Süt Çocuğu Beslenmesi Prof. Dr. Gülden Gökçay İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Beslenme ve Metabolizma BD
Amaç Süt çocuğunda beslenmesinde Güncel durum Beslenme becerilerinin gelişimi Beslenme evreleri Anne sütü uygulaması Tamamlayıcı beslenme Güvenli beslenme Beslenme sorunlarını konularında bilgi kazanmak...
Geçmişte beslenmenin hedefi besin gereksinimlerinin karşılanması idi... Bugün hedef bunun ötesinde...
Uzun dönem sağlık için bebek beslenmesinde neler önemli?
ÇAĞIN SORUNU OBEZİTE
Yaşamın ilk yılı hızlı büyüme ve gelişim dönemi DOĞRU BESLENME Sağlıklı olmayı Besinden keyif almayı Sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazanılmasını sağlar
Beslenme becerilerinin gelişimi nöromotor gelişimle ilişkilidir Beslenme becerileri Emme, yutma Çiğneme Kendini besleyebilme El, parmak Kaşık, Çatal, bıçak kullanabilme
Doğru beslenme becerilerinin kazanılması Besin kıvamında değişiklik Sıvı Püre Çatalla ezilmiş Doğranmış Besinde kıvam değişikliği için bebeğin gelişimini izle
Süt çocuğunda beslenme evreleri 1. Emme dönemi (ilk 6 ay) ANNE SÜTÜ 2. Geçiş Dönemi (6-8 ay) ANNE SÜTÜ + Tamamlayıcı besinler 3. Erişkin döneme hazırlık (9-12 ay) TAMAMLAYICI BESİNLER (aile sofrası) + Anne sütü
Anne sütü ile beslenme Anne sütü doğanın bebeklere sunduğu en ideal besindir Gelişmekte olan ülkelerde bebeğin yaşamda kalmasını belirleyen en önemli faktör Her anne bebeğinin gelişimi için gerekli sütü sağlayabilir Meme büyüklüğü süt volümünü etkilemez
Anne sütü Sindirimi kolay Emme tekniği biberonla emme tekniğinden farklı, bebeğin çene gelişimini olumlu etkiler Anne bebek bağının gelişimine yardımcı İleri yaşta kronik hastalık (obezite, diyabet, kanser, bazı mide ve bağırsak hastalıkları) riski azalır
Anne sütü Her zaman kullanıma hazır, pratik, uygun ısıda Biberon yıkama, mama hazırlama, ölçme, karıştırma, ısıtma ile zaman kaybı olmaz Ekonomik Annenin gebelik öncesi vücut tartısına ulaşmasını kolaylaştırır Annede meme, over kanseri ve osteoporoz riski azalır Emzirme anneyi yeni gebelikten korur, doğal doğum kontrol yöntemi...
Anne sütü verebilme doğal bir yetenek değil, öğrenilebilen bir beceri Başarı, bu öğretilebilen tekniğin kazanılmasına bağlı
Tek başına anne sütü bebeğin ilk 6 ay büyüme ve gelişmesi için gerekli enerjiyi sağlar Annenin beslenmesinin sütün içeriğine etkisi bazı vitamin ve mineraller hariç oldukça düşüktür
Anne sütü Allerjik hastalıklardan Egzema, solunum yolları hastalıkları Sık görülen enfeksiyonlardan Orta kulak iltihabı Pnömoni (akciğer enfeksiyonu) Bağırsak enfeksiyonları Ani bebek ölümünden korur
Anne sütünün içinde formülalarda bulunmadığını bildiğimiz en az 100 değişik madde vardır Kolostrum (ilk süt) ilk aşıdır... yüksek immunglobülin içeriği ile bebeğin ilk immünizasyonunu sağlar
Anne sütü ile beslenen bebeğin ilave su almasına gerek yoktur Su verilirse anne sütü miktarı azalır Aşırı sıcak havada, ter yolu ile kayıp fazla ise, beslenme sonrası 30-60 cc su verilebilir İlk 4 ayda bebeklere su verilecekse kaynatılmış veya steril su verilmelidir Tamamlayıcı beslenme döneminde su verilmelidir
Annenin emzirme eğitimine, gebelik döneminde başlanmalıdır Anne sütü doğumdan sonra mümkün olan en erken zamanda ilk yarım saat içinde verilmelidir
Başarılı emzirme için on adım Doğum ve yenidoğan servislerinin uyacağı ilkeler: 1. Sağlık personeline düzenli olarak iletilen emzirme politikası 2. Gerekli becerileri sağlık personeline kazandıran eğitim politikası 3. Gebelikte, emzirmenin yararları ve uygulanması konusunda annenin bilgilendirilmesi 4. Doğum sonrası ilk yarım saatte emzirmeye için anneye yardım 5. Anneye doğru emzirme yöntemini göstermek WHO/UNICEF
Başarılı emzirme için on adım 6. Tıbbi gereksinim olmadıkça yenidoğana anne sütü dışında herhangi bir besin veya içecek vermemek 7. Anne ve bebeğin 24 saat aynı odada kalmasını sağlamak 8. İsteğe bağlı emzirmeyi özendirmek 9. Anne sütü ile beslenen bebeklere biberon, emzik vermemek 10. Emzirme destek gruplarının oluşturarak annelerin, hastaneden çıkar çıkmaz bu organizasyona başvurmasını sağlamak WHO/UNICEF
Hastaneler ne yapmalı? Hastane politikasını Bebek Dostu Hastane programına uygun hale getirmeli
Süt çocuğu beslenmesi İlk altı ay tek başına anne sütü Uygun tamamlayıcı besinlerin desteği ile anne sütünün 2 yaşa kadar devam ettirilmesi Annenin sağlıklı beslenmesi Doğum aralarının 3 yıl veya daha fazla olması
Emziren annenin beslenmesi Enerji ve protein Gebeliktekinden fazla Vitamin ve mineraller Su Birçoğuna gereksinim gebelikteki kadar veya daha fazla Demir ve folat gereksinimi daha az Besin seçimi Kullanımdan kaçınılmalı Alkol, ilaçlar, sigara, fazla kafein
Beslenme evreleri Geçiş Dönemi (6-8 ay) Esas besin ANNE SÜTÜ Özel hazırlanmış tamamlayıcı besinler Kaşıkla beslenme eğitimi (püre pütürlü) Tahıl, sebze, meyve, iyi pişmiş et, tavuk, balık, yumurta sarısı, yoğurt Demir desteği Eline verilen besinle kendini besleme olanağının sağlanması
Tamamlayıcı besinler Destektir ANNE SÜTÜNÜN yerini almaz Bebek uygun gelişimsel düzeyde ise başlanır Destekle oturmalı, başını tutabilmeli 4-6 ayda bu gelişim mümkün
Tamamlayıcı besinler Zamanlama Erken ve geç başlama risk yaratır Besin gruplarının verilme sırasının belirlenmesinde besin eksikliği için olası risklere göre seçim yapılır Bebeğin yaşı uygun ancak gelişimsel düzeyi uygun değilse tamamlayıcı besinlere başlangıç ertelenir
Tamamlayıcı beslenme Psiko-sosyal durum önemlidir Çocuğun istek ve isteksizliğine duyarlı olmak Yavaş ve sabırla beslemek, zorlamamak Reddedilen besini farklı şekilde sunmak Değişik tatları öğretmek Konuşmak, göz kontağını sürdürmek
Tamamlayıcı beslenme Az miktarda başla Tek çeşit başla, 3-7 günden önce yeni çeşit sunma Tamamlayıcı besinden enerji 6-8 ayda 200 kcal/gün, 2-3 öğün 9-11 ayda 300 kcal/gün, 3-4 öğün 12-23 ayda 550 kcal/gün, 3-4 öğün Dünya Sağlık Örgütü
Erken tamamlayıcı beslenme Anne sütünü azaltır Aspirasyon riski (besinin solunum yoluna kaçması) Malnütrisyon, obezite Bakteri kontaminasyonu-ishal (B. cereus, E. coli) Demir, çinko eksikliği Allerji (inek sütü, yumurta, buğday, soya, fındık, narenciye) Erken çöliak hastalığı (gluten duyarlılığı)
Tamamlayıcı beslenmede gecikme Yeme davranışını öğrenmede gecikme Malnütrisyon Büyüme gecikmesi Demir eksikliği Çinko eksikliği
Beslenme evreleri Erişkin döneme hazırlık (9-12 ay) Çiğneme; sofra besinlerine geçiş Küçük parçalara kesilmiş besinler Tat ve tercih yeteneğini geliştirme Kahvaltı öğünü (tuzu alınmış beyaz peynir, ekmek, reçel, tereyağ) Baklagiller Baş ve işaret parmaklarını kullanarak kendini besleyebilir
Evde hazırlanan tamamlayıcı besinler Besleyici Ekonomik Çeşitlilik ve değişik kıvam Besin güvenliği önemli Hazırlama El yıkama Ortam temizliği Besin hazırlama ve alt değiştirme yeri Depolama
Meyve suları Aşırı tüketim sorun yaratır Mikrobesin öğelerinde eksiklik İshal Diş çürüğü Günlük tüketim 240 ml yi geçmemeli
Diş çürüklerinin önlenmesi Biberon sadece anne sütü veya formül süt vermek için kullanılmalıdır Biberonla meyve suyu, tatlandırılmış sıvı, uzun süre formül süt tüketmemek Meyve suyu sadece fincan veya bardakla verilmeli Tatlı, yapışkan besinler riskli Diş, dişeti temizliği
Güvenli beslenme Aspirasyon riski olan besinler Ekmek içi, üzüm, sert şekerler, sosis Dikkat edelim... Bal, tuz, şeker Evde hazırlanan havuç, ıspanak, kök bitkiler Besin kaynaklı hastalıklar Pastörize edilmemiş içecekler
Besin Allerjileri İmmunolojik reaksiyonlar Sık kullanılan besinlerle görülebilir yumurta, süt, yerfıstığı, soya, buğday, balık, kabuklu deniz ürünleri İshal, kusma, hışıltılı solunum, anafilaktik şok, karın ağrısı, gaz, deri döküntüleri Tamamlayıcı besin başlarken Yeni besinler en az 3-7 gün arayla, teker teker ilave edilir Sık allerji nedeni olan besinler 1 yaştan sonra başlanmalı
İnek sütü kullanımı İlk yaşta önerilmez Kullanılırsa görülebilecek sorunlar: Gastrointestinal kanama Demir eksikliği Mikrobesin öğelerinde eksiklik Diğer süt ürünleri 8. aydan itibaren verilebilir Yoğurt ve peynir
Enerji ve besin gereksimleri Anne sütünün içeriğine göre hesaplanır Enerji Yaşamın diğer dönemlerine oranla en yüksek gereksinim Protein ~ 100 kcal/kg/gün Yaşamın diğer dönemlerine oranla en yüksek gereksinim ~ 2 g/kg/day Karbonhidrat ve yağ Yağ esas enerji kaynağı
Büyüme Tartı artışı beslenme durumunun değerlendirilmesi için en iyi kriter Büyüme eğrilerinden değerlendirilir Tartı artışı 4-6. ayda doğum ağırlığının iki katı 12. ayda doğum ağırlığının üç katı Boy büyümesi 12. ayda doğum boyunun %50 si kadar artış Baş çevresi
Beslenme problemleri Kolik Biberon kökenli diş çürükleri Demir eksikliği anemisi Gastro-ösofageal reflü Diyare Yeterli tartı alamama
Özel önemi olan vitamin ve mineraller D Vitamini K Vitamini B12 Vitamini Demir Flor A vitamini
Teşekkürler