İÇİNDEKİLER Giriş... 1 Birinci Bölüm ERGONOMİYE GİRİŞ I. Ergonomi... 5 II. Ergonomist... 7 III. Ergonominin Tarihi Gelişimi... 7 A. Dünya da Ergonominin Gelişimi... 8 B. Türkiye de Ergonominin Durumu... 10 IV. Ergonominin Amaçları... 12 V. Ergonominin Kapsamı ve Hedefleri... 13 VI. Ergonomik Analiz ve Tasarım... 15 İkinci Bölüm İNSAN MAKİNE SİSTEMLERİ I. Sistem Kavramı ve Sistem Yaklaşımı... 17 A. Sistem... 17 B. Sistemlerin Sınıflandırılması... 19 C. Sistem Yaklaşımı... 19 II. İnsan Makine Sistemleri... 20 A. İnsan Makine Sistemlerinin Sınıflandırılması... 22 III. Sistem Tasarımı... 23 A. Amacın Belirlenmesi... 24 B. Fonksiyonların Ayrımı... 24 C. Fonksiyonların Dağıtımı... 25 D. İşlemlerin Tanımı... 25 E. İş Tarifleri... 26 F. Arakesit Tasarımı... 26
vi Ergonomi - Antropometrik Verilerin Güncellenmesi IV. İnsan Makine Sistemlerinin Özellikleri... 27 A. Algılama... 28 B. Bilgi Depolama... 28 C. Bilgi İşleme ve Karar Verme... 28 D. Eylem... 28 Üçüncü Bölüm İŞ ORGANİZASYONU ve ÇALIŞMA YERİ DÜZENLEME I. İşin Zaman Açısından Organizasyonu... 29 A. Çalışma Zamanı Düzenlenmesi... 29 B. Dinlenme Molaları... 30 C. Vardiya ve Gece Çalışması... 30 II. İş Organizasyonu İlkeleri... 32 A. İş Sistemi... 33 III. Çalışma Türleri... 35 A. Bedensel Ağırlıklı Çalışma... 36 B. Zihinsel Ağırlıklı Çalışma ve Zihinsel İş Yükü... 38 IV. ÇALIŞMA VE ENERJI HARCAMASI... 39 A. Yorgunluk ve Dinlenme... 40 B. Dinlenme... 50 V. Çalışma ve Performans... 52 A. Performans Standartları... 53 B. Pertormans ve İnsan Özellikleriyle İlişkisi... 54 VI. ÇALIŞMA YERİ DÜZENLEME... 57 A. Fizyolojik Açıdan Çalışma Yeri Düzenleme... 57 B. Antropometrik Açıdan Çalışma Yeri Düzenleme... 58 C. Güvenlik Tekniği Açısından Çalışma Yeri Düzenleme... 60 VII. YERLEŞİM DÜZENLEMESİ... 63
İçindekiler Dördüncü Bölüm ÇEVRE FAKTÖRLERİ vii I. Gürültü... 67 A. Temel Kavramlar... 67 B. Gürültü Kaynakları... 70 C. Gürültüye Maruz Kalma Süresi... 71 D. Gürültü Ölçümü... 72 E. Gürültünün İnsan Üzerindeki Etkileri... 73 F. Gürültüden Korunma... 76 II. Titreşim... 81 A. Titreşimin Etkileri... 82 B. Titreşim ile İlgili Öneriler... 83 C. Titreşimin Önlenmesi... 83 III. Görme ve Aydınlatma... 85 A. İyi Bir Aydınlatma Düzeninin Özellikleri... 86 B. Görmeyi Etkileyen Faktörler... 89 C. Uygun Aydınlatma... 92 D. Aydınlatma Araçları... 99 E. Işık Yoğunluğu ile İlgili Öneriler...100 F. Parlaklık Farkları ile İlgili Öneriler...101 G. Işık Rengi ile İlgili Öneriler...101 H. Işık Kalitesinin Artırılması ile İlgili Öneriler...101 IV. İklim...103 A. Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkisi...104 B. İnsan Vücudu ve Çevre Arasında Isı Alışverişi...105 C. Sıcaklık...107 D. İklimin Etkileri...108 E. İklim Etkilerinden Korunma...109 F. Nem...111 V. Havalandırma...111 VI. Mekanik Titreşimler...114 VII. Zararlı Kimyasal Maddeler ve Toz...115 A. Zararlı ve Kimyasal Maddeler...115 B. Toz...120
viii Ergonomi - Antropometrik Verilerin Güncellenmesi Beşinci Bölüm İNSAN VÜCUDUNUN ANATOMİK ve MEKANİK YAPISI I. İnsan Vücudu...123 A. İskelet Kas Sistemi...125 B. Solunum Sistemi...126 C. Dolaşım Sistemi...126 D. Sinir Sistemi...129 II. Kinezyoloji ve Biyomekanik...131 A. Kinezyoloji...132 B. Biyomekanik...132 III. Duruş ve Hareket...145 A. Duruş (Postür)...146 B. Hareket...164 C. Kaldırma...172 D. Taşıma...177 E. İtme ve Çekme...178 IV. Duruş ve Hareket Ergonomisi...180 A. Biomekanik Veriler...180 B. Fizyolojik Veriler...184 C. Antropometrik Veriler...185 Altıncı Bölüm KAS İSKELET SİSTEMİ VE İŞLE İLGİLİ HASTALIKLAR I. Kas İskelet Sistemi...187 A. Kemikler...188 B. Eklemler...190 C. Tendon...192 D. Kaslar...192 II. Kassal İş...194 A. Kassal İş Çeşitleri...197 III. Kas İskelet Sistemi Hastalıkları...209 A. İşle İlgili Üst Ekstremite Kas İskelet Sistemi Hastalıkları...211 B. Fiziksel Streslere Neden Olan Faktörler...214 C. Birikimsel Zedelenmelere Yol Açan Mekanik Süreçler...215 IV. Mesleksel Bel Ağrısı...219
İçindekiler ix V. İş Kazaları ve İnsan...220 A. Kazalarda İnsan Faktörü...221 B. Kaza İstatistikleri ve Genel Bulgular...222 C. Kazaların Nedenleri...223 Yedinci Bölüm ANTROPOMETRİK VERİLERİN GÜNCELLENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA I. Antropometri...227 A. Antropometri Çeşitleri...228 B. Antropometrik Veri Çeşitleri...229 C. Antropometrik Ölçüm Yöntemleri...231 D. Antropometrinin Önemi ve Kullanım Alanı...232 E. Antropometrik Ölçümleri Etkileyen Faktörler...233 F. Antropometrinin Standartlaşmaya Katkısı...235 II. Uygulamalı Antropometrik Çalışmalar...236 A. Türkiye de Yapılan Uygulamalı Antropometrik Çalışmalar...236 B. Dünya da Yapılan Uygulamalı Antropometrik Çalışmalar...238 III. Antropometrik Verilerin Güncellenmesi Üzerine Bir Araştırma...240 A. Araştırmanın Amacı...240 B. Materyal ve Yöntem...241 IV. Bulgular ve Tartışma...247 Kaynakça...253