Konu 5 Üretim Süreci ve Maliyetler Hadi Yektaş Uluslararası Antalya Üniversitesi İşletme Tezsiz Yüksek Lisans Programı 1 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
İçerik 1 Giriş 2 Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 3 Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri 4 5 Anahtar Kelimeler ve Kavramlar Öğrenme Hedefleri 2 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş İşletme operasyonlarının başarısı, üretim için gerekli olan girdi çeşitlerini ve miktarını yöneticinin optimal olarak seçmesine bağlıdır Bu konuda, bir yöneticinin mevcut üretim teknolojisini azami seviyede nasıl kullanabileceğini inceleyeceğiz 1 İlerideki konularda, mevcut teknolojiyi iyileştirme ile ilgili yönetim kararlarını da inceleyeceğiz Ṭeknolojiyi İyileştirmenin Yolları 1 Teknoloji, ham girdileri mümkün olan en fazla çıktıya dönüştürmenin adıdır 3 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Motivasyon Bu konu, üretim ve fiyat yönetimi gibi idari pozisyonlarda başarılı olabilmek için ihtiyaç duyulan iktisadî temeli sunar Bu ünitede anlatılacak olan kavramlar, insan kaynakları, operasyon yönetimi, yönetim muhasebesi, ve stratejik yönetim gibi işletme alanlarının temel taşlarıdır 4 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi : Q = F (K, L) Ḳ birim sermaye ve L birim emek ile üretilebilecek maksimum çıktı miktarı, Q 5 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir yöneticinin, yapacağı üretim için her bir girdiden ne kadar kullanacağına karar vermesi gerekir Kısa dönemde, bazı üretim faktörleri sabittir, ve bu durum yöneticinin girdi kararlarına bir takım kısıtlar getirir Somut olarak, bir yönetici, kısa dönemde üretim kontrolünü sadece değisken üretim faktörünün miktarını değiştirmek suretiyle yapar Bazı endüstrilerde, sermaye kısa dönemdeki sabit girdi iken; bazılarında da emek kısa dönemdeki sabit girdidir Uzun Dönem Ḅir yöneticinin bütün üretim faktörlerini değiştirebileceği uzunluktaki zaman dilimidir 6 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Üretkenlik Ölçüleri Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Yönetici kararlarının önemli bir kısmı da üretimde kullanılan faktörlerin üretkenliğini belirlemektir Üretim sürecinin etkinliğinin değerlendirilmesi Kârı maksimize eden girdi kararlarının verilmesi 7 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Üretkenlik Ölçüleri Toplam Ürün Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Toplam Ürün Ḅelirli miktarlardaki girdiler ile üretilebilecek maksimum ürün miktarı Şayet çalışanlar en üst seviyede gayret göstermezse ve/veya makineler kapasitelerinde çalışmazsa ürün miktarı daha düşük olacaktır 8 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Üretkenlik Ölçüleri Toplam Ürün: Cobb-Douglas Örneği Uzun Dönem : Q = F (K, L) = K 05 L 05 K, 16 birimde sabit iken Kısa Dönem : Q = F (16, L) = (16) 05 L 05 = (4)L 05 Bununla beraber, emek de 100 birim olduğunda toplam ürün: Q = F (16, 100) = (16) 05 (100) 05 = (4)(10) = 40 birim 9 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Üretkenlik Ölçüleri Ortalama Üretkenlik Ölçüleri Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Q = F (K, L) = K 05 L 05 üretim fonksiyonu olsun İşçi (Emek) Başı Ortalama Ürün: APL = Q L Ortalama bir işçinin ne kadar ürettiğini ölçer K = 36 ve L = 16 ise AP L = (36)05 (16) 05 16 = 24 16 = 3 2 dir Sermaye Başı Ortalama Ürün: AP K = Q K Ortalama bir sermayenin ne kadar ürettiğini ölçer K = 36 ve L = 16 ise AP K = (36)05 (16) 05 36 = 24 36 = 2 3 tür 10 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Üretkenlik Ölçüleri Marjinal Üretkenlik Ölçüleri Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Emeğin Marjinal Ürünü: MP L = Q L Sermaye miktarı K da sabit iken son işçinin ürettiği ürünü ölçer Kısa dönem üretim fonksiyonun (emeğe göre) eğimidir Sermayenin Marjinal Ürünü: MP K = Q K Emek miktarı L de sabit iken son sermayenin ürettiği ürünü ölçer Kısa dönem üretim fonksiyonunun (sermayeye göre) eğimidir 11 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 12 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 13 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 14 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 15 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 16 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 17 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 18 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Artan, Azalan ve Negatif Marjinal Ürün Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi 19 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Üretim Sürecini Yönlendirmek Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Üretim fonksiyonunun üzerinde üretme İşçinin maksimum gayreti sarfetmesi için gerekli olan güdüyü ayarlama Anlatması kolay, uygulaması zordur! Girdilerden doğru miktarlarda kullanma Emek ya da sermaya kısa dönemde değişebilir Kârı, Π, maksimize eden emek miktarında emeğin marjinal ürününün değeri ücrete eşittir: VMP L = w Burada VMP L = P MP L 2 sermaye miktarında sermayenin marjinal ürününün değeri kiradır: VMP K = r Burada VMP K = P MP K 2 Ters U-şeklindeki VMP L nin azalan kısmı firmanin emek talebidir 20 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Eş Ürün Eğrileri Tanım Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Ürün Eğrisi Ạynı miktarda maksimum çıktıyı üreten bütün (K, L) girdi kombinasyonlarıdır Eş ürün eğrilerinin şekli, bir yöneticinin - aynı maksimum ürünü muhafaza edecek şekilde - girdileri birbirleri ile ikame ederken yaşadığı rahatlık veya zorluğunu yansıtır 21 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Ürün Eğrileri Eş Ürün Eğrilerinin Eğimi: Marjinal Teknik İkame Oranı Marjinal Teknik İkame Oranı: MRTS KL = MP L MP K Ạynı Q yu muhafaze edecek şekilde bir girdinin diğeriyle ikame edildiği oran 22 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Eş Ürün Eğrileri Örnek: Lineer Eş Ürün Eğrileri Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Sermaya ve emek tam ikame faktörlerdir Eş ürün eğrilerinin lineer olması, kullanılan girdilerin birbirleri ile sabit oranda ikame edildiğini gösterir Q = ak + bl MRTS KL = b a 23 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Eş Ürün Eğrileri Örnek: Leontief Eş Ürün Eğrileri Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Sermaye ve emek mükemmel tamamlayıcı faktörlerdir Sermaye ve emek sabit oranlarda üretime girerler Q = min{bk, cl} Girdiler üretimde sabit oranlarda kullanıldığından, bunların ikame oranını incelemeye gerek yoktur (MRTS KL = 0,, tanımsız) 24 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Giriş Eş Ürün Eğrileri Örnek: Cobb-Douglas Eş Ürün Eğrileri Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Sermaye ve emek tam olmayan ikame faktörlerdir Q = K a L b MRTS KL = MP L MP K Azalan MRTS Üretim sürecinde bir girdiden daha az kullandıkça, aynı miktarda çıktıyı muhafaza etmek için diğer girdiden gittikçe artan miktarda kullanmanın gerekli olduğu durumdur 25 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Eş Maliyet Doğruları Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Maliyet Doğruları Maliyetleri aynı olan girdi kombinasyonları: wl + rk = C Yeniden düzenlenince, K = 1 r C w r L Girdi fiyatlarını sabit kabul ettiğimizde, orijinden daha uzak olan eş maliyet doğrusu daha yüksek bir maliyet seviyesini gösterir Bir girdinin fiyatındaki değişim eş maliyet doğrusunun eğimini değiştirir 26 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Eş Maliyet Doğruları Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Maliyet Doğruları Maliyetleri aynı olan girdi kombinasyonları: wl + rk = C Yeniden düzenlenince, K = 1 r C w r L Girdi fiyatlarını sabit kabul ettiğimizde, orijinden daha uzak olan eş maliyet doğrusu daha yüksek bir maliyet seviyesini gösterir Bir girdinin fiyatındaki değişim eş maliyet doğrusunun eğimini değiştirir 27 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Eş Maliyet Doğruları Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Maliyet Doğruları Maliyetleri aynı olan girdi kombinasyonları: wl + rk = C Yeniden düzenlenince, K = 1 r C w r L Girdi fiyatlarını sabit kabul ettiğimizde, orijinden daha uzak olan eş maliyet doğrusu daha yüksek bir maliyet seviyesini gösterir Bir girdinin fiyatındaki değişim eş maliyet doğrusunun eğimini değiştirir 28 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Eş Maliyet Doğruları Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Maliyet Doğruları Maliyetleri aynı olan girdi kombinasyonları: wl + rk = C Yeniden düzenlenince, K = 1 r C w r L Girdi fiyatlarını sabit kabul ettiğimizde, orijinden daha uzak olan eş maliyet doğrusu daha yüksek bir maliyet seviyesini gösterir Bir girdinin fiyatındaki değişim eş maliyet doğrusunun eğimini değiştirir 29 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Eş Maliyet Doğruları Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Eş Maliyet Doğruları Maliyetleri aynı olan girdi kombinasyonları: wl + rk = C Yeniden düzenlenince, K = 1 r C w r L Girdi fiyatlarını sabit kabul ettiğimizde, orijinden daha uzak olan eş maliyet doğrusu daha yüksek bir maliyet seviyesini gösterir Bir girdinin fiyatındaki değişim eş maliyet doğrusunun eğimini değiştirir 30 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Maliyeti Minimize Etme Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Optimumda, bütün girdiler için TL başına elde edilen marjinal ürün eşit olmalıdır: MP L w = MP K r MP L MP K = w r Bir başka açıdan bakıldığında, bu denklik şunu verir: MRTS KL = w r Optimumda, bir üreticinin mevcut teknoloji ile L ile K yı ikame edeceği oran, girdilerin pazardaki ikame oranına eşit olmalıdır 31 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 32 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 33 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 34 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 35 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 36 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 37 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 38 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi Giriş Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bir firma Q 0 kadar ürünü A = (L 0, K 0 ) noktası ile gösterilen girdi kombinasyonu ile C 0 maliyetine katlanarak üretiyor olsun Şimdi ücretin w 0 dan w 1 e düştüğünü farzedin Aynı C 0 maliyet seviyesini gösteren eş maliyet doğrusu saatin ters yönünde döner Bu durumda, Q 0 miktarının üretimi, B girdi sepetini seçmek suretiyle, daha düşük bir maliyet seviyesinde, C 1, gerçekleşmiş olur Yeni eş maliyet doğrusunun eğimi emek için ödenen ücretin sermaye için ödenen kiraya olan oranının düştüğünü göstermektedir 39 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Optimal Girdi İkamesi - Bir Uygulama Kısa Dönem ve Uzun Dönem Kararları Üretkenlik Ölçüleri Üretim Sürecinde Yöneticinin Rolü Eş Ürün Eğrileri Eş Maliyet Doğruları Maliyeti Minimize Etme Optimal Girdi İkamesi Bu analizden yola çıkarak ücrete ek olarak yapılan ödemelerin (sağlık sigortası, özel sigorta, ikramiye, hediye paketi vb) azaltılmasının istihdamı artıracağını söyleyebiliriz Diğer açıdan bakıldığında da, düşük gelirli işçilere sağlık sigortası yapılmasını ve emeklilik ikramiyelerinin ödenmesini zorunlu kılan düzenlemeler, firmaların emeği sermaye ile ikame etmesini teşvik etmiş olur Yani bu tür düzenlemeler bu sınıftaki işçilerin durumunu iyileştirmeyi amaç edinirken, kısa vadede istemeden, onların istihdam alanlarını daraltır Yalnız uzun vadede de onların talep edilen mesleklere göre donanmasını teşvik eder 40 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Tanım Girdi fiyatları sabit iken, farklı eş ürün eğrilerinin (yani farklı Q lar) her biri için farklı bir optimal girdi kombinasyonu 3 ve bu optimal girdi kombinasyonu ile ilişik farklı bir optimal maliyet bulunur 4 3 (K (Q), L (Q)) 4 C(Q) = C(K (Q), L (Q)) = rk (Q) + wl (Q) 41 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Maliyet Analizi - Kısa Dönem Maliyetleri Kısa dönemde bazı girdilerin miktarının değiştirilemediğini hatırlayın Maliyetlerin çeşitleri: Sabit maliyetler (FC) Değişken maliyetler (VC) Toplam maliyetler (TC) Batık maliyetler 42 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam ve Değişken Maliyetler C(Q): Değişik ürün miktarları için en düşük toplam üretim maliyetini verir: C(Q) = VC(Q) + FC VC(Q): Ürün miktarı değiştikçe değişen maliyetler FC: Ürün miktarı değiştikçe değişmeyen maliyetler 43 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit ve Batık Maliyetler FC: Ürün miktarı değiştikçe değişmeyen maliyetler Batık maliyetler: İlelebet kaybedilen, geri dönüşü olmayan maliyetler 44 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bazı Kavramlar Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 45 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bazı Kavramlar Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 46 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bazı Kavramlar Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 47 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bazı Kavramlar Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 48 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bazı Kavramlar Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 49 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bazı Kavramlar Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 50 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam Maliyet 51 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam Maliyet 52 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam Maliyet 53 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam Maliyet 54 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam Maliyet 55 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Toplam Maliyet 56 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 57 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 58 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 59 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 60 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 61 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 62 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Değişken Maliyet 63 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 64 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 65 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 66 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 67 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 68 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 69 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 70 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 71 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 72 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 73 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Sabit Maliyet 74 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Maliyetler Arasındaki İlişkiler Ortalama Toplam Maliyet: ATC = C(Q) Q Ortalama Değişken Maliyet: AVC = VC(Q) Q Ortalama Sabit Maliyet: AFC = FC Q Marjinal Maliyet: MC = C Q 75 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Maliyetler Arasındaki İlişkiler Azalan MP kanunu artan MC kanunu Q = 1 için MC = AVC Q 0 ise ATC Q ise AFC 0 ATC = AVC + AFC Q ise ATC, AVC ye yakınsar ATC = MC iken ATC minimumdadır AVC = MC iken AVC minimumdadır 76 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Kübik C(Q) = f + aq + bq 2 + cq 3 Marjinal Maliyet? MC(Q) = dc dq = a + 2bQ + 3cQ2 77 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Bir Örnek Toplam maliyet fonksiyonu: C(Q) = 10 + Q + Q 2 Değişken maliyet fonksiyonu: VC(Q) = Q + Q 2 2 ürünün değişken maliyeti: VC(2) = 2 + 2 2 = 6 Sabit maliyetler: Marjinal maliyet fonksiyonu: FC = 10 MC(Q) = 1 + 2Q İkinci ürünü üretmenin marjinal maliyeti: MC(2) = 1 + 2(2) = 5 78 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Ölçek Ekonomileri 79 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Ölçek Ekonomileri 80 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Ölçek Ekonomileri 81 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Ölçek Ekonomileri 82 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Ölçek Ekonomileri 83 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kısa Dönem Maliyetleri Kısa Dönem Maliyetleri Arasındaki İlisşkiler Uzun Dönem Maliyetleri Ölçek Ekonomileri 84 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
C(Q 1, Q 2 ): Fonksiyonun genel şekli: İki farklı ürünü beraber üretmenin maliyeti C(Q 1, Q 2 ) = f + aq 1 Q 2 + bq 2 1 + cq 2 2 85 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Kapsam Ekonomisi Giriş Kapsam Ekonomisi: C(Q 1, 0) + C(0, Q 2 ) > C(Q 1, Q 2 ) İki farklı ürünü beraber üretmek ayrı ayrı üretmekten daha az maliyetli Örnek: Time-Warner için internet bağlantısı ve anlık yazılı haberleşme (ör: AOL Messenger) hizmetlerini beraber sunmak ayrı ayrı sunmaktan daha ucuzdur 86 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Maliyet Tamamlayıcılığı Maliyet Tamamlayıcılığı: MC 1(Q 1,Q 2 ) Q 2 < 0 Ürün 2 yi daha çok ürettikçe ürün 1 in MC i azalır Örnek: Dana derisi ve biftek 87 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
İkinci Derece (Quadratic) Çok Ürünlü C(Q 1, Q 2 ) = f + aq 1 Q 2 + Q 2 1 + Q 2 2 MC 1 (Q 1, Q 2 ) = aq 2 + 2Q 1 MC 2 (Q 1, Q 2 ) = aq 1 + 2Q 2 Maliyet Tamamlayıcılığı: MC 1(Q 1,Q 2) Q 2 = a < 0 and Kapsam Ekonomisi: C(Q 1, 0) + C(0, Q 2 ) > C(Q 1, Q 2 ) MC 2(Q 1,Q 2) Q 1 = a < 0 f + Q1 2 + f + Q2 2 > f + aq 1 Q 2 + Q1 2 + Q2 2 f > aq 1 Q 2 Sayısal örnek: a = 2 and f = 90 88 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Anahtar Kelimeler ve Kavramlar Öğrenme Hedefleri Kârı maksimize (maliyeti minimize) etmek için, yöneticiler, bir girdinin miktarını, onun marjial biriminin üretiminin değerinin, onun maliyetine eşit olacak şekilde belirlemelidirler Bu durumda, Optimal girdi kombinasyonu için MRTS KL = w r eşitliği sağlanır Bir sonraki konuda, yöneticinin bu optimal girdi miktarlarını nasıl tedarik edebileceğini inceleyeceğiz Yani, spot piyasasından mı, sözleşme yaparak mı, dikey entegre olarak mı? Tedarik yöntemini optimal olarak seçmek suretiyle yönetici bu konuda tanımladığımız maliyet fonksiyonunun yukarısında değil (not above) üzerinde (on) olacaktır Maliyet fonksiyonları ilerideki konularda inceleyeceğimiz kâr maksimizasyonu davranışlarının temelini oluşturacaktır 89 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Anahtar Kelimeler ve Kavramlar Öğrenme Hedefleri Anahtar Kelimeler ve Kavramlar artan marjinal ürün azalan marjinal teknik ikame oranı azalan marjinal ürün batık maliyetler Cobb-Douglas üretim fonksiyonu çok ürünlü maliyet fonksiyonu değişken maliyetler değişken üretim faktörleri eş maliyet doğrusu eş ürün eğrisi kapsam ekonomisi kârı maksimize eden girdi kullanımı kısa dönem kısa dönem maliyet fonksiyonu Leontief (veya sabit oranlı) üretim fonksiyonu lineer üretim fonksiyonu maliyet fonksiyonu maliyet tamamlayıcılığı maliyeti minimize etme marjinal teknik ikame oranı (MRTS) marjinal ürün (MP) marjinal ürünün değeri optimal girdi ikamesi ortalama sabit maliyet (AFC) ortalama toplam maliyet (ATC) ortalama ürün (AP) ortalama değişken maliyet (AVC) ölçeğe göre azalan getiriler ölçeğe göre sabit getiriler ölçek ekonomileri patent sabit maliyetler sabit üretim faktörü toplam maliyet toplam ürün (TP) uzun dönem uzun dönem ortalama maliyet eğrisi üretim faktörleri (örnek: sermaye, emek) marjinal maliyet (MC) üretim fonksiyonu 90 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Anahtar Kelimeler ve Kavramlar Öğrenme Hedefleri Öğrenme Hedefleri Bu konuyu tamamladıktan sonra sizin şunları yapabilmeniz gerekir: 1 Girdilerin farklı yollardan üretkenliğini ölçme ve yöneticilerin üretim sürecindeki rollerini açıklama 2 Girdi talebini ve girdilerin optimal kombinasyonunu hesaplama ve eş ürün analizi kullanarak girdilerin birbirleri ile optimal olarak nasıl ikame edileceğini gösterme 3 Üretim fonksiyonunu kullanarak, maliyet fonksiyonunu hesaplama ve ekonomik maliyetler ile muhasabe maliyetlerinin farkını açıklama 4 Sabit maliyetler, batık maliyetler, değişken maliyetler, ve marjinal maliyetlerin ekonomik açıdan neden önemli olduğunu açıklama 5 Cebirsel veya tablo olarak verilmiş olan verilerini kullanarak, ortalama ve marjinal maliyetleri hesaplama ve bunların birbirinden farkını ortaya koyma 6 Kısa dönem ve uzun dönem üretim kararlarını ayırt etme ve bunların maliyetler ve ölçek ekonomileri üzerindeki etkisini ortaya koyma 7 Çok ürünlü üretim süreçlerinin kapsam ekonomileri ve maliyet tamamlayıcılığı doğurup doğurmadığını anlama ve bunların yönetim kararlarındaki önemini açıklama 91 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler
Lahika Teknolojinin Kaynakları 1 Ar&Ge 2 Mevcut bir teknolojinin lisansını alma 3 Fuarlar ve sektör yayınları 4 Ters mühendislik 5 İnovasyon yapan firmaların çalışanlarını istihdam etme 6 Alınmış bir patenti ihlal etmeden ondan daha iyi ürün geliştirme 7 İnovasyon yapan firmaların çalışanları ile görüşmeler Girişe geri dön 92 / 92 Hadi Yektaş Üretim Süreci ve Maliyetler