9. DERS

DÖŞEMELER 1-Çift T döşeme Elemanları (Nervürlü Döşeme Elemanları) Döşeme elemanı, çatı elemanı ve cephe elemanı olarak kullanılabilmektedir. Büyük yatırım maliyeti gerektirmez. Bu yüzden her beton prefabrik üreticisinden temin edilebilmektedir. 2-Boşluklu Döşeme Döşeme kalınlığı içinde boşluklar düzenleyerek ölü yükleri azaltmak ve böylece daha büyük açıklıklar geçmek ancak prefabrikasyon da uygulanabilen gelişmiş üretim teknikleri sayesinde mümkün olmuştur. Bu üretim tekniklerinde öngerme donatılarının kullanıldığı, özel bantlarda makine ile seri üretim yapılmakta ve.60 veya 120 cm eninde kalınlığı 10 ile 46 cm elemanlar üretilebilmektedir.

3-Fligran Döşeme Filigran sistemler kalınlıkları en az 6 cm olan betonarme plakların, yerinde dökme beton ile rijit hale getirilmesi yoluyla elde edilen yapım türüdür. Geleneksel yapım sistemlerinde nitelikli işçilik konusunda karşılaşılan eksiklikleri azaltır ve endüstrileşmiş yapım sistemleri ile yapı maliyetlerini olumsuz etkilemez Filigran sistemlerin önemi, yapım hızını ve kalitesini artırırken yapım maliyetini azaltan bir yöntem olmasından kaynaklanmaktadır. Filigran döşeme geliştirilmiş geleneksel yapım sistemi kapsamında şantiye ortamında hazırlanacak basit kalıp düzenekleri ile elde edilebildikleri gibi endüstriyel yapım sistemleri kapsamında tamamen fabrika ortamında hazırlanabilirler. Filigran sistemler şantiye sürecindeki kalıp ve iskele işçiliğini en aza indiren yapım sistemleridir. 4-Asmolen Döşeme Prefabrik döşeme kirişleri asmolen döşeme teşkilinde kullanılan prefabrik elemanlardır. Bu kirişler öngerilmeli olarak üretirler.yerinde dökülen betonla tablalı kesit oluşturularak kompozit olarak çalışırlar.

1- Nervürlü Döşeme Elemanları Profilli döşemeler TT, U ve T kesitlidirler. TT ve T plaklar genellikle çok katlı endüstri yapılarında boşluklu döşemelere alternatif olarak kullanılır. Avantajları büyük açıklıkları bu elemanlarla geçmek mümkündür. Kesitleri dolayısıyla zati ağırlıkları en aza indirilmiştir. Tesisat boşluklarının açılmasına müsaittirler. U Plaklar genişlik ölçülerinin sabit ve görünüm olarak iki nervürün yanyana olması dezavantajı yanında diğer panellerle aynı özellikleri taşır. Hesap Esasları : Bu tip döşeme elemanları tek yönlü basit veya sürekli olarak hesaplanırlar. Plak kalınlıkları topping tabakalı olup olmamasına ve döşeme yüklerine göre seçilir. Topping tabakası ile kompozit hesap yapılır, ancak yük miktarına göre pürüzlendirme ve yatay kayma donatısı tahkiki yapılmalıdır. Diyafram tesirini arttırmak için paneller arası kayma kuvvetleri aktarmak için paneller boyuna yönde bağlanmalıdır. Genellikle yapıda kendini taşıyan paneller olarak yapıya bağlanırlar. Yapıya olan bağlantılarında sistemi zorlamaması için bağlantılarının kayıcı olmasına dikkat edilmelidir.

NERVÜRLÜ ÇATI PANELLERİ : Bu sistem, TT ve T Plaklarla büyük açıklık geçen ön gerilmeli eğri yüzeyli çatı elemanları, bunları taşıyan aynı zamanda oluk görevi gören ana taşıyıcı kirişler ve prefabrike kolonlardan oluşmaktadır. Sistemin diğer önemli elemanlarıda yatayda ve düşey olarak düzenlenebilen özel bir estetik güce sahip duvar panelleridir. Bu sistemler 20x10 m modülasyonlardan oluşmaktadır. Yaklaşık 80 cm nervür yüksekliği ile 20 mt açıklıklar geçilmektedir. Sistemin en büyük özelliği taşıyıcı konstrüksiyonunun yanında çatı aydınlatma elemanları, ısı ve su İzolasyonları ile birlikte tüm elemanlar monte edilmekte ve yatırımcılara tam bir fabrikasyon hizmet sunulmaktadır. 2,40 mt genişliğindeki çatı panelleri yan yana veya aralıklarla monte edilebilir. Bu sayede yapının çalışma mekanların da üniform doğal aydınlatma olanağı ile elektrik enerjisinden büyük tasarruf sağlanır. Çatı panelinin formu su akışını sağlayacak şekilde olduğundan teras çatılardaki gibi ayrıca bir eğim betonuna gereksinmesi yoktur. Çatı panelleri üzerinde ısı ve su izolasyonları fabrika olanaklarında kaliteli bir şekilde yapılır.

2- Boşluklu Döşeme Elemanları Doşeme kalınlığı icinde boşluklar duzenleyerek olu yuku azaltmak ve boylece daha buyuk acıklıklar gecmek ancak prefabrikasyon da uygulanabilen gelişmiş uretim teknikleri sayesinde mumkun olmuştur. Boşluklu doşemelerin ongermesiz klasik sistemle uretilen veya donatıların elektrik enerjisi ile ısıtılıp ongerme verilen eski sistemlerin yanında, gunumuzde yeni uretim teknolojileri uygulanmaktadır. Bu uretim tekniklerinde sadece St1700 kalitesindeki ongerme donatılarının kullanıldığı, ozel bantlarda makine ile seri uretim yapılmaktadır. 60 ve 120 cm eninde yaklaşık 120 mt boyundaki uretim bantlarında makinanın uretim hızı 1 dakika/mt dir. Projesine gore dizayn edilen donatılar, onceden gerilir ve uretim bittikten sonra kurleme yapılır. Daha sonra proje boylarına gore testere ile kesilip elemanlar stoklanırlar. Öngerilmeli Boşluklu Döşemelerin avantajları -Prefabrik döşeme elemanlarıyla her turlu yapının buyuk acıklıkları kısa zamanda, ekonomik olarak gecilir. -Prefabrik döşeme elemanları deprem ve yangına karşı direncli oldukları gibi ses ve ısı yalıtımı da sağlarlar. - Prefabrik döşeme elemanlarının ustune hasır celikli beton kaplama (topping) yapılarak doşemenin taşıma kapasitesi ve diyafram kabiliyeti artırılabilir. - 60*120 cm modüler genişlikte olan prefabrik doşeme elemanları, 3000 kg/m a kadar hareketli yuk taşıma kapasitesine sahiptir.

2- Boşluklu Döşeme Elemanları Ongerilmeli boşluklu doşemeler, sanayi tipi yapıların arakatlarında ağır hareketli yukleri taşımak icin gunumuzde en yaygın kullanılan doşeme tiplerinden biridir. Bazen fabrika catılarında da kullanılmaktadır. Boşluklu doşemelerde kesitin % 40-50'sine varan boşluk oranları sayesinde kendi ağırlığı azalırken eğilme rijitliği aynı mertebelerde kalmaktadır. Kaliteli beton ve onceden germe yontemleriyle uygulanan ongerilme sayesinde faydalı yuk taşıma kapasitesi artmaktadır. On gerilmeden dolayı oluşan ters sehim işletme aşamasında oluşacak normal sehimi azaltmakta boylece 10-12 m acıklıklar 20-30 cm kalınlı boşluklu doşemeler sayesinde gecilmektedir. Stok ve Nakliyede Dikkat Edilecek Hususlar: 1- Stok sahası yatay olarak tesviye edilmeli, yeterli derecede geniş olmalı ve zeminin takozların batmayacağı şekilde sıkışması sağlanmalıdır. 2- Paneller stoğa alınırken yatay konumda ve dikkatli bir şekilde kaldırılmalıdır. 3- Mesnetlerde en az 80x50x1250 mm ahşap takozlar kullanılmalı ve panel yavaşca bu mesnetlere oturtmalıdır. Ahşap takozların kenardan mesafesi en fazla 40 cm olmalıdır. 4- Paneller treylerden alınırken kenardan kaldırma mesafeleri de 0.15L (L=eleman boyu) olmalıdır.

2- Boşluklu Döşeme Elemanları Montajda Dikkat Edilecek Hususlar: 1- Boşluklu doşeme panelleri projesine uygun olarak yerleştirilmelidir. 2- Elemanların yerleştirilmelerinde kirişlerde dik olmasına dikkat edilmelidir. 3- Projesinde aksi belirtmedikce celiğe oturan elemanlar icin min. 6 cm, prefabrik krişe oturan elemanlar icin min. 7.50 cm, yerinde dokme kiriş ve hatıllar icin ise min. 10 cm mesnet teskil edilmelidir. 4- Yerinde dokme kiriş ve hatılların mesnet yuzeylerinin puruzsuz ve aynı duzlemde olmasına dikkat edilmelidir. Bu sağlanmıyorsa, montaj sırasında neopren mesnet bantı veya ıslak harc kullanılması mecburidir. 5- Projesine gosterilen mesnet ilave donatıları aynen doşeme birleşimlerine yerleştirilmelidir. 6- Panellerin boyuna birleşimleri beton dokulmeden once temizlenecek ve tazyikli su ile yıkanacaktır. 7- Panellerin birleşimlerine akıcı kıvamda en fazla 12 mm. caplı agrega ile beton doldurulacak ve panellerin boyuna birleşimi itinalı bir şekilde yapılacaktır. 8- Boşluklu doşemelerde montajdan sonra acılacak delikler kesinlikle karot makineleri ile curutme usulune gore yapılacaktır. Darbeli kırıcılar kullanılmayacaktır. Delikler; varsa toppingden (yapısal kaplamadan) sonra, yoksa tum birleşimler betonlandıktan ve mukavemetini aldıktan sonra acılmalıdır. Delik yerleri ve boyutları icin uretici firmaya danışılmalıdır.

2- Boşluklu Döşeme Elemanları Yapısal Kaplama (Toppıng) Uygulamasında Dikkat Edilecek Hususlar 1- Boşluklu panellerin tum yuzeyleri her turlu yabancı maddeden temizlenerek tazyikli su ile yıkanacaktır. 2- Topping betonu icine minimum Q 131/131 hasır celik en az iki goz bindirmeli olarak konulacak ve altına pas payı takozları yerleştirilecektir. 3- Topping kalınlığı panellerin ters sehimleri goz onune alınarak, acıklık ortasında projesinde verilen minimum kalınlığı sağlayacak yukseklikte dokulecektir. 4- Topping beton kalınlığı min 5 cm olmalıdır. Beton sınıfı projesine uygun olmalı aksi belirtmedikce BS25 den az olmamalıdır. Hesap Esasları Boşluklu doşeme panelleri tam ongerilmeli olarak hesaplanırlar. Kesitteki tum eğilme momentleri ongerme kuvveti ile karşılanır. Beton dayanımları min C35 dir. Genellikle yapısal beton topping tabakası ile birlikte kompozit olarak hesaplar yapılır. Hareketli yukun cok olduğu durumlarda yatay kayma kuvvetinin karşılanması icin doşeme yuzeyi ozel olarak puruzlendirilir gene zorlanırsa minimum yatay kayma donatısı doşemelere ankre edilir. Kesme kuvvetleri kısmen ongerme kuvveti ile buyuk bir bolumu ise beton tarafından karşılanır. Kesmenin kurtarmadığı durumda ya kesit değiştirilir yada mesnette ozel yarıklar acılarak gozlerden bir kacı doldurulup beton kesti arttırılır.

2- Boşluklu Döşeme Elemanları Sehimler t=0 anında ve serviste mutlaka hesaplanıp uretimden sonra karşılaştırılmalıdır. Aşırı ters sehimler tercih edilmezler. Bu sehimlerin sınırları TS9967 de verilmiştir. Doşemelerin montajından sonra minimum bağ donatıları hesaplanmalı ve yerine konmalıdır. Tesisat ve Elektrik Hatlarının Döşenmesi 1- Elektrik ve tesisat hatları icin boşluklu doşemelerin boşluklarından ve mesnetlerinden yararlanabilir. Tesisat hatları deliklere dik yonde olması durumunda, eğer asma tavan varsa doşeme altından, yoksa kaplama veya topping doşenebilir..

3- FİLİGRAN (PRESLAB) DÖŞEMELER Filigran sistemlerin önemi, yapım hızını ve kalitesini artırırken yapım maliyetini azaltan bir yöntem olmasından kaynaklanmaktadır. Filigran sistemler kalınlıkları en az 6 cm olan betonarme plakların, yerinde dökme beton ile rijit hale getirilmesi yoluyla elde edilen yapım türüdür. Filigran sistemlerin iki aşamalı olarak uygulanışı, yarı ön üretimli karakterini tanımlamaktadır. Filigran sistemler şantiye sürecindeki kalıp ve iskele işçiliğini en aza indiren yapım sistemleridir.

3- FİLİGRAN (PRESLAB) DÖŞEMELER Filigran sistemlerin önemi, yapım hızını ve kalitesini artırırken yapım maliyetini azaltan bir yöntem olmasından kaynaklanmaktadır. Filigran sistemler kalınlıkları en az 6 cm olan betonarme plakların, yerinde dökme beton ile rijit hale getirilmesi yoluyla elde edilen yapım türüdür. Filigran sistemlerin iki aşamalı olarak uygulanışı, yarı ön üretimli karakterini tanımlamaktadır. Filigran sistemler şantiye sürecindeki kalıp ve iskele işçiliğini en aza indiren yapım sistemleridir.

Genel Özellikleri: Özellikle çok katlı konut tipi yapılarda çok kullanılır. Hızlı ve kolay montaj sağlanır. Öngermeli yapıldığında donatıdan tasarruf sağlanır. Döşeme için kalıp ve iskele gerekmez. Betonarme, karkas, çelik, yığma yapılarda döşeme teşkilinde kullanılır. Pürüzlendirilmiş üst yüzey ve deprem etriyeleri sayesinde kompozit sistem teşkil edilir. Pürüzsüz çelik kalıp gören alt yüzüne sıva gerekmez ve hemen boyanabilir. Üretimde Tesisat delikleri açma imkanı sağlanabilir. Isı, ses ve yangına karşı çeşitli çözüm imkanı.

DİZAYN ve HESAP ESASLARI Filigran döşemeler genelde tek yönlü hesaplanabilir. Özel hallerde iki yönlüde dizayn yapılabilir. Mütemadi döşeme hesabı yapılır. Hesap yapılırken geçici mesnetlenme aralıkları mutlaka göz önüne alınmalıdır. Filigran elemanların hesap, üretim ve montaj kuralları TS EN 13747+A1 (Öndökümlü Beton Mamuller-Döşeme Sistemlerinde Kullanılan Döşeme Plakaları) verilmiştir. ÜRETİM VE MONTAJ Filigran döşeme plaklarıyla oluşturulan döşemelerde kalınlık geçilen açıklığa ve yük durumuna bağlı olarak 12-30 cm arasında değişmektedir. Döşeme plakları ile yerinde dökme beton arasındaki aderans, plakların üst yüzeylerinin pürüzlendirilmesi ve üst yüzeyine yerleştirilen montaj donatılan ile sağlanmaktadır. Beton kalitesine ve donatı miktarına bağlı olarak 9 metreye kadar açıklık geçebilen döşeme plakları en çok 2.50 metre genişliğinde olabilmektedir. Montaj, işlemleri vinç yardımıyla gerçekleştirilebilen filigran döşeme plakları, derzlerine dik doğrultuda yerleştirilen basit iskeleler yardımıyla desteklenmektedir. Aynı zamanda döşeme plakları yerinde dökme beton için kalıp görevi görmektedir. Bu yolla hem iskele hem de kalıp işçiliğinden tasarruf ettirmektedir. Filigran döşemeler çeşitli teknik yöntemler ile üretilebilirler, bunlar

-Klasik donatılı plaklar, -Öngermeli filigran döşemeler, -Kafes kiriş donatılı filigran döşemeler, a) Klasik donatılı plaklar: Bu tip filigran döşemeler açıklıkların çok fazla olmadığı döşemelerde kullanılır ve gerekli önlemler alındığında iki yönlü döşeme olarak ta çalışabilirler. Üretimi masa kalıplarda yapılır, şantiye ve atölye şartlarında üretimi kolaydır. b) Öngerilmeli Filigran Döşemeler: Fabrikada bant üretimi ile özel beton döküm makinaları ile üretim yapılır.120 mt uzunluğunda, 2.5 mt enindeki bantlarda seri olarak üretilir. Öngerme donatıları ile donatıdan ve işçilikten tasarruf sağlanır. Bilgisayar yardımı ile otamatik üretim sağlanır. Tek yönlü döşeme olarak hesap edilirler. Kafes Kiriş Donatılı Filigran Döşemeler: Büyük açıklıklı Filigran döşemelerde elemanların, kesitte üçgen olarak, boyuna ise kafeslerin oluşturulduğu donatı sistemi ile eğilme rijitliği artar ve aynı zamanda kompozit kesitin oluşmasında yatay kesme kuvvetlerin aktarılmasına kolaylık sağlanır. Donatılı kafeslerle kalıptan alma, stoklama ve montaj safhalarında yararlanılır.

Kafes Kiriş Donatılı Filigran Döşemeler

4- Prefabrik Asmolen Döşeme Kirişleri

Prefabrik döşeme kirişleri(pdk) asmolen döşeme teşkilinde kullanılan prefabrik elemanlardır. Konvansiyonel Asmolen döşeme sistemini ile bu sistemin tek önemli farkı betonarme taşıyıcı nervürün alt çekme blokunun prefabrik olarak üretilmesidir. Döşeme elemanları bu sayede bu eleman tek başına asmolen döşeme teşkilinde taşıyıcı kiriş görevi görürken daha sonra kompozit kesit oluşması sayesinde tablalı kesit olarak görevini sürdürür. Üretim: Bu kirişler günümüz gelişmiş teknolojisinde kalıpsız bant üretimi ile öngerilmeli olarak üretirler. Yarı mamul bir eleman olan döşeme kirişleri yerinde dökülen betonla tablalı kesit oluşturularak kompozit olarak çalışırlar. Üretim 120 mt uzunluğunda 2.40 mt eninde bantlarda yapılır. Üretim makinası kalıpsız olarak yanyana 22 sıra elemanı aynı anda öngermeli olarak üretir. Üretim sırasında elemanların proje boyları ayarlanır ve elemanlar arası 20 cm boş bırakılır. Eleman üretiminin hemen sonrasında mesnet bölgelerine dikiş etriyeleri kürden önce batırılır. Kür verildikten sonra öngerme bırakılır ve 20 cm boşluğun ortasından öngerme donatıları kesilir.

PDK lar 60 cm aks aralığı ile ana kirişlere bastırılır. Yüksek katlı ve büyük açıklıklı binalarda, yerde birleştirilen sistem özel kaldırma aparatı kullanılarak kata alınır ve ana kirişlere oturtulur. Sistem üzerine dökülen minumum 5 cm kalınlığındaki hasır çelikli beton ile döşeme tamamlanır.

Birleşim Sorunları Birleşim yerinde donatıların kaynaksız ve bulonsuz olarak basit biçimde bindirilip betonlanması durumunda betonun ezilmesi ile aderans yok olmakta ve donatı kuvvet aktaramamaktadır. Bulon boylarının kısa oluşu, kopmadan kalıcı uzama yapmalarına imkan veremez. Uzun boylu bulonların ise tersinir yükler nedeniyle burkulmaları söz konusu olur. Böylece enerji tüketimi gerçekleşmeyebilir.