Denetimli Serbestlik Programı Prof. Dr. Figen Karadağ
Denetimli Serbestlik Bağımlılık Programı Yazanlar Kültegin Ögel Figen Karadağ Yeşim Can Ender Altıntoprak Hakan Coşkunol Katkıda bulunanlar Cüneyt Evren Defne Tamar Gürol Berna Uluğ Türkiye Psikiyatri Derneği Alkol ve Madde Kullanım Bozuklukları Bilimsel Çalışma Birimi tarafından hazırlanmıştır Bu program T.C. Sağlık Bakanlığı Madde Bağımlılığı Tedavi Usûlleri Bilim Komisyonu Üyeleri tarafından 01/07/2009 tarihinde uygun görülmüştür.
Bu programın amacı Madde kullanım sorunu olanların madde kullanımını sonlandırmak için yapabileceklerine ilişkin bilgilendirilmesidir. Kimler alınır? Bu programa uyuşturucu, uyarıcı ve uçucu maddeler ile alkol kullanım sorunları nedeniyle Denetimli Serbestlik tedbiri uyarınca hastaneye yönlendirilen kişiler alınacaktır.
Temel özellikler Bu program bir 6 haftalık psikoeğitim programıdır Gruplar açıktır. Herhangi bir oturumda üye alınabilir Dairesel bir programdır Değerlendirme ölçütleri oturumlara katılım sayısı, oturumlardaki uyum düzeyi, negatif gelen idrar sayısı ve yapılan ödev sayılarıdır
Hükümlünün oturumların hepsine katılması beklenir. Oturumlardaki uyum düzeyinin 9-12 puan arasında olması beklenir. Ödevlerin en az 4 tanesini yapması beklenir
İdrar değerlendirmesi Kişinin başlangıçtan itibaren idrarı pozitif olabilir. Ancak son üç oturumda idrarı negatifleşmelidir. Negatifleşmiyorsa bağımlılık tedavi merkezine sevk edilir. İdrarı negatif olarak oturumlara başlayan hükümlünün 3 idrarı pozitif bulunursa tedavisi sonlandırılarak Bağımlılık merkezine sevk edilir
İlk kez gelenlere yapılacaklar Yeni gelenlere Denetimli Serbestlik Bağımlılık Program Bilgi Notu nu dağıtın Değerlendirme Formuna bilgi notunu okuduğuna dair imza atmasını isteyin
Her oturumda yapılacaklar İdrarların alınmış olmasını, Değerlendirme Formunun imzalanmasını sağlayın. Ödevleri toplayın, getirenleri Değerlendirme Formuna işaretleyin Oturum sonunda uyum düzeyini Değerlendirme Formlarına işaretleyin (0=uyumsuz, 1=orta derecede uyumlu, 2=uyumlu) Her oturum sonunda verilmesi gereken bilgi notunu dağıtmayı unutmayın
Programın kuralları Burada konuşulanlar gizlidir Herkes fikrini söylemekte özgürdür Başkasının sözü kesilmemelidir
Oturumlar DS bilgilendirme ve bağımlılık kavramı Uyuşturucu/uyarıcı maddeler ve etkileri Motivasyon Kazandırma Duygu, düşünce ve davranış döngüsü Tekrar kullanmaya başlamayı önleme İyileşmek için
1. oturum: DENETİMLİ SERBESTLİK BİLGİLENDİRME VE BAĞIMLILIK KAVRAMI Hükümlülerin DS uygulamalarını bilmeleri ve tedavinin amaçlarını anlamaları programın amacına ulaşması için gereklidir Bağımlılığın tanınması kötüye kullanımı olanlarda bağımlılık gelişimini önlemeye yardım etmesinin yanı sıra bağımlı olanların yeniden başlamasının önlenmesinde de etkin olacaktır
Amaç DS uygulamasının tanımını yapmak ve programı açıklamak Bağımlılığın tanımını yapmak Bağımlı olup olmadıklarını anlamalarını sağlamak Bağımlılığın özelliklerini anlamalarını sağlamak
Oturum akışı 1. DS hakkında katılımcıları bilgilendirin 2. Program hakkında hükümlüleri bilgilendirin 3. Bağımlılık ve kötüye kullanım: Form 1.1 i dağıtın Kimlerin kendini bağımlı olarak tanımladıklarını sorun (1. soruya evet diyenlerin el kaldırmalarını isteyin). El kaldırmayanlara dikkat edin Kendilerini bağımlı olarak tanımlayanların ne düşünerek kendilerini bağımlı olarak tanımladıklarını ve tanımlayanlara ne düşünerek kendilerini bağımlı olarak tanımlamadıklarını sorun Yanıtları tahtaya yazın
4. Bağımlılık hakkında bilgilendirin 5. Bağımlılığın özelliklerini vurgulayın 6. Kötüye kullanım özelliklerini vurgulayınm 7. Maddelerin sinir istemi üzerindeki etkisini anlatın
2. Oturum: UYUŞTURUCU/UYARICI MADDELER VE ETKİLERİ Alkol ya da madde kullanan kişiler kullandıkları maddelerin nelere yol açabileceği konusunda bilgisizdirler. Amaç: Alkol ve maddelerin beden üzerinde yaptıkları etkileri öğretmek
Oturum akışı 1. Form 2.1 i dağıtın 2. Sorular üzerinden teker teker soruları hükümlülerle tartışarak açıklayın Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır Alkol kullanıldığında A. Karaciğer hasarına yol açabilir B. Cinsel gücü artırabilir C. Uyku bozukluğuna neden olabilir D. Damar tıkanıklığı ve kalp krizine neden olabilir E. Bunamaya yol açabilir
3. oturum: MOTİVASYON KAZANDIRMA Madde kullanan kişilerin maddeyi bırakmak konusunda ambivalansları vardır. Bu nedenle kullandıkları maddeleri bırakma yönünde motivasyon kazandırmaya çalışma önem taşımaktadır Amaç: Ambivalansı olan kişilerin ambivalanslarını çözmeye çalışmak, karar dengesi, önem ve güven konularını tartışmak
Oturum akışı 1. Madde kullanmaya başlama nedenleri formunu verin (form 3.1) 2. Madde kullanmaya başladıktan sonra olan olumsuz yaşantılarını sorun 3. Karar dengesi formunu dağıtın (form 3.2) 4. Geleceği düşünmelerini sağlayın 5. Madde bırakmanın önemini sorun (form 3.3) 6. Maddeyi bırakacaklarına ne kadar güvendiklerini sorun (form 3.4)
4. oturum: DUYGU, DÜŞÜNCE VE DAVRANIŞ DÖNGÜSÜ Madde kullananlar duygularını ifade etmekte zorlanırlar. Duygusal sorunlar ise yeniden madde kullanmaya başlamalarına neden olabilmektedir Amaç: Kişinin duygu, düşünce ve davranış döngüsünün farkına varmasını sağlamak ve yeniden maddeye başlamayı önlemek
Oturum akışı 1. Riskli durumları ortaya koymak Hangi durumlarda bıraktıktan sonra madde kullanmaya başlıyorsunuz Bana bir örnek verin Bu durumda yaşadığınız duygu ve düşüncelere bir örnek verin 2. Duygular hakkında bilgilendirme yapın 3. Duyguları tanımlama Duygu listesini dağıtın ve hangilerinin madde kullanıma düşüncesini tetikleyebileceklerini (ya da geçmişte tetiklediklerini) işaretlemelerini isteyin Listede olmayan ve madde kullanımını tetikleyen duyguları da yazmalarını isteyin
İyileşme sürecinde belli bazı duygular beyinde madde kullanımı düşüncesini tetikler. Aşağıdaki duygu listesini okuyun ve hangilerinin kullanma düşüncenizi tetikleyebileceğini (veya geçmişte tetiklediğini) işaretleyin. Korku Güvensiz Aşağılanmış Hayal kırıklığı Rahatlamış Kaygılı İhmal edilmek Utanmış Uyarılmış Kızgın Huzursuz İntikam Suçlu Üzgün Endişeli Sinirli Heyecanlı Kederli Güvenli Kıskanç Kızgın Mutlu Sıkılmış Bunalmış Tutkulu Yorgun Yanlış anlaşılma Eleştirel Yalnız Kuşkulu Yetersiz Kıskanç Aç Baskı altında Çökkün Mahrum bırakılmış Kaygılı Bu listede bulunmayan ve madde kullanımınızı tetikleyen başka düşünceler varsa yazınız? ---------------------------------------------------- ---------------------------------------------------- ---------------------------------------------------- ---------------------------------------------------- ---------------------------
4. Duygu, düşünce ve davranış döngüsünü aşağıdaki şekil yardımıyla anlatın. Duygu İçimde bir sıkıntı var Düşünce Madde kullanırsam geçer Davranış Gidip madde kullanmak
5. Onlardan kendi örneklerini isteyin 6. Farklı duyguların madde kullanmaya nasıl yol açtığını öğretin Huzursuzluk ( içmek rahatlatır! ) Yalnızlık ( içmek yalnızlığımı azaltır! ) Neşe ( şimdi gidip içilir! ) Acı ( içmek unutturur! ) Öfke ( içmek sakinleştirir! ) Konuşmaktan vb kaygı duymak ( içersem konuşabilirim! ) Pişmanlık ( içmekten başka yapacak bir şey yok! ) Suçluluk ( ben artık düzelmem, o zaman içeyim! )
7. Döngüyü kırma yöntemleri Bileğe paket lastiği takmak Gevşeme teknikleri Biriyle konuşmak 8. Yüksek riskli durumlar formunu verin
Yüksek riskli durumlar formu Evde yalnız kalmak Buluşma öncesi Maaş aldıktan sonra Madde kullandığım yerlerde bulunmak Madde kullandığım son zamanları düşünmek Kutlama/ davetlerde olmak Çevremde madde kullanan kişiler olması Cinsellik yaşamadan önce Cinselliği yaşarken Dışarıda yemek yemek Birisiyle madde ile ilgili konuşmak Arkadaşlarımın madde teklif etmesi Spor faaliyetleri Cinsel aktiviteden sonra Sevgilimi/eski sevgilimi görmek Sinema ve film izlemek İşe gitmeden önce İş çıkışında Bar/kulüpler Yanımda para taşımak Kendimi çok iyi hissettiğimde Sahilde olmak Satıcımla görüştükten sonra Üzgün olduğumda Konserler Kızgın olduğumda Madde kullandığım arkadaşları gördüğümde Eşime/sevgilime kızmak Tekel bayii görmek Ailemin madde hakkında beni sıkması Stresli olduğumda Hafta sonları Tatillerde Yorgun olduğumda Aile üyeleriyle birlikteyken Madde ile ilgili rüya görmek Maç izlemek Sıkıntılı olduğumda Huzursuz olduğumda Birinin beni eleştirmesi Çok duygulandığımda Ailemle kavga etmek Madde almış biriyle karşılaşmak
5. oturum: Tekrar kullanmaya başlamayı önleme Yeniden madde kullanmaya başlama çalışmaları bireyin kendisini hiç beklemediği bir anda yüksek risk içinde bulduğunu göstermektedir Amaç: Kişinin kayma döngüsünü anlaması ve riskli durumlarını değerlendirmeyi öğrenmesi
Oturum akışı 1. Kaymanın ve kayma döngüsünün tanımlanması 2. Erken kaymanın önemini vurgulayın 3. Madde kullanma arzusu ve dürtüsünü anlatın
Kısmi Kayma Erken Kayma Tam Kayma Düzelme
Alkol-madde alma dürtüsü
4. Kendi yaşamlarından örnekler isteyin 5. Madde kullanımıyla ilgili akla gelen düşünceler hakkında bilgi verin ve formu doldurtun. 6. Bu düşünceler ile nasıl başa çıkabileceklerini sorun
Madde kullanımı ile ilgili akla gelen düşünceler 1. Eskiye özlem duyma 2. Kendini test etme çabası 3. Kriz durumları 4. Ayıkken kendini rahat hissetmeme 5. Kendine olan güvenini kaybetme 6. Kendine fazla güvenme 7. Kaçış yolu olarak görmek 8. Rahatlama yolu olarak görmek 9. Sosyalleşme yolu olarak görmek 10.Kederlenmenin çözümü olarak görme 11.Bırakmak için gerekli olan mücadeleden bıkma 12.. Hiç düşünmüyorum Ara sıra düşünüyorum Çok sık düşünüyorum 13
7. Düşüncelerle başa çıkma formunu doldurtun ve tartışın Bana uygun değil Bana uygun olabilir Kesinlikle bana uygun 1. Karşıt düşünceler geliştirin. 2. Kullanmamanın yararlarını hatırlayın. 3. Madde kullandığınız döneme ait kötü yaşantıları hatırlayın. 4. Başka şeyler düşünmeye çalışın. 5. Ne kadar bir süredir maddeyi kullanmadığınızı hatırlayın. 6. Kararlarınızı geciktirin. 7. İçinde bulunduğunuz ortamı değiştirin. 8. Düşüncelerinizi başkalarına anlatın ve onlardan yardım isteyin. 9... 10..
6. oturum: İyileşmek için Maddeyi bırakmak yaşamlarında değişiklikler yapmalarını gerektirmektedir. Amaç: Bu değişiklikleri gündeme getirmek ve tartışmak
Oturum akışı 1. İyileşmek nedir? diye sorun. Yanıtları dinleyin 2. Yanıtı verin. İyileşmek maddeyi bırakmak ve yaşam biçimini değiştirmektir 3. İyileşme formunu dağıtın ve maddelerden neler anladıklarını sorun ve yapabileceklerini işaretlemelerini isteyin
1. Hayatınızı programlayın. 2. Madde kullanmayan arkadaşlar edinin. 3. Suçluluk ve utanç duygularından uzak durun 4. Dürüst olun, zor da olsa doğruyu söyleyin 5. Riskli durumlardan kaçının İyileşmenin yolları Yapamam Yapabilirim Yaparım 6. Bugüne Odaklanın 7. Değiştiremeyeceklerinizle uğraşmayın 8. Beyninizin tuzaklarına düşmeyin 9. Başkalarının düzeninizi bozmasına izin vermeyin 10.Düzenli yaşayın 11.Öfkenizle baş etmeyi öğrenin 12.Yalnız kalmayın 13.Aç kalmayın 14.Yorgun kalmayın
Dikkatiniz için teşekkürler