" hükümlerine uyulacaktır. Projenin İşletme ve ÇED İzleme dönemlerinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Yüzeysel Su Kalitesi Yönetmeliği" hükümlerine uygun çalışılacaktır. Faaliyet süresince çıkacak evsel nitelikli atıkların toplanması, depolanması ve bertarafı konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (KAKY) hükümlerine uyulacaktır. 343

344 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje alanında oluşacak evsel nitelikli katı atıklar, "Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" nin 18. Ve 20. Maddelerine göre toplanıp değerlendirilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar ağzı kapaklı sıhhi çöp bidonları içerisinde biriktirilecek ve katı atık toplama alanına belirli periyotlar ile nakledilecektir. Toplanan evsel nitelikli katı atıklar görünüş, koku sızdırmaz ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı araçlarla taşınacaktır. Proje kapsamında arazinin hazırlık aşamasında bitkisel toprak sıyrılması işlemi hesaplanmış olup işletme aşamasında hesaplanan bu bitkisel toprak kısım kısım alınacaktır. Depolanan bitkisel toprak rehabilitasyon çalışmaları kapsamında faaliyet sırasında ve faaliyet sonrasında çukurların doldurulması ve arazi düzenlemesinde kullanılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Açık işletme yöntemi ile işletilecek krom ocağından yılda yaklaşık ton ( ,8 m 3 /yıl) tüvenan cevher çıkarılması ve ocakta yılda 12 ay çalışılması planlanmaktadır. Üretimde cevher/dekapaj oranı 1/6 dir. Buna göre ton/yıl tüvenan cevher üretimi sırasında yılda yaklaşık ton ( m 3 /yıl) dekapaj oluşumu söz konusu olacaktır (tüvenan cevher yoğunluğu: 1,8 ton/m 3, dekapaj yoğunluğu: 2,5 ton/m 3 olarak alınmıştır). Dekapaj malzemesi, rehabilitasyon çalışmaları kapsamında faaliyet sırasında ve faaliyet sonrasında çukurların doldurulması ve arazi düzenlemesinde kullanılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen kriterlere uygun olarak depolanacaktır. Krom ocağında patlatma işlemi sonrası alınacak yaklaşık ton/yıl tüvenan cevher triyaj işlemine tabii tutulacaktır. Triyaj işlemi sonucu yaklaşık ton/yıl pasa oluşacaktır. Triyaj işlemi sonrası oluşacak pasa ÇED izin alanı içerisinde belirlenen pasa depolama alanında depolanacaktır. Krom zenginleştirme tesisinde tüvenan krom cevheri fiziksel işleme tabii tutularak işlenmesi sonucunda maden zenginleştirme atığı oluşacaktır. Krom zenginleştirme 344

345 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ tesisinde yılda ton tüvenan cevher fiziksel işleme tabii tutularak %10 u konsantre cevher. %90 ı ise maden zenginleştirme atığı olarak oluşacaktır. Bu doğrultuda tesiste yılda ton konsantre krom elde edilecektir. Geriye kalan ton malzeme Krom Madeni Zenginleştirme Atığı olacaktır tarih ve 8865 sayı ile Çevre ve Orman Bakanlığı. Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 2012/15 sayılı Sondaj Çamurlarının ve Krom Madeninin Fiziki İşleme Tabi Tutulması Sonucu Ortaya Çıkan Atıkların Bertarafına İlişkin Genelge'nin 9. maddesinde "Krom madeninin hiçbir kimyasal madde kullanmadan fiziki işleme tabi tutularak zenginleştirilmesi sonucunda ortaya çıkan ve tenör oranı %3'den fazla olan atıkları gerekli önlemleri alınarak daha sonra değerlendirmek üzere saha içinde biriktirebilecektir. Tenör oranı %3'den daha az ise bu atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te depolama kriterleri verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesislerinde bertaraf edilecektir" denilmektedir. Cevher zenginleştirme tesisinde zenginleştirme işlemi sonrası oluşan krom madeni zenginleştirme atığının tenör oranının %3'den fazla olacağı faaliyet sahibi tarafından beyan edilmiş olup, 2012/15 sayılı Genelge'nin 9. maddesi gereği faaliyet süresince oluşacak maden zenginleştirme atığının ÇED izin alanı içerisinde belirlenen maden zenginleştirme atığı depolama sahasında biriktirilecektir. Krom konsantre tesisinde zenginleştirme işlemi sonrası oluşacak maden zenginleştirme atığı tenör oranının %3'den az olması durumunda, maden zenginleştirme atığı 2012/15 sayılı Genelge'de belirtildiği üzere atıkların depolanmasında analize gerek görülmeden Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik'te depolama kriterleri verilen III. Sınıf Düzenli Depolama Tesisi inşa edilecek ve burada bertarafı sağlanacaktır. Proje kapsamında; tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik ilgili hükümlerine uyulacaktır. Arıtma tesisinde Atıksuyu arıtılması sırasında atık çamuru meydana gelecek olup bu atık çamur Lisanslı firma araçları ile bertaraf tesislerine gönderilecektir. 345

346 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Proje kapsamında oluşan bu atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirilmesi sağlanacaktır. Projenin işletme aşamasında çalışacak personelin sağlık sorunlarına acil müdahale edilmesinin zorunlu olduğu durumlarda oluşacak tıbbi atıklar "Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" 5. Maddesinde belirtilen genel ilkeleri kapsamında torbalarda ayrı olarak biriktirilecek ile 8. maddesinde belirtilen Tıbbi Atık Üreticilerinin Yükümlülükleri doğrultusunda bertaraf edilecektir. Sahada kullanılacak araçların bakım ve onarımları en yakın yetkili servislerde yapılacak olup atık yağ oluşmayacaktır. Ocak sahası ve zenginleştirme tesisinde yer alan makinelerin yağlanmasından kaynaklı az miktarda atık yağ oluşumu söz konusu olabilir. Oluşacak atık yağlar tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerince Madde 9 da belirtilen Atık Yağ Üreticileri Yükümlülükleri yerine getirilecek. Madde 15 e göre çıkabilecek atık yağların bir kez atık yağ kategori belirleme analizi yaptırılacak ve Madde 18 e göre atıkyağların depolanması için uygun zemin oluşturulacak ve geçici olarak depolanacaktır. Tesis bünyesinde yemekhane mevcuttur, Yemekhanede yemek yapımı sonucunda bitkisel atık yağ oluşumu söz konusudur. Oluşan bu bitkisel atık yağlar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri uyarınca bertaraf edilecektir. Sonuç olarak kullanılmış kızartmalık yağlar diğer atıklardan ayrı olarak temiz ve ağzı kapaklı bir kapta biriktirilecek çevrenin korunması amacıyla kanalizasyona, toprağa, göle, akarsuya ve benzeri alıcı ortamlara boşaltılmayacaktır. Bitkisel atık yağların bertarafı ile ilgili lisanslı firma ile sözleşme yapılacaktır. Faaliyet kapsamında sabit makine ve ekipmanların bakım-onarım işlemlerinin yapılması esnasın da oluşması muhtemel yağlı üstübü, yağ filtreleri, vb. kontamine atıklarda tehlikeli atık olarak proje alanı içerisinde oluşacak olup bu atıklar için geçici depolama alanı kurulacaktır. Bu alan beton zeminli ve üzeri kapalı, içerisinde sızıntı kanalları yer alan ve bu sızıntı kanallarının bağlantılı olduğu kör kuyusu olacaktır. Farklı atıklar için farklı bölümleri bulunacak, atıklar, türüne göre uygun konteynır içerisinde muhafaza edilecek ve konteynır üzerine atık kodu, miktarı ve atığın geliş tarihi gibi bilgiler 346

347 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ yazılacaktır. Ayrıca olabilecek sızıntılara karşı gerekli önlemler alınacaktır. Ayrı ayrı toplanan tehlikeli atıklar lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( , , tarih ve sayılı değişiklikler) hükümlerine uyacağımızı ve tehlikeli atıklar için geçici depolama alanı oluşturacağımızı taahhüt ederiz. Faaliyet süresince atık pil oluşması durumunda tarih ve sayılı resmi Gazete de yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 13. maddesi uyarınca atık piller evsel atıklardan ayrı toplanacak ve pil ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmelerce veya belediyelerce oluşturulacak toplama noktalarına atık piller teslim edilecektir. Kullanılacak araç ve ekipmanların bakım ve onarımları sonucu oluşması muhtemel akümülatörler yetkili serviste değişim yapılacaktır tarih ve sayılı resmi Gazete de yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Proje kapsamında araçlardan kaynaklanacak olan ömrünü tamamlamış lastikler lisanslı firmalara gönderilerek bertarafı sağlanacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlerine uyulacaktır. Mevcut Krom ocağı ve zenginleştirme tesis alanında arka plan gürültü ölçümleri. gürültü hesaplamaları ve vibrasyon ölçümleri yapılmıştır. Tesis İçi Gürültü Seviyesi Ölçüm ve Değerlendirme Raporu Ek 28 de yer almaktadır Tarih ve No lu Resmi Gazetede yayınlanan Gürültü Yönetmeliği ne göre tesis içi gürültü ölçümleri için iş yerleri ile ilgili olarak Madde 5 esas alınmaktadır. İşletme faaliyeti sürecinde oluşacak gürültünün çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkilememesi için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen şartlara uyulacaktır. 347

348 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Gürültüye maruz kalınan ortamlarda çalışanların sağlığını koruyabilmek ve faaliyetin sürekliliğini sağlayabilmek için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Ayrıca faaliyet kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü nün 2. Maddesi ne uyulacaktır. Faaliyet kapsamında gürültüye karşı teknik önlem olarak iş makinelerinin bakım ve kontrolleri periyodik olarak zamanında yapılacaktır. Bozulan parçalar zamanında değiştirilecektir. Faaliyet süresince Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nde belirtilen bütün esaslara riayet edilecektir. Gürültülü ortamda çalışacak personele ise tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin bütün hükümlerine uyulacaktır. Akustik rapor Ek 28'de yer almaktadır. Yöre köylerindeki en hassas yapının b tipi binalar olduğu kabul edilirse V o hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. En yakın yerleşim birimi 358 m' de Veletler Köyü ve 495 m mesafede Alutca Köyü olmakta olup V o 5 mm/sn üzerine çıkmamaktadır. Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe tarih ve sayılı Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine uyulacağını taahhüt ederiz. Proje alanının; 3. Poligonun; batısında en yakın mesafede 495 m mesafede Alutca Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0152, maksimum 0,0303 mm'dir. 2. Poligonun; kuzeyinde en yakın yerleşim yeri 2,6 km mesafede Akçasaz Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0029, maksimum 0,0058 mm ve güneyinde en yakın yerleşim yeri 1 km mesafede Kazankuzu Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0075, maksimum 0,0150 mm'dir 1. Poligonun; kuzeyinde en yakın yerleşim yeri 358 m mesafede Veletler Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0210, maksimum 0,0419 mm ve 1 km mesafede 348

349 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ en yakın yerleşim yeri Çökene Köyüne ulaşan dalganın genliği minimum 0,0075, maksimum 0,0150 mm'dir. Buna göre; Patlatma sonucu oluşan enerji dalgalarının yarattığı titreşimlerin genliği 100 m den sonra aşılmaması gereken değerlerin altına düşmektedir. Dolayısıyla en yakın yerleşim birimleri Veletler Köyü ve Alutca Köylerine ait evlere etkisi olması beklenmemektedir tarihinde Bursa İl Özel İdaresine Sağlık Koruma Bandı Mesafesinin belirlenmesi ile ilgili başvuru yapılmıştır. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte yer alan yetkili idarelerce oluşturulan İnceleme Kurulu tarafından incelenen proje alanı için 50 m Sağlık Koruma Bandı mesafesi belirlenmiştir. Sahada yapılacak üretim esnasında alınacak tedbirlerle saha ve çevresinde yaşayan canlı yaşam dikkate alınarak, meydana gelecek olumsuz çevre koşulları en az düzeyde tutulmaya özen gösterilecektir. Çevre Uyum Planı Ek 24'de yer almaktadır. Proje alanında ve proje etki alanında meydana gelebilecek olası riskler Doğal Afet Riski, Patlama Riski, Yangın Riski, Kaza Riski, Sabotaj Riski olarak beklenmektedir. Faaliyet alana ait tarihinde Risk Analiz Raporu Hazırlanmıştır. (Bkz Ek 29). Proje kapsamında Ocak sahalarında yapılacak olan kapasite artışı ve alan genişletilmesi zenginleştirme tesisi kapasite artışı ile birlikte Risk Analiz Raporu güncellemesi yapılacaktır. Söz konusu faaliyetin yapılacak olduğu yerde krom rezervinin iyi olması, mevcutta verimli çalışılıyor olması yerin seçilme nedenidir. Tesiste çalıştırılacak personelin de bölge halkından seçilmekte ve kapasite artışı ile birlikte tekrardan bölge halkından seçilecek olmasının, yöre halkına ekonomik yönden destek sağlayacağı düşünülmektedir. Böylece hem ülke hem de bölge ekonomisine destek sağlanmış olacaktır. Planlanan kapasite artışı ve alan genişletmesi ile söz konusu krom ocağı sahalarında üretim yöntemi olarak hem açık işletme hem de yeraltı işletme yöntemi uygulanacaktır. Verimli orman alanlarının bulunduğu bölümde doğaya zarar verilmemesi açısından yeraltı işletmeciliği ile çalışılacaktır. Açık işletme yöntemiyle işletilecek ocaklarda örtü tabakası miktarının artması ve buna bağlı olarak açık işletme yönteminin ekonomikliğini kaybetmesi durumunda yer altı işletme yöntemine geçilebilmesi söz konusudur. 349

350 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ÇED Olumlu Belgesi alınıp faaliyete geçildikten sonra toz emisyon (PM10 ve Çöken Toz ) ölçümleri yaptırılacak ve Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik gereğince gerekli Çevre İzinleri için başvuruda bulunulacak ve Çevre İzinleri alınacaktır. Tesisin işletimesi aşamasında meydana gelecek herhangi bir kaza durumunda çevre ve insan sağlığı üzerinde meydana gelebilecek olumsuz etkileri en aza indirgemek amacıyla uygulanmak üzere bir Acil Müdahale Planı (AME) hazırlanacaktır. İş güvenliği ve işçi sağlığını koruma amaçlı olarak hazırlanan Acil Müdahale Planı doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda işlerlik kazanır. Yangın, deprem, patlama olaylarından herhangi birinin meydana gelmesi, acil durum olarak nitelendirilmektedir. Bu tür olaylarda tehlikenin büyümesini engellemeye yönelik tedbirlerin alınabilmesi ve personelin faaliyet alanını güvenli ve süratli bir şekilde terk edebilmesi amacıyla acil müdahale planı hazırlanacaktır. Faaliyete ait Acil Durum Eylem Planı Ek 23 de verilmektedir. Proje konusu faaliyet için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği uyarınca, halkı yatırım hakkında bilgilendirmek ve projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere proje sahibi tarafından halkın katılımı toplantısının düzenlenmesi gerekmektedir. Bu amaçla yönetmeliğin 9. Maddesi uyarınca toplantı tarihinden en az on gün önce Halkın Katılımı Toplantısı na dair duyuru ilanları yerel Kent gazetesinde tarihinde ve ulusal düzeyde yayınlanan Türkiye gazetesinde tarihinde yayınlanmıştır. Halkın Katılımı Toplantısı düzenleneceğine ilişkin duyuru ilanları, Veletler Köyü ve Akçasaz Köy'ünde askıya asılmıştır. Aynı zamanda ilgili gazete ilanları Ek 30 da verilmiştir. Toplantı kapsamında katılımcılara projenin konusu ile ilgili detaylı bilgiler görsel olarak anlatılmış, sorulan sorular cevaplandırılmıştır. Projenin sosyo-ekonomik değerleri, çevresel etkileri, alınacak önlemler, faaliyetin işleyişi hakkında ayrıntılı bilgi verilmiştir. 350

351 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ EKLER 1. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan İR sicil numaralı IV. Grup İşletme Ruhsatı 2. ÇED Belgeleri 3. Teslim Tesellüm Tutanakları 4. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, I. Bölge Müdürlüğü'nden alınan Su temin yazısı 5. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1. Bölge Müdürlüğü'nden alınan YAS Kullanım Belgesi 6. Krom Analiz Raporu 7. Sondaj Raporu 8. Yerleşim Yerlerine Mesafesi 9. Nakliye ve Ocak Sahası Yol Güzergahları 10. 1/ Ölçekli Vaziyet Planı ve Lejantı 11. 1/ Ölçekli Topografik Harita 12. 1/ Ölçekli Jeoloji Haritası Lejantı. Kesitleri 13. 1/ Ölçekli İmalat Haritası ve Lejantı 14. 1/ Ölçekli Arazi Varlığı Kabiliyet Haritası ve Lejantı 15. 1/ Ölçekli Amerajman Haritası ve Lejantı 16. 1/ Ölçekli Orman Kadastral Haritası ve Lejantı 17. Bursa İli 2020 Yılı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Plan Notları 18. Milli Parklar Genel Müdürlüğü II. Bölge Müdürlüğü (Bursa) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası ve Lejantı 19. Rehabilitasyon Haritası 351

352 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 20. Hidrojeolojik Etüt Raporu ve Hidrojeolojik Haritası 21. Meteorolojik Veriler 22. Acil Eylem Planı 23. Çevre Uyum Planı 24. Hava Kalitesi Modelleme Raporu 25. Arıtma Tesisi Vaziyet Planı 26. Meteoroloji Verileri 27. Akustik Rapor 28. Risk Analiz Raporu 29. Halkın Katılım Toplantısına ait Gazete ve İlan Duyuruları. Katılımcı listesi 30. Kurum Görüşleri 31. Kapasite Raporu 352

353 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ NOTLAR VE KAYNAKLAR: tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren 2872 sayılı Çevre Kanunu tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Baştürk A. Prof. Dr Katı Atıklar Dersi. Ders Notları Yıldız Teknik Üniversitesi Müh. Fak. Çevre Müh. Bölümü; İstanbul tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Ömrünü Tamamlamış lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği M.T.A. Genel Müdürlüğü. Türkiye Jeoloji Haritaları T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Deprem Araştırma Dairesi Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ( Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü ( T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ( T.C. Resmî Gazete ( BERN Sözleşmesi Baytop. T Türkçe Bitki Adları Sözlüğü. TDK Birand. H Türkiye Bitkileri. İzmir Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları. Yayın No: 85. DAVIS. P.H.. Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol Edinburgh

354 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ DAVIS. P.H.. MILL. R.R.. KIT. T.. Flora of Turkey and the East Aegean Islands. (Suppl.) Vol. 10. Edinburgh Demirsoy. A Omurgalılar (Anamniyota). Cilt III-Kısım I. Meteksan A.Ş.. Demirsoy. A Omurgalılar (Amniyota). Cilt III-Kısım II. Meteksan A.Ş.. Demirsoy. A Amfibiler. Çevre Bakanlığı. Çevre Koruma Genel Müdürlüğü. Demirsoy. A Sürüngenler. Çevre Bakanlığı. Çevre Koruma Genel Müdürlüğü. İzmir. Demirsoy. A Memeliler. Çevre Bakanlığı. Çevre Koruma Genel Müdürlüğü. İzmir. Ekim T.. Koyuncu. M.. Vural. M.. Duman. H.. Aytaç. Z.. Adıgüzel. N Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği. Bilecik. Türkiye de Yaşayan Kuşlar Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü. No: 001. Kiziroğlu. İ The Birds of Türkiye (Species List İn Red Data Book). TTKD Eken. G.. Bozdoğan. M.. İsfendiyaroğlu. S.. Kılıç. D. T.. Lise. Y. (editörler) Türkiye nin Önemli Doğa Alanları. Doğa Derneği. Ankara. Ekim.T.. Koyuncu.M.. Erik.S. ve İlarslan. R..1989: Türkiye nin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitkileri. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği. Yayın No.18. Ankara. Kuru.M..1994: Omurgalılar. Gazi Üniv.Yayını.Ankara. Krystufek. B.. Vohralik. V. 2001: Mammals of Turkey and Cyprus: Introduction Checklist of Insectivora. Knjizica Annales Majora. Ljubljana. 140 pp. Özeti. N & Yılmaz. İ. (1994): Türkiye Amfibileri.- Ege Üniversitesi Fen Fakültesi. Kitaplar Serisi: 151. Ege Ünv. Basımevi. Bornova - İzmir. Özkurt. Ş.. Sözen. M.. Yiğit. N.. and Çolak. E.. (1998): Notes on distributional records and some characteristics of five Carnivore species (Mammalia: Carnivora) in Turkey. Turkish J. of Zoology. 22: Yiğit. N.. and Çolak. E.. (1998): Contribution to the Geographic Distribution of Rodent Species and Ecological analyses of Their Habitats in Asiatic Turkey. Turkish J. of Biology 22: Yiğit. N.. Çolak. E.. Ketenoğlu. O.. Kurt. L.. Sözen. M.. Hamzaoğlu. E.. Karataş. A.. Özkurt. Ş. (2002). Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED). Kılavuz Paz. Tic. Ve san. Ltd. Şti. Ankara. ISBN Yiğit. N.. Çolak. E.. Sözen. M. and Karataş. A. (2006). Rodent of Türkiye Meteksan Co. Ankara. ISBN

355 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı Veri Tabanından (Geodata) Karayolları Genel Müdürlüğü Deprem Dairesi Başkanlığı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü TMMOB Maden Mühendisleri Odası Çözümlü Madencilik Problemleri (E.Arıoğlu ) Türk Çevre Mevzuatı ( Cilt I ve Cilt II. Çevre Vakfı Yayını ) Müezzinoğlu. A.. Hava Kirliliğinin ve Kontrolünün Esasları.. Dokuz Eylül Ü. Yayınları (1997) BursaÇevre Durum Raporu (2011) Balıkesir Çevre Durum Raporu (2011) Bursa İli Faaliyet Raporu Tarımsal Ürün Haritası TOPRAK VE ARAZİ SINIFLAMASI STANDARTLARI TEKNİK TALİMATI 355

356 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI 356

357 , ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ VEKALETNAME

358

359