LABORATUVAR MERKEZi HEMATOLOJi BİRİMi

Transkript

1 LABORATUVAR MERKEZi HEMATOLOJi BİRİMi TEST MERKEZ REHBERİ HEMATOLOJİ LABORATUVARI 2015 TEST REHBERİ 2009 Dök. No: F-ML-038 Yayın Tar.:Şubat 2015 Rev. No: -/- Rev. Tar.: -

2 ÖNSÖZ Laboratuvar altyapısını kurarak yeni taşındığımız binada, hastanemiz laboratuvarları giderek artan test çeşidi ile modern bir ortamda hastalarımıza ve doktorlarımıza hizmet vermeye devam etmektedir. Laboratuvar Merkezi Hematoloji Biriminde bütün personeli ile birlikte kaliteyi artırmayı hedef edinmiştir. Hastaların teşhis, tedavi ve takiplerinin yapılmasında laboratuarların rolü inkar edilemez. Doğru ve güvenilir test sonuçlarına ulaşmak laboratuvar personelinin görevi olmakla beraber, test isteminde bulunan doktor, numuneyi alan hemşire ve laboratuvara ulaştıran görevlilere de önemli sorumluluklar düşmektedir. Hazırlanan bu kitap ile hematolojik testlerin istenmesinden sonuçların ulaşmasına kadar geçen aşamalarda sağlık personelimize yardımcı olmayı amaçladık. Kitabın hazırlanmasında emeği geçen, başta Necmettin Şimşek olmak üzere bütün arkadaşlarımıza teşekkür ederim. Kitabın ilgili hasta ve çalışanlara faydalı olması dileklerimizle.. Doç. Dr. Musa KARAKÜKÇÜ Laboratuvar Merkezi Hematoloji Birimi Sorumlu Hekimi 2

3 IÇINDEKILER 1. Giriş 4 2. Hematoloji Testleri Öncesinde Hastaların Dikkat Etmesi Gereken Konular 5 3. Genel Laboratuvar Bilgileri Merkez Hematoloji Laboratuvarı İşleyişi Test Girişi Numunelerin Alınması ve Laboratuvara Transferi Numunelerin Laboratuvara Kabulü, Ayrıştırılması Analiz Sonuç Gönderme ( Raporlama) Laboratuvar Testleri Sonuç Teslim Süreleri Analiz Sonucunu Etkileyen Faktörler Referans Aralığı Kalite Güvenliği Numunelerin Alınması ve Hazırlanması Kan Numunelerinin Alınması Panik Değerler Laboratuvar Numune Red Kriterleri Hematoloji Laboratuvarında Çalışılan Testlerin Listesi Test Ayrıntıları Özet Test Listesi Kısaltmalar Ekler 60 3

4 1. GİRİŞ Hastanelerde laboratuvar organizasyonları tüm biyolojik örneklerin laboratuvar testlerinin yapılmasını ve raporlandırılmasını sağlayan birimlerdir. Günümüzde laboratuvar çalışmalarında hedef, test isteklerinin yapılmasından sonuçların ilgili yerlere ulaşmasına kadar geçen süreyi kısaltmaktır. Bu sürenin önemli bir bölümü (%55-60) preanalitik evredir. Laboratuvar informasyon sistemi (LİS) ve Hastane Otomasyon Sistemlerinin (HOS) geliştirilmesiyle bu süreler ideal zamanlara yaklaşmıştır. Laboratuvar akreditasyonu, laboratuvarın yetkili bir kurum tarafından uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilerek yaptığı tetkiklerin doğru ve güvenilir olduğunun resmen tanınmasıdır. ISO ve standartları bir laboratuvarın akreditasyonu için genel şartları açıklayan standartlardır. Hastanemizde ISO 9001:2000 toplam kalite yönetimi sistemini kurulmasıyla birlikte laboratuvar yönetim ve organizasyonu da standartın mantığına göre revize edilmiştir. Laboratuvarımız ISO a göre akreditasyon şu anda düşünce aşamasındadır. Hastanelerde laboratuvar hizmetlerinde yaşanan sorunların önemli bir kısmı laboratuvar işleyişinin hasta ve personel tarafından yeterince bilinmemesi ve iletişim eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Test sonuçlarının eksik çıkması, kaybolması, test öncesi uyulması gereken kurallara uyulmaması, yanlış örnek kabı seçimi, yetersiz örnek alınması, yanlış test gününde hastaneye gelinmesi, eksik test girişi yapılması, kan transferlerinin laboratuvara geç yapılması vb. en çok karşılaşılan sorunlardır. Hem bu tür sorunları azaltabilmek hem de laboratuvar işleyişini başta klinisyenler olmak üzere diğer hastane çalışanlarıyla paylaşabilmek amacıyla bu laboratuvar rehberi hazırlanmıştır. Bu rehberde Laboratuvar Merkezi Hematoloji Birimi nin işleyişi, test profili, tetkik girişinden sonuçların gönderilmesine kadar olan süreç (LİS / HOS), laboratuvarın analitik kalite çalışmaları, testlerin çalışılma yöntemleri, çalışılma zamanları, teste göre numune türü / numune kabı seçimi, numunelerin kabul / red kriterleri, sonuçların raporlanma zamanları, normal değerleri, varsa panik değerleri ve kısaca testlerin klinik yararları hakkında bilgilere yer verildi. 2. HEMATOLOJİ TESTLERİ ÖNCESİNDE HASTALARIN DİKKAT ETMESİ GEREKEN KONULAR 4

5 Yapılan testlerden doğru sonuç elde edebilmemiz için burada belirtilenleri bütünüyle okumanız çok önemlidir. Lütfen aşağıda belirtilen konuları inceleyiniz. *Günlük biyolojik ritim, egzersiz, açlık, diyet, ilaç alınması veya sigara kullanılması birçok laboratuvar tetkikini etkilemektedir. Bu nedenle, laboratuvar tetkikleri için SABAH KAN VERİLMESİ önerilir. *Fiziksel aktivitenin testler üzerine kısa ve uzun vadeli etkileri vardır. Bu nedenle tetkik için hastanemize gelmeden önce ağır ve zorlayıcı egzersizden kaçınılmalıdır, kan vermeden önce YARIM SAAT KADAR DİNLENMİŞ olmanız önerilir. *Genel olarak tüm testler için SAATLİK AÇLIK sonrası kan verilmesi laboratuvarımız tarafından önerilmektedir. Test için kan vermeye gelmeden önceki gece saat 21:00'den sonra SU HARİÇ HİÇBİR ŞEY YEMEYİNİZ. İhtiyaç duyduğunuz miktarda su alabilirsiniz. Laboratuvar testlerimize bir etkisi olmayacaktır. BU SURE BOYUNCA SİGARA, ÇAY ve KAHVEDEN SAKININIZ. *Birçok ilaç laboratuvar testlerini değişik biçimlerde etkileyebilmektedir. Kullandığınız ilaçlar hakkında doktorunuzdan bilgi isteyiniz. Düzenli kullandığınız ilaçlar var ise, doktorunuz almamanızı söylemediği sürece kesinlikle günlük düzeninizi bozmaksızın ilaçlarınıza devam ediniz. *Ayrıca kanın hemolizli (kırmızı kan hücrelerinin parçalanmış olması) bulanık, (yüksek şilomikron düzeyi) ve ikterik (yüksek bilirubin düzeyi) olması laboratuvarımızda yapılan tüm testlerin ölçümünü etkileyeceğinden sonuçların bu özellikler göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenlerle hastalara önerilerimiz; *Hematolojik laboratuvar tetkikleri için saatlik açlık sonrası sabah kan verilmesi *Tetkik için hastanemize gelmeden önce ağır ve zorlayıcı egzersizden kaçınılması, kan vermeden önce yarım saat kadar dinlenilmesi *Gece saat 21:00'den sonra su hariç hiçbir şey yenilip içilmemesi *Düzenli kullanılan ilaçlar var ise doktora danışılmasıdır. 3. GENEL LABORATUVAR BİLGİLERİ 5

6 3.1. LABORATUVAR MERKEZİ HEMATOLOJİ BİRİMİ NİN İŞLEYİŞİ Test Girişleri Testlerin girişinin yapılabilmesi için, servis ve polikliniklerden hekimin, hematoloji laboratuvarı istem belgesindeki (bkz istem belgesi) istenilen testleri işaretlemesi ve kaşelemesi gerekmektedir. Test girişleri istem yapan ilgili poliklinik, servis ve acil servis sekreterleri tarafından hastane otomasyon sisteminde (HOS) hasta sayfasında yer alan tetkik menüsü seçilerek yapılır. Test seçimi tamamlandıktan sonra hastalar istem belgeleri ile birlikte poliklinikten ilgili laboratuvar kayıt ve örnek alma birimine yönlendirilir. Test girişleri ve kanların barkodlanması örnek alma birimleri ve laboratuvar kayıt biriminde yapılır. Acil biriminde ve servislerde test girişleri bölüm sekreterince yapılır. Dikkat: Testlerin tam ve zamanında çıkması için tetkik girişleri tam eksiksiz olmalıdır. Tetkik girişleri onaylandıktan sonra test eklenmemelidir. Çünkü onay sonrası işaretlenen testler laboratuvar informasyon sistemi (LİS) tarafından görülmeyecektir. Onay sonrası her yeni test isteği için yeni bir HOS girişi ve LİS kaydı yapılması gerekir. Bu işlemden sonra eğer örnek laboratuvarda ise laboratuvarı telefonla arayarak eklenen test ve yeni giriş hakkında bilgi verilebilir Numunelerin alınması ve laboratuvara transferi Polikliniklerden yapılan test isteklerinin LİS e kaydı yapıldıktan sonra kan örneği için testlere göre uygun örnek tüpü seçimi yapılır, seçilen tüplere barkod etiketler yapıştırılır. Hastalara sonuçların ne zaman çıkacağı ve sonuçlarını nereden alabileceği bilgileri verilir. İlgili polikliniğin örnek alma birimlerinde kan alma işlemi gerçekleştirilir. Bebek kan alma işlemi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği ve servislerde ilgili doktor tarafından alınmaktadır. Servisler ve acilde hastaların örnekleri kendi birimlerinde alınır. Test istekleri HOS a girildikten sonra ilgili laboratuvara kayıt (LİS) ve örnek kaplarına barkod etiketi yapıştırılması için posta ya da pnömatik sistem yardımıyla ilgili örnek alma birimine gönderilir. Örnek alma ve transferinde ne kadar hızlı davranılırsa sonuçlar daha kısa sürede çıkacaktır. Damar yolu açık hastalarda kan alma için hastanın diğer kolu kullanılmalıdır. Tıkanmaması için heparinize edilen kateterlerden koagülasyon testleri için kan alınmamalıdır. Kan alma işlemi poliklinikte hemşireler, servislerde ise intörn ve asistanlar tarafından yapılmaktadır. Özellikle intörn ve asistanların servis değişiminden sonra test örneklerinin alımı ve transferi konusunda ilgili servis sorumlularınca bilgilendirilmesi olabilecek aksaklıkların giderilmesi açısından önemlidir Numunelerin laboratuvara kabulü, ayrıştırılması 6

7 Kan örnekleri laboratuvara gelince, LİS girişi kontrol edilir. LİS den yapılan test isteklerine bakılarak örnek kabının uygunluğu, örnek miktarı (tüpteki işaretli çizgiye kadar alınıp alınmadığı), pıhtılaşma, barkodlama vb. kontrolü yapılır. Kabul edilen örneklerden serum veya plazmada çalışılacak testler için olanlar santrifüj edilir. Santrifüj süresi ve hızı testlere göre değişiklik gösterebilir. Santrifüj sonrası hemolizli, aşırı lipemik ve ikterik olan örnekler çalışılmaz. Hastadan tekrar kan alınması için kan alma birimi, acil veya servisler bilgilendirilir. Ayrıca LİS ortamında hasta sonuç sayfasına numune red sebebi belirtilir Analiz Cihazları kullanarak yapılan analizlerden önce cihazların kontrolü ve internal kalite kontrol çalışmaları gerçekleştirilir. Sonuçlar kabul edilebilir değerlerde ise hasta örnekleri çalışılmaya başlanır. Sonuçlar geçersiz olarak değerlendirilirse çalışma başlatılmaz ve cihaz ile ilgili bakım ve kalibrasyonlar gerçekleştirilir. Cihaz kontrolleri tamamlandıktan sonra, hasta örnekleri çalışılır. Cihazlar tamamladığı analizlerin sonuçlarını otomatik olarak LİS e gönderir. LİS de hastaların tüm sonuçları toplanır, bu sonuçlar değerlendirilir, uygun bulunan sonuçlar onaylanır. Uygun olmayan testler, sebebi araştırılarak (numunenin göz ile değerlendirilmesi, vb) yeniden çalışılır. Acil örnekler rutinden ayrı olarak hemen çalışılır ve analiz sonuçları bekletilmeden onaylanır. Panik değerler listesine ait bir test sonucu bulunursa, analiz süreci gözden geçirilerek test tekrarlanır. Tekrar sonuçları da panik değer listesinde ise, testi isteyen hekime bilgi verilir. Test sonucu hastanın kliniği ile örtüşmüyorsa hastadan yeni örnek alınarak analiz tekrarlanır. Üyesi olduğumuz eksternal kalite kontrol programının belirlediği takvim günlerinde program dahilinde olan testler için eksternal kalite kontrol serumları hasta testleriyle birlikte çalışılır. Laboratuvarımızda çalışılan testlerden 22 parametre Tam Kan Sayımı, Sedimantasyon, Koagülasyon testlerinin tamamı, İnvitro Kanama zamanı ve Kapiler 7

8 Elektroferez ile Hb Varyantları miktar tayini testleri eksternal kalite kontrol programına dahildir Sonuç Gönderme ( Raporlama) Test sonuçları LİS de onaylandığı zaman poliklinik, acil ve servislerdeki bilgisayarlarda hasta sayfasında görülebilir. Test sonuçlarının yazıcı çıktıları da hastanın muayene olduğu birim sekreterleri tarafından hastaya verilir Laboratuvar Testleri Sonuç Teslim Süreleri Laboratuvarımızda yapılan Tam Kan Sayımı, Periferik Boyama, Retikülosit Boyama ve Sayımı,BOS ta hücre sayımı, Kemik İliği Wright ve Giemsa boyası, Sedimentasyon testler aynı günde verilmektedir. Koagülasyon testlerinden PT, aptt, TT, Fibrinojen, D-Dimer, ATIII, Miks test, İnvitro Kanama zamanı, testlerinin sonuçları da aynı günde verilmektedir. Protein C, Protein S, APC resistansı, Lupus Antikoagülan(Tarama+Doğrulama), Faktör (II,V, VII VIII,IX,X,XI,XII,XIII), Faktör İnhibitör(VIII,IX, Diğer Faktör) ve VWF (Ag, Ricof) testlerinde ise kullanılan reaktifin ambalaj test miktarına ve stabilitesine bağlı olarak randevu verilmektedir. Hematoloji testlerinden Asit Ham, Kriyoglobulin, Methemoglobin miktar tayini, Glikoz- 6-Fosfat Dehidrogenaz, Piruvat Kinaz enzimleri miktar tayinleri, Oraklaşma Testi, Sudan Black B, PAS, Peroksidaz,, Hemoglobin H Boyaları ve Trombosit Agregasyon testleri (ADP, Kollojen, Ristocetin) veinvitro İlaç Duyarlılığı Tesleri (Clopidogrel, Aspirin) için sonuç aynı günde verilmektedir. Selüloz Asetat ve Kapiler Elektroforez ile A2,F,S,C,D,E miktar tayinleri ve testilerinde ise kullanılan reaktifin ambalaj miktarına ve reaktifin stabilitesine bağlı olarak randevu verilmektedir. NOT: Yukarıda belirtilen sonuç verme süreleri olağandışı durumlarda bazen değişebilir ( yetersiz ve yanlış numuneler, otomasyon problemleri vb. ) ANALİZ SONUCUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER 8

9 Güvenilir ve tıbbi açıdan değerlendirilebilir sonuç elde edebilmek için sadece doğru transport ve doğru analiz yeterli değildir. Analiz sonuçlarını etkileyen faktörler Tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1: Analiz sonuçlarını etkileyen faktörler Değişmeyen faktörler Değişen faktörler Endojen faktörler Eksojen faktörler Cinsiyet Hemoglobinemi Irk Bilirubinemi Kalıtım Hiperlipemi Beslenme Alkol Vücut ağırlığı Kas dokusu Aktivite Pozisyon Günlük ritm İlaçlar Gebelik Farmakoterapi Antikoagülanlar Bakteriyel kontaminasyon 3.3. REFERANS ARALIĞI Testler için belirtilen referans aralığı sağlıklı bireylerden elde edilen değerlerin %95 ini içeren grubu temsil eder ve test sonucunu değerlendirmek için genel bir baz oluşturur. Çeşitli faktörlere bağlı olarak bu değerler hastadan hastaya varyasyonlar gösterebilir. Analiz yönteminin değiştiği durumlarda metoda bağlı olarak referans aralığı da değişebilir KALİTE GÜVENLİĞİ İç kalite kontrol programı uygulaması ile her gün iki seviyeli (Normal ve Düşük) kontrol örnekleri çalışılarak günlük ve günler arası performans denetlenmektedir. Dış kalite kontrol programı uygulamasında ise, analizi yapılan dış kalite kontrol örnekleri dünyanın her yerinden bu programa katılmış çok sayıda laboratuvarın sonuçları ile karşılaştırılır ve gerçek değere uygunluk denetlenir. Laboratuvarımız kalite güvenliği için CAP (Tam Kan Sayımı ve Koagülasyon), LABQUALİTY (Varyant), UKNEQAS gibi uluslar arası düzeyde çok sayıda laboratuvarın katıldığı dış kalite kontrol programlarına katılmaktadır. Sonuçların Klinik Uyumluluğu Test istem formuna veya LIS in ilgili bölümüne hasta ile ilgili bilgilerin yazılması bulguların değerlendirilmesi açısından çok değerlidir. Klinik tablo ile uyumsuz olduğu düşünülen sonuçlarda laboratuvar ile mutlaka temasa geçilmelidir. Hasta örnekleri her zaman taze çalışılması en ideal çalışma olmakla birlikte numune tekrarı olamayacağı durumlar düşünülerek; Tam kan sayımı birimimizde 24 Saat, koagülasyon birimimizde gün içinde ve hematolojik testlerin yapıldığı birimimizde ise testin özelliğine göre saklandığı için, gerektiğinde testler aynı örnekte tekrarlanabilmekte yada yeni testler eklenerek yeniden değerlendirme yapmak mümkün olabilmektedir NUMUNELERİN ALINMASI VE HAZIRLANMASI Kan Numunelerinin Alınması 9

10 Venöz Kan Alımı Açlık gerektiren testler için 8-12 saat açlık gerekir. İlaç tedavisinin sürdüğü durumlarda örneğin alınması sabah ilaç alımından önce yapılmalıdır. Kan alımı esnasında hasta yatar veya oturur pozisyonda olmalıdır. Prognoz izlenmesi için istenen testlerle ilgili kan örnekleri hastadan her zaman aynı pozisyonda alınmalıdır. İğne ucu mümkün olduğu kadar geniş seçilmelidir. Turnike kolda 30 saniyeden fazla sıkılı kalmamalıdır. Turnike iğnenin başarılı bir şekilde damara yerleştirilmesinden sonra çözülmelidir. Enjektör ile kan alımı esnasında kanın tüpe kuvvetli aspirasyonundan kaçınılmalıdır. Kan alımı şu sıra ile yapılmalıdır: -Kan kültürü -Antikoagülansız düz kan -Koagülasyon testleri için antikoagülanlı tam kan -Hematoloji testleri için antikoagülanlı tam kan Antikoagülan içeren vakumlu tüplere kan alımı sırasında kanın işaretli çizgiye kadar dolmasına özellikle dikkat edilmelidir. Antikoagülan içeren tüplere kan alındıktan sonra tüp yavaşça alt üst edilerek özenle karıştırılmalıdır. Kesinlikle çalkalama yapılmamalıdır. EDTA'lı tam kan Tüp: Mor kapaklı cam (K3EDTA) tüp 2 ml tam kan mor kapaklı EDTA'lı tüplere alınır. Tüplerin içerisinde pıhtı oluşmaması için kan alınır alınmaz tüp 5-6 kez yavaşca alt üst edilerek karıştırılır. Çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır. Kan alımı esnasında kanın işaretli çizgiye kadar doldurulmasına özellikle dikkat edilmelidir. Kan tam olarak tüp üzerindeki işaretli çizgiye kadar alınmamış veya tüpün içerisinde pıhtı oluşmuş ise yeniden örnek alınmalıdır! 10

11 Sitratlı tam kan Tüp: Mavi kapaklı sitratlı tüp Kan örneği 9:1 oranında sodyum sitrat içeren mavi kapaklı tüplere alınır. Venöz kan alımı esnasında damara ilk seferde zorlamadan girilmeli, turnike çok sıkı olmamalıdır. Eğer kan yavaş ve zorlama ile geliyor ise diğer koldan tekrar doğru kan örneği alınmalıdır. Kan örneğinin sodyum sitrat ile karışabilmesi için tüpler işaretli çizgiye kadar tam olarak doldurulmalı ve 5-6 kez çok yavaşça altüst edilerek kanın antikoagülan ile tam teması sağlanmalıdır. Hirudinli tam kan Tüp: Beyaz kapaklı hirudinli tüp Kan beyaz kapaklı Hirudinli tüpe alınır. Venöz kan alımı esnasında damara ilk seferde zorlamadan girilmeli, turnike çok sıkı olmamalıdır. Eğer kan yavaş ve zorlama ile geliyor ise diğer koldan tekrar doğru kan örneği alınmalıdır Hemolizli örnek kesinlikle kabul edilmez. Koagülasyon testleri için alınan sitrat plazma örneği en geç 2 saat içerisinde test edilmelidir. Bu nedenle etiket üzerine örnek alınış saati not edilmelidir. Kan örneğinin hirudin ile karışabilmesi için tüpler işaretli çizgiye kadar tam olarak doldurulmalı ve 5-6 kez çok yavaşça altüst edilerek kanın antikoagülan ile tam teması sağlanmalıdır. Kan Örneklerinin korunması Kan alımı sonrasında numune direk olarak güneş ışığı almayacak şekilde pıhtılaşma süreci bitene dek oda ısısında bekletilir. Bu süre genellikle dakika kadardır. Bu süre sonrası serumun santrifüj ile pıhtıdan ayrılması gerekir. Örneğin tam kan, sitratlı tam kan, EDTA lı tam ve hirudinli tam kan olarak uzun süre bekletilmesi, örnekteki elektrolit konsantrasyonlarında, enzimlerin aktivitesinde, hematoloji ve pıhtılaşma parametrelerinde çeşitli değişikliklere yol açar. Uygun numune toplanması ile ilgili genel prensipler: 11

12 1. Numuneyi temin etmek için doğru anatomik bölge seçilmelidir. Endojen mikrobiyal flora ile kontaminasyonu önlenmelidir. 2. Numune uygun teknik ve steril ekipmanla toplanmalıdır. Aseptik teknikler uygulanmalıdır. 3. İnfeksiyonun akut safhasında antibiyotik tedavisi başlanmadan alınmalıdır. Başlanmış ise numune yeni antibiyotik dozu verilmeden hemen önce alınmalı ve laboratuvar bilgilendirilmelidir. 4. Numune etkenin canlılığını koruyacak ve çevrenin biyolojik güvenlini sağlayacak bir taşıma kabına aktarılmalıdır. Üzerine hasta adı, soyadı, numunenin alındığı tarih ve saat kaydedilmelidir. 5. Numunenin kaynağı ve/veya özel bölge hem istem formu hem de numune kabı üzerinde açık ve doğru olarak tanımlanmalıdır. 6. Numunenin laboratuvara hızla ulaşması, saklanacaksa saklama koşullarının uygun olması sağlanmalıdır. 7. Numune miktarı yeterli olmalıdır. Aksi halde hatalı negatif sonuçlara neden olur. Numunelerin nakli: 1. Tüm numunelerin nakli hemen hiç beklenilmeden yapılmalıdır. 2. Herhangi bir nedenle hemen nakledilemiyorsa 2-8 C de buzdolabında saklanmalıdır PANİK DEĞERLER Panik değerler listesi, laboratuvarda çalışılan testlerden belirlenen referans aralığı dışında ve hasta için riskli olabilecek değerlerinin belirlenmesi sonucu oluşturulan listedir. Bu listenin amacı hasta güvenliğini tehlikeye atabilecek sonuçlar elde edildiğinde ilgili hekime acil bildirilmesidir. Uygulamada; panik değerler elde edildiğinde laboratuvarda onaylama yapılırken o hastaya ait panik değer bildirim tablosu ekrana gelir. Bu durumda test tekrar edilir sonuç aynı ise test onaylanır. Test onaylandıktan sonra istem yapan hekime panik değer olarak otamasyonda bildirilir. Hekim bu panik değer bildirimini onaylamadan başka işleme devam edemez. Hematoloji laboratuarlarına ait panik değerler aşağıdaki tablolarda görülmektedir. 12

13 Tablo 3: Hematoloji Laboratuvarı Panik Değerler Listesi TEST DüŞüK YüKSEK Hematokrit (Yetişkin) < % 21 > % 65 Hematokrit (Yeni doğan) < %33 > %70 Hemoglobin (Yetişkin) 6,5 g/ dl > 21 g/ dl Hemoglobin(Yeni doğan) < 9.5 g/ dl >22 g/ dl WBC < ³/mm³ > 35 10³/mm³ Trombosit sayımı < 20 10³/mm³ > ³/mm³ INR - 5,5 PT( sn) - > 35 sn aptt - > 120 sn Fibrinojen < 75 mg/ dl > 700 mg/ dl 3.7. LABORATUVAR NUMUNE RED KRİTERLERİ 1. Hasta adı ve soyadının bulunmadığı, örnek tanımının yapılmadığı, hatalı yapıldığı veya istem formu ile örnek kabındaki bilgilerin uyumsuz olduğu durumlarda numune kabulü yapılmaz. Ayrıca barkodu olmayan numuneler laboratuvara kabul edilmez. Sistem arızası olduğunda, servis sorumlusunun laboratuvarı bilgilendirmesi dahilinde acil testler çalışılır. 2. Belirtilen çizgiden az veya çok alınmış ve uygun tüplere alınmayan numuneler laboratuvara kabul edilmez; servis ve polikliniklerden yeni numune istenir. 3. Hemolizli kanlar laboratuara kabul edilmez. 4. Lipemik, ikterik numuneler geldiğinde LİS in açıklama kısmında belirtilir 5. Barkod tüp üzerine uygun şekilde yapıştırılmamışsa, altında isim olup olmadığı kontrol edilir ve yeni barkod basarak kabul yapılır. 6. Tüp içindeki numune miktarı yeterli değilse numune kabul edilmez. 7. Pıhtılı numuneler kabul edilmez. 8. Test istem formlarına hasta ile ilgili klinik bilgi mutlaka yazılmalıdır. 9. Laboratuvara uygun transfer koşullarında gelmeyen örnekler kabul edilmez. 10. Önerilen sürelerin dışında bekletilmiş örnekler laboratuvara kabul edilmez. 11. Bir başka materyalle kontamine örnekler (heparin bulaşmış sitratlı kan gibi) reddedilir. 4. HEMATOLOJİ LABORATUVARINDA ÇALIŞILAN TEST LİSTESİ TAM KAN SAYIMI TESTLERİ Tam Kan Sayımı (CBC) Periferik Yayma Boyama Retikülosit Boyama Retikülosit Sayımı Sedimantasyon 13

14 Kemik İliği Boyaması (Wright ya da Giemsa) BOS ta Hücre sayımı HEMATOLOJİ TESTLERİ Asit-Ham Testi KriyoglobulinTesti Methemoglobin Miktar Tayini Testi Osmotik Frajilite Testi Glukoz-6-Fosfat Dehidrogenaz Testi Piruvat Kinaz Testi Oraklaşma Testi Hemoglobin Elektroferezi (A2,F,S,C,D,E) (Kapiller ve Selüloz Asetat ile) Hemoglobin H Boyası Sudan Black B Boyası PAS Boyası Peroksidaz Boyası İnvitro Kanama Zamanı (Kollajen Epinefrin, Kollajen ADP) Trombosit Agregasyon Testi ADP Kollajen Ristosetin İNVİTRO İLAÇ DUYARLILIĞI Aspirin Duyarlılığı Clopidogre Duyarlılığı KOAGÜLASYON TESTLERİ Protrombin Zamanı (PT) -INR Aktive Parsiyel Tromboplastin Zamanı (aptt) Trombin Zamanı (TT) Fibrinojen D-Dimer Antitrombin III Miks Test Protein C Protein S APC Resistansı Lupus Antikoagülan (Tarama+Doğrulama) 14

15 Faktör II Faktör V Faktör VII Faktör VIII Faktör IX Faktör X Faktör XI Faktör XII Faktör XIII Von Willebrant Faktör (Antijenik+Ricof) Koagülasyon Faktör VIII İnhibitör Tayini Koagülasyon Faktör IX İnhibitör Tayini Koagülasyon Faktör İnhibitör Tayini (VIII, IX harici bütün Diğer İnhibitörler 15

16 5. LABORATUVARIMIZDA ÇALIŞILAN TESTLERİN AYRINTILARI TEST ADI CBC, TAM KAN SAYIMI SİNONİM CBC, Hemogram Hematolojik hastalıklar, hemorajiler, akut ve kronik enfeksiyonlar, ameliyat öncesi vb. durumlarda kullanılır. Hastanın genel sağlık durumu hakkında bilgi verir. Mor kapaklı EDTA lı tüp, Tüpteki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün örnek miktarının tüpün üzerinde belirtilen düzeyde olmaması, örneğin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun tüpe kan alınmaması Tam kan Sayım Cihazı SAKLAMA ŞARTLARI 4 C 24 Saat Sonuç raporunda belirtiliyor Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC, Trombosit sayımı 16

17 TEST ADI SİNONİM PERİFERİK YAYMA BOYAMA Formül Lökosit Eritrosit, Lökosit ve Trombosit morfolojisinin değerlendirilmesinde kullanılır. Mor kapaklı EDTA lı tüp, tüpteki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun tüpe kan alınmaması Wright Giemsa boyama SAKLAMA ŞARTLARI 4 C 24 Saat Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC, Trombsit sayımı TEST ADI RETİKÜLOSİT BOYAMA

18 SİNONİM Retikülositler, kemik iliğinden periferik dolaşıma salınmış immatür çekirdeksiz eritrositlerdir. Eritropoezi artırdığı durumlar ve anemilerin tedavisi sırasında retikülosit sayısı artarken, aplastik anemi, renal hastalıklar, kronik hastalık anemisi, megaloblastik ve demir eksikliği anemisinde retikülosit sayısı düşer. Mor kapaklı EDTA lı tüp, tüpteki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun tüpe kan alınmaması Brillan Krezil Blue ile vital boyama SAKLAMA ŞARTLARI 4 C 2-3 gün Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC, Trombosit sayımı TEST ADI RETİKÜLOSİT SAYIMI

19 SİNONİM Retikülositler, kemik iliğinden periferik dolaşıma salınmış immatür çekirdeksiz eritrositlerdir. Eritropoezi artırdığı durumlar ve anemilerin tedavisi sırasında retikülosit sayısı artarken, aplastik anemi, renal hastalıklar, kronik hastalık anemisi, megaloblastik ve demir eksikliği anemisinde retikülosit sayısı düşer. Mor kapaklı EDTA lı tüp, tüpteki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun tüpe kan alınmaması Volüm konduktivite ve laser saçılma(metilen blue ile) SAKLAMA ŞARTLARI 4 C 2-3 gün Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC, Trombosit sayımı TEST ADI SEDİMENTASYON

20 SİNONİM ESR İnflamatuar hastalıklar, akut ve kronik enfeksiyonlar, temporal arterit, maligniteler, romatoid hastalıklar, otoimmün hastalıkların tanı ve takibinde kullanılır. Mor kapaklı EDTA lı tüp, tüpteki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan Tüpün üzerindeki işaretli yere kadar Oda ısısı Her gün Aynı gün Pıhtılı, lipemik, hemolizli, uzun süre beklemiş numuneler Tüpteki kan miktarının gerekenden az yada fazla olması ALIFAX SAKLAMA ŞARTLARI Elde edilen plazma oda ısısında (20±5 C) de en fazla 8 saat saklanabilir. E : 0 20 mm/saat K : 0 20 mm/saat CRP, ANA, RF TEST ADI ASİT HAM

21 SİNONİM Asit Hemoliz Testi, Asit Serum Testi, Paroksismal noktürnal hemoglobinüri testi, PNH testi. Eritrositlerin komplemana karşı hassasiyeti ölçülmektedir. Paroksismal nakturnal hemoglobinüri (PNH) tanısında kullanılır. Bu testte, asidifiye edilmiş hasta ve kontrol serumları, hastanın eritrositleri ile inkübe edilir. Asit ortam kompleman sisteminin aktivasyonunu kolaylaştırarak hastalarda hemoliz meydana gelmesini neden olur. Heparinize enjektör, sarı kapaklı jelli tüp Hastadan ve aynı kan grubundan sağlıklı bir kişiden heparinli kan ve serum. Hasta ve sağlıklı kişiden 3 ml heparinli kan ve sağlıklı bir kişiden 15 ml düz kan Oda ısısı Randevu ile çalışılmaktadır Aynı gün Numunelerin pıhtılı ve hemolizli olması. Kalitatif tüp yöntemi SAKLAMA ŞARTLARI Taze çalışılır Negatif Flow cytometri CD 55 CD 59 TEST ADI KRİYOGLOBULİN

22 SİNONİM Reynaud benzeri semptomu olan hastalarda Kryoglobulinemi tanısında kullanılır. Neoplastik hastalıklar, akut ve kronik enfeksiyonlar ve kollajen doku hastalıklarında serum kryoglobulin miktarı artar. Sarı kapaklı jelli tüp 4-6 saatlik açlık sonrası numune alınmalıdır. Jelli tüpe alınan kan koagülasyon tamamlanıncaya kadar 37 C su banyosunda bir süre bekletilmeli, daha sonra santrifüj edilerek serum ayrılmalıdır. 3ml Oda ısısı Aynı gün Dört gün sonra Numunelerin pıhtılı ve hemolizli olması. Presipitasyon SAKLAMA ŞARTLARI Taze çalışılır Negatif Protein elektroferezi TEST ADI METHEMOGLOBİN MİKTAR TAYİNİ

23 SİNONİM Met Hb, Hb M Konjenital ve kazanılmış methemoglebinemi tanısında kullanılır. Karbon monoksit zehirlenmesi, benzokain, nitrogliserin, lidokain, nitratlar, fenasetin, sülfonamidler ve radyasyon methemoglobin düzeyinde artışa neden olur. Mor kapaklı tüp ya da heparinize enjektör. Heparinli ya da EDTA lı tam kan 1ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Spektrofotometrik SAKLAMA ŞARTLARI Oda ısısı yada 2-8 C 5 gün Erişkinde <%1 1 yaşın altında <%1,5 Hemoglobin elektroferezi TEST ADI OSMOTİK FRAJİLİTE TESTİ (İnkübasyonlu)

24 SİNONİM Eritrosit frajilitesi Herediter sferositoz, herediter stomasitozis, hemolitik anemiler, mekanik travmalar(ör.prostetik kalp kapakçığı) ve enzim eksikliklerinde ozmotik frajilite artar. Hipokromik mikrositik anemilerde (ör.demir eksikliği anemisi, talasemiler), karaciğer hastalıkları polistemia vera, splenektomi sonrası ve leptospirozisde ise ozmotik frajilite azalır. Heparinize enjektör Heparinli kan 3ml Oda ısısı 24 saat Ertesi gün Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Kantitatif tüp yöntemi SAKLAMA ŞARTLARI Oda ısısında 2 saat tüpte hemoliz görüldüğünde ozmotik frajilite artmış tüpte hemoliz varsa ozmotik farajilite normal 8.tüp ve üzerinde hemoliz varsa ozmotik frajilite azalmış denilir. G6PD, Piruvat kinaz enzimleri TEST ADI GLUKOZ 6-FOSFAT DEHİDROGENAZ

25 SİNONİM G6PD G6PD eksikliğine bağlı olarak gelişen hemolitik anemilerin tanısında kullanılır. Genç eritrositlerde G6PD aktivitesi yüksek olduğundan, hemolitik epizot sonrasında eksikliğin belirlenmesi genellikle mümkün olmaz. İlaç kaynaklı hemoliz veya akut bakteriyel ve viral enfeksiyonlar ile metabolik hastalıklara bağlı hemolizin değerlendirilmesinde kullanılır. Mor kapaklı tüp EDTA lı tam kan 1 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Spektrofotometrik, kinetik ya da spot SAKLAMA ŞARTLARI 2-8 C 15 gün Spot : Normal Kinetik : 4,6-13,5(U/g Hb) Osmotik farajilite, Tam kan sayımı TEST ADI PİRUVAT KİNAZ

26 SİNONİM PK Piruvat kinaz eksikliği konjenital non sferositik hemolitik anemiye neden olur. Ayrıca Akut myokard infarktüsü, kas hastalıkları, Duchenne musküler distrofi ve egzersizde piruvat kinazda artışa neden olur. Mor kapaklı tüp EDTA lı tam kan 1 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Spektrofotometrik, kinetik ya da spot SAKLAMA ŞARTLARI 2-8 C 15 gün Spot : Normal Kinetik : 37 C U/g Hb Osmotik farajilite, Tam kan sayımı TEST ADI ORAKLAŞMA

27 SİNONİM SİCKLİNG Orak hücreli anemi tanısında kullanılır. HbS (>%25 olduğu durumlar) ve oraklaşmaya neden olan diğer hemoglobinlerin (Ör: C-Harlem ) varlığında test pozitif olur. Orak hücreli anemi, sickle triat ve HbS in diğer hastalıklarla kombine olduğu durumlarda (beta talasemi vb.) HbS görülür. Oraklaşma testinin pozitif olması durumunda kesin tanı için doğrulayıcı testler (Ör. Hb elektroferezi) yapılmalıdır. Mor kapaklı tüp EDTA lı tam kan 2 ml Oda ısısı Her gün Ertesi gün Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Periferik yayma SAKLAMA ŞARTLARI Negatif Hb elektroferezi TEST ADI HEMOGLOBİN ELEKTROFEREZİ

28 SİNONİM Hb elektroferezi, β talasemi ve hemoglobinopati taraması Varyant hemoglobinlerin tanımlanması ve miktarlarının belirlenmesi için tercih edilen bir testtir. Miktar tayinleri HPLC ile yapılmaktadır. Anormal bantlar belirlendiğinde Selüloz asetat elektroferezi ile doğrulama yapılmaktadır. Hastada eşlik eden bir demir eksikliği varsa yüksek Hb A2 düzeyleri yalancı düşük bulunabilir. Hb A2 : Megaloblastik anemide, hipertroidizim, Betatalasemilerde artarken, Eritrolösemi, Hb H hastalığında düşer. HBF : Herediter persistan HbF, orak hücreli anemi, Beta - talasemi majörde artar. Beta-talasemi minör de normal, konjenital hemolitik anemide normal yada hafif yüksektir. Mor kapaklı tüp EDTA lı tam kan, Hastanın en az 12 hafta kan transfüzyonu almamış olması gerekir. Hb H için taze kanla çalışılması uygundur. 2 ml Oda ısısı Haftada bir gün Pazartesi günleri Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Kapiler elektroferez veselüloz asetat elektroferezi A2 % : A % : F % : <2 (2 yaşın üstünde ve erişkinlerde) Tam kan sayımı, Periferik yayma, DNA analizi TEST ADI HEMOGLOBİN H BOYASI

29 SİNONİM Hb H BOYASI Hemoglobin elektroferezi birçok varyantın belirlemesinin yanında α-talasemi triat ve bazı hafif Hb H varyantlarında yetersiz kalabilmektedir. Bu nedenle α- talasemi triat ve Hb H teşhisinde kullanılmaktadır. Hb H ve α-talasemi hastalarında Brillant Krezil Blue boyası ile inkübasyon sonucunda eritrositlerde golf topu görünümü oluşur. Mor kapaklı tüp Taze EDTA lı tam kan 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Numunenin pıhtılı veya hemolizli olması Brillant Krezil blue ile boyanmış periferik yayma Hb H hastalığı 100%)(+++),αThalassemia trait (100%) (+), β -talasemi (1.4%)(+),demir eksikliği an. (17.7%) (+),herediter persistent fetal hemoglobin (-),diğer hemoglobinopatiler ( -),normal kontrol (-) Tam kan sayımı, Hb elektroferezi TEST ADI SUDAN BLACK B, PERIODIC ASIT SCHIFF, PEROKSİDAZ 29

30 SİNONİM SBB, PAS AML, ALL, KML Kemik iliği ya da tam kandan yapılan yayma ya da EDTA lı tam kan 1ml Oda ısısı Her gün Aynı gün İyi yayılmamış yaymalar ya da pıhtılı kan Yaymaları özel kitler ile boyanması SAKLAMA ŞARTLARI Yaymaların taze olması iyi boyama sonucu alınması için önemlidir Flow cytometrik testler 30

31 TEST ADI SİNONİM SAKLAMA ŞARTLARI PROTROMBİN ZAMANI PT-INR PT ekstrinsik koagülasyon yolunun taranmasında kullanılır. Temel olarak faktör VIIa ve doku faktöründen faktör Xa oluşturabilme kapasitesini ölçmektedir. Genellikle oral antikoagülan tedavisinin izlenmesinde kullanılır. Uzamış PT değerlerine yol açan faktörler: Faktör II,V,VII ve X eksikliği, K vitamini antagonistleri ile tedavi, yenidoğanda hemorajik hastalık, intestinal reabsorbsiyon bozuklukları, karaciğer hastalığı, fibrinoliz, disfibrinojenemi, DIC, dolaşımdaki inhibitörler. Uzamış PT: oral antikoagülan kullanımı, faktör eksikliği, dolaşımdaki inhibitörler nedeniyle olabilir. Eğer PT uzaması vitamin K eksikliğine bağlı ise vitamin K yüklenmesinden saat sonra PT normal veya daha düşük seviyelere iner. PT uzamasının kazanılmış nedenleri kalıtsal nedenlerden daha yaygındır. Karaciğer disfonksiyonu, vitamin K eksikliği, varfarin kullanımı, DİC, heparin, hüridin, spesifik faktör inhibitörleri ve lupus antikoagülanları kazanılmış neden iken FVII,II,V,X, veya fibrinojen eksikliği herediter nedenler arasında yer alır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik Komadin türevi kullanan hastalarda tedavi 2 hafta önce, heparin kullanımında ise 2 gün önceden kesilmelidir sn INR INR(İnternational sensivite indeksi) Farklı laboratuvarlarda yapılan PT testlerinin standardize edilmesinde kullanılmaktadır. INR=(Hasta PT/Kontrol PT)*ISI APTT, Fibrinojen, Koagülasyon faktörleri 31

32 TEST ADI SİNONİM AKTİVE PARSİYEL TROMBOPLASTİN ZAMANI aptt APTT intrensek koagülasyon yolunun (faktör XII,XI,V,ıx) taranmasında kullanılan genel bir koagülasyon testidir. Heparin tedavisini takibi, hemofili A, B taramasında kullanılır. Eğer PT normal ise Faktör VIII, IX, XI ve XII de bozukluk görülebilir. Bu faktörlerde normal ise :prekallikrein ve HMW kininojen bozukluğu ve dolaşımda inhibitör olabilir. Uzamış aptt; heparin ve antikoagülan kullanımı, faktör eksikliği, lupus antikoagülan ve dolaşan inhibitörler nedeniyle olabilir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün SAKLAMA ŞARTLARI Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik Hasta eğer heparin kullanıyor ise bir sonraki dozdan 1 saat önce numune alınmalıdır. Heparin kullanılan koldan kan alınmamalıdır sn PT, Fibrinojen, Koagülasyon faktörleri, lupus antikoru, trombosit sayımı 32

33 TEST ADI SİNONİM TROMBİN ZAMANI TT, Trombin pıhtılaşma zamanı Plazmaya trombin ekleyerek pıhtı oluşumuna kadar geçen süre ölçülmektedir. Hipofibrinojenemi, disfibrinojenemi benzeri fibrinojen bozukluklarında, heparin benzeri antikoağülanların varlığının belirlenmesi ve streptokinaz tedavisinin takibinde kullanılır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün SAKLAMA ŞARTLARI Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik Testin hassasiyeti bakımından alınan numune en kısa zamanda laboratuvara ulaştırılmalıdır. Çünkü numune en kısa sürede santrifüj edilip plastik tüpe aktarılması gerekmektedir. Trombin konsantrasyonu ve reaksiyon şartlarının iyonik gücüne bağlı olarak APTT, PT, Fibrinojen, Von Willebrant Faktör 33

34 TEST ADI FİBRİNOJEN SİNONİM Faktör 1 Fibrinojen, trombin tarafından fibrine dönüştürülen bir plazma proteinidir. Karaciğerde sentezlenir ve akut faz reaktanıdır. Fibrinojen eksikliğinde PT, aptt testlerinde uzama olur. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün SAKLAMA ŞARTLARI Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik D-Dimer yükselmiş hastalarda fibrinojen daha düşük saptanır. Azalmış hepatik senteze bağlı olarak karaciğer hastalıklarında, düzeyleri düşer, DİC te tüketimle fibrinojen azalır. Akut faz reaksiyonları ve gebelikte fibrinojen artar mg/ dl APTT, PT, D-Dimer, Koagülasyon faktörleri, TT 34

35 TEST ADI SİNONİM D-DİMER Fibrin Yıkım Ürünleri Bir fibrin yıkım ürünü olan D-Dimer, fibrinin plazmin tarafından yıkılması ile oluşur. Derin ven trombozu, pulmoner emboli ve dissemine intravasküler koagülasyonda, akut miyokard enfaktüsünde D-Dimer yükselir. Operasyon sonrası dönem, yara iyileşmesinde, kronik böbrek yetmezliğinde, malignitelerde de D-Dimer yükselebilir. Dolaşan romatoit faktör varlığında yalancı pozitif sonuçlar olabilir. D-Dimer ve fibrin yıkım ürünleri koagülasyon ve fibrinolitik sistemlerin aktive olduğu durumlarda yükselebilir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. İmmünotürbidiametrik SAKLAMA ŞARTLARI C 4 saat, 2-8 C µg/l FEU APTT, PT, Fibrin Yıkım ürünleri, Fibrinojen, Trombosit Sayımı 35

36 TEST ADI SİNONİM ANTİTROMBİN III AT III, Heparin Kofaktör AT III pıhtılaşma sisteminde trombin, faktör IX a,xa,xi a,xii a yı inhibe eder. Etkisi heparinle ve heparin sülfatla artar. Eksikliği tromboza neden olmaktadır. Homozigot eksikliği nadir olup yaşamla bağdaşmaz. İki tip eksikliği vardır. TipI (kanditatif), TipII a,b,c (kalitatif). Akut trombozda tüketime bağlı olarak düşük bulunabilir. Karaciğer hastalığında, nefrotik sendromda, DIC, L-asparajinaz, heparin kullanımında ATIII düzeyi düşük bulunur. Kişisel veya ailesel trombolitik hastalık hikayesi olanlarda heparin tedavisi yetersizliğinde ATIII seviyesine bakılır. Trombozdan sonraki akut dönemde tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Bu nedenle akut dönem geçtikten (6 ay sonra ) ölçülmelidir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kromojenik % APTT, PT, PT 20210, Koagülasyon faktörleri, D-Dimer, Fibrinojen, Homosistein, Lupus antikoagülan, Protein C, Protein S, Faktör V Lieden 36

37 TEST ADI MİKS TEST SİNONİM Hastanın PT, aptt uzamasını faktör yada inhibitör kaynaklı olup olmadığının belirlenmesinde kullanılır. İnkübasyonlu yada inkübasyonsuz çalışılır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Hasta heparin kullanıyorsa bir sonraki dozdan 1 saat önce örnek alınmalıdır. Heparin uygulanan koldan kan alınmamalıdır Koagülometrik Uzamanın normal değerlere yaklaşıp yaklaşmadığına bakılır. APTT, PT, Lupus antikoagülan 37

38 TEST ADI SİNONİM PROTEİN C AKTİVİTESİ PC Fonksiyonel Protein C, K vitaminine bağlı olarak karaciğerde sentezlenir. Endotel yüzeydeki trombomodülün ile trombinin birleşmesi sonucu protein C, aktive protein C ye dönüşür. Aktive protein C, Protein S yardımıyla F Va ve FVIII a nın prokoagülan aktivitelerini inhibe ederek koagülasyonun düzenlenmesine rol oynar. Tip I (kanditatif) ve Tip II (kalitatif) eksikliği mevcuttur. Eksikliği tromboza neden olur. Akut trombozda tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Vitamin K eksikliği, oral antikoagülan tedavi, karaciğer hastalıkları, Dissemine intravasküler koagülasyonda Protein C düzeyi düşer. Trombozdan sonraki akut dönemde tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Bu nedenle akut dönem geçtikten (6 ay sonra ) ölçülmelidir. Faktör VIII yüksekliğinde, FV Lieden mutasyonunda hatalı olarak düşük bulunur. Lupus antikoagülan varlığında ise hatalı olarak yüksek bulunur. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Heparin kullanıyor ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Komadin türevi antikoagülan tedavi uygulayanlarda tedavi 2 hafta önce kesilmelidir. Kromojenik % Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite 38

39 TEST ADI SİNONİM PROTEİN S AKTİVİTESİ PS, Protein S fonksiyonel Protein S, K vitaminine bağlı olarak karaciğerde sentezlenir. Aktive PC nin kofaktörüdür. % 60 C4b ye bağlı,%40 ı serbest dolaşır. Aktif olan formu serbesttir. Sadece serbest olan PS antikoagülan aktiviteye sahiptir. Konjenital PS eksikliği olan hastalarda tromboz riski artar. Lupus antikoagülan varlığında, F VIII yüksekliğinde, Protein S hatalı olarak düşük bulunur. Akut trombozda tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Vitamin K eksikliği, oral antikoagülan tedavi, heparin ve östrojen kullanımında, karaciğer hastalıklarında, DIC ve cerrahi operasyonlarda Protein S düzeyi azalır. Trombozdan sonraki akut dönemde tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Bu nedenle akut dönem geçtikten (6 ay sonra ) ölçülmelidir. Faktör VIII yüksekliğinde, FV Lieden mutasyonunda hatalı olarak düşük bulunur. Lupus antikoagülan varlığında ise hatalı olarak yüksek bulunur. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Heparin kullanıyor ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Komadin türevi antikoagülan tedavi uygulayanlarda tedavi 2 hafta önce kesilmelidir. Koagülometrik % Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite 39

40 TEST ADI SİNONİM AKTİVE PROTEİN C REZİSTANSI APC-R APC trombin ile protein C nin proteolitik aktivasyonundan üretilir. APC-resistansı APC ilavesini takiben hasta plazmasının düşük antikoagülan cevabı ile karakterizedir. Başlıca faktör V Leiden mutasyonuna bağlı olarak gelişen APC resistansının araştırılmasında tarama testi olarak kullanılır. Venöz ve arteryel tromboembolik hastalık hikayesi olan kişilerin değerlendirilmesinde kullanılır. Güvenilir bir APC-R testi için hastanın aptt düzeyleri normal olmalıdır. Lupus antikoagülan varlığında, F VIII yüksekliği, gebelik ve oral kontraseptif kullanımında yalancı APC resistansı görülmektedir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kumadin türevi antikoagülan kullanılan ilaç kullananlarda tedavi 2 gün önce kesilmelidir. Koagülometrik Faktör V Lieden, protrombin 20210, homosistein, lupus antikoaglan, antitrombin aktivitesi 40

41 TEST ADI SİNONİM LUPUS ANTİKOAGÜLAN (TARAMA + DOĞRULAMA) PTT-LA, LA-DVV, drvvt, Dilüe Russell viper venom time Lupus antikorları trombotik olaylar, tekrarlayan fetal kayıplar, trombositopeni ve çeşitli nörolojik bozukluklarla ilgilidir. Diğer otoimmün hastalıklar, maligniteler, enfeksiyonlar, bazı ilaçların kullanımı sırasında da (fenotiazinler, kardiyak antiritmik ilaçlar) lupus antikoagülanları bulunabilir. Bu hastalarda aptt gibi fosfolipide bağımlı in vitro pıhtılaşma testlerinde uzama olabilir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik LA Tarama : sn LA Doğrulama: sn Tarama / Doğrulama : Faktör V Lieden, protrombin 20210, homosistein, lupus antikoagülan, antitrombin aktivitesi 41

42 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR II Protrombin aktivitesi Herediter protrombin yetmezliğildukça nadir görünür.pt,aptt testlerinde uzama görünür. K vitamini yetersizliğinde ve oral antikoagülan tedavi protrombin düzeyini azaltır. Protrombin düzeyinin yüksekliği tromboz riskini arttırır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Soğukta Ayda bir Ayda bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % PT, aptt 42

43 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR V Labil faktör, Proakselarin Faktör V karaciğerde ve retiküloendotelyal sistemin hisitiyositlerinde sentezlenir. Faktör V eksikliğinde PT ve aptt testlerinde uzama olur. Gebelikte Faktör V düzeyi artabilir. Akut karaciğer yetmezliğinde azalmış senteze, DIC te ise artmış tüketime bağlı olarak Faktör V düzeyi düşük bulunabilir. Faktör V düzeyi karaciğer hastalığı ile K vitamini eksikliğinin ayırıcı tanısında da olarak kullanılabilir. Faktör V proteolitik inaktivasyonu çok duyarlıdır ve ölçümlerde yalancı düşüklükler görülür. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Soğukta 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % Antitrombin, Protein C ve S, Homosistein, MTHFR mutasyon analizi 43

44 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR VII Otoprotrombin I,Prokonvertin; Stabil Faktör Faktör VII eksikliği nadir görünen, otozomal resesifgeçişli kalıtsal bir hastalıktır. Etkilenen bireylerde PT uzarken aptt normaldir. Karaciger hastalığı ile K vitamini ayırıcı tanısındada kullanılabilir. Oral antikoagülan kullanımında Karaciğer hastalıklarında ve K vitamini yetersizliğinde Faktör VII aktivitesi düşer. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısı Ayda bir Ayda bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % PT, aptt 44

45 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR VIII Antihemofilik faktör A Karaciğerde, endotelyal sentezlenir. İntrinsek yolun bileşenidir ve dolaşımda VWF bağlı dolaşır. Konjenital eksikliğinde X e bağlı resesif geçişli hemofili A hastalığına neden olur. aptt uzar, PT normaldir. Faktör VIII akut faz reaktanı da olup, Östrojen kullanımı, diabetes millitus, stres ve egzersiz durumlarında yükselir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra heparin tedavisi testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısında 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % PT, aptt, Fibrinojen, VWF 45

46 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR IX Antihemofilik faktör B, Christmas faktör Karaciğerde sentezlenen K vitaminine bağımlı bir serum proteinidir. Konjenital eksikliğinde X e bağlı resesif geçişli hemofili B hastalığına neden olur. aptt uzar, PT normaldir. Akkiz FIX eksikliği ise oral antikoagülan kullanımı, şiddetli karaciğer hastalığı ve K vitamini eksikliğinde görülebilir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısında 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % PT, aptt, Fibrinojen, VWF 46

47 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR X Stuart faktör, Otoprotrombin C Karaciğerde sentezlenen K vitaminine bağımlı bir serum proteinidir. Konjenital eksikliğinde X e bağlı otozomal resesif geçiş göstermektedir. aptt, PT uzamıştır. Akkiz FX eksikliği ise primer amiloidozis ile ilişkilidir. Ayrıca oral antikoagülan ve K vitamini eksikliğinde Faktör X düzeyi azalır. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısında Ayda bir Ayda bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % PT, aptt, Fibrinojen, VWF 47

48 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR XI Plazma tromboplastin antesedan Karaciğerde sentezlenir. Homozigot faktör XI eksikliği olan hastalarda aptt uzar. PT, trombosit sayısı ve trombosit fonksiyon testleri normaldir. Kazanılmış hastalık karaciğer hastalıkları ve inhibitörlerle ilişkilidir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısında Ayda bir Ayda bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % PT, aptt, Fibrinojen, VWF 48

49 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR XII Hegeman Faktör Heediter Faktör XII hastalarının çoğundakanama problemleri gözükmezken, tromboembolik problemler daha sık görülür. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısında Ayda bir Ayda bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Koagülometrik % aptt, Fibrinojen 49

50 TEST ADI SİNONİM FAKTÖR XIII Fibrin stabilize edici faktör Faktör XIII eksikliği otozomal resesif geçiş gösterir. Hastalarda ilk kanama bulgusu göbek kordonu ayrıldıktan sonra gözlenir. Bu hastalarda genel hemostaz testleri normal iken travma sonrası oluşan yaralar geç iyileşir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2 ml Oda ısısında 15 günde bir 15 günde bir Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kromojenik % PT, aptt, Fibrinojen 50

51 TEST ADI SİNONİM İNVİTRO KANAMA ZAMANI (Kollojen-Epinefrin/Kollojen- ADP) PFA-100, Trombosit Fonksiyon Analizörü, Trombosit fonksiyon testi İntrinsik nedenlere bağlı platelet disfonksiyonunda (glykoprotein I b, glykoprotein II b / III a ), von Willebrand hastalığında ve trombosit inhibe edici ajanların takibinde tarama testi olarak kullanılır. Testin yapılabilmesi için hastanın trombosit sayısının > olmalıdır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 2ml Oda ısısında Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. İnvitro vasküler hasar oluşturarak platelet adesyonu ve agregasyonu değerlendirilir Kollojen-Epinefrin: sn Kollojen- ADP : sn PT, aptt, Fibrinojen, VWF 51

52 TEST ADI TROMBOSİT AGREGASYONU SİNONİM Trombositlerin fonksiyon bozukluklarının ayrıntılı incelenmesinde kullanılan testtir. Bernard Soulier sendromu (GP Ib/IX Eksikliği) Glanzmann trombastenisi (GPIIb-IIIa eksikliği), Sekresyon bozuklukları Release bozuklukları ve granül bozuklukları, von Willebrand Hastalığı tespitinde kullanılır. Hasta mümkünse gün içinde herhangi bir ilaç (özellikle aspirin gibi trombositlerin agregasyonunu bozan ilaçlardan ) kullanmaması gerekir. Kullandıysa test 10 gün sonra yapılır. Sabah aç kan verilmesi daha uygundur. Testin yapılabilmesi için hastanın trombosit sayısının > olmalıdır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma İki adet 4 ml tüp Oda ısısında Her gün Aynı gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Agregasyon % ADP % :69-88 Kollojen % :70-94 Epinefrin % :78-88 Ristocetin % : VWF Ag, Ricof, Trombosit sayımı,invitro Kanama Zamanı 52

53 TEST ADI SİNONİM VON WİLLEBRANT FAKTÖR (ANTİJENİK+INNOVANCEVWF AC) VWF Ag, Ricof VWF faktör plazmada VIII ile kompleks yapmış olarak bulunan multimerik yapıda bir proteindir. Endotel hücresi ve megakaryositler tarafından sentezlenir. Primer hemostazdaki fonksiyonu yanında faktör VIII i stabilize ederek sekonder hemostaza da destek olmaktadır. Eksikliğinde mukokutanöz kanamalar görülür. Kalıtsal eksikliğide üç tipi tarif edilmiştir. Tip I (kanditatif), TipII (yapısal), TipIII (Kalitatif). Multiple myeloma, lenfoma ve hipotroidizim de kazanılmış VWF eksikliği görülebilir. Aynı zamanda akut faz reaktanıdır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 4ml Oda ısısında VWF Ag 15 günde bir Ricof Ambalaj miktarı tamamlanınca 15 gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. VWF Ag immünotürbidiametrik, Ricof ise agregometrik. VWF Ag % : % INNOV. VWF AC%:0 kan grubunda :% A,B,AB kan gruplarında : % VWF Ag miktarı belirler. Ricof VWF aktivasyonunu belirler. PT,aPTT,Fibrinojen,Koagülasyon faktörleri 53

54 TEST ADI KOAGÜLASYON FAKTÖR İNHİBİTÖR TAYİNİ SİNONİM Faktör replasman tedavisi alanlarda veya spontan olarak (doğum sonrası, immünolojik hastalıklar, antibiyotik kullanımı, maligniteler, ileri yaş) faktör inhibitörü gelişmekte ve ilgili faktörleri inhibe etmektedir. Bu teste yaygın olarak faktör VIII, IX inhibitörleri bakılmaktadır. Sitratlı mavi kapaklı tüp Sitratlı plazma 4ml Oda ısısında Tarama testi her gün, Bethesta testi 15 günde bir Her gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Hastaya plazma verilmeden önce ya da verilen plazma harcandıktan sonra kan alınmalıdır. Koagülometrik Negatif ya da BU PT, aptt, Fibrinojen, Koagülasyon faktörleri 54

55 TEST ADI SİNONİM İnvitro İlaç Duyarlılığı Testleri Tam Kan Agregasyonu Anti-Trombosit tedaviye karşı bireysel cevabın ölçülmesinde kullanılır. Test sonucuna göre anti-trombosit tedavi cevabı belirlenir.biz Laboratuvarımızda Clopidogrel (ADP) ve Aspirine(ASPI) olan cevabı ölçüyoruz. Beyaz kapaklı tüp Hirudinli plazma 3 ml Oda ısısında Her gün Her gün Oda ısısında 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. İmpedans Agregometre Eklerde Tablo 2,3 Trombosit Agregasyon Testi 6. ÖZET TEST LİSTESİ (ALFABETİK SIRA) Test Örnek Kapak Metot Çalışma Günü Referans Değerler 55

56 Antitrombin-III (AT-III) Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün % APC Rezistansı Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde Asit Ham Serum Sarı, Hemoliz Her gün Negatif Eritrosit Mor aptt Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün sn D-Dimer Sitratlı plazma Mavi İmmünotürbidia metrik Her gün µg/l Faktör II Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör V Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör VII Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör VIII Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör IX Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör X Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör XI Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör XII Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Faktör XIII Sitratlı plazma Mavi COAG 15 günde % Fibrinojen Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün mg/dl G6PD Tam kan (EDTA) Mor Spekteo fotometrik Her gün Spot : Normal Kinetik :4,6-13,5(U/g Hb) Tam kan sayımı Hemoglobin Elektroforezi Hemoglobin H Tam kan (EDTA) Tam kan (EDTA) Taze Tam kan (EDTA) Mor Otomatize Her gün Mor Mor Selüloz asetat, HPLC Brillant Krezil blue ile boyanmış periferik yayma Her gün Her gün A2 %: A %: F %:<2(2 yaşın üstündeki çocuklarda ve erişkinlerde ) Hb H hastalığı 100%)(+++),αThalassemia trait (100%) (+), β -talasemi (1.4%)(+),demir eksikliği an. (17.7%) (+),herediter persistent fetal hemoglobin (- ),diğer hemoglobinopatiler ( -),normal kontrol (-) Koagülasyon inhibitör tayini Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün Negatif ya da BU Kriyoglobulin Düz kan Sarı Presipitasyon Her gün Lupus Antikoagülanı Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün (LA) Negatif LA Tarama : sn LA Doğrulama: sn Tarama / Doğrulama : Methemoglobin Heparinli EDTA lı Enjektö r Mor Spektro fotometrik Her gün Erişkinde < %1 Çocukta < %1.5 56

57 Miks test Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün Oraklaşma Osmotik Frajilite (İnkübasyonlu) PAS Periferik yayma Peroksidaz Piruvat kinaz Tam kan (EDTA) Heparinili kan Tam kan (EDTA), periferik ya da Kemik iliği Tam kan (EDTA) Tam kan (EDTA), periferik yada Kemik iliği Tam kan (EDTA) Mor Enjöktö r Periferik yayma çözünürlük Kanditatif tüp yöntemi Her gün Ertesi gün Mor Pas kit Her gün Mor Mor Mor Wright,Giemsa boyama Peroksidaz kit Her gün Her gün Negatif tüpte hemoliz görüldüğünde osmotik frajilite artmış tüpte hemoliz varsa osmotik farajilite normal 8.tüp ve üzerinde hemoliz varsa osmotik frajilite azalmış denilir. Spektro fotometrik Her gün Spot : Normal Kinetik : 37 C U/g Hb Protein C Aktivitesi Protein S Aktivitesi Protrombin zamanı (PT) Retikülosit boyama Retikülosit sayımı Sitratlı plazma Mavi COAG % Sitratlı plazma Mavi COAG % Sitratlı plazma Mavi COAG Her gün sn INR Tam kan Brillant krezil Her gün Erkek <%2 Mor (EDTA) Blue Kadın<%3 Tam otomatik Tam kan Mor cihazda Her gün % (EDTA) Sedimentasyon hızı (ESR) Sudan Black B Trombin zamanı Tam kan (EDTA) Tam kan (EDTA), periferik yada Kemik iliği Sitratlı plazma Siyah Westergren Her gün 0-20/h Mor SBB kit Her gün Mavi COAG Her gün sn Trombosit Agregasyonu Sitratlı plazma Mavi Agregasyon Her gün Von Willebrant İmmünotürbidi Sitratlı plazma Mavi 15 günde Faktör (Ag) ametrik INNOV. VWF AC Sitratlı plazma Mavi COAG Numune ADP % :69-88 Kollajen % :70-94 Epinefrin % :78-88 Ristocetin % : VWF Ag%:

58 toplanıp çalışılır INNOV. VWF AC%: 0 kan grubu :% A,B,AB kan grup : % İnvitro İlaç Duyarlılığı Hirudinli Plazma Beyaz Agregasyon Her gün Ek Tablo 2,3 58

59 7. KISALTMALAR ACD : Asit Citrat Dekstroz ALL : Akut Lenfoblastik Lösemi AML :Akut Myeloblastik Lösemi ANA : Anti Nüklear Antikor APTT :Aktive Parsiel Tromboplastin Time CBC :Komle Kan Sayımı COAG: Koagülasyon CRP :C reaktif protein DIC : Dissemine İntravasküler Koagülasyon EDTA :Etilen Diamin Tetra Asetik Asit ESR :Eritrosit Sedimentasyon Oranı G6PD :Glikoz 6 Fosfat Dehidrogenaz Hb M :Hemoglobin M KML :Kronik Myeloid Lösemi LAP : Lökosit Alkalen Fosfataz Met Hb :Methemoglobin PAS : Periyodik Asit Schiff PNH :Paroksismal Naktürnal Hemoglobinoüri PK : Piruvat kinaz PT : Protrombin zamanı SBB : Sudan Black B Ricof :Ristosetin Kofaktör TT : Trombin Time 59

60 8. EK TABLOLAR TABLO 1: Trombosit Agregasyonun Değerlendirilmesi Agregasyon Ajanı Aspirin Etkisi VWF& Bernard Soulier Sekresyon deffekti/depo Glanzman Trombasthenia ADP Normal,Degişken Normal Normal,Degişken Agregasyon olmaz Kollojen Normal,Degişken Normal Normal Agregasyon olmaz Epinefrin Degişken Normal Degişken Agregasyon olmaz Ristocetin Oranda düşme olur Agregasyon olmaz Agregasyon Oranında düşme olur 60

61 TABLO 2: İnvitro İlaç Duyarlılığı Testinde ADP Cevabın Değerlendirilmesi TABLO 3: İnvitro İlaç Duyarlılığı Testinde ASPI Cevabın Değerlendirilmesi 61

62 Tablo 4:Kan Alınmasında Kullanılan Tüpler ve Özellikleri KAPAK RENGİ KATKI MADDESİ KATKI MADDESİNİN İŞLEVİ DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR KULLANIMI Sarı Separatör jel içeren tüpler (SST) Santrifüj sonrası hücreler ile serumun karışmasını önler Pıhtı oluşumu yaklaşık 20 dk sürer Serum elde etmede kullanılır Pıhtılaşmayı önlemek için 6-8 kez altüst Tam kan sayımı için CBC Mor EDTA kalsiyumu uzaklaştırır edilerek iyi karıştırılır cihazlarında kullanılıyor Tüpün üzerindeki Mavi Sodyun sitrat Pıhtılaşmayı önlemek için kalsiyumu uzaklaştırır çizgiye kadar doldurulmalı ve iyice karıştırılmalıdır. Kan/antikoagülan oranı çok Koagülasyon testlerinde PT,aPTT,Faktörve inhibitör tayini için koagülasyon cihazında kullanılır önemlidir.(1/9) Beyaz Hirudinli Plazma Pıhtılaşmayı önlemek için Trombini bağlar. Tüpün üzerindeki siyah aralıklar içinde olacak şekilde doldurulmalı 6-8 kez altüst edilerek iyi karıştırılır Tam Kan Agregasyonu 62