Dünya da ve Türkiye'de Kırsal Turizm

T ü r k iy e V. T a rım E k o n o m is i K o n g re s i 18-20 E y lü l 2 0 0 2 E rz u ru m Dünya da ve Türkiye'de Kırsal Turizm I. Uiilcnt C;URBtZ A.Orkuıı EROL Orhan VAVLZ Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Dölümü, Görükle/ Bursa, e-posta: bulefe@uludag.edu.tr ÖZfcT: Ülke gelirleri içerisinde önemli yer tutan turizm dünyada son yıllarda bazı değişimlere sahne olmuştur Dünyadaki yeni turizm trendleri tarih, sağlık, kültür, kırsal turizm yönünde gelişmektedir. Bıı tarz kaynaklara sahip Ülkelerin bu durumdan daha çok faydalanacakları açıktır Türkiye bu ülkelerden bir tanesidir Bu çalışmada dünyada vc ülkemizde kırsal turizmin önemi üzerinde durulacaktır Anahtar Kelimeler: Turizm, Kırsal Turizm Rural Tourism in the World and in Turkey A BSTRACT: Tourism. vvhich has a sıgnıfıcant ımportance in the income of couııtries, has been changing since few decades, New trends in thc tourism are developıng ın the area of history, Health, culture and rural tourism It ıs clear that this developınent vvıll be the benefıt of the coumries, vvhich has sources ın thıs regard Turkey ıs the one of those countrıes. The ımportance of rural tourism around the wor!d and m Turkey w ili be mentıoned in this study Key Word$: Tourism, Agro lourısın GİRİŞ G ü n ü m ü z d e h e r y ıl m i ly o n la r c a in sa n g ü n lü k Lşa m la n n ı s ü r d ü r d ü k le r i y e r le r d e n g e ç ic i s ü re le r iç in t i Ia ra k d e ğ iş ik y e r le r e g itm e k t e d ir le r. D in le n m e, Sİenme, g e z ip g ö r m e v e ö ğ r e n m e g ib i s o s y a l, lik o lü jik ve k ü ltü r e l a m a ç la r la y a p ıla n s e y a h a tle r to n o m ik ve s o s y a l a n la m d a g e n iş e tk ile r d o ğ u rm a k ta, riz m o la ra k is im le n d ir ile n bu o lg u iç in d e y a ş a d ığ ı m ız İz y ıl iç in b e lir le y ic i ö z e lli k t a ş ım a k ta d ır. D ü n y a d a k i h ız lı n ü fu s a r tış ı, h ız lı k e n tle ş m e, h ız lı i t l e ş m e n i n g e tird iğ i y a p ıs a l s o r u n la r in s a n la rı fa rk lı srlerde tatil y a p m a y a y ö n le n d ir m iş t ir. B u d e ğ iş im tiy a c ı k a r ş ıs ın d a t u riz m s e k tö rü n d e de d e n iz, k u m, ineş ü ç g e n in d e n f a r k lı a lt e rn a tifle re a ğ ır lık v e r ilm e y e a ğ c ılık, su s p o rla rı, y a y la t u r iz m i, k ü ltü r t u r iz m i, rsal t u riz m v b.) b a ş la n m ış t ır.ş e h ir le r in k r o n ik le ş m iş T u n la rın d a n k a ç m a k iste y e n p e k ç o k in s a n ın ç ö z ü m ü )ğada a r a m a y a b a ş la m a s ı k ırs a l t u riz m e o la n talebi ttırın ıştır. Ö z e l lik le g e liş m e k t e o la n ü lk e le r d e k ırs a l tu riz m )lu ile k ırs a l y ö r e le r in e k o n o m is in in jç le n d ir ilm e s in e y ö n e lik ç a b a la r tü m d ü n y a d a h ız ız a n n u ş tır. T ü r k i y e de g e re k s a h ip o ld u ğ u t u riz m p o ta n s iy e li ^ısından g e re k t a n ın p o ta n s iy e li a ç ıs ın d a n g en iş te rn a tifle r su n a n z e n g in b ir ü lk e d ir. TURİZMİN ÜLKE EKONOMİSİNDEKİ YERİ VE TURİZM GELİRLERİ B ü y ü k e k o n o m ik p o ta n s iy e le sa h ip o lan tu riz m g e lirle r i, ü lk e le rin tica re t a ç ık la r ın ı k a p a tm a k o n u s u n d a da e tk in b ir ro l o y n a m a k t a d ır. H e r ü lk e d e, ö z e llik le g e liş m e k te o la n ü lk e le rd e tu riz m g e lirle ri d ö v iz ih t iy a c ın ın g id e r ilm e s i b a k ım ın d a n a ra n a n b ir ticaret tü rü h a lin e g e lm iş tir. T u r i z m s e k tö rü n ü n, g e ç m iş y ılla r d a g e rç e k le ş tirm iş o ld u ğ u g e liş m e y i, ö n ü m ü z d e k i y ılla r d a d a g e rç e k le ş tirm e s i b e k le n m e k te d ir. Y e n i g e liş m e le r e sa h n e o la c a k se k tö rü n ö n ü m ü z d e k i y ılla r ın en ö n e m li is tih d a m s e k tö rü o lm a s ı da k a ç ın ılm a z d ır. A n c a k t u riz m se ktö rü y a p ıs ı gereği d in a m ik v e h e r an y e n iliğ e a ç ık b ir se k tö r o la ra k n it e le n d ir ilm e k t e d ir.b u ç e r ç e v e d e T ü r k ve D ü n y a t u riz m in d e so n y ılla r d a ç e ş itli d e ğ iş ik lik le r g ö z le m le n m e k te d ir. B i r ç o k fa r k lı a la n ın o rta y a ç ık m a s ı n ı n y a n ın d a, v a r o lan tu ris tik fa a liy e t a la n la rı d a g e liş m e k t e v e y e n ile n m e k te d ir. D ü n y a t u r iz m in d e k ü ltü r, ta rih, s a ğ lık, k o n g re v e e ğ le n c e a ğ ır lık lı m o t if le r a ğ ır lık k a z a n m a k t a d ır. S o n y ılla r a k a d a r t u r iz m in en ö n e m li b ö lü m ü n ü o lu ş tu ra n d e n iz, k u m, g ü n e ş ü ç le m e s i y a v a ş y a v a ş p o p ü le rliğ in i k a y b e t m e k t e d ir. G e liş e n t e k n o lo jiy le b irlik t e in te rn e t d ü n y a s ın ın da t u riz m a la n ın d a d a h a ç o k k u lla n ılm a s ı tü k e tic i ta le p le rin i e tk ile m e k te v e t ü k e t ic iy i 421

Dünya da ve Türkiye de Kırsal Turizm b ilin ç le n d ir m e k t e d ir. B u g ü n te k n o lo ji h a y a tın her a la n ın d a k u lla n ılm a k t a d ır. B u k u lla n ım a la n la rın d a n b ir ta n e si de t u r iz m d ir. Y e n i im k a n la r la b irlik te artık t ü k e t ic i g itm e k isted iğ i y e rle ri Önceden g ö re b ilm e k te ve s e ç im in i g ö rse l k rite rle re g ö re y a p a b ilm e k te d ir. D ü n y a d a g ö z le m le n e n bir b a şka d e ğ iş im ise; kalite v e k o n u k s e v e r lik b e k le n tile rin in a rtm a k ta o ld u ğ u d u r. A r t ı k d ü n y a t u r iz m p a z a rın d a d a h a k a lite li ü rü n le r te rc ih e d ilm e k t e d ir. K ü re s e lle ş e n d ü n y a d a d ü n y a n ın h e rh a n g i b ir y e r in d e k i işle tm e d ü n y a n ın b ir başka y e r in d e k i iş le tm e ile ra k ip k o n u m u n a g e le b ilm e k te d ir B u re k a b e t s o n u c u n d a tü k e tic i a rtık d aha k a lite li iş le tm e le r i v e d a h a k a lite li h iz m e t a n la y ış ın ı tercih e tm e k te d ir. T ü m bu o lg u la r ü lk e le ri tü m y ıla y a y g ın tu riz m p o lit ik a la r ı g e liş t ir m e y e v e d a h a iyi ve k a lite li tu ristik ü rü n s u n m a y a z o rla m a k t a d ır. B u n u n s o n u c u n d a ü lk e le r h iz m e t k a lite le r in i a rttırm a k ta v e a rtık d aha b ilin ç li ve e ğ it im d ü z e y i d a h a y ü k s e k tu risti k en d i ü lk e le rin d e ta tille r in i g e ç ir m e le r in i s a ğ la m a y a ç a lış m a k ta d ır la r. Ç iz e lg e - 1 D ü n y a da Y ı l l a r a G ö r e T u r is t S a y ıs ı ve T u r iz m G e lir le r i Yıllar Turist sayısı (Milyon kişi) Turizm gelirleri (Milyar S) 1950 25 2,1 1960 70 6,8 1970 165 18 1980 285 105 1990 458 268 2000 698 477 Kaynak. VİII BYKP Turizm özel İhtisas Komisyon Raporu. Ç iz e lg e -1 D ü n y a t u riz m p o ta n s iy e lin d e k i artm ayı g ö s te rm e k te d ir. D ü n y a d a k i tu rist s a y ısı 1 9 5 0 li yıllarda 25 m ily o n k iş i ik e n, 2 0 0 0 li y ılla r d a 28 kat artarak 698 m ily o n k iş i o lm u ş tu r. A y n ı ş e k ild e 1 9 5 0 li yıllard a 2.1 m ily a r d o la r olan t u riz m g eliri 2 0 0 0 11i y ılla rd a 477 m ily a r d o la ra y ü k s e lm iş tir. D ü n y a T u r iz m Örgütü ( W T O ) t u riz m i ö n ü m ü z d e k i 2 0 y ıl içe risin d e en hızlı ve d ü z e n li b ü y ü y e n se k tö r o la ra k g ö sterm e kte d ir. 2010 y ılı için W T O nun y a p tığ ı ta h m in e göre olm ası b e k le n e n tu riz m g e lirin in I trily o n d o la r, 2020 yılında ise 2 trily o n d o la rd ır ( A y d ı n ve K e lç e o ğ lu,2 0 0 2 ). Ç iz e lg e - 2 T ü r k i y e de T u r is t S a y ıla n ve T u r i z m G e lir le r i (m ily o n d o la r) Y ı l l a r T u r is t S a y ısı D eğişim T u r iz m G e lir i D eğişim 1991 5 517.897 2,4 2.654,0 17,7 1992 7.076.095 28,2 3.639,0 37,1 1993 6.500.638-8,1 3.959,0 8,8 1994 6.670.618 2,6 4.321,0 9,1 1995 7.726.886 15,8 4.957,0 14,7 1996 8.614.085 11,5 5.650,0 14,0 1997 9.68 9.00 4 12,5 7.002,0 23,9 1998 9.752.697 0,7 7.177,0 2,5 1999 7.487.285-23,2 5.203,0-27,5 2000 10.428.153 39,3 7.636,0 46,8 2001 11.618.969 11,4 7 820,0* *Kasım 2001 itibariyle Kaynak: httn:7www turizm gov tr T ü r k i y e n in D ü n y a tu riz m g e lirle rin d e n a ld ığ ı pay % 1,6 d ır. T ü r k i y e bu a la n d a k i s ıra la m a d a 14. k o n u m d a d ır. T ü r k i y e de 1,5 m ily o n in s a n ın g e ç im in i bu s e k tö rd e n k a z a n d ığ ı k a b u l e d ilm e k te d ir ( T a t l ı d i l, 2 ö 0 2 ). G a y r i S a fı M i l l i H a s ıla s ı 15 0 m ily a r d o ia r c iv a r ın d a o la n T ü r k i y e n in 2 00 1 y ılı turizm g e liri y a k la ş ık 7,8 m i l y a r d o la r o lm u ş tu r. S a d e c e g e liş m e k te olan ü lk e le r d e d e ğ il, g e liş m iş e n d ü stri t o p lu m la r m d a da t u r iz m ö n e m li b ir s e k tö r o la ra k k a b u l g ö rm e k te d ir. Ö r n e ğ in A v r u p a B i r l i ğ i n in G S M H s ın ın % 5, 5 inin t u r iz m d e n e ld e e d ild iğ i b ilin m e k t e d ir. Ç a lış a n iş g ü c ü n ü n 9 m ily o n u d o ğ ru d a n d o ğ ru y a tu riz m se k tö rü n d e istih d a m e d ilirk e n, bu sa y ı toplam iş g ü c ü n ü n % 6 sın ın tu riz m d e is tih d a m edildiğini g ö s te rm e k te d ir. B ilin d iğ i g ibi tu riz m y a tırım la rı sadece tu riz m se ktö rü b a ğ la m ın d a e tk ili o lm a m a k ta d ır. A y n ı z a m a n d a bu y a t ır ım la r d iğ e r s e k tö rle rin gelişm e ve b ü y ü m e a la n la rı ü z e rin d e de e tk ili o lm a k ta d ır. T u riz m a k tiv it e le r in in ç e ş itliliğ i v e d in a m iz m i eko n o m in in d iğ e r s e k tö rle ri için itici b ir g üç o lu ş tu rm a k ta d ır. K ırs a l a la n la rın k o r u n m a s ın d a v e d a h a a z e n dü strileşm iş b ö lg e le rd e istih d a m y a ra t a b ilm e v e e ko n o m ik f a a liy e tle ri c a n la n d ır m a g ib i ö n e m li b ir işle vi de yerine g e tird iğ i k a b u l e d ilm e k te d ir ( T a t l ı d i l,2002). 422

Dünya'da ve T ürkiye de Kırsal Turizm Global olarak tü m d ü n y a d a t u riz m g en el a n la m d a gelişmektedir. T ü r k iy e tü m bu d e ğ iş im le r e ve gelişmelere cevap v e r e b ile c e k n it e lik t e v e g ü çte d ir. Yemlenmekte olan tu riz m a n la y ış ı, za te n d e n iz, k u m, güneş üçlem esi a ç ısın d a n z e n g in k a y n a k la r a sahip yüzyıllar b o şunca pek ç o k m e d e n iy e t e e v s a h ip liğ i yapmış zengin doğal y a p ıy a s a h ip T ü r k i y e iç in yen i turistik faaliyet a la n la rı o lu ş t u rm a s ın ı g e r e k t ir m e k t e d ir K I R S A L T l R İ Z M K A Y R A M I Dıinya tek p a z a rın ın bu re k a b e t s ü r e c in d e o lu şa n değerlere göre b iç im le n m e s i tü m s e k tö r le r ü z e rin d e olduğu gibi tu riz m d e de y e n i k a v r a m la r ı ve y e n i yaklaşımları g ü n d e m e g e t ir m iş t ir. E k o n o m i k bütünleşmenin yanı sıra s o s y a l, k ü ltü re l ve p o litik bütünleşmeler tu riz m p o lit ik a la rın ı d o ğ ru d a n o ld u ğ u kadar dolaylı b içim d e de e tk ile m e k te d ir. Ülkeler ve b ö lg ele r a ra s ın d a k i n ü fu s h a re k e tliliğ i sadece g elişm iş ü lk e le r in d e ğ il, g e liş m e k t e o lan ülkelerin de e k o n o m ik o ld u ğ u k a d a r s o s y a l ve k ü ltü re l değerlerden de y a r a r la n m a k o la n a ğ ı s a ğ la m a k ta d ır. Ülkeler turizm g e lirin i a r tırm a k ç a lış a n iş g ü cü n e istihdam yaratm ak k e n d i ü lk e in s a n ın ın y a ş a m kalitesini y ü k se ltm e k, b ilg i to p lu m ıın u n g ereğ i o lan bilgi ve bilgi te k n o lo jile rin i tra n s fe r e d e b ilm e k, insan kaynağının s ü rd ü rü le b ilir k a lk ın m a m o d e lle r iy le gelişimini sağ lam ad a tu riz m p o lit ik a la r ın a y e n i bir boyut k azan d ırm aktad ır ( T a t ild i 1,20 0 2). Turizm faaliyetleri y a ln ız c a e k o n o m ik d eğ er üreten bir sektör d eğildir. B u n u n y a n ın d a s o s y o - k ü ltü re l etkileşimlerinde y a ş a n d ığ ı b ir fa a liy e ttir. Ö z e llik le kırsal kesim ler, ü lk e le rin s a h ip o ld u k la rı kü ltü rel değerleri kentsel a la n la ra o ra n la d a h a iyi k o r u m a k la ve yaşatmakta olan y a ş a m y e r le r id ir. B u d e ğ e rle r ve h u z u r ortamı hem aynı ü lke iç in d e y a ş a y a n k e n tse l n ü fu s ve hem de özgül k ü ltü re l d e ğ e rle ri t a n ım a k isteyen yabancıların ilg isini ç e k m e k te d ir (Ö z ç a t a lb a ş, 2000). Kırsal turizm ö z e llik le t a rım s a l y a p ı ve fa a liy e tle rin yaygın olduğu y ö re le rd e, ta rım s a l fa a liy e tle r in y a n ı sıra gelişen, yeni bir tu riz m tü rü d ü r. Y e ş i l t u riz m, ç ift ç ilik turizmi, doğa tu riz m i, e k o - t u ıiz m, y a y la tu riz m i gibi adlar alan turizm b ir y a n d a n ta tille rin m e k a n için d e yoğunlaşmasından d o ğ an e k o n o m ik, s o s y a l ve psikolojik sorunların ç ö z ü m ü n d e, öte y a n d a n tu riz m i geleneksel k ıy ı tu riz m i a n la y ış ın ın e g e m e n liğ in d e n kurtarmak, kırsal y ö re le rin d in le n d ir ic i a tm o s fe rin d e n yararlanmaya o la n a k s a ğ la m a k v c g e lir d ü z e y i d iğer sektörlere göre d ü şü k o lan ta rım tü k e t ic is in e e k bir gelir sağlamak b a k ım ın d a n b ü y ü k ö n e m ta ş ıy a n bir turizm biçim i o la ra k g id e re k y a y g ın la ş m a k t a d ır t Özgen, 1995). Kırsal turizm h a re k e tle ri, k e n t le ş m e s ü re c in in başlamasıyla g ü nd e m e g e lm iş tir. K e n t y a ş a m ın ın insanlar üzerindeki o lu m s u z e tk is i, s a k in ve h u z u r dolu o rta m la ra olan ih tiyacı arttırm ıştır. B a şla n g ıç ta ço k b ü y ü k ölçü de iç turizm konusu olan kırsal tu riz m, son y ılla r d a u la şım o la n a k la rın ın ve iletişim tek n o lo jile rin in g e lişm e siy le b irlikte u lu sla r arası tu riz m in ko n u su o lm a y a b a şla m ıştır. Ö z e llik le 1970'li y ılla rd a n itibaren bu aland a ya p ıla n araştırm alard a bir artış g ö rü lm e kle b irlik te, bu artış yeterli değildir. K ırs a l tu rizm hareketi, tu riz m istatistikleri içinde sp e sifik bir alan o larak d eğ e rlen d irild iğ in d e n, kırsal tu rizm k a yıtla rı yete rin ce a ç ık d eğ ild ir. G e lişm e k te olan ü lkele r kırsal tu riz m in k ırsa l k a lk ın m a içind eki rolünü fark etm ekte geç k a lm ış la rd ır. B u nedenle kırsal tu riz m in k a lk ın m a y a k a tk ısı yeni a n la şılm a y a başlam ıştır (Ö zçatalb aş, 2000). T a r ım sektörü ulaştığı g e lişm işlik d ü ze yin e rağm en, ço k sayıd a yap ısal sorunla karşı karşıya d ır. B u yap ısal so ru n la rın başında, tarım işletm elerinin g iderek artan n ü fu s ve yasal u yg u la m a la r sonucu olarak giderek k ü ç ü lm e s i, g e ç im lik işletm e karakterine b ürünm esi, v e r im liliğ in a za lm a sı, üretim m aliyetle rin in y ü k s e lm e s i, kısaca e ko n o m ik b irim ler o lm aktan u z a k la şm a sı g elm ektedir. T ü m bu o lu m suz yapının doğal sonucu olarak kırdan kente yoğun ve ko ntro lsüz n ü fu s ve işgücü göçü, kentlerde çarpık kentleşm eye, e k o n o m ik, sosyal ve kültürel sorunlara yol açm aktadır K ırs a l T u r iz m o lu m su z y ap ıya sahip tarım işle tm e lerin in e ko n o m ik, ve rim li çalışan ve yü ksek g elir sağ layan b irim le r haline gelm elerinde önemli bir rol üstlen m ekted ir. K ırs a l T u r iz m sayesinde o bölgeye ait ağaç işleri, halı ve k ilim d o k u m a cılığ ı, el işleri, yöreye ait meşhur y e m e k le r,s ü s m alzem eleri vb. ürünler pazarlanarak yö re h a lk ın ın eko n o m ik d urum unda ilerlem e sağlanır K ırs a l T u r iz m in e ko n o m ik boyutu yan ın d a sosyal bo yu tun a g elince kırsal turizm ile toplulukların g ö rü n ü m ü değişm ekte yöre halkı ve turistler arasındaki e tk ile ş im ö z e llik le aile kurum u üzerinde etkili o lm a kta d ır. Y a ra rlı olarak görüldüğü alanlar insan ta n ım a, dost edinm e, g iy im kuşam Öğrenme, k o n u şm a Ö ğrenm e ve hayat görüşüne sahip o lm a gibi yararlar sağ lam akta d ır. K ırs a l T u riz m birbirinden d eğ işik şekillerd e k a rş ım ız a çık m a kta d ır. B u n la r; T e rm a l am açlı kırsal turizm D in le n m e am açlı kırsal turizm N o s ta ljik am açlı kırsal turizm S p o rtif am açlı kırsal turizm Kültürel am açlı kırsal turizm dir DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE KIRSAL Tl. RİZM İN GELİŞİMİ T u r iz m yo lu ile kırsal yö relerin e ko n o m isin in k a lk ın d ırılm a s ın a y ö n e lik çabalar dünyada ço k b ü y ü k iv m e k a za n m ıştır. 4 2 3

İ. B. G Ü R B Ü Z, A.O. E R O L, O. Y A V U Z İ t a l y a 'n ı n e k o n o m is i b ü y ü k ö lç ü d e ta rım a d a y a n a n k ır s a l b ö lg e le r in d e y a z a y la r ın d a tu ris tle rin g e lm e si ile b ir lik t e iş o la n a k la r ı a r tm ış e v p a n s iy o n c u lu ğ u siste m i y a y g ı n l a ş m ı ş t ı r. P o r t e k i z d e k i b a lık ç ı k ö y le r in d e b a lık ç ılık ta n s a ğ la n a n g e lir in y a n ın d a y a z a y la r ın d a y ö re y e g ele n t u r is t le re e v le r in i p a n s iy o n o la r a k k u lla n d ıra n a ile le rin r e fa h d ü z e y le r in d e a rtış o ld u ğ u s a p ta n m ıştır. G i r i t A d a s ı n d a k i k ırs a l y e r le ş im b ö lg e sin d e t u r i z m i n g e li ş m e s i y le k a d ın la r ın d a e k o n o m ik f a a liy e t le r e k a t ıld ık la r ı v e a ile g e lirle rin d e y ü k s e lm e o ld u ğ u s a p ta n m ış t ır. A v u s t u r y a d a k i d ağ k ö y le r in d e a ile le rin e v le r in in b ir b ö lü m ü n ü tu ris tle re k ir a la d ık la r ı ve bu ş e k ild e ö n e m li b ir g e lir e ld e e ttik le ri tesp it e d ilm iş tir. Y e n i Z e la n d a 'd a tu ris tle rin ç if t lik e v in d e k o n a k l a d ı k l a r ı,ç i f t l i k l e r d e ü re tile n ö rg ü le r, g iy im ve h a tıra e ş y a la r ın ın s a t ılm a s ı y o lu ile de ç iftliğ in ta rım d ış ı g e lir le r i a r tm a k ta d ır. İn g ilte r e. V a l e s de de ç if t lik t u riz m i g id e re k y a y g ın la ş m a k t a d ır. T u r is t le r ç if t lik e v le r in d e k o n a k la m a k t a ç i f t l i k s a h ip le ri de bu y o lla ek g e lir eld e e tm e k t e d ir. K ı b r ı s ta ü z ü m b a ğ la rın ın y a y g ın o ld u ğ u b ö lg e le rd e y ö r e s e l y e m e k le r in a ğ ır lık k a z a n d ığ ı,h a lk ın g e le n e k v e g ö r e n e k le r in in m is a f ir le r e y a ş a t ıld ıg ı,sa fa ri tu rla r ın ın d ü z e n le n d iğ i y e r le r b u lu n m a k ta d ır. M a l e z y a d a g e le n tu ris tle ri etrafı tro p ik a l m e y v e a ğ a ç la r ıy la ç e v r il i g e le n e k s e l k a b a c a y a p ılm ış e v le rd e y ö r e y e ait k ü ltü re l d e ğ e rle r y a ş a t ılm a k t a d ır ( Ö z g e n, 1 9 9 5 ). A l m a n y a da ç i f t l i k tatil s iste m i de tu ristle rin b ü y ü k ilg is in i ç e k m e k t e d ir. 1 187 ç ift lik t e n 94 tanesi ö z e llik le d ış t u r iz m y ö n ü n d e n rağbet g ö rm e k te d ir. B u r a y a g e le n le r k ıs a d o ğ al g ezi p ro g r a m la r ı, s e rg ile r, ta rih i e s e rle re y ö n e lik, a v c ılık,s ü r ü c ü lü k g ib i o la n a k la r ın, m is a f ir p e r v e r lik a n la y ış ı ve d o s tlu k h a v a sı iç e rs in d e s u n u lm a k t a d ır ( Ö z ç a t a lb a ş, 2000). K ı r s a l t u r iz m, A v r u p a n ın b irç o k ü lk e s in d e iç ve d ış tu riz m k a p s a m ın d a y e rin i a ld ığ ı g ib i, y e re l k a lk ın m a d a o y n a d ığ ı ro l, k itle t u r iz m in e a lt e rn a t if o lu ş tu rm a s ı, k ır ve k e n t k ü ltü rü n ü b u lu ş tu rm a s ı ve tu ris t ik y o ğ u n la ş m a y ı e n g e lle m e s i b a k ım ın d a n ö n e m li b ir iş le v e s a h ip tir. K ı r s a l t u r iz m in g eliştiğ i A v r u p a ü lk e le r in d e h a lk ın en a z ü çte biri ta tille rin i k ırs a l a la n d a g e ç ir m e k t e d ir. K ır s a l t u riz m, a ile ve y e t iş k in tu riz m i o lu p, d a h a ç o k orta g e lirlile r e hitap e tm e k te, a n c a k k ü ltü r lü v e y ü k s e k g e lir g ru b u n d a n k iş ile r in ta tille rin d e bu t u riz m tü rü n e a y ır d ık la r ı p a y h e r g e ç e n gün a rtm a k ta d ır. T ü r k i y e tü m m e v s im le r in y a ş a n a b ild iğ i e ş s iz g ü z e llik le r iy le k ırs a l tu riz m in en iy i ş e k ild e g e r ç e k le ş tir ile b ile c e k o la n a k la r a s a h ip bir ü lk e d ir. T ü r k i y e ' n i n m e v c u t ta rih i v e d o ğ a g ü z e llik le r in i k ırs a l tu riz m ile b irlik te y ü r ü te b ilm e s i d u ru m u n d a, turizm a la n ın d a b ü y ü k b ir a tılım y a p ıla b ilir. K ı r s a l t u riz m e ait is ta tis tik le rin tu tu lm u y o r o lm a s ın a k a rş ın bu k o n u d a k i p o ta n s iy e lin d e yeterince d e ğ e rle n d irilm e d iğ i de a ç ık t ır. T ü r k i y e de k ırsa l turizm d e n ilin c e a n c a k y a z a y la r ın d a s ıc a k bölgelerde g e rç e k le ş tirile n y a y la t u riz m i a k la g e lm e k te d ir. T u r iz m B a k a n lığ ı 1 9 9 0 y ılın d a ta til-d in le n m e, tatilh a y v a n c ılık ve h a y v a n c ılığ ı e sa s a la n 23 ya yla d a <4Y a y l a T u r iz m i P r o je s i b a ş la tm ış tır. A n c a k konu k ırs a l a la n ı ilg ile n d ir m e s in e ra ğ m e n ta rım la ilgili k u ru lu ş la r la o rta k la şa y ü r ü tü lm e m e s i tu riz m in çok d is ip lin li y a p ıs ı ile u y u ş m a m a k t a d ır ( Ö z ç a t a lb a ş,2000). S O N U Ç V E Ö N E R İ L E R T u r iz m tü m d ü n y a d a g e liş im in i artan b ir ö nem le s ü rd ü rm e k te d ir. T u r iz m d e k i bu g e liş m e pek ço k turizm ç e ş id in in o rta ya ç ık m a s ı n a n e d e n o lm u ştu r. Bu ç e ş itle n m e t u riz m i boş z a m a n la rın ı değerlendiren, u lu sa l ve y e re l y ö n e t ic ile r için b ir g e lir kayn ağı, b ü tçey e fin a n s m a n s a ğ la y a n b ir u n s u r o lm aktan t o p lu m la r a ra sı iliş k ile r i g e liş tir m e y e, kültürel z e n g in lik le r i a rttırm a y a y ö n e lik b ir fa a liy e t olm uştur. B u n u n la b irlik te son y ılla r d a, tu riz m ko nusunda g id e re k artan a ra ş tırm a la rd a t u riz m in, in sa n la rın kültür z e n g in liğ i, d ü n y a y a b a k ış a ç ıla rın d a g e n iş le m e yarattığı o rta ya k o n u lm a k t a d ır. T u r i z m m al ve h iz m e t ü re tim in d e v e ü retile n m al ve h iz m e tle rin d o la ş ım ın d a d iğ e r s e k tö rle r üzerinde k u lla n ıla n işg ü cü a ç ısın d a n is tih d a m yaratm aktad ır. H e m de u lu sa l ve u lu s la r arası y a t ır ım la r ın çeşitlenerek b ö lg ese l k a lk ın m a s ın d a ö n e m li rol o y n a m a k ta d ır. Ü l k e g e lirle ri iç e ris in d e ö n e m li y e r tutan turizm d ü n y a d a son y ılla r d a b azı d e ğ iş im le re sahne olm uştur. D ü n y a d a k i y e n i tu riz m trendleri t a r i h.s a ğ lık,k ü lt ü r,k ır s a l t u riz m y ö n ü n d e g elişm e kte d ir. B u ta rz k a y n a k la r a sa h ip ü lk e le r in bu d u ru m d a n daha ç o k f a y d a la n a c a k la rı a ç ık tır. T ü r k i y e bu ü lkele rd en bir ta n e sid ir. Ö z e l lik le T ü r k i y e ' n i n sa h ip o ld u ğ u do ğ al, tarihsel v e k ü ltü re l p o ta n s iy e lle rin e k o n o m ik kazanca d ö n ü ş tü rü lm e s i a m a c ıy la k ırs a l t u riz m e ağırlık v e r ilm e lid ir. B u n u n iç in ; Ö n c e lik le d o ğ a l, ta rih s e l v e k ü ltü re l zenginliğe s a h ip k ırs a l a la n la r s a p ta n m a lıd ır. H a lk bu konuda b ilg ile n d ir ilm e li, ilgi d u y a n ö n d e r k iş ile r e ğ itilm elid ir. E ğ it im p ro g ra m ın d a T ü r k k ü ltü r ü, T ü r k tarihi, h a lk la iliş k ile r, tu riz m, y a b a n c ı dil v b. gibi alanlarda y e te rli d ü z e y d e b ilg ile re y e r v e r ilm e lid ir. İlg ili y ö re d e a ğ ır lık v e r ile c e k tu riz m a m a c ın a uygun d ü z e n le m e le r y a p ılm a lıd ır. Ö rn e ğ in ik lim i, doğal yapısı ile r e h a b ilita s y o n a m a ç lı t u riz m e e lv e riş li yörelerde te d a v i m e r k e z le r in in k u r u lm a s ı, s a ğ lı ve spor e le m a n la r ın c a d o n a tılm a s ı g e re k ir. 424

I Dünya da ve Türkiye de Kırsal Turizm K ı r s a l t u r i z m o lg u s u n u b e n i m s e m i ş, i ş l e t m e s i n i v e b elk i de e v i n i g e le n t u r i s t l e r e a ç a r a k, ö r n e ğ i n p a n s iy o n iş le tm e c iliğ i y a p a c a k y a d a a r a z i s i n i d i n l e n m e, t e d a v i, n o s ta ljik d u y g u l a r a h it a p e d e c e k ş e k i l d e k u l l a n d ı r a n iş le tm e c ile r e d e v le t t a r a f ı n d a n ( T C Z i r a a t B a n k a s ı, K ü lt ü r B a k a n l ı ğ ı, T u r i z m B a k a n l ı ğ ı v b. g i b i ) t a r a f ın d a n kredi ve d e s t e k v e r i l m e l i d i r K r e d i l e r iş le t m e v e v a t ı r ı m k re d ile ri ş e k l i n d e o l m a l ı, a y r ı c a b u y ö r e l e r d e k i iş le tm e le r in ç e ş it li g i d e r l e r i s ü b v a n s e e d i l m e l i d i r. \ Y ö r e d e k i k a d ı n l a r ı n e ğ i t i l e r e k, g e l e c e k t u r is t le r e y ö n e lik o l a r a k d a n t e l, k a z a k, e l d i v e n v b. g ib i ö r g ü v e el işle ri. y ö r e s e l y e m e k l e r y a p m a l a r ı ile d e ğ e r le n d ir ile b ilir. Z i r a b i l i n d i ğ i g ib i el iş i ü r e t i m l e r d aha y ü k s e k d e ğ e r b u l m a k t a d ı r. Ö te y a n d a n ü l k e m i z i n ö z e l l i k l e g e r i k a l m ı ş y ö r e le rin d e b o z u l m a y a n d o ğ a l, k ü l t ü r e l d e ğ e r l e r i m i z b ir z e n g i n l i k o l a r a k k a b u l e d i l m e l i d i r. Z i r a bu g ib i y e rle r s a n a y i l e ş m e m i ş, s e y r e k n ü f u s l u o l d u k l a r ı iç i n s a ğ lık lı t e m i z a l a n l a r d ı r. B u s a y e d e t a r ı m k e s i m i n d e n t a r ı m d ış ı s e k t ö r le r e olan n ü fu s v e i ş g ü c ü a k ı m ı n ı n d a d a h a s a ğ l ı k l ı v e k o n tro llü > ü r ü t ü l e b i l m e s i d e m ü m k ü n o l a c a k t ı r. H a l k ı m ı z ı n m i s a f i r p e r v e r l i ğ i d e d i k k a t e a l ı n m a l ı d ı r. B u b a ğ la m d a, h a l k ı n k ü l t ü r e l p o t a n s i y e l i, y a ş a y ı ş ı in a n ç la r ı k a p s a m ı n d a t u ris t ç e k i m m e r k e z i o l a b i l i r. A n c a k, t u r i z m e a ç ı l a n k ı r s a! a l a n l a r a g e le n m i s a f i r l e r i rahat e t t ir e c e k a l t y a p ı o l a n a k l a r ı n ı n b i r a n ö n c e t a m a m l a n m a s ı g e r e k m e k t e d i r. B u n u n y a n ı s ı r a ü l k e m i z i n d o ğ a l g ü z e l l i k l e r i n i n y u r t d ı ş ı n d a t a n ı t ı l m a s ı ile d e b u a la n l a r a y a b a n c ı t u r is t ç e k e b i l m e ş a n s ı m ı z o l a b i l i r. B u n u n iç i n d e t u r i z m d e n b ü y ü k g e l i r e l d e e d e n g e l i ş m i ş ü l k e l e r i n i z l e d i ğ i p o l i t i k a l a r d i k k a t l i c e g ö z d e n g e ç i r i l m e l i d i r. T ü r k i y e k ı r s a l t u r i z m k o n u s u n d a k i b e l i r t i l e n b u m a d d e l e r i g e r ç e k l e ş t i r e b i l i r s e d i ğ e r ü l k e l e r e k a r ş ı o l a n d o ğ a l, m e v s i m s e l v e k ü l t ü r e l ö z e l l i k l e r i n d e k i ü s t ü n l ü k l e r i y l e g e li ş e n t u r i z m s e k t ö r ü n d e k i p a s t a d a n d a h a b ü y ü k b ir p a y a l m a s ı v e t a r ı m s e k t ö r ü n d e b ü t ü n l e ş m i ş b ir k a l k ı n m a s a ğ l a m a s ı k a ç ı n ı l m a z d ı r. KAYNAKLAR A nonim, 2002, T C T urizm B a kan lığ ı W eb S a y fa sı, hltp 7 / \n vw turizm gov.tr A ydın S ve K elçeoğlu ö, Genel E ğ ilim le r Iş ığ ı A ltın d a T ü rk iy e T u rizm i Ö zerine B ir D eğerlendirm e, 2 T u riz m Ş u ra sı B ild irile ri I cilt, sayfa 6 3-7 2, 12-14 N isan 2002, A n kara D PT, 2001, V III. B Y K P T urizm Özel İhtisas K o m isy o n R a p o ru, Ankara K uçükaltaıı D, Tarım T urizm i ve T ü r k iy e de T arım T u riz m i işletm eciliğ i, 2. T urizm Şurası B ild irile ri I. cilt, sayfa 1 4 3-1 5 6, 12-14 Nisan 2002.Ankara T atlıd ıl E. K üreselleşm e Surecinde T u rizm in E konom ik ve S o sy a l Boyutları, 2 Turizm Şurası B ildirileri 3 cilt, sayfa 189-200, 12 14 Nisan 2002.Ankara ö zya la lb a ş O, K ırsa l T u rizm in G eliştirilm esin d e Y a y ım ın Ö nem i, T ürkiye 4 U lusal T arım Eko n om isi K ongresi, 6-8 E y lü l 2 000, Tekirdağ Özgen Ö, K ırsal T urizm in S o sy o -E ko n o m ik P ro fili ve Ç e v re, V erim lilik Dergisi, Sayı 1995/3, M PM Y ayını, Ankara 425