REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kurulu Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/10
1. AMAÇ Yakın Doğu Üniversitesi (YDÜ) Hastanesi nde tedavi ve bakım hizmeti alan hasta ve hasta yakınlarının hastalık, tedavi ve bakımları, riskleri ve taburcu olduktan sonra evdeki bakımları hakkında eğitilmelerini sağlamak ve eğitimleri standardize etmektir. 2. KAPSAM Bu prosedür, hastaların multidisipliner eğitim planlarının hastaneye kabul ediliş aşamalarında yapılarak, uygulanmasını ve kayıt altına alınmasını kapsar. 3. SORUMLULAR Hasta eğitimi multidisipliner bir yaklaşımdır. Bu nedenle, tüm doktor, hemşire, diyetisyen, fizyoterapist, eczacı ve diğer sağlık personeli bu prosedürün uygulanmasından sorumludur. 4. TANIMLAR 5. UYGULAMA 5.1. Hasta ve Yakınlarına Verilecek Eğitimin Belirlenmesi ve Materyalin Hazırlanması 5.1.1. YDÜ Hastanesi nde hasta ve yakınlarının eğitimi, tedavi ve bakım sürecinin bir basamağı olarak ele alınır. 5.1.2. Hastaya verilecek eğitimlerin konu başlıkları, eğitimi verecek personelin yeterliliği, hasta profiline göre doğru eğitimlerin seçilmesi, uygun eğitim kaynaklarının hazırlanması ve bu eğitimlerin kayıt altında tutulması için gerekli politika ve prosedürlerin oluşturulmasında, Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kurulu görev alır. Bu komite gerektiğinde alt çalışma grupları oluşturabilir. Bu çalışmalar YDÜ Hastanesi misyonuna ve hastanede verilen hizmetler ve hasta gruplarına uygun olarak belirlenir. 5.1.3. Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kurulu bu görevleri yerine getirirken, konuyla ilgili Başhekimlik, Ana Bilim Dalı Başkanlıkları, Hemşirelik Hizmetleri Koordinatörlüğü ve Kalite Koordinatörlüğü ile ortaklaşa çalışır. Kalite Konseyi nin onayına sunulur. 5.1.4. Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kurulu tarafından hastanede verilen eğitimler, yöntem ve materyal yılda en az bir kez gözden geçirilir. Anabilim Dalı Başkanlıkları tarafından talep gelmesi halinde kurul tarafından değerlendirme yapılarak yıllık değerlendirme sürecinden önce de değişiklik/ekleme/iptal yapılabilir. 5.1.5. Verilecek eğitimler ile ilgili olarak eğitim veren sağlık çalışanlarına, verilecek eğitimler, eğitim planlaması, eğitim yöntemleri, eğitim materyali vb. konularında hizmet içi eğitim kapsamında eğitim verilir. Eğitim Planlaması ilgili bölüm yöneticileri ve Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kurulu tarafından gerçekleştirilir. 2/10
5.2. Hasta Eğitim İhtiyacının Değerlendirilmesi ve Eğitim Planı 5.2.1. Yatarak tedavi görecek hastaların eğitim gereksinimleri hasta değerlendirme formları aracılığı ile elde edilen bilgiler doğrultusunda belirlenir. Eğitim planlamasında hasta ve yakınının öğrenebilme becerisi ve öğrenme istekliliği aşağıda belirtilen konular göz önünde bulundurularak değerlendirilir. Hasta ve hasta yakınlarının inançları ve değerleri, Konuştukları dil ve eğitim düzeyleri, Hastanın duygusal, psikolojik durumu ve motivasyonu, Hastanın varsa fiziksel vb. kısıtlamaları, Hastanın bilgiyi ve eğitimi almaya yönelik isteği. Yukarıda belirtilen değerlendirmeler sonucunda hasta ve yakınının eğitimi; bilgi ve becerisi doğrultusunda anlayabilecekleri dil ve formatta planlanır. Eğitimi zorlaştıran faktörler ve eğitim konusuna göre eğitim yöntemi belirlenir. Eğitim yöntemi hasta ve yakınlarının değer yargılarına ve seçeneklerine uygun olmalıdır ve "Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu"na kaydedilir. 5.2.2. YDÜ Hastanesi nde yatan her hasta; Hekimi tarafından tanı ve tedavi süreçleri, Hemşiresi tarafından bakım ve işleyiş süreçleri, Diyetisyeni tarafından beslenme ve diyeti, Fizik tedavi ve rehabilitasyon programına alınıyorsa, fizyoterapisti tarafından fizik tedavisi hakkında, Hasta yatış ve çıkış bölümü elemanları tarafından hastane ücretleri, ödeme koşulları hakkında bilgilendirilirler. 5.2.3. Hasta ve yakınlarının eğitim ihtiyacı değerlendirilirken; eğitimin verileceği hasta/yakınına ait öğrenmeyi zorlaştıran faktörler belirlenerek "Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu"na kaydedilir. 5.2.4. Eğitimlerin verilmesi aşamasında eğitim öncelikle hastaya verilir. Hastanın öğrenmeyi etkileyici bir durumu olduğu takdirde, eğitim mutlaka hastaya bakım verecek kişi ya da kişilere verilir (özellikle taburculuk eğitimi). 5.3. Eğitimin Verilmesi 5.3.1. Saptanan eğitim gereksinimleri, multidisipliner bir yaklaşımla hazırlanan "Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu"na, öğrenme ihtiyaçları değerlendirilerek, gereksinimi saptayan 3/10
kişi tarafından (hekim, hemşire, diyetisyen, fizyoterapist vb.) kaydedilir. Konu eğitim gereksinimini saptayan kişi ile doğrudan ilgili değilse, eğitimi vermesi planlanan kişiye sözel olarak iletilir. 5.3.2. Hasta ve yakınları ile eğitimi veren kişi arasındaki yeterli iletişim, eğitimin etkinliğini artırır. Eğitimci seçiminde eğitimcinin konu hakkındaki bilgi ve becerisine ek olarak, hasta ve yakınları ile olumlu iletişiminin sağlanmasına dikkat edilir. 5.3.3. Hasta ve yakınları bakım sürecinde cesaretlendirilerek, bakıma katılıma teşvik edilir. Eğitim süresince soru sormaya yöneltilerek doğru anlamaları sağlanır ve sürece dâhil edilmiş olurlar. 5.3.4. YDÜ Hastanesi nden hizmet alan tüm hastalar yapılacak girişimsel işlemler, planlanan tedaviler ile olası risk ve komplikasyonlar, alternatif yöntemler, başarı olasılıkları, potansiyel yarar ve olası problemler, tedavi olmamanın olası sonuçları hakkında "Aydınlatılmış Hasta Onam Prosedürü"ne uygun olarak bilgilendirilir. 5.3.5. Hasta ve aileleri, hakları ve sorumlulukları konusunda bilgilendirilir ve kendilerine "Hasta ve Yakınlarının Hakları ve Sorumlulukları Kitapçığı" verilir. 5.3.6. Yatışı yapılan hasta odasına alınır, hemşiresi tarafından çevre oryantasyonu sağlanır. 5.3.7. Hasta eğitim planı, hastanın bakım planı doğrultusunda yapılır. 5.3.8. Farklı mesajların verilmemesi ve eğitimin tüm yönleri ile gerçekleşmesi için hasta ve yakınlarının eğitimi tüm sağlık ekibi üyelerinin işbirliği ile gerçekleşir. 5.3.9. Hasta ön taburculuk planı hekim ve hemşire tarafından hasta dosyasında "Hekim Gözlem Formu" / "Hemşire İzlem Formu"na, eğitimleri "Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu"na kaydedilir. 5.4. Eğitimin Değerlendirilmesi ve Hasta Dosyasına Kaydedilmesi 5.4.1. Eğitim sonrası hastanın amaçlanan bilgi düzeyine ulaşıp ulaşmadığı eğitimin hemen sonrasında, yattığı sürece ve taburcu olmadan önce değerlendirilir. Amaçlanan bilgi düzeyine ulaşılmadığı durumlarda tüm planlama süreçleri (yöntem, eğitimi zorlaştıran faktörlerin gözden geçirilmesi) ve eğitim içeriği düzenlenerek tekrar uygulanır. 5.4.2. Eğitim sonunda, hastanın kimlik bilgileri, eğitim verilen kişi, eğitimin yöntemi, öğrenmeyi zorlaştıran faktörler, eğitimin konusu, uygulandığı tarih, eğitimin değerlendirme sonucu ve eğitimi veren kişi bilgileri "Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu"na kaydedilir. 5.4.3. Ayaktan hastaların eğitim ihtiyaçları ile ilgili kayıtlar Hasta Değerlendirme Formları (Erişkin / Pediatrik) nda tutulur. 5.5. Hastanın Taburcu Sonrası Eğitimi Hastanın taburculuk sonrası eğitimlerinin de planlanması ve verilmesi, kesintisiz multidisipliner bakımın önemli bir parçasıdır. Bu nedenle hastaya taburculuk sırasında da eğitim dokümanları 4/10
verilir ve hastaya ait olarak hazırlanmış epikriz formuna ilgili hekim tarafından kaydedilir. Eğitimler hastanın taburculuk sonrası ihtiyaç duyacağı gereksinimler göz önünde bulundurularak verilir. Taburculuk eğitimi hasta hastaneye yattığı andan itibaren başlar. Taburculuk eğitimi, taburcu olan tüm hastalara verilir. Her hastaya ve eğitim konusuna özgü öğrenme metotları [sözel öğretim, öğretime katma, yazılı materyal sağlama (broşür. Basılı eğitim materyali v.b.), video, film, kaset, demonstrasyon (gösterme/tekrar uygulama), hastaya uygulatma v.b.] belirlenir. Taburculuk öncesi hastanın yatışı süresince verilmiş eğitimlerin öğrenilip öğrenilmediği kontrol edilerek gerekirse tekrarlanır. Verilen tüm eğitimler Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu na kaydedilir. 5.5.1. Hasta taburcu olurken hastalığı ile ilgili eğitim materyalleri, bilgilendirici broşürler ve evde gereksinimi olduğunda arayabileceği telefon numaraları verilir. Hastanın evde kullanacağı ilaçları hastaya / yakınına anlatır ve kullanım ile ilgili bilgiler Hasta Bilgilendirme ve Çıkış Formu na kaydedilerek verilir. 5.5.2. Verilen her eğitim sonrasında Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu na hasta/yakınının imzası alınır. 5.6. Özel Dal Hemşireleri Tarafından Verilen Eğitimler 5.6.1. Bu prosedürdeki genel kurallar, özel dal hemşireleri tarafından verilen eğitimler için de geçerlidir. 5.6.2. Ayaktan hastaların eğitim gereksinimi durumunda, hastalar ihtiyaçları doğrultusunda hekim tarafından özel dal hemşirelerine (diyabet, stoma, onkoloji, meme, kardiyak rehabilitasyon vb), veya ilgili servislere yönlendirilir. 5.7. Hastanede Verilen Eğitim Başlıkları Hastaya hastanede yattığı süre boyunca verilecek eğitimler aşağıda belirtilmiştir; ancak, öğrenme ihtiyaçları bunlarla sınırlı değildir. 5.7.1. Tetkik Amaçlı Yapılan İşlemlerde Temel Prensipler Hastaya yapılacak tüm tetkiklerde, tetkik için belirtilmiş dokümanlarla birlikte hasta ve yakınları, aydınlatılmış onam, bakım sürecine katılım ve bakım seçeneklerinin finansal etkilerini anlamalarına yardımcı olacak eğitimi alırlar. Eğitim; Tetkikle ilgili bilgiyi, Ön hazırlık ile ilgili bilgiyi, dikkat edilecekleri, Tetkik istemi sırasında ortaya çıkan ihtiyaca yönelik bilgileri, 5/10
Tetkik sonrası dikkat edilecekleri içerir. 5.7.2. Tıbbi Uygulamalarda Temel Prensipler Hasta / hasta yakınına yapılacak tıbbi uygulama için hazırlanmış dokümanlarla birlikte; Uygulama öncesi dikkat edilecekler, Uygulama sırasında ortaya çıkabilecek ihtiyaca yönelik bilgiler, Uygulama sonrası dikkat edilecekler konusunda bilgilendirme yapılır. 5.7.3. Malzeme ve Cihaz Kullanımında Temel Prensipler Hastanın ihtiyacına yönelik kullanması gereken tüm malzeme ve cihazlarla ilgili; Kullanım amacı anlatılır. Cihaz kullanımı anlatılır. Gerekirse uygulama yaptırılır. Hasta/hasta yakınının doğru uygulayıp uygulayamadığı değerlendirilir. Dikkat edilecek noktalar belirtilir. Gerekirse ihtiyaca yönelik bakım bilgisi ve yazılı doküman verilerek kaydedilir. 5.7.4. İlaç Uygulamalarında Temel Prensipler Hekim / hemşire tarafından hastaya uygulanacak ilaçlarla ilgili olarak alacağı ilacın; Doğru ilaç Doğru doz Doğru yol Doğru zamanda alınmasının önemi Etkisi Yan etkisi İlaç-besin etkileşimi İlaç-ilaç etkileşimi hakkında bilgi verilir, anlaşılıp anlaşılmadığı değerlendirilir ve kaydedilir. 5.7.5. Beslenme ve Diyet Uygulamalarında Temel Prensipler Beslenmenin hastanın sağlığına olan etkisi, kişinin mevcut beslenme durumunun hekim ya da diyetisyen tarafından saptanması ile belirlenir. Hastanın beslenme durumu doğru olarak tanımlanır; Beslenme durumu hastanın özelliğine göre Diyet öyküsü ve besin alımı kaydı ile Klinik belirtiler ve sağlık öyküsü ile değerlendirilir. Değerlendirmeler sonucunda hastaya verilen diyet eğitiminin temel basamakları aktarılır. 6/10
İnandırma Diyete uymanın yararları ve uymamanın sakıncalarının belirlenmesi Beslenme düzeninin ve değişiklik yapacağı alanların belirtilmesi Diyete uymasını güçleştirebilecek durumlar ve çözümleri Anlaşılıp anlaşılmadığı değerlendirilir ve kaydedilir. 5.7.6. Rehabilitasyon Uygulamalarında Temel Prensipler Fizik tedavide elektroterapi ve rehabilitasyon programı kişinin mevcut rahatsızlığına göre fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimi tarafından belirlenir. Hastanın teşhisine uygun program için hastanın yaş, cinsiyet, fiziksel yetenekleri, ekonomik, kültürel durumu ve klinik değerlendirmelere dikkat edilir. Tedavi programı basamakları anlatılır. Tedavide uygulanan cihazların etkileri ve nasıl kullanılacağı, egzersizin nasıl tasarlanıp uygulanacağı, faydaları, yapmama halinde sakıncaları, programdaki değişikliklerin önceden belirtileceği ve gelecekteki ev programının nasıl uygulanacağı anlatılır ve kaydedilir. Karşılaşacağı problemler ve çözümler için bilgilendirilir. Günlük yaşam aktiviteleri açısından değerlendirilir. Taburculuk sonrasında hasta kontrole çağrılır. Anlaşılıp anlaşılmadığı tekrar değerlendirilir ve kaydedilir. 5.7.7. Ağrı Yönetimi Hastanın ağrı durumu kullanılan skalalar doğrultusunda belirlenerek özellikleri ve iyileşme süreci belirlenen bakım planı ile takip edilir. Hastaya ağrı yönetimi ile ilgili olarak, Kullanılan ağrı skalası Ağrısını ifade edebilme yöntemleri Ağrıyı azaltan ve artıran faktörlerin ifade edilmesi Ağrıyı gidermek için kullanılan ilaçlar hakkında eğitimler verilir ve kaydedilir. 5.7.8. El Hijyeni Hastalara el hijyeninin önemi ve ne şekilde sağlanacağına yönelik eğitim hemşire tarafından verilir ve kaydedilir. 5.7.9. Sigara Bırakma Tavsiye Eğitimi Sigara kullanımı olan hastalara hekimi ya da hemşiresi tarafından sigarayı bırakmak üzere tavsiyelerde bulunularak hazırlanmış olan hasta eğitim dokümanları paylaşılır ve kaydedilir. 7/10
5.7.10. Ağız ve Diş Bakımını Özendirici Eğitimler Özellikle pediatri kliniğinde yatan çocuk hastalar olmak üzere hastalara ağız ve diş sağlığı konusunda, ağız ve diş bakımını özendirici eğitimler diş hekimleri tarafından verilerek ilgili hasta eğitim dokümanları paylaşılarak eğitimler kaydedilir. Hastaların talepleri doğrultusunda, hastane bünyesinde bulunan Ağız ve Diş Sağlığı Klinikleri'ne yönlendirme yapılır. 5.7.11. Topluma Yönelik Eğitim Çalışmaları Hastanın ve ailesinin eğitimleri hastane içerisinde ve yattığı süre içinde sınırlı değildir. Hastanın uzun süre tedavi ve bakım gerektiren durumlarında, ya da hastalığı ile ilgili dış kuruluşlardan bilgilendirme ve eğitim almak istediği durumlarda da hastane kendisine destek ve yönlendirici olur. İlgili kurum ve kuruluşların adresleri ve telefonları sağlanır ve bu eğitimlere katılması teşvik edilir. YDÜ Hastanesi, hizmet verdiği branşlarda hekimlerin ve hastanenin birlikte hazırlayacağı topluma yönelik eğitimlerden de hastalarımızın haberdar olması ve katılımı sağlanır. Hastanemizde eğitim, tedavi ve bakımın önemli bir parçasıdır. Topluma yönelik eğitim konuları ve eğitim materyalleri Halka Yönelik Eğitim Programı nda belirlenmiştir. 5.8. Sağlık Çalışanları Tarafından Verilen Eğitim Başlıkları 5.8.1. Hastanın Sorumlu Hekiminin Vermesi Gereken Eğitimler Mevcut hastalığın ya da hastalıkların akut ve kronik sorunları hakkında bilgilendirme (Her hastanın gereksinimlerine ve beklentilerine göre günlük aktivitelerine ne zaman geri dönebilecekleri, durumu ile ilgili alacakları önlemler, hastalık ve sakatlıkla başa çıkma yöntemleri) Aydınlatılmış hasta onamları, Pansuman ve yara bakımı, Takip eden tıbbi bölümler ve kontrol tarihlerinin iletilmesi. Hastalık ya da hastalıklarına özgü acil hastaneye başvuru durumlarının iletilmesi, Kullanılan ve kullanılması gereken ilaçlarla ilgili uyulması gereken kurallar, Yapılan tedavi (medikal ya da cerrahi girişimler) ve yan etkiler konusunda bilgilendirme, 5.8.2. Hastanın Sorumlu Hemşiresi Tarafından Verilecek Eğitimler Hastane ve servis hakkında bilgilendirme Hastalığı hakkında bilgilendirme 8/10
Enfeksiyon kontrolü ve hijyen eğitimi Evde güvenli ilaç kullanımı, ilaç-besin etkileşimi Evde kullanılacak tıbbı alet ve cihazların kullanımı (aspiratör, ev tipi ventilatör, nebülizator gibi) Hastalığa özgü bakım ve bilgilendirme Ameliyat sonrası bakım (ostomi gibi) Emzirme eğitimi, meme bakımı (Bakınız. Emzirme Danışmanlığı Formu ) Kendi kendine meme muayenesi Aile planlaması Diyabetli hasta insulin uygulaması, ayak bakımı Yatağa bağımlı hastanın genel vücut bakımı Radyoterapi / kemoterapi tedavileri sonrası bakım Alçılı hasta bakımı Hasta ve hastalığın gerektirebileceği diğer konular 5.8.3. Hastanın Sorumlu Diyetisyeni Tarafından Verilecek Eğitimler Diyetisyen tarafından sorumlu hekimin önerdiği beslenme programı doğrultusunda, hastanın mevcut olanakları dikkate alınarak, yaşa ve hastalığa özel hasta ya da yakınlarına yazılı ve/veya sözlü beslenme eğitimi verilir. 5.8.4. Hastanın Sorumlu Fizyoterapisti Tarafından Verilecek Eğitimler Fizyoterapist tarafından fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekiminin önerdiği fizik tedavi programı doğrultusunda, yaşa ve hastalığa özel, hasta ya da yakınlarına yazılı, sözlü ve/veya uygulamalı egzersiz programı ve cihaz kullanımı hakkında eğitimi verilir. Hasta ve yakınları, hastalığına özgü durumlarda gerekirse diğer sağlık personeli tarafından eğitilir. 9/10
6. İLGİLİ DOKÜMANLAR 6.1. Aydınlatılmış Hasta Onam Prosedürü 6.2. Hasta ve Yakınlarının Hakları ve Sorumlulukları Kitapçığı 6.3. Hasta ve Yakınlarının Eğitimi Kayıt Formu 6.4. Hasta Bilgilendirme ve Çıkış Formu 6.5. Hekim Gözlem Formu 6.6. Hemşire İzlem Formu 6.7. Halka Yönelik Eğitim Programı 6.8. Emzirme Danışmanlığı Formu 10/10