12. MALİYETLER VE BÜTÇE

12. MALİYETLER VE BÜTÇE Yeniden yerleşim faaliyetleri ile ilgili bütün maliyetler detaylı şekilde hesaplanmış ve YYEP bütçesine dahil edilmiştir. Arazilerin ve fiziksel varlıkların tazminine ve yeniden yerleşimin maliyetlerine ilişkin gerçekçi bir değerlendirme, bütçe için yeterli tahsisin yapılmasına hizmet edecektir. Kamulaştırma, yeniden yerleşim ve diğer ilgili giderler kalemler halinde hesaplanmıştır. İskan olanaklarının nakit değerleri Amerikan Doları ile gösterilmiştir. İlgili maliyetlerin belirlenmesinde, yapılan saha çalışmasından elde edilen hanehalkı beyanları, arazi ve mülk envanterleri, BİB ve DSİ den alınan birim fiyatlar göz önünde bulundurulmuştur. İskan edilecek hanelere sağlanacak olan harcırahlar, gelir restorasyonu maliyetleri ve izleme maliyetleri gibi diğer maliyetler de yeniden yerleşim maliyetlerine dahil edilmiştir. Ayrıca diğer olası ancak halihazırda öngörülmesi mümkün olmayan maliyetler, bütçedeki beklenmedik maliyetler kalemi ile gösterilmektedir. YYEP maliyetleri ile ilgili gerekli nakit akışı ise EK I (I.1 ve I.2) de tablo ve grafik olarak sunulmuştur. Maliyetlerin tahmininde, Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin belirlediği (kanunlar yoluyla) ve benzer durumlarda uygulanmış birim fiyatlar, istatistiki yöntemler ve geçmiş deneyimler kullanılmış ve böylelikle bütçe oluşturulmuştur. Tanım olarak bütçe, belli bir zaman aralığında gerçekleştirilecek faaliyetlerin beklenen giderlerinin kalemlenerek, mali kaynağıyla birlikte, tahminidir. Yusufeli Projesinin YYEP bütçesi hanehalkı araştırmalarının (bazı kalemler için PEİ lerin beyanlarını da kapsayarak) kullanılması ile oluşturulmuştur. Bütçeyi şekillendirmek için net ve detaylı maliyet kalemleri seçilmiş ve maliyet kalemleri için fonları sağlayacak kurumlar takip eden bölümlerde sunulmuştur. 12.1. İskan ile İlgili Faaliyetleri için Maliyet Hesaplaması Yaklaşımı 12.1.1. Maliyet Kalemleri ve Bilgilendirme Gerekliliği YYEP bütçesi kapsamında kamulaştırma tazminatı, yeniden yerleşim ve diğer ilgili giderler kalemler halinde hesaplanmış ve tazmin seçeneklerinin nakit değerleri Amerikan Doları olarak gösterilmiştir. YYEP bütçesini oluşturmak için aşağıdaki gibi aşamalı bir yaklaşım kullanılmış ve her bir kalem aşağıda açıklanan metodolojiler ile hesaplanmıştır. Bütün ilgili tahminler bölüm 12.2 ve 12.3 te verilmiştir. Maliyet kalemleri yeniden yerleşim kapsamında gerekli olacak faaliyetler esas alınarak tanımlanmıştır. Aşağıdaki maliyet kalemleri YYEP bütçesine dahil edilmiştir: YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 1 / 46

1. Kamulaştırma Maliyet Kalemleri A. Araziler için Kamulaştırma Maliyetleri A.1. Ev Arsası (binasız) A.2-A.8. Tarım alanları (Sulu ve kuru alanlar, Meyvelik, Bağ, Sebze Bahçesi, Özel Kavaklık ve diğer benzer araziler) A.9. Devlet Arazisi olan Meralar(Ot Bedeli) B. Yapılar için Kamulaştırma Maliyetleri B.1. Evler (Arsa dahil), Ahır/Samanlık, Dükkan (Arsa dahil), diğer (kulübe, ambar, kiler vb.) B.2. Yıpranma Payı(Amortisman) Maliyeti C. Ortak Mülklerin Kamulaştırma Maliyeti D. Mücavir Taşınmazların Kamulaştırma Maliyetleri E. Kadastro Çalışmaları ve Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması E.1. Kadastro Çalışmaları E.2. Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması Kamulaştırma için Beklenmeyen Maliyetler ([A+B+C+D+E]*0,15) 2. Yeniden Yerleşim Maliyet Kalemleri F. Kentsel Yeniden Yerleşim Maliyetleri F.1. Kentsel Yeniden Yerleşim Alanı için İmar Planlaması F.2. Kentsel Yeniden Yerleşim Alanının Hazırlanması F.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası F.4. Konut ve İşyerlerinin İnşası F.5. Kentsel Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi Maliyeti G. Kırsal Yeniden Yerleşim Maliyetleri G.1. Kırsal Yeniden Yerleşim Alanı(ları) için İmar Planlaması G.2. Kırsal Yeniden Yerleşim Alanının(larının) Hazırlanması G.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası G.4. Konutların İnşası G.5. Kısmen Etkilenen Köylerde Su altında Kalan Ortak Mülklerin İnşası G.6. Kırsal Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi Maliyeti H. Tarihi Varlıkların Taşınma Maliyetleri I. Ulaşım ve Taşınma Harcırahı Maliyetleri J. Karşılıksız İskan Yardımları Maliyetleri K. Gelir Restorasyonu Faaliyetleri K.1. Krediler K.2. Sığınma ve Bakım Evlerinin Kurulması K.3. Haksahibi Olmayanlar için Gelir Restorasyonu K.4. Kooperatiflerin Kurulması K.5. Danışma Ofislerinin Kurulması YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 2 / 46

K.6. Eğitim K.7. Çocukların Okullara Taşınması K.8.Tarımsal Gelişim Maliyet Kalemi L. Yeniden Yerleşim Bölgesine Ek Köprü İnşası M. İzleme Maliyetleri Yeniden Yerleşim için Beklenmeyen Maliyetler ([F+G+H+I+J+K+L+M]*0,15) N. Diğer Maliyetler Her maliyet kaleminin tahmini için gerekli bilgi, saha araştırmasından alınan sonuçlardan, ilgili kurumlardan ve piyasadan elde edilmiştir. Maliyetler aşağıdaki maddeler kullanılarak hesaplanmıştır; Arazi ve fiziksel varlık envanteri sonuçları, Saha araştırmasında anketlere verilen cevaplar, BİB ve DSİ birim fiyatları, İstatistiki yöntemler, Geçmiş deneyimler ve piyasa fiyatları, Türkiye de kabul görmüş genel uygulamalar. Güvenilir bir YYEP bütçesi elde edebilmek için, maliyetler herbir maliyet kalemi için aşağıda açıklanan ilgili yöntem kullanılarak hesaplanmıştır. 12.1.2. Maliyet Kalemi için Hesaplama Yöntemleri A. Arazilerin Kamulaştırılması A.1. Ev Arsası (ev hariç) Projeden dolayı kaybedilecek olan arsaların büyüklükleri, saha çalışmalarının sonuçlarından elde edilmiş ve arazi kullanımı haritaları çalışmaları ile kontrol edilmiştir. Bir metrekare arsayı kamulaştırmak için kullanılabilecek yaklaşık birim fiyatlar DSİ den öğrenilmiştir. Arsaların kamulaştırma maliyetleri birim fiyatların projeden dolayı kaybolacak arsanın alanı ile çarpılması ile hesaplanmıştır. A.2. A.8. Tarım Alanları Tarım alanları net gelir yaklaşımı kullanılarak değerlendirilmiştir. Net gelir mevcut arazinin aynı şekilde kullanımına devam edilmesi durumunda söz konusu araziden elde edilecek gelirdir. Arazinin fiyatına ek olarak, net gelir yaklaşımı söz konusu arazide yetişebilecek ürün çeşitlerini ve araziden kazanılacak yıllık geliri de göz önüne alır. Bu değerlendirme süresince kullanılan temel denklem aşağıda gösterilmektedir: YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 3 / 46

K=R/f, K = Kamulaştırma için birim fiyat (USD/m2) R = Net gelir (brüt gelir üretim giderleri) (USD/m2) f = Kapitalizasyon oranı (tarım alanlarına yatırılan sermayenin riski) Yatırımlarda risk, yatırım faiz oranlarının seviyesi ile ilişkilidir. Bu yüzden, kapitalizasyon faiz oranı diğer riskli yatırımların faiz oranlarından düşüktür. DSİ Artvin Bölge Müdürlüğü kapitalizasyon faiz oranını %4 olarak kullanmaktadır. Net gelir değerleri saha çalışmalarının sonuçlarının analizi ile hesaplanmıştır. Bölgedeki birim fiyatlar, kapitalizasyon faiz oranı ve her arazi türü için ortalama net gelir kullanılarak yukarıdaki eşitlikten bulunmuştur. Kamulaştırma tazminatının maliyeti, kaybolacak tarım arazisinin yüzey alanının (saha çalışmalarında hanehalkı arazi varlıkları envanteri beyanlarından elde edilen) yukarıda bulunan birim fiyatlar ile çarpılması ile hesaplanmıştır. A.9. Meralar (ot bedeli) Meraların kaybından dolayı TKİB ye ödenecek olan ot bedelinin hesaplanması için DSİ nin sağladığı 1.5 USD/m 2 olan birim fiyat kullanılmıştır. Kaybolacak meraların alanının tahmininde ise GIS uygulamaları kullanılarak hazırlanan arazi kullanım haritasından elde edilen verilerden faydalanılmıştır. Maliyet, birim fiyat ile kaybolacak arazinin alanının çarpılması ile bulunmuştur. B. Yapıların Kamulaştırılması B.1. Konutlar, Ahırlar, Dükkanlar ve Diğerleri PEİ lerin yeniden yerleşimden sonra sosyoekonomik açıdan daha kötü durumda olmamaları için PEİ lere ödenmesi gereken mülkün ikame maliyetine, saha çalışmalarından elde edilen değerler ile ulaşmak esas amaçtır. Bu yaklaşım, daha fazla tazminat için mülk maliyetini abartanlar ile güvenilir beyanların birbirlerinden ayrılmasını gerektirmektedir. Bina arsalarının (kırsal ve kentsel alanlarda ayrı değerlendirme ile) ve konutların (bina malzemesine göre) metrekare başına düşen birim fiyatları ilgili Türk Kanunları ile belirlemiştir. Kaybolacak arazinin tazmini için kamulaştırma tazminatı, söz konusu birim değerler ve araziler için (metrekare olarak) hanehalkı araştırmasından elde edilen beyanlar esas alınarak hesaplanmıştır. Bu yaklaşım konutlar için doğrudan uygulanamamaktadır, çünkü sadece yaklaşık 400 hane, konutları için metrekare beyanında bulunurken, ahır, ambar, kiler, kulübe gibi dış yapılarla ilgili neredeyse hiç metrekare beyanında bulunulmamıştır. Bununla birlikte, yapıların ikame değerleri beyan edilmiştir. Bu yapıların kamulaştırma maliyeti değerlendirmesi saha çalışmalarının sonuçları kullanılarak yapılmakla YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 4 / 46

birlikte, anket sonuçlarındaki abartılı beyanlar için istatistiki düzeltme yapılmıştır. Hesaplamalarda kullanılan yöntem aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1. Metrekare bilgileri olan konutların yapı maliyetleri BİB nin birim fiyatlarına dayanılarak, yapının büyüklüğü ve yapı malzemesine göre hesaplanmıştır. 2. Kanunlar bina arsalarının binanın metrekaresinin 1.5 katı olmasını öngörür. Böylece, arsa için gerekli alanlar yapının metrekaresinin 1.5 ile çarpılması ile hesaplanmıştır. Daha sonra, yaklaşık arsa bedelini hesaplayabilmek için bu alanlar DSİ nin metrekare birim fiyatları ile çarpılmıştır. 3. Hesaplanan arsa değeri (madde 2), yapının maliyetine (madde 1) eklenir ve yeni bir evin tam ikame maliyeti, ilgili Türk Kanunlarına göre elde edilir. 4. Belirtilen ikame maliyetinin öznelliğini korumak için hanelerin 3. maddede beyanlarından hesaplanan değerlerin oranı dağılım olarak alınmıştır. Diğer bir ifade ile anket çalışmalarından elde edilen yapıların değer beyanları ile resmi fiyatlandırma sürecinin sonucunda söz konusu yapılar için bulunan değerlerin karşılaştırılması ile bulunan oranın medyanı (en ortadaki değer) 0.95 tir. Medyanı 0.95 olan bu oran, DSİ nin tespit ettiği metrekare fiyatlarının, etkilenen insanların evleri için biçtiği öznel değere yakınlığının derecesini göstermektedir. Bu konuya bir örnek vermek gerekirse, hanenin yapısı için biçtiği ve beyan ettiği öznel değer ile devletin hesapladığı değer arasındaki karşılaştırma sonucundaki ortaya çıkan oranın medyanı 1 ise bu hanenin beyan ettiği yapı değerinin tam ve eksiksiz olarak devlet tarafından ödendiği anlamına gelmektedir. Aynı şekilde bu medyan 1 in üzerine çıkabilmektedir, bu durum; hanenin mülk için biçtiği değerin devletin hesapladığı değerden yüksek olduğunu göstermektedir. 1 in uzağına düşen her değer gerçekten sapma oranı olarak adlandırılabilir ve bu çalışmada devlet tarafından karşılanan değer miktarı beyanlardan elde edilen değerlerin %95 ini kapsamaktadır. Genel için medyan 0.95 olsa da bazı haneler için söz konusu gerçek değerden sapma oranı oldukça yüksektir (örneğin bazı hanelerde bu medyan 22 ye çıkmıştır. Bu hanelerin yapılarına biçtikleri öznel değerlerin resmi hesaplama sonucu elde edilecek değerden 22 kat fazla olduğunu göstermektedir) ve bu da ortaya çıkan abartılı beyanların istatistiki olarak düzeltme gereğini gösterir. Bu gerçek değerden sapmaların istatistiki olarak düzeltilmesinden sonra, hanelerin ikame değeri beyanları, metrekare değerleri olmaksızın, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında ölçüt olarak kullanılmıştır. 5. Oluşturulan oranların dağılımı (madde 4) 100 lük aralıklara bölünmüştür ve bu 400 haneden elde edilen aralık değerleri, 3,031 hanenin belirttiği tüm ikame değerlerine uygulanmıştır. 6. Her aralığın ikame maliyeti beyanları gerçek değerden sapma oranı (madde 4) ile ıskonto edilmiş ve yeni bir evin kamulaştırma maliyeti elde edilmiştir 7. Binaların yıpranma payları Türk Kamulaştırma Kanununa dayanılarak kesilmektedir. Alanda yaklaşık yıpranma payları kanunlar tarafından binanın yaşı, yapı malzemesine göre tespit edilen yıpranma oranları, ve saha çalışmalarına dayanılarak hesaplanmıştır. Bu amaçla arsa değerleri binaların ikame değerlerinden ayrılmıştır. Sadece bina değerlerini bulmaya yönelik YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 5 / 46

olarak, beyanlardan hesaplanan arsa değeri ikame değerine oranı kullanılır. Bu oranlar Yusufeli ilçesinde 0.30 ve köylerde 0.09 dir. Daha sonra yıpranma payı binanın yapı malzemesi ve yaşına dayanılarak hesaplanmış ve konutun yaşı hesaplanan ikame değeri ile söz konusu yüzde oran ile çarpılarak (kanunlarca tespit edilen) bulunmuştur. Bu yıpranma maliyeti yukarıda hesaplanan ikame maliyetinden düşülür ve yapılar için kamulaştırma bedeli hesaplanır. B.2. Yıpranma (Amortisman) Maliyeti Kamulaştırmaya haksahibi olan PEİ lerin kaybedecekleri yapılarının eksiksiz tazmini için, ikame maliyeti göz önünde bulundurulmalıdır ancak, resmi değerlendirme sürecinde yapıların değerinden yıpranma payı düşülmektedir. Türk Kamulaştırma Kanunu gereğince kamulaştırılacak varlıkların yıpranma payları söz konusu varlıktan düşülerek kamulaştırma değeri hesaplanacaktır. Bu yıpranma paylarının düşülmesinden dolayı ortaya çıkabilecek değer düşüşleri ile ilgili önlemler B.3. de sunulmaktadır. - Sarp topografyadan dolayı bölgedeki inşaat güçlükleri; - Evin bakım koşulları; - Mimari özellikler (eğer mevcut ise); - Yola yakınlık - Binanın konumu (merkezi konumda olması, veya daha fazla gün ışığı alması gibi) Yapıların eksik tazminine sebep olabilecek uygulamalardan biri de eskime paylarının yapının yaşına göre yapının ham değerinden kesilmesidir. Bu hesaplama süreci yukarıda B.1. de açıklanmaktadır. Objektif kriterin kullanımı Türkiye de kabul gören ve aynı zamanda Yargıtay tarafından onaylanan, bir mülkün değerini %40 yükseltebilen bir uygulamadır (bu uygulamaya örnek olarak Atatürk barajında yürütülen kamulaştırma çalışmaları verilebilir). C. Ortak Mülklerin Kamulaştırılması Ortak mülklerin ve/veya kamu binaların kamulaştırma bedellerini hesaplamak için gerekli veri büyük oranda köy ve mahalle muhtarı anketlerinden alınmıştır. Aynı şekilde ortak mülklerin ve/veya kamu binalarının metrekarelerinin tespitinde de köy ve mahalle muhtarı anketlerinden yararlanılmıştır. Birçok değişik ortak mülk için farklı birim fiyatlar mevcuttur ve bu birim fiyatlar USD/m 2 olarak BİB tarafından duyurulmuştur. Bu birim fiyatlar herbir ortak mülk için belirlenip, mülkün metrekare değeri ile çarpılarak kamulaştırma bedeline ulaşılmıştır. Etkilenen taşınmazların kamulaştırma bedelleri taşınmaza sahip olan kamu kurumuna ödenir. D. Mücavir Taşınmazların Kamulaştırılması Bazı durumlarda tarım alanları veya arsalar (binasız), baraj gölünden veya diğer proje unsurlarından dolayı tamamen kaybolmasalar da, kısmen su altında kalabilir. Bu kısım kamulaştırmaya konu olur. Mülkün kaybolmayan kalan kısmı mücavir YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 6 / 46

olarak adlandırılır. Söz konusu kısmi kamulaştırmadan dolayı kimi hallerde mücavir taşınmazlar işe yaramaz hale gelebilmekte ve kamulaştırmaya konu olabilmektedir. Örneğin; PEİ nin 200 m 2 (20 m x 10 m) tarım alanı vardır ve 100 m 2 (10 m x 10 m) kadarlık bir kısmı su altında kalacaktır. Arazinin kalan etkilenmeyen kısmı (100 m 2 ) mücavir olarak değerlendirilir. Mücavir mülklerin kamulaştırma bedellerinin tahmininde DSİ nin önceki tecrübelerinden ve GIS uygulamaları kullanılarak hazırlanan arazi kullanım haritalarından faydalanılmıştır. Artvin valiliği tarafından oluşturulan Mücavir Mülkleri Değerlendirme Komitesi, PEİ lerin mücavir taşınmazlar konusundaki hak sahipliğine karar verecektir. DSİ nin önceki uygulamaları ve arazi kullanım haritaları şunu göstermiştir ki, mücavir taşınmazların kamulaştırma bedelleri fiziksel olarak etkilenen mülkün toplam kamulaştırma bedelinin yaklaşık %1.5 ine denk gelmektedir. Böylece mücavir mülklerin kamulaştırma bedelleri toplam kamulaştırma bedelinin %1.5 i olarak hesaplanmıştır. E. Kadastro Çalışmaları ve Kamulaştırma Planının Hazırlanması E.1. Kadastro çalışmaları DSİ tarafından kadastro işleri ile ilgili birim fiyat daha önce yürütülen çalışmalar doğrultusunda belirlenmiştir. Bu birim fiyat USD/ha şeklindedir. Kadastro çalışmalarının maliyeti, yapılması gereken alan ile söz konusu birim fiyat çarpılarak hesaplanmıştır. E.2. Kamulaştırma Planları Kadastro çalışmalarının toplam maliyet tutarı DSİ tarafından tespit edilmiş ve bu değer YYEP bütçesinde kullanılmıştır. Kamulaştırma için Beklenmeyen Maliyetler ([A+B+C+D+E]*0,15) F. Kentsel İskan F.1. Kentsel Yeni Yerleşim Yeri için İmar Planı Kentsel yeni yerleşim alanı için planlama faaliyetleri maliyetleri, planlanacak alan büyüklüğüne (ha) dayanılarak ve Şehir Bölge Plancıları Odasından sağlanan birim fiyat ve katsayılar ile tahmin edilmiştir. Alan büyüklüğüne göre planlama maliyetleri de ilgili oda tarafından duyurulur. Maliyete ilişkin düzeltici katsayılar aşağıdaki konular için sağlanmıştır; kentsel planlama (yada kırsal planlama), 1/5,000 ölçekli planlama ve 1/1,000 ölçekli planlama Böylece Yusufeli İlçesinin imar planlaması planlamanın birim fiyatlarının (planlanacak alan büyüklüğüne göre verilen) katsayılarla çarpılması ile bulunur. Katsayıları belirleyen üç faktör yukarıda verilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 7 / 46

F.2. Kentsel Yeni Yerleşim Alanının Hazırlanması Yeni ilçe alanın hazırlık maliyetinin hesaplanması için önce yapılması gerekecek faaliyetler tanımlanmıştır. Herbir faaliyetin birim fiyatı bölgenin inşaat sektöründen alınmıştır. Bu aktiviteler; kaya kazı çalışmaları (USD/m 3 birim fiyat ile) diğer kazı işleri (USD/m 3 birim fiyat ile) kazı malzemesinin taşınması (USD/m 3 birim fiyat ile) dolgu işleri (kazı malzemesi ile) (USD/m 3 birim fiyat ile) istinat duvarı inşası (USD/m birim fiyat ile) bölgedeki kamulaştırma (USD/ha birim fiyat ile) dere yatağının ıslahı (toplam olarak) yerleşim içi yolların inşası (USD/m birim fiyat ile) toprak taşıma (ekim için) (USD/m 3 birim fiyat ile) Yeni yerleşim alanı için bu faaliyetlerin kapsamı (kazı miktarı, vb.) uydu görüntüleri ve GIS kullanılarak hazırlanan kentsel planlamaya dayanılarak öngörülmüştür. İlgili işler için belirlenen miktar birim fiyat ile çarpılmış ve kentsel alan hazırlığı (Yusufeli İlçesi için) maliyeti hesaplanmıştır. F.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası Genel altyapı ve binalar özellikle yeni ilçe merkezi olacak yeniden yerleşim yeri için oldukça önemli konulardır. Bina ve altyapıların birim fiyatları BİB tarafından belirlenirken, gereken bina ve altyapı ihtiyaçları İmar Planı Yapılmasına Ait Esaslara Dair Yönetmelik tarafından belirlenmiştir. Birim fiyatlar ise metrekare başına farklı tipte binalar için verilmiştir. Benzer boyuttaki yerleşimlerde yapılan altyapı çalışmalarında edinilen deneyimlere dayanılarak bazı altyapı maliyetleri toplam bir tutar olarak alınmıştır (atıksu arıtma tesisi gibi). İnşa edilecek binaların maliyetini bulmak için binaların sayısı, alan büyüklüğü ve birim fiyatlar ile çarpılmıştır. Toplam bir tutar olarak sağlanan maliyet bedelleri ise hesaplanmış maliyetlerin üzerine eklenerek ortak kullanım mülklerinin yeniden inşasının maliyeti hesaplanmıştır. F.4. Konutların ve Ticari Binaların İnşası Kentsel yeniden yerleşimde konutların birim fiyatlarında DSİ nin, daha önceki birkaç uygulaması temel alınmıştır. Bu birim maliyet bitmiş bir evin tüm unsurlarını içermektedir ve elektrik tesisatı, sıhhi tesisat ve diğer ev gerekliliklerini kapsamaktadır. Kentsel iskan tercih eden hanelerin sayısı hanehalkı anketlerinin sonuçları temel alınarak belirlenmiştir. Bu sayı kredili iskanı tercih edenleri, kendi olanaklarıyla iskanı seçenleri ve devlet eliyle iskanı seçenleri kapsamaktadır. söz konusu sayı DSİ tarafından belirlenen birim fiyat (yukarıda bahsedilen) ile çarpılmış ve konutların inşa maliyeti (bütün ilgili altyapıyı içeren) tahmin edilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 8 / 46

Ticari binaların (dükkanlar) ortalama birim maliyetleri DSİ nin önceki uygulamalarından sağlanmıştır. İnşa edilecek dükkanların büyüklüğü ve miktarı şimdiki Yusufeli ilçesindeki dükkanlara dayandırılmıştır. Aynı sayıda dükkanın yeni yerleşim alanına da kurulacağı varsayılmıştır. Mevcut durumdaki dükkanlar ile ilgili anket çalışmalarından alınan bilgiler ve birim fiyatları kullanılarak söz konusu yapıların yapım maliyetleri (ilgili altyapı ile birlikte) hesaplanmıştır. F.5. Kentsel Yeniden Yerleşim Yeri Seçim Maliyeti Kentsel yeniden yerleşim yeri seçiminde teknik fizibiliteler ile katılım ve danışmanlık hizmetlerinin maliyet kalemlerince de kapsanmış maliyetler ortaya çıkacak ve bu maliyetler bu kalemde gözetilecektir. G. Kırsal Yeniden Yerleşim G.1. Kırsal Yeniden Yerleşim Alan(ları) için Planlama Çalışmaları Kırsal planlama, planlama işleriyle birlikte kırsal yerleşim alanı seçimindeki maliyetleri de içermektedir. Toprak analizleri, kavramsal planlama, köylerin planlaması BİB bakanlığı tarafından önceki deneyimlerine dayanılarak, toplam tutar olarak verilmiştir. Kırsal yeni yerleşim alanları için planlama maliyetleri, planlanacak alanın büyüklüğüne (ha) dayanılarak ve Şehir Bölge Plancıları Odasından sağlanan birim fiyat ve katsayılar ile hesaplanmıştır. Maliyete ilişkin düzeltici katsayılar aşağıdaki konular için sağlanmıştır; kırsal planlama 1/5,000 ölçekli planlama ve 1/1,000. ölçekli planlama Köylerin planlama maliyetleri, birim fiyatların (planlanacak alan büyüklüğüne göre verilen) yukarıda verilen katsayılarla çarpılması ile bulunur. G.2. Kırsal Yeniden Yerleşim Alanının Hazırlanması Kentsel yeniden yerleşim alanlarında olduğu gibi kırsal yeniden yerleşim alanının hazırlık maliyetini tahmin etmek için önce yapılması gerekecek faaliyetler tanımlanmış ve tanımlanan faaliyetlerin birim maliyetleri de bölgedeki inşaat fiyatlarından elde edilmiştir. Bu faaliyetelerin kapsamı kırsal yeniden yerleşimi tercih eden hane sayısı temel alınarak hesaplanmıştır. Kırsal yeniden yerleşim tercih eden hanelerin sayısı hanehalkı anketlerinin sonuçlarıyla belirlenmiştir ve aşağıdakileri kapsar: 1. devlet eliyle kırsal iskan tercih edenler 2. devlet eliyle kredili kırsal iskan tercih edenler 3. kırsal iskan tercih edip devlet eliyle iskan yada kendi olanakları ile iskan ile ilgili karasız olanlar, 4. devlet eliyle iskan tercih edip kırsal veya kentsel konusunda karasız olanlar, ve 5. kırsal veya kentsel ve kendi olanakları veya devlet eliyle iskan konusunda kararsız olanlar. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 9 / 46

Kırsal yeniden yerleşimin birim maliyetinin kentsel yeniden yerleşim birim maliyetinden daha fazla olmasından dolayı, madde 4 ve 5, kırsal kategoriye, en kötü senaryoyu yansıtmak üzere dahil edilmiştir. İlgili işlerin tespit edilen miktarı birim fiyat ile çarpılmış ve genel olarak kırsal yeniden yerleşim için alan hazırlığı maliyeti hesaplanmıştır. G.3.Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası Altyapı ve ortak mallar kırsal alanlarda tekrar kurulmalıdır. Binaların ve altyapının birim fiyatları BİB tarafından belirlenirken, bina ve altyapı ihtiyacı İmar Planı Yapılmasına Ait Esaslara Dair Yönetmelik tarafından belirlenmiştir. Birim fiyatlar metrekare başına farklı tipte binalar için verilmiştir. Daha önceki benzer boyuttaki yerleşimlerde edinilen deneyimlere dayanılarak bazı altyapı maliyetleri toplam bir tutar olarak alınmıştır. İnşa edilecek binaların maliyetini bulmak için binaların sayısı, alan büyüklüğü ve elde edilen birim fiyatlar çarpılmıştır. Toplam bir tutar olarak sağlanan maliyet bedelleri ise hesaplanmış maliyetlerin üzerine eklenerek ortak mülklerinin yeniden kurulmasının maliyeti hesaplanmıştır. G.4. Konutların İnşası Kırsal yeniden yerleşimde hane başına düşen konutların birim fiyatları tespit edilirken DSİ nin, daha önceki uygulamaları temel alınmıştır. Bu birim maliyet bitmiş bir evin tüm unsurlarını ihtiva etmektedir ve elektrik tesisatı, sıhhi tesisat gibi tüm küçük altyapı unsurlarını içermektedir. Kırsal yeniden yerleşimi tercih eden hanelerin sayısı hanehalkı anketlerinin (G.2 de açıklandığı gibi) sonuçlarından elde edilmiştir. Bu sayı konutların inşaat birim maliyetleri (ilgili küçük altyapıyı da içeren) ile çarpılarak konutların inşasının maliyeti hesaplanmıştır. G.5. Kısmen Etkilenen Köylerde Su altında kalan Ortak Mülklerin İnşası GIS destekli arazi kullanım haritalarından elde edilen bilgilere göre, su altında kalan (kamulaştırılacak) ortak mülkler belirlenmiş ve kamulaştırma bedelleri BİB nin belirlediği birim fiyatlar kullanılarak hesaplanmıştır. G.6 Kırsal Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi Maliyeti Kırsal yeniden yerleşim yeri seçiminde teknik fizibiliteler ile katılım ve danışmanlık hizmetlerinin maliyet kalemlerince de kapsanmış maliyetler ortaya çıkacak ve bu maliyetler bu kalemde gözetilecektir. H. Tarihi Varlıkların Taşınma Maliyetleri Su altında kalan bölgede tarihi varlıkların taşınma maliyeti DSİ nin bütçesine toplam bir tutar olarak konulmuştur. Bu maliyet DSİ uzmanlarının Turizm ve Kültür Bakanlığının uzmanlarıyla yaptığı çalışmalar sonucu belirlenmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 10 / 46

I. Ulaşım ve Taşınma Harcırahı Maliyetleri Yeniden yerleşim süresince, devlet PEİ lerin ulaşım giderlerini ve taşınma harcırahlarını sağlamaktadır. hane başına düşen taşınma harcırahları uygulanan en düşük resmi harcırah tarifesinden tedarik edilmiştir. En düşük memur harcırahı 2005 yılında çıkarılan 6245 numaralı kanuna göre belirlenmiştir. Anket çalışmalarının sonucunda devlet eliyle iskanı tercih eden hanelerin toplam miktarı bulunmuştur. Taşınma harcırahı birim tutarı devlet eliyle iskan isteyen hanelerin sayısı ile çarpılarak taşınma harcırahı maliyeti hesaplanmıştır. Yeni yerleşim yerlerine ulaşımın (taşınma) giderleri ise devlet tarafından bütün haksahibi olan ve olmayanlar için karşılanır. Herbir hanenin taşınmasının birim maliyeti genel taşınma fiyatlarından alınmıştır. Hanelerin (haksahibi olan ve olmayan) sayısı taşınma için belirlenen birim değer ile çarpılarak, hanelerin yeni yerleşim alanlarına taşınması için gereken taşınma maliyeti bulunmuştur. J. Karşılıksız İskan Yardımları Maliyetleri BİB, yaş, cinsiyet ve ekonomik koşullar açısından göreceli olarak daha hassas olan PEİ ler için en fazla iki yıl olmak üzere karşılıksız iskan yardımı sağlar. Hanelere ödenecek yardımlar, anket çalışmalarının analizi ile belirlenen hane sayısı ile aylık hane başına 68 USD nin kullanılması ile hesaplanmıştır. Karşılıksız yardımlar aylık bazda bu yardımı alacak hanelerin sayısı ile yardımın karşılandığı süre (2 yıl) için hesaplanmıştır. K. Gelir Restorasyonu Maliyetleri K.1. Krediler Zirai Krediler (Tablo 7.5 verilen Kredi 1 ve Kredi 2): Kredi 1, devlet eliyle iskan tercih eden, tarımsal gelir kayıpları olan PEİ ler için sağlanmaktadır. Bu krediler ticari kredilere benzer bir yolla hesaplanmıştır. Söz konusu krediler, gelirlerini arazi kiralayarak ya da yarıcılık ile sağlayan PEİ lere sağlanacaktır. Türk Kanunları uyarınca, yeniden yerleşime haksahibi olan insanlara, yılda asgari ücretin yıllık toplamını kazandıracak bir arazi sağlanır. Bu arazinin verilmesinde bir gecikme durumunda veya arazinin tedarik edilememesi durumunda, 20 yıllık bir geri ödeme vadesiyle kredi verilir. İlk beş yıl geri ödemesiz olacak olan devletin bu gruba sağladığı krediler, 15 yıllık vadede faizsiz olarak ödenecektir. PEİ lerin ürününü paylaştıkları veya kiraladıkları arazilerin değeri hesaplanmış ve tarım gelirlerinin (anketlerde belirtilen) arazi değerine oranı bulunmuştur. Daha sonra bu oran yeniden yerleşimden sonraki koşullardaki gelir akışını sağlayacak, yeni bir arazinin satın alınmasına denk gelen kredi miktarının hesaplanması için kullanılmıştır. Bu krediler devletin standart yeniden yerleşim paketi içinde kapsandığı ve yeniden yerleşim maliyetine dahil edildiği için gelir restorasyonu maliyetlerine dahil edilmemiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 11 / 46

Eğer söz konusu PEİ lerin tarımsal gelirleri yıllık toplam asgari ücretten (devletin sağladığından) fazla ise yıllık toplam asgari ücretten fazlası devlet tarafından karşılanmayacaktır. Devletin sağladığı ile PEİ lerin gelir düzeylerinin yüksekliğinden dolayı oluşan bu farkın tazmini için gereken krediler (kredi 2) devlet bankası olan Ziraat Bankası tarafından karşılanacaktır. Bu krediler BİB denetimi ile devletin sağladığı kredilerin ödeme şartları ile aynı şartlara sahip olacaktır (20 yıl vade, ilk beş yıl geri ödemesiz vb.). Donatım ve işletme kredileri (Tablo 7.5 verilen Kredi 3): İskan Kanununa göre krediler devlet eli ile iskan edileceklere sağlanacaktır. Bu bağlamda, kredilerin birinci tipi, en fazla 7 yıl vade ile %10 faiz ile bu krediler, donatım, alet, araç ve çiftlik hayvanı almak için alınabilir. İlk üç yıl geri ödemesiz olup, kalan dört yıl için geri ödeme yıllık taksitler halinde yapılır. Bu kredinin toplam kredi maliyeti bu tip krediyi kullanmak isteyen herbir hane için bulunmuştur, bu hanelerin sayısı Bölüm 12.3.6 da verilmiştir. Ticari krediler (Tablo 7.5 verilen Kredi 4): Ticari gelir kaybı olan devlet eliyle iskan edilecek PEİ lerin istekleri üzerine sağlanacak diğer bir kredidir. Bu kredi PEİ lerin mevcut yaşam standartlarından hesaplanmıştır. Hesaplamada izlenen temel ilke, bugünkü gelir akışının net değerinin, alınan yeni dükkandan elde edilecek (kredi geri ödemeleri çıkartıldıktan sonra) gelir akışına eşit olmasıdır. Hesaplamalarda 5 yıllık vade ile birlikte cari %16 yerine %10 ıskonto oranı kullanılmış ve cari %21 yerine %15 faiz oranı kullanılmıştır. Krediler yıllık taksitler halinde ödenebilir. Yıllık ticari gelirin dükkanın değerine oranı hem yeniden yerleşimin olması hem de olmaması durumlarındaki net bugünkü değeri bulmak için kullanılmıştır. Başka bir deyişle, ilk olarak dükkanın kesin değerinden ne kadar kazanıldığının oranı hesaplanmış, daha sonra bu oran bugünkü gelir akışını elde etmek için (yeni bir dükkan alarak) ne kadarlık bir krediye ihtiyaç olduğunu hesaplamak için kullanılmıştır. Gerekli kredilerin hesaplanmasında devlet eliyle iskana hak sahibi olsun ya da olmasın ticari geliri olan tüm haneler göz önünde bulundurulmuştur. K.2. Bakım ve Sığınma Evinin Kurulması Sığınma evleri 100 kişinin açık ve kapalı alan ihtiyacı temel alınarak, BİB in metrekare başına verdiği gerekli tüm altyapıyı ve ekipmanı içeren birim fiyatı ile hesaplanmıştır. Sığınma evlerine yerleştirilecek olan PEİ lerin hizmet giderleri, hane başına birim fiyatın yerleşecek kişi sayısı ile ve 30 yıl ile çarpılmasına dayanır. Tesisin yapım maliyeti yeniden yerleşim içerisine dahil edilecektir. Tesisin hizmet giderleri ise Sosyal Güvenlik Bakanlığının ve yerel otoritelerin sorumluluğunda olacaktır. Ayrıca nispeten daha fakir PEİ lere sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanabilmeleri için yeşil kart sağlanacaktır. Bu uygulama Sağlık Bakanlığı nın bir uygulaması olup ayrı bir maliyet getirmemektedir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 12 / 46

K.3. Haksahibi Olmayan Haneler için Gelir Restorasyonu Mevcut durumda tarım geliri olan ve kamulaştırma ve yeniden yerleşime hak sahibi olmayan haneler için devlet bu hanelerin gelirlerinin restorasyonu için herhangi bir şey sağlamamaktadır. Ancak bu haneler Ziraat Bankasının yukarda bahsedilen kredilerinden eşit koşullarda yararlanacaklardır (Tablo 7.5, Kredi 2). Bu kredilerin toplam maliyeti şu anda haksahibi olmayan ve tarımsal geliri olan hanelerin sayısına dayanılarak hesaplanmıştır. Devlet ticaretten geliri olan kamulaştırmaya ve yeniden yerleşime hak sahibi olamayan haneler için özel bir önlem sağlamayacaktır. Ancak bu haneler 5 yıllık vade ile birlikte cari %21 yerine %15 faiz oranı kullanılmış kredilerden faydalanabilirler (Tablo 7.5, Kredi 4). Bu oran, Türk ekonomisindeki ilerlemeler, ilerde faizlerin düşeceği yönündeki Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının duyurularından dolayı cari oranlardan düşük durumdadır. Bu krediler de yıllık taksitler halinde geri ödenecektir. Bu kredilerin maliyeti, şu anda ticari kazancı olan kamulaştırmaya ve yeniden yerleşime hak sahibi olmayan hanelerin sayısına dayanılarak hesaplanmıştır. Gelir restorasyonu önlemleri hanelerin şu andaki durumlarına dayanılarak geliştirilmiştir. Çalışamayan, geliri olmayan, bakıma ihtiyacı olan yaşlı ve engelli PEİ ler, BİB tarafından inşa ettirilecek ve işletilecek olan barınma ve sığınma evlerine yerleştirilecektir (madde K6). Diğer haksahibi olmayan bir grup ise işçilerdir. Bu grup için barajın inşaatında istihdamlarında öncelik verilecektir. Bu durum YYEP bütçesine dahil edilmesi gereken herhangi bir ek maliyet yaratmayacaktır. K.4. Kooperatiflerin Kurulması Kooperatifler, organize bir biçimde bölgedeki iktisadi ve sosyal koşulları (tarımsal üretimi arttırmak, ürünlerin pazarlanması, seraların oluşturulması) için kurulacaktır, böylelikle PEİ lerin gelirleri iyileştirilecektir. Proje alanında 5 kooperatifin kurulacağı öngörülmüştür. Bu kooperatifler, iki tanesi yeni Yusufeli nde ve üç tanesi köylerde hizmet etmek üzere baraj gölünün güneybatı, kuzeyi ve doğu bölümlerinde kurulacaklardır. Kooperatiflerin (5 yıl için) hizmet ve kurulum maliyetleri için TKİB nin geçmiş uygulamaları esas alınmıştır. Bu kooperatiflerin hizmetlerine başladıklarında gelirlerini kendi faaliyetlerinden ve diğer fon kaynaklarından elde etmesi beklenmektedir. Kooperatiflerin toplam maliyetleri yukarıda bahsedilen birim fiyat ile öngörülen kooperatif sayısı ile çarpılarak hesaplanmıştır. K.5. Danışmanlık Hizmetlerinin Sağlanması Yeniden yerleşim sürecinin başlangıcından itibaren devlet PEİ lere danışma hizmeti sağlayacaktır. Bu hizmetin yıllık maliyeti direk giderler ve bu hizmet için istihdam edilecek gerekli uzman sayısı ile hesaplanmıştır. Yıllık maliyet 11 yıl ile çarpılmış ve bu hizmetin toplam maliyeti hesaplanmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 13 / 46

K.6. Eğitim Saha çalışmaları doğrultusunda elde edilen verilere (taleplere) dayanılarak verilecek eğitimlerin konuları belirlenmiştir. Saat başına düşen eğitim birim maliyeti eğitimcilerin taleplerine dayanılarak hesaplanmıştır. Eğitim faaliyetleri 6 yılda tamamlanacak biçimde planlanmıştır. Eğitimin direk giderleri de bu tip eğitimlere dayandırılmıştır. Eğitimin toplam maliyeti hesaplanırken, eğitim saat başı birim maliyeti, gerekli toplam eğitim ders saati ve eğitimin devam edeceği yıl miktarı ile çarpılarak hesaplanmıştır. Son olarak direk giderler hesaplanan bu miktara eklenmiştir. Her tür eğitim için yapılan hesaplama toplanarak toplam eğitim maliyetine ulaşılmıştır. Buna ek olarak, yeni tarımsal yöntemler, balıkçılık gibi konularda mesleki eğitimler (TKİB ve diğer ilgili kuruluşlar tarafından) sağlanacaktır. Örneğin ÇOB ve Turizm ve Kültür Bakanlığı tarafından proje kapsamında ormancılık ve eko-turizm ile ilgili eğitimler sağlanabilecektir. K.7. Çocukların Okula Ulaşımı Milli Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimler, çocuklarını parasal nedenlerden dolayı orta okula gönderemeyen haneler için (Türkiye de ilköğretim mecburidir), ulaşım konusunda destek sağlayacaktır. Bu desteğin maliyeti 15 yıl için tahmin edilmiştir. K.8.Tarımsal Gelişim Maliyet Kalemi Tarımsal gelişim için ihtiyaç duyulan faaliyetlerin maliyet olarak karşılıkları bu maliyet kaleminde göz önüne alınacaktır. Bu konu ile ilgili ayrıntılı çalışmalar Ek.N, Ek.M ve Ek.L yapılmıştır. L. İzleme İç ve dış izlemenin maliyetleri herbir faaliyete bağlı olarak direk maliyetler (ekipman, seyahat, analizler, vb.) ile adam.ay maliyetleri kullanılarak hesaplanmıştır. İnşaatın bitiminden sonra da 4 yıl devam edecek olan izleme toplam 11 yıl sürecektir. Ayrıntılı maliyetler Bölüm 11 de sunulmuştur. Genel izleme maliyetinin tespiti için herbir izleme faaliyetinin maliyetinin toplamı alınmıştır. M. Yeniden Yerleşim Bölgesine İnşa Edilecek Köprü İnşası Kentsel yerleşim için Yansıtıcılar ve Sakut Deresi mevkii seçilmiş, Barhal vadisinin doğu ve batı yakasını bağlamak için ek bir köprünün yapılması planlanmıştır. YYEP saha çalışmalarında PEİ lerin talepleri arasında olan bu ek köprünün doğu tarafında olan yerleşimleri yeni ilçe merkezine bağlaması ve tüm yerleşimlerin ana arterlere bağlanması açısından çok işlevsel olacağı öngörülmüştür. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 14 / 46

Yeniden Yerleşim için Beklenmeyen Maliyetler ([F+G+H+I+J+K+L+M]*0,15) Yeniden yerleşim faaliyetleri sırasında beklenmedik maliyetlerin toplam yeniden yerleşim maliyetlerinin %15 i olabileceği benzer projeler temel alınarak tahmin edilmiştir. N. Diğer Maliyetler Relokasyon yolları ve iletim hatlarının maliyetini içeren diğer maliyetler barajın ilgili tesislerinin inşasının maliyetlerine dahil edilmiştir. Relokasyon yolları inşa maliyetleri, Konsorsiyum un sözleşmesi gereği Yusufeli Projesinin inşaat bütçesinden karşılanacaktır. İletim hatlarının inşası ve işletilmesi ise TEİAŞ ın sorumluluğu altında olup, proje ile ilgili iletim hatları (380 kv) şu anda inşa halindedir. Daha küçük 154 kv lık iletim hatlarının inşası da TEİAŞ tarafından yapılacak ve bu projeler için ihaleler 2005 yılı içerisinde tamamlanacaktır. İletim hatlarının maliyetleri TEİAŞ ın bütçesinden karşılanacaktır ve bu bedelin tahsisatı projeler için halihazırda yapılmıştır. 12.2. Kamulaştırma Maliyeti (Maliyet Kalemleri A, B, C, D ve E) 12.2.1. Binasız Arsalar (Maliyet Kalemi A1) Yapıların kamulaştırma maliyetleri hesaplanırken, üzerinde bulundukları arsaların maliyeti de hesaba katılmıştır. Ancak proje alanında üzerinde herhangi bir yapı olmayan ve kamulaştırmaya konu binasız arsalar da bulunmaktadır. Bu tür binalar tarım alanlarından ayrı olarak değerlendirilmişlerdir. DSİ ye danışılarak köyler için 15 USD/m 2 ve Yusufeli ilçe merkezi için 68 USD/m 2 birim fiyat tespit edilmiştir. Binasız arsaların kamulaştırma tazmin bedelleri Tablo 12.1. de verilmiştir. Tablo 12.1. Binasız Arsaların Kamulaştırma Bedelleri Yerleşim Adı Binasız Arsaların Kamulaştırma Bedelleri Yusufeli 6,691,217 Alanbaşı 30,323 Arpacık 2,696 Bahçeli 6,276 Bostancı 95,277 Çeltikdüzü 104,109 Çevreli 1,036,364 Çıralı 17,868 Darıca - Dereiçi 131,361 Irmakyanı 16,863 İşhan 184,665 Kılıçkaya 476,831 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 15 / 46

Tablo 12.1. Binasız Arsaların Kamulaştırma Bedelleri Yerleşim Adı Binasız Arsaların Kamulaştırma Bedelleri Kınalıçam 353,716 Küplüce 1,868 Morkaya 36,077 Pamukçular 5,981 Sebzeciler 35,978 Tekkale 172,650 Yeniköy 265,807 Toplam 9,665,926 12.2.2. Tarım Alanları (Maliyet Kalemi A2-A8) Tarım alanlarının değerlendirmesi yapılırken Bölüm 4 te anlatılan yasal prosedür izlenmiştir. Bütçenin hesaplanması için ayrıca aşağıdaki bilgilerden faydalanılmıştır. Tarım alanlarının fiyatı net gelir yaklaşımı kullanılarak değerlendirilmiştir. Net gelir arazinin aynı şekilde kullanılmasına devam edilmesi durumunda söz konusu araziden elde edilecek gelirdir. Arazi fiyatlarına ek olarak, net gelir yaklaşımı söz konusu arazide yetişebilecek ürün çeşitlerini ve araziden kazanılacak yıllık geliri de göz önüne alır. Bu sebepten dolayı, arazilerin kamulaştırma bedelleri her zaman normal satış bedellerinden yüksektir ve toprak sahibi aynı kalitede ve miktarda bir araziye sahip olmak için yeterli bir bedel alacaktır. Bu değerlendirme süresince kullanılan temel denklem aşağıda sunulmaktadır: K=R/f, K= Kamulaştırma için Birim Fiyat (USD/m 2 ) R= Net Gelir (brüt gelir üretim giderleri) (USD/m 2 ) f= Kapitalizasyon Oranı (tarım alanlarına yatırılan sermayenin riski) Genelde araziye yatırım, riski en düşük olan yatırımlardır. Yatırımın riski yatırımın faiz oranı ile ilgilidir. Bundan dolayı, kapitalizasyon faiz oranı diğer riskli yatırımların faiz oranlarından daha düşüktür. Tarım alanlarının değerlendirilmesi sırasında mevcut ortalama kapitalizasyon faiz oranı dikkate alınmıştır. Şu anda DSİ Artvin Bölge Genel Müdürlüğü, bölge için kapitalizasyon faiz oranını %4 olarak kullanmaktadır. Farklı tipteki araziler için kapitalizasyon faiz oranları ve ortalama net gelirin kullanılarak elde edilen birim fiyatlar, kamulaştırma bedellerinin hesaplanmasında kullanılmıştır. Birim fiyatlar Tablo 12.2 de sunulmuştur. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 16 / 46

Tablo 12.2. Artvin ve Diğer Bölgelerdeki Arazilerin Birim Fiyatları (DSİ, 2005) Arazi Tipi Artvin (USD/m 2 ) Doğu, Batı ve Güney Anadolu Bölgelerinden Diğer Şehirler için Birim Fiyatlar İzmir Bursa Sivas K. Maraş (USD/m 2 ) (USD/m 2 ) (USD/m 2 ) (USD/m 2 ) Meyvelik ve sebzelik 10.67 2.29 7.48 2.36 3.78 Kuru tarım arazisi 8.80 1.27 1.23 0.91 1.17 Sulu tarım arazisi 10.67 1.83 4.67 2.39 3.65 Aşağıdaki kriterler de tazminatın hesaplanması sırasında göz önünde bulundurulacaktır: Eğim Yıl içerisindeki hasat miktarı Sulama ve teraslama yöntemleri Yerleşim bazında yaklaşık kamulaştırma bedelleri Tablo 12.3 de verilmiştir. Kamulaştırma bedelleri saha çalışmalarında elde edilen verilere dayanarak hesaplanmıştır. Tarım alanlarının kamulaştırma bedellerinin hesabı için tarım arazilerinin yüzey alanı ile belirlenen birim fiyatlar çarpılmıştır, söz konusu bedeller Tablo 12.2 de sunulmuştur. Projeden dolayı yitirilecek arazilerin alan ölçüleri beyanlardan elde edilmiştir. Tablo 12.3. Yerleşim ve Arazi Cinsine Göre Kamulaştırma Bedelleri Yerleşim Sulu Arazi Kuru Arazi Meyvelik Bağ Sebze Bahçesi Kavaklık Diğer Toplam Yusufeli 1,801,708 1,068,352 6,197,922 417,740 4,394,202 423,985 311,677 14,615,586 Alanbaşı 2,656,369 144,295 211,860 4,299 60,196 270,721 22,111 3,369,851 Arpacık 410,904 65,792 798,481-1,418,672 10,617 132,706 2,837,172 Bahçeli 15,925 23,027 19,147-45,651 37,158-140,908 Bostancı 24,448 349,148 889,102 6,019 1,277,719 2,155,151-4,701,587 Çeltikdüzü 1,148,838 586,360 733,870 121,742 1,827,900 80,947 358,793 4,858,450 Çevreli 3,743,240 269,764 1,277,273 239,021 1,668,897 249,107 107,227 7,554,529 Çıralı 979,826 129,477 1,881,589 68,886 1,492,920 1,062 53,083 4,606,843 Darıca 1,776,022-239,619 4,299 623,458 15,925 10,617 2,669,940 Dereiçi 53,385 56,581 35,423 128,965 585,012-47,785 907,151 Irmakyanı 95,549 1,118 124,301 17,410 389,956 11,708 64,018 704,060 İşhan 318,495 358,569 2,250,700 423,015 1,246,504 173,049 270,721 5,041,053 Kılıçkaya 4,830,096 194,088 194,962 57,606 302,361 33,633 22,825 5,635,571 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 17 / 46

Tablo 12.3. Yerleşim ve Arazi Cinsine Göre Kamulaştırma Bedelleri Yerleşim Sulu Arazi Kuru Arazi Meyvelik Bağ Sebze Bahçesi Kavaklık Diğer Toplam Kınalıçam 1,009,181 604,229 2,270,424 466,483 1,927,322 331,048 1,240,800 7,849,487 Küplüce 5,308 6,572 71,923 42,989 254,801 31,850 21,233 434,676 Morkaya 312,379 96,295 912,670 11,177 180,278 19,110 31,850 1,563,759 Pamukçular 53,083 234,221 143,996 96,072 547,797 15,925 53,083 1,144,177 Sebzeciler - - 38,279 52,260 682,522 212,330-985,391 Tekkale 4,603,585 1,015,955 1,479,968 740,049 1,575,119 260,208 393,053 10,067,937 Yeniköy 29,680 197,377 325,315-301,275 106,162 9,552 969,361 Toplam 23,868,021 5,401,220 20,096,824 2,898,033 20,802,562 4,439,696 3,151,134 80,657,490 12.2.3. Meralar için Ot Bedeli (Maliyet Kalemi A9) Ot bedeli proje sponsoru DSİ tarafından TKİB ye ödenecektir. Meralar için gereken ot bedelinin birim fiyatı 1.5 USD/m 2 dir (DSİ den edinilen bilgiye göre). Proje dolayısıyla yitirilecek toplam mera alanı 2,100,000 m 2 olarak belirlenmiş ve bu birim maliyet ile çarpılarak toplam ot bedeli 3,150,000 USD bulunmuştur. 12.2.4. Evler ve Binalar (Maliyet Kalemi B1 ve B2) Binaların ve altyapının maliyeti (arsa, kanalizasyon, sıhhi tesisat, elektrik tesisatı vb.) benzer özelliklerde bir arsa ve üzerine inşa edilen yeni evin değerini göz önünde bulundurularak hesaplanmıştır. Bu yaklaşım bir evin ikamesinin ve arsa değerinin piyasa değerinde olacağını varsayar. Evlerin ve Binaların bedellerinin belirlenmesi süreci aşağıda verilmiştir: Bina arsalarının kamulaştırma bedellerinin hesaplanması: DSİ den alınan ve daha önce de kullanılan birim fiyatlar kullanılmıştır. Birim fiyatlar proje alanındaki köyler için 20 YTL/m 2 (15 USD/m 2 ) ve ilçe merkezi için 90 YTL/m 2 (68 USD/m 2 ) olarak belirlenmiştir. Artvin ve Türkiye deki diğer bölgeler için ortalama kamulaştırma değerleri Tablo 12.4 de sunulmuştur. Diğer bölgeler ile Artvin deki kamulaştırma değerleri karşılaştırıldığında, Artvin deki değerlerin oldukça yüksek olduğu açıkça görülmektedir. Bu durum genel olarak bölgedeki arazi kıtlığından ileri gelmektedir. Tablo 12.4. Ev Arsalarının Birim Fiyatları (DSİ) Arazi Tipi Artvin Yusufeli (USD/m 2 ) Artvin Köyleri (USD/m 2 ) Doğu,Batı ve Güney Anadolu Bölgelerinden Diğer Şehirlerdeki Birim Fiyatlar İzmir Bursa Sivas K. Maraş (USD/m 2 )* (USD/m 2 )* (USD/m 2 )* (USD/m 2 )* Ev arsası 68.0 15.0 2.4 9.5 7.5 11.0 * Birim fiyatlar köylerde ve ilçe merkezinde belirlenen ev arsalarının ortalamasıdır YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 18 / 46

Mevcut bir ev ile aynı özelliklere sahip (mevcut dizayn ve malzemeyi yansıtan) başka bir ev ile ikamesinin bedeli: BİB tarafından belirlenen binalar için resmi birim fiyatlar Tablo 12.5 te verilmiş ve konutların kamulaştırma bedellerinin hesaplanmasında kullanılmıştır. Tablo 12.5. Yapılar için Birim Fiyatlar (DSİ, 2005) Binanın Tipi Birim Fiyat (USD/m 2 ) Konutlar (betonarme) 237 Konutlar (taş ve ahşap) 191 Dükkanlar ve seralar 193 Ahır, samanlık, ambar, kiler 67 Diğer (bahçe duvarları, vb.) 38 Kamulaştırma bedelleri hesaplanırken yapılan fiziksel yıpranma (yıpranma payı, amortisman) kesintisi sadece binaların maliyetinden düşülür. Bu yıpranma payı oranları Maliye Bakanlığı tarafından uygulatılan, Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzük ün Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine ve Bu Tüzük e Bir Ek Madde Eklenmesine İlişkin Tüzük te (1982) verilmiştir. Bu oranlar Tablo 12.6 da sunulmuştur. Tablo 12.6. Binaların Yıpranma Payı Oranları Yapının Tipi 0-3 yıl 4-5 yıl 6-10 yıl 11-15 yıl 16-20 yıl 21-30 yıl 31-40 yıl 41-50 yıl 51-75 yıl >76 yıl Beton ve Tuğla Yapı %4 %6 %10 %15 %20 %25 %32 %40 %50 %60 Taş ve Ahşap Yapı %8 %12 %18 %25 %32 %40 %50 %60 %70 %80 Çamur yada Kerpiç Yapı %10 %17 %25 %35 %45 %55 %65 %75 %85 %90 Son olarak, arsanın değeri evin değerine eklenerek konutların genel kamulaştırma bedeline ulaşılır. Daha sonra, Kamulaştırma bedelleri (kesinti yapılmadan) PEİ lerin ikame maliyeti olarak verdikleri beyanları ile karşılaştırılmıştır. İlgili metodoloji Bölüm 12.1 de ayrıntılı şekilde açıklanmıştır ve konu ile ilgili istatistiki analiz ve düzeltmeler Ek I.3 de verilmiştir. Yıpranma payı düşülen binaların kamulaştırma değerleri Tablo 12.7 de yerleşim bazında verilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 19 / 46

Tablo 12.7. Yapıların Tipleri ve Kamulaştırma Bedelleri Yerleşim Ev ve Arsa Ahırlar Dükkan ve Arsa Diğerleri Toplam Yusufeli 14,747,062 2,282,254 437,253 1,822,803 19,289,372 Alanbaşı 134,272 89,205 9,296 26,761 259,534 Arpacık 84,673 54,281-8,758 147,712 Bahçeli 147,694 37,155-22,425 207,274 Bostancı 18,004 15,328-21,033 54,365 Çeltikdüzü 1,466,185 547,392 17,787 231,267 2,262,631 Çevreli 2,382,182 1,172,192 69,534 611,244 4,235,152 Çıralı 816,008 489,982-109,681 1,415,671 Darıca 136,040 102,828-29,225 268,093 Dereiçi 179,637 66,823-70,722 317,182 Irmakyanı 717,534 308,648-160,001 1,186,183 İşhan 832,661 460,264-386,392 1,679,317 Kılıçkaya 327,865 176,421-58,722 563,008 Kınalıçam 3,982,142 1,456,142 7,264 1,182,314 6,627,862 Küplüce 87,780 7,826-7,337 102,943 Morkaya 409,705 185,813-87,554 683,072 Pamukçular 77,466 58,491-34,837 170,794 Sebzeciler 247,775 72,024 11,788 53,808 385,395 Tekkale 2,681,360 880,039 88,475 570,117 4,219,991 Yeniköy 630,370 236,849 30,585 184,950 1,082,754 Toplam 30,106,415 8,699,957 671,982 5,679,951 45,158,305 Binalardan yapılan yıpranma payı kesintisinin toplam miktarı 6,576,111 USD olacaktır. Bu bedel Bölüm 12.1 de de anlatıldığı gibi tazmin (kamulaştırma) değeri bazı sebeplerden dolayı düşük (eksik) çıkan yapılar için kullanılan objektif kriter bu durumda uygun görüldüğü miktarlarda kullanılacaktır. 12.2.5. Ortak Mülkler ve/veya Kamu Kuruluşları Mülkleri (Maliyet Kalemi C) Ortak mülklerin kamulaştırma bedelleri ilgili kamu kuruluşuna ya da köy tüzel kişiliğine ödenir. Ortak mülkler köy ve mahalle muhtarı anketlerinden tespit edilmiştir. Ayrıca metrekarelerin tespiti için de köy ve mahalle muhtarı anketlerinden yararlanılmıştır. Daha sonra, kamulaştırma maliyeti her yapı için birim fiyatlar kullanılarak hesaplanmıştır (birim fiyatlar için Tablo 12.8 e bakınız). Tablo 12.8. Ortak Mülklerin Birim Fiyatları Ortak Mülk Tipi İlgili Kuruluş Birim Fiyat Okul Sağlık Bakanlığı 270 Cami Diyanet İşleri Başkanlığı 305 Askeri Mülk Türk Silahlı Kuvvetleri 270 Hapishane Adalet Bakanlığı 305 Hastane Sağlık Bakanlığı 405 Resmi Yapılar (belediye ve valilik İçişleri Bakanlığı 305 Spor Tesisleri Spordan Sorumlu Devlet Bakanlığı 305 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 20 / 46

Orman Kanunu uyarınca (Kanun no: 6831), Çevre ve Orman Bakanlığı nın orman arazilerinin kullanımına izin verme yetkisi vardır. Eğer arazi devlet projesi için talep ediliyor ise, kullanım karşılığında herhangi bir ödeme yapılmaz. Bunun yanında, hazine arazileri de aynı yolla proje sponsoruna tahsis edilir ve hazine arazileri için de herhangi bir ödeme yapılmaz. Etkilenen taşınmazların kamulaştırma bedelleri ise ilgili kamu kuruluşuna verilir. Etkilenen ortak mülkler köy bazında Tablo 12.9 da verilmiştir. Etkilenen ortak mülklerin toplam sayısı 41 dir. Tekkale ve Çevreli de 6 ortak mülk ve Yusufeli ilçesinde de 16 ortak mülk etkilenecektir. Bu mülklerin kamulaştırma tazminatlarının tutarları Tablo 12.10 da verilmiştir. Tablo 12.9. Su Altında Kalacak Ortak Mülklerin Yerleri Yerleşim Okul Cami Resmi Binalar Mezarlar Tarihi Varlılar Hapishane Hastane Spor Tesisleri Belediye Kaymakamlık Askeri Binalar Toplam Alanbaşı - - - - - - - - - - - - Arpacık - - - - - - - - - - - - Bahçeli - - - - - - - - - - - - Bostancı - - - - - - - - - - - - Çeltikdüzü 1 1-1 - - - - - - - 3 Çevreli 2 3-1 - - - - - - - 6 Çıralı - - - - - - - - - - - - Darıca - - - - - - - - - - - - Dereiçi - 1 - - - - - - - - - 1 Irmakyanı - 1 - - - - - - - - - 1 İşhan - 1 - - - - - - - - - 1 Kılıçkaya - - - - - - - - - - - - Kınalıçam 1 2 - - - - - - - - - 3 Küplüce - - - - - - - - - - - - Morkaya - - - - - - - - - - - - Pamukçular - - - - - - - - - - - - Sebzeciler - - - - - - - - - - - - Tekkale 1 2-1 1 - - - - - 1 6 Yeniköy 1 1 1 1 - - - - - - - 4 Yusufeli 5 3-1 - 1 1 2 1 1 1 16 Toplam 11 15 1 5 1 1 1 2 1 1 2 41 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 21 / 46

Tablo 12.10. Ortak Mülklerinin ve Kamu Binalarının Kamulaştırma Maliyetleri 2 Binalar için Ortak Mülkler Miktar m Birim Fiyatlar Çeltikdüzü Arsa Değeri Kamulaştırma Tazminatı Okul 1 400 270 72,000 180,000 Cami 1 200 305 36,000 97,000 Mezarlık 1 - - - 0 Çevreli Okul 2 500 270 90,000 360,000 Cami 3 300 305 54,000 328,500 Mezarlık 1 - - - 0 Dereiçi Mezarlık 1 250 305 45,000 121,250 Irmakyanı Cami 1 100 305 18,000 48,500 Ihsan Cami 1 150 305 27,000 72,750 Kınalıçam Okul 1 500 270 90,000 225,000 Cami 2 200 305 36,000 158,000 Tekkale Okul 1 200 270 36,000 90,000 Cami 2 300 305 54,000 237,000 Askeri Bina 1 200 270 36,000 90,000 Mezarlık 1 - - - 0 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 22 / 46

Tablo 12.10. Ortak ve Resmi Mülklerin Kamulaştırma Maliyetleri (Devamı) 2 Binalar için Ortak Mülkler Miktar m Birim Fiyatlar Yeniköy Arsa Değeri Kamulaştırma Tazminatı Okul 1 100 270 18,000 45,000 Cami 1 150 305 27,000 72,750 Resmi Bina 1 200 305 36,000 97,000 Mezarlık 1 - - - 0 Yusufeli Okul 5 450 270 81,000 688,500 Cami 3 300 305 54,000 328,500 Hapishane 1 1000 305 180,000 485,000 Hastane 1 1000 405 180,000 585,000 Spor Tesisi 2 500 305 90,000 395,000 Belediye 1 300 305 54,000 145,500 Kaymakamlık 1 250 305 45,000 121,250 Askeri Bina 1 300 270 54,000 135,000 Mezarlık 1 - - - 0 Toplam 5,336,500 12.2.6. Mücavir Taşınmazlar (Maliyet Kalemi D) Bu maliyet mücavir taşınmazların kamulaştırılmalarından dolayı ortaya çıkmış ve DSİ nin geçmiş deneyimleri ve GIS destekli arazi kullanım haritalarına dayanılarak hesaplanmıştır. Artvin valiliği tarafından oluşturulan Mücavir taşınmazları değerlendirme komisyonu PEİ lerin mücavir taşınmazlardan dolayı kamulaştırmaya haksahibi olup olmadıklarına karar verecektir. GIS ve su altında kalacak varlıkların analizlerine göre bulunmuştur ki; mücavir taşınmazların kamulaştırma değerleri toplam kamulaştırma tutarının %1.5 i kadar olacaktır. Mücavir taşınmazların kamulaştırma bedelleri yaklaşık olarak 2,250,000 USD olacaktır. 12.2.7. Kadastro çalışmaları ve Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması (Maliyet Kalemi E, E1 ve E2 dahil) Kadastro çalışmaları ve Kamulaştırma Planlarının hazırlanmasına dair birim fiyatlar DSİ tarafından tespit edilmiştir. Bu kalemler Tablo 12.11 gösterilmiştir. Bu maliyetler DSİ nin benzer projelerdeki deneyimlerinden elde edilmiştir. Kadastro işlerinin ve kamulaştırma planlarının/planının hazırlanmasına dair maliyetler aşağıda verilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 23 / 46

Kadastro çalışmaları: DSİ nin belirlediği ortalama birim fiyat hektar başına 128 USD dir ve bu çalışma 2,043 ha (yerleşim ve tarım alanı) alanda yapılacaktır. Yusufeli projesi için toplam kadastro çalışmalarının maliyeti yaklaşık 260,000 USD dir. Kamulaştırma Planının Hazırlanması: Genel olarak kamulaştırma planının hazırlanmasının maliyeti, bütün gerekli çalışmaları kapsamak üzere, DSİ nin benzer çalışmalarına dayanılarak 200,000 USD olarak öngörülmüştür. Bu kalemlerin toplam maliyeti 460,000 USD dir. 12.2.8. Kamulaştırma Tazminatı Maliyetleri (A, B, C, D ve E Maliyet Kalemlerinin Toplam Tutarları) Arazilerin, yapıların, ortak mülklerin, mücavir taşınmazların, kadastro çalışmalarının ve kamulaştırma planlarının hazırlanmasının ve yıpranma payı kesintisinin ayrıntılandırılmış kamulaştırma maliyetleri Tablo 12.11 de sunulmuştur. Tablo 12.11. Kamulaştırma Maliyetleri Kamulaştırma Kalemleri Maliyetler A. Araziler 93,473,416 A.1. Ev Arsası (binasız) 9,665,926 A.2. Sulu Arazi 23,868,021 A.3. Kuru Arazi 5,401,220 A.4. Meyvelik 20,096,824 A.5. Bağ 2,898,033 A.6. Sebze Bahçesi 20,802,562 A.7. Kavaklık 4,439,696 A.8. Diğer 3,151,134 A.9. Ot Bedeli (Meralar) 3,150,000 B. Yapılar 51,734,416 B.1. Konutlar (arsalarıyla birlikte) 30,106,415 B.1. Ahır/Samanlık 8,699,957 B.1. Dükkanlar (arsalarıyla birlikte) 671,982 B.1. Diğer (kulübe,ambar,kiler vb.) 5,679,951 B.2. İkame Maliyeti Farkı 6,576,111 C. Ortak Mülkler 5,336,500 D. Mücavir Taşınmazlar ((A+B+C) x 0.015) 2,258,165 E. Kadastro Çalışmaları ve Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması 461,504 E.1. Kadastro Çalışmaları 261,504 E.2. Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması 200,000 Kamulaştırma için Beklenmeyen Maliyetler 22,989,600 Toplam (A+B+C+D+E) 176,253,601 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 24 / 46

12.3. Yeniden Yerleşim Maliyetleri Etkin bir yeniden yerleşim planlaması için yeniden yerleşim faaliyetlerinin maliyet kalemleri tüm yönleri ile açıklanmıştır. Yeniden yerleşim maliyetleri, alan hazırlığı, altyapı inşası, gerekli ortak kullanım mülklerinin yeniden inşası maliyetlerinden oluşmaktadır. Bununla birlikte, harcırahlar, taşınma maliyetleri, gelir restorasyonu, izleme maliyetleri de yeniden yerleşim maliyetleri içerisinde ayrıntılandırılmıştır. Yeniden yerleşim maliyetlerinin hesaplanmasında en önemli gösterge hanelerin yeniden yerleşim tercihleridir. Saha çalışmalarının sonuçlarından elde edilen veriler yeniden yerleşim maliyetlerinin hesaplanmasında kullanılmıştır Relokasyon yollarının ve iletim hatlarının inşasına dair maliyetler ise diğer maliyet kalemleri olarak barajın inşaat maliyetlerince kapsanmıştır. Relokasyon yolları inşa maliyetleri sözleşme gereği Yusufeli Projesinin inşaat bütçesinden karşılanan maliyetlerdir. İletim hatlarının inşası ve işletilmesi ise TEİAŞ ın sorumluluğu altındadır ve proje ile ilgili iletim hatları (380 kv) şu anda inşa halindedir. TEİAŞ tarafından inşası yapılacak 154 kv lık iletim hatlarının ihalesi ise 2005 yılı içerisinde tamamlanacaktır. İletim hatlarının maliyetleri TEİAŞ ın bütçesinden karşılanacaktır ve bu bedelin tahsisatı halihazırda yapılmıştır. 12.3.1. Kentsel Yeniden Yerleşim (Maliyet Kalemi F) İmar Planı (Maliyet Kalemi F1) Bölüm 6 da anlatıldığı üzere, yeni ilçe merkezi için 1/5,000 ölçekli nazım planı ve 1/1,000 ölçekli yerleşim planı hazırlanacaktır. Aşağıda Tablo 12.12 da gösterildiği gibi, yeniden yerleşim süresince, Şehir Plancıları Odası (SPO) (web sitesi http://www.spo.org.tr) tarafından belirlenen ilgili katsayılar, imar planının hektar başına birim fiyatına ulaşabilmek için kullanılmıştır. Kentsel imar planlama için A tipi katsayı belirlenmiştir. söz konusu katsayı Yusufeli için 1.50 olarak uygulanmıştır Tablo 12.12. Kentsel Yeniden Yerleşim İmar Planında Kullanılan Katsayılar (ŞPO) Katsayının Tipi Ölçek Katsayısı Yerleşim A 1 / 1000 1 / 5000 Artvin Yusufeli 1.50 0.90 0.40 Ayrıca, ölçek katsayıları da Türkiye Şehir Plancıları Odası tarafından belirlenmiştir. Yusufeli yeniden yerleşiminin yüzey alanı ve planlama baz fiyatı Tablo 12.13 de sunulmuştur. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 25 / 46

Tablo 12.13.Yüzey Alanına Göre İmar Planı Baz Fiyatı (ŞPO) Planlanacak Yerleşim Alan (ha) 175 ha için İmar Planı Baz Fiyatı Yusufeli Yeni Yerleşim Alanı 150-200 57,896 Bu bulguların ışığında yeni Yusufeli yerleşiminin imar planı yaklaşık maliyeti aşağıda verilmektedir: 1/1,000 ölçekli: 78,160 USD (57,896 x 1.50 x 0.90) 1/5,000 ölçekli: 34,738 USD (57,896 x 1.50 x 0.40) Kentsel imar planlaması tahmini olarak yaklaşık 113,000 USD dir. Alan Hazırlığı (Maliyet Kalemi F2) Alan hazırlığı, kazı ve dolgu, istinat duvarı inşası, ekim amaçlı toprak taşınması gibi faaliyetlerden oluşmaktadır. Yeni Yusufeli nin (Yansıtıcılar Bölgesi) alan hazırlığının kalemleri ve maliyetleri Tablo 12.14 de gösterilmiştir. Tablo 12.14. Yeni Yusufeli nin (Yansıtıcılar Bölgesi) Alan Hazırlığı Faaliyetleri (DSİ Hesaplarına göre, 2005) Faaliyet Birim Fiyat Birim Tutar Maliyet Kaya Kazısı Çalışmaları 7.00 $/m 3 483,550 3,384,850 Kazı İşleri (diğer kayalık ve bataklık alanlarda) Kazıdan çıkan malzemenin taşınması Dolgu işleri (kazı malzemesinin kullanılması ile) 3.00 $/m 3 50,000 150,000 2.00 $/m 3 533,550 1,067,100 0.40 $/m 3 181,650 72,660 İstinat duvarının inşası 50.00 $/m 18,000 900,000 Bölgedeki kamulaştırma 66,250 $/ha 1.1 72,870 Dere yatağının ıslahı toplam - - 1,000,000 Şehiriçi yolların İnşası 1500.00 $/m 6,000 9,000,000 Toprak taşınması (ekim amaçlı) 2.50 $/m 3 500,000 1,250,000 Erozyon Önlemleri - - - 75,000 Toplam 16,972,480 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 26 / 46

Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası (Maliyet Kalemi F3) Altyapı inşası yeniden yerleşim açısından göz önünde bulundurulması gereken önemli bir konudur. İnşa edilecek altyapı birim fiyatları BİB tarafından belirlenirken, altyapı ihtiyacı iskan edecek nüfusun büyüklüğüne göre İmar Planı Yapılmasına Ait Esaslara Dair Yönetmelik e uygun olarak belirlenmektedir (Tablo 12.15). TEİAŞ ın bütçesinde karşılanan elektrik iletim ve dağıtım hatları ve trafo merkezleri yukarıda açıklandığı üzere diğer maliyetlerde hesaba katılmıştır. Tablo 12.15. Yeni Yusufeli de Kurulacak Ortak Mülkler ve Altyapı Maliyetleri Ortak Mülkler 2 Binalar için Birim Fiyat İnşaat Maliyeti Miktar m / Yerleşim Yusufeli Okul 7 450 270 850,500 Cami 5 300 305 457,500 Hapishane 1 2000 305 610,000 Hastane 1 2500 405 1,012,500 Yeşil alan ve Parklar 2 500 305 305,000 Belediye 1 300 305 91,500 Kaymakamlık 1 250 305 76,250 Askeri Binalar 1 300 270 81,000 Kanalizasyon Sistemi - 500,000 Atık Su Arıtma Tesisi - 500,000 Su Şebekesi - 300,000 Toplam 4,784,250 Konut ve İşyerlerinin İnşası (Maliyet Kalemi F4) BİB in önceki deneyimlerine göre hane başına düşen kentsel yeniden yerleşim maliyeti ortalama 25,000 USD dir. Bu maliyet bir evin aşağıda verilen unsurlarını içerir. Elektrik tesisatı Sıhhi tesisat Diğer küçük altyapı İçeride banyo İçeride tuvalet PEİ lerin beyanlarına göre (saha çalışmasında anketlere verilen cevaplar), 312 hanenin yeni Yusufeli için devlet eliyle kentsel iskanı seçtiği belirlenmiştir (devlet eliyle iskanı ve kredili iskanı içerir). Devlet eliyle iskan ya da kendi imkanları ile iskan konusunda karasız olan hanelerden 94 ü kentsel iskanı tercih etmektedir. Bu haneler de dahil edilerek bütçe için göz önünde bulundurulacak hane sayısı 406 olarak alınmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 27 / 46

Bunun yanında, saha çalışmalarının sonuçlarına göre Yusufeli ilçe merkezinde 132 dükkan su altında kalacaktır. Evlerin ve Dükkanların birim fiyatları BİB tarafından belirlenmiştir. Konutların birim maliyetleri altyapıyı da içerecek şekilde hane başına 25,000 USD dir. Ticari binaların (dükkan) tazmin bedelleri de BİB tarafından belirlenen altyapıyı içeren birim maliyetlerle ve Yusufeli ndeki ortalama dükkan büyüklüğü ile hesaplanmıştır (25 m 2 [şu anda Yusufeli İlçesinde ortalama dükkan büyüklüğü] x 193 USD/m 2 ), (Tablo 12.5) Kentsel yeniden yerleşim ile ilgili maliyet hesapları Tablo 12.16 da sunulmuştur. Tablo 12.16. Kentsel Yeniden Yerleşim Alanında Yapıların İnşaat Maliyeti Yapının Tipi Hanelerin ve Dükkanların Birim Fiyat Toplam Sayıları Konut Yapıları 406 25,000 10,150,000 Ticari Yapılar (Dükkanlar) 132 4,825 636,900 Toplam 10,786,900 Kentsel Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi (Maliyet Kalemi F5) Teknik saha çalışmaları ve katılım danışmanlık hizmetleri dahil olmak üzere toplam olarak 272,500 USD dir. Yerleşime Uygunluk 200,000 Ulaşılabilirlik 5,000 Etkilenen Bölgeye Yakınlığın Fizibilitesi 5,000 Eğim Analizleri 15,000 Gelir Kaynaklarına ulaşımın incelenmesi 17,500 Depremsellik Analizi 10,000 Arıcılık, Meyvecilik ve alternatif tarım ürünlerinin bölgeye 20,000 uygunluğunun incelenmesi 12.3.2. Kırsal Yeniden Yerleşim (Maliyet Kalemi G) Kırsal Alan Seçimi ve Planlama (Maliyet Kalemi G1) Kırsal alan seçimi ve planlama maliyetleri, toprak analizlerini, kadastro çalışmalarını, kavramsal planlamayı, iskan seçimleriyle ilgili resmi tercihlerin alınmasını ve köylerin yerleşim planlarının hazırlanmasını içerir. Kadastro ve tapu çalışmaları kamulaştırma çalışmalarıyla birlikte yürütülür. Halkı bilgilendirme ve halka danışma çalışmalarının maliyetleri de göz önünde bulundurulmuştur. Diğer çalışmalar ise Bölüm 6 da YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 28 / 46

açıklandığı üzere toprak analizleri, kavramsal planlama ve köylerin yerleşim planlarının hazırlanmasıdır. Toprak analizleri, kavramsal planlama ve köylerin yerleşim planlarının hazırlanmasının maliyeti her alternatif alan için yaklaşık 100,000 USD olarak (BİB in geçmiş deneyimlerine göre) öngörülmüştür. Kırsal yeniden yerleşim için en büyük maliyet kalemi planlamadır. Kentsel iskan da açıklandığı gibi, kırsal yeniden yerleşimde de baz fiyatlar ve ilgili katsayılar Türkiye Şehir Plancıları Odası tarafından önceden belirlenmiştir (Tablo 12.17). Tablo 12.17. Kırsal İmar Planında Kullanılan Katsayılar (ŞPO) Katsayının Tipi Ölçek Katsayısı Yerleşim B 1 / 1,000 1 / 5,000 Köyler 1.30 0.90 0.40 Tablo 12.17 de gösterilen katsayılar kırsal planlama için baz fiyatını belirlemek için kullanılmıştır. (web sitesi http://www.spo.org.tr) B tipi katsayı Türkiye Şehir Plancıları Odası tarafından kırsal planlamada kullanılmak üzere belirlenmiştir. söz konusu katsayı Yusufeli İlçesi nin (1.30) planlama yapılacak kırsal alanına uygulanmıştır. Kırsal imar için göz önünde bulundurulan alan ve planlama için gereken katsayılar aşağıda Tablo 12.18 de sunulmuştur. Tablo 12.18. Kırsal Yeniden Yerleşim Alanının Planlanması için Birim Fiyatlar Yerleşim Alan (ha) 235 ha için İmar Planının Baz Fiyatı Köyler 200-250 72,816 Böylelikle, kırsal yeniden yerleşim için imar planı şöyle tahmin edilmiştir: 1/1,000 ölçekli : 85,195 USD (72,816 x 1.30 x 0.90) 1/5,000 ölçekli : 43,690 USD (72,816 x 1.50 x 0.40) Kırsal yeniden yerleşimin planlama maliyeti 128,885 USD dir ve planlama, alan seçimi maliyetleri ve toprak analizi, kavramsal planlama, sulama, toprak ıslahı, köy planlaması, diğer altyapının toplam maliyeti ise 228,885 USD dir Alan Hazırlığı (Maliyet Kalemi G2) Anket sonuçlarına göre, devlet eliyle kırsal iskan tercih eden hanelerin sayısı 91 olarak belirlenmiştir. 18 hane ise kırsal iskan tercih etmek ile birlikte kendi imkanları ile veya devlet eliyle iskan edecekleri konusunda karasızdırlar. Hem kendi imkanları veya devlet eliyle iskan konusunda, hem de kırsal veya kentsel iskan konusunda karasız olan hanelerin toplamı 305 dir. Kırsal iskanın maliyeti daha yüksek olduğu için en kötü senaryoyu yansıtması amacıyla, bütün kararsızlar grubu kırsal iskan maliyet tahminlerine dahil edilmiştir. Böylece kırsal iskan için 414 hane göz önüne alınmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 29 / 46

Eğer bu hanelerin hepsi seçilmiş alanlara iskan edilmeyi tercih ederse, iskan alanlarının altyapılarının taşıma kapasitesi bu haneler için yeterli olabilmelidir. Halihazırda hangi yeni köylerin kurulacağı ve hangi alanların seçileceği belli olmadığı için genel bir maliyet tahmini yapılmıştır. En güvenilir maliyet öngörüsünde bulunabilmek için, en yüksek sayıda hanenin dahil olduğu senaryo göz önünde bulundurulmuştur. Kırsal alanların hazırlığı için gereken maliyet kalemleri aşağıda sunulmuştur (Tablo 12.19). Kaya kazısı çalışmaları Kazı işleri Kazı malzemesinin taşınması Dolgu işleri Toprak taşınması Tablo 12.19. Kırsal Yerleşim Alanlarının Hazırlanması (DSİ Hesaplarına göre, 2005) Faaliyet Birim Fiyat Birim Tutar Maliyet Kaya Kazısı Çalışmaları 7.00 $/m 3 40,000 280,000 Kazı İşleri (diğer kayalık ve bataklık alanlarda) 3.00 $/m 3 20,000 60,000 Kazı Malzemesinin Taşınması 2.00 $/m 3 42,000 84,000 Dolgu İşleri (kazı malzemesi kullanılarak) 0.40 $/m 3 200,000 80,000 İstinat Duvarının İnşası 50.00 $/m 500 25,000 Alanda yapılan Kamulaştırma 66,000 $/ha 3.6 237,600 Mevcut Yollar için Bağlantı 300.00 $/m 4,000 1,200,000 Toprak Islahı / Toprak Taşınması 3.00 $/m 3 35,000 1,000,000 Arazi/Toprak ıslahı - - - 28,000 Erozyon Önlemleri - - - 75,000 Toplam 3,069,600 Bu hesaplamaya göre kırsal alanların hazırlığının toplam maliyeti 3,069,600 USD, hane başına maliyeti 7,000 USD civarında olmaktadır. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası (Maliyet Kalemi G3) Kırsal alanlar için gerekli ortak mülkler ve altyapı inşa edilmelidir. Ortak mülklerin inşa maliyetleri İmar Planı Yapılmasına Ait Esaslara Dair Yönetmelik ile değerlenmiştir. söz konusu yasaya göre ortak mülkler yerleşimin nüfusuna göre belirlenir. Kırsal alanda inşa edilecek ortak mülklerin ve altyapının maliyeti Tablo 12.20 de sunulmuştur. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 30 / 46

Tablo 12.20. Kırsal Alanda İnşa Edilecek Ortak Mülkler ve Altyapı Ortak Mülkler 2 Binalar için birim fiyat Miktar m (USD/m 2 ) İnşaat Maliyeti Okul 5 500 270 675,000 Cami 5 300 305 457,500 Sulama Sistemi 320,000 Kanalizasyon Sistemi 200,000 Atık Su Arıtma Tesisi 200,000 Su Şebekesi 150,000 Sağlık Ocağı 80,000 Pazar Yerleri 20,000 Toplam 2,102,500 Sonuç olarak ortak mülklerin ve altyapının inşa maliyeti 3,974,500 USD olacaktır. Konutların İnşası (Maliyet Kalemi G4) Yeniden Yerleşim kanununa göre, BİB haksahibi PEİ lere konut,ahır ve yeteri miktarda arazi sağlamalıdır. Alanların hazırlık maliyetleri sahanın hazırlık maliyetleri içerisinde değerlendirildiğinden, bu bölüme sadece evlerin,ahırların ve bunların küçük altyapılarının inşalarının maliyet hesaplamaları dahil edilmiştir. Maliyet tahminleri 414 hane üzerinden yapılmıştır. Bu sayı, kırsal yeniden yerleşim alanlarına iskan için haksahibi olabilecek tüm haneleri kapsamaktadır.(ayrıntılar bölüm 12.1 de verilmiştir). Bu sayıyı kullanarak anket çalışmalarına dayanan, devlet eliyle kırsal iskanı tercih edebilecek maksimum sayıdaki hane sayısına dair bir kurgu ile maliyet tahmini gerçekleştirilmiştir. BİB ve DSİ nin daha önceki deneyimleri doğrultusunda, kırsal yeniden yerleşim için hane başına düşen birim maliyet 40,000 USD dir. Bu maliyet evlerin ve ahırların tüm küçük altyapısını kapsamaktadır. Tamamlanmış kırsal bir konut şunları içerir: Elektrik tesisatı Sıhhi tesisat Diğer küçük altyapı İçeride banyo (evler için) İçeride tuvalet (evler için) Konutların ve ticari binaların birim fiyatları BİB ve DSİ tarafından belirlenmiştir. Devlet eliyle kırsal iskanın toplam maliyeti 16,560,000 USD (414 HH x 40,000) olacaktır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 31 / 46

Kısmen Etkilenen Köylerdeki Ortak Mülklerin İnşası (Maliyet Kalemi G5) GIS destekli arazi kullanım haritalarından alınan bilgiye göre kısmen etkilenen köylerde su altında kalacak (kamulaştırılacak) ortak mülkler Tablo 12.21 de gösterilmiştir. Köy halkının talepleri doğrultusunda, camilerin kamulaştırma bedelleri, ikame maliyetine eşit ya da fazla bir bedel ile, köy tüzel kişiliğine ödenecek ve böylece köy halkı camilerini kendileri inşa edebilecekleridir. Bundan dolayı camilerin inşa maliyeti, maliyet kalemi olarak göz önüne alınmamıştır. Proje nin uygulanmasından dolayı, kısmen etkilenen köylerden sadece Çevreli iki okulunu kaybetmektedir. Bu okullar üst kotlara yeniden inşa edileceklerdir. Bu okulların maliyetleri Tablo 12.21 de sunulmuştur. Kısmen etkilenen köylerin kaybettikleri elektrik şebekelerine yeniden bağlanmasına dair maliyet diğer maliyetler başlığı altında incelenmiştir ve TEİAŞ ın Çoruh Vadisinde inşa edeceği ve şu anda inşa edilen elektrik iletim hatları projesinin inşaat bütçesinden karşılanacaktır. Tablo 12.21. Kısmen Etkilenen Köylerde Su Altında Kalacak Ortak Mülklerinin Yeniden İnşa Edilmesinin Maliyeti Ortak Mülkler / Yerleşim Miktar m 2 Binalar için birim maliyet (USD/m 2 ) İnşa maliyeti Okul / Çevreli 2 600 270 324,000 Toplam 324,000 Kırsal Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi Maliyeti (Maliyet Kalemi G6) Kırsal yeniden yerleşim seçimi boyunca seçilecek yerlerin iskan öncesi durum ve potansiyelleri değerlendirilmiştir. Danışmanlık ve teknik çalışmaların da maliyetleri hesaplamalarda gözetilmiştir. Bu maliyet kaleminin toplamı ise 812,500 USD dir. Yerleşime Uygunluk : 200,000 USD Ulaşılabilirlik : 20,000 USD Etkilenen Bölgeye Yakınlığın Fizibilitesi : 5,000 USD Eğim Analizleri : 5,000 USD Yerleşime Uygunluk : 15,000 USD Yüzey suyu ve sulama Analizleri : 150,000 USD Toprak İncelemeleri : 240,000 USD Hayvancılık ve mera potansiyelinin incelenmesi : 10,000 USD Gelir Kaynaklarına ulaşımın Kolaylığı : 17,500 USD Depremsellik analizleri : 10,000 USD Arıcılık, Meyvecilik ve alternatif tarım ürünlerinin bölgeye uygunluğunun incelenmesi : 20,000 USD Su altında kalan toprağın analiz edilmesi : 120,000 USD YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 32 / 46

12.3.3. Tarihi Varlıkların Taşınmasının Maliyeti (Maliyet Kalemi H) Yusufeli projesinde su altında kalacak tarihi varlıklar Yusufeli İlçesi ve Tekkale yakınındaki Tekkale Kalesi ve iki şapeldir (Hamzat 1 ve Hamzat 2). Bunlardan Tekkale Kalesi arkeolojik yapı olarak Turizm ve Kültür Bakanlığı tarafından kayıt altına alınmıştır ve proje sponsoru tarafından taşınacaktır. Hamzat 1 ve Hamzat 2 nin taşınmasının gerekliliğine Trabzon Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu karar verilecektir. Tarihi varlıkların taşınması için halihazırda tahsis edilen bütçe 240,000 USD dir. 12.3.4. Ulaşım ve Taşınma Harcırahı Maliyetleri (Maliyet Kalemi I) Devlet yeniden yerleşim süresince PEİ lerin ulaşım giderlerini ve taşınma harcırahı bedellerini karşılayacaktır. Taşınma harcırahı Türkiye deki en düşük memur harcırahına göre tespit edilmektedir. En düşük memur harcırahı 2005 te çıkan 6245 numaralı Harcırah Yasasına göre günlük 11 USD dir. Anket çalışmalarının sonucuna göre devlet eliyle iskan isteyenlerin sayısı 437 dir (kamulaştırma parasını almadan devlet eliyle iskan isteyenler hanelerin sayısı 165 ve kamulaştırma parasını alarak devlet eliyle kredili iskan isteyen hanelerin sayısı 272 dir). Beklenmeyen maliyetler ile toplam iskan edilecek hanelerin sayısı 500 olarak alınır ise taşınma harcırahı toplamı 5,500 USD (500 x 11 USD) olacaktır. Ulaşım maliyetleri ise global taşıma fiyatlarına göre 100,000 USD dir (500 x 200 USD) Sonuç olarak toplam ulaşım ve taşınma harcırahı maliyeti 105,500 USD olacaktır. 12.3.5. Finansal Yardımlar (Maliyet Kalemi J) Yaşı, cinsiyeti ve ekonomik koşulları açısından nispeten daha hassas olan PEİ ler için BİB karşılıksız yardımlar sağlayacaktır. Bu yardımların ödeneceği hane sayısı anket çalışmaları sonucunda elde edilmiştir ve şunları içerir: 1. fakirlik sınırının altında yaşayan hanelerin sayısı (sahiplik durumlarına ve haksahipliği durumlarına bakılmaksızın) ve 2. sahipliği olmayan hanelerin sayısı (haksahipliği statüsüne bakılmaksızın ve madde 1 den hariç olarak) Bu yardımın tutarı aylık 68 USD dir ve 2 yıl boyunca sağlanır. Bununla birlikte, karşılıksız yardımların toplam maliyeti 360,672 USD olarak öngörülmüştür. 12.3.6. Gelir Restorasyonu Maliyetleri (Maliyet Kalemi K) Krediler (Maliyet Kalemi K1) Gelir restorasyonu önlemleri, yer değişiminden dolayı kayıp riski olan gelirler (ve gelir kaynakları) için geliştirilmiştir. Çalışma sahasındaki PEİ lerin ormancılıktan, mevsimlik işlerden, hayvancılıktan, tarımsal faaliyetlerden ve ticari faaliyetlerden elde ettikleri YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 33 / 46

gelirler şahısların yer değiştirmelerinden dolayı kayıplar olabilecektir. Restorasyon önlemleri devletin sağladıkları ve bu yeterli olmaz ise, projeye özel mekanizmalar ile olacaktır. Ormandan elde ettikleri geliri kaybeden hanelerin gelir restorasyonu, bu haneleri (eğer devlet eliyle kırsal iskan seçerler ise) orman yakınına yerleştirmekle sağlanacaktır. Mevsimlik işçilerin gelirlerinin restorasyonu ise istedikleri takdirde inşaat faaliyetlerinde öncelikli istihdamları şeklinde olacaktır. Hayvancılıktaki gelir kayıpları, meraların su altında kalmaları sebebi ile olacaktır. Bu gelirin restorasyonu devletin kırsal iskan tercihi olan PEİ leri, meraların uygun olduğu alanlara iskan etmesi ile sağlanacaktır. Eğer uygun arazi bulunamaz ise devlet ahır, samanlık veya ilgili yapıları söz konusu PEİ lere sağlayacaktır. Bu haneler ayrıca TKİB nin hayvancılık ve besicilik eğitimlerinden yaralanabileceklerdir. YYEP bütçesinde PEİ lere standart paket biçiminde devletin sağladıklarına ek olarak gelir restorasyonu maliyetleri gösterilmiştir. Gelir restorasyonun maliyetleri farklı sorumlu kuruluşlar tarafından farklı yöntemler ile karşılanacaktır. Gelir restorasyonu kapsamında aşağıda belirtilen krediler YYEP bütçesi kapsamında göz önünde bulundurulmuştur. PEİ lerin gelir restorasyonu yöntemleri ve projeye özel kredilerin hesaplama metodolojisi Bölüm 7 de verilmiştir. PEİ lerin kamulaştırma ve devlet eliyle iskan yoluyla restore edilemeyen gelirleri için gereken krediler aşağıda verilmiştir. Bu krediler devlet kurumlarınca halen sağlanmakla birlikte yeniden yerleşimin standart bir önlemi değildir. Ticari faaliyetlerden elde edilen gelirlerin restorasyonu için, aşağıdaki kredi miktarı dükkan sahibi olmayan hanelerin anketlerde beyan ettikleri ticari gelirlerine dayanılarak 3,435,171 USD olarak hesaplanmıştır. Tarımsal gelirlerin restorasyonu için arazi sahibi olmayan hanelerin tarımsal gelirlerine dayanılarak 92 hane için 2,459,114 USD olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak tarımsal ve ticari gelir kayıpları için sağlanacak olan kredilerin dağılımı şu şekilde olacaktır: Tarımsal gelir kaybının karşılanması için: 2,459,114 USD Ticari gelir kaybının karşılanması için: 3,435,171 USD Tablo 12.22, etkilenen yerleşimlerde haneler için gereken ticari ve zirai kredi miktarlarını sunmaktadır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 34 / 46

Tablo 12.22. Gelir Restorasyonu için Gereken Krediler (Devletin sağladığı ile birlikte) Yerleşim Tarımsal Kayıplar için Kredi Ticari Kayıplar için Krediler Yusufeli 827,846 3,413,532 Alanbaşı 74,107 - Arpacık 312,967 - Bahçeli - - Bostancı 115,138 - Çeltikdüzü 39,356 - Çevreli 156,484 - Çıralı 26,168 - Darıca 15,701 - Dereiçi 172,708 21,639 Irmakyanı 5,234 - İşhan 529,811 - Kılıçkaya 105,195 - Kınalıçam 30,250 - Küplüce 3140 - Morkaya - - Pamukçular - - Sebzeciler - - Tekkale 45,009 - Yeniköy - - Ara Toplam 2,459,114 3,435,171 Toplam 5,894,285 Hanelerin ek bir arazi alabilmeleri ve gelirlerinin en az proje gerçekleşmeden önceki haline ulaşması için için standart devlet eliyle iskanın (Bölüm 7) sağladığı krediden daha fazlası, projeye özel destek olarak hanelere sağlanmalıdır. Ek krediler (tarımsal krediler) için gerekli miktar 13 devlet eliyle iskan için haksahibi olan ve 1 haksahibi olmayan olmak üzere toplam 14 hane için 775,000 USD dir. Bu hanelere ilişkin bilgi Tablo 12.23 da verilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 35 / 46

Tablo 12.23. Devletin Sağladığı Krediye Ek Olarak Ekstra Krediye İhtiyacı Olan Haneler Hane No. 1 Yerleşim Arpacık Gelir Restorasyonu İçin Hesaplanan 261.678 Ek Kredi 221.678 2 Bostancı 41.869 1.869 3 Bostancı 52.336 12.336 4 Çevreli 78.504 38.504 5 Dereiçi 41.869 1.869 6 Dereiçi 62.803 22.803 7 İşhan 314.014 274.014 8 İşhan 104,671 64,671 9 İşhan 52,336 12,336 10 Yusufeli 52,336 12,336 11 Yusufeli 52,336 12,336 12* Yusufeli 44,485 44,485 13 Yusufeli 52,336 12,336 14 Yusufeli 83,737 43,737 Toplam 775,308 * Hane devlet eliyle iskan ve kamulaştırmaya haksahibi değildir. Yukarıdaki kredilere ek olarak, diğer tür finansal destekler de devlet eliyle iskan edilen hanelere BİB tarafından İskan Kanunu uyarınca sağlanacaktır. Bu finansal desteklerden yararlanmak isteyenler Tablo 12.24 de sunulmuş ve bu finansal desteklerin koşulları Bölüm 7 de açıklanmıştır. Tablo 12.24. Diğer Finansal Desteklerin Maliyeti Devlet eliyle iskan Kredinin Tipi Tutar (USD/HH) Bu tür kredilerden yaralanmak isteyen hanelerin sayısı Maliyet Donatım Kredileri 7,500 10 75,000 İşletme Kredileri 7,500 15 112,500 Devlet eliyle kredili iskan Arazi Kredisi 7,500 128 960,000 Konut kredisi 7,500 119 892,500 Genel Toplam 2,040,000 Haksahibi olamayan ve ticari gelirlerini kaybedecek olan haneler ise hanelere Halk Bankası tarafından eşit koşullar ile sağlanacak olan krediler ile yukarıda açıklandığı üzere tazmin edilecektir (kredi 4). Bu kredilerden yararlanacak olan hane sayısı 11 dir. Bu kredilerin toplam tutarı 211, 460 USD olarak tahmin edilmiştir. Toplam krediler ve finansal desteklerin tutarları Krediler kalemi olarak YYEP bütçesinde 3,026,768 USD (775,308+2,040,000+211,460) olarak gösterilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 36 / 46

Bakım ve Sığınma Evlerinin İnşası (Maliyet Kalemi K2) BİB, yeni Yusufeli ilçesinde yaşlı ve bakıma ihtiyaç duyan PEİ ler için bir bakım ve sığınma evi kuracaktır. İçişleri Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın il müdürlükleri ile Yusufeli Kaymakamlığı buranın işletilmesinde sorumlu olacaklardır. Bu tesisin işletme maliyeti bu kurumların bütçesinden karşılanacaktır. Bu tesis ancak Yeni Yusufeli nin kurulmasının ardından hizmete girebilecektir. PEİ ler bu tesise yerleşmek için başvuruda bulunabilirler, Yerel İskan Komitesi ve Yusufeli Kaymakamlığı buraya yerleştirilmesi gereken PEİ leri belirleyeceklerdir. Bu tesisin kurulum maliyeti 610,000 USD olacaktır. 2,000 m 2 kapalı alana sahip olacak tesisin birim fiyatları BİB tarafından 305 USD/m 2 olarak ilgili altyapı, mobilya ve ekipman göz önünde bulundurularak tespit edilmiştir. Hanelerin ücretsiz sağlık hizmeti alabilmeleri için, hanelere Yeşil Kart sağlanacaktır ve bu hizmetlerin bedelleri Sağlık Bakanlığınca karşılanacaktır. Haksahibi Olamayan Hanelerin Gelir Restorasyonu (Maliyet Kalemi K3) Haksahipliği matrisinden elde edilen sonuçlar ışığında, Yusufeli projesinden etkilendiği halde, Türk mevzuatının kapsamının dışında olduğu için haksahibi olamayan 82 hane olduğu tespit edilmiştir. söz konusu 82 hanenin gelir kaynakları incelendiğinde 44 ünün kamu çalışanı olduğu ve sahip oldukları sabit maaş ve sosyal haklarından dolayı bir gelir kaybı risk ile karşılaşmayacakları öngörülmüştür. Diğer 38 hanede ise gelir kaybı riski bulunmaktadır. Bu nedenle söz konusu 38 hane gelir restorasyonu çalışmalarında göz önünde bulundurulmuştur. Hak sahibi olmayan tüm hanelerin diğer haneler gibi danışmanlık hizmeti alma, kamulaştırma ve iskan süresince bilgilendirme ve danışma süreçlerine katılma hakkı bulunmaktadır. Hak sahibi olmayan hane sayısı köylerde ve Yusufeli ilçesinde sırasıyla 6 ve 32 dir. Hanelerin meslek grupları ise; Emekli: 4 hanereisi Çiftçi: 1 hanereisi İşçi: 13 hanereisi Esnaf: 11 hanereisi Öğrenci: 1 hanereisi Evhanımı: 2 hanereisi Meslek beyan etmeyen: 6 Hane Gelir kayıplarının tazminine yönelik önlemler PEİ lerin meslek gruplarına ve hanereisinin yaşına ve yukarıda belirtilen gelir kaynaklarına dayanılarak geliştirilmiştir. Hanelerde 65 yaş üstünde olan ve kamulaştırma ve iskana hak sahibi olmayan PEİ lerin sağlık ve/veya ilaç giderleri için desteğe ihtiyaçları olacaktır. Bu PEİ ler için de bakım evi gerekliliği olabilecektir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 37 / 46

Şu anda gelirlerini işçilikten kazanan PEİ ler için, baraj inşaatı boyunca sağlanacak olan istihdam olanakları uygun olacaktır. Haksahibi olamayan hanelerden 6 tanesi meslek beyan etmemiştir. Ancak bu hanelerden 3 PEİ nin baraj inşaatında istihdamı uygun gözükmekte iken, kalan 3 PEİ ise 65 üzerindeki yaşlarından dolayı eğer gerekirse diğer yöntemler ile destekleneceklerdir (bakım evlerine yerleştirilmeleri gibi). Baraj inşaatında çalışan PEİ lerin ücretleri inşaat süresince güvencede olacak ve edindikleri tecrübe ve mesleki birikim de uzun vadede yararlı olacaktır. Esnaf/Tüccar olan haneler için, ticari krediler (Kredi 4), haksahibi hanelerin koşulları ile aynı (maliyet kalemi K1 de belirtildiği gibi) koşullarda Halk Bankasından sağlanacaktır. Öğrenci olan 2 hane için en uygun destek gerektiği takdirde taşınma harcırahı ve yardımı olabilir. Yukarıda verilen maliyetler ile ilgili, tazmin önlemleri, Maliyet Kalemi K1 de verilen ticari krediler hariç, aşağıda sunulmaktadır. Barınma ve Sağlık Harcamaları: Yaşlı ve tek başına kalan hanelerin bakımı ve sağlık harcamaları, ilaç destekleri Türkiye'deki ortalama sağlık harcamalarından yola çıkılarak bölgenin ve hanelerin olağanüstü durumu da gözetilerek hesaplanmıştır. Bu ortalama giderler esas alınarak bakım evine yerleştirilecek bir kişinin maliyeti yıllık 2,000 USD dir. Bakım evlerine yerleştirilebilecek PEİ lerin sayısı 11 olarak tespit edilmiştir. Böylece PEİ lerin bu konuda yıllık maliyetleri 22,000 USD olacaktır. Bu maliyetin 30 yıl boyunca karşılanacağı varsayılır ise toplam maliyet 660,000 USD olacaktır. Baraj İnşaatında İstihdam: Baraj inşasında öncelik verilen PEİ lerin ilgili maliyetleri inşaat bütçesinde karşılanacak ve YYEP bütçesine ek bir maliyet olarak dahil edilmeyecektir. Bu önceliğe sahip olacak PEİ lerin sayısı 15 tir. Haksahibi olmayan haneler için 7,600 USD lik (200 USD/HH), taşınma yardımı sağlanacaktır. Haksahibi olmayan hanelerin sağlanacak olan ticari krediler haricindeki (maliyet kalemi K1 ile karşılanan) gelir restorasyonu toplam maliyeti 667,600 (660,000 + 7,600) USD dir Kooperatiflerin Kurulması (Maliyet Kalemi K4) Kooperatiflerin kurulması üretimin ve ürünlerin (özellikle tarımsal ürünler) pazarlanmasının geliştirilmesi için önemli bir araçtır. Kooperatiflerin gelir restorasyonu açısından ve bölge için avantajları Bölüm 7 de ayrıntılarıyla açıklanmıştır. Kooperatiflerin kurulması uzun vadeli gelir restorasyonu için önemli bir yöntem olacaktır. SRAP, KOSGEB, AB ve DOKAP programları kooperatiflerin kurulması ile ilgili giderlerin karşılanması için kullanılabilir. Bu bağlamda iki kooperatif Yusufeli nde ve üçü de Küplüce, Çevreli ve İşhan köylerinde kurulacaktır. Bu kooperatiflerin kurulması ve 5 yıllık hizmeti için gereken tutar 100,000 USD civarında olacak ve bütün kooperatiflerin toplam tutarı 500,000 USD olacaktır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 38 / 46

Danışma Hizmetlerinin Sağlanması (Maliyet Kalemi K5) Danışma hizmetleri bütün PEİ ler için sağlanacaktır. Bu hizmetler iskan dairesi (proje ofisi) aracılığıyla yeniden yerleşim süresince ve sonrasında izleme faaliyetleri (yaklaşık 11 yıl) devam ederken sağlanacaktır. Danışma hizmetleri ile özellikle kadın, çocuk ve yaşlılar olmak üzere tüm PEİ lere kamulaştırma ve yeniden yerleşim süreçleri hakkında bilgi sağlanacak ve PEİ lerin soruları, talepleri ve yorumları alınacaktır. Danışma hizmetlerinin maliyeti 110,000 USD olacak ve kurulacak iki danışma ofisi için gereken tutar 220,000 USD olacaktır. PEİ lere danışmanlık hizmeti veren uzmanlar genelde devlet personeli olup, bu hizmetlerin maliyetleri proje sponsoru DSİ ve yeniden yerleşimden ana sorumlu kurum olan BİB tarafından karşılanacaktır. Yerel Halk İskan Komitesi Yerel Halk İskan Komite(ler)i yeniden yerleşim faaliyetlerine katılımı sağlamak ve sürecin en verimli şekilde uygulanmasına destek olmak amacı ile oluşturulacaktır. Bu komiteler, iskan çalışmalarını izleyerek ve hassas konuları iskan dairesine ileteceklerdir. Bu komitelerin (inşaat ve inşaat sonrası dönemi kapsamak üzere) 11 yıl görevlerini sürdürmeleri düşünülmektedir. Bu komitelerin kurulması için gerekli duyuru ve çağrılar Valilik ve proje ofisi tarafından halkı bilgilendirme ve danışma faaliyetleri kapsamında ve/veya kilit kişilerle iletişime geçilerek yapılacaktır. Dolayısıyla bu komitelerin kurulması için bir finansman gerekmeyecektir. İskan Dairesi (Yeniden Yerleşim Birimi) İskan dairesinin yapısı, sorumlulukları ve görevleri Bölüm 8 de açıklanmıştır. Bu daire 11 yıl için BİB ve DSİ tarafından oluşturulacaktır. Faaliyetlerde bu kurumların personelleri görev alacaktır. Bu birimin finansman ihtiyacı BİB ve DSİ nin kamulaştırma ve iskan çalışmalarını gerçekleştirmek için ayırdığı bütçeden karşılanacaktır. Eğitim (Maliyet Kalemi K6) Mesleki Eğitim Dolaylı önlemler içerisinde eğitim en önemli faaliyetlerdendir. Uzun vadede gelir restorasyonundan en iyi sonucu alabilmek için, kalkınma stratejilerinin önemli bir bileşeni olarak yürütülmelidir. Saha çalışmaları sırasında PEİ ler tarafından beyan edilen eğitim ihtiyaçları Tablo 12.25 te verilmiştir. Bu eğitimlerin 6 yıl boyunca sürdürülmesi planlanmıştır. Eğitimcilerin giderleri Türkiye deki benzer eğitim programlarından alınmıştır. Her yıl konu başına düşen eğitim saati ise 72 saat olarak belirlenmiştir. Eğitim maliyetleri Tablo 12.25 de sunulmaktadır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 39 / 46

Tablo 12.25. Eğitim Maliyetleri Eğitimler Eğitimci için Birim Fiyat (USD/saat) Yıllık Eğitim Saati Eğitimin Sürdürüleceği Yıl Sayısı Eğitimci Gideri Çeşitli Giderler Toplam Hayvancılık 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Tarımsal verimi artırma 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Arıcılık 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Alternatif Tarımsal Ürünler 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Balıkçılık 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Nakış 10 72 6 4,320 5,000 9,320 Seracılık 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Dokumacılık 15 72 6 6,480 5,000 11,480 İnşaat İşleri 10 72 6 4,320 5,000 9,320 Marangozluk 10 72 6 4,320 5,000 9,320 Elektrik İşleri 15 72 6 6,480 5,000 11,480 Turizm/Ticaret 20 72 6 8,640 5,000 13,640 Sürücülük Kursu 15 72 6 6,480 50,000 56,480 Bilgisayar 20 72 6 8,640 20,000 28,640 Toplam 218,560 TKİB,Turizm ve Kültür Bakanlığı ve ÇOB un Eğitim Programları TKİB il müdürlüklerinin bütçesinden standart eğitimler sunmaktadır. Konuları hayvancılık, seracılık, yeni sulama yöntemleri vb. olan eğitimler yeniden yerleşimcilere TKİB il müdürlüğü tarafından (Bakanlık uzmanlarınca) verilir. Bu eğitimler, bu tür faaliyetlere ihtiyaç ve talep görüldüğü sürece devam edecektir. Bununla beraber Turizm ve Kültür Bakanlığı ve ÇOB da bölgede proje kapsamında eğitim sağlayacaktır. Turizm ve Kültür Bakanlığı ana olarak ekoturizm ve kültür turizmi üzerine eğitim sağlayacaktır. ÇOB ise temel olarak ormancılık ile ilgili eğitim verecektir. Kaymakamlıklar bütün bu faaliyetlerin yönetiminde ve yürütülmesinde önemli bir rol oynayacaktır. Çocukların Okullara Ulaşımı (Maliyet Kalemi K7) Maddi imkansızlıklar sebebiyle çocuklarının okula gönderemeyen ailelere Milli Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimler tarafından destek verilecektir. Bu destek ortaokulu olmayan köylerden Yusufeli ndeki ortaokullara ulaşımın sağlanması ile yapılacaktır. Bu destek yeniden yerleşimin başlaması ile başlayacak ve 15 yıl sürecektir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 40 / 46

Maliyetinin ise yılda 10,000 USD olması beklemektedir. Toplamda ise 150,000 USD olacaktır. Bu maliyet Milli Eğitim Bakanlığının ve Valiliğin bütçesinden karşılanacaktır. Sonuç olarak toplam gelir restorasyonu maliyeti 5,392,928USD olacaktır. Tarımsal Gelişim Planı Maliyeti (Maliyet Kalemi K8) Tarım bölge için önemli bir geçim kaynağı olmasından ötürü bu sektörün geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Mesleki eğitimler, fizibiliteler, teknik araştırmalar, toprak ıslahı, erozyon kontrolü gibi farklı konular bu konunun içine dahil edilmiştir. Bu konu ile ilgili ayrıntılı bilgi Ek.N den temin edilebilir. Bu planının maliyeti ise Tablo 12.26 da kırsal yeniden yerleşim başlığı altında görülebilir. Ayrıca, bunların yanın diğer maliyet kalemleri de bulunmaktadır, bunlar: Entegre tesislerin kurulması: 600,000 USD Ürün testleri: 30,000 USD Diğer gelir kaynaklarının geliştirilmesi için yapılan çalışmalar: 200,000 USD Bu hususların ayrıntıları Ek.N de görülebilir. Tarımsal Gelişim Planı Maliyeti 830,000 USD olacaktır. Sonuç olarak toplam olarak gelir iyileştirici faaliyetlerin maliyeti 6,222,928 USD olacaktır. 12.3.7. Yeniden Yerleşim Bölgesine Ek Köprü İnşası (Maliyet Kalemi L) Kentsel yerleşim için Yansıtıcılar seçilmiş, Barhal vadisinin doğu ve batı yakasını bağlamak için Yansıtıcılar köprüsünün yapılması planlanmıştır. YYEP saha çalışmalarında PEİ lerin talepleri arasında olan bu ek köprünün doğu tarafında olan yerleşimleri yeni ilçe merkezine bağlaması açısından çok işlevsel olacağı öngörülmüştür. Bu köprü ile baraj gölünün doğu yakasından yeni ilçe merkezine seyahat, köprünün inşa edilmemesi halinde olacak yol mesafesi ile kıyaslandığında 17 km kısalmıştır. Bu köprünün yapım maliyeti yaklaşık 13,000,000 USD olarak tahmin edilmiştir. 12.3.8. İzleme Maliyetleri (Maliyet Kalemi M) İzleme maliyetleri iç ve dış izleme olarak ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Bütün izleme maliyetlerinin detayları Bölüm 11 de verilmiştir. İç/performans izlemenin 11 sene için toplam olarak, (direk giderler ve personel giderleri) 720,000 USD maliyeti vardır. Dış/etki izlemenin ise 11 sene için toplam maliyeti (direk giderler ve personel giderleri) 1,700,000 USD dir. Proje sponsoru (DSİ) gerekli bütçeyi iskan dairesine tahsis edecektir. İç ve dış izlemenin toplam maliyeti 2,420,000 USD olacaktır. Toplam maliyetin kapsadığı kalemler aşağıdaki gibi özetlenebilir (bkz. Bölüm 11). YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 41 / 46

İç İzleme o Saha Çalışması o Proje İlerleme Raporları o Şikayet Formları o Proje Personeli ile Toplantı ve Görüşmeler o Bilgilendirme Toplantıları o Saha Gözlemleri Dış İzleme o Hanelerin Mevcut Durumlarının İncelenmesi o Yeniden Yerleşim Faaliyetleriyle ilgilenen Yerel Temsilcilerle Yapılan Görüşmeler o Dış İzleme Sonuç Raporları Nihai Denetim o İç ve Dış İzleme Raporlarının Dışarıdan Değerlendirilmesi o PEİ ler ile Bağımsız Saha Çalışmaları ve Danışmanlık Yeniden Yerleşimin Genel Bütçesi Tablo 12.26 da sunulmuştur. Tablo 12.26. Yeniden Yerleşim Maliyet Kalemleri Yeniden Yerleşim Kalemleri Maliyet F) Kentsel Yeniden Yerleşim 32,929,028 F.1. İmar Planlaması 112,898 F.2. Alan Hazırlığı 16,972,480 F.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası 4,784,250 F.4. Konutların ve Ticari Binaların İnşası 10,786,900 F.5. Kentsel Yeniden Yerleşim Yer Seçimi Maliyeti 272,500 G) Kırsal Yeniden Yerleşim 23,097,485 G.1. Planlama 228,885 G.2. Alan Hazırlığı 3,069,600 G.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası 2,102,500 G.4. Konutların İnşası 16,560,000 G.5. Kısmen Etkilenen Köylerdeki Ortak Mülklerin İnşası 324,000 G.6 Kırsal Yeniden Yerleşim Yer Seçimi Maliyeti 812,500 H) Tarihi Varlıkların Taşınması 240,000 I) Ulaşım ve Taşınma Maliyetleri 105,500 J) Krediler ve Finansal Yardımlar 360,672 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 42 / 46

Tablo 12.26. Yeniden Yerleşim Maliyet Kalemleri Yeniden Yerleşim Kalemleri Maliyet K) Gelir Restorasyonu Faaliyetleri 6,222,928 K.1. Krediler 2,815,308 K.2. Sığınma Bakım Evlerinin Kurulması 610,000 K.3. Haksahibi Olamayan Hanelerin Gelir Rehabilitasyonu 879,060 K.4. Kooperatiflerin Kurulması 500,000 K.5. Danışma Ofislerinin Kurulması 220,000 K.6. Eğitim 218,560 K.7. Çocukların Okullara Taşınması 150,000 K.8. Tarımsal Gelişim Planı Maliyeti 830,000 L) Yeniden Yerleşim Bölgesine Ek Köprü İnşası 13,000,000 M) İzleme 2,420,000 Yeniden Yerleşim Maliyeti için Beklenmedik Maliyetler (%15) 11,756,342 TOPLAM (F+G+H+I+J+K+L) 90,131,955 12.3.9. Beklenmedik Maliyetler DSİ nin önceki benzer projelerine dayanılarak toplam maliyetin %15 u olarak alınmıştır. Kamulaştırma faaliyetleri ve yeniden yerleşim faaliyetleri maliyet kalemleri için ayrı ayrı ([A+B+C+D+E]*0,15) ve ([F+G+H+I+J+K+L+M]*0,15) olmak üzere beklenmedik maliyetleri için ihtiyat kalemi ayrılmıştır. 12.3.10. Diğer Maliyetler (Maliyet Kalemi I) Relokasyon Yolları Yusufeli baraj gölü oluşumu iki ana karayolunu (Artvin-Erzurum ve Artvin-Bayburt) ve bazı bağlantı yollarını su altında bırakmaktadır. Ulaşımdaki bu etki PEİ lerin ortak sorunları arasındadır. Bu etki yolların yeniden inşa edilmesi ile telafi edilecektir. Relokasyon yolları hakkında ayrıntılı bilgi ÇED raporunda sağlanmaktadır (ENCON, 2005). Relokasyon yollarının genel maliyeti 154,800,000 USD dir. Bu maliyet iki karayolu, bağlantı yolları ve gerekli sanat yapılarını kapsamaktadır. Bu maliyetler inşaat maliyeleri arasında olup inşaat bütçesinden karşılanacaktır, YYEP içerisinde değildir ancak değerlendirmenin etraflılığı için Tablo 12.27 de gösterilmiştir. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 43 / 46

Tablo 12.27. Relokasyon Yollarının Maliyet Relokasyon Yolları Maliyet Yol Güzergahı Artvin-Bayburt Relokasyon Yolu 50,000,000 Artvin Erzurum Relokasyon Yolu 91,800,000 Genel Toplam 141,800,000 İletim Hatları İletim hatlarının kurulması ve işletmesi TEİAŞ a aittir ve proje ile ilgili 380 kv lık iletim hatları halihazırda inşa edilmektedir. TEİAŞ tarafından inşası yapılacak daha küçük 154 kv lık iletim hatları yerleşimlere bağlanacak ve bu projeler ile ilgili ihaleler 2005 yılı içerisinde tamamlanacaktır. İletim hatlarının maliyetleri TEİAŞ ın bütçesinden karşılanacaktır ve bu bedel için gerekli ödeneğin tahsisi yapılmıştır. Elektrik dağıtım hatları ve trafo merkezlerinin maliyeti bu maliyetin içerisindedir. Bu sebeple bu hatların inşası YYEP bütçesine dahil edilmemiştir. 12.4. Finansal Olarak Sorumlu Olan Kurumlar ve İdareler DSİ projenin sponsoru olarak kamulaştırma faaliyetlerini finanse etmekten sorumludur. Ayrıca, tüm merkezi ve yerel idareler de kendi iş kapsamlarındaki faaliyetlerin yürütülmesinden sorumludurlar. Resmi kurumların faaliyetleri için Maliye Bakanlığı tarafından bu kurumların ihtiyaçlarına göre bütçe ayrılır. Yusufeli projesinin ölçeğinden dolayı, özellikle yeniden yerleşim sürecinde, çeşitli resmi kurumlara sorumluluk düşmektedir. Örneğin Sağlık Bakanlığı yeniden yerleşim alanında nüfusa bağlı olarak, hastane veya sağlık merkezi kurmakla ve de sağlık personelini atamakla sorumludur. Bu maliyetler Sağlık Bakanlığı nın bu proje için ayırdığı bütçeye dahil edilir. Aynı şekilde, Milli Eğitim Bakanlığı da okul binalarının inşaatı ve yeterli sayıda eğitimcinin görevlendirilmesinden sorumludur. Yerel idare (esas olarak valilik) yeniden yerleşim sürecinin uygulanmasından sorumlu olan esas kurumdur. Ayrıca, Yusufeli İlçesi Kaymakamlığı ile birlikte coğrafi sorumluluk alanlarındaki insanların yönetimi ve problemleri ile ilgilenen esas devlet kurumu olduğundan, gelir rehabilitasyonu/iyileştirme projelerinin geliştirilmesinde de yer alacaktır. Bu konu hakkında Türk Kanunları ile ilgili gereli bilgi Bölüm 4 de sunulmuştur. 12.5. YYEP Genel Bütçesi YYEP genel bütçesi Tablo 12.28 de sunulmuştur. Finansmanı sağlayan kuruluşlarda ayrıca bu tabloda belirtilmiştir. Maliyet tahminlerinin ayrıntıları bu bölümün önceki kısımlarında anlatılmıştır. YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 44 / 46

Tablo 12.28. YYEP Genel Bütçesi 1) KAMULAŞTIRMA KALEMLERİ MALİYET KAYNAK A. Araziler 93,473,416 DSİ A.1. Ev Arsası (binasız) 9,665,926 A.2. Sulu Arazi 23,868,021 A.3. Kuru Arazi 5,401,220 A.4. Meyvelik 20,096,824 A.5. Bağ 2,898,033 A.6. Sebze Bahçesi 20,802,562 A.7. Kavaklık 4,439,696 A.8. Diğer 3,151,134 A.9. Ot Bedeli (Meralar) 3,150,000 B. Yapılar B.1. Konutlar (arsalarıyla birlikte) B.2. Ahır/Samanlık B.3. Dükkanlar (arsalarıyla birlikte) B.3. Diğer (kulübe,ambar,kiler vb.) B.4. İkame Maliyeti Farkı C. Ortak Mülklerin Kamulaştırması D. Mücavir Taşınmazlar E. Kadastro çalışmaları ve Kamulaştırma Planları E.1. Kadastro çalışmaları E.2. Kamulaştırma Planlarının Hazırlanması 51,734,416 DSİ 30,106,415 8,699,957 671,982 5,679,951 6,576,111 5,336,500 DSİ İlgili Kurum 2,258,165 23,451,104 DSİ / TKGM 261,504 200,000 Beklenmeyen Maliyetler ( [A+B+C+D+E] * 0.15 ) 22,989,600 DSİ KAMULAŞTIRMA TOPLAMI (A+B+C+D+E) 176,253,601 Doküman Adı: YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ Dok. Kodu: ENC - YSF - YYP - 01 Bölüm 12 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 45 / 46

Tablo 12.28. YYEP Genel Bütçesi (Devamı) 2) YENİDEN YERLEŞİM KALEMLERİ MALİYET KAYNAK F) Kentsel Yeniden Yerleşim 32,929,028 BİB F.1. İmar Planlaması 112,898 F.2. Alan Hazırlığı 16,975,480 F.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası 4,784,250 F.4. Konutların ve Ticari Binaların İnşası 10,786,900 F.5. Kentsel Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi 272,500 G) Kırsal Yeniden Yerleşim 21,087,385 BİB G.1. İmar Planlaması 228,885 G.2. Alan Hazırlığı 3,069,600 G.3. Ortak Mülklerin ve Altyapının İnşası 2,102,500 G.4. Konutların 16,560,000 G.5. Kısmen Etkilenen Köylerdeki Ortak Mülklerin İnşası 324,000 G.6. Kırsal Yeniden Yerleşim Yeri Seçimi 812,500 H) Tarihi Varlıkların Taşınması 240,000 DSİ I) Ulaşım ve Taşınma Harcırahı Maliyetleri 105,500 BİB J) Krediler ve Finansal Yardımlar 360,672 BİB K) Gelir Restorasyonu Maliyetleri 6,222,928 SRAP, DOKAP, AB Formları, KOSGEB K.1. Krediler 2,815,308 BİB, Türkiye Halk Bankası, Ziraat Bankası K.2. Sığınma Bakım Evlerinin Kurulması 610,000 BİB, SB K.3. Haksahibi Olamayan Hanelerin Gelir Rehabilitasyonu 879,060 BİB, Türkiye Halk Bankası, Ziraat Bankası K.4. Kooperatiflerin Kurulması 500,000 TKİB, SRAP, KOSGEB K.5. Danışma Ofislerinin Kurulması 220,000 DSİ, BİB K.6. Eğitim 218,560 SRAP, TKİB, TKB, ÇOB K.7. Çocukların Okullara Taşınması 150,000 MEB ve Valilikler K.8 Tarımsal Gelişim Planı 830,000 L) Yeniden Yerleşim Bölgesine Ek Köprü inşası 13,000,000 DSİ M) İzleme Maliyetleri 2,420,000 DSİ Beklenmeyen Maliyetler ( [F+G+H+I+J+K+L+M+N] * 0.15 ) 11,756,342 DSİ YENİDEN YERLEŞİM TOPLAMI (F+G+H+I+J+K+L+M+N) 90,131,955 GENEL TOPLAM (1+2) 266,385,556 Doküman Adı: YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ Dok. Kodu: ENC - YSF - YYP - 01 Bölüm 12 YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI Revizyon: B Sf. 46 / 46