HEMATOLOJİ LABORATUARI

Transkript

1 2 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ HEMATOLOJİ LABORATUARI LABORATUVAR TEST REHBERİ HAZIRLAYAN: Uzm.Dr. Selime AYAZ EDİTÖR: Nilgün AKAL Kalite Yönetim Birimi Bu rehber Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi Kalite Yönetim Birimi Tarafından Hizmet Kaite Standartları gereği oluşturulmuştur. TYİH-REH-TKY-05

2

3 A. HEMATOLOJİ LABORATUVARI NI TANITIM: B. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA ÇALIŞILAN TESTLERİN İSTENMESİ: C. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA ÇALIŞILAN TESTLERE AİT ÖRNEKLERİN ALINMASI: KAN ÖRNEKLERİNİN ALINMASI: ACİL SERVİS VE YATAKLI BİRİMLERDE: POLİKLİNİKLERDE: KAN ÖRNEKLERİ ALIM KURALLARI: KAN ÖRNEKLERİNİN KORUNMASI: KAN ÖRNEKLERİ VERMEDEN ÖNCE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KONULAR:...50 D. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA TEST SONUÇLARINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER:...50 E. HEMATOLOJİ LABORATUVARI ÖRNEK ALIM TÜPLERİ: MOR VE PEMBE KAPAKLI EDTA LI TÜP MAVİ KAPAKLI SİTRATLI TÜP SİYAH KAPAKLI SİTRATLI TÜP...52 F. HEMATOLOJİ LABORATUVARI NA ÖRNEKLERİN TRANSFERİ VE BURADA AYRIŞTIRILMASI:...53 G. HEMATOLOJİ LABORATUARI ÖRNEK KABUL VE RET KRİTERLERİ: HEMATOLOJİ LABORATUARI ÖRNEK KABUL KRİTERLERİ: HEMATOLOJİ LABORATUARI ÖRNEK RET KRİTERLERİ:...54 H. HEMATOLOJİ LABORATUVARI NDA ÇALIŞILAN TESTLERE AİT VERİLER ANALİZ: TESTLERİN SONUÇ TESLİM SÜRELERİ: REFERANS ARALIĞI: TEST AYRINTILARI: ÇALIŞILAN TESTLERİN ÖZET LİSTESİ: TEST AYRINTILARI TABLOSU: KISALTMALAR:...94 I. HEMATOLOJİ LABORATUVARI PANİK DEĞERLERİ:...94 İ. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA TEST SONUÇLARININ VERİLMESİ: K. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA KALİTE KONTROL ÇALIŞMALARI İÇ (İNTERNAL) KALİTE KONTROL: DIŞ (EKSTERNAL) KALİTE KONTROL:...95

4

5 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 47 HEMATOLOJİ LABORATUVARI A. LABORATUVARLAR TANITIM: Hastaların teşhis, tedavi ve takiplerinin yapılmasında laboratuarların rolü inkar edilemez. Doğru ve güvenilir test sonuçlarına ulaşmak laboratuar personelinin görevi olmakla beraber, test isteminde bulunan doktor, numuneyi alan hemşire ve laboratuara ulaştıran görevlilere de önemli sorumluluklar düşmektedir. Hematoloji Laboratuarımızda bütün personeli ile likte kaliteyi artırmayı hedef edinmiştir. Hematoloji laboratuarı; Yüksek İhtisas Hastanesinin tüm imlerinde muayene ve tedavi olan hastalara; acil ve rutin hizmet vermektedir. Misyonumuz, laboratuvar hizmetlerini, uluslararası hizmet kalitesi standartlarını temel alarak, bilimsel araştırmalar ışığında, etik kurallara uygun, profesyonellik ve ekip ruhu içinde, etkin, verimli, kaliteli, güvenilir, kolay ulaşılabilir anlayışla topluma sunmaktır. Vizyonumuz, uluslararası standartlara uygun laboratuvar hizmetleri sunarak, güven ve saygınlık konusunda önder, tercih edilen referans laboratuvar olmaktır. Hematoloji Laboratuvarımızda 1 Biyokimya Uzmanı, 1 Hematolog, 14 sağlık teknisyeni, 1 Kimya teknisyeni, 1 sekreter görev yapmaktadır. Hematoloji laboratuvarında testler; Tam Kan Sayım laboratuvarı, Koagülasyon laboratuvarı, İmmun-Hematoloji laboratuvarı olmak üzere üç ana başlıklı laboratuvarda çalışılmaktadır. Sağlık sisteminde zamanı en önemli değer sayan bölüm olarak, gelişmiş bilgisayar sistemi ve otomasyon desteği ile sonuçlanan hasta raporları olabildiğince kısa süre içerisinde polikliniklere ve hasta katlarına ulaştırılabilmektedir. Laboratuvarımız 24 saat acil hizmet vermektedir. Laboratuvarımızda güvenilir ve hızlı sonuç alabilmek için modern cihazlar kullanılmaktadır ve test kitlerin seçiminde kalite onayı esas alınmaktadır. Materyal alımında ve testlerin yapılmasında tek kullanımlık malzeme ile çalışılmaktadır. Gereken her durumda analizler tekrarlanmakta, ayrıca ihtiyaç halinde farklı yöntemle doğrulama testleri de yapılmaktadır. Tüm cihazların kalibrasyonu ve bakımları periyodik olarak düzenli şekilde yapılmaktadır. Laboratuvarımızın tüm bölümlerinde bulunan cihazların, günlük, haftalık, aylık ve 6 aylık bakımları laboratuvar çalışanları tarafından yapılmakta parça değişimi v.s gibi sorunlarda ise firmaların teknik servisleri tarafından yapılmaktadır. Laboratuvarımızın kalite güvenliği, tüm bölümlerde İç Kalite ve Dış Kalite Kontrol programlarını uygulayarak denetlenmektedir. Rutin çalışmalardan önce, değişik düzeylerdeki(düşük, normal, yüksek) kontrol serumları ve kan-

6 48 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi ları kullanılarak doğruluğu test edilmektedir. Avrupanın en önemli kalite kontrol kuruluşlarından i olan UKNEQAS (United Kingdom National External Quality Assessment Schemes ) üyesi olan laboratuvarımız, bu kurumların düzenli sertifika ve kalite kontrol programlarına katılmaktadır. B. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA ÇALIŞILAN TESTLERİN İSTENMESİ: Hastanemiz bölümlerinden ve hizmet alım protokolü yapılmış hastanelerden gelen örnekler, ilgili polikliniklerin doktorları tarafından Hastane Bilgisayar Yönetim Sisteminde (HBYS) tetkik adı veya tetkik kodu ile istem yapılır. C. HEMATOLOJİ LABORATUARI NDA ÇALIŞILAN TESTLERE AİT ÖRNEKLERİN ALINMASI: 1. Kan Örneklerinin Alınması: 1.1. Acil Servis Ve Yataklı Birimlerde: Acilde Servis ve diğer Servislerde hastaların kan örnekleri servis hemşiresi tarafından alınır. Örnek alma ve laboratuara transferi ne kadar hızlı olursa sonuçlar o ölçüde kısa sürede çıkacaktır. Acil servis ve yataklı imlerde kimlik doğrulaması yapıldıktan sonra kan alma işlemi gerçekleştirilir. Hekim test taleplerini otomasyon sisteminde yapar. Klinik hemşiresi sistemde talepleri görür. Testlerin barkotlarını basar, lere yapıştır. Barkotlarda hastanın kimlik tanımlayıcılarıyla likte, testin adı, testin hangi servisten istendiği, örneğin alınış tarihi ve saati yer alır. Böylece numune alım tarihi ve saati Hastane Bilgisayar Yönetim Sisteminde(HBYS) ve buna entegre çalışan Laboratuvar Bilgisayar Sistemine (LİS) kaydedilmiş olur Polikliniklerde: Muayene olduğu polikliniğin Kan Alma Ünitesine gelen hastayı, ünite sekreteri karşılar. Ünite sekreteri hastaya ait kimlik doğrulaması yapar. Polikliniklerden yapılan test isteklerini HBYS de görür, testlere ait barkotları basar. Daha sonra testlere uygun örnek ünün üzerine, uygun barkod etiketler yapıştırılır. Barkotlarda hastanın kimlik tanımlayıcılarıyla likte, testin adı, testin hangi poliklinikten istendiği, örneğin alınış tarih ve saati yer alır. Böylelikle örneğin alım tarihi ve saati hastane otomasyon sistemine ve Laboratuvar Bilgisayar Sistemine (LİS) kaydedilmiş olur. Hastalara sonuçların ne zaman çıkacağı ve sonuçlarını nereden alabileceği bilgileri verilir. Sekreter, barkotları ilgili kan lerine yapıştırdıktan sonra, lerle likte hastayı kan alma hemşiresine yönlendirir. İlgili polikliniğin örnek alma imlerinde kan alma işlemi gerçekleştirilir.

7 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Kan Örnekleri Alım Kuralları: 2.1. Hasta en az 15 dakika kadar rahat pozisyonda olmalıdır. Kol omuz hizasında düz durmalıdır Fistül, damar grefti uygulanmış ya da mastektomili meme tarafındaki kol, ödemli ve skarlı bölgeler, hematom, kan transfüzyonu ile IV sıvı tedavisi uygulanan kolda üst seviyeler zorunlu kalınmadıkça venöz kan alımı için uygun değildir Hematom oluşabileceğinden hastanın kolu kesinlikle bükülmemelidir Hem geniş hem de yüzeye yakın damar seçilmelidir Hastaya IV infüzyon yapılıyorsa infüzyona 5 dakika ara verildikten sonra veya mümkünse diğer koldan kan alınmalıdır Turnike, kan alınacak damardan yaklaşık 10 cm yukarı bağlanır. Turnike en fazla dakika uygulanmalıdır ve iğne damara girdikten sonra hemen gevşetilmelidir Kan, enjektör ile alınmış ise, hemoliz olmaması için iğne çıkarıldıktan sonra yavaşça ve kenarından kaydırarak e boşaltılmalıdır Damara girilmeden önce yumruk açılıp kapatılmamalıdır; bu hareket, plazma potasyum, fosfat ve laktat konsantrasyonlarını artırır Önce katkı maddesiz, sonra katkı maddeli lere kan alınmalıdır Açlık gerektiren testler için 8-12 saat açlık gerekir İlaç tedavisinin sürdüğü durumlarda örneğin alınması sabah ilaç alımından önce yapılmalıdır Kan alımı esnasında hasta yatar veya oturur pozisyonda olmalıdır Prognoz izlenmesi için istenen testlerle ilgili kan örnekleri hastadan her zaman aynı pozisyonda alınmalıdır İğne ucu mümkün olduğu kadar geniş seçilmelidir Turnike kolda 30 saniyeden fazla sıkılı kalmamalıdır Turnike iğnenin başarılı şekilde damara yerleştirilmesinden sonra çözülmelidir Enjektör ile kan alımı esnasında kanın e kuvvetli aspirasyonundan kaçınılmalıdır Antikoagülan içeren vakumlu lere kan alımı sırasında kanın işaretli çizgiye kadar dolmasına özellikle dikkat edilmelidir Antikoagülan içeren lere kan alındıktan sonra yavaşça alt üst edilerek özenle karıştırılmalıdır Kesinlikle çalkalama yapılmamalıdır Tıkanmaması için heparinize edilen kateterlerden koagülasyon testleri için kan alınmamalıdır Hemolizli örnek kesinlikle kabul edilmez Koagülasyon testleri için alınan sitrat plazma örneği en geç 2 saat içerisinde test edilmelidir. Bu nedenle etiket üzerine örnek alınış saati not edilmelidir. Hematoloji 3. Kan Örneklerinin Korunması: Kan alımı sonrasında numune direk olarak güneş ışığı almayacak şekilde pıhtılaşma süreci bitene dek oda ısısında bekletilir. Bu süre genellikle 20-25

8 50 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi dakika kadardır. Bu süre sonrası serumun santrifüj ile pıhtıdan ayrılması gerekir. Örneğin tam kan, sitratlı tam kan,edta lı tam kan olarak uzun süre bekletilmesi, örnekteki elektrolit konsantrasyonlarında,enzimlerin aktivitesinde, hematoloji ve pıhtılaşma parametrelerinde çeşitli değişikliklere yol açar. 4. Kan Örnekleri vermeden Önce Dikkat Edilmesi Gereken Konular: 4.1. Günlük biyolojik ritim, egzersiz, açlık, diyet, ilaç alınması veya sigara kullanılması çoklaboratuar tetkikini etkilemektedir. Bu nedenle, laboratuar tetkikleri için SABAH KANVERİLMESİ önerilir Fiziksel aktivitenin testler üzerine kısa ve uzun vadeli etkileri vardır. Bu nedenle tetkik için hastanemize gelmeden önce ağır ve zorlayıcı egzersizden kaçınılmalıdır, kan vermedenönce YARIM SAAT KADAR DİNLENMİŞ olmanız önerilir Genel olarak tüm testler için SAATLİK AÇLIK sonrası kan verilmesi laboratuarımız tarafından önerilmektedir. Test için kan vermeye gelmeden önceki gece saat 21:00 den sonra SU HARİÇ HİÇBİR ŞEY YEMEYİNİZ. İhtiyaç duyduğunuz miktarda su alabilirsiniz. Laboratuar testlerimize etkisi olmayacaktır. BU SURE BOYUNCA SİGARA,ÇAY ve KAHVEDEN SAKININIZ Birçok ilaç laboratuar testlerini değişik biçimlerde etkileyebilmektedir. Kullandığınız ilaçlar hakkında doktorunuzdan bilgi isteyiniz. Düzenli kullandığınız ilaçlar var ise, doktorunuz almamanızı söylemediği sürece kesinlikle günlük düzeninizi bozmaksızın ilaçlarınıza devam ediniz Ayrıca kanın hemolizli (kırmızı kan hücrelerinin parçalanmış olması) bulanık, (yüksek şilomikron düzeyi) ve ikterik (yüksek bilirubin düzeyi) olması laboratuarımızda yapılan tüm testlerin ölçümünü etkileyeceğinden sonuçların bu özellikler göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenlerle hastalara önerilerimiz; Hematolojik laboratuar tetkikleri için saatlik açlık sonrası sabah kan verilmesi Tetkik için hastanemize gelmeden önce ağır ve zorlayıcı egzersizden kaçınılması, Kan vermeden önce yarım saat kadar dinlenilmesi Gece saat 21:00 den sonra su hariç hiç şey yenilip içilmemesi Düzenli kullanılan ilaçlar var ise doktora danışılması gerekmektedir. D. HEMATOLOJİ LABORATUVARI NDA TEST SONUÇLARINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER: Güvenilir ve tıbbi açıdan değerlendirilebilir sonuç elde edebilmek için sadece doğru transport ve doğru analiz yeterli değildir. Analiz sonuçlarını etkileyen faktörler Tablo 1 de verilmiştir.

9 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 51 Tablo 1: Analiz sonuçlarını etkileyen faktörler Değişmeyen faktörler Değişen faktörler Endojen faktörler Eksojen faktörler Cinsiyet Irk Kalıtım Beslenme Alkol Vücut ağırlığı Kas dokusu Aktivite Pozisyon Günlük ritm İlaçlar Gebelik Cinsiyet Irk Kalıtım Beslenme Alkol Vücut ağırlığı Kas dokusu Aktivite Pozisyon Günlük ritm İlaçlar Gebelik E. HEMATOLOJİ LABORATUARI ÖRNEK ALIM TÜPLERİ: Farmakoterapi Antikoagülanlar Bakteriyel kontaminasyon Hematoloji 1. Mor ve pembe kapaklı K2EDTA lı : Mor ve Pembe Kapaklı Tüp(EDTA lı)lerle; Hemogram, Retikülosit, Förmül lökosit, Kan Grubu, Cross-match, Direkt Coombs, İndirekt Coombs testi çalışılır ml tam kan mor ve pembe kapaklı EDTA lı lere alınır. Tüplerin içerisinde pıhtı oluşmaması için kan alınır alınmaz 5-6 kez yavaşca alt üst edilerek karıştırılır Çalkalama işleminden kesinlikle kaçınılmalıdır Kan alımı esnasında kanın işaretli çizgiye kadar doldurulmasına özellikle dikkat edilmelidir Kan tam olarak üzerindeki işaretli çizgiye kadar alınmamış veya ün içerisinde pıhtı oluşmuş ise yeniden örnek alınmalıdır!

10 52 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi 2. Mavi kapaklı sitratlı : Mavi Kapaklı Tüp(Sitratlı)lerle; PT, aptt, Fibrinojen, D-Dimer, Koagülasyon Faktörleri(FII, FV, FVII, FVIII, FIX, FX, FXI, FXII, FXIII), Kollajen-ADP, Kollajen- Epinefrin, Protein C, Protein S, ATIII, TT, Lupus Antikoagülanı, VWF:Ag ve VWF:RiCoF, Antifaktör Xa çalışılır Kan örneği 9:1 oranında sodyum sitrat içeren mavi kapaklı lere alınır Venöz kan alımı esnasında damara ilk seferde zorlamadan girilmeli, turnike çok sıkı olmamalıdır. Eğer kan yavaş ve zorlama ile geliyor ise diğer koldan tekrar doğru kan örneği alınmalıdır Kan örneğinin sodyum sitrat ile karışabilmesi için ler işaretli çizgiye kadar tam olarak doldurulmalı ve 5-6 kez çok yavaşça altüst edilerek kanın antikoagülan ile tam teması sağlanmalıdır Alınan kan örneği 2000 x g de 15 dakika oda ısısında santrifüj edilerek trombositten fakir plazma elde edilmelidir. Daha düşük santrifüj hızı ve zamanında trombositler plazmada kalarak F IV ü plazmaya verirler ve pıhtılaşma analizinin yanlış çıkmasına yol açabilirler. 3. Siyah Kapaklı Tüp(Sitratlı): Siyah Kapaklı Tüp(Sitratlı)lerle; Sedimantasyon testi çalışılır.

11 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Kan örneği siyah kapaklı lere işaretli çizgiye kadar alınır Tüp kan örneğinin sitrat ile teması için 5-6 kez çok yavaşça altüst edilir. F. HEMATOLOJİ LABORATUVARINA ÖRNEKLERİN TRANSFERİ VE BURADA AYRIŞTIRILMASI: Polikliniklerden, İlk Müdahale ve yataklı imlerden alınan tüm kan örnekleri testlere göre barkod etiketleri yapıştırılmış uygun lerde, Pnömatik sistem ile ilgili laboratuvarın terminaline bekletilmeden gönderilir. Pnömatik sistemle ilgili laboratuvarın terminallerine ulaşan kan örnekleri, laboratuvar teknisyenlerince düzenli olarak toplanır ve testlere göre gruplanır. Testlere göre gruplanmış kanlar, numune Kabul Kriterleri ne göre uygunluğu kontrol edilir. Uygun örnekler bekletilmeden Laboratuvar Bilgisayar Sistemine test girişi yapılır. Uygun olmayan örneklerin ise Laboratuvar Bilgisayar Sistemine programı üzerinden de reddi gerçekleşir. Örneklerin Laboratuvar Bilgisayar Sistemine girişlerinin yapılması Laboratuvara giriş saati kayıt altına alınmasını sağlar. Elden getirilen tüm kan örnekleri laboratuvar teknisyenleri tarafından örnek kabul red kriterleri doğrultusunda barkot okuyucudan geçirilerek Laboratuvar Bilgisayar Sistemine girişi yapılır. Hematoloji Kan örnekleri laboratuvara gelince, Laboratuvar Bilgisayar Sistemine girişi kontrol edilir. Laboratuvar Bilgisayar Sistemin den yapılan test isteklerine bakılarak örnek kabının uygunluğu, örnek miktarı (teki işaretli çizgiye kadar alınıp alınmadığı), pıhtılaşma, barkodlama vb. kontrolü yapılır. Kabul edilen örneklerden serum veya plazmada çalışılacak testler için olanlar santrifüj edilir. Santrifüj süresi ve hızı testlere göre değişiklik gösterebilir. Santrifüj sonrası hemolizli, aşırı lipemik ve ikterik olan örnekler çalışılmaz. Hastadan tekrar kan alınması için kan alma imi, acil veya servisler bilgilendirilir. Ayrıca Laboratuvar Bilgisayar Sisteminde hasta sonuç sayfasına numune red sebebi belirtilir. 1. Rutin ve acil hemogram testleri için örnekler K2EDTA lı vakumlu lere alınır. Numuneler en geç 30 dakika İçerisinde ilgili laboratuvara gönderilir. 2. Vücut sıvısında çalışılacak parametreler için alınacak numune, EDTA lı lere alınır ve laboratuvara gönderilir. 3. Koagülasyon testleri için numune 13x75 mm.lik % 3,2 lik 4,5 ml.lik sodyum sitratlı lere alınır ve numuneler en geç 30 dakika içinde ilgili laboratuvara gönderilir. 4. Sedimantasyon hızı testi için numuneler, %3,2 lik 1,28 ml.lik sitratlı lere (siyah kapaklı) alınarak laboratuvara gönderilir. 5. Sıvı numunelerini içeren ler sporlara dizilerek sepetler içinde ve Kan torbaları uygun taşıma arabalarında laboratuvara transfer edilmelidir. 6. Getirilen numuneler, ilgili laboratuvar sorumlusuna barkod etiketleri barkod okuyucuda okutularak teslim edilir.

12 54 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi G. HEMATOLOJİ LABORATUVARI ÖRNEK KABUL VE RET KRİTERLERİ: 1. Hematoloji Laboratuvarı Örnek Kabul Kriterleri: 1.1. Testlere uygun vakumlu lere (enjektörle alınmayacak) veya uygun kaplara alınmış olan numuneler kabul edilir Hemolizli olmayan numuneler kabul edilir Pıhtılı olmayan numuneler kabul edilir Yeterli miktarda alınmış olan numuneler (ün yarıdan fazlası dolu olacaktır) kabul edilir Her numune için hastane otomasyon sistemine yeni girilen ve yeni barkod etiketi kesilen numuneler kabul edilir. Barkod kesimi ile numune kabulü arasındaki süre 30 dakikayı geçmemelidir Numuneler hastadan alındıktan ve barkod etiketleri kesildikten sonra acil testler için en geç 30 dakika içinde gönderilen numuneler kabul edilir Barkod etiketleri silik ve yırtık olmayan, barkod etiketi ün etiketi üzerine denk gelecek şekilde düzgün yapıştırılmış olan numuneler kabul edilir. 2. Hematoloji Laboratuvarı Örnek Ret Kriterleri: 2.1. Hasta adı ve soyadının bulunmadığı, örnek tanımının yapılmadığı, hatalı yapıldığı veya istem formu ile örnek kabındaki bilgilerin uyumsuz olduğu durumlarda numune kabulü yapılmaz. Ayrıca barkodu olmayan numuneler laboratuvara kabul edilmez. Sistem arızası olduğunda, servis sorumlusunun laboratuvarı bilgilendirmesi dahilinde acil testler çalışılır Belirtilen çizgiden az veya çok alınmış ve uygun lere alınmayan numuneler laboratuvara kabul edilmez; servis ve polikliniklerden yeni numune istenir Hemolizli kanlar laboratuara kabul edilmez Lipemik, ikterik numuneler geldiğinde Laboratuvar Bilgisayar Sisteminin açıklama kısmında belirtilir Tüp içindeki numune miktarı yeterli değilse numune kabul edilmez Pıhtılı numuneler kabul edilmez Laboratuvara uygun transfer koşullarında gelmeyen örnekler kabul edilmez Önerilen sürelerin dışında bekletilmiş örnekler laboratuvara kabul edilmez Bir başka materyalle kontamine örnekler (heparin bulaşmış sitratlı kan gibi) reddedilir Hastadan alındıktan ve barkod etiketleri kesildikten sonra acil testler için en geç 30 dakika içerisinde gönderilmemiş numuneler reddedilir Barkot etiketleri silik ve yırtık numuneler, barkod etiketi ün etiketi üzerine düzgün şekilde yapıştırılmamış olan numuneler reddedilir.

13 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 55 H. HEMATOLOJİ LABORATUVARINDA ÇALIŞILAN TESTLER: 1. Analiz: Cihazları kullanarak yapılan analizlerden önce cihazların kontrolü ve internal kalite kontrol çalışmaları gerçekleştirilir. Sonuçlar kabul edilebilir değerlerde ise hasta örnekleri çalışılmaya başlanır. Sonuçlar geçersiz olarak değerlendirilirse çalışma başlatılmaz ve cihaz ile ilgili bakım ve kalibrasyonlar gerçekleştirilir. Cihaz kontrolleri tamamlandıktan sonra, hasta örnekleri çalışılır. Cihazlar tamamladığı analizlerin sonuçlarını otomatik olarak Laboratuvar Bilgisayar Sistemine gönderir. Laboratuvar Bilgisayar Sisteminde hastaların tüm sonuçları toplanır, bu sonuçlar değerlendirilir, uygun bulunan sonuçlar onaylanır. Uygun olmayan testler, sebebi araştırılarak (numunenin göz ile değerlendirilmesi, vb) yeniden çalışılır. Acil örnekler rutinden ayrı olarak hemen çalışılır ve analiz sonuçları bekletilmeden onaylanır. Panik değerler listesine ait test sonucu bulunursa, analiz süreci gözden geçirilerek test tekrarlanır. Tekrar sonuçları da panik değer listesinde ise, testi isteyen hekime bilgi verilir. Test sonucu hastanın kliniği ile örtüşmüyorsa hastadan yeni örnek alınarak analiz tekrarlanır. Üyesi olduğumuz eksternal kalite kontrol programının belirlediği takvim günlerinde program dahilinde olan testler için eksternal kalite kontrol serumları hasta testleriyle likte çalışılır. Hematoloji 2. Testlerin Sonuç Teslim Süreleri: Hematoloji Laboratuarında, cihazlardan çıkan test sonuçları bilgisayar ortamında laboratuar teknisyeni tarafından kontrol edilerek test sonuçlarının alt onayları yapılır. Teknisyen tarafından alt onayı yapılan test sonuçları sorumlu uzman tarafından kontrol edilerek onaylanır ve HİS e aktarılır. Böylece testi isteyen hekim, sonuçları kendi bilgisayar ekranından görebilir, istenirse test sonuçları rapor halinde de verilebilmektedir. Hematoloji laboratuarında yapılan testlerin sonuçlarının verilmesiyle ilgili bilgiler aşağıda belirtilmiştir Hematoloji laboratuarında çalışılan tüm hematolojik testler, koagülasyon testleri ve transfüzyon uygunluk testlerinin sonuçları aynı gün içinde en geç saat a kadar hastane bilgisayar sistemi ile istem yapan doktora iletilir Acil laboratuarında çalışan testlerin sonuçları hastane bilgisayar sistemi ile 60 dakika içinde istem yapan doktora iletilir Spesifik koagülasyon test sonuçları laboratuara geldikten sonra iki hafta içinde hastane bilgisayar sistemi ile istem yapan doktora iletilir. Gerekli durumlarda hastaların test sonuçları laboratuar ve poliklinik sekreterliğinden yazdırılarak rapor halinde de verilebilmektedir Panik değerde olan test sonuçları klinik hastalarında ilgili hekime veya klinik sorumlu hemşiresine, poliklinik hastalarında ise istemi yapan hekime veya poliklinik sorumlu hemşiresine en kısa zamanda

14 56 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi telefonla bildirilir. Ayrıca panik değer testleri istem yapan hekimin dikkatini çekmesi için hastane bilgisayar sistemine koyu pembe renkle gösterilir Hematoloji Laboratuarı Sonuçları Hastanemiz Web sayfasında laboratuar sonuçları bölümünden hastaya ait iki kimlik tanımlayıcısı ile de ulaşılabilinir Laboratuar sonuç verme süreleri olağandışı durumlarda bazen değişebilir(yetersiz ve yanlış numuneler, otomasyon problemleri vb). 3. Referans Aralığı: Testler için belirtilen referans aralığı sağlıklı eylerden elde edilen değerlerin %95 ini içeren grubu temsil eder ve test sonucunu değerlendirmek için genel baz oluşturur.çeşitli faktörlere bağlı olarak bu değerler hastadan hastaya varyasyonlar gösterebilir. Analiz yönteminin değiştiği durumlarda metoda bağlı olarak referans aralığı da değişebilir. 4. HEMAOLOJİ LABORATUARINDA ÇALIŞILAN TESTLER KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER CBC, TAM KAN SAYIMI CBC, Hemogram Hematolojik hastalıklar, hemorajiler, akut ve kronik enfeksiyonlar, ameliyat öncesi vb. durumlarda kullanılır. Hastanın genel sağlık durumu hakkında bilgi verir. Mor kapaklı EDTA lı, Tüpteki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan 4 ml Her gün Aynı gün Örnek miktarının ün üzerinde belirtilen düzeyde olmaması, örneğin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Tam kan Sayım Cihazı 4 C 24 Saat Sonuç raporunda belirtiliyor Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC, Trombosit sayımı

15 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 57 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER PERİFERİK YAYMA BOYAMA Formül Lökosit Eritrosit, Lökosit ve Trombosit morfolojisinin eğerlendirilmesinde kullanılır Mor kapaklı EDTA lı, teki işaretli yere kadar kan alınmalıdır. EDTA lı Tam Kan 4 ml Her gün Aynı gün Pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Wright Giemsa boyama 4 C 24 Saat Sonuç raporunda belirtiliyor Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC,Trombsit sayımı Hematoloji

16 58 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER RETİKÜLOSİT SAYIMI Retikülositler, kemik iliğinden periferik dolaşıma salınmış immatür çekirdeksiz eritrositlerdir. Eritropoezi artırdığı durumlar ve anemilerin tedavisi sırasında retikülosit sayısı artarken, aplastik anemi, renal hastalıklar, kronik hastalık anemisi, megaloblastik ve demir eksikliği anemisinde retikülosit sayısı düşer. Mor kapaklı EDTA lı, teki işaretli yere kadar kan alınmalıdır EDTA lı Tam Kan 4 ml Her gün Aynı gün Pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Flow sitometrik 4 C 2-3 gün Sonuç raporunda belirtiliyor Periferik yayma, Hemoglobin, Hematokrit, RBC, WBC, Trombsit sayımı

17 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 59 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER SEDİMENTASYON ESR İnflamatuar hastalıklar, akut ve kronik enfeksiyonlar, temporal arterit, maligniteler, romatoid hastalıklar, otoimmün hastalıkların tanı ve takibinde kullanılır. Siyah kapaklı Sitratlı tam kan Tüpün üzerindeki işaretli yere kadar Her gün Aynı gün Pıhtılı, lipemik, hemolizli, uzun süre beklemiş numuneler Tüpteki kan miktarının gerekenden az yada fazla olması Westergren (kapalı sistem) Elde edilen plazma oda ısısında (20±5 C) de en fazla 8 saat saklanabilir. Sonuç raporunda belirtiliyor CRP, ANA, RF Hematoloji

18 60 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER PROTROMBİN ZAMANI PT-INR PT ekstrinsik koagülasyon yolunun taranmasında kullanılır.temel olarak faktör VIIa ve doku faktöründen faktör Xa oluşturabilme kapasitesini ölçmektedir. Genellikle oral antikoagülan tedavisinin izlenmesinde kullanılır. Uzamış PT değerlerine yol açan faktörler: Faktör II,V,VII ve X eksikliği, K vitamini antagonistleri ile tedavi, yenidoğanda hemorajik hastalık, intestinal reabsorbsiyon bozuklukları, karaciğer hastalığı, fibrinoliz, disfibrinojenemi, DIC, dolaşımdaki inhibitörler. Uzamış PT: oral antikoagülan kullanımı, faktör eksikliği, dolaşımdaki inhibitörler nedeniyle olabilir. Eğer PT uzaması vitamin K eksikliğine bağlı ise vitamin K yüklenmesinden saat sonra PT normal veya daha düşük seviyelere iner. PT uzamasının kazanılmış nedenleri kalıtsal nedenlerden daha yaygındır. Karaciğer disfonksiyonu, vitamin K eksikliği, varfarin kullanımı, DİC, heparin, hüridin, spesifik faktör inhibitörleri ve lupus antikoagülanları kazanılmış neden iken FVII,II,V,X, veya fibrinojen eksikliği herediter nedenler arasında yer alır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Komadin türevi kullanan hastalarda tedavi 2 hafta önce, heparin kullanımında ise 2 gün önceden kesilmelidir. Sonuç raporunda belirtiliyor APTT, Fibrinojen, Koagülasyon faktörleri

19 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 61 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER AKTİVE PARSİYEL TROMBOPLASTİN ZAMANI aptt APTT intrensek koagülasyon yolunun (faktör XII,XI,V,ıx) taranmasında kullanılan genel koagülasyon testidir. Heparin tedavisini takibi, hemofili A, B taramasında kullanılır. Eğer PT normal ise Faktör VIII, IX, XI ve XII de bozukluk görülebilir. Bu faktörlerde normal ise :prekallikrein ve HMW kininojen bozukluğu ve dolaşımda inhibitör olabilir. Uzamış aptt; heparin ve antikoagülan kullanımı, faktör eksikliği, lupus antikoagülan ve dolaşan inhibitörler nedeniyle olabilir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Hasta eğer heparin kullanıyor ise sonraki dozdan 1 saat önce numune alınmalıdır. Heparin kullanılan koldan kan alınmamalıdır. Sonuç raporunda belirtiliyor PT, Fibrinojen, Koagülasyon faktörleri, lupus antikoru, trombosit sayımı Hematoloji

20 62 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER TROMBİN ZAMANI TT, Trombin pıhtılaşma zamanı Plazmaya trombin ekleyerek pıhtı oluşumuna kadar geçen süre ölçülmektedir. Hipofibrinojenemi, disfibrinojenemi benzeri fibrinojen bozukluklarında, heparin benzeri antikoağülanların varlığının belirlenmesi ve streptokinaz tedavisinin takibinde kullanılır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Testin hassasiyeti bakımından alınan numune en kısa zamanda laboratuvara ulaştırılmalıdır. Çünkü numune en kısa sürede santrifüj edilip plastik e aktarılması gerekmektedir. Sonuç raporunda belirtiliyor. APTT, PT, Fibrinojen, Von Willebrant Faktör

21 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 63 FİBRİNOJEN Faktör 1 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER Fibrinojen, trombin tarafından fibrine dönüştürülen plazma proteinidir. Karaciğerde sentezlenir ve akut faz reaktanıdır. Fibrinojen eksikliğinde PT, aptt testlerinde uzama olur. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. D-Dimer yükselmiş hastalarda fibrinojen daha düşük saptanır. Azalmış hepatik senteze bağlı olarak karaciğer hastalıklarında, düzeyleri düşer, DİC te tüketimle fibrinojen azalır. Akut faz reaksiyonları ve gebelikte fibrinojen artar. Sonuç raporunda belirtiliyor. APTT, PT, D-Dimer, Koagülasyon faktörleri, TT Hematoloji

22 64 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER D-DİMER Fibrin Yıkım Ürünleri Bir fibrin yıkım ürünü olan D-Dimer, fibrinin plazmin tarafından yıkılması ile oluşur. Derin ven trombozu, pulmoner emboli ve dissemine intravasküler koagülasyonda, akut miyokard enfaktüsünde D-Dimer yükselir. Operasyon sonrası dönem, yara iyileşmesinde, kronik böbrek yetmezliğinde, malignitelerde de D-Dimer yükselebilir. Dolaşan romatoit faktör varlığında yalancı pozitif sonuçlar olabilir. D-Dimer ve fibrin yıkım ürünleri koagülasyon ve fibrinolitik sistemlerin aktive olduğu durumlarda yükselebilir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. İmmünotürbidiametrik C 4 saat, 2-8 C 8 saat Sonuç raporunda belirtiliyor. APTT, PT, Fibrin Yıkım ürünleri, Fibrinojen, Trombosit Sayımı

23 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 65 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER ANTİTROMBİN III AT III, Heparin Kofaktör AT III pıhtılaşma sisteminde trombin, faktör IX a,xa,xi a,xii a yı inhibe eder. Etkisi heparinle ve heparin sülfatla artar. Eksikliği tromboza neden olmaktadır. Homozigot eksikliği nadir olup yaşamla bağdaşmaz. İki tip eksikliği vardır. TipI (kanditatif), TipII a,b,c (kalitatif). Akut trombozda tüketime bağlı olarak düşük bulunabilir. Karaciğer hastalığında, nefrotik sendromda, DIC, L-asparajinaz, heparin kullanımında ATIII düzeyi düşük bulunur. Kişisel veya ailesel trombolitik hastalık hikayesi olanlarda heparin tedavisi yetersizliğinde ATIII seviyesine bakılır. Trombozdan sonraki akut dönemde tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Bu nedenle akut dönem geçtikten (6 ay sonra ) ölçülmelidir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kromojenik Sonuç raporunda belirtiliyor. APTT, PT, PT 20210, Koagülasyon faktörleri, D-Dimer, Fibrinojen, Homosistein, Lupus antikoagülan, Protein C, Protein S, Faktör V Lieden APTT, PT, D-Dimer, Koagülasyon faktörleri, TT Hematoloji

24 66 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER MİKS TEST Hastanın PT, aptt uzamasını faktör yada inhibitör kaynaklı olup olmadığının belirlenmesinde kullanılır. İnkübasyonlu yada inkübasyonsuz çalışılır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Hasta heparin kullanıyorsa sonraki dozdan 1 saat önce örnek alınmalıdır. Heparin uygulanan koldan kan alınmamalıdır Uzamanın normal değerlere yaklaşıp yaklaşmadığına bakılır APTT, PT, Lupus antikoagülan APTT, PT, Fibrin Yıkım ürünleri, Fibrinojen, Trombosit Sayımı

25 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 67 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER PROTEİN C AKTİVİTESİ PC Fonksiyonel Protein C, K vitaminine bağlı olarak karaciğerde sentezlenir. Endotel yüzeydeki trombomodülün ile trombinin leşmesi sonucu protein C, aktive protein C ye dönüşür. Aktive protein C, Protein S yardımıyla F Va ve FVIII a nın prokoagülan aktivitelerini inhibe ederek koagülasyonun düzenlenmesine rol oynar. Tip I (kanditatif) ve Tip II (kalitatif) eksikliği mevcuttur. Eksikliği tromboza neden olur. Akut trombozda tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Vitamin K eksikliği, oral antikoagülan tedavi, karaciğer hastalıkları, Dissemine intravasküler koagülasyonda Protein C düzeyi düşer. Trombozdan sonraki akut dönemde tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Bu nedenle akut dönem geçtikten (6 ay sonra ) ölçülmelidir. Faktör VIII yüksekliğinde, FV Lieden mutasyonunda hatalı olarak düşük bulunur. Lupus antikoagülan varlığında ise hatalı olarak yüksek bulunur. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Heparin kullanıyor ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Komadin türevi antikoagülan tedavi uygulayanlarda tedavi 2 hafta önce kesilmelidir. Sonuç raporunda belirtiliyor. Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite Hematoloji

26 68 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER PROTEİN S AKTİVİTESİ PS, Protein S fonksiyonel Protein S, K vitaminine bağlı olarak karaciğerde sentezlenir. Aktive PC nin kofaktörüdür. % 60 C4b ye bağlı,%40 ı serbest dolaşır. Aktif olan formu serbesttir. Sadece serbest olan PS antikoagülan aktiviteye sahiptir. Konjenital PS eksikliği olan hastalarda tromboz riski artar. Lupus antikoagülan varlığında, F VIII yüksekliğinde, Protein S hatalı olarak düşük bulunur. Akut trombozda tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Vitamin K eksikliği, oral antikoagülan tedavi, heparin ve östrojen kullanımında, karaciğer hastalıklarında, DIC ve cerrahi operasyonlarda Protein S düzeyi azalır. Trombozdan sonraki akut dönemde tüketime bağlı olarak düşük bulunur. Bu nedenle akut dönem geçtikten (6 ay sonra ) ölçülmelidir. Faktör VIII yüksekliğinde, FV Lieden mutasyonunda hatalı olarak düşük bulunur. Lupus antikoagülan varlığında ise hatalı olarak yüksek bulunur. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Heparin kullanıyor ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Komadin türevi antikoagülan tedavi uygulayanlarda tedavi 2 hafta önce kesilmelidir Sonuç raporunda belirtiliyor. Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite APTT, PT, Fibrin Yıkım ürünleri, Fibrinojen, Trombosit Sayımı

27 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 69 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER AKTİVE PROTEİN C REZİSTANSI APC-R APC trombin ile protein C nin proteolitik aktivasyonundan üretilir. APC-resistansı APC ilavesini takiben hasta plazmasının düşük antikoagülan cevabı ile karakterizedir. Başlıca faktör V Leiden mutasyonuna bağlı olarak gelişen APC resistansının araştırılmasında tarama testi olarak kullanılır. Venöz ve arteryel tromboembolik hastalık hikayesi olan kişilerin değerlendirilmesinde kullanılır. Güvenilir APC-R testi için hastanın aptt düzeyleri normal olmalıdır. Lupus antikoagülan varlığında, F VIII yüksekliği, gebelik ve oral kontraseptif kullanımında yalancı APC resistansı görülmektedir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kumadin türevi antikoagülan kullanılan ilaç kullananlarda tedavi 2gün önce kesilmelidir. Sonuç raporunda belirtiliyor. Faktör V Lieden, protrombin 20210, homosistein, lupus antikoaglan, antitrombin aktivitesi Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite Hematoloji

28 70 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER LUPUS ANTİKOAGÜLAN (TARAMA + DOĞRULAMA) PTT-LA, LA-DVV, drvvt, Dilüe Russell viper venom time Lupus antikorları trombotik olaylar, tekrarlayan fetal kayıplar, trombositopeni ve çeşitli nörolojik bozukluklarla ilgilidir. Diğer otoimmün hastalıklar, maligniteler, enfeksiyonlar, bazı ilaçların kullanımı sırasında da (fenotiazinler, kardiyak antiritmik ilaçlar) lupus antikoagülanları bulunabilir. Bu hastalarda aptt gibi fosfolipide bağımlı in vitro pıhtılaşma testlerinde uzama olabilir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Sonuç raporunda belirtiliyor. Faktör V Lieden, protrombin 20210, homosistein, lupus antikoaglan, antitrombin aktivitesi

29 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 71 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR II Protrombin aktivitesi Protrombin zamanı ile aynı test olarak değerlendirilmemelidir. Herediter protrombin yetersizliği oldukça nadir görülen koagülasyon bozukluğudur. Otozomal resesif geçiş gösteren bu bozuklukta değişik derecelerde kanamaya eğilim vardır. Bu kişilerde PT ve aptt testlerinde uzama gözlenir. Ayrıca K vitamini yetersizliği ve oral antikoagülan protrombin düzelerini azaltır. Protrombin düzeylerini yüksekliği ise protombin genindeki mutasyon sonucu gelişebilmekte ve tromboz riskini arttırmaktadır. Bu durumda hastada kardiyovasküler risk faktörleri de bulunuyorsa myokard enfarktüsü gelişme riski yükselmektedir. %115 aktivitenin üzerindeki değerler risk olarak kabul edilmektedir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 Günde Aynı gün Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler. Numune alındıktan sonra plazma hemoliz edilmeden hemen ayrılmalıdır. Sonuç raporunda belirtiliyor. PT Hematoloji

30 72 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR V Labil faktör, Proakselarin Faktör V karaciğerde ve retiküloendotelyal sistemin hisitiyositlerinde sentezlenir. Faktör V eksikliğinde PT ve aptt testlerinde uzama olur. Gebelikte Faktör V düzeyi artabilir. Akut karaciğer yetmezliğinde azalmış senteze, DIC te ise artmış tüketime bağlı olarak Faktör V düzeyi düşük bulunabilir. Faktör V düzeyi karaciğer hastalığı ile K vitamini eksikliğinin ayırıcı tanısında da olarak kullanılabilir. Faktör V proteolitik inaktivasyonu çok duyarlıdır ve ölçümlerde alancı düşüklükler görülür. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Soğukta 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Sonuç raporunda belirtiliyor. Antitrombin, Protein C ve S, Homosistein, MTHFR mutasyon analizi Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite

31 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 73 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR VIII Antihemofilik faktör A Karaciğerde, endotelyal sentezlenir. İntrinsek yolun bileşenidir ve dolaşımda VWF bağlı dolaşır. Konjenital eksikliğinde X e bağlı resesif geçişli hemofili A hastalığına neden olur. aptt uzar, PT normaldir. Faktör VIII akut faz reaktanı da olup, Östrojen kullanımı, diabetes millitus, stres ve egzersiz durumlarında yükselir. Risk değelendirilmesi yapıldıktan sonra heparin tedavisi testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF Faktör V Lieden, protrombin 20210, homosistein, lupus antikoaglan, antitrombin aktivitesi Hematoloji

32 74 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR IX Antihemofilik faktör B, Christmas faktör Karaciğerde sentezlenen K vitaminine bağımlı serum proteinidir. Konjenital eksikliğinde X e bağlı resesif geçişli hemofili B hastalığına neden olur. aptt uzar, PT normaldir. Akkiz FIX eksikliği ise oral antikoagülan kullanımı, şiddetli karaciğer hastalığı ve K vitamini eksikliğinde görüle bilir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite

33 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 75 KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR X Stuart faktör, Otoprotrombin C Karaciğerde sentezlenen K vitaminine bağımlı serum proteinidir. Konjenital eksikliğinde X e bağlı otozomal resesif geçiş göstermektedir. aptt, PT uzamıştır. Akkiz FX eksikliği ise primer amiloidozis ile ilişkilidir. Ayrıca oral antikoagülan ve K vitamini eksikliğinde Faktör X düzeyi azalır. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF Faktör V Lieden, protrombin 20210, homosistein, lupus antikoaglan, antitrombin aktivitesi Hematoloji

34 76 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI SAKLAMA ŞARTLARI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR XI Plazma tromboplastin antesedan Karaciğerde sentezlenir. Homozigot faktör XI eksikliği olan hastalarda aptt uzar. PT, trombosit sayısı ve trombosit fonksiyon testleri normaldir. Kazanılmış hastalık karaciğer hastalıkları ve inhibitörlerle ilişkilidir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF Protrombin 20210, Koagülasyon faktörleri, Faktör V Lieden, Homosistein, Antitrobin aktivite

35 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 77 KLiNiK KULLANIM ALANI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR XII Hageman Faktörü Herediter faktör XII eksikliği olan hastaların çoğunda kanama problemleri gözlenmezken, trombolik problemler daha sık görülür. Etkilenen kişilerde PT normal APTT uzamıştır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Sonuç raporunda belirtiliyor. Hematoloji

36 78 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR XIII Fibrin stabilize edici faktör Faktör XIII eksikliği otozomal resesif geçiş gösterir. Hastalarda ilk kanama bulgusu göbek kordonu ayrıldıktan sonra gözlenir. Bu hastalarda genel hemostaz testleri normal iken travma sonrası oluşan yaralar geç iyileşir. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kromojenik Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF

37 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 79 KLiNiK KULLANIM ALANI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER FAKTÖR Xa Anti FXa Heparin AT III ile koagülasyon faktör Xa ve trombin inaktivasyonunu önemli ölçüde hızlandırmaktadır. Bu nedenle düşük molekül ağırlıklı heparin preparatları terapötik etkili antikoagülan preparatları olarak kullanılmaktadır. Çeşitli etkilere bağlı olarak eşit dozdaki heparinin etkisi hastadan hastaya değişebilmektedir. Bu testle yapılan tedavinin takibini yapmak mümkündür. Risk değerlendirilmesi yapıldıktan sonra kumadin türevi antikoagülan kullanan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise testten 2 gün önce kesilmelidir. Tercihan antikoagülan ilaç enjeksiyonundan 4 saat sonra numune alınmalıdır. Heparin, düşük molekül ağırlıklı heparin veya danaproid kullanımı sırasında ilaç düzeyinin takibi için kullanılır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. Kromojenik Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF Hematoloji

38 80 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KLiNiK KULLANIM ALANI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER İNVİTRO KANAMA ZAMANI (Kollajen-Epinefrin, Kollojen- ADP) PFA-100, Trombosit Fonksiyon Analizörü, Trombosit fonksiyon testi İntrinsik nedenlere bağlı platelet disfonksiyonunda (glykoprotein I b, glykoprotein II b / III a ), von Willebrand hastalığında ve trombosit inhibe edici ajanların takibinde tarama testi olarak kullanılır. Testin yapılabilmesi için hastanın trombosit sayısının > olmalıdır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma Her gün Aynı gün nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. İnvitro vasküler hasar oluşturarak platelet adesyonu ve agregasyonu değerlendirilir. Sonuç raporunda belirtiliyor. PT, aptt, Fibrinojen, VWF

39 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 81 KLiNiK KULLANIM ALANI REFERANS ARALIKLARI İLİŞKİLİ TESTLER VON WİLLEBRANT FAKTÖR (ANTİJENİK+RİCOF) VWF Ag, Ricof VWF faktör plazmada VIII ile kompleks yapmış olarak bulunan multimerik yapıda proteindir. Endotel hücresi ve megakaryositler tarafından sentezlenir. Primer hemostazdaki fonksiyonu yanında faktör VIII i stabilize ederek sekonder hemostaza da destek olmaktadır. Eksikliğinde mukokutanöz kanamalar görülür. Kalıtsal eksikliğide üç tipi tarif edilmiştir. Tip I (kanditatif), TipII (yapısal), TipIII (Kalitatif). Multiple myeloma, lenfoma ve hipotroidizim de kazanılmış VWF eksikliği görülebilir. Aynı zamanda akut faz reaktanıdır. Sitratlı mavi kapaklı Sitratlı plazma 15 günde 15 günde nda 2 saatten fazla beklemiş, hemolizli pıhtılı heparinli numuneler, uygun olmayan kan antikoagülan oranları. VWF Ag immünotürbidiametrik, Ricof ise agregometrik Sonuç raporunda belirtiliyor. VWF Ag miktarı belirler. Ricof VWF aktivasyonunu belirler. PT,aPTT,Fibrinojen,Koagülasyon faktörleri Hematoloji

40 82 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi DİREK COOMBS Yenidoğan hemolitik hastalığı anneden gecen antikorlar nedeniyle bebeğin kırmızı hücrelerinin yıkılmasına neden olur.abo/rh uygunsuzluğu yenidoğan hemolitik hastalığının en önemli nedenleridir. Yenidoğan hemolitik hastalığı dışında, otoimmün hemolitik anemiler ve kan transfüzyonları ile gelişen hemolitik anemilerde de pozitif saptanmaktadır. Eritrositleri kaplayan IgG tipinde inkomplet antikorlar zeta potansiyelini yenemediğinden eritrositler araya gelemez. Bu nedenle normalde inkomplet IgG antikorları izotonik tuzlu suda eritrositleri aglütine edemez. Ortama hayvanlardan hazırlanmış (örneğin; tavşan) insan IgG sine karşı antikorlar (anti-igg) içeren bağışık serum eklendiğinde bu anti- IgG lerle zeta potansiyeli aşılır. Bunun sonucunda eritrositlerin yüzeyindeki IgG lerle köprüler kurulur ve leşme yani aglütinasyon sağlanmış olur. Bu bağışık anti-igg içeren seruma Coombs (antiglobülin) serumu adı verilir. Coombs serumu hayvanlara (örneğin; tavşan) insan Immünglobulinleri şırınga edilerek hazırlanır. İnsan serumunun tüm globülin fraksiyonu şırınga edilerek polivalan Coombs serumu elde edilir iken belirli Ig fraksiyonu (örneğin; IgG fraksiyonu) ya da kompleman komponenti (örneğin; C3) şırınga edildiğinde ise monospesifik Coombs serumu elde edilir. Direkt Coombs testi eritrositlere in vivo yapışmış IgG sınıfından allo ve otoantikorların saptanmasında kullanılır. Sıcak antikorlu otoimmün hemolitik anemiler IgG ile oluştuğu için direkt Coombs testi pozitif bulunur. Rh uyuşmazlığına bağlı yeni doğanın hemolitik hastalığında ise, kordon kanı eritrositleri ile yapılan test pozitiftir. Soğuk aglütinin hastalığında ise direkt Coombs testi anti-c3 serumları ile pozitif sonuç verir. bunun için önce incelenecek eritrositler yıkanarak plazmalarından uzaklaştırılır. Ardından Coombs serumu ile inkübe edilirler. Aglütinasyon oluşursa sonuç pozitiftir. EDTA Lı pembe kapaklı EDTA lı Tam Kan 4 ml Her gün Aynı gün Örnek miktarının ün üzerinde belirtilen düzeyde olmaması, örneğin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Jel Santrifügasyon Yöntemi

41 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 83 KLiNiK KULLANIM ALANI İNDİREK COOMBS Rh(-) hamilelerde yenidoğan hemolitik hastalığı riskinin belirlenmesinde kullanılır. İndirekt Coombs testi ile hasta serumunda serbest dolaşan eritrositlere yapışmamış inkomplet antikorlar aranır. Rh-Rh uyuşmazlıklarında, gebe kadınların prenatal izleminde, eritrosit transfüzyonlarından önce, alıcıların serumundaki atipik antikorların aranmasında İndirekt Coombs testinden yararlanılır. Bazı sıcak antikorlu otoimmün hemolitik anemi olgularında, Direkt Coombs ile likte İndirekt Coombs testi de pozitif bulunabilir. Bu durum hastanın prognozu açısından önemlidir. İncelenecek hasta serumu önce O Rh (+) eritrositlerle ya da atipik antikorlar aranacaksa antijenleri bilinen eritrositlerle inkübe edilir. Serumda inkomplet antikorlar varsa bunlar inkübasyon ile eritrositlere yapışır. Daha sonra bu eritrositler yıkanarak serum uzaklaştırılır ve direkt testte olduğu gibi, Coombs serumu ile karşılaştırılır. Aglütinasyon olmuşsa test pozitiftir. EDTA Lı pembe kapaklı EDTA lı Tam Kan- Plazma 4 ml Her gün Aynı gün Örnek miktarının ün üzerinde belirtilen düzeyde olmaması, örneğin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması.hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon. Jel Santrifügasyon Yöntemi Hematoloji

42 84 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi KAN GRUBU VE Rh Kan grupları ve rh tiplendirmesinin yapılmasında kullanılır. ABO gruplama, transfüzyon öncesi karşılaştırma testlerinin parçası olarak gerçekleştirilen en önemli serolojik testtir. Bundan dolayı, kullanılan test sisteminin duyarlılık ve güvenirliliği çok önemlidir. Anti-A ve anti-b nin doğal antikorlar olması, hasta plazmasının (ya da serumunun) ters (reverse) grupta A ve B hücrelerine karşı test edilmesini sağlar. ABO tiplendirmesi ile eyin sahip olduğu ABO antijenleri (ileri tiplendirme) ve eksik olan ABO antijenlerine karşı antikorların (ters tiplendirme) varlığı belirlenir. İleri (Forward) tiplendirme:bilinen reaktif antikorları kullanarak eritrositlerin yüzey antijenlerini belirleme işlemidir. Eritrositlerin sahip olduğu ABO antijen tipini belirlemek için yapılır. Bu tip reaksiyon için anti-a ve anti-b reagentları ile alıcının eritrosit hücreleri karşılaştırılır. Günümüzde monoklonal anti-a ve anti-b reagentlar poliklonal reagentların yerini almıştır. Anti-A,B reagent;anti-a ve/veya anti-b tarafından aglutine edilen hücrelerin kontrolü olarak çalışmasının yanı sıra zayıf A antijenini (örnek: Ax) tespit etmede de yardımcı olabilir. Ters (Reverse) tiplendirme Kan grubu bilinen reaktif eritrositleri kullanarak hastanın serumunda bulunan ABO antikorlarını saptama işlemidir. Yani hasta serumundaki mevcut antikorların hangi tip antikor olduklarını belirlemek için yapılır. Alıcı serumu ile reagent eritrosit hücreleri ters (reverse) tiplendirme işlemine tabi tutulur. Ters tiplendirme için A1 (A antijenini çok güçlü şekilde eksprese ettiği için seçilir) ve B hücreleri kullanılır. Otokontrol (Grup O hücreler), anti-a ve anti-b ile oluşan (+) KLiNiK KULLAreaksiyonların (O grubu) soğuk otoantikorların varlığından kaynaklanmadığını kesinleştirmek için yapılmalıdır. Soğuk antikor varlığında O grubu kontrol NIM ALANI RBC reagentları ile de reaksiyon gözlenirken, O grubu varlığında ise O grubu kontrol RBC reagentları ile reaksiyon gözlenmez. Grup A olan eylerin serumunda anti-b olmalı fakat anti-a olmamalı ve ters tiplendirmede B hücresi ile güçlü reaksiyon vermelidir. Grup B olan eyde ise anti-a olmalı fakat anti-b olmamalıdır. Ters tiplendirmede A hücresi ile güçlü reaksiyon vermelidir. Grup O olan eylerde hem anti-a hem de anti-b olmalı, ters tiplendirmede hem A hem de B hücresi ile güçlü reaksiyon vermelidir. Son olarak Grup AB olan eyde ise ne anti-a ne de anti-b olmalı ters tiplendirmede ise hem A hem de B hücresi ile reaksiyon vermemelidir. D gruplama transfüzyon öncesi uyumluluk testlerinin parçası olarak ABO gruplama ile likte yapılır. D, C, E, c, ve e antijenleri toplumda sık olarak görülür ve klinik öneme sahiptirler. Rh sisteminde en güçlü antijen D (Rh1) olduğu için, anti-d ile aglütine olan eritrositlere Rh pozitif, aglütine olmayanlara ise Rh negatif denir. Bu belirlemeyi yapmak için damla alıcı eritrositi ile damla anti-d reagentı ile karıştırılır, santrifüj edilir ve yeniden süspanse edilip aglutinasyon açısından incelenir. Sonuç olarak Anti-D tarafından aglutine edilen eritrositler D antijeni taşır ve Rh pozitif olarak isimlendirilir. C, c, E ve e antijenleri daha az immünojeniktir ancak bu antijenlere karşı antikor geliştiği zaman veya Rh haplotipi bulmak gerektiği zaman önemleri artmaktadır. Rh için azalan immünojenik sıra D, c, E, C, ve e olarak sıralanmaktadır. EDTA Lı pembe kapaklı EDTA lı Tam Kan 4 ml TRANSPORT SICAKLIĞI Her gün SONUÇ VERME Aynı gün ZAMANI NUMUNE RED SEBEBİ Örnek miktarının ün üzerinde belirtilen düzeyde olmaması, örneğin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon. Jel Santrifügasyon Yöntemi

43 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 85 CROSS-MATCH Amaç: Yaşamı tehdit eden hemoltik transfüzyon reaksiyonlarını önlemek, transfüze edilen eritrositlerin yaşam süresini optimum seviyede sağlamaktır. Çapraz karşılaştırma, hastanın yanlış tanımlanması veya donör ünitinin hatalı etiketlenmesi kaynaklı ABO uyumsuzluğunun son kontrolüdür. Hastada klinik önemi olan antikor varsa, çapraz karşılaştırma, bu antikorun saptanması için, antikor tarama dışında kontrol sağlar. Çünkü antikor taramanın da çapraz karşılaştırmanın da klinik önemi olan antikorları saptama açısından sınırlılıkları vardır. Hasta, düşük insidanslı antijene karşı antikor geliştirmiş ve tarama hücreleri bu antijeni bulundurmuyor, ancak transfüze edilecek eritrosit bu antijeni taşıyor olabilir. Bu durumda, antikor tarama negatif ancak çapraz karşılaştırma uyumsuz çıkabilir. Tarama hücreleri, hastanın sahip olduğu antikorun karşı olduğu antijeni homozigot olarak taşıyor ancak transfüze edilecek eritrositlerde antijen heterozigot (yani daha zayıf ) bulunabilir. Bu durumda, antikor tarama pozitif ancak çapraz karşılaştırma negatif olabilir. Çapraz karşılaştırma; transfüze edilecek eritrositlerin hasta plazmasında yaşayabileceğinin, hızlı, basit, pratik olarak test edilmesidir. EDTA Lı pembe kapaklı EDTA lı Tam Kan 4 ml Her gün Aynı gün Hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon, Tüp örneklerinin ve torbaların yanlış etiketlenmesi, Örnek miktarının ün üzerinde belirtilen düzeyde olmaması ve uygun e kan alınmaması Jel Santrifügasyon Yöntemi Hematoloji

44 5. Çalışılan Testlerin Özet Listesi TEST ÖRNEK KAPAK METOT ÇALIŞMA REFERANS GÜNÜ ARALIKLAR Antifaktör Xa Sitratlı plazma Mavi Kromojenik 15 Günde IU/ ml Antitrombin III Sitratlı plazma Mavi Kromojenik Her gün % APCRezistansı Sitratlı plazma Mavi 15 Günde NR aptt Sitratlı plazma Mavi Her gün Sn Cross-match Direk Coombs İndirek Coombs İnvitro Kanama EDTA lı Tam Kan EDTA lı Tam Kan Mor Mor Jel Santrifügasyon Yöntemi Jel Santrifügasyon Yöntemi Her gün Her gün Negatif D-Dimer Sitratlı plazma Mavi İmmünotürbidimetrik Her gün mg/l FEU Faktör II Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör V Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör VII Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör VIII Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör IX Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör X Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör XI Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör XII Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Faktör XIII Sitratlı plazma Mavi Kromojenik 15 Günde % Fibrinojen Sitratlı plazma Mavi Her gün g/l Jel EDTA lı Tam Mor Santrifügasyon Kan Yöntemi Her gün Negatif Zamanı Tam Kan sayımı (Hemogram) Sitratlı Tam Kan EDTA lı Tam Kan EDTA lı Tam Kan Sitratlı Tam Mavi Optik Agregometrik Hergün ADP; Sn Epinefrin: Sn Sonuç raporunda belirtiliyor Sonuç raporunda belirtiliyor Mor Otomatize Her gün Jel Kan grubu ve Mor Santrifügasyon Rh Yöntemi Her gün Kollajen-ADP, Optik Mavi Kan Agregometrik Her gün Saniye Kollajen- Sitratlı Tam Optik Mavi Epinefrin Kan Agregometrik Her gün Saniye LA Tarama : sn Lupus LA Doğrulama: 31- Antikoagülanı Sitratlı plazma Mavi 15 Günde 46 sn (LA) Tarama / Doğrulama : Uzamanın normal Miks Test Sitratlı plazma Mavi Her gün değerlere yaklaşıp yaklaşmadığına bakılır Periferik Wright,Giemsa Sonuç raporunda Tam Kan (EDTA Mor Her gün Yayma boyama belirtiliyor Protein C Aktivitesi Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Protein S Aktivitesi Sitratlı plazma Mavi 15 Günde % Protrombin zamanı (PT) Sitratlı plazma Mavi Her gün Saniye

45 Von Willebrant Faktör Antijeni Von Willebrant Faktör Aktivitesi Tam Kan Tam otomatik Mor (EDTA) Cihazda Her gün % Tam otomatik Tam Kan Siyah Cihazda (Sitrat) (Westergren) Her gün 0-20 mm/saat Sitratlı plazma Mavi 15 Günde Saniye Sitratlı plazma Mavi Retikülosit Sayımı Sedimentasyon hızı (ESR) Trombin Zamanı İmmunoturbidimetrik 15 Günde 0 Kan grubunda : % A,B,AB Kan gruplarında :% Sitratlı plazma Mavi Agregometrik 15 Günde Saniye Hematoloji

46 HEMATOLOJİ LABORATUVARI AYRINTILI TEST TABLOSU SIRA NO TESTİN ADI ÇALIŞ- MA ZAMA- NI ÖRNEK TÜRÜ ÖRNEK MİKTARI ÖRNEK KABI ÖRNEK RED KRİTERLERİ SONUÇ VERME SÜRESİ REFERANS ARALIKLARI 1 TAM KAN SAYIMI(HEMOGRAM) Her gün EDTA lı Tam Kan 4 ml Mor kapaklı, Numunelerin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Tam kan Sayım Cihazı Aynı gün Sonuç raporunda belirtiliyor 2 PERİFERİK YAYMA BOYAMA Her gün EDTA lı Tam Kan 4 ml Mor kapaklı, Numunelerin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Tam Kan Sayım Cihazı Aynı gün Sonuç raporunda belirtiliyor 3 RETİKÜLOSİT SAYIMI Her gün EDTA lı Tam Kan 4 ml Mor kapaklı, Numunelerin pıhtılı ve/veya hemolizli olması, uygun e kan alınmaması Tam Kan Sayım Cihazı Aynı gün % SEDİMENTASYON HIZI Her gün Sitratlı tam kan 2 ml Siyah kapaklı Pıhtılı, lipemik, hemolizli, uzun süre beklemiş numuneler, kan/ sitrat oranının uyumsuz olması ve miktarın gerekenden az/çok olması Westergren yöntemi (Kapalı sistem) Aynı gün 0-20 mm/saat 5 PROTROMBİN ZAMANI Her gün Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Aynı gün Saniye 6 AKTİVE PARSİYEL TROMBOPLASTİN ZAMANI Her gün Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Aynı gün Sn

47 HEMATOLOJİ LABORATUVARI AYRINTILI TEST TABLOSU SIRA NO TESTİN ADI ÇALIŞ- MA ZAMA- NI ÖRNEK TÜRÜ ÖR- NEK MİK- TARI ÖRNEK KABI ÖRNEK RED KRİTERLERİ SONUÇ VERME SÜRESİ REFERANS ARALIKLARI 7 TROMBİN ZAMANI 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler 15 günde Saniye 8 FİBRİNOJEN Her gün Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Aynı gün g/l 9 D-DİMER Her gün Sitratlı plazma Sitratlı mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli numuneler İmmünotürbidiametrik Aynı gün mg/l FEU 10 ANTİTROMBİN III Her gün Sitratlı plazma Sitratlı mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Kromojenik Aynı gün % MİKS TEST Her gün Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Aynı gün Uzamanın normal değerlere yaklaşıp yaklaşmadığına bakılır 12 PROTEİN C AKTİVİTESİ 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli numuneler,komadin türevi antikoagülan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise 2 gün önce tedavi kesilmelidir. 15 günde % Hematoloji

48 SIRA NO TESTİN ADI 13 PROTEİN S AKTİVİTESİ 14 AKTİVE PROTEİN C REZİSTANSI 15 LUPUS ANTİKOAGÜLAN (TARAMA + DOĞRU- LAMA) 16 FAKTÖR II 17 FAKTÖR V 18 FAKTÖR VII ÇALIŞ- MA ZAMA- NI 15 günde 15 günde 15 günde 15 günde 15 günde 15 günde HEMATOLOJİ LABORATUVARI AYRINTILI TEST TABLOSU ÖRNEK TÜRÜ ÖR- NEK MİK- TARI ÖRNEK KABI ÖRNEK RED KRİTERLERİ Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli numuneler,komadin türevi antikoagülan hastalarda 2 hafta, heparin tedavisinde ise 2 gün önce tedavi kesilmelidir. Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, SONUÇ VERME SÜRESİ 15 günde 15 günde 15 günde 15 günde 15 günde 15 günde REFERANS ARALIKLARI % NR LA Tarama :30-43 sn LA Doğrulama:31-46 sn Tarama / Doğrulama : % % %

49 HEMATOLOJİ LABORATUVARI AYRINTILI TEST TABLOSU SIRA NO TESTİN ADI ÇALIŞ- MA ZAMA- NI ÖRNEK TÜRÜ ÖR- NEK MİK- TARI ÖRNEK KABI ÖRNEK RED KRİTERLERİ 19 FAKTÖR VIII 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, 20 FAKTÖR IX 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, 21 FAKTÖR X 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, 22 FAKTÖR XI 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, 23 FAKTÖR XII 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, 24 FAKTÖR XIII 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, Kromojenik 25 FAKTÖR Xa 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, Kromojenik 26 KOLLAJEN-EPİNEFRİN Her gün Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli numuneler, Agregometrik Hematoloji SONUÇ VERME SÜRESİ REFERANS ARALIKLARI 15 günde % günde % günde % günde % günde % günde % günde 0-5 IU/ ml Hergün Saniye

50 HEMATOLOJİ LABORATUVARI AYRINTILI TEST TABLOSU SIRA NO TESTİN ADI ÇALIŞ- MA ZAMA- NI ÖRNEK TÜRÜ ÖR- NEK MİK- TARI ÖRNEK KABI ÖRNEK RED KRİTERLERİ 27 KOLLAJEN-ADP Her gün Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli numuneler, Agregometrik 28 VON WİLLEBRANT FAKTÖR ANTİJENİ 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, Koagulometrik 29 VON WİLLEBRANT FAKTÖR AKTİVİTESİ 15 günde Sitratlı plazma Mavi kapaklı Uygun olmayan kan/antikoagülan oranları, pıhtılı, hemolizli, heparinli numuneler, Agregometrik 30 DİREK COOMBS Her gün EDTA lı Tam Kan 4 ml Pembe kapaklı Hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon Jel Santrifügasyon Yöntemiyle Hemaglütinasyon 31 İNDİREK COOMBS Her gün Plazma 4 ml Pembe kapaklı Hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon Jel Santrifügasyon Yöntemiyle Hemaglütinasyon SONUÇ VERME SÜRESİ REFERANS ARALIKLARI Hergün Saniye 15 Günde 0 kan grubunda:% A,B,AB kan gruplarında : % Günde Saniye Aynı gün Negatif Aynı gün Negatif

51 HEMATOLOJİ LABORATUVARI AYRINTILI TEST TABLOSU SIRA NO TESTİN ADI ÇALIŞ- MA ZAMA- NI ÖRNEK TÜRÜ ÖR- NEK MİK- TARI ÖRNEK KABI ÖRNEK RED KRİTERLERİ 32 KAN GRUBU VE Rh Her gün EDTA lı Tam Kan 4 ml Pembe kapaklı Hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon Jel Santrifügasyon Yöntemiyle hemaglütinasyon 33 CROSS-MATCH Her gün EDTA lı Tam Kan 4 ml Pembe kapaklı Hemoliz, lipemi, ikter ve kontaminasyon Jel Santrifügasyon Yöntemiyle hemaglütinasyon Hematoloji SONUÇ VERME SÜRESİ Aynı gün Aynı gün REFERANS ARALIKLARI Sonuç raporunda belirtiliyor

52 94 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi 7. Kısaltmalar: APTT :Aktive Parsiel Tromboplastin Time CBC :Komple Kan Sayımı COAG: Koagülasyon EDTA :Etilen Diamin Tetra Asetik Asit ESR :Eritrosit Sedimentasyon Oranı PT : Protrombin zamanı Ricof :Ristosetin Kofaktör TT : Trombin Time I. HEMATOLOJİ LABORATUVARI PANİK DEĞERLERİ: Panik değerler listesi, laboratuvarda çalışılan testlerden belirlenen referans aralığı dışında ve hasta için riskli olabilecek değerlerinin belirlenmesi sonucu oluşturulan listedir. Bu listenin amacı hasta güvenliğini tehlikeye atabilecek sonuçlar elde edildiğinde ilgili hekime acil bildirilmesidir. Hematoloji laboratuarlarına ait panik değerler aşağıdaki tablolarda görülmektedir: Hematoloji Laboratuarı Panik Değerleri: TEST DÜŞÜK YÜKSEK WBC <2000 /mm3 > /mm3 HEMOGLOBİN <6 > 20 g/dl HEMATOKRİT <15 >60 TROMBOSİT <50 000/ mm3 > /mm3 PT >35 Sn INR >5,0 aptt >100 Sn FİBRİNOJEN <0.88 g/l - DDimer(mg/L) >2.0 mg/l FEU Cross-match İndirekt Coombs Pozitif Pozitif( Cross-match uygun olmadığında) İ. HEMATOLOJİ LABORATUVARINDA TEST SONUÇLARININ VERİLMESİ: Hematoloji Laboratuvarında, Cihazdan çıkan test sonuçları bilgisayar ortamında laboratuvar teknisyeni tarafından kontrol edilerek test sonuçlarının alt onayları yapılır. Teknisyen tarafından alt onayı yapılan test sonuçla-

53 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 95 rı sorumlu uzman tarafından kontrol edilerek onaylanır ve HİS e aktarılır. Böylece testi isteyen hekim, sonuçları kendi bilgisayar ekrandan görebilir. Ayrıca, istenirse test sonuçları rapor halinde de verilebilmektedir. Test istem formuna veya LIS in ilgili bölümüne hasta ile ilgili bilgilerin yazılması bulguların değerlendirilmesi açısından çok değerlidir. Klinik tablo ile uyumsuz olduğu düşünülen sonuçlarda laboratuvar ile mutlaka temasa geçilmelidir. Hasta örnekleri her zaman taze çalışılması en ideal çalışma olmakla likte; hematoloji laboratuarında örnekler 24 saat saklandığı için; gün içinde testin özelliğine göre gerektiğinde testler aynı örnekte tekrarlanabilmekte yada yeni örnek istenerek veya yeni testler eklenerek yeniden değerlendirme yapmak mümkün olabilmektedir. Panik değerde olan test sonuçları servis hastalarında servis sorumlu hemşiresine ya da doktoruna, poliklinik hastalarında ise Poliklinik Sorumlu Hemşiresi ne en kısa zamanda bildirilir. K. HEMATOLOJİ LABORATUARINDA KALİTE KONTROL ÇALIŞMALARI: İç kalite kontrol programı uygulaması ile her gün iki seviyeli (Normal ve Düşük) kontrol örnekleri çalışılarak günlük ve günler arası performans denetlenmektedir. Hematoloji Dış kalite kontrol programı uygulamasında ise, analizi yapılan dış kalite kontrol örnekleri dünyanın her yerinden bu programa katılmış çok sayıda laboratuvarın sonuçları ile karşılaştırılır ve gerçek değere uygunluk denetlenir. Laboratuvarımız kalite güvenliği için UKNEQAS (Tam Kan Sayımı ve Formül Lokosit, Retikülosit, Koagülasyon, Kan grubu, Cross-match ve Direk-Indirek Coombs testleri)gibi uluslar arası düzeyde çok sayıda laboratuarın katıldığı dış kalite kontrol programlarına katılmaktadır. 1. İÇ (İNTERNAL) KALİTE KONTROL: Bir laboratuar kendi olanaklarıyla yaptığı değerlendirmelerle, bulduğu sonuçların tekrarlanabilirliğini kontrol edebilir. Laboratuarların kendi olanaklarıyla yaptıkları bu kontrollere internal kalite kontrolü denir. İnternal kalite kontrol uygulamaları laboratuarlarda yıllardır çok yaygın olarak kullanılmasına rağmen, klinik laboratuvarlarda bilimsel anlamda yeni yeni kullanılmaya başlanmıştır. İnternal kontrol sayesinde laboratuarlar, zaman zaman ortaya çıkabilecek teknik sorunların neden olabileceği yanlışlıklardan kendini koruyabilir ve zaman içinde elde ettiği sonuçların belirli yönde kaymasını önleyebilir. Ancak internal kalite kontrol elde edilen sonuçların doğruluğunu yani gerçek ölçüm değerini sağlayamaz. Referans metod kullanılarak belirlenmiş kontrol örneğinin analizi ile elde edilen sonuç

54 96 TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ Laboratuvar Test Rehberi kısmen fikir versede doğruluğun değerlendirilmesi ancak eksternal kalite kontrol ile mümkün olur. İnternal kalite kontrol materyalleri ticari olarak temin edilmektedir. Kan sayım cihazlarının kontrolü için her çalışma gününün başında ticari olarak temin edilmiş ve sayım sonuçları bilinen kontrol kanları çalışılmaktadır. Bu kontrol kanlarının sayım sonuçları istenen limitler içindeyse hasta kanları çalışılmaktadır. Sayım sonuçları limitlerin dışında ise gerekli temizlikler ve ilgili işlemler yapıldıktan sonra varsa başka sorunlar giderilmektedir. Sorun giderilemiyorsa teknik servis çağrılmaktadır. Kan sayım cihazlarının gün içindeki performansı hareketli ortalama kalite kontrol programı veya bilgisayar programı ile izlenmektedir. Bu program kan sayım cihazlarının menüsünde bulunmaktadır. Program her 20 sayımda MCV, MCH ve MCHC lerin aritmetik ortlamasını hesaplamakta ve bunları grafikte (Levey- Jennings grafiğinde) göstermektedir. Hemostaz laboratuarları oldukça gelişmiş optik sistem ve bilgisayarlara sahiptir. Bugün kullanılan ticari reaktifler oldukça geniş spesifite ve sensitivite aralığına sahiptir. Protein biyokimyasındaki gelişmelerle karışımlara sentetik(veya kromojenik) prosedürler eklenmiştir. Platelet fonksiyon testleri bugünün hemoztaz laboratuarlarının önemli bölümlerinden idir. Maliyet azaltma istekleri mikroteknikler kullanan sistemlere doğru değişiklikleri doğurmuştur. Hemostatik testlerin alanları genişledikçe kalite kontrol gerekliliği de artmıştır. Kalite güvencesi laboratuvar testleri istendiği anda başlar. Örnek toplanması, depolanması ve hazırlanması, uygun materyallerin kullanılması, assay durumlarının izlenmesi ve günlük kalite kontrolünün gözden geçirilmesi kadar önemlidir. Cihazın izlenmesi ve reaktif fonksiyonları için kullanılan kontrol materyallerinin seçimi laboratuarlar için oldukça önemlidir. Tanımlanan günlük kalite kontrol verilerinin değerlendirilmesi sıklıkla kısa süren düşüşlerden ve hatta bazen bu problemlerden kaçınmaktır. Günlük kalite kontrollerin retrospektif ve dikkatle incelenmesi cihazın değerlendirilmesinde ve reaktif performansı ile ilgili olduğu için oldukça İmmun-Hematoloji Laboratuarında kullanılan kit ve anti serumların ve kullanılan cihazların kalite standartları Avrupa Konseyi Kan Komponentlerinin hazırlanma, kullanım ve kalite güvencesi rehberine göre araştırılmakta ve bunların kalite standartlarına uygun olması için gerekli yönlendirmeler ve düzeltmeler yapılmaktadır. 2. DIŞ (EKSTERNAL) KALİTE KONTROL: Dış kalite kontrol (EQA) farklı laboratuarlardan elde edilen sonuçların dış kaynaklı kuruluş ile organize edilen yeterlilik testiyle geçmişi kapsayan objektif kıyaslama olarak tanımlanabilir. Kalite güvencesinin önemli bileşeni olup, klinik laboratuar uygulamaları için standart oluşturur. Testler için özellikle izlenebilir referans standartları olmadığında önemlidir. Böyle durumlarda test sonuçlarının kesinliğini garantilemek mümkün değildir. Dış kalite kontrol uygulamaları, laboratuar kıyaslanabilirliği ve harmonizasyonu arasında güvenilir analizler için güvence sağlamaktadır.

55 Toplam Katite Birimi Laboratuvar Test Rehberi TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ 97 Farklı laboratuarların performanslarınının karşılaştırıldığı kontrol prosedürleri dış kalite kontrol olarak da adlandırılır. İç ve dış kalite kontrol ini tamamlarlar. İnternal kalite kontrol analitik yöntemin doğruluk ve kesinliğinin günlük izlenmesini sağlarken dış kalite analitik yöntemlerin doğruluklarının uzun dönem sürdürülmesini sağlar. Eksternal Kalite Kontrol Programı nın(eqas) hedefi daha doğru laboratuar sonuçlarının elde edilmesidir. Medikal hataların azaltılması ve hasta güvenliğinin arttırılması sağlık-bakım sektöründe ve sağlık organizasyonlarında çalışan tüm profesyoneller için hedef haline gelmiştir. Hematoloji laboratuarları bu genel projede önemli rol oynar. Çünkü laboratuar hatalarının hastanın tanısı, tedavisi ve sonuçları üzerinde olumsuz etkilere yol açtığı kanıtlanmıştır. Günümüzde, laboratuar ve radyolojinin katkısı hasta tanısının % 80 ini oluşturmaktadır. Hematoloji ise hasta tanısının % 97 sini oluşturur. Farklı laboratuar sonuçlarının karşılaştırmasında, düzeltme ve uygun değerlendirmeyi sağlamak için Hematoloji tam kan sayım laboratuarında Eksternal Kalite Kontrol Programıyla çalışmalarını yürütmektedir. Tam kan sayım laboratauarında; Eksternal kalite kontrol uygulamaları için içeriği bilinmeyen, değişik konsantrasyonlardaki numuneler çalışılır. Laboratuarlar bu numuneleri hasta gibi çalışarak ilgili merkeze gönderir. Bu merkez bütün katılımcı laboratuarların rapor ettikleri sonuçlardan faydalanarak ortalama değer ve standart sapma belirler. Katılımcı laboratuarların sonuçları bu ortalama değer ile karşılaştırılarak gruptan sapma dereceleri hesaplanır. Sonuçlar grupdan anlamlı derecede farklı ise laboratuar uygulaması gözden geçirilerek hata kaynağı bulunabilir. Hematoloji Hemostaz laboratuarında; eksternal kalite kontrol değerlendirme programı yılda dört tetkiki içermektedir Her analiz için veya iki plazma örnekleri üye laboratuarlara dağıtılır. Katılımcı laboratuarlar kendi laboratuar metotlarını kullanarak gönderilen örnekleri kendi laboratuar örneklerine benzer tarzda ele alarak çalışırlar. Standart formlar kullanılarak sonuçlar gizlice rapor edilir. Bu standart formlarda testin prensibi, metodu, ve kullanılan cihazlar gibi bilgiler bulunur. Sonuçların istatistiksel analizi her surveyden sonra yapılır. Bunun için > 3 standart sapma, laboratuarlar arası değişkenlikler ve Z skorlarına göre aykırı değerler çıkarıldıktan sonra ortak değerlerin tayini yapılır. Daha sonra laboratuar değerlerinin bu ortak değerden farklılığı hesaplanır ve her katılımcının test performansı ölçülür. Sonuçlar histogramlar, descriptiv istatistik bilgilerini ve yorumları içerir. İmmun-Hematoloji Laboratuarında; tüm testlerimizin standardı, uluslararası kalite kontrol sistemi(neqas) ile periyodik olarak değerlendirilmektedir. Güvenilir ve ileri teknolojik yöntemler kullanılarak kan grubu, cross-match (çapraz karşılaştırma) testi, direkt ve indirekt coombs testi vb tüm detaylı immün hematolojik testler çalışılarak sonuçlar üye kuruluşlar tarafından değerlendirilmektedir.