I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i
II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m Yay m Da t m A.fi. ye aittir. Her hakk sakl d r. Hiçbir bölümü ve paragraf k smen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya baflka herhangi bir flekilde ço alt lamaz, da t lamaz. Normal ölçüyü aflan iktibaslar yap lamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : B e t a B a s m A. fi. Bask - Cilt : K a h r a m a n O f s e t Ba c lar/ stanbul (0-212) 629 00 01 Kapak Tasar m : Gülgonca Çarp k Beta BASIM YAYIM DA ITIM A.fi. Himaye-i Etfal Sokak Talas Han No. 13-15 Ca alo lu - STANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 513 87 05-511 36 50 e-mail: betakitap@betakitap.com www.betakitap.com
III Çal flmalar m boyunca her türlü s k nt ve meflakkete sab rla katlanan eflim Züleyha Han m ve sevgili çocuklar ma
IV Nail YILMAZ, 1992 y l nda stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi ni bitirdi. Ayn üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü nde yüksek lisans n (1995), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde doktoras n (2003) tamamlad. 1994 y l nda Marmara Üniversitesi nde araflt rma görevlisi olarak bafllad akademik çal flmalar na halen ayn üniversitede ö retim üyesi olarak devam etmektedir.
V Ö N S Ö Z Göç hareketleri ile beraber kentlere yönelen nüfus, kentsel alandaki tutunma mücadelesinde enformel iliflki a lar n s kl kla kullanm flt r. Ancak hemflehrili in de içerisinde yer ald bu tür iliflki a lar göç sürecinin bir ürünü olarak görüldü ü için zamanla zay flayaca ve ortadan kalkaca düflünülmüfltür. Bu nedenle de konuya olan akademik ilgi s n rl kalm flt r. Ancak zay flayarak ortadan kalkaca düflünülen bu tür iliflki a lar bugün de varl n sürdürmektedir. Hatta bu tür iliflki a lar formelleflerek her geçen gün daha da kal c olmaya, sosyal yaflamdaki etkisini artt rmaya bafllam flt r. Bu durum hemflehri iliflki a lar na olan yaklafl m n de iflmesine ve akademik ilginin konuya çevrilmesine neden olmufltur. Elinizdeki çal flma böyle bir düflünceyle hemflehri iliflkilerini akademik bir çerçevede de erlendirmek üzere haz rlanm flt r. Çal flman n yap lacak yeni araflt rma ve çal flmalara katk da bulunmas dile iyle sa lad klar destek ve teflvik edici yaklafl mlar ndan dolay hocam Prof. Dr. Sema Erder e, çal flmay okuyarak gerekli düzeltmeleri yapmam konusunda yard mc olan arkadafl m Doç. Dr. Mehmet Karakafl a, teknik konulardaki yard mlar ndan dolay arkadafllar m Baki Karayaka ve Kürflat Demiryürek e, görüflmeleri kabul ederek bana vakit ay ran dernek yöneticilerine içten teflekkürlerimi sunar m. Dr. Nail Y lmaz Sultanahmet, 13 A ustos 2008
VII Ç N D E K L E R Ö N S Ö Z...V Ç N D E K L E R...V I I TABLOLAR L STES....I X K I S A L T M A L A R...X I G R fi...1 B R NC BÖLÜM KENTSEL B R TUTUNMA B Ç M OLARAK HEMfiEHR K ML 1.1. Kavramsal ve Teorik Çerçeve....7 1. 1. 1. Kavramsallaflt rma...7 1.1.2. Hemflehrili i Do uran Nedenler...12 1. 1. 2. 1. Sosyo-psikolojik ve Kültürel Nedenler...14 1. 1. 2. 2. Ekonomik Nedenler....18 1. 1. 2. 3. Siyasal Nedenler...22 K NC BÖLÜM: HEMfiEHR KÜMELENMELER 2.1. Hemflehri Kümelenmeleri Bak m ndan Türkiye de Durum...31 2.2. Hemflehri Kümelenmeleri Bak m ndan stanbul da Durum....36 2.2.1. Enformel liflki A lar....37 2.2.1.1. Nüfus Bilgilerine Göre stanbul daki Hemflehri Da l m...40 2.2.2. Formel liflki A lar : Örgütlenme...46 2.2.2.1. Örgütlenme Durumuna Göre stanbul daki Hemflehri Kümelenmeleri...49 2.2.2.1.1. stanbul daki Hemflehri Dernekleri...50
VIII ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: B R HEMfiEHR GRUBU OLARAK STANBUL DAK K A S T A M O N U L U L A R 3.1. Araflt rman n Tasar m ve Uygulama....................................................................6 5 3. 1. 1. Araflt rman n Konusu, Önemi ve Amac.................................................6 5 3.1.2. Araflt rman n Yöntemi.................................................................................6 6 3.1.3. Araflt rman n Evreni ve Örneklem.............................................................6 6 3.1.4. Araflt rman n Varsay mlar..........................................................................6 7 3.1.5. Araflt rman n S n rl l klar.............................................................................6 8 3.1.6. Niçin Kastamonulular.................................................................................6 9 3.1.6.1. Seçmen Nüfusu ve Örgütlenme Da l m Bak m ndan stanbul daki Kastamonulular...................................................7 0 3.2. Verilerin De erlendirilmesi......................................................................................7 5 3.2.1. Hemflehri Derne i Yöneticilerinin Kiflisel Özellikleri............................7 5 3.2.2. Hemflehri Derneklerinin Kurulufl Amac..................................................7 8 3.2.3. Hemflehri Derneklerinin Ekonomik Durum, E itim Durumu, Yafl, Cinsiyet ve Kuflaklar Ba lam ndaki Üye Profili.............................8 1 3.2.4. Hemflehrilerin Derne e Üyelik ve Faaliyetlere Kat l m Durumu.........8 7 3.2.5. Hemflehri Derneklerinden Beklenen Öncelikli Faaliyetlerin Neler Oldu u..................................................................................................9 1 3.2.6. Dernek Yönetiminde Etkili Olan Grubun Derne in Hangi fllevini Önemsedi i..........................................................................9 3 3.2.7. Derne e Daha Çok Kimlerin Katk Sa lad..........................................9 6 3.2.8. Genel Olarak Hemflehri Derneklerinin Faaliyetlerinin Neler Oldu u....9 6 3.2.9. Dernekleflmenin Hemflehri Kimli i ve Faaliyetlerini Etkileme Durumu.1 0 0 3.2.10. fllevleri Bak m ndan Hemflehri Dernekleri.........................................1 0 2 3.2.10.1. Dernekleflmenin Kültürel fllevi.............................................1 0 2 3.2.10.2. Dernekleflmenin Ekonomik fllevi.........................................1 0 5 3.2.10.3. Dernekleflmenin Siyasal fllevi..............................................1 1 5 3.2.11. Dernek Giderlerinin Nas l Karfl land................................................1 2 3 3.2.12. Dernek Yöneticilerin Bu fli Niçin Yapt klar.......................................1 2 6 3.2.13. Dernekleflme Kanal yla Memlekete Götürülen Hizmetler..............1 3 4 3.2.14. Hemflehri Derneklerinin Yapt r m Gücü..............................................1 3 6 3.2.15. Hemflehri Kimli i ve Örgütlenmesinin Gelece i...............................1 4 0 S O N U Ç........................................................................................................................1 4 7 K A Y N A K Ç A.......................................................................................................................1 5 1 E K L E R........................................................................................................................1 5 7
IX TABLOLAR L STES Tablo 1: Türkiye Genelindeki Hemflehri Derneklerinin llere Göre Da l m.............................................................................................................3 2 Tablo 2: Nüfusa Kay tl Oldu u Yere Göre stanbul daki Hemflehri Seçmen Gruplar n n Da l m.......................................................................4 1 Tablo 3: stanbul daki Hemflehri Gruplar n n Seçmen Say s na Göre lçelere Da l m................................................................................................4 4 Tablo 4: stanbul daki Hemflehri Derneklerinin Ait oldu u Kente Göre Da l m ve Deneklerin Yo unlaflt lçeler...............................................5 1 Tablo 5: stanbul daki Hemflehri Derneklerinin Co rafi Bak mdan Bölgesel Da l m ve Dernek Say s ndaki De iflim..................................5 5 Tablo 6: l, lçe ve Köy Derne i Oluflu Bak m ndan Hemflehri Derneklerinin D a l m..............................................................................................................5 8 Tablo 7: Ülke çi ve D fl ndaki Bölge Ad na Gönderme Yap lmas na Göre Hemflehri Derneklerinin Da l m.................................................................5 9 Tablo 8: simlerinden Hareketle Derneklerin Kurulufl Amac na Göre Da l m....................................................................................................6 1 Tablo 9: stanbul daki Kastamonulular n Seçmen ve Dernek Say lar na Göre lçelere Da l m.....................................................................................7 1 Tablo 10: stanbul daki Kastamonu Derneklerinin Federasyon, l, lçe ve Köy Derne i Oluflu Bak m ndan Da l m................................................7 3 Tablo 11: stanbul daki Kastamonu Derneklerinin simlerinden Hareketle Kurulufl Amac na Göre Da l m.................................................................7 4
XI K I S A L T M A L A R a. g. e. Ad geçen eser a. g. m. Ad geçen makale a. g. t. Ad geçen tez A B Avrupa Birli i A K P Adalet ve Kalk nma Partisi A k t. A k t a r a n A N A P Anavatan Partisi A Ü Ankara Üniversitesi B k z. B a k n z C. C i l t C H P Cumhuriyet Halk Partisi C Ü Cumhuriyet Üniversitesi Ç e v. Ç e v i r e n D P T Devlet Planlama Teflkilat D S P Demokratik Sol Parti G O P G a z i o s m a n p a fl a B B stanbul Büyükflehir Belediyesi Ü stanbul Üniversitesi M H P Milliyetçi Hareket Partisi M Ü Marmara Üniversitesi S. S a y s. Sayfa s s. Sayfalar Aras
XII T B M M T E P A V T Ü K Ü n i. v b. v d. Türkiye Büyük Millet Meclisi Türkiye Ekonomi Politikalar Araflt rma Vakf Türkiye statistik Kurumu Ü n i v e r s i t e s i Ve benzeri Ve devam