Ö R G Ü T PSİKOLOJİSİ. Dr. Mustafa Aydın BAŞAR

Transkript

1 Ö R G Ü T PSİKOLOJİSİ Dr. Mustafa Aydın BAŞAR

2 ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ İŞLEVSEL ÇEVRE İŞGÖREN TOPLUMSAL ÇEVRE ÖRGÜT PSİKOLOJİSİ

3 Bilişsel, Devinsel, Duyuşsal Yeterlik İŞGÖREN Görev Rol Görev, Yetke akımı, İş akımı yapıları İŞLEVSEL ÇEVRE (Biçimsel Örgüt) ÖD ÖP Ortam TOPLUMSAL ÇEVRE (Doğal Örgüt) Rol takımı, Küme ve Kültür Yapıları

4 İ Ş G Ö R E N

5 İnsan Nedir? Nedir? Kimdir bu insan? Çetin, karmaşık bir soru, sorun! Sorgulanan da, sorgulayan da hepsi insan kendisi Tanım yapmak - önermek kolay mı? İnsanı tanıyor muyuz? Tanısaydık, tanımlayabilseydik, böyle konuşma ve toplantılara gerek duyar mıydık?

6 İnsanla ilgili Türk Atasözleri * İnsan beşer, bazen şaşar. * İnsan çeşit çeşit, yer damar damar. * İnsan göre göre alışır, öğrenir. * İnsan, alacası içinde. * İnsan işinden, sözünden bilinir, tutulur. * İnsan insanın kurdu (düşmanı). * İnsan bilir insanın değerini * Yedisinde neyse yetmişinde de O. * İnsan, söyleşe söyleşe. *...

7 İ N S A N Biyolojik Toplumsal Psikolojik Kültürel bir varlık. * Bilişsel kapasite * Duyuşsal kapasite BİREYSEL FARKLILIKLAR * Psikomotor kapasite

8 BİORİTM Günlük Haftalık Aylık Yıllık Genç Yetişkin Çalışan

9

10 TOPLUMSAL ÇEVRE Bilişsel, Devinsel, Duyuşsal Yeterlik İŞGÖREN İŞLEVSEL ÇEVRE (Biçimsel Örgüt) Kişilik Benlik Kalıtım Çevre Bireysel ayrılıklar

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20 KİŞİLİĞİN BEŞ TEMEL BOYUTU 1. Bilinçli ve sorumlu tip 2. Duygusal tutarlılık veya kararlılık 3. Deneyime açık olma veya açıklık 4. Uyumluluk 5. Dışa dönüklük

21 KİŞİLİĞİN BEŞ TEMEL BOYUTU 1. Bilinçli ve sorumlu tip Bu tipler yaşamlarında sorumlu, bağımlı, dikkatli, disiplinli kişiliği ifade etmektedir. Bazı araştırmacılar bu tip başarıya ulaşma yolunda istekli olan tip olarak da tanımlamaktadırlar. Bu tipin diğer ucunda ise dikkatsiz, organize olmamış, sorumsuz, disiplinsizlik özelliklerini taşıyan bireyler yer alır.

22 KİŞİLİĞİN BEŞ TEMEL BOYUTU 2. Duygusal tutarlılık veya kararlılık Bu kavram bazı çalışmalarda nerotizm olarak da geçmektedir. Bu tip yaşamında güvenli sakin, endişeli olmayan özellikleri içerir. Bunun karşıt boyutunda olanlar ise daha nerotik kişilerdir. Yani içe dönük, kararsız, sinirli, kıskanç, güvensiz, dengesiz kişilik özelliklerini taşırlar.

23 3. Deneyime açık olma veya açıklık Bu tip yeni tecrübelere ve yeni fikirlere açık oluşu ve bunlardan hoşlanmayı ifade eder. Genelde hassas, esnek, yaratıcı, rafine, hayalci, meraklı özellikleri içerir.

24 4. Uyumluluk Bunlar sakin, ılımlı, nazik, yardımsever, sempatik, bağışlayıcı bir kişilik tipidir. Bu boyutu düşük insanlar ise inatçı, yardımsever olmayan, hemen parlayan, diğer insanları rahatsız eden, şüpheci özellikler gösterirler.

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38 OTORİTER KİŞİLİK Bir konuya körü körüne bağlı, inançlarında katı olan DOGMATİK kişilerdir. Değişmeye karşı dirençli, her şeyin ona söylendiği veya onun inandığı biçimde olmasını isteyen, özverili olmayan kişilerdir.

39 NARSİST KİŞİLİK İlgi odağı olmayı seven, hayallere dalan, kendisinin birçok beceriye sahip olduğuna inanan, kendinden hoşlanan kişilik tipidir. Narsistler genelde diğerlerinin beğenisini kazanmak ve kendilerini daha üstün olmalarının onaylanmasını istediklerinden, onları tehdit eden kişileri aşağılama eğilimindedirler.

40

41

42

43

44 GÜNDÜZ VEYA GECE ÇALIŞMAYA YATKIN KİŞİLİK TİPLERİ Bazı insanlar gece vardiyasını özellikle tercih eder. İnsanlar iki önemli kategoriye ayrılmaktadır: * Sabah insanları * Akşam insanları Sabah insanları erken kalkan, sabahleyin erken saatlerde daha enerjik olan; Akşam insanları ise öğleden sonra ve gece daha enerjik olan ve bu saatlerde çalışmayı seven ve başarılı olan insanlardır.

45 GÜNDÜZ VEYA GECE ÇALIŞMAYA YATKIN KİŞİLİK TİPLERİ Araştırmalara göre, gece insanlarının daha değişken bir uyku potansiyeline, sabah insanlarının ise daha düzenli bir uyku potansiyeline sahiptir. Yeterince uyku uyumayan insanları iş kazalarına daha açık ve çalışırken hata payları daha yüksek olarak saptanmıştır.

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67 67

68

69

70

71 ÜSTÜNLÜK ARAMA KURAMI - Adler Doğum Sırası En büyük çocuk; tacını yitirmiş kraldır. Yaşamının ilk yıllarında çevresinin ilgi merkezindeyken ve her türlü yardım ve destek yalnız kendine sağlanırken yeni gelen kardeş bu düzeni bozar. Artık yeni doğan bebek gözdedir, üstelik ondan büyük olarak anlayışlı olmasını isterler. En büyük çocuk yetişkin yaşama ulaştığında otoriteden ve sahip olduğu durumların başkalarına kaptırmaktan ürkebilir. İkinci çocuk; anne baba bu çocuğa birinci çocuğa oranla daha ılımlı davranırlar, bu yüzden çocukların otoriteyle fazla bir sorunu olmaz, yetenekli olmadığını düşünür, bu inancı ileriki yaşamında tepkici, başkaldırıcı ve kendisini aşma çabası içersinde bir insan olmasına ya da yenilgiyi kolay kabul ederek ezik ve karamsar bir kişilik geliştirmesine neden olabilir.

72 ÜSTÜNLÜK ARAMA KURAMI - Adler Doğum Sırası En küçük çocuk; Kendinden sonra gelen kardeşi olmadığı için yarışmak ve anne ilgisini paylaşmak zorunda kalmaz, ailenin oyuncak bebeğidir ve şımartılır. Çevrenin sevimli çocuğudur, böyle bir durum onun benmerkezci yetişmesine ve kendi büyüklerinin daha güçlü olduğunu düşünerek yetersizlik duygusu yaşamasına neden olur. Tek çocuk; Toplumsal davranışların gelişmesi için gerekli olan alışveriş ortamından yoksundur. İlerde de aynı şeyi çevresinden bekler, şımartıldığı ve tek çocuk olduğu için ciddi bir tehlikede çocuk sevmeyen anne babanın bu duygularının yöneldiği tek nesne olarak istenmeyen ve sevilmeyen çocuk durumunu yaşar.

73 MASLOW UN KİŞİLİK GELİŞİM KURAMI Kendini gerçekleştirme kavramın ilk defa kullanan kişidir. Her bireyin kendine özgü, duyarlı ve iyiye yönelik bir özbene sahip olduğu fikrinde Rogers ile birleşirler. Her birey olanak verildiğinde kendini gerçekleştirir. Doğuştan getirdiği gizil güçlerinin farkına varır. Daha çok sağlıklı kişilik nasıl gelişir diye düşünmüş ve bunun için ihtiyaçlar hiyerarşisini ortaya koymuştur. 73

74

75

76

77

78 CARL JUNG un KİŞİLİK KURAMI 2- Kişisel Bilinçdışı.- Ego ya komşu olan bir bölgedir. Bireyin zamanında bilinçli olan ancak daha sonradan görmemezlikten gelinmiş ya da bastırılmış çocuksu düş ve arzularından ve sayısız unutulmuş tecrübelerinden meydana gelmiştir ve sadece ona aittir. 3-Kollektif Bilinçdışı ve Arketipler.- Arketipler, hepimizde yer alan eski hayallerdir. Bu hayaller kolektif insan deneyiminin en derin yerlerinden gelen sembollerdir. Bilinçaltında bulunurlar. Kollektif bilinçaltı kişisel bilinçaltının daha derinlerinde olan yönüdür. Kalıtımsal nitelik taşır. İnsanın evrimsel gelişiminin psişik kanıtıdır. 78

79

80

81

82

83 CARL JUNG un KİŞİLİK KURAMI Psikolojik Tipler 6. İçe Dönük Duyusal Tip: Dış dünyadan uzak dururlar. Kendi iç dünyalarını daha ilginç bulurlar. Bu tipler diğer insanların ilgisini çekmezler. 7. Dışa Dönük Sezgili Tip: Oynak ve tutarsız bir karaktere sahiptirler. Sürekli olarak dünyada ki yenilikleri bitirme çabası içerisindedirler. Bir konu bitirmeden ikincisine başlarlar. 8. İçe Dönük Sezgili Tip: Bu tip insanlar çevresindekiler tarafından çözülmesi güç bir bilmece gibi algılanır. Törelerle ve dış gerçeklerle ilişkisi olmadığından iletişim kurmazlar.

84 ERİC BERNE KİŞİLİK KURAMI Bu kuramın felsefesinin dayandığı üç temel varsayım vardır. Bunlar: 1- Herkeste duygusal olarak gelişmek ve özerklik gelişimini kazanmak için bir eğilim bulunmaktadır. 2- Her insan karşılaştığı olaylarda (farkında olarak veya olmayarak) bir seçim yapmaktadır. 3- İnsanlar yaşamının akışını değiştirebilir. 84

85 ERİC BERNE KİŞİLİK KURAMI Eric Berne, kişiliğin üç yönünün olduğunu belirtmektedir. 1. Ebeveyn (Ana Baba) ego durumu, 2- Çocuk ego durumları, 3- Yetişkin ego durumları

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96