YAYLAR Tsrıı; i) Yylrın çlışcğın boşluk ii) Uygulnn kuvvet ve istenilen yer değiştire iii) Güvenirlik ve hsssiyet iv) Çevresel Koşullr v) Mliyet ÖRNEK 1 00 N luk kuvvet yy uygulndığı tktirde. () pozisyonu duruund d 580 N luk kuvvet yy uygulndığı tktirde. (b) pozisyonu oluşktdır. (liit pozisyon) (G=80 GP) i) Yy sbiti nedir? ii) τx=345 MP ve C=8 için gerekli tel ve srgı çpını bulunuz. iii) Akti srgı syısı N nedir? iv) (b) pozisyonund srgılrın üst üste gelesi için serbest yy uzunluğunu bulunuz. (Akti olyn srgı syısı= dir.) v) () pozisyonundki yy uzunluğunu bulunuz. ÇÖZÜM i) ( AB) 6.3 ve ( AB) 13.665 AB 6.3 13.665 93.635 F - F 580 00 380 N b o F 380 N k k 4.0576 x 93.665 b higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 1
8FD 8FC d d ii) x Ks K 3 s 0.5 0.5 K s 1 = 1 1.065 C 8 85808 345 1.065 d=6 d D 8 D 48 6 D C d iii) 4 4 dg 6 80 N N 9 srı 8Dk 848 4.0576 iv) NT=9+ =31 L N d 631 186 ktı T F 580 ktı 14.94 k 4.0576 L L 186 14.94 L 38.94 serbest ktı ktı serbest v) F 00 49.3 k 4.0576 L L 38.94 49.3 L =79.64 serbest higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz
ÖRNEK Piston kesit lnı 160 Yy özellikleri: D0=36, d=3, 8 kti ve psi srgı 0.35 MP lık bsınc yrlk için vid kç çevri döndürülelidir? (G=79.3 GP ) ÇÖZÜM D D0 d 36 3 33 D 33 C 11 d 3 N N T 10 8 3 dg 379.310 k.793 N / 8CN 811 8 F F pa 0.35160 56 N ilk 6.5 13.55 k ilk 13.55 n 7.75 çevri. p 1.75 higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 3
ÖRNEK 3 9 çpınd Kro-Vndiyu çeliğinden tel üzerinde bilyeli döve işlei ypılış bir supp yyının srgı çpı 84 dir. Yyın 8 det kti ve iki det psi srgısı bulunktdır (Yy uçlrı düzeltiliş ve tşlnış). Yyın serbest uzunluğu 180 ve ktı uzunluğu 100 dir. Yyın çlış rlığı 130 il 150 rsınddır. ) Yy sbitini bulunuz. b) Yyın eniyet ktörünü bulunuz. c) Yyın ktı uzunluğun kdr sıkıştırılsı duruund, yyd bir deorsyonun olup olycğını kontrol ediniz. d) Yyın dkikd 450 devir ile çlışn bir otord kullnılsı düşünülektedir. Rezonns tehlikesinin olup olycğını gösteriniz. (=76.5 kn/ 3 ) ÇÖZÜM 4 4 3 dg 9 79.310 ) k 13.716 N / 8DN 884 8 b) D 84 C 9.333 d 9 L 180, L 100 ve çlış rlığı 130 il 150 rsınd değiştiğinden, serbest ktı 180 130 50 ks in 180 150 30 K s K F k 13.716 50 685.8 N ks ks Fin kin 13.716 30 411.5 N Fks Fin F 137.16 N Fks Fin F 548.64 N B 0.5 0.5 1 1 1.0536 C 9.333 4 9.333 1.146 3 4 9.333 3 A 000 0.167 1386 MP d 9 398 MP, 534 MP (Bily ile dövülüş tel) s s higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 4
8FD 8137.16 84 KB 1.146 46.1 MP d 9 8FD 8548.64 84 KB 1.146 184.5 MP d 9 Goodn e göre: se s 398 936 MP s 534 1 1 0.67 1386 su 1 46.1 184.5 n 936 98 se su n 4.03 s 398 Gerber e göre: se 595MP 534 s 1 1 0.67 1386 su 1 n n se su n eniyet ktörünü bulk için; 1 su se 1 98.6 46.1 184.5 595 1 1 1 1 4.14 se su 184.5 595 98.6 46.1 c) 180 100 80 ktı Fktı kktı 13.716 80 1097.3 N 8Fktı D 81097.384 ktı Ks 1.0536 339. MP d 9 0.75 0.751386 1039.5 MP y 0.577 599.8 MP sy sy ktı y olduğu için güvenlidir. d) d DN 1 kg 1 13786 9.81 W 1.84 N, 51. devir / sniye 4 W 1.84 450 n 450 devir / dkik 7.5 devir / sniye n olduğundn rezonns tehlikesi 60 bulunktdır. higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 5
ÖRNEK 4 ıck çekiliş çelikten ypılış helisel bir bskı yyının noinl srı çpı 50 dir. Yyın her iki ucu tşlnış ve düzeltiliştir. Yy ontjı yy d 600 N luk bir ön yüklee oluşturck şekilde ypılış ve ksiu 1800 N luk yüklee ltınd çlışktdır. Yy teli bilyeli döve işleine tbi tulıştır. ) ttik ukveete göre tel çpını hesplyınız. b) Yy sbiti 17 kn/ olduğun göre topl srı syısını bulunuz. c) Yorul ukveet eniyetinin bulunuz. ÇÖZÜM D 50 0.5 0.5 ) kbul edeli C 8.33 Ks 1 1 1.06 d 6 C 8.33 8FD 8180050 ks Ks 1.06 1061MP d 6 A 1750 0.19 140 MP sy 0.577 0.75 537 MP d 6 olduğundn tel çpı rtırıllıdır. d 6 ks sy D 50 0.5 0.5 d 10 kbul edelic 5 Ks 1 1 1.1 d 10 C 5 8FD 8180050 ks Ks 1.1 5 MP d 10 A 1750 114 MP 0.577 0.75 486 0.19 sy MP d 10 sy 486 n 1.93 kbul edilebilir. 5 ks b) N 4 4 3 dg 10 8010 6.3 8kd 817 50 kti srı NT 6.3 8.3 topl srı Fks Fin 1800 600 c) F 600 N Fks Fin 1800 600 F 100 N K B 4 5 1.94 3 4 5 3 8FD 8600 50 KB 1.94 98.85 MP d 10 higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 6
8FD 8100 50 KB 1.94 197.7 MP d 10 41 MP, 379 MP (Bilyeli döve işlei yok) s s Goodn e göre: se s 41 485.17 MP s 379 1 1 0.67 114 su 1 98.85 197.7 n 485.17 753.08 se su n.14 s 41 Gerber e göre: se 3.74 MP 379 s 1 1 0.67 114 su 1 n n se su eniyet ktörünü bulk için; 1 su se 1 753.08 98.85 197.7 3.74 n 1 1 1 1.19 se su 197.7 3.74 753.08 98.85 n.19 higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 7
ÖRNEK 5: Müzik teli üzerinde bilyeli döve işlei ypılış (Unpeened) helisel bir bskı yyınının yerleşii için, en zl 40 çpınd ve 80 uzunluğund silindirik hci bulunktdır. Yyın her iki ucu tşlnış ve düzeltiliş olsı istenektedir. Yyın çlış rlığının 50 il 60 rsınd olcğı düşünülekte ve yy sbitinin k=15 N/ olsı plnlnktdır. Yyın çlış reknsı 5 Hz olduğun göre, uygun yyı tsrlyınız. (G=80 GP) ( ρ = 76.5 kn/ 3 ) ÇÖZÜM d = 4 ve D = 3 olrk kbul edeli. D 3 C 8 d 4 K B 4 8 1.17 3 4 8 3 F k 15 80 50 450 N ks ks Fin k in 15 80 60 300 N F F Fks Fin 450 300 75N Fks Fin 450 300 375N 8FD 8753 KB 1.17 111.73 MP d 4 8FD 83753 KB 1.17 558.63 MP d 4 A 11 0.145 1808 MP d 4 Goodn e göre; s 41 se 350.7 MP s 379 1 1 0.67 1808 su 1 111.73 558.63 n 1.8 n 350.7 0.67 1808 Eniyetlidir. higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 8
Rezonns tehlikesi olup oldığını d bkıllıdır. 4 4 dg 4 80000 N 5. N T 5. 7. srı (her iki ucu tşlnış ve düzeltiliş) 8Dk 83 15 6 d DN 4 3 7. 76.5 10 W 0.7 N 4 4 1 kg 1 15000 9.81 9. Hz olduğundn rezonns tehlikesi vrdır. Yy indeksi W 0.7 değiştirilerek tekrr işle ypıllıdır. d = 3 ve D = 30 için işleler tekrrlnbilir. higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 9
ÖRNEK 6: Mlzeesi soğuk çekiliş B516 grde 4 için d=1.8, N 4.5, E=07 GP ) Uygulnbilecek ksiu burul oenti ve dönüş çısını bulunuz. b) Bu ksiu burul oenti uygulndığı tkdirde yyın iç çpını bulunuz. c) onsuz öür (10 6 çeri) için uygulnbilecek ksiu burul oentini ve döne çısını bulunuz. Yy teli bilye ile döve işleine tbi tulıştır. ÇÖZÜM: ) Yy lzeesi için tblodn A=160 ve =0.145 olrk seçilir. A 160 1984 MP 0.145 y 0.75 0.751984 1488 MP d 1.8 D 15.06 1.8 13.6 D 13.6 C 7.37 d 1.8 K i C1 47.37 7.37 1 1.11 4 CC ( 1) 47.37 (7.37 1) 3Fr 3M y Ki 1488=1.11 M Fr 0.768 N d 1.8 4 4 3 ' de 1.8 0710 k 3.57 N / çevri 10.8DN 10.813.6 4.5 3.57 1 çevri 0 0.768 1 çevri 360 x 0.15 çevri 0.768 x 3.57 0.15 x x 0.15 360 77.4 0 0 N ' 4.5 0.15 4.465 N 4.5 b) Di ' D (13.6 1.8) 10.91 ' i N 4.465 higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 10
c) M Fr Fr Fr in in 0; 3( Fr) x 969 ( Fr) 3 d 0.5 0.51984 99 MP r x MP Fr x Goodn e göre: n 1 e r 99 661.3MP r 99 1 1 1984 1 969 ( Fr) 969 ( Fr) n 661.3 1984 x x e M Fr N x x 0.511 r 99 Gerber e göre: e 59.1MP 99 r 1 1 1984 n 1 9.69 ( Fr) x 9.69 ( Fr) x 1 n n 54.5 e 59 1984 1 M Fr N x x 0.545 3.57 1 çevri 0.545 x 0.153 çevri 0.545 x 3.57 1 çevri 360 0.153 x 0 x 0.1560 55.08 0 higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 11
ÖRNEK 7: Kro Vndyu çeliğinden ypılış 5 srı ship helisel bir burul yyı 10N ile 0N rsınd genel değişken F kuvvetine ruz klktdır. Yy 14.5 çpınd bir pin üzerine çlışcktır. Çlış sırsınd yy ile pin rsı boşluğun hiçbir şekilde 0.5 den zl olsı isteneektedir. Yy srı çpını belirleyerek, yorul eniyetini ve güvenli Di çpını bulunuz. Mx M A 005 0.168 1667 MP y 0.75 0.75 1667 150 MP d 3 0 30 600 N in 10 30 300 N M M Mx Min 600 300 150 N Mx Min 600 300 450 N C=6 kbul edeli, D C D 18 d C1 4 6 6 1 Ki 1.14 C1 4 6 6 1 3M 3 150 Ki 1.14 64.5 MP d 3 3M 3 450 Ki 1.14 193.5 MP d 3 0.5 0.51667 834 MP r higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 1
Goodn e göre: e r 834 556 MP r 834 1 1 1667 64.5 193.5 1 n 4.31 556 1667 n e 4 4 3 ' de 3 03.4 10 k 3390 N / çevri 10.8DN 10.8 185 3390 1 çevri 600 x 0.177 çevri 600 x 3390 1 çevri 360 x 0.177 360 63.7 0.177 x D D d 18 3 15 i ' N 5 Di D 15 14.89 ' i N 5.177 higley s Mechnicl Engineering Design kitbı teel lınrk hzırlnış eğiti çlı ders notlrıdır. Yyın niteliği yoktur. ınvlrd Kullnılz 13