POMPA ve KOMPRESÖRLER Hazırlayan Tolga TAYLAN 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi
POMPA ve KOMPRESÖRLER SITCNo :742,743 ArmonizeNo :8413,8414 TÜRKİYE DE ÜRETİM Sıvı pompa imalat sektörü, çeşitli sıvıları farklı amaçlarla basmak için çeşitli alanlarda kullanılan muhtelif tip, model, tasarım ve büyüklükteki pompa ve aksamlarının üretimini kapsamaktadır. Ülkemizde ilk pompa üretimi çok az sayıda firma ile 1950 li yıllarda başlamıştır. 1965 yılından itibaren ülkemizde döküm teknolojisinin gelişmesine paralel olarak pompa imalatı da hızla gelişmeye başlamıştır. Sektördeki büyük işletmeler az olup, genellikle orta ve küçük işletmeler yer almaktadır. Türkiye çapında bölgelere göre en fazla işletme (%79) Marmara ve Ege Bölgesindedir. Daha sonra Orta Anadolu Bölgesi gelmektedir. Sektörde bazı pompa tiplerinde ihtisaslaşmış firmalar olduğu gibi, ihracata yönelmiş, AR GE çalışmalarına geçmiş kuruluşlar da bulunmaktadır. Dalgıç pompada üretim yapan genellikle büyük kuruluşlardır. Kapasite artışları, darboğaz giderme ve modernizasyonunun yanı sıra tevsi kapasiteler niteliğindedir. Kompresör sektörüne baktığımızda ise, hava kompresörleri olarak endüstriyel tipte pistonlu ve vidalı kompresörler üretildiğini görmekteyiz. Hava kompresörleri konusunda az sayıda firma, Hollandalı ve Alman lisansör firmaların teknolojik desteğiyle üretimin yanısıra kendi tasarımları olan ürünler de üretmektedirler. Pistonlu ve vidalı tip kompresörlerin emek yoğun ürünler olması ülkemizi bu alanda avantajlı kılmaktadır. Bazı firmalarımız doğrudan lisansör firmalara satış yaparak kalite ve fiyat konusunda kendilerini kanıtlamışlardır. Devlet Planlama Teşkilatı verilerine göre 2004 yılında toplam pompa ve kompresör sanayi üretim değeri 1998 yılı fiyatlarıyla 134 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Küçük ve orta ölçekli işletmeler sektörde ağırlıklı paya sahiptir. Ülkemizde pek çok küçükorta büyüklükteki tesis atölye tipi üretimle ve AR GE ye en ufak bir finansman ayırmaksızın imalat yapmaktadır. Üretim miktarları düşük olup, işgücü kalifiye değildir. Maliyetler düşük, fakat kalite de düşüktür. Giderek dışarıya açılan büyük/orta firmalarda ise üretim CNC (Bilgisayarlı Sayısal Kontrol) tezgahlara dayanmaktadır. Üretim hatları minimum stok/maksimum işçi verimi/sürekli kalite kontrole göre düzenlenmektedir. Kapasite/üretim miktarları giderek artmaktadır. Son yıllarda sektörde önemli gelişmeler olmuş, büyük firmalarda pompa üretimleri, AB ülkelerindeki teknolojiye paralel bir gelişme yaşamıştır. Yapılan yatırımlarda hedefler ihracatı öngörmüştür. Tesislerde CNC tezgahlar büyük çapta kullanılmaya başlamıştır. Ayrıca, mühendislik hizmetlerinin yoğun olduğu özel pompaların üretilmesi de sözkonusu olmuştur. Son yıllardaki en önemli gelişmelerden biri AR GE çalışmalarının devlet desteği ile ulaştığı boyuttur. Bir çok firma ürünlerini geliştirmek amacıyla AR GE projeleri hazırlamış ve TÜBİTAK ve/veya TTGV desteği almıştır. Özellikle büyük ölçekli bazı firmalar ürün performanslarını yükseltmişler ve maliyetlerde önemli oranda tasarruf sağlamışlardır. Enflasyon ve ekonomik kriz bu sektörü de zaman zaman sarsmış, talepte dalgalanma, fiyatlarda istikrarsızlık yaşanmıştır. Kredi maliyetlerinin yüksekliği, maliyetlerde finansman giderlerini de arttırmıştır. Sektörün ihracata yönelmesi, pompa üretim miktarlarında artışa ve kapasitelerin büyümesine olanak sağlayacaktır.
CE işareti, Avrupa Birliği nin, teknik mevzuat uyumu çerçevesinde hazırlanan Yeni Yaklaşım Direktifleri kapsamına giren ürünlerin bu direktiflere uygun olduğunu ve gerekli bütün uygunluk değerlendirme faaliyetlerinden geçtiğini gösteren bir Birlik işaretidir. CE işareti, ürünlerin amacına uygun kullanılması halinde insan can ve mal güvenliği, bitki ve hayvan varlığı ile çevreye zarar vermeyeceğini, diğer bir ifadeyle ürünün güvenli bir ürün olduğunu gösteren bir işarettir. CE işareti, Avrupa Birliği nin uyulması mecburi olan mevzuatı kapsamında yer alan bir işaret olduğu için AB üyesi ülkelerde ve Türkiye de piyasaya arz edilecek olan ürünlerin bu işareti taşıması zorunludur ( CE İşareti ile ilgili detaylı bilgi için bakınız, www.igeme.gov.tr, Mevzuat ve Prosedürler,İhracatta pratik Bilgiler CE Uygunluk İşareti ve www.dtm.gov.tr, AB Teknik Mevzuatı ve CE İşareti ) TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİ İhracat Sektörün toplam ihracatı (sıvı pompalar ve kompresörler) 2005 yılında 194.5 milyon dolara ulaşmıştır. Sıvı Pompa İhracatımız (Değer: 1000 $) Servis istasyonlarındaki yakıt/yağ pompaları: Ölçü tertibatlı Ölçü tertibatlı diğer sıvı pompaları 2001 2002 2003 2004 2005 2 584 2 818 3 193 3 856 3 536 234 195 306 766 1 342 El pompaları 348 506 1 111 1 001 1 087 İçten yanmalı pistonlu 6 190 7 571 8 600 9 774 13 671 motorlar yakıt/yağ soğutma pompaları Beton pompaları 1 049 908 2 215 2 940 5 758 Diğer doğrusal 711 1 667 2 499 2 270 4 597 deplasmanlı pompalar Diğer döner 7 416 9 598 11 876 15 776 18 118 deplasmanlı pompalar Santrifüjlü diğer 18 571 19 216 7 770 20 261 14 912 pompalar Diğer pompalar 3 872 4 250 6 235 9 560 12 922 Sıvı elevatörleri 152 178 259 430 659 Pompaların aksam ve 14 103 18 525 27 587 37 065 41 039 parçaları Sıvı elevatörlerin 80 33 42 49 180 aksam ve parçaları TOPLAM 55 316 65 472 71 697 103 755 117 827 Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) Verileri 1999 yılında 39.8 milyon dolar olan sıvı pompa ihracatımız 2005 yılında 117.8 milyon
dolara ulaşmıştır. Sıvı pompa ihracatının yaklaşık %35 ini pompa aksam ve parçaları oluşturmaktadır. Gümrük Birliğiyle sektör rekabete açılmış ve çeşitli ülkelerden gelen pompalar pazardan belirli bir pay almaya başlamıştır. Bunun sonucunda, kalite ve fiyattaki rekabetin yer yer haksız rekabete dönüştüğü gözlenmiştir. Bununla beraber, zaman içinde yaygın dağıtımservis ağı olan yerli ürünlerin başarı kazandıkları görülmüştür. Sektör, orta derecede dış rekabete açık olmasına rağmen, ihracatı istenilen boyutta değildir. Fiyat/kalite optimizasyonunun yeterli ölçüde oluşmaması ve dünya genelinde Türkiye deki firma imajlarının (marka) yetersizliği, ürünlerin yurt dışında pazarlanmasını zorlaştırmaktadır. İhracatın arzu edilen düzeye çıkarılması için, her alanda yabancı firma/sermaye işbirliği teşvik edilmelidir. Özellikle BDT ve komşu ülkelerle; know how, teknik bilgi, proje yardımı ve işbirliği teknik eleman desteği, teknik ticari işbirliği, koordinasyon imkanları araştırılmalıdır. Ülkelere Göre Sıvı Pompa İhracatımız (Değer: 1000$) Ülkeler 2005 Almanya 16 999 ABD 13 078 İngiltere 11 021 Irak 6 596 Fransa 4 693 Rusya 3 736 İtalya 2 515 Azerbeycan 2 462 Kuzey Kıbrıs 2 442 Belçika 2 402 İran 2 372 G. Afrika 2 244 Ülkelere göre sıvı pompa ihracatımızda en önemli ülkeler; Almanya, ABD, İngiltere, Irak, Fransa, Rusya olarak sıralanmaktadır. Kompresör İhracatımız (Değer: 1000 $) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 15 594 14 225 18 711 16 492 32 063 52 235 76 752 2005 yılı kompresör ihracatımız ise 76.7 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. ABD, Romanya, Belçika, Almanya, Rusya ve Fransa önemli ihraç pazarlarımız arasındadır. Ülkelere Göre Kompresör İhracatımız (Değer: 1000 $) Ülkeler 2005 ABD 14 203 Romanya 13 743 Belçika 7 733 Almanya 4 848 Rusya 2 996
Fransa 2 880 Tunus 2 583 İngiltere 2 514 İthalat Sıvı Pompa İthalatımız (Değer: 1000 $) Servis istasyonlarındaki yakıt/yağ pompaları: Ölçü tertibatlı Ölçü tertibatlı diğer sıvı pompaları 2000 2001 2002 2003 2004 2005 8 342 6 094 5 697 4 496 7 107 6 054 1 428 681 1 035 3 161 4 283 4 347 El pompaları 1 096 541 785 1 725 2 507 2 484 İçten yanmalı pistonlu 58 428 35 888 32 150 62 367 95 002 91 702 motorlar yakıt/yağ soğutma pompaları Beton pompaları 4 463 936 555 3 149 14 222 36 495 Diğer doğrusal 10 814 7 686 9 681 13 093 17 693 27 228 deplasmanlı pompalar Diğer döner deplasmanlı 18 766 9 727 16 137 31 025 32 063 36 682 pompalar Santrifüjlü diğer pompalar 35 494 38 954 66 263 56 740 66 546 78 476 Diğer pompalar 31 900 33 459 39 912 57 769 67 054 49 522 Sıvı elevatörleri 1 289 2 024 1 527 133 300 324 Pompaların aksam ve 38 179 25 374 41 974 41 428 68 250 86 540 parçaları Sıvı elevatörlerin aksam 303 296 128 204 398 321 ve parçaları TOPLAM 210 508 161 666 215 850 275 295 375 431 420 182 Türkiye nin 2005 yılı sıvı pompa ithalatı yaklaşık 420.1 milyon dolar değerindedir. Sektörde ithalat yüksek düzeydedir ve ürünlerin çoğu AB ülkelerinden gelmektedir. Ancak, bazı üçüncü ülke ürünleri de damping yapacak biçimde ülkeye girmekte ve haksız rekabete neden olmaktadır. Türkiye nin sıvı pompa ithalatında en yüksek paya sahip ürünlerin başında sırasıyla, içten yanmalı pistonlu motorlar yakıt/yağ soğutma pompaları, pompa aksam ve parçaları, diğer pompalar, santrifüjlü diğer pompalar yer almaktadır.
Ülkelere Göre Sıvı Pompa İthalatımız (Değer: 1000 $) 2005 Almanya 139 895 İtalya 68 331 ABD 26 027 Fransa 26 018 İngiltere 25 277 ispanya 18 930 Danimarka 13 985 Japonya 13 002 Çin 12 969 G. Kore 11 572 Kompresör İthalatımız (Değer: 1000 $) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 120 021 149 215 116 054 163 851 223 382 385 827 297 599 1999 yılında 120 milyon dolar olan kompresör ithalatımız, 2005 yılında 297.5 milyon dolar değerine yükselmiştir. İthalatta, AB ülkeleri başı çekmektedir. DÜNYA TİCARETİ İhracat Sıvı Pompaları Dünya İhracatı (SITC No:742, Değer: Milyon $) Ülkeler 2000 2001 2002 2003 2004 Almanya 4 651 4 500 4 526 5 928 7 494 ABD 3 141 3 202 3 073 3 101 3 503 İtalya 1 679 1 783 2 024 2 442 2 987 Japonya 1 906 1 749 1 845 2 199 2 559 Fransa 1 314 1 282 1 446 1 745 2 044 İngiltere 1 001 955 968 1 236 1 377 Kanada 508 537 558 618 735 Çek Cum 271 426 530 791 1 153 Danimarka 453 467 524 628 752 Çin 279 353 473 639 961 İspanya 350 338 433 453 541 Türkiye 46 55 65 72 103 Diğerleri 3 475 3 666 3 861 4 917 6 305 Toplam 19 074 19 313 20 326 24 769 30 514 Kaynak: ITC Databases
2004 yılı toplam sıvı pompaları dünya ihracatı 30.5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Almanya, ABD, İtalya, Japonya, Fransa ve İngiltere dünya ihracatı içerisinde önemli paylara sahip ülkelerdir. Dünya Gaz Pompaları İhracatı (SITC No:743, Değer: Milyon $) Ülkeler 2000 2001 2002 2003 2004 ABD 7 254 7 405 6 908 7 003 7 898 Almanya 5 803 6 466 6 762 8 567 10 838 Japonya 4 667 4 154 4 316 4 996 5 964 İtalya 3 083 2 964 3 134 3 962 5 154 Fransa 2 520 2 494 2 797 3 624 4 074 İngiltere 2 369 2 330 2 307 2 659 3 069 Belçika 2 093 2 171 1 710 2 059 2 645 Çin 1 052 1 284 1 626 2 359 3 426 Kanada 1 075 1 143 1 235 1 208 1 489 Meksika 928 966 1 210 1 292 1 620 G. Afrika 769 774 980 1 223 1 437 Türkiye 48 61 70 116 185 Diğerleri 7 645 8 162 8 568 10 922 13 318 Toplam 39 306 40 374 41 623 49 990 61 117 Kaynak: ITC Databases Dünya gaz pompaları ihracatında ise; ABD, Almanya ve Japonya en üst sıralardadır. ABD, AB ve EFTA ülkelerinde sektör ürünleri talebi yüksektir ve pazar kararlı bir biçimde gelişme göstermektedir. Dalgıç pompada 30.000 adet/yıl, santrifüj pompada 80.000 100.000 adet/yıl kapasiteler optimal miktarlardır. Böylece birim maliyetler düşmekte, bilgisayarlı üretim tezgahları verimli çalışabilmektedir. Ayrıca, AB ülkelerinde işletme başına üretim miktarları yüksektir. Böylece CAD/CAM (Bilgisayar Destekli Tasarım/Bilgisayar Destekli İmalat) sistemleri ve otomatik malzeme yükleme stoklama donanımları ile modern teknoloji uygulanmaktadır. Kalıp ve ürün tasarımları ile malzeme tasarrufu yapılmakta, yeni malzemeler seçilmekte, ürün performansları arttırılabilmektedir. AB ülkelerinde AR GE çalışmaları süreklilik kazanmıştır. Cironun %2.5 5 i AR GE ye ayrılmaktadır. AB ülkelerinde, elektrik, yakıt, ve doğal gaz gibi girdilerin fiyatları ülkemizden daha ucuz olup, bu avantaj maliyetleri etkilemektedir. Yine, Avrupa ülkelerinde maliyetler içinde faizler %5 i aşmazken, ülkemizde bu oran ortalama olarak %15 20 seviyesindedir. Bu durum, ürün maliyetlerinde önemli bir dezavantaj oluşturmaktadır. İthalat Sıvı Pompaları Dünya İthalatı (SITC No:742,Değer:Milyon $) Ülkeler 2000 2001 2002 2003 2004 ABD 2 793 2 679 2 882 3 335 4 008 Almanya 1 581 1 627 1 680 2 186 2 231 Fransa 1 441 1 361 1 583 2 049 2 271
Kanada 1 299 1 278 1 216 1 305 1 463 İngiltere 1 080 1 088 1 081 1 251 1 454 İtalya 872 771 831 1 116 1 276 Çin 465 570 776 1 151 1 617 Kore 488 558 734 819 973 Meksika 570 550 634 667 743 İspanya 668 617 544 681 746 Polonya 384 476 495 649 843 Belçika 439 472 459 621 707 Japonya 445 450 448 560 693 Türkiye 206 161 215 275 375 Diğerleri 6 977 7 074 6 627 8 055 9 069 Toplam 19 708 19 732 20 205 24 765 28 469 Kaynak:ITC Databases 2004 yılı sıvı pompaları dünya ithalatının değeri 28.4 milyar dolar değerindedir. ABD, Almanya, Fransa, Kanada ve İngiltere dünya ithalatında önde gelen ülkeler konumundadırlar. Dünya Gaz Pompaları İthalatı (SITC No:743, Değer: Milyon $) Ülkeler 2000 2001 2002 2003 2004 ABD 7 075 7 107 7 632 8 417 10 033 Almanya 3 106 3 458 3 263 4 075 4 865 Çin 1 483 2 114 2 763 3 521 5 220 Fransa 2 212 2 306 2 411 2 891 3 391 Kanada 2 673 2 474 2 364 2 392 2 566 İngiltere 1 865 1 976 1 981 2 282 2 546 Meksika 1 890 2 413 1 871 1 913 2 107 İtalya 1 729 1 739 1 800 2 157 2 512 Japonya 1 360 1 387 1 393 1 616 1 952 Kore 1 093 1 054 1 252 1 313 1 600 İspanya 1 140 1 143 1 250 1 595 1 898 Belçika 1 251 1 295 1 139 1 473 1 744 Türkiye 357 299 454 566 840 Diğerleri 14 059 14 804 14 158 17 266 19 521 Toplam 41 293 43 569 43 731 51 477 60 795 Kaynak: ITC Databases Tablodan da görüldüğü üzere; ABD, Almanya, Çin, Fransa, Kanada, İngiltere, Meksika ve İtalya dünya gaz pompaları ithalatında önde gelen ülkelerdir.