BAKANLAR KURULU SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 12 Aralık 2016 Ankara
Sunum Planı Küresel Gelişmeler İktisadi Faaliyet Dış Denge Parasal ve Finansal Koşullar Enflasyon 2
Genel Değerlendirme Yılın üçüncü çeyreğinde yavaşlayan iktisadi faaliyetin, alınan tedbir ve teşviklerin desteğiyle son çeyrekten itibaren kademeli olarak toparlanacağı tahmin edilmektedir. Yakın dönemde küresel finansal piyasalarda artan oynaklıklar portföy hareketleri ve varlık fiyatlarında dalgalanmalara yol açmıştır. Önümüzdeki dönemde para politikası kararları enflasyon görünümüne bağlı olacaktır. Fiyatlama davranışları ve enflasyon görünümünü etkileyen diğer faktörler yakından izlenerek para politikasında temkinli duruş sürdürülecektir. 3
KÜRESEL GELİŞMELER 4
09.07 03.08 09.08 03.09 09.09 03.10 09.10 03.11 09.11 03.12 09.12 03.13 09.13 03.14 09.14 03.15 09.15 03.16 09.16 Küresel Büyüme Oranları (Yıllık, Yüzde) 12 10 8 Gelişmekte Olan Ülkeler Gelişmiş Ülkeler 6 4 2 0-2 -4-6 Kaynak: Bloomberg, TCMB Son Gözlem Tarihi: 2016 Ç3 5
03.03 12.03 09.04 06.05 03.06 12.06 09.07 06.08 03.09 12.09 09.10 06.11 03.12 12.12 09.13 06.14 03.15 12.15 09.16 Küresel Ticaret Hacmi (3 Aylık Hareketli Ortalama, Yıllık Yüzde Değişim) 20 15 10 5 0 0,8-5 -10-15 -20-25 Kaynak: CPB Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis Son Gözlem Tarihi: Eylül 2016 6
02.15 03.15 04.15 06.15 07.15 08.15 10.15 11.15 12.15 02.16 03.16 04.16 06.16 07.16 08.16 10.16 11.16 Oynaklık Endeksleri (5 Günlük Hareketli Ortalama) 40 35 VIX (yüzde) MOVE (baz puan, sağ eksen) 130 115 30 100 25 85 20 70 15 55 10 40 * Taralı alan FED in faiz artırımından sonraki dönemi göstermektedir. Kaynak: Bloomberg Son Gözlem Tarihi: 7 Aralık 2016 7
01.16 01.16 02.16 03.16 04.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 Küresel Faiz Oranları (10 Yıllık Tahvil Faizleri, Yüzde) 3.0 2.5 ABD Almanya İngiltere Japonya 3.0 2.5 2.0 2.0 1.5 1.5 1.0 1.0 0.5 0.5 0.0 0.0-0.5-0.5 Kaynak: Bloomberg Son Gözlem Tarihi: 7 Aralık 2016 8
01.15 02.15 03.15 05.15 06.15 07.15 08.15 10.15 11.15 12.15 02.16 03.16 04.16 06.16 07.16 08.16 10.16 11.16 Gelişmekte Olan Ülkelere Hisse Senedi ve Tahvil Akımları (Milyar ABD Doları, 4 Haftalık Hareketli Toplam) 40 30 Tahvil Hisse Senedi 20 10 0-10 -20-30 -40 Kaynak: EPFR Son Gözlem Tarihi: 30 Kasım 2016 9
İKTİSADİ FAALİYET 10
Eski ve Yeni GSYİH Karşılaştırması (Reel, Yıllık Yüzde Değişim) 12 10 Eski GSYİH (1998=100) Yeni GSYİH (2009=100) 8 6 4 2 0-2 2013 2014 2015 2016 2013 Ç1 2013 Ç2 2013 Ç3 2013 Ç4 2013 Yılı 2014 Ç1 2014 Ç2 2014 Ç3 2014 Ç4 Eski 3,1 4,7 4,3 4,6 4,2 5,2 2,4 1,8 3,0 3,0 2,5 3,7 3,9 5,7 4,0 4,7 3,1 Yeni 8,5 9,8 8,9 6,9 8,5 8,7 2,9 3,7 5,9 5,2 3,5 7,2 5,9 7,4 6,1 4,5 4,5-1,8 2014 Yılı 2015 Ç1 2015 Ç2 2015 Ç3 2015 Ç4 2015 Yılı 2016 Ç1 2016 Ç2 2016 Ç3 Kaynak: TÜİK. Son Gözlem Tarihi: 2016 Ç3 11
Sanayi Üretimi Sanayi Üretim Endeksi (Mevsimsellikten Arındırılmış, 2010=100) Sanayi Üretim Endeksi (Takvim Etkilerinden Arındırılmış, Yıllık Yüzde Değişim) 140 130 120 110 100 90 80 70 7 6 5 4 3 2 1 0-1 -2-3 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* 2012 2013 2014 2015 2016* * Dördüncü çeyrek verisi sadece Ekim ayını kapsamaktadır. Kaynak: TÜİK, TCMB Son Gözlem Tarihi: Ekim 2016 12
Son Çeyreğe Dair Göstergeler 20 Kayıtlı Toplam Sipariş Miktarı ve GSYİH (Mevsimsellikten Arındırılmış) 85 Kapasite Kullanım Oranı (Mevsimsellikten Arındırılmış, Yüzde) 15 8 10 80 5 0 3 75-5 -10-15 -20-25 -30 Kayıtlı Toplam Sipariş Miktarı (çeyreklik değişim) GSYİH (çeyreklik yüzde değişimin iki dönemlik hareketli ortalaması, sağ eksen) -2-7 -12 70 65 60 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* Not: Kayıtlı siparişler serisi, İYA'da mevcut kayıtlı siparişlerinizin seviyesi sorusuna normalin üstü ile normalin altı olarak cevap verenlerin birbirinden farkının bir önceki çeyreğe göre değişimini göstermektedir. * Kayıtlı toplam sipariş miktarı ve kapasite kullanım oranı dördüncü çeyrek verileri Ekim-Kasım aylarının ortalamasıdır. Kaynak: TÜİK, TCMB Kaynak: TCMB 13
Son Çeyreğe Dair Göstergeler Dayanıklı Tüketim Malı İç Satışları (Mevsimsellikten Arındırılmış, Bin adet) Kayıtlı Siparişler (İYA Verileri) (Mevsimsellikten Arındırılmış) 80 650 0 70 600-5 -10 60 550-15 50-20 40 500-25 30 Otomobil Beyaz eşya (sağ eksen) 450-30 -35 İhracat İç Piyasa 20 400-40 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* * Dördüncü çeyrek verisi beyaz eşya için Ekim ayı, otomobil satışları için Ekim-Kasım dönemini kapsamaktadır. Kaynak: TÜRKBESD, OSD, TCMB * Dördüncü çeyrek verileri Ekim ve Kasım aylarının ortalamasıdır. Kaynak: TCMB 14
12.06 01.08 02.09 03.10 04.11 05.12 06.13 07.14 08.15 09.16 12.03 05.05 10.06 03.08 08.09 01.11 06.12 11.13 04.15 09.16 Türkiye nin İhracatının Pazar Payı Küresel Pazar Payı (Altın Hariç, 12 Aylık Hareketli Ortalama, Yüzde) Avrupa Birliği Pazar Payı (12 Aylık Birikimli, Yüzde) 0.95 4.0 3,89 0,91 3.8 0.90 3.6 3.4 0.85 3.2 3.0 0.80 2.8 2.6 0.75 2.4 Kaynak: EUROSTAT, DTÖ Son Gözlem Tarihi: Eylül 2016 15
Güven Endeksleri Reel Kesim Güven Endeksi (Mevsimsellikten Arındırılmış) Tüketici Güven Endeksleri 112 110 80 110 100 75 108 106 90 70 104 80 65 102 70 60 100 60 BloombergHT TÜİK-TCMB (sağ eksen) 55 98 50 50 2013 2014 2015 2016* 2013 2014 2015 2016* * Dördüncü çeyrek verisi Ekim-Kasım dönemi ortalamasıdır. Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 Kaynak: BloombergHT, TÜİK, TCMB Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 16
İmâlat Sanayi Yatırım Eğilimi (Mevsimsellikten Arındırılmış, Yüzde) 20 15 10 5 0 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4* 2013 2014 2015 2016 Not: Geçmiş on iki aya kıyasla gelecek on iki ayda sabit sermaye yatırım harcama beklentisi (artacak-azalacak) * Dördüncü çeyrek verisi Ekim-Kasım aylarının ortalamasıdır. Kaynak: TCMB 17
08.10 02.11 08.11 02.12 08.12 02.13 08.13 02.14 08.14 02.15 08.15 02.16 08.16 08.10 02.11 08.11 02.12 08.12 02.13 08.13 02.14 08.14 02.15 08.15 02.16 08.16 İstihdam Gelişmeleri Tarım Dışı İşgücüne Katılım Oranı ve İstihdam (Mevsimsellikten Arındırılmış) İşsizlik Oranları (Mevsimsellikten Arındırılmış, Yüzde) 44 Tarım Dışı Katılım Oranı 24 19 İşsizlik Oranı 43 Tarım Dışı İstihdam (Milyon kişi, sağ eksen) 23 17 Tarım Dışı İşsizlik Oranı 42 22 41 21 15 40 20 13 39 19 11 38 18 37 17 9 36 16 7 Kaynak: TÜİK Son Gözlem Tarihi: Ağustos 2016 18
Yunanistan İspanya Portekiz İrlanda İtalya Japonya ABD Fransa Belçika Avusturya İngiltere İsveç Kanada Almanya Kore İsviçre Avustralya İsrail Türkiye Çekya Rusya Tayland Polonya Macaristan Mısır Brezilya Meksika Filipinler Peru G. Afrika Endonezya Şili Türkiye Kolombiya Malezya Ortalama Yıllık İstihdam Artış Oranları (Yüzde) Gelişmiş Ülkeler ve Türkiye (2007-2015) Gelişmekte Olan Ülkeler ve Türkiye (2007-2015) 4 3 2 3,09 4 3 3,09 1 0 2-1 -2 1-3 -4 0 Kaynak: IMF 19
DIŞ DENGE 20
02.12 06.12 10.12 02.13 06.13 10.13 02.14 06.14 10.14 02.15 06.15 10.15 02.16 06.16 10.16 02.12 06.12 10.12 02.13 06.13 10.13 02.14 06.14 10.14 02.15 06.15 10.15 02.16 06.16 10.16 İhracat ve İthalat (Nominal, Yıllık Yüzde Değişim, 6 Aylık Hareketli Ortalama) 20 20 15 İhracat (Altın hariç) İthalat (Altın hariç) 15 İhracat (Altın ve enerji hariç) İthalat (Altın ve enerji hariç) 10 10 5 5 0 0-5 -5-10 -10-15 -15-20 -20 Kaynak: TÜİK Son Gözlem Tarihi: Ekim 2016 21
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* Turizm Gelişmeleri 40 35 Turizm geliri (Milyar ABD Doları) Turist sayısı (Milyon kişi) 30 25 20 15 10 5 0 *12 aylık birikimli olarak hesaplanmıştır. Kaynak: TCMB Son gözlem tarihi: Ekim 2016. 22
05.10 09.10 01.11 05.11 09.11 01.12 05.12 09.12 01.13 05.13 09.13 01.14 05.14 09.14 01.15 05.15 09.15 01.16 05.16 09.16 Cari İşlemler Dengesi (12 Aylık Birikimli, Milyar ABD Doları) 20 Cari İşlemler Dengesi Cari İşlemler Dengesi (Altın ve enerji hariç) 0-20 -40-60 -80 Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: Ekim 2016 23
02.07 08.07 02.08 08.08 02.09 08.09 02.10 08.10 02.11 08.11 02.12 08.12 02.13 08.13 02.14 08.14 02.15 08.15 02.16 08.16 Cari İşlemler Dengesinin Finansmanı (12 Aylık Birikimli, Milyar ABD Doları) 100 80 60 40 20 0-20 Portföy ve Kısa Vadeli Doğrudan Yabancı Yatırım ve Uzun Vadeli Cari Açık -40 Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: Ekim 2016 24
PARASAL VE FİNANSAL KOŞULLAR 25
01.11 06.11 11.11 04.12 09.12 02.13 07.13 12.13 05.14 10.14 03.15 08.15 01.16 06.16 11.16 Bölgesel Risk Primleri (5 Günlük Hareketli Ortalama, Baz Puan) 800 700 EMBI Türkiye EMBI Asya EMBI Avrupa EMBI Latin Amerika 800 700 600 600 500 500 400 400 300 300 200 200 100 100 Kaynak: Bloomberg Son Gözlem Tarihi: 7 Aralık 2016 26
02.15 04.15 06.15 08.15 10.15 12.15 02.16 04.16 06.16 08.16 10.16 12.16 01.16 02.16 03.16 04.16 05.16 06.16 07.16 08.16 09.16 10.16 11.16 12.16 Türkiye ve Gelişmekte Olan Ülke Kurları Türkiye ve Gelişmekte Olan Ülke Kurları (ABD Dolarına Karşı, 01.01.2015=1) Opsiyonların İma Ettiği Kur Oynaklığı (1 Ay Vade, Yüzde) 1.55 1.50 1.45 1.40 GOÜ ortalama* TL 1.55 1.50 1.45 1.40 30 25 Gelişmekte Olan Ülkeler* Türkiye 30 25 1.35 1.35 20 20 1.30 1.30 1.25 1.25 15 15 1.20 1.20 1.15 1.15 10 10 1.10 1.10 1.05 1.05 5 5 1.00 1.00 0.95 0.95 0 0 *Gelişmekte olan ülkeler içerisinde Brezilya, Endonezya, Güney Afrika, Hindistan, Kolombiya, Meksika, Polonya, Romanya ve Şili yer almaktadır. Kaynak: Bloomberg Son Gözlem Tarihi: 7 Aralık 2016 27
01.13 03.13 05.13 07.13 09.13 11.13 01.14 03.14 05.14 07.14 09.14 11.14 01.15 03.15 05.15 07.15 09.15 11.15 01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 Reel Efektif Döviz Kuru (TÜFE Bazlı, 2003=100) 115 110 105 100 95 95,2 90 85 Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 28
03.10 07.10 11.10 03.11 07.11 11.11 03.12 07.12 11.12 03.13 07.13 11.13 03.14 07.14 11.14 03.15 07.15 11.15 03.16 07.16 11.16 Kredi Büyümesi (Yıllık Yüzde Değişim, 4 Haftalık Hareketli Ortalama) 45 45 40 Tüketici Kredileri Ticari Krediler* 40 35 35 30 30 25 25 20 20 15 15 10 10 5 5 0 0 * Kur etkisinden arındırılmış. Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: 2 Aralık 2016 29
01.13 04.13 07.13 10.13 01.14 04.14 07.14 10.14 01.15 04.15 07.15 10.15 01.16 04.16 07.16 10.16 Faiz Koridoru ve Para Piyasası Faizleri (Yüzde) 14 14 12 12 10 10 8 8 6 4 Gecelik Borç Alma -Verme Faiz Koridoru Bir Hafta Vadeli Repo Faizi TCMB Ortalama Fonlama Faizi (5 Günlük HO) BIST Gecelik Repo Faizleri (5 Günlük HO) 6 4 2 2 Kaynak: BIST, TCMB Son Gözlem Tarihi: 7 Aralık 2016 30
01.14 04.14 07.14 10.14 01.15 04.15 07.15 10.15 01.16 04.16 07.16 10.16 Faiz Oranları TL Kredi Faiz Oranları (Akım Veriler, 4 Haftalık HO, Yüzde) Getiri Eğrisi (Tahvil Piyasası, Yüzde) 20 12.0 17 11.5 11.0 14 10.5 10.0 11 9.5 8 İhtiyaç Ticari (KMH ve KK Hariç) TL Kredi Konut Kredisi 9.0 8.5 8 Kasım 2016 8 Aralık 2016 5 8.0 0.25 0.5 1 2 3 4 5 7 8 9 10 Vade (Yıl) Kaynak: TCMB Son Veri: 25.11.2016 Kaynak: Bloomberg 31
ENFLASYON 32
11.12 02.13 05.13 08.13 11.13 02.14 05.14 08.14 11.14 02.15 05.15 08.15 11.15 02.16 05.16 08.16 11.16 Enflasyon (Yıllık, Yüzde) 12 11 TÜFE H I 10 9 8 7 7,0 7,0 6 5 4 Kaynak: TÜİK Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 33
11.14 01.15 03.15 05.15 07.15 09.15 11.15 01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 11.14 01.15 03.15 05.15 07.15 09.15 11.15 01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 Ana Eğilim Göstergeleri Mevsimsellikten Arındırılmış H ve I (Aylık Yüzde Değişimin 3 Ay Ortalaması, Yıllıklandırılmış) Mevsimsellikten Arındırılmış H ve I Yayılım Endeksi (Fiyatı Artan-Azalan, Yüzde, 3 Aylık Ortalama) 14 0.50 13 12 0.45 11 10 0.40 9 8 0.35 7 6 0.30 5 H I H Yayılım I Yayılım 4 0.25 Kaynak: TÜİK, TCMB. Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 34
03.13 06.13 09.13 12.13 03.14 06.14 09.14 12.14 03.15 06.15 09.15 12.15 03.16 06.16 09.16 12.16 10.03 10.04 10.05 10.06 10.07 10.08 10.09 10.10 10.11 10.12 10.13 10.14 10.15 10.16 Döviz Kuru ve İthalat Fiyatları Döviz Kuru Sepeti (0,5*Euro + 0,5*ABD Doları) İthalat Fiyat Endeksi* (2010=100) 3.6 3.4 3.2 3.0 180 160 140 TL Cinsinden İthalat Fiyatları ABD Doları Cinsinden İthalat Fiyatları 2.8 120 2.6 2.4 2.2 100 80 2.0 60 * 2016 Ekim verisi tahminleri. Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: 7 Aralık 2016 Kaynak: TÜİK, TCMB Son Gözlem Tarihi: Eylül 2016 35
11.14 01.15 03.15 05.15 07.15 09.15 11.15 01.16 03.16 05.16 07.16 09.16 11.16 Enflasyon Beklentileri (Yüzde) 9.0 8.5 12 Ay Sonrası 24 Ay Sonrası 8.0 7,9 7.5 7,3 7.0 6.5 6.0 5.5 5.0 Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 36
09.15 12.15 03.16 06.16 09.16 12.16 03.17 06.17 09.17 12.17 03.18 06.18 09.18 12.18 03.19 06.19 09.19 TÜFE Tahmin ve Gerçekleşmeleri (Yüzde) Ekim ER Tahminleri* Belirsizlik Aralığı Yıl Sonu Enflasyon Hedefleri Gerçekleşme 12 10 8 6 4 2 0 Kaynak: TCMB Son Gözlem Tarihi: Kasım 2016 37
Para Politikası Duruşu Mevcut TCMB politika duruşu: Enflasyon görünümüne karşı sıkı Döviz likiditesinde dengeleyici Finansal istikrarı destekleyici niteliğini korumaktadır. 38
Fiyat İstikrarına Bütüncül Yaklaşım Fiyat istikrarı toplumsal refah ve sürdürülebilir büyüme açısından önem arz etmektedir. Enflasyonla mücadelede elde edilen tecrübeler fiyat istikrarı hedefine kalıcı olarak ulaşabilmek için ortak çabanın önemine işaret etmektedir. Bu doğrultuda atılacak yapısal adımlar fiyat istikrarının yanı sıra makroekonomik istikrarı da güçlendirerek ülkemizin büyüme potansiyelini destekleyecektir. Bütüncül bir yaklaşım ve ortak çaba ile fiyat istikrarına kalıcı olarak ulaşılması amaçlanmaktadır. 39
Genel Değerlendirme Yılın üçüncü çeyreğinde yavaşlayan iktisadi faaliyetin, alınan tedbir ve teşviklerin desteğiyle son çeyrekten itibaren kademeli olarak toparlanacağı tahmin edilmektedir. Yakın dönemde küresel finansal piyasalarda artan oynaklıklar portföy hareketleri ve varlık fiyatlarında dalgalanmalara yol açmıştır. Önümüzdeki dönemde para politikası kararları enflasyon görünümüne bağlı olacaktır. Fiyatlama davranışları ve enflasyon görünümünü etkileyen diğer faktörler yakından izlenerek para politikasında temkinli duruş sürdürülecektir. 40
BAKANLAR KURULU SUNUMU Murat Çetinkaya Başkan 12 Aralık 2016 Ankara