İlaca Bağlı Miyopatiler



Benzer belgeler
JÜVENİL DERMATOMİYOZİT. Özgür KASAPÇOPUR Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Romatoloji Bilim Dalı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

ADRENAL YETMEZLİK VE ADDİSON. Doç. Dr. Mehtap BULUT Bursa Şevket Yılmaz EAH Acil Tıp Kliniği

RENOVASKÜLER HİPERTANSİYON ŞÜPHESİ OLAN HASTALARDA KLİNİK İPUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ DR. NİHAN TÖRER TEKKARIŞMAZ

NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR

Karaciğer laboratuvar. bulguları. Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 5.Yarıyıl

Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir.

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

ERKEN MOBİLİZASYON 27/04/16 YATAK İSTİRAHATİ/HAREKETSİZLİK EPİDEMİYOLOJİ

Magnezyum (Mg ++ ) Hipermagnezemi MAGNEZYUM, KLOR VE FOSFOR METABOLİZMA BOZUKLUKLARI

Olgu Sunumu Dr. Işıl Deniz Alıravcı Ordu Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Kliniği

Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı. Romatoloji Bilim Dalı Olgu Sunumu 9 Ağustos 2016 Salı

81. Aşağıdaki antipsikotik ilaçlardan hangisinin ekstrapiramidal yan etkisi en azdır?

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği

Dahiliye Konsültasyonu için Altın Öneriler: En Sık Görülen On Olgu Örneği Asıl Deniz alt Güney başlık Duman stilini düzenlemek için tıklatın Marmara

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI

NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

STATİNE BAĞLI RABDOMİYOLİZ: OLGU SUNUMU

Arş.Gör.Dr. Ahmet UZUNDURUKAN

İLAÇ ETKİNLİĞİ DİYETLE NASIL DÜZENLENİR? Doç. Dr. Aslı AKYOL MUTLU Hacettepe Üniversitesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Kolistin ilişkili nefrotoksisite oranları ve risk faktörlerinin değerlendirilmesi

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların

HIV ile İlişkili Komorbiditeler Simpozyumu: Multidisipliner Bakım Ağı Oluşturma 4 Kasım 2016,(İstanbul)

Romatoid Artrit Tedavisinde MAP Kinaz İnhibitörleri MAP Kinase Inhibitors in Rheumatoid Arthritis Prof Dr Salih Pay 12 Mart 2011

Yatan ve Poliklinik Takipli Kanserli Hastalarda İlaç Etkileşimlerinin Sıklığı ve Ciddiyetinin Değerlendirilmesi

YENİ AJANLARLA YAN ETKİ YÖNETİMİ NASIL OLMALIDIR?

Kronik Hepatit B li Hastalarda Oral Antiviral Tedavilerin Değerlendirilmesi

Diyabetik Periferik Nöropati; Çevresel ve Genetik Faktörlerin Etkisi

Gebelikte yeni gelişen Proteinüri ve Böbrek fonksiyon bozukluğu

KORONER ARTER HASTALIĞINDA BETA BLOKERLER GÖZDEN DÜŞÜYOR MU?

DEMİR İÇEREN İLAÇLARLA ZEHİRLENME UZM.DR. SEVGİ YUMRUTEPE MALATYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 22.O4.2018

Atorvastatinin Sıçan İskelet Kasında Oluşturduğu Yapısal Değişikliklerin Işık Mikroskobu İle Değerlendirilmesi

ERİŞKİN HASTADA İNFLUENZAYI NASIL TANIRIM?

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı

BİRİNCİ BASAMAKTA KORTİKOSTEROİD KULLANIMI. Dr. Gökhan Keser Reçete Günleri 19 Nisan 2012

CRUSH SENDROMU ŞAKAYA GELMEZ. Atatürk Üniversitesi Acil Tıp Anabilim Dalı Uzm. Dr. Alpaslan ÜNLÜ 2017

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi

Prof. Dr. Ramazan Sarı Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı

D Vitaminin Relaps Brucelloz üzerine Etkisi. Yrd.Doç.Dr. Turhan Togan Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji

Adrenal yetmezlik var mı? Kortikosteroid verelim mi? Prof.Dr.Bilgin CÖMERT Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım BD

VİTAMİN D VE DİYABET. Prof.Dr. Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma BD

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

Kronik Migrende Botulinum Toksin (BOTOX) Deneyimi

MYOLOGIA CRUSH SENDROMU. Dr. Nüket Göçmen Mas

İskelet Kasının Egzersize Yanıtı; Ağırlık çalışması ile sinir-kas sisteminde oluşan uyumlar. Prof.Dr.Mitat KOZ

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın

Kreatin Fosfokinaz İzoenzimleri; CPK isoenzymes test; CK izoenzim;

FİBRİNOJEN DEPO HASTALIĞI. Yrd.Doç.Dr. Güldal YILMAZ Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı Ankara

Omega-3 terimi ("n-3", "ω-3" olarak da kullanılır) ilk çift bağın, karbon zincirin ucundaki (ω) metil grubundan itibaren sayılınca 3.

İĞER HASTALIKLARI ESKİŞ TIP FAKÜLTES

Prof. Dr. Rabin SABA Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Memorial Sağlık Grubu

Sirozun çok sayıda nedeni vardır. ABD ve Avrupada, en sık nedenler; aşırı alkol tüketimi ve kronik Hepatit-C virüs enfeksiyonudur.

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

Kronik Hepatit B Tedavisinde Zor Vakaların Yönetimi. Uz. Dr. Eyüp Arslan

Kas Biyopsisi Temel Yaklaşımlar (Neden-Nasıl) Prof.Dr.Erdener ÖZER DEÜTF Patoloji AD

GEBELİK ve BÖBREK HASTALIKLARI

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

Sarkoidoz. MSS granülomatozları. Sarkoidoz. Sarkoidoz. Granülom / Granülomatoz reaksiyon

ASTIMDA YENİ BİYOLOJİK AJANLAR. Doç. Dr. İnsu Yılmaz Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD İmmünoloji ve Allerji Hastalıkları BD

13/11/2018 Salı UZMANLA KLİNİK- POLKLİNİK VİZİTİ. 14/11/2018 Çarşamba POLKLİNİK VİZİTİ. Hekimin Hukuki Sorumlulukları Av. Sevim Ülkümen Çanak

ESANSİYEL HİPERTANSİYONLU HASTALARDA PLAZMA APELİN ve ADMA DÜZEYLERİ

Olgularla Antibiyotikler ve Yan Etki Yönetimi Şanlıurfa Toplantısı 20 Kasım 2015

Arter Kan Gazı Değerlendirmesi. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı

Türkiye de İlaç Geliştirme İçin Çözüm Önerileri

LOKOMOTOR SİSTEM SEMİYOLOJİSİ

Kardiyovasküler Hastalıklarda Çekirdekli Kırmızı Kan Hücrelerinin Tanısal Değeri

Hipertansiyon Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar Dr. Mehmet KANBAY Nefroloji B.D. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.


Romatizma BR.HLİ.066

ENDOJEN POSTERİOR ÜVEİTLERDE MEDİKAL TEDAVİ YÖNTEMLERİ DR ŞENGÜL ÖZDEK

İÇ HASTALIKLARI. Dahili Nörolojik semiyoloji ve endokrinolojik hastaya yaklaşım-tiroid muayenesi

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

Acil Serviste Hipertansif Hastaya Yaklaşım

Sepsis Hastalarının Yoğun Bakımdan Servise Taburculukta ph, LDH ve Kalp Hızının Sistematik Değerlendirilmesi

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

Özgeçmiş: Özellik yok Alışkanlıklar: Alkol, sigara, madde kullanımı yok

PERİKARDİT GİRİŞ PATOFİZYOLOJİ. Dr. Neslihan SAYRAÇ

Prediyaliz Kronik Böbrek Hastalarında Kesitsel Bir Çalışma: Yaşam Kalitesi

AKUT BÖBREK YETMEZLİĞİ

08/02/2019 Pazartesi 06/02/2019. Cuma 08: 30 10: 00 UZMANLA KLİNİK- POLKLİNİK VİZİTİ. Çarşamba UZMANLA KLİNİK- POLKLİNİK VİZİTİ

LİTERATÜR GÜNCELLEMESİ KLİNİK NEFROLOJİ. Dr. İzzet Hakkı Arıkan Marmara Üniversitesi Nefroloji Bilim Dalı

Dağılımı belirleyen primer parametre plazma proteinlerine bağlanma oranıdır.

Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı. Romatoloji Bilim Dalı Olgu Sunumu 28 Haziran 2016 Salı

HİZMETE ÖZEL. T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu DOSYA

Levosimendanın farmakolojisi

¹GÜTF İç Hastalıkları ABD, ²GÜTF Endokrinoloji Bilim Dalı, ³HÜTF Geriatri Bilim Dalı ⁴GÜTF Biyokimya Bilim Dalı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi

Lupus Nefriti İdame Tedavisi. Dr. Kübra KAYNAR

Yüksekte Çalışması İçin Onay Verilecek Çalışanın İç Hastalıkları Açısından Değerlendirilmesi. Dr.Emel Bayrak İç Hastalıkları Uzmanı

Nefropatolojide Sınıflandırmalar. Amiloidoz Sınıflandırması. Banu Sarsık Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi

Farmasötik Toksikoloji

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

Doç. Dr. Kültigin TÜRKMEN Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi

Transkript:

Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 34 (3) 129-133, 2008 DERLEME İlaca Bağlı Miyopatiler Sema YILMAZ Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Romatoloji Bölümü, Konya. ÖZET İlaca bağlı miyopati, edinsel kas inflamasyonu yapan hastalıklar içerisinde en sık görülen nedenler arasında yer almaktadır. İlaca bağlı miyopati görülme sıklığı bilinmemekte, yaygın olduğu halde tanı koymada zorluk çekilmektedir. İlaca bağlı miyopati, kas güçsüzlüğü ve miyalji gibi hafif semptomlardan, ciddi kas güçsüzlüğü ile birlikte olan kronik miyopatiden, rabdomiyoliz sonucu gelişen akut böbrek yetmezliğine kadar uzanmaktadır. Bu toksisite, kreatin kinaz yüksekliği ile ilişkilidir. Suçlu ilacın kesilmesiyle klinik bulgular ve serum kreatin kinaz seviyeleri hızlıca normale dönmektedir. Anahtar Kelimeler: İlaç. Miyopati. Drug-Induced Myopathies ABSTRACT Drug-induced myopathy is among the most common causes of acquired muscle disease. The frequency of drug-induced myopathy is unknown, but this condition is likely to be common and certainly under-diagnosed. Drug-induced myopathy ranges from mild myalgias with weakness to chronic myopathy with severe weakness, or to massive rhabdomyolysis with acute renal failure. This toxicity is associated with creatine kinase concentrations. Withdrawal of the drug should rapidly lead to clinical improvement and normalization of serum creatine kinase concentrations. Key Words: Drug. Myopathy. Kaslarda inflamasyonla seyreden hastalıklar, polimiyozit ve dermatomiyozit gibi idiopatik inflamatuar miyozitlerden, enfeksiyon, metabolik, nörolojik, mitokondriyal, endokrin, ilaç ve vaskülit kökenli miyopatilere kadar geniş bir yelpaze içermektedir. İlaca bağlı miyopatiler, edinsel kas inflamasyonu yapan hastalıklar içerisinde en sık görülen nedenler arasındadır. Halsizlik, kas güçsüzlüğü ve miyalji gibi spesifik olmayan semptomlardan rabdomiyoliz sonucu gelişen akut böbrek yetmezliğine kadar uzanmaktadır 1. İlaca bağlı miyopatiler, farklı mekanizmalar sonucunda meydana gelmektedir. Alkol, kokain, glukokortikoidler, lipid düşürücü ilaçlar, kolşisin ve zidovudin gibi direk miyotoksik etki yaparak, D- penisilamin gibi immünolojik mekanizmayla Geliş Tarihi: 20.03.2008 Kabul Tarihi: 11.09.2008 Dr. Sema YILMAZ Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Romatoloji Bölümü Selçuklu/KONYA İş Tel: 0-332-3236709 (3204) Cep: 0-532-7482883 e-mail: drsemayilmaz hotmail.com inflamatuar miyopatiye neden olarak, kokain ve eroin kullananlarda olduğu gibi iskemik kas kompresyonu ve rabdomiyoliz sonucu dolaylı olarak kas hasarına yol açarlar. Ayrıca diüretiklerde olduğu gibi hipokalemi, fenotiazinle ilişkili distoni durumu ve kokain kullanımına bağlı hipertermi de dolaylı kas hasarı oluşmaktadır 2,3. Sık tekrarlanan kas içi enjeksiyonları da, fibrotik reaksiyon sonrası kas kontraktürleri oluşmakta ve miyopati ile sonuçlanmaktadır 4. İlaca bağlı toksik miyopatiye neden olan çok sayıda ilaç olmakla birlikte günümüzde sık kullanılan ilaçlar ve alkol, kokain gibi bağımlılık yapan maddelerin üzerinde durulmalıdır (Tablo I). Alkol: Alkol; kullanım süresi, klinik ve demografik özelliklere göre akut ve kronik miyopatiye neden olabilmektedir 5. Akut alkolik miyopati, travmatik olmayan rabdomiyoliz ve akut böbrek yetmezliğinin en sık nedenlerinden birisidir 6. Kronik alkoliklerde, çoğunlukla erkeklerde gözlenen, aşırı derecede alkol alımından 1-2 saat sonra gelişen bir durumdur. Ataklar asemptomatik kreatin kinaz (CK) yüksekliğinden rabdomiyoliz tablosuna kadar uzanan geniş bir yelpaze göstermektedir. Patogenezde, alkol ve metabolit- 129

S. Yılmaz lerinin kas hücrelerindeki su ve iyon geçişini artırarak, kas hücre membran yapısını etkilemekte ve kas hasarı meydana gelmektedir. Bununla beraber kronik alkoliklerde görülen hipokalemi ve hipofosfatemi de miyopatiye katkıda bulunmaktadır 5. Tablo I. Miyopatiye neden olan ilaçlar Amiodoran Hidroksiüre Prokainamid Amfetaminler Kokain Rifampisin Danazol Kolşisin Siklosporin Emetin Kortikosteroidler Simetidin Etanol Klorokin Sülfonamidler Fenilbutazon Levodopa Statinler Fenitoin Nikotinik asid Tiopronin Fenofibrat Pankuronyum Vekuronyum bromid Hidralazin Penisilamin Vinkristin Hidroksiklorokin Pentazosin Zidovudin Akut alkolik miyopati oluşumu alınan alkol dozuyla ve alkol kullanan bireyin aç ve tok olmasıyla ilişkilidir. Açlık, alkol metabolizmasını yavaşlatarak kan alkol seviyesini yükseltmekte sonuçta alkolik miyopatiye bağlı atak sıklığı artmaktadır 7. Hastalarda kas krampları, hassasiyet ve sıklıkla şişlik gözlenmektedir. Kas inflamasyonu nedeniyle CK ve aspartat transaminaz (AST), alanin transaminaz (ALT), laktat dehidrogenaz (LDH) ve aldolaz gibi diğer kas enzimleri yükselmiştir 8. Kas biyopsisinde, kas liflerinde dejenerasyon ve rejenerasyon sonucu oluşan kas liflerinin nekrozu gözlenmektedir. Akut alkolik miyopati alkol alımının kesilmesiyle tamamen düzelebilir. Bununla beraber kas gücünün normale gelmesi 1-2 haftalık süreci kapsayabilir. Kronik alkolik miyopati, sinsi başlangıçlı diffüz tutulum gösteren genellikle proksimal kasların güçsüzlüğü ile seyreden bir tablodur. Diffüz kas atrofisi sık gözlenmektedir. Hastalarda kas ağrısı ve hassasiyeti genelde tespit edilmez. Kas enzimleri normal veya hafif yüksektir. Hastalarda genellikle miyoglobinüriye bağlı renal yetmezlik gözlenmemektedir 9. Kronik alkolik miyopati kadın alkolikler için risk oluşturmaktadır. Yapılan bir çalışmada, kadın alkoliklerin vücut kitle indeksine bağlı olarak, erkek alkoliklere oranla alkolün daha düşük kümülatif dozlarında miyopati geliştiği gösterilmiştir 10. Kronik alkolik miyopati etyolojisi tam bilinmemekle birlikte, iskelet ve kalp kaslarına alkol ve metabolitlerinin direk toksik etkisi, kronik malnütrisyon ve elektrolit bozuklukları miyopati gelişimine katkıda bulunmaktadır. Kronik alkoliklere, periferik nöropati, siroz ve Wernick ensefalopatisi sıklıkla eşlik etmektedir. Yapılan bir çalışmada, uzun süre alkol tüketimine bağlı olarak, kronik alkolik miyopati ile alkolik kardiyomiyopati arasında histolojik ve klinik bulgular açısından yakın bir ilişki tespit edilmiştir 11. Kronik alkolik miyopatili hastaların yapılan kas biyopsisinde, miyofibrilleri çevreleyen interstisyel alanlarda inflamasyon, yağ birikimi ve tip II kas liflerinde atrofi tespit edilmiştir. Kas liflerinde nekroza rastlanmaz veya çok az düzeyde rastlanabilmektedir 12. Kokain: Amerika Birleşik Devletleri nde kokain, en sık yasa dışı ilaca bağlı tıbbi sorunlara neden olan maddeler arasında bulunmaktadır. Kokain kullananlarda, asemptomatik CK yüksekliğinden rabdomiyoliz tablosuna bağlı olarak gelişen akut böbrek yetmezliğine kadar uzanan bir klinik tabloya rastlanmaktadır 13,14. Kokaine bağlı kas hasarı, metabolizmada artmış sempatik aktiviteye bağlı gelişebilmektedir. Sempatik aktivitenin artması sonucu gelişen arteriel vazokonstrüksiyon, iskelet kası, miyokard, beyin ve deride iskemi ve infarkta neden olmaktadır 15. Bununla beraber kokain, katekolaminlerin α-adrenerjik reseptörlerden geri alınımını inhibe ederek kas hücrelerine yüksek düzeyde kalsiyum girişine neden olur ve sonuçta kas hücrelerinde hasar meydana gelir 16. Kokain kullananlarda, şiddetli miyaljiler dışında klinik tabloya ateş, deliryum, nöbet hali, kardiyovasküler kollaps ve göğüs ağrısı da eşlik edebilmektedir. Kas hasarı genelde intravenöz kokain kullanımından 1-2 saat sonra gelişmektedir. Yapılan bir çalışmada, kokaine bağlı rabdomiyoliz gelişen 39 hastada, kas inflamasyonunu yansıtan CK seviyelerinin ortalama 12 bin seviyesinde olduğu gösterilmiştir 17. Çok yüksek CK seviyelerine sahip hastalar, miyoglobulinüriye bağlı renal yetmezlik açısından risk oluştururlar. Kokaine bağlı rabdomiyoliz oluşumunda diğer risk faktörleri arasında; ateş, ajitasyon, hipotansiyon, nöbet gelişimi, koma, kokain dışında eroin, amfetamin ve fenisiklidin gibi ilaç kullanımı sayılmaktadır 18. Lipid düşürücü ilaçlar: Hiperlipidemi tedavisinde sık kullanılan ilaçlardan olan statinler, genellikle güvenilir ilaçlardır. Bununla beraber, statin kullanan hastalarda kas güçsüzlüğü, miyalji gibi spesifik olmayan semptomlardan, rabdomiyoliz sonucu gelişen akut böbrek yetmezliğine kadar uzanan bulgular görülebilmektedir. Statinlere bağlı miyalji gelişme riski %2-11, miyozit riski %0.5, rabdomiyoliz gelişme riski %0.1 civarındadır. Statinlere bağlı kas semptomlarının ortaya çıkışı, ilaç alımından 1-2 hafta ile 1-2 ay arasında değişmektedir. İlaç kestikten sonra kas gücünün ve CK seviyelerinin normale gelmesi 1-2 gün veya 2-3 haftayı almaktadır 19. Statinlere bağlı rabdomiyoliz gelişiminde bazı ilaçların beraber kullanılması riski artırmaktadır. Hidroksimetil glutaril koenzim-a redüktaz inhibitörü olan statinlerin metabolizmasında sitokrom P 450 sisteminde yer alan CYP3A4 kullanılmaktadır. CYP3A4 inhibitörü olan siklosporin, gemfibrozil, 130

İlaca Bağlı Miyopatiler niasin, makrolid antibiyotikler, digoksin, anti-fungal ilaçlar ve varfarin, statinlere bağlı rabdomiyoliz riskini artırmaktadır 20. Lipid düşürücü ilaç kullanan 250.000 hasta üzerinde yapılan çok merkezli bir çalışmada, statinlere bağlı rabdomiyoliz nedeniyle hastaneye yatırılma sıklığı 10.000 hasta-yılında %0.44 olarak tespit edilmiştir. Pravastatin ve fluvastatinde rabdomiyoliz gelişimi en az düzeyde olmakla birlikte, serivastatinde rabdomiyoliz görülme sıklığı 10.000 hasta-yılında %5.3 olarak saptanmıştır 21. Serivastatinle birlikte gemfibrozil alan yaşlı hastalarda, serivastatinle ilişkili rabdomiyoliz sonucu ölüm oranlarının artması üzerine bu ilaç, Ağustos-2001 de piyasadan çekilmiştir 22. Statinlere bağlı kas hasarının oluşum mekanizması tam bilinmemekle birlikte, kas hücre enerji üretiminde önemli rol oynayan koenzim Q10 (CoQ10) nun sentezinin azalması etyopatogenezden sorumlu tutulmaktadır 23. Bununla birlikte CoQ10 sentezinin azalması, bazı çalışmalarda statinlere bağlı kas hasarıyla ilişkili bulunmamıştır 24. Statinlerle ilişkili kas hasarı gelişiminde hastalarda, akut veya kronik böbrek yetmezliği, obstrüktif karaciğer hastalığı ve hipotiroidizm gibi hastalıkların eşlik etmesi miyopati riskini artırmaktadır 25. Statinle ilişkili miyopati riskini önlemede ilaç başlamadan önce bazal serum CK düzeyini tespit etmek önemlidir. Statin tedavisi esnasında yeni başlayan kas güçsüzlüğü ve kas ağrısı hekim tarafından dikkate alınmalıdır. Statine bağlı kas hasarından sorumlu tutulan CoQ10 nun tedaviye eklenmesi olumlu sonuçlara yol açabilmektedir. Yapılan randomize bir çalışmada, statine bağlı kas ağrısı olan hastaların bir kısmına CoQ10 100 mg/gün, diğer kısmına E vitamini 400 IU/günlük dozlarda verilmiştir. 1 ay sonunda CoQ10 alan hastalarda kas ağrısında anlamlı azalma tespit edilirken, E vitamini alan grupta herhangi bir değişiklik saptanmamıştır 26. Diğer bir çalışmada, statin tedavisi esnasında 150-200 mg/günlük dozlarda CoQ10 nun verilmesiyle, statinle ilişkili miyopati riskinin azaldığı gösterilmiştir 27. Statinler dışında, klofibrat, niasin, gemfibrozil ve ezetimib gibi diğer lipid düşürücü ilaçlar tek başına kullanıldığında, nadiren miyalji ve serum CK yüksekliğine neden olduğu tespit edilmiştir 28,29. Kortikosteroidler: İlaca bağlı miyopatiye en sık neden olan ilaçlardan birisi de kortikosteroidlerdir. Kas semptomları, uzun süre orta ve yüksek doz oral veya parenteral kısa dönem kortikosteroid kullananlarda ortaya çıkmaktadır. Hastalarda subakut başlangıçlı genellikle alt ekstremiteyi tutan proksimal kas güçsüzlüğü görülmektedir. Kas güçsüzlüğü nedeniyle hastalar oturdukları yerden kalkarken veya merdiven çıkarken zorlanırlar. Hastalarda kas ağrısı ve hassasiyeti genellikle tespit edilmez 30. Steroid miyopatisi günde 10 mg prednizolon ve eşdeğeri ilaç alan hastalarda genellikle görülmez. Yapılan bir çalışmada, günde 40-60 mg yüksek doz steroid 3-4 hafta alan astım bronşitli hastalarda akut başlangıçlı kas güçsüzlüğü saptanmıştır 31. Sistemik steroidlere oranla inhale steroid kullanan hastalarda nadiren kas semptomlarına rastlanmaktadır 32. Yapılan klinik ve deneysel çalışmalarda miyopati gelişme riski prednizolona oranla deksametazon ve triamsinalonda daha fazla olmaktadır 33,34. Steroid miyopatisi gelişiminde, steroidlerin iskelet kas hücresine direkt katabolik etkisi olmaktadır. Bununla birlikte steroidlerin miyosit apopitozun artışına neden olan IGF-I (İnsulin benzeri büyüme faktörü) ile etkileşime girmesi kas hasarına neden olabilmektedir 35. Protein kinaz aktivitesine neden olan hücre içi sinyal molekülü Akt-1 in, glukokortikoid ve IGF-1 in kas hücresinde atrofik ve hipertrofik cevabın oluşmasında önemli rolünün olduğu gösterilmiştir 36. Akt-1 in glukokortikoide bağlı supresyonu, kas proteinlerinin yıkımını hedefleyen ubiquitin-ligaz enziminin artışına neden olmaktadır 37. Bunun aksine IGF-1, Akt-1 aktivasyonunu artırarak kas atrofisini suprese etmekte ve kas hipertrofisine neden olmaktadır. Steroid miyopatisinin tanısında özel bir test bulunmamaktadır. Kas enzimleri normal seviyededir. Elektromiyografi genellikle normal olmakla birlikte, bazı hastalarda düşük amplitüdlü motor unit potansiyellerine rastlanmaktadır. Yapılan kas biyopsisinde nekroz ve inflamasyon olmaksızın, non-spesifik tip II b kas fibrillerinde atrofi saptanmıştır 38. Tanıda steroid tedavisini alma süresi ve hangi tip steroid kullanıldığı önemli olmakla birlikte diğer miyopati yapan nedenler dışlanmalıdır. Tedavide steroid tedavisine ara vermek veya kullanılması gerekiyorsa steroid tipini değiştirmek gerekmektedir. Miyopati yapma riski fazla olan deksamatozonun yerine daha az riske sahip prednizolon kullanılabilmektedir 39. Steroidin kesilmesiyle kas gücü 3-4 hafta içinde normal düzeyine gelmektedir. Kolşisin: Kolşisine bağlı gelişen nöromiyopati, yüksek doz kısa süreli veya terapötik dozda uzun süreli kolşisin alımında ortaya çıkmaktadır 40. Kronik kolşisin nöromiyopatisi, genellikle 1-2 yıl 0.5-1 mg/günlük dozlarda kolşisin alan hastalarda görülmektedir. Kolşisine bağlı nöromiyopatinin etyopatogenezi tam bilinmemekle birlikte, kolşisinin metafazda mikrotübül sistemini inhibe ederek, periferik sinirlerde aksonal transportu bozması ve lizozomal degranülasyonu önlemesi kas ve nöron hasarına neden olabilmektedir 41. Ayrıca kronik böbrek yetmezliğinde, plazma kolşisin seviyesi artışıyla nöromiyopati gelişme riski artmaktadır 42. Kolşisine bağlı miyopati gelişen hastalarda genellikle alt ekstremiteyi tutan proksimal kas güçsüzlüğü görülmektedir. Serum CK seviyeleri normalin 10-20 katı 131

S. Yılmaz kadar artış göstermektedir. Elektromiyografide keskin pozitif dalgalar ve polifazik miyopatik potansiyellere rastlanmaktadır. Sinir ileti testlerinde derin tendon reflekslerin azalmasının eşlik ettiği asemptomatik aksonal polinöropati görülmektedir. Kas biyopsisinde, kas hücrelerinde nekrozun eşlik etmediği, lizozom ve otofajik vakuollerin birikimiyle oluşan vakuolar miyopatik değişikliklere rastlanmaktadır 41. Kolşisin kesilmesiyle, kas güçsüzlüğü ve CK seviyesi 1-2 gün veya 1-2 haftada normale gelirken, nöropatinin iyileşmesi daha yavaş olmaktadır. Antimalaryal ilaçlar: Bağ dokusu hastalıklarının tedavisinde kullanılan antimalaryal ilaçların nadiren nöromiyopati ve kardiyomiyopati oluşturma riskleri bulunmaktadır. Klorokin ve hidroksiklorokin gibi antimalaryal ilaçlara bağlı miyopati gelişme riski 100 hasta-yılında 1 olarak saptanmıştır 43. Kas hasarı, antimalaryal ilaçların dozu ve süresiyle ilişkili değildir. Hastalarda kas ağrısı olmaksızın proksimal kas güçsüzlüğü görülmektedir. Kas güçsüzlüğünün başlaması, 1-10 yıl arasında değişebilmektedir. Hastalarda, periferik sinir tutulumuna bağlı derin tendon reflekslerinde azalma da görülmektedir 44. Antimalaryal ilaçlara bağlı gelişen miyopati patogenezinde, klorokin ve hidroksiklorokinin lizozomlarda birikmesi sonucu lizozomal enzimlerin inhibisyonu gelişir. Bunun sonucunda, fosfolipid ve glikojenin lizozomlarda birikmesiyle biyopsilerde görülen myeloid ve kurvilinear cisimciklere rastlanmaktadır 45. Antimalaryal ilaçlara bağlı gelişen miyopatide, kas enzimleri normal seviyede veya normalin 2-3 katı artış göstermektedir. Elektromiyografide miyopatik ve nöropatik değişiklikler gözlenmektedir. Yapılan kas biyopsisinde tip II kas fibrillerinde atrofi, ışık mikroskobunda vakuoller, elektron mikroskobunda tanısal myeloid, kurvilinear cisimcikleri ve glikojen artışı tespit edilmektedir. Sinir biyopsisinde toksik nöropati bulgularına ve nöral perisitlerde kurvilinear cisimciklerine rastlanmaktadır. Antimalaryal ilaçlara bağlı kardiyomiyopatide ileti sisteminde anormallikler ve konjestif kalp yetmezliği görülmektedir. Elektrokardiyografide spesifik olmayan T dalga değişiklikleri, ekokardiyografide ventrikül duvar kalınlığında kalınlaşma ile karakterize restriktif kardiyomiyopatiye rastlanmaktadır 46. Yapılan endomiyokardial biyopsi iskelet kası hücrelerine benzer şekilde miyosit dejenerasyonu ve kurvilinear cisimcikler içermektedir 47. Antimalaryal ilaçların kesilmesiyle 1-2 ay sonra kas güçsüzlüğü, nörolojik bozukluklar ve konjestif kalp yetmezliği normale dönebilmektedir. Penisilamin: Doğal penisilin hidrolizasyonu sonucu olarak elde edilen penisilaminin, ilaca bağlı lupus, Goodpasture sendromu, Myastenia Gravis, pemfigus ve inflamatuar miyopati gibi çeşitli otoimmün hastalıklarla yol açtığı gösterilmiştir. Yapılan bir çalışmada, romatoid artrit, skleroderma ve Wilson hastalığı olanlarda bu ilacın kullanılmasıyla daha sık miyopati görülmektedir 48. Penisilamine bağlı kas hasarı, ilacın dozu ve süresiyle ilişkili bulunmamıştır. Hastaların çoğunda simetrik proksimal kas güçsüzlüğü görülmektedir. Bazı hastalarda dermatomiyozite özgü raş ve disfajiye rastlanabilmektedir 49. Hastalarda kas inflamasyonu nedeniyle kas enzimlerinde artış görülmektedir. Elektromiyografide miyopatik değişiklikler gözlenmektedir. Yapılan kas biyopsisinde perifasiküler hücresel infiltrasyon, kas liflerinde nekroz ve rejenerasyon tespit edilmiştir. Penisilaminin kesilmesiyle 1-2 ay sonra kas güçsüzlüğü ve kas enzimleri normale dönebilmektedir. Bununla birlikte kas güçsüzlüğünün ciddi seyrettiği durumlarda 40-60 mg/günlük dozda prednizolon tedavisinin yararlı olduğu gözlenmiştir 48. Kaynaklar 1. Zuckner J. Drug-related myopathies. Rheum Dis Clin North Am 1994; 20:1017-32. 2. Lane RJ, Mastaglia FL. Drug-induced myopathies in man. Lancet 1978; 2:562-6. 3. Sieb JP, Gillessen T. Iatrogenic and toxic myopathies. Muscle Nerve 2003; 27:142-56. 4. Von Kemp K, Herregodts P, Duynslaeger L. Muscular fibrosis due to chronic intramuscular administration of narcotic analgesics. Acta Clin Belg 1989; 44: 383-7. 5. Haller RG, Knockel JP. Skeletal muscle disease in alcoholism. Med Clin North Am 1984; 68:91-103. 6. Gabow PA, Kaehny WD, Kelleher SP. The spectrum of rhabdomyolysis. Medicine (Baltimore) 1982; 61:141-9. 7. Song SK, Rubin E. Ethanol produces muscle damage in human volunteers. Science 1972; 175:327-33. 8. Lafair JS, Myerson RM. Alcoholic myopathy with special reference to the significance of creatine phosphokinase. Arch Intern Med 1968; 122:417-21. 9. Martin F, Ward K, Slavin G. Alcoholic skeletal myopathy, a clinical and pathological study. Q J Med 1985; 55:233-51. 10. Urbano-Marquez A, Estruch R, Fernandez-Sola J. The greater risk of alcoholic cardiomyopathy and myopathy in women compared with men. JAMA 1995; 274:149-54. 11. Fernandez-Sola J, Estruch R, Grau JM. The relation of alcoholic myopathy to cardiomyopathy. Ann Intern Med 1994; 120:529-36. 12. Urbano-Marquez A, Estruch R, Navarro-Lopez F. The effects of alcoholism on skeletal and cardiac muscle. N Engl J Med 1989; 320: 409-15. 13. Pogue VA, Nurse HM. Cocaine-associated acute myoglobinuric renal failure. Am J Med 1989; 86:183-6. 14. Singhal PC, Rubin RB, Peters A. Rhabdomyolysis and acute renal failure assoicated with cocaine abuse. J Toxicol Clin Toxicol 1990; 28:321-30. 15. Zamora-Quezada JL, Dinerman H, Stadecker MJ. Muscle and skin infarction after free-basing cocaine (crack). Ann Intern Med 1988; 19:1137-43. 16. Parks JM, Knochel JP. Case report: Cocaine-associated rhabdomyolysis. Am J Med Sci 1989; 297:334-6. 132

İlaca Bağlı Miyopatiler 17. Roth D, Alarcon FJ, Fernandez JA. Acute rhabdomyolysis associated with cocaine intoxication. N Engl J Med 1988; 319:673-7. 18. Brody SL, Wrenn KD, Wilber MM, Slovis CM. Predicting the severity of cocaine-associated rhabdomyolysis. Ann Emerg Med 1990; 19:1137-43. 19. Hansen KE, Hildebrand JP, Ferguson EE, Stein JH. Outcomes in 45 patients with statin-associated myopathy. Arch Intern Med 2005; 165:2671-6. 20. Ballantyne CM, Corsini A, Davidson MH. Risk for myopathy with statin therapy in high-risk patients. Arch Intern Med 2003; 163:553-64. 21. Graham DJ, Staffa JA, Shatin D. Incidence of hospitalized rhabdomyolysis in patients treated with lipid-lowering drugs. JAMA 2004; 292:2585-90. 22. Staffa JA, Changa J, Green L. Cerivastatin and reports of fatal rhabdomyolysis. N Engl J Med 2002; 346:539-43. 23. Ghirlanda G, Oradei A, Manto A. Evidence of plasma CoQ10- lowering effect by HMG-CoA reductase inhibitors: a doubleblind, placebo-controlled study. J Clin Pharmacol 1993; 33:226-9. 24. Lamperti C, Naini AB, Lucchini V. Muscle CoQ10 level in statin-related myopathy. Arch Neurol 2005; 62:1709-12. 25. Al-Jubori MA, Briston PG, Sinclair D. Myxoedema revealed by simvastatin induced myopathy. BMJ 1994; 308:588-601. 26. Kelly P, Vasu S, Gelota M. CoQ10 improves myopathic pain in statin treated patients. J Am Coll Cardiol 2005; 45(3): 1-7. 27. Koumis T, Nathan JP, Rosenberg JM, Cicero LA. Strategies for the prevention and treatment of statin-induced myopathy: is there a role for CoQ10 supplementation? Am J Health Syst Pharm 2004; 61: 515-9. 28. Litin SC, Anderson CF. Nicotinic acid-associated myopathy: A report of three cases. Am J Med 1989; 86:481-3. 29. Magarian GJ, Lucas LM, Colley C. Gemfibrozil-induced myopathy. Arch Intern Med 1991; 151:1873-4. 30. Affi AK, Bergman RA, Harvey JC. Steroid myopathy. Clinical, histologic and cytologic observations. Johns Hopkins Med J 1968; 123:158-64. 31. Bowyer SL, LaMothe MP, Hollister JR. Steroid myopathy: Incidence and detection in a population with asthma. J Allergy Clin Immunol 1985; 76:234-42. 32. Herzog AG. Proximal myopathy associated with inhaled steroids. JAMA 1999; 281:37-45. 33. Braunstein PW, DeGirolami U. Experimental corticosteroid myopathy. Acta Neuropathol 1981; 55:167-72. 34. Kelly FJ, McGrath JA, Goldspink DF, Cullen MJ. A morphological / biochemical study on the actions of corticosteroids on rat skeletal muscle. Muscle Nerve 1986; 9:1-10. 35. Singleton JR, Baker BL, Thorburn A. Dexamethasone inhibits insulin-like growth factor signalling and potentiates myoblast apoptosis. Endocrinology 2000; 141:2945-50. 36. Stitt TN, Drujan D, Clarke BA. The IGF-1/ P13K/ Akt pathway prevents expression of muscle atrophy-induced ubiquitin ligases by inhibiting FOXO transcription factors. Mol Cell 2004; 14:395-403. 37. Price SR. Increased transcription of ubiquitin-proteasome system components: molecular responses associated with muscle atrophy. Int J Biochem Cell Biol 2003; 35:617-28. 38. Khaleeli AA, Edwards RH, Gohil K. Corticosteroid myopathy: a clinical and pathological study. Clin Endocrinol 1983; 18:155-66. 39. Dropcho EJ, Soong SJ. Steroid-induced weakness in patients with primary brain tumors. Neurology 1991; 41:1235-9. 40. Uri DS, Biavis M. Colchicine neuromyopathy. Clinical, electromyographic, magnetic resonance, and histologic features. J Clin Rheumatol 1996; 2:163-9. 41. Kuncl RW, Duncan G, Watson D. Colchicine myopathy and neuropathy. N Engl J Med 1987; 316:1562-8. 42. Wallace SL, Singer JZ, Duncan GJ. Renal function predicts colchicine toxicity: Guidelines for prophylactic use of colchicine in gout. J Rheumatol 1991; 18:264-9. 43. Avina-Zubieta JA, Johnson ES, Suarez-Almazor ME, Russell AS. Incidence of myopathy in patients treated with antimalarials. A report of three cases and a review of the literature. Br J Rheumatol 1995; 34:166-70. 44. Wittes R. Neuromyopathy associated with amodiaquine hydrochloride. CMAJ 1987; 137:635-6. 45. Estes ML, Ewing-Wilson D, Chou SM. Chloroquine neuromyotoxicity. Clinical and pathologic perspective. Am J med 1987; 82:447-55. 46. Iglesias Cubero G, Rodriguez Reguero J, Rojo Ortega JM. Restrictive cardiomyopathy caused by chloroquine. Br Heart J 1993; 69:451-2. 47. Ratliff NB, Estes ML, Myles JL. Diagnosis of chloroquine cardiomyopathy by endomyocardial biopsy. N Engl Med 1987; 316:191-8. 48. Halla JT, Fallahi S, Koopman WJ. Penicillamine-induced myositis. Observations and unique features in two patients and review of the literature. Am J Med 1984; 77:719-22. 49. Carroll GJ, Will RK, Peter JB. Penicillamine induced polymyositis and dermatomyositis. J Rheumatol 1987; 14:995-1001. 133