İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ PROF. DR. SARPER ERDOĞAN
İş Hijyeni İş Hijyenisti tanımı Psikososyal riskler Yüklenme Yorgunluk Stres Monotoni Psişik doygunluk Aşırı yorgunluk Kronik stres Tükenme 1
İş Hijyenisti Tanımı Sağlık ve güvenlik risklerini tahmin edebilme, tanıma, değerlendirme ve denetleyebilme becerisine sahip, işyerlerinde hijyenik koşulların sağlanması için görevlendirilen kişi iş hijyenistidir. Riskleri tahmin edip tanıyabilen bir iş hijyenisti doğru değerlendirme için gerekli ölçümleri yapabilmelidir. Ölçümlerden sonra denetleyebilmek (kontrol altına almak) amacıyla iş sağlığı ve güvenliği ekibinin diğer elemanlarıyla risklerin tolere edilebilir limitler içine alınmasını ve denetim önlemlerinin yaşama geçirilmesini sağlarlar. 2
Psikososyal Faktörler-1 İşyerinde psikososyal faktörler iş çevresi, işin içeriği, iş organizasyonu ile iş görme kapasitesi, gereksinimler, kültür, işle ilgili olmayan kişisel menfaatler arasındaki karşılıklı etkileşimle ilgilidir ve deneyimler ve algı yoluyla sağlığı, iş doyumunu ve verimi etkilerler. 3
Psikososyal Faktörler-2 İşyerinde yüklenme- organizma yanıtı-işle başa çıkma konsepti içinde işe bağlı yorgunluk/monotoni, stres/psişik doygunluk işle baş edememe biçimindeki organizma yanıtı olarak ortaya çıkarlar. 4
Psikososyal Faktörler-3 Yüklenme İş sırasında veya sonrasında görülebilirler. Geri dönüşlüdürler. Yeterli dinlenme (yorgunluk), başka bir iş veya görev alma (monotoni ve doygunluk), bir talebin yerine getirilebilmesi (stres) ile giderilebilirler. Nicelik ve/veya nitelikte verim azalmasına yol açarlar. Yetersiz psikolojik ve fiziksel eylemlilik nedeniyle verimlilikte düşme erken belirti olarak ortaya çıkar, çabanın arttırılması ile işin gerektirdiği verimlilik düzeyi yakalanmaya çalışılır, ancak bu verimliliği daha da azaltır. 5
Psikososyal Faktörler-4 Yorgunluk İşe bağlı yorgunluk psiko-fizyolojik fonksiyon değişiklikleriyle beraber gider, verimliliğin azalması sürecidir. Psişik, ya da santral yorgunluk daha çok mental yüklenmelerde ortaya çıkar. Yorgunlukta işin yoğunluğu ve süresi rol oynarken, stres kişinin hedef ve sonuca odaklı varsayımları sonucu ortaya çıkar. 6
Psikososyal Faktörler-5 Stres Stres işçinin yapmak zorunda olduğu ile yapmak istediği veya yapabileceği arasındaki farktan doğar. İşçinin zorlanması veya kapasitesinin altında çalıştırılması nedeniyle ortaya çıkabileceği gibi işin üretilmesinde insiyatif kullanamama nedeniyle de görülebilir. 7
Psikososyal Faktörler-6 Monotoni Monotoni yorgunluğa benzer bir durumdur, psişik aktivitenin geri dönüşlü azalmasına yol açar. Psişik yorgunluk bütün işlerde görülebilirken monotoni işin tek yönlülüğü, uyaran azlığı, basit işlerde eylemin sürekli tekrarı, dar gözlem alanı gibi durumlarda ortaya çıkar. 8
Psikososyal Faktörler-7 Psişik doygunluk Psişik doygunluk stres benzeri bir durumdur, herhangi bir iş veya duruma karşı isteksizlik halidir. Verim azalması, huzursuzluğa yol açar. Monotonide olduğu gibi işin değiştirilmesi ile düzelir. Olumsuz psikososyal faktörlere uzun süreli maruziyet aşırı yorgunluk, kronik stres ve tükenmeye yol açar. 9
Psikososyal Faktörler-8 Aşırı yorgunluk Aşırı yorgunluk uzun süreli yüklenmelere bağlı olarak kısa süreli molalarla giderilemeyecek ölçüde organ fonksiyonlarının ve organizma-çevre etkileşiminin bozulması sürecinin başlangıcıdır. Belirtileri genel yorgunluk, mutsuzluk, aşırı duyarlılık, motor güvensizlik, konsantrasyon güçlüğü, kısa süreli hafıza kayıpları, uyku bozuklukları ve huzursuzluktur. 10
Psikososyal Faktörler-9 Kronik stres Kronik stres kişinin asgari gereksinimlerini bile karşılamayı olanaksız gördüğü, organ fonksiyonlarının ve organizma-çevre etkileşiminin bozulduğu bir durumdur. Genellikle kişinin sürekli olarak kapasitesinin altında çalıştırılması ve bazı beklentilere ulaşamama kronik strese yol açar. Semptomlar aşırı yorgunluktakilere benzer, ancak uyku, sindirim ve dolaşım sitemi bozuklukları gibi fonksiyonel ve depresif durum ve sinirlilik gibi psişik semptomlar daha belirgindir. 11
Psikososyal Faktörler-10 Tükenme Tükenme vücut fonksiyonlarının destabilize olduğu ve aktif çevre-organizma ilişkisinin sürdürülemediği patolojik bir durumdur. Organizmanin fonksiyonel sistemlerinin tek seferde aşırı yüklenmesi ve tam tüketilmesi ile de ortaya çıkabilir. Tedavi gerektiren bir durumdur. Genellikle aşırı yorgunluk ve kronik stresin yanlış değerlendirilmesi ile ortaya çıkar. 12
auzef.istanbul.edu.tr 13