İTÜ Tekstil Teknolojileri ve Tasarımı Fakültesi / Tekstil Mühendisliği Bölümü 2009-2010Öğretim Yılı / Güz Yarıyılı TEK485-MALİYET MUHASEBESİ DERSİ ÖDEV5 (YÖNETİM MUHASEBESİ) 30.Aralık.2009 Ödev TeslimTarihi 12.Ocak 2010 KAR PLANLAMASI Bir işletmenin maliyet fonksiyonu ve ürün satış fiyatı bilindiği takdirde, çeşitli üretim ve satış miktarlarında ne kadar kar elde edeceği hesaplanabilir. Kara başlama noktası: Satış geliri ile toplam maliyetin birbirlerine eşit olduğu, karın sıfır olduğu noktadır. Maliyet-Hacim-Kar diyagramı: Satışlara karşılık maliyet ve karın işaretlendiği grafiktir. Kara başlama noktasının hesaplanması: Sabit maliyetler, birim başına değişken maliyet ve satış fiyatı bilindiği takdirde, amaçlanan karın gerçekleştirilmesi için kaç birim mal satılması gerektiği hesaplanabilir. Açıklama: 1. Denklem Yöntemi: Satış Geliri Toplam Maliyet + Kar Y satış geliri, SF malın birim satış fiyatı, yapılması gereken satış miktarı, M toplam maliyet, A sabit maliyet, B birim başına değişken maliyet ve K kar olmak üzere; YSF * ve Y M +K SF* A +B* + K M A + B*, A + K SabitMaliy et + AmaçlananK ar ( SF B) ( SF B. DegiskenMaliyet) şeklinde ifade edilebilir. Karın sıfır (K0) olduğu noktadaki üretim miktarı ise, kara başlama noktasını verir. Soru 1: Kot pantolon satan bir mağazanın yılık sabit giderleri, 352.000 YTL, bir kotun birim maliyeti (alış fiyatı) 38 YTL ve satış fiyatı 60 YTL ise, yıllık kara başlama noktasını miktar ve YTL olarak hesaplayınız. Eğer amaçlanan yıllık kar 330.000 YTL ise, satılması gereken miktarı ve satış gelirini hesaplayınız. 1
Açıklama: 2. Katkı Marjı Yöntemi: Katkı marjı, kar planlaması açısından önemli bir kavramdır. Toplam değerler üzerinden; Katkı marjı Satışlar-Değişken Maliyetler 'dir. Birim katkı marjı, satılan her mal biriminden değişken giderler ödendikten sonra elde kalan paradır. Birim katkı marjı Satış fiyatı -Birim başına değişken maliyet BirimKatkıMarjı İşletmenin sabit giderleri bu paralarla ödenecek ve sabit giderlerin ödenmesinden sonra, satılan her birimden kalan katkı marjı işletmenin kar hanesine yazılacaktır. Kara başlama noktasını ve belirli bir kar elde etmek için yapılması gereken satışları miktar yerine YTL cinsinden hesaplamak da mümkündür. Bu durumda katkı marjı oranından faydalanılır Katkı. Marjı. Oranı "Katkı marjı oranı Katkı marjı / Satışlar" olduğuna göre, her bir birim satışın içerisinde değişken giderler çıktıktan sonraki katkı marjının payını ifade eder. Soru 2: DEF işletmesi tek mal üretmektedir. Yıllık kapasite en fazla 10.000 birimdir. Gelecek bütçe yılı için yapılan maliyet tahminlerine göre birim başına dolaysız madde maliyeti 25 YTL, birim başına dolaysız işçilik maliyeti 15 YTL ve birim başına GİM 10 YTL ve yıllık sabit maliyetler 500.000 YTL dir. İstenenler: a) İşletme tam kapasite üretiminin tümün satarak 200.000 YTL kar elde etmek için satış fiyatını kaç YTL olarak saptamalıdır? Bu durumda birim katkı marjı ve katkı marjı oranı ne olmalıdır? b) Üretim kapasitesi, sabit maliyetlerde 305.000 YTL lik bir artışla iki katına çıkarılırsa, aynı fiyatla kaç birim mal satılırsa kar sıfır olur? 200.000 YTL kar etmek için kaç birim mal satılmalıdır? Kar diyagramı: Kar diyagramı, sabit maliyetlerde ve katkı marjında meydana gelen herhangi bir değişmenin işletmenin karlılık durumunu bir bakışta görmemizi sağlaması bakımından yararlıdır. Kar denklemi aşağıdaki gibi yazılabilir. Kar Birim katkı marjı x Satış miktarı- Sabit maliyetler 2
Soru 3: Soru 2.a'daki verilerle kar fonksiyonunu yazınız ve 0-10.000 (2000 ' er aralıklarla) adetlik satış miktarları için kar diyagramını çiziniz. Yorumlayınız. Güven Marjı Oranı: Bir işletmenin gerçekleştirdiği satış miktarı kara başlama noktasından ne ölçüde fazla ise, faaliyet riski o ölçüde az sayılır. Zira böyle bir durumda, işletmenin satışlarındaki küçük bir azalma işletmeyi zarar eder duruma düşürmez. İşletmenin zarar bölgesine düşmesi için gerçek satışlarda ne kadar azalma olması gerektiğini gösteren orana güven marjı oranı denir. Güven marjı oranı (Gerçek satış miktarı- Kara başlama noktası)/ Gerçek satış miktarı İşletmenin katkı marjı oranı yüksek, güven marjı oranı düşükse, işletme sabit maliyetlerini azaltmaya ve/veya satış miktarını arttırmaya çalışmalıdır. Hem katkı marjı oranının hem de güven marjı oranının düşük olması halinde, satış fiyatının arttırılmasına ve/veya değişken maliyetleri azaltmaya çalışılmalıdır. Soru 4: Kara başlama noktası 3000 birim olan bir işletmenin 3500 ve 5000 birim satış yapması hallerinde, güven marjı oranları ne kadar olacaktır? Karşılaştırarak, yorumlayınız. Soru 5: Aşağıda aynı malı üreten iki işletmeye ait bazı veriler yer almaktadır. A İşletmesi B İşletmesi Satış Fiyatı 30 TL 30 TL Birim Değişken Maliyetler 10 TL 18 TL Yıllık sabit maliyetler 150000 TL 120000 TL a. Her iki işletmenin kara başlama noktalarını hesaplayınız. b. Gerçek satış miktarının, kara başlama noktasından %10 daha yüksek olması halinde her iki işletmenin yıllık net karı kaç YTL olur? Sonucu yorumlayın. c. Her iki işletmenin satışları 12000 birim olduğunda güven marjlarını karşılaştırın ve güven marjı düşük işletmenin ne gibi tedbirler alması gerektiğini yorumlayın. Satış Karışımı ve Kar Planlaması: Birden fazla mamulün üretilmesi halinde kar planlaması belli bir "satış karışımı" için yapılabilir. Satış karışımı değiştikçe, kar değişir. Konu iki mal üreten bir işletme ele alınarak, incelenecektir. Ortalama. Katkı. Marjı Ortalama katkı marjı, her iki malın katkı marjlarının tartılı ortalamasıdır. Tartı olarak malların satış karışım yüzdeleri esas alınır. Burada iki maldan satılması gereken miktarların toplamı olup, daha sonra malların satış karışım yüzdeleri ile çarpılarak, her maldan satılması gereken miktarlar bulunur. 3
Soru 6: TUV işletmesi,y ve Z olmak üzere üç çeşit mal üretmektedir. Bu üç mala ilişkin veriler şöyledir: Malı Y Malı Z Malı Geçen yılki satışlar (birim) 10.000 5.000 25.000 Satış Fiyatı (YTL) 100 100 200 Birim Değişken Maliyet (YTL) 75 50 120 Yıllık Sabit Maliyetler 1.000.000 YTL ise, verilerden yararlanarak şirketin kara başlama noktasını ve yıllık karını hesaplayınız. Üretim Teknolojisi Seçimi: Sermaye yoğun ve emek yoğun üretim teknolojileri, toplam maliyetin kompozisyonunu değişik kılarlar. Sermaye yoğun teknolojilerde dönemsel sabit maliyetler yüksek, birim değişken giderler ise değişken olur. Emek yoğun teknolojilerde ise bunun tersi geçerlidir. Soru 7: Bir işletme yeni bir mamulün (S Malının) üretimine başlamayı tasarlamaktadır. Bu malı üretecek makinalar hakkında toplanan bilgileri analiz eden üretim departmanı bütçe komitesine iki makine önermeyi kararlaştırmıştır. Bunlardan A makinası tam otomatik, B makinası ise emek yoğunluğu olan ve kapasitesi daha düşük bir makinadır. İki makinaya ait veriler şöyledir: A Makinası B Makinası Yıllık Sabit Maliyet 175.000 YTL 60.000 YTL Birim Değişken Maliyet 1,5 YTL 3 YTL Yıllık Kapasite 150.000 birim 80.000 birim S malının 5 YTL birim fiyatla satılabileceği öngörülmektedir. Sektördeki yoğun rekabet nedeni ile kesin bir tahmin yapılamamakla birlikte, satışların 60.000 100.000 birim aralığında (ortalama 80.000 ) Aralığında olması, makul bir öngörü olarak kabul edilmektedir. a) A makinasını B makinasına tercih etmek için S malı satışları en az kaç birim olmalıdır? b) İşletme %37.5 güven marjı ile çalışmak istiyorsa, A makinasının seçilmesi halinde yıllık S malı satışı kaç birim olmalıdır? %37.5 güven marjı koşulunda hangi makine daha gerçekçi bir seçim olacaktır? 4
Geçerli Maliyetler: Soru 8: Bir hazır giyim mağazasının elinde geçen sezondan kalma 2000 adet hanım elbisesi vardır. Bu elbiselerin birim maliyeti 500 YTL olup, mevcut halleriyle karlı bir fiyattan satılmaları mümkün görülmemektedir. Mağazanın bu elbiselerin satışı için üç farklı olanağı söz konusudur. a) Elbiselere birim başına 350 YTL tutan bir model değişikliği yapmak. Bu yapılırsa bir elbise 650 YTL dan satılabilecektir.. b) Elbiselerde birim başına 100 YTL lık gidere neden olacak daha basit bir değişiklik yaparak, elbiseleri 500 YTL dan satmak. c) Elbiseleri üzerlerinde hiçbir değişiklik yapmadan 250 Y TL birim fiyatla satmak. Bu üç alternatiften hangisinin en uygun olduğunu gerekli hesapları yaparak gösteriniz. Başarılar... Prof. Dr. Emel Önder 5