5. MESLEKİ REHBERLİK Abdullah ATLİ
Meslek seçimi neden önemlidir? İnsan, yaşamı boyunca çeşitli seçimler yapar. Mesleğini, yiyeceğini, giyeceğini, evini, eşini, arkadaşlarını vb. seçer. Meslek seçimi, insanın yaptığı bu seçimler arasında belki de en önemlisidir. Çünkü, birey mesleğini seçerken bir bakıma gelecekteki yaşamını da belirlemektedir. Öyle ki meslek seçimi kararı, kişinin o alanda ileride iş bulup bulamayacağını, işinden hoşlanıp hoşlanmayacağını, toplumda İnsan gücünün dağılımını etkiler. Hatta meslek seçimi, bir kişinin kiminle evleneceğini, dünya görüşünü, günlük yaşam biçimini ve alışkanlıklarını belli bir biçime sokan etkilere de sahiptir. Abdullah ATLİ
Meslek rehberlik nedir? Mesleki rehberlik; bireyin kendi kişisel özellikleri ve meslekler hakkında bilgi sahibi yaparak, kendine uygun bir mesleği seçip bu alanda ilerlemesine yardım etme sürecidir Ancak mesleki rehberlik hizmetlerinde bireyin alacağı kararlara bire bir müdahale söz konusu değildir. Sadece bireyin alacağı kararları kendi kendine almasına yardım esastır. Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
ÖRNEK ÖĞRENCİ PROFİLİ Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ
Meslek gelişim süreci, çocuklukta bir meslek fikrinin oluşmaya başlamasından itibaren, yetişkinlikte bir meslek sahibi oluncaya kadar geçen gelişim evrelerini kapsar. Artık günümüzde, bireyin bir meslek seçmesinin biranda verilen bir karar olamadığı, mesleki gelişim süreci içersinde biçimlenip ortay çıktığı kabul edilen bir anlayıştır. Bu nedenle mesleki gelişim aşamalarının bilinmesi büyük önem arz etmektedir. Abdullah ATLİ
Isaacson' a göre mesleki gelişim süreci 1. Uyanış ve Farkında Olma 2. Meslekleri Keşfetme ve Araştırma 3. Karar Verme 4. Hazırlık 5.İşe Yerleştirme Abdullah ATLİ
Bu dönem çocukta meslek bilincinin oluşmaya başladığı dönemdir. Okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul dönemini kapsar (5-12 yaş arası ). Çocuk bu dönemde, çevresindeki insanların farklı uğraşları olduğunu, çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. İlkokulun son yıllarında ise çocuk, kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler, yetenekler, amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıkların ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. Abdullah ATLİ
Abdullah ATLİ Bu dönem ortaokul yılları olan 12-15 yaşlarını kapsar. Çocuk bu dönemde kişilerin ve mesleklerin ortak olan yönlerini ve farklı nitelikleri üzerinde daha çok bilgi sahibi olmaya, yeni yönleri keşfetmeye ve anlamaya başlar. Meslekleri keşfetme, inceleme ve araştırma dönemi bir bakıma çoğumuz için ömür boyu sürer.
Gencin lise yıllarını, 15-18 yaşlarını kapsayan bu dönemde birey artık kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak, bilgileri değerlendirir, eşleştirmeye, birbirine uydurmaya ve geleceğine ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bu ideal ve düşünceler başlangıçta geçici olabilir ancak giderek daha açık ve temel bir plan yapmaya başlar ve genç mesleki kararını oluşturur. Abdullah ATLİ
18-23 yaşları arasını kapsayan bu dönemde birey, seçtiği alan, okul veya yaptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. Meslekle ilgili beceriler geliştirmeye, bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir. Aynı zamanda o meslek alanında iş araştırmaya başlar ve hazırlık dönemini uzatarak sürdürebilir. Abdullah ATLİ
Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. Bu dönemde birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulama alanına koyar. Mesleği icra ederken bir yandan da mesleki gelişimi sürdürür. Abdullah ATLİ
Super'a göre meslek seçimi, belli bir gelişim süreci içinde bireyle çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik kavramının bir mesleğe yansıması ve ifadesidir. Mesleki gelişim devamlı bir süreç, meslek seçimi ise bir sentez yapma işidir. Bu kurama göre bireylerin mesleki gelişimlerinde onların yetenek, ilgi ve benlik tasarımlarının önemli bir yeri bulunmaktadır. Mesleki gelişim süreci türlü dönemlerden geçerek zamanla ve yeni yaşantılarla değişmektedir. Bu gelişim dönemleri şunlardır. Abdullah ATLİ
Super'a Göre Mesleki Gelişim Evreleri 1. Büyüme evresi 2. Araştırma evresi 3. Yerleşme evresi 4. Koruma evresi 5. Çöküş evresi ( 0-14 yaş) (14-24 yaş) (25-44 yaş) (45-64 yaş) (65 yaş sonra) Abdullah ATLİ
Bu aşamada çocuğun mesleki benlik kavramı çevresindekileri etkileşimle gelişmeye başlar. Bireyin çevresindekilere özdeşim kurması mesleki benliğin gelişmesinde önemli etkiye sahiptir. Bu aşamanın başlangıcında fantezi ihtiyaçlar önemli olmakla beraber, ilgiler ve yetenekler giderek daha önemli rol oynamaya başlar. Bu evre üç alt basamaktan oluşmaktadır. Bunlar; Hayal Basamağı (4-10 yaşlar) İlgi Basamağı (11-12 yaşlar) Yetenek Basamağı (12-14 yaşlar) Abdullah ATLİ
Araştırma basamağı ergenlikten ilk yetişkinliğe kadar sürer. Bireyler bu aşamada, başkalarının mesleki rollerini ve iş dünyasını keşfetmektedirler. Başkalarıyla ilişkiler, etkinlikler ve geçirilen yaşantılar birlikte ev, okul, yarı zamanlı işlerde alınan roller mesleki benlik kavramı için veri kaynaklarını oluşturmaktadırlar. İlk mesleki seçimler geçicidir ve fantezilerle,başkalarıyla yapılan tartışmalarla ve rol denemeleriyle sınanır. Bu evre üç alt basamaktan oluşmaktadır. Bunlar; Deneme Basamağı (14-1 7 yaşlar) Geçiş Basamağı (18-21 yaşlar) Sınama ve İzleme Basamağı (22-24 yaşlar) Abdullah ATLİ
Bu dönemde, genç yetişkin güvenli bir mesleki benlik oluşturmaya çalışırken bazı bunalımlar geçirebilir. İşe bağlanma ve uzlaşma yolları aranarak işe yerleşme başlar. Mesleki benlik kavramı kararlılık kazandıkça, iş dünyasında ilerlemek ve bir yer edinmek için daha çok çaba harcanır. Bu evre iki alt basamaktan oluşmaktadır. Bunlar; Sınama Basamağı (25-30 yaşlar) Sağlamlaştırma Basamağı (31-44 yaşlar) Abdullah ATLİ
Bu evrede birey var olan mesleki benlik kavramını korumaya çalışmaktadır. Elde ettiği işi en iyi şekilde yapıp kendini geliştirme çabası içersindedir. Abdullah ATLİ
Bu evre fiziksel ve zihinsel süreçlerin yavaşlaması ve enerjinin azalması ile belirginleşir. Çöküş aşamasında birey daha az yük ve sorumluluk alabilir daha çok geçmiş deneyimlerinden ve bilgisinden yararlanma yolunu seçer. Bu evre iki alt basamaktan oluşmaktadır. Bunlar; Yavaşlama basamağı (65-70 yaşlar) Emeklilik basamağı (71 yaş ve sonrası) Abdullah ATLİ
Holland a göre bireylerin meslek seçimlerinde bulundukları çevrenin büyük bir etkisi olduğunu gözlemlemiştir. Yine kişilik özelliklerinin ve bireyin kendini görüş algısını meslek seçiminde etkili olduğunu öne sürmüştür. Bireylerin çevre ile etkileşimde bulunarak geliştiklerini ve her bir kişilik özelliğinin de çeşitli gruplar altında sınıflandırılabileceğini belirtmiştir.
Meslek seçimi kişiliğin ifadesidir İlgi envanterleri aynı zamanda kişilik envanterleridir. Mesleki kalıplar güvenilir ve önemli psikolojik ve sosyolojik anlama sahiptir. Bir mesleğin üyeleri benzer kişilik özelliklerine ve özgeçmişe sahiptir. Bir meslek grubundaki insanlar birbirlerine benzedikleri için bir çok uyarıcıya ve soruna benzer şekilde tepkide bulunurlar Mesleki doyum, meslekte karar kılma ve başarılı olma, bireyin kişiliği ile bulunduğu çevre arasındaki bağdaşıma bağlıdır.
Uygulama: Lütfen çok büyük bir altıgen bahçe hayal ediniz. Şu anda, bu bahçenin her bir köşesinde binlerce profesyonel ya da yarı profesyonel meslek üyesi görev yapmakta. Mesleki seçiminizi yaptıktan sonraki yaşamınızı, bu bahçenin çeşitli köşelerinde görevli olan meslek üyeleriyle birlikte yürütecektiniz.
Araştırmalar çalışanların işlev ya da ilgilerinin iki kutuplu iki boyut üzerinde yerleşebildiğini göstermektedir.
Araştırmalar meslek üyelerinin yürüttükleri etkinliklere, yetenek ve ilgilerine göre birkaç alanda toplanabileceğini gösteriyor. Bu her mesleki alanın kendisine özgü bir çalışma ortamı vardır.
Araştırmalar bu çevrelerdeki insanların çeşitli özelliklerinin olduğunu ortaya çıkarmıştır. Siz bu insanlarla bir arada çalışırsanız, elbette onlara daha kolay uyum sağlayacak, onlar da aralarına katıldığınızda sizi daha kolay benimseyeceklerdir.
Eğer bu etkinliği sınıfınızda ya da grup halinde yaptıysanız aşağıdakileri uygulayabilirsiniz. Lütfen, her öğrenci seçtiği köşelerin baş harflerini sırasıyla aşağıya yazsın. Örnekler: SY GA D, A R D ya da S GD RA. Sizler de bunlara benzer biçimde harflerinizi belirleyebilirsiniz.