İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM ÇOCUK PSİKOLOJİSİNE GİRİŞ ÇOCUK PSİKOLOJİSİNDE GELİŞİM MODELLERİ... 3 ÖĞRENME TEORİSİ MODELİ... 4 BİLİŞSEL GELİŞİM MODELİ... 5 İNSAN GELİŞİMİNİ VE PSİKOLOJİSİNİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR... 6 SOSYAL VE DUYGUSAL GELİŞİMİ AÇIKLAYAN KURAMLAR... 6 Psikanalitik Kuram... 6 Freud un Kişilik Gelişimi Kuramı... 7 Topografik Kişilik Kuramı... 7 Yapısal Kişilik Kuramı... 7 Psikoseksüel Gelişim Kuramı... 8 Erikson un Psikososyal Kuramı... 9 Güvene Karşı Güvensizlik (0-1 yaş)... 10 Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç (1-3 yaş)... 10 Girişimciliğe Karşı Suçluluk (3-6 yaş)... 10 Başarılı Olmaya Karşı Aşağılık Duygusu (6-12 yaş)... 11 Kimlik Kazanımına Karşı Kimlik Krizi (12-18 yaş)... 11 Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık (20 li ve 30 lu yaşlar)... 11 Üretkenliğe Karşı Durgunluk (40 lı ve 50 li yaşlar)... 11 Bütünlüğe Karşı Umutsuzluk (60 lı yaşlar ve üstü)... 11 Sosyal Öğrenme Kuramı... 12 Bağlanma Kuramı... 13 BİLİŞSEL GELİŞİMİ AÇIKLAYAN TEMEL KURAMLAR... 15 Bilgi İşleme Kuramı... 15 Piaget in Bilişsel Gelişim Kuramı... 16 ÇOCUK VE ERGEN PSİKOLOJİSİNDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 17 BİLİMSEL YÖNTEM... 17 Veri Toplama Yöntemleri... 18 Gözlem Yöntemi... 18 Tarama Yöntemi... 19 Vak a Tarihçesi... 20 Test Yöntemi... 20 2. BÖLÜM GELİŞİM KAVRAMI, İLKELERİ VE GELİŞİM DÖNEMLERİ KALITIM VE ÇEVRE... 24 HORMONLAR... 25 V
GELİŞİM İLKELERİ VE ÖZELLİKLERİ... 27 GELİŞİM DÖNEMLERİ... 29 3. BÖLÜM BEDENSEL VE MOTOR GELİŞİM DOĞUM ÖNCESİ VE SONRASI GELİŞİMİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER... 35 HASTALIKLAR... 35 ÇEŞİTLİ KİMYASAL İLAÇLAR VE ÇEVRE KİRLİLİĞİ... 35 BESLENME... 36 STRES... 36 DİĞER FAKTÖRLER... 36 DOĞUM ÖNCESİ DÖNEMDE FİZİKSEL GELİŞİM... 37 1. DÖLÜT... 37 2. EMBRİYO... 37 3. FETÜS... 37 DOĞUM SONRASI DÖNEMDE FİZİKSEL GELİŞİM... 38 YENİ DOĞAN BEBEK (0-4 hafta)... 38 Büyümeye Tesir Eden Faktörler... 41 MOTOR GELİŞİM... 42 Refleksler... 43 Palmer Refleksi (Avuçiçi Refleksi)... 44 Planter Refleksi (Ayaktabanı Refleksi)... 44 Moro Refleksi (Yakalama, Sarılma Refleksi)... 44 Yüzme Refleksi... 44 Adım Atma Refleksi... 44 Tonik Boyun Refleksi... 44 Yürüme... 45 El Tercihi... 46 4. BÖLÜM BİLİŞSEL GELİŞİM HEINZ WERNER KURAMI... 51 JEROME BRUNER KURAMI... 52 HAREKET DÖNEMİ... 53 İMGELEME DÖNEMİ... 53 SEMBOLİK DÖNEM... 53 JEAN PIAGET KURAMI... 54 DUYUSAL MOTOR DÖNEMİ... 56 1. Birinci Alt Aşama (Refleks Aşaması 0-2 ay)... 56 2. İkinci Alt Aşama (Birinci Döner Tepkiler Aşaması 2-4 ay)... 56 3. Üçüncü Alt Aşama (İkinci Döner Tepkiler Aşaması 4-8 ay)... 57 4. Dördüncü Alt Aşama (8-12 ay)... 57 VI
5. Beşinci Alt Aşama (12-18 ay)... 58 6. Altıncı Alt Aşama (18-24 ay)... 58 B- İŞLEM ÖNCESİ DÖNEM (2-7 Yaş)... 59 Tersine Dönüştürme ve Korunum İlkesi... 60 Benmerkezli Düşünce... 61 Canlılık Atfetme... 62 C. SOMUT İŞLEMSEL DÖNEM (7-11 YAŞ)... 63 D. SOYUT İŞLEMSEL DÖNEM (11+)... 64 5. BÖLÜM DİL GELİŞİMİ DİL GELİŞİMİNİ AÇIKLAYAN TEORİLER... 69 DAVRANIŞCI YAKLAŞIM... 69 PSİKOLİNGUİSTİK YAKLAŞIM... 70 BİLİŞSEL YAKLAŞIM... 71 PRAGMATİK YAKLAŞIM... 71 DİL VE KONUŞMANIN GELİŞİMİ... 72 DİĞER CANLILARDA İLETİŞİM... 73 KONUŞMANIN GELİŞİMİ... 73 A. Vokalizasyon Dönemi (0-2 ay)... 74 B. Cıvıldama Dönemi (4-5 ay)... 74 C. Tek Sözcük Dönemi (12-18 ay)... 76 D. İki Sözcük Dönemi (18-24 ay)... 77 E. Üç ve Daha Fazla Sözcüklü Cümleler Dönemi... 78 KONUŞMA AKSAKLIKLARI... 79 Kekemelik... 79 Kekemelik ve Zeka... 80 Kekemelik ve Cinsiyet... 81 Kekemelik Nasıl Olur?... 81 Kekemelik İle Kişilik Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?... 82 Kekemelik Bulaşıcı Mıdır?... 82 6. BÖLÜM ZEKA'NIN GELİŞİMİ KÜLTÜRE BAĞIMLI TESTLER... 87 ALFRED BINET VE DAVID WECHSLER... 87 KÜLTÜRDEN ARINMIŞ TESTLER... 89 PSİKOMETRİK TESTLERİN ÖZELLİKLERİ... 90 ZEKA BÖLÜMÜ PUANLARININ HESAPLANIŞ ESASLARI... 91 ZEKA BÖLÜMÜ DEĞİŞEBİLİR Mİ?... 92 ZİHİNSEL GELİŞİMİN SEYRİ... 93 TEST BAŞARISINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER... 95 VII
Uygulayıcının Tutumları... 96 Cinsiyet... 96 Sosyo-Ekonomik Durum... 97 Uyarıcı Yoksunluğu... 97 Kalıtım ve Çevre... 98 ZEKA BÖLÜMÜ UÇLARA YAKLAŞAN ÇOCUKLAR... 99 ZEKA GERİLİĞİ OLAN ÇOCUKLAR... 100 ÜSTÜN ÇOCUKLAR... 100 YARATICI ÇOCUKLAR... 101 7. BÖLÜM DUYGUSAL GELİŞİM DUYGULARLA İLGİLİ KAVRAMLAR... 105 BİYOLOJİK KAVRAMLAR... 105 KÜLTÜREL KAVRAMLAR... 106 BİLİŞSEL SÜREÇLER... 106 DUYGUSAL GELİŞİMİN GENEL ÖZELLİKLERİ... 107 WATSON UN TEORİSİ... 108 DUYGUSAL TEPKİLERİN BELİRLENMESİ... 108 KORKU GELİŞİMİ... 110 Bebeklerde Görülen Korkular... 110 Daha Büyük Çocuklarda Korkular... 112 KISKANÇLIK... 114 8. BÖLÜM ANABABA ÇOCUK ETKİLEŞİMİ ÇOCUK YETİŞTİRME BİÇİMLERİ... 118 DİSİPLİN YÖNTEMLERİ... 119 DİSİPLİN YÖNTEMLERİ VE ÇOCUK DAVRANIŞLARI... 121 BAĞLILIK... 123 ÇOCUĞUN MİZACI VE CİNSİYETİ... 125 SALDIRGANLIK... 126 ÇOCUK İSTİSMARI... 128 İSTİSMAR TÜRLERİNİN SINIFLANDIRILMASI... 130 AİLEDE İSTİSMARA NEDEN OLAN ÖZELLİKLER... 132 9. BÖLÜM SOSYAL GELİŞİM ÖZDEŞLEŞME... 137 CİNSİYET ROLLERİNİN KAZANILMASI... 139 OLUMLU SOSYAL DAVRANIŞLARIN KAZANILMASI... 141 KURAMSAL YAKLAŞIMLAR... 141 VIII
OLUMLU SOSYAL DAVRANIŞI NELER ETKİLEYEBİLİR?... 143 ÇOCUK YETİŞTİRME ŞEKLİ... 143 TELEVİZYONUN ETKİLERİ... 144 EMPATİ... 145 AKRANLARLA ETKİLEŞİM... 145 OYUN... 147 GRUP ARKADAŞLIĞI... 149 POPÜLER ÇOCUK... 151 10. BÖLÜM AHLAK GELİŞİMİ PSİKANALİTİK TEORİ... 156 SOSYAL ÖĞRENME KURAMI... 157 BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMI... 158 PIAGET VE AHLAK GELİŞİMİ... 159 KOHLBERG VE AHLAK GELİŞİMİ... 162 Gelenek Öncesi Düzey... 163 Geleneksel Düzey... 163 Gelenek Ötesi Düzey... 164 11. BÖLÜM ERGENLİK TARİHTE ERGENLİK... 171 FİZİKSEL GELİŞİM... 172 Fiziksel Değişiklikler... 173 Erinliğin Psikolojik Boyutu... 174 Erinlik zor bir dönem midir?... 175 BİLİŞSEL GELİŞİM... 176 Soyut İşlemsel Düşüncenin Özellikleri... 176 Ergenlerin bilişsel yapılanımlarında fark var mıdır?... 178 Dil Gelişimi... 179 SOSYAL BİLİŞ... 179 Ben Merkezci Düşünce... 181 SOSYAL GELİŞİM... 183 Aile... 183 Ergende Görülen Genel Özellikler... 185 Bağımsızlık Arzusu... 186 Bağlılık... 188 Kardeşlerle İlişkiler... 188 KİŞİLİK GELİŞİMİ... 190 Benlik Kavramı... 191 Kimlik... 194 IX
Akran İlişkileri... 196 Gruba Uyum... 197 Arkadaşlık... 198 Kız Erkek Arkadaşlığı... 199 OLUMSUZ DUYGU, DUYGU DURUM PROBLEMİ VE İNTİHAR... 200 ÖFKE... 201 DEPRESYON, DEPRESİF DUYGULANIM... 203 İNTİHAR... 205 12. BÖLÜM ANNE-BABALAR İÇİN ÖNERİLER KAYNAKLAR... 221 X