Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik Zinciri Yönetimi

3 Tedarik Zinciri Yönetimi Ders Planı Tedarik ve Tedarik Zinciri Kavramları Tedarik Zincirinin Temel Süreçleri Tedarik Zinciri Aktörleri Tedarik Zinciri Çeşitleri Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi Gelişimi ve Önemi Tedarik Zinciri Yönetimi Kararları Tedarik Zinciri Yönetimi Süreci Tedarik Zinciri Yönetimi Uygulama Sorunları Tedarik Zinciri Operasyonları Referans Modeli 2

Tedarik Kavramı İşletme İçin Gerekli Kaynakların; Elde edilebilme olanaklarının araştırılması Bu kaynakları sağlayabilecek uygun seçeneklerin belirlenmesi Bu tedarikçilerden kaynakların sağlanması 3

Tedarik Zinciri Her şeyi üretemezsiniz!!! Bazı parçaları temin etmek gerekli. Her ürettiğinizi doğrudan satamazsınız!!! Aracılar kullanmak zorundasınız. Tüm bu işleri dengeli yapmak zorundasınız. 4

Tedarik Zinciri Tedarik zinciri, ürünlerin ya da hizmetlerin tedarikçiden müşteriye doğru hareketlerini kapsayan ve bu süreç içerisindeki örgütler, insanlar, teknoloji, faaliyetler, ve kaynaklar sistemlerinin bütününe verilen isimdir. Tedarik zinciri faaliyetleri sürecinde, doğal kaynaklar, hammaddeler, ve bileşenler, nihai ürün haline getirilir ve son müşteriye teslim edilir. Ürünlerin yeniden kazanımı için, kullanılmış veya iade ürünlerin akışına imkan veren uygun yapılar da bulunmaktadır. 5

Tedarik Zinciri Geri Dönüşüm/Yeniden Üretim/Dönüşler Arz (Malzeme Akışı) İleriye Dönük Hammaddeler İşleme Bileşenler İmalât Montaj Dağıtım Perakende Hizmetleri Bakır Demir Plastik Kapak Tuş Tk. Anten Çip Bileşeni Kamera Mikroçip Yazılım Cep Tel Cep Tel Cep Tel Distribütör Distribütör Distribütör Teknosa Vatan Bimeks Tüketiciler Cam Batarya Gövde Cep Tel MedyaMarkt Distribütör Geriye Dönük Altın Led Ekran Cep Tel Talep (Müşteri İstekleri) Bilgi/Planlama/Faaliyet Bütünleşmesi GittiGidiyor 6

Tedarik Zinciri 7

Tedarik Zinciri Tedarik Zinciri Videosu 8

Örnek Bir Tedarik Zinciri Toptancı Malzeme Süpermarket Süt Üreticileri Köy Toplayıcısı Süt Toplama Bakkal Fabrika Yem Üreticileri Süt Kooperatifi Müşteri Yetiştiriciler Kapak, Ambalaj, Şişe 9

Tedarik Zincirinin 4 Temel Süreci Tedarik Zinciri Temel Süreçleri 10

Tedarik Zinciri Aktörleri 11

Tedarik Zinciri Aktörleri 12

Tedarik Zinciri Aktörleri Üreticiler Bu işletmeler hammadde, yarı mamul ya da mamul şeklinde bir ürün çıktı koyar. Çıktılar fiziki ürün haricinde tasarım, yazılım veya hizmet gibi biçimlerde de olabilir. Tedarikçiler Zincir içerisinde gerekli olan girdileri sağlayan işletmeleri kapsar. Tedarikçilerle üreticiler arasındaki ilişki, zincirin üretim yeteneğinin devamlılığının sağlanması açısından önemlidir. Müşteriler Zincir içerisinde bir önceki aşamadan herhangi bir ürün talep eden işletmeleri kapsar. Farklı müşteri düzeyleri arasında en önemlisi, zincirin sonunda yer alan ve mamulü talep eden müşteridir. 13

Tedarik Zinciri Aktörleri Distribütörler Zincir içerisinde bir ya da birden fazla işletmenin ürünlerinin dağıtımında rol alırlar. Satın alma miktarı, ödeme şekilleri, müşteri bulma, stoklar için tampon oluşturma açısından üretici işletmelerin işini kolaylaştırır. Perakendeciler Son kullanıcı olan müşteriye ürünün ulaşmasını sağlayan aracılardır. Dağıtım kanalının son noktasını oluştururlar. Müşteri tercihlerini ve talebi yakından takip ederler. Taşımacılar Zincir içindeki fiziki akışların gerçekleşmesini sağlayan işletmelerdir. Taşıma işlemleri ürünün müşteriye ulaşmasını sağlamak açısında kritik önem taşır. 14

Tedarik Zinciri Aktörleri Depocular Zincir içerisindeki fiziki ürün akışının ayarlanmasında yararlanılabilen işletmelerdir. Zincirdeki katılımcı işletmelerin kendi depoları olabileceği gibi, işi depoculuk olan lojistik hizmet sağlayıcılarında yararlanma da söz konusu olabilir. Hizmet Sağlayıcılar Zincir içerisinde çeşitli tamamlayıcı hizmetleri sağlayan üçüncü taraf işletmelerdir. Bilgi işlem hizmetleri, finansal hizmetler, reklam, tasarım, güvenlik ve beslenme hizmetleri örnektir. 15

Tedarik Zinciri Aktörleri Toplayıcılar Müşterilerden veya kullanıcılardan iade, arızalı ürün veya atıkları toplarlar. Tersine ve kapalı döngü zincirler için kaynak oluştururlar. Demontajcılar Toplayıcılardan gelen kullanılmış parçaları sistematik bir şekilde alt parçalarına ayırırlar. Kullanılabilir ve kullanılamaz parçalar belirlenir. İmhacılar Toplanan ürünlerin kullanılamaz olanlarının veya demontaj sonrasında zararlı olan parçaların ve atıkların yakma ve gömme yoluyla imha edilmesi. 16

Tedarik Zinciri Çeşitleri Tedarik Zinciri Çeşitleri Üretim Stratejisi Açısından Ürün Akış Yönü Açısından Yönetim Stratejisi Açısından Ortam Koşulları Açısından 17

Üretim Stratejisi Açısından Bütünleşik Stok İçin Üretim Sipariş Üzerine Sürekli İkmal Kanal Montajı Sipariş üzerine olan modelin farklı bir versiyonudur. Üreticiden satış noktalarına doğru sürekli ve hızlı Üretilecek Tahminlere ürün akışını ürüne dayalı sağlamak ait olarak parçalar üretim için dağıtım tedarik yapılan, zinciri bu kanalı çerçevede içindeki boyunca montajlanarak Bu elde bilgi yapıda sürekli ve mal stok müşteri akışını ilerler. bulundurulan siparişi düzenleme üretim gelir çalışmasıdır. gelmez stratejisine ürünün montajına dayalıdır. başlanır. Bu Zincir sistemde içindeki ürünün bir bazı noktada parçaları stokların dış kaynak belirli bir Bu yapıda müşteri talebi gerçek zamanlı olarak takip edilir tesislerinde Bu (ERP düzey sistemin altına montajlanır. ile). başarısı inmesi ile etkili sistem bir parça tetiklenir stokuna ve ve tedarikçilere program devreye bağlıdır. girer. Geri bildirimler sayesinde tedarik ve dağıtım planı revize Bundan dolayı bu tarz sistemlerde stok seviyeleri Kişisel edilir. düşüktür. Talebin ürün düzgün üretimine ve belirli uygun olduğu olan durumlar bu tedarik için zinciri yapısında birden fazla üretim hattı ve tesis Global uygun Enterprise bir yapıdır. Manufacturing Management System. bulunur. En çok teknoloji sektöründe kullanılmaktadır. 18

Ürün Akış Yönü Açısından İleri TZ 1 1 Suppliers Tedarikçi Fabrika Plants Perakendeci Retailers Customers Müşteri Tersine TZ 2 Customers Müşteri Collection Toplama Centers Merkezi Demontaj Disassembly Merkezi Centers Refurbishing Yenileme Merkezi Centers 2 Suppliers Tedarikçi Fabrika Plants Perakendeci Retailers Customers Müşteri Disposal Atık Customers Müşteri Perakendeci Retailers Fabrika Plants Kapalı Döngü TZ 2 3 Yenileme Refurbishing Merkezi Centers Demontaj Disassembly Merkezi Centers Disassembly Demontaj Merkezi Centers Refurbishing Yenileme Centers Merkezi İleri Forward akış flow Toplama CollectionMerkezi Centers Açık Döngü TZ Tersine Reverse akış flow Disposal Atık Disposal Atık 4 4 19

Tedarik Zinciri Çeşitleri / Kapalı Döngü Fabrika Perakendeci Müşteri Tedarikçi Demontaj Merkezi Yenileme Merkezi Toplama Merkezi Atık 20

Kapalı ve Açık Döngü Tedarik Zinciri Fotoğraf Makinesi Satışı Fotoğraf Makinesi Taşınması Kamera Satışı Kameranın Taşınması Fotoğraf Makinesi Montajı Müşteri Kullanımı Fotoğraf Makinesi Hammadde Tedarikçisi Fotoğraf Makinesinin Parçalanması Kamera Montajı Müşteri Kullanımı Kamera Hammadde Tedarikçisi 21

NTV, 16 Nisan 2013 İsveç in Çöpü Bitti 22

Dünyada Katı Atık Rakamları 25 kg/kişi 20 15 10 5 0 2006 2008 2010 23

Türkiye nin Katı Atık Rakamları Türkiye'de günde kişi başına düşen atık miktarı 1.12 kilogram. Bunun yüzde 20'sini ambalaj atıkları oluşturuyor. Ülke genelinde, yıllık toplam 30 milyon ton atık toplanıyor. 5.670.824 ton 1.13 kg/kişi 1.613.168 ton 1.20 kg/kişi 1.880.527 ton 1.06 kg/kişi 2.12 kg/kişi 0.46 kg/kişi www.tuik.gov 24

Yönetim Stratejisi Açısından Etkin TZ Hızlı TZ Sürekli Akan TZ Çevik TZ Özel Yapılandırılmış TZ Aynı müşteri grubuna ürün veren çok sayıda firmanın olduğu rekabetçi bir yapı, çimento ve demir Modası olan, kısa ömürlü ve mevsimsel ürünler için uygundur katalog satışı yapan firmalar / tekstil Talepte fazla değişkenliğin olmadığı, tedarik ve talebin dengeli ilerlediği sistemler için uygundur, ekmek, süt Talebin belirsiz olduğu, her bir müşteriye has ürünün çıktığı yapılara uygundur, ambalaj, iş makinası Temel ürün üzerinde ufak değişiklikler yapılarak farklı ürünlerin müşterilere iletildiği yapılardır, bilgisayar, araba Esnek TZ Tahmin edilemeyen ve anlık olarak oluşan yüksek talebin olduğu yapılar içindir, satış sonrası hizmet veren firmalar 25

Ortam Koşulları Açısından Yeşil Tedarik Zincir Soğuk Tedarik Zincir Sanal Tedarik Zincir 26

Ortam Koşulları Açısından Yeşil tedarik zinciri (Green SC) Yeşil tedarik zinciri (Green SC), tüm tedarik zinciri faaliyetlerinin (yeşil satın alma, yeşil üretim/malzeme yönetimi, yeşil dağıtım/pazarlama, tersine lojistik vb.) çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirecek şekilde planlandığı yaklaşımdır. Daha Az CO 2 Daha Az Yakıt Tüketimi Çevreye Duyarlı Paketleme Yeşil Satın Alma Çevreye Duyarlı Üretim 27

Yeşil Tedarik Zinciri Tarım %10 Konut %10 Sanayi %20 Enerji Tüketimi %32 Taşımacılık %23 www.epa.gov, USA, 2012 28

Yeşil Tedarik Zinciri İspanya dan Japonya ya Tuna Balığı (1 ton) Siparişi 450 kg CO2 Bir Çift Ayakkabı Taşınması 372 g CO2 İspanya Japonya Çin Kuzey Avrupa 20 km 0 km 7500 kg CO2 3700 g CO2 www.maerskline.com 29

En İyi Yeşil Tedarik Zincirine Sahip 10 Firma Yazılım İlaç ve Aşı 10 Kıyafet, mobilya 9 8 Telekominikasyon 7 6 Spor ürünleri Otomobil Kargo 5 4 Kozmetik 3 2 1 Doğal Besin Takviyeleri Konteynır Taşımacılığı http://www.supplychaindigital.com/top10/2522/top-10-green-supply-chains 30

Apple Yeşil Tedarik Zinciri 190 bin ton kullanılmış elektronik parça 1994-2013 yılları arasında sıfır ürün imalatında kullanılmıştır. Aynı su 35 defa kullanılmaktadır. 2007 2013 Son Ipad ilk Ipad e göre %31 daha hafif iphone 5S de %26 hafifleme, bir hava konteynıra %60 daha fazla iphone koyulmasına neden olmuştur. 31

Soğuk Tedarik Zinciri Soğuk TZ (Cold Supply Chain), kolay bozulabilen ve belirli ısılarda saklanması gerekli olan ürünlerin taşınmasında kullanılan bir sistemdir. Ürünlerin taşındığı araçların değişiklik göstermesi ve ürünün bir araçtan başka bir araca transfer edilişi nedeniyle ürünü her koşulda sabit ısıda tutabilecek sistemlere ihtiyaç duyulmuştur. Organ Nakli Donmuş Gıda Çiçek Aşı ve ilaç Meyve/Sebze Dondurma 32

Soğuk Tedarik Zinciri Hasat ve Toplama Depolama ve Dağıtım Üretim ve Paketleme Perakende Tüketim + %33 33

Sanal Tedarik Zinciri (Virtual Supply Chain) Tedarik zincirindeki üyeler arasında bilgi paylaşımı için bilgi teknolojilerinden yararlanılması, sanal bir tedarik zincirinin oluşmasına neden olmaktadır. Sanal tedarik zinciri fiziksel ürünlere dayalı olmayıp, bilgi akışına dayalıdır. Kurumsal Kaynak Planlama Müşteri İlişkileri Yönetimi Depo Yönetim Sistemi Araç Takip Sistemi Küresel Yer Belirleme Sistemi Enterprise Resource Planning Customer Relationship Management Warehouse Management Systems Vehicle Tracking System Global Positioning System 34

Sanal Tedarik Zinciri Kurumsal Kaynak Planlama (Enterprise Resource Planning) Radyo Frekanslı Tanıma Sistemi (Radio Frequency Identification System ) Araç Takip Sistemi (Vehicle Tracking System) Müşteri İlişkileri Yönetimi (Customer Relationship Management) Küresel Yer Belirleme Sistemi (Global Positioning System) Depo Yönetim Sistemi (Warehouse Management Systems) 35

Sanal Tedarik Zincir 3 Boyutlu Yazıcı (3D Printer) Sanal ortamda tasarlanmış herhangi şekildeki bir üç boyutlu nesnenin katı formda basılması işlemidir. Üretici Geleneksel Tedarik Zinciri Ürün Taşıma Ürün Taşıma Müşteri Perakendeci Üretici Yazılım/Kartuş akışı Müşteri 36

Sanal Tedarik Zincir 3D yazıcı video 37

Tedarik Zinciri Yönetimi Zincirdeki bir işletmenin uzun vadede performansını ve zincirin bütününün performansını artırmak için geleneksel iş fonksiyonlarının sistematik ve stratejik koordinasyonudur. Müşterilere ve diğer zincir paydaşlarına ürün, hizmet ve değer katan enformasyon sağlayan son kullanıcı ile ilk tedarikçi arasındaki ana iş süreçlerinin yönetilmesidir. 38

Tedarik Zinciri Yönetimi Japonya ABD Meksika Almanya 39

Tedarik Zinciri / Lojistik Yönetimi Tedarik zinciri yönetimi, lojistiğe ait olan tüm eylemleri kabul ederken aynı zamanda pazarlama, yeni ürün geliştirme, finans ve müşteri hizmetleri gibi eylemleri de kapsar. Lojistik tedarik, dağıtım, bakım onarım ve stok yönetimi gibi eylemler üzerinde yoğunlaşır. Lojistik Yönetimi Tedarik Zinciri Konseyi Tedarik Zinciri Yönetimi 40

Tedarik Zinciri Yönetiminin Önemi Tedarik Zinciri Entegrasyonu Videosu 41

Tedarik Zinciri Yönetimi Karar Seviyeleri Tedarik zinciri yapısının, amacının ve politikasının belirlenmesi Tesis ve kapasite yatırım, yeni ürün sunumu ve bir lojistik ağı kurulması gibi kararları 3 10 yıl Stratejik düzeyde kararlaştırılan amaçlar bu düzeyde yapılır. Stok politikaları, uygulanacak satın alma ve nakliye politikaları 3 ay 2 yıl Tesislerin günlük faaliyetleri Stok yönetimi, üretim planlama ve çizelgeleme, araç rotalama Saatler Günler Stratejik Seviye Taktiksel Seviye Operasyonel Seviye 42

Tedarik Zinciri Yönetiminin Üç Stratejisi Lokasyon Kararları Şebeke Planlama Süreci Müşteri Hizmet Hedefleri Tahminleme Envanter Kararları Satın Alma ve Temin Takvimi Depolama Esasları Depolama Kararları Ulaştırma Esasları Ulaştırma Kararları 43

Tedarik Zinciri Yönetiminin Hedefleri Müşteri Memnuniyetini Artırmak Süreç Zamanlarını Azaltmak Üretim Ve Hizmet Kalitesini Artırmak Maliyetleri Düşürmek 44

TZY Maliyetleri İşçilik Maliyeti 7 Hammadde ve Tedarik Maliyetleri 1 Tesis Yatırım 2 Maliyetleri Ulaştırma Maliyeti 6 3 Üretim Maliyetleri Stok/Yok Satma Maliyeti 5 4 Dağıtım Maliyetleri 45

TZ Yönetimi Uygulama Sorunları Uygulama Zorlukları Sınırlı Başarı Sosyal Mücadeleler Kamçı Etkisi Liderlik (Etkin bir süreç yönetimi gerekli. Zincirdeki lider kim olacağı önemli) Sadakat ve Mahremiyet (Zincirdeki işletmelerin bilgi sızdırmaması, Örnek Daimler Chrysler in hem Ford a hem de General Motors a iç dizayn önermesi) Ölçüm Risk ve Ödül Paylaşımı Çoğu tedarik zincirleri uzun vadeli başarıyı hedefleyen politikalar içermez. Michigan State Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmada 5 firmadan sadece birinde uzun vadeden bahsedildiği tespit edilmiştir. Tedarik zinciri işbirliği konularının teorik planlamaları, pratik uygulamalar esnasında sorun yaratabilir. Tedarik zinciri işbirliğinin dizaynını yapan yöneticilerin kabiliyeti sorgulanırken, diğer tarafta bu tarz işbirliğine yönelik toplumsal talep de tartışmaya açıktır. Kamçı Etkisi (bullwhip effect) bir tedarik zincirinde son tüketiciden üreticilere doğru gidildiğinde talebin varyansının giderek artması durumudur. 46

Miktar Miktar Miktar Miktar TZY Uygulama Sorunları/Kamçı Etkisi Müşteri Talebi SEBEPLER Tedarikçi Temini Müşterinin Perakendeciden Talebi Yanlış Talep Öngörüsü Tedarik Süresinin Standart Olmayışı Fiyat Dalgalanmaları Şişirilmiş Siparişler Üreticinin Tedarikçiden Talebi Zaman Perakendecinin Depodan Talebi Biriktirilmiş Siparişler Deponun Üreticiden Talebi Zaman Zaman Zaman 47

Başarılı Bir Tedarik Zinciri Yönetimi İçin Ön Koşullar Bireysel Mükemmellik Önemlilik Bağımlılık Bilgi 1 Zincire katılan taraflar güçlü olmalı ve bu ilişkiye değer katmalı 2 Zincirdeki tarafların stratejik hedefleri olmalı ve bu hedefler ilişkide önemli role sahip olmalı 3 Taraflar birbirine ihtiyaç duymalı 4 İletişim açık olmalı taraflar bilgilerini paylaşmalı Entegrasyon Kurumsallaşma Dürüstlük Yatırım 5 Taraflar birbirleri ile uygun bir zeminde çalışmalı, birbirlerinin öğrencisi ve öğretmeni olmalı 6 İlişki, formal bir yapı üzerinde oluşturulmalı 7 Ortaklaşa bir güven ortamı sağlamak için birbirlerine saygı duymaları ve onurlandırmaları gerekir 8 Taraflar birbirlerine yatırım yapmalı 48

639 Şirket CEO sunun Karşılaştığı TZY Problemleri Müşteri Talebindeki Belirsizlik Ürün Kalitesi Hakkındaki Müşteri Beklentisi Taşımacılıkta Artan Maliyet Baskısı Artan Küresel Rekabet Baskısı Ürün Fiyatlarındaki Belirsizlik Müşteri Taleplerindeki Artan Karmaşıklık Finanstaki Belirsizlik ve Dalgalanmalar Kalifiye Eleman Eksikliği ve Artan Maaşlar İş Yapılan Bölgelerdeki Farklı Mevzuatlar Tedarikçi Rekabetinde Artan Karmaşıklık Artan Çevresel Baskılar Coğrafik Değişkenlik The challenges ahead for supply chains: McKinsey Global Survey results, http://www.mckinsey.com, 2010 49

639 Şirket CEO sunun Amacı (%) Operasyon Maliyetlerinin Azaltılması Stok Seviyelerinin Azaltılması Ürün ve Hizmet Kalitesinin Artırılması Müşteri Hizmet Seviyesinin Artırılması Ürünlerin Pazara Daha Hızlı Sunulması Sermaye Yatırımlarının Azaltılması Riskin Azaltılması Karbon Ayak İzinin Azaltılması Değişim http://www.mckinsey.com, 2010 50-20 -18 +4 +15 +13-7 +2 +13

Tedarik Zinciri Yönetimi Süreci 51

Müşteri İlişkileri Yönetimi (Customer Relationship Management) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 52

Müşteri Hizmet Yönetimi (Customer Service Management) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 53

Talep Yönetimi (Demand Management) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 54

Sipariş Karşılama (Order Fullfilment) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 55

Üretim Akış Yönetimi (Manufacturing Flow Management) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 56

Tedarikçi İlişkileri Yönetimi (Supplier Relationship Management) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 57

Ürün Geliştirme ve Ticarileştirme (Prod. Develop. & Commer.) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 58

Geri Dönüşler (Returns Management) Stratejik Alt Süreçler Süreç Ara Yüzleri Operasyonel Alt Süreçler 59

Tedarik Zinciri Yönetimi Matrisi Fonksiyonlar Süreçler Pazarlama Ar & Ge Lojistik Üretim Satın Alma Finans Müşteri İlişkileri Yönetimi Muhasebe Yönetimi İhtiyaç Tanımlama İhtiyaç Tanımlama Üretim Stratejisi Tedarik Stratejisi Müşteri Karlılığı Müşteri Hizmetleri Yönetimi Muhasebe Uygulaması Teknik Servis Performans Özelliği Koordine Yürütme Öncelik Tayini Hizmet Maliyeti Talep Yönetimi Talep Planlaması Süreç İhtiyaçları Tahmin Yetkinlik Planlaması Kaynak Kullanma Ödünleşme Analizi Sipariş Karşılama Özel Siparişler Çevresel İhtiyaçlar Ağ Planlaması Fabrika Yönlendirme Seçilmiş Tedarikçi Dağıtım Maliyeti Üretim Akış Yönetimi Paketleme Özelliği Süreç Dengesi Öncelik Kriterleri Üretim Planlama Bütünleşik Tedarik Üretim Maliyeti Tedarikçi İlişkileri Yönetimi Sipariş Kaydı Malzeme Özelliği İçsel Akış Bütünleşik Planlama Tedarikçi Yönetimi Malzeme Maliyeti Ürün Geliştirme ve Ticarileştirme İş Planı Ürün Tasarımı Taşıma İhtiyaçları Süreç Özelliği Malzeme Özelliği Ar-Ge Maliyeti Ürün Dönüşleri Ürün Yaşam Eğrisi Ürün Tasarımı Tersine Lojistik Yeniden Üretim Malzeme Özelliği Kazanç ve Maliyet