Weşanên Serxwebûn 107. Kutsallık ve lanetin simgesi URFA

Transkript

1 107 Weşanên Serxwebûn 107 Abdullah ÖCALAN SAVUNMALARIM Kutsallık ve lanetin simgesi URFA

2 Dic le-fı rat hav za sın da ta rih KUTSALLIK VE LANETİN SİMGESİ URFA

3 Dicle-Fırat havzasında tarih KUTSALLIK VE LANETİN SİMGESİ URFA Birinci Baskı: Ağustos 2001 Weşanên Serxwebûn 107

4 Dic le-fı rat hav za sın da ta rih KUTSALLIK VE LANETİN SİMGESİ URFA

5

6 Önsöz Urfa savunması güzel bir derleme oldu; peygamberlik ve Urfa tarihinin gerçekliğini biraz derinliğine açtım. İbrahimilerle İbranileri güçlü vermeye çalıştım, peygamberler ve Urfa üzerine çok güçlü ve çarpıcı değerlendirmeler yaptım. Savunmalarım metot gösteriyor; tarihi yaklaşım, tarihin değerlendirilmesi üzerine çok çarpıçı sonuçlara vardım. Metodolojik olarak dünya çapında çözümlemeler olacak. Devlete farklı bir yaklaşım sergiledim. Sosyal ilişkilere, kadına, dine, topluma ilişkin vardığım sonuçlar var. Bilim adamları, profesörler araştırmışlar, ama benim vardığım sonuçlara ulaşamıyorlar, sorunları benim gibi çözemiyorlar; çünkü benim pratiğimi yaşamamış- lar, bu çok önemli. Yaklaşımlar sorunu üzerinde durdum; sahte yaşam, doğru yaşam, lanetli yaşamla kutsal yaşamı açtım. Avrupa nın üstünlüğü buradadır; kendi lanetli yaşamını yıkarak buralara geldi. Ortadoğu bunu yapamadı. O açıdan bu tespit- 5

7 ler sadece Kürtler, Türkiye için değil, aynı zamanda Ortadoğu içindir; öyle anlaşılmasını istiyorum. Bu görüşlerim Ortadoğu ve Avrupa düşünüş yapısında büyük tartışmalar yaratacaktır. Her bir başlık bir kitap konusu olabilir, gazete, dergi ve panellerde yorumlanabilir. Bundan sonra on yıllar bunun üzerine düşünülerek kurulabilir. Türkiye nin ihtiyaç duyduğu değerlendirmelerdir; bunların sonuçlarına göre Türkiye kendini yeniden yapılandıracak. Türkiye bunu kavradı ama, anlaması daha uzun sürer; yeni kültürünü belirleyecek. Ben felsefeden uzak biri değilim, ilahiyat yönüm var, geliştirdiğim tanrı yorumu çok çarpıcıdır; geliştirdiğim tanrıça kadın kavramı önemlidir, kadına kişilik kazandıracak, bir tür kadının tarihteki haksızlıklarının giderilmesi yolunu açacak. Kadınlar onuru, kimliği kazandıracak bu belirlemelerin kıymetini bilsin. Size yapacağım en büyük tarihi iyilik budur. Kadın emeğine, kişiliğine, anaya saygıyı içeren güzel şeyler var. Fırsat olsaydı ayrı bir kitap olarak yazılabilirdi. Böyle olması iyi oldu; bütünlüklü olarak tarihi görecekler. İyi değerlendirilerse kendilerini ayna gibi orada görebilirler. Savunmalarımda ayrıca Zeus kültürünü, Avrupa kültürünü çözdüm, tek tanrılı dinleri 6

8 çözdüm. Sümer rahip çözümlemelerim, laiklik çözümlemelerim bin kitaba kapı aralıyor. Bin cilt kitap okumanız gerekiyor buna ulaşmak için. Kapital tabii ki önemli, ayrıntılı bir çalışmadır, ona bir şey demiyorum. Ama yazdıklarım Ortadoğu açısından Kapital den daha önemlidir. Abdullah ÖCALAN 7

9 An ka ra 8. Ağır Ce za Mah ke me si Baş kan lı ğı na An ka ra Sa yın Yar gıç lar; İm ra lı yar gı lan ma sı na da hil edil me yen PKK Ur fa Da va sı için ge liş tir di ğim iki adet sa vun ma yı ha zır la mış bu lun mak ta yım. Da ha dar ve ma hal li dü zey de olan bu sa vun ma la rım, ge nel AİHM Sa vun ma sı nın bir eki ve par ça sı ola rak de ğer len di ril mek du ru mun da dır. Da va nın bü tün lü ğü çer çe ve sin de ge liş tir me ye ça lış tı ğım AİHM Sa vun ma sı, so run la rı da ha iyi açık la ya bil mek için, ta rih sel ve uy gar lık sal bir çö züm le me yi içer mek te dir. Do la yı sıy la PKK Ur fa da va sı nın te o rik ve ta rih sel kap sa mı nı be lir le mek te dir. Bir bö lü mü ta mam lan mış tır. Bun la rı bir lik te su na ca ğım. İkin ci bö lü mü nü ağus tos son la rın da bi ti rip ile te ce ğim. Sa vun ma la rım da olay la rı iş le mek ten çok, çı ka rıl ma sı ge re ken ders le ri ve bun dan son ra ge li nen nok ta la rı açık la ma yı esas al dım. Tür ki ye de ya şa nan sü reç te hu kuk ve si ya si re form - 8

10 lar gün dem dey ken, önem li bir top lum sal so run da ta raf ola rak gö rüş le ri mi sun ma nın kat kı su na ca ğı inan cıy la ha zır la ma ya özen gös ter dim. Bu yön lü la ik ve de mok ra tik cum hu ri yet mü ca de le sin de olum lu rol oy na ma yı, tek çı kar yol ola rak bi lim sel te mel de çö züm le me ye ça lış tım. Ken dim, ör güt ve halk açı sın dan du ru şu mu böy le lik le net çe açık la dı ğım inan cın da yım. Mah ke me ni zin bu sa vun ma la rı mı, en azın dan bun dan son ra, ev ren sel hu kuk öl çü le ri nin ül ke miz için de ge çer li ol ma sın da bir araç ola rak de ğer len di re ce ği ne da ir inan cı mı be lir tir, say gıy la arz ede rim. 10 Temmuz 2001 Ab dul lah ÖCA LAN İm ra lı Ada sı 9

11 10

12 Dic le-fı rat hav za sın da ta rih KUTSALLIK VE LANETİN SİMGESİ URFA Ta rih Sü mer de baş lar de yi mi doğ ru dur. Ama Sü mer ta ri hi de Dic le ve Fı rat ile kol la rı nın çık tı ğı yer ler de baş lar. Bu ra lar To ros-zag ros dağ sisteminin oluş tur du ğu yük sek dağ lar, pla to lar ve ova lar dan olu şan Yu ka rı Me zo po tam ya dır. Baş ta Sü mer ler ol mak üze re o dö nem de bir çok hal kın ken di di liy le ad lan dır dı ğı Yük sek Mem le ket an la mı na ge len Gond wa na, Kar du an na, Urar ti dir. Son bi lim sel araş tır ma lar, ta rım dev ri mi ne ve hay van la rın ilk ev cil le şen tür le ri ne en uy gun coğ ra fi ko şul la rın bu yer ler de oluş tu ğu nu gös ter mek te dir. Eki len bit ki tür le riy le ev cil leş ti ri len hay van lar açı sın - 11

13 dan, bu ra lar zen gin bir kül tür oluş tur mak ta dır. İk lim, do ğal bir su la ma özel li ği ne sa hip tir. Hem top la yı cı lık, hem av cı lık açı sın dan çok da ha ön ce ki dö nem le rin ilk in san ör nek le ri nin top lan dı ğı sa ha ol ma sı, bu el ve riş li li ğin den kay nak lan mak ta dır. Bir-bir bu çuk mil yon yıl ön ce, Do ğu Af ri ka dan çık tı ğı tah min edi len ilk in san grup la rı, Or ta do ğu ya gel dik le rin de bu coğ raf ya yı en uy gun ya şam ala nı ola rak de ğer len dir mek du ru mun da kal mış lar dır. Bu ra sı gi de rek ka lı cı la şan bir alan du ru mu na gel mek te dir. Hiç bir alan bu ra sı ka dar el ve riş li lik arz et me mek te dir. Bü tün bu zul de vir le rin de ve ara sın da, bu coğ raf ya, ya şam için dün ya nın de ne nen en uy gun ye ri ol du ğu nu ka nıt la mak ta dır. Son bu zul dö ne min yak la şık 20 bin yıl ön ce so na er me siy le, es ki taş dev riy le ye ni taş dev ri ara sın da bir dö nem olan me zo li tik dö nem baş la mak ta dır. Böl ge de bu dö nem den kal ma çok sa yı da ar ke o lo jik ka lın tı bu lun mak ta dır. Yak la şık 12 bin yıl ön ce sin de bu dö nem so na erer ken, ne o li tik dö nem (Ci la lı Taş Dev ri) baş la mak ta dır. Bun da, ge li şen bir ku rak lık dö ne mi nin önem li rol oy na dı ğı an la şıl mak ta dır. Ar tan tec rü be ve önem li bir de ği şik lik ge çi ren ik lim ne de niy le, bit ki ye tiş tir me ye ve hay van ev cil leş tir me ye da ya lı en bü yük in san lık dev ri mi 12

14 ger çek leş ti ril mek te dir. Bu dev ri min ar ke o lo jik ka lın tı la rı en es ki ta ri hi M.Ö yıl la rı na ka dar gö tür mek te dir. Dic le-fı rat hav za sı nın dağ la bir leş ti ği bü tün sa ha la rın da bu dev ri min ka lın tı la rı na rast lan mak ta dır. En es ki yer le şim sis te mi nin Ur fa yö re le rin de ge liş ti ği göz lem len mek te dir. Ne va li Ço li ve Gö bek li Te pe de ol du ğu be lir le nen ilk yer le şim yer le ri, M.Ö yıl la rı na uzan mak ta dır. İlk ta pı nak lı yer le şim le rin de bu ra lar da ger çek leş ti ği ka nıt lan mak ta dır. Ağır lık lı ola rak bu gün kü Ur fa, Di yar ba kır, Mar din ve kom şu yö re le ri bu ça ğın mer kez le ri dir. Ha len sı ra dan yol cu luk lar da bi le gö rü len top rak lık te pe ler, bu dö nem den kal ma eş siz ta rih ha zi ne le ri dir ve yüz ler ce si ha len ka zıl ma yı bek le mek te dir. Dik kat li bir ar ke o lo ji ça lış ma sı, bu te pe ler de in san lı ğın ilk bü yük dev ri mi ni ay rın tı la rıy la ya ka la ya bi lir. Bu du rum böl ge nin ola ğa nüs tü lü ğün den de ğil, en uy gun coğ ra fi ko şul la rın dan ile ri gel mek te dir. Ta rı ma en uy gun bit ki ler le, ağaç lar ve ev cil leş ti ri le cek hay van lar, hem dağ lık hem de ova lık alan da bol ca bu lun mak ta dır. Do ğal ma ğa ra lar, gü ven lik açı sın dan da en uy gun ilk yer le şim yer le ri ni teş kil et mek te dir. Her kö şe de bü yük ır mak ve kol la rın dan baş ka, pı nar 13

15 gö ze le ri bu lun mak ta dır. Yağ mur lar la bir lik te bu su la ma ola nak la rı bit ki, hay van ve yer le şim ola nak la rıy la bir le şin ce, ide al bir du rum or ta ya çık mak ta dır. Böl ge nin in san lı ğa be şik lik et me si bu özel lik le ri ne de niy le dir. Ta rı mın ge liş ti ril me si, yer le şik köy ya şa mı nı be ra be rin de ge tir mek te; bir ne vi kent dev ri min den ön ce köy dev ri mi ger çek leş ti ril miş ol mak ta dır. Bu dev rim, in sa nın zih ni yet ve ruh dün ya sın da bü yük de ği şim le re yol aç mak ta dır. Bol gı da, ar tan nü fus ve ge li şen yer le şim alan la rı, bu böl ge ta ri hi nin en çar pı cı ya nı dır. O ka dar kök sal mış tır ki, ha len ne o li tik ta rım kül tü rü, zih ni yet ve te mel in san dav ra nış la rın da et ki si ni sür dür mek te dir. Uzun bir sü re ana er kil top lum kül tü rü ya şan mış tır. Ta rım ve ev cil leş tir me, esas ola rak ka dın et ra fın da ge liş mek te dir. Yi ne yer le şik ya şam en çok ka dın için ge rek li dir. Ço cuk ye tiş tir me, tar la ve ağıl kül tü rü, da ha çok yer le şik li ği ge rek tir mek te dir. Bu ko şul lar ka dı nın ro lü nü çok bü yüt mek te, tan rı ça kül tü rü oluş mak ta dır. İlk tan rı sal sim ge ler er kek de ğil, ka dın bi çim li dir. Dil ya pı sı na di şi lik ya pı sı ege men dir. Yıl dız lar la sim ge leş ti ri len ilk ka dın tan rı ça la ra sterk (yıl dız) de nil me si bu dö nem den kal ma dır. Star söz cü ğü, Is tark tan tü re me dir. İlk ta pı nak lar da 14

16 köy yer le rin de ku rul mak ta dır. Ka lın tı lar da bun lar tes pit edil mek te dir. Ur fa yö re si, bu dev ri min en bü yük mer ke zi ko nu mun da dır. M.Ö yıl la rın dan be ri, ta rım ve hay van cı lık için ide al ko nu mu, onu bu uzun ta rih çağ la rı için be şik lik et me ko nu mun da bı rak mak ta dır. Yüz ler ce top rak tüm se ği ve su ke nar la rın da ki ma ğa ra lar, yer le şik li ğin gü cü nü ve yay gın lı ğı nı gös ter mek te dir. Dün ya nın baş ka hiç bir ye rin de böy le si bir yer le şim dü ze ni bu lun ma mak ta dır. De ni le bi lir ki, Ur fa ve ci var yö re ler, ne o li tik ça ğın yıl sü ren mer kez le ri dir. Na sıl Av ru pa ka pi ta list ça ğın mer ke ziy se, -ki o da an cak 500 yıl sür mek te dir- in san lı ğın en uzun yer le şik ça ğı nın bu yö re de ya şan ma sı da, da ha son ra ki ta ri hi için de si lin mez iz ler bı rak mak ta dır. Sü mer ve Mı sır ta ri hi, bu ra da ki ta ri hin do ğal bir uzan tı sı dır. İn san lık bu ra da yer le şik li ği, do ğa da ta rım ve hay van cı lı ğı tek nik ve bi li miy le, ide o lo jik ve yö ne tim gü cüy le iyi ce tec rü be et tik ten son ra, da ha aşa ğı ya, ve rim li alüv yon top rak lı ne hir kı yı la rı na ine cek tir. Mı sır ve Sü mer böl ge si ne inen kül tü rün bu ra dan kay nak lan dı ğı, ar ke o lo jik ka lın tı lar açı ğa çık tık ça da ha iyi ka nıt lan mak ta dır. Ta rım dev ri mi her hal de Ara bis tan ve Af ri ka çö lün de ge li şe cek de ğil dir. Ay rı ca alüv - 15

17 yon lu ne hir ya tak la rın da ilk yer le şim le ri baş la ta cak bit ki ve hay van kül tü rü yok tur. Bu ger çek lik, ta ri hi baş la tan ça ğın ne den Dic le-fı rat ın yu ka rı hav za sı, özel lik le Ur fa yö re si ve çev re si ol du ğu nu açık ça gös ter mek te dir. Tek rar vur gu la mak ge re kirse: Bu çağ, ta rım, ev cil leş tir me, ağaç lan dır ma, köy kur ma, ta pı nak yap ma ve gö ğe ilk tan rı sal sim ge yi yer leş tir me nin ça ğı dır. Ka dın et ra fın da ana er kil top lu mun, tan rı ça kül tü rü nün güç lü do ğu şu na ta nık olu nan çağ dır. Bu ça ğın tüm in san lık üze rin de ki et ki si ha len sür mek te dir. Ta rım, hay van cı lık ve ana lık kül tü rü ne re de, ne ka dar et ki liy se, bu ça ğın ger çek leş ti ği ori ji nal ye rin dam ga sı nı ta şı mak ta; ta ri hin bu ilk dev ri mi nin dal ga dal ga her ta ra fa ya yı lan izi üze rin de ger çek leş mek te dir. Ur fa nın böl ge ola rak bu ça ğa mer kez lik et me si, ba zı kav ram la rı olan ca ağır lı ğıy la aç ma mı zı ge rek tir mek te dir. Ta rih, kut sal lık ve la net kav ram la rı nı doğ ru çö züm le ye bi lir sek, Or ta do ğu Rö ne san sı nın te me li ol ma sı ge re ken zih ni yet ay dın lı ğı na da ulaş mış olu ruz. Be lirt ti ği miz gi bi ta rih Sü mer de, Mı sır da baş lar; ama Mı sır ve Sü mer de bu coğ raf ya da ta rım dev ri min den son ra baş lar. Kal dı ki, bu uy gar lık mer kez le ri oluş tuk tan son ra, ilk uy gar lık 16

18 işa ret le ri ola rak, yol lar ve ker van lar bu böl gey le bu kent mer kez le ri ara sın da iş ler. Uy gar lı ğa yol açan bü tün tek nik ler ve fi kir ler bu yol lar üze rin den Sü mer ve Mı sır a, da ha son ra adım adım Ku ze y e, Do ğu ya ve Ba tı ya ya yı lır. Ta ri hin bü tün ka nıt la rı, M.Ö le ri yak la şık ola rak te mel al dı ğı mız da, bin-iki bin yıl lık ara lar la bu böl ge den dört yö ne doğ ru bir ya yıl ma ve ye rel leş me nin ger çek leş ti ği ni gös ter mek te dir. Mi lat tan ön ce 6000 yıl la rın da baş la yan en ol gun ve ku rum laş mış ta rım ça ğı olan ve adı na Tel Xa laf Kül tü rü de nen bu aşa ma dan yak la şık iki bin yıl son ra, Sü mer ve Mı sır uy gar lı ğı nın ilk ipuç la rı boy ver me ye baş lar. M.Ö yıl la rı, Sü mer in ve da ha son ra Mı sır ın doğ du ğu dö nem dir. Tüm uy gar lık de ğer le ri ve kül tür le ri, Yu ka rı Me zo po tam ya dan, To ros-zağ ros sisteminin iç ka vi sin den bu ra la ra ta şın mak ta dır. Sü mer ler de M.Ö 3000 ler de yük se len kent dev ri mi ve uy gar lı ğı, yak la şık bin yıl ara dan son ra, ilk ko lo ni le ri ni, ur la rı nı (Ur=Te pe lik yer de ku ru lan yer le şim ye ri, şe hir ler) Yu ka rı Me zo po tam ya ya, Yük sek Mem le ket e doğ ru yay mak ta dır. Ur fa, Har ran, Kar ga mış ve Sam sat, ta rih te bi li nen ilk önem li ko lo ni mer kez le ri dir. Ur fa nın ken di si te pe lik tir ve bir su ke na - 17

19 rın da ku rul mak ta dır. Ha lil Rah man gö lü bu kay nak tan oluş mak ta dır. Su ve rah met ay nı an la ma gel mek te dir. Ara la rın da öz deş lik var. Böy le lik le köy ça ğın dan kent ça ğı na ge çil miş ol mak ta dır. Do la yı sıy la Ur fa ve yö re si nin ya zı lı ta rih dö ne mi, yak la şık ola rak M.Ö 2000 ler den baş la mak ta ve gü nü mü ze ka dar gel mek te dir. Ta rih bun dan son ra da ha ra hat kro no lo ji leş ti ri le bi lir; ya ni za man di li mi ne da ya lı ola rak tes pit edi le bi lir. Dö nem dö nem ne yi ifa de et ti ği da ha ra hat açık la na bi lir. Ta rih, baş lan gı cın da giz li dir. Baş lan gı cı nı çö ze me yen le rin ta rih bil gi si, tüm fe la ket le rin ne de ni olan ce ha le tin de te me li dir. İn san lık için be şik du ru mu öy le ko lay göz ar dı edi le cek bir hu sus de ğil dir. Han gi in san ben be şik te bü yü tül me dim di ye bi lir ki? Eğer yok de ni li yor sa, o za man be şik li ği an la şıl ma dan ve hak kı ve ril me den, in san lı ğın da de ğe ri ve ger çe ği an la şı la maz. Bir ana bin ler ce yıl se ni be şik te bes le yip bü yü te cek, son ra da sen Bu be nim geç mi şim de ğil di ye cek sin; Ben kent ler de olu şan sı nıf lı top lu mun bir de ğe ri yim. Be ni yal nız bu il gi len di rir di ye cek sin! O za man bu, in san lık ta ri hi de ğil, sı nıf ta ri hi olur. Be şik lik dö ne mi, sa de ce bir ağ la ma ve ma ma is te me dö ne mi de ğil dir. İlk dil ve dü - 18

20 şün ce nin, ilk yü rü yü şün, do ğa nın ve top lu mun ta nın ma ya baş lan dı ğı dö nem dir. Tüm saf lı ğıy la, ez me den, sö mür me den, hır sız lık yap ma dan ve sa de ce eme ğe da ya na rak ya şa mın ta nın dı ğı ve böy le si ne oluş tu ğu bir dö nem dir. Coğ raf ya mız da ta ri hin böy le baş la dı ğı, özü nün bu ol du ğu ke sin dir. Do la yı sıy la in san lı ğın te mel de ğer ler le yük len me si ni ken di be şik li ği miz den baş lat mak doğ ru dur. İn san lı ğın te mel le ri nin biz de ol du ğu na kuş ku du yul ma ma sı ge rek ti ği ne de ke sin inanç lı ol ma mız ye rin de dir. Sı nıf lar ta ri hi da ha son ra ya zıl mış tır; şa hıs lar, ha ne dan lar, tan rı sal kim lik ler adı na ta rih ler ya zıl mış tır. Bu ta rih ler, doğ ru lar ye ri ne, ya la nın gi de rek çok yer kap la dı ğı ta rih ler dir. Bu na inan ma mak, ger çek ta ri he say gı mız dan ötü rü doğ ru dur. Ur fa ve ta rih kar şı laş tı rı lın ca, bu ger çek lik ve çe liş ki çar pı cı ve uya rı cı dır. Ur fa çev re le rin de ha len bu iki tarz ta rih ya pıl mak ta dır: Ger çek in san la rın emek le riy le ya rat tık la rı ta rih ile, ge lip bin bir bas kı, hi le ve ya lan la ya ra tı lan bu de ğer le rin üze ri ne ko nan la rın yaz dı ğı sah te ta rih. Bu yö re, en çok bu ta rih çe liş ki sin den do la yı bey ni ni aça ma mak ta dır. Çün kü sı nıf lı top lum la bey ni kül len di ril miş ve ki reç leş ti ril miş tir. Bu nu çöz me den, an la mak fi i li ni iş le te me yiz. 19

21 Ur fa de yin ce, çöz me miz ge re ken di ğer bir te mel kav ram kut sal lık tır. Ne dir kut sal lık? Bu ray la il gi si na sıl doğ muş tur? Kay na ğı mız yi ne Sü mer ler dir. Bu ke li me, Sü mer ce Ka u ta dan gel mek te ve gı da an la mı nı ta şı mak ta dır. Gı da, ta rım dan ve hay van cı lık tan el de edi len, ya rar lı olan her şey dir. Gı da, in san lı ğın baş lan gı cın da hep bü yü le yi ci kar şı lan mış tır. Çün kü in san lık onun la ya şa mı nı de vam et tir mek te dir. Ya şam dan da ha de ğer li bir nes ne ol ma dı ğı na gö re, onu müm kün kı lan gı da dan da da ha de ğer li bir nes ne ola maz. Tüm in san lık için en bü yük de ğer li lik arz eden her şey yü cel til mek te, ta bu laş tı rıl mak ta, ilah laş tı rıl mak ta, ya ni kut sal laş tı rıl mak ta dır. Kut sal lık, in san lı ğı sür dü ren en önem li şey le re, nes ne le re ya kış tı rı lan kim lik tir. İn san lı ğın sür dü rül me sin de gı da en de ğer li şey, nes ne ol du ğu na gö re, kut sal lı ğın ta ken di si ol ma sı son de re ce an la şı lır bir hu sus tur. Bu ra da da Sü mer de ha sı olup bi te ni iyi tes pit et miş ve ad lan dır mış tır. Ur fa da ve yö re sin de, kut sal lık, yay gın bir duy gu dur. Her ta raf kut sal lık lar la do lu dur. Bu hu sus şu an la ma gel mek te dir: Yö re nin her ta ra fın da gı da lar fış kır mak ta dır. Bu ra da bir ne vi gı da ta ri hi giz li dir. Giz li olan, ama öne min den ötü rü top lu mun ha fı za sın da sü rek li si lin mez iz 20

22 bı ra kan ve unu tul ma yan bir teh dit tir bu. Gı da lar ta ri hi, Kut sal Ur fa kav ra mı nın özü dür. Bu gı da lar la yal nız yö re in san la rı de ğil, tüm in san lık bes len di. Ha len bes le ni yor. Buğ day, ar pa, da rı, mer ci mek, üzüm, in cir ve da ha sı ra la nıp gi den gı da lis te miz den şim di bi le kim vaz ge çe bi lir? Sü mer le rin kut sal lık la eş tut tuk la rı, tan rı sal laş tır dık la rı, bay ra mı nı yap tık la rı bu gı da lar dır. Bun lar ken di le ri nin giz li ta rih le ri dir. Gı da nın te me lin de ne var? Emek var, ana eme ği var. Ya ra tı cı sı, bu luş çu su, ye tiş ti ri ci si odur. Kim bi lir, ilk ba şak la rı nı der le di ğin de na sıl se vin miş tir! Na sıl se vin me sin ki? İn san lık yal nız onun la nes li ni sür dür mek te dir. Bun dan da ha de ğer li iş, ey lem olur mu? Sa vaş la rın, iş ken ce le rin bu ra da işi olur mu? O sa de ce üret me ile uğ ra şı yor, onu ta nı yor; in san lı ğı onun la sür dü rü yor. İn san lı ğı da böy le an lı yor. Ana nın in san lı ğı, ka dı nın in san lı ğı bu an la ma ge li yor. Bu, kut sal in san lık an la mı na da ge len bir in san lık an la yı şı dır. Sü mer ler doğ ru de ğer len di ri yor lar. Gı da nın el de edil me sin de kul la nı lan en önem li araç lar da kut sal sa yı lı yor. Ça pa, sa ban, bal ta, öküz, bo ğa ve uza nıp gi den lis te ye kut sal lık at fe di li yor. Hep si nin bi rer tan rı sı bi le var. Tüm gı da lar ve gı da la rı el de et me ye ya ra yan top ra ğın, ha va nın, yağ mu run, gü ne şin, 21

23 rüz ga rın, ağ la rın, hay van la rın ken di le ri ya tan rı laş tı rı lı yor, ya da bir tan rıy la tem sil edi li yor. Kut sal lık kav ra mı mız ha bi re ge niş li yor. Hak lı dır da. Çün kü in san lık, bu gı da la rı ye tiş tir me nin yol ve yön tem le riy le bü yü tü lü yor, ge liş ti ri li yor ve sür dü rü lü yor. Dü nün hay va na ben ze yen av cı sı ve top la yı cı sın dan, üre ten in sa nı na ge çiş yap mak ko lay de ğil. Bu, ola ğa nüs tü ve bü yü le yi ci bir dev rim dir. Bu ger çek lik kut sa nı yor, tan rı laş tı rı lı yor. De mek ki, tan rı laş tı rıl ma nın te me lin de kut sal lık la ay nı an la ma ge len gı da var. Gı da tan rı la rı, ya rar la rın dan ötü rü, in sa nın kim lik ver di ği tan rı lar dır. Dost la rı gi bi, en ya kın la rı olan kim lik ler dir. He nüz in sa nı ez me yen, hep on la ra gı da olup ken di le ri ni su nan tan rı ça lar dö ne mi nin, do ğu ran ve bes le yen tan rı la rı dö ne mi dir. Kut sal lık, bu tan rı la ra mah sus olu yor. Ya ni en te mel gı da lar ger çe ği ne kut sal lık bah şe di li yor. Bu tan rı la rın ya la nı ve bas kı sı yok tur. Bu tan rı la rın ana sı da ana tan rı ça dır. Tan rı la rın ger çe ği ve ta ri hi böy le dir. Çok açık; te me lin de in san eme ği olan, en vaz ge çil mez ih ti yaç la rı gi de ren kut sal gı da la ra kim lik olan, öy le an lam ka za nan kut sal tan rı lar dır. Ur fa nın et ra fı bu kut sal lık lar la do lu ol du ğu için, tan rı sal lık lar la do lu sa yıl mış olu yor. Kut sal Ur fa nın ken di si böy le olu yor. 22

24 Da ha son ra Sü mer ler bu tan rı la rı al dı lar. Ra hip ta pı na ğın da sı nıf lı top lu mun tan rı la rı ha li ne ge tir di ler. Gök le re ta şı dı lar, an la şıl maz kıl dı lar. Vu ran, ce za lan dı ran, tu fan yağ dı ran tan rı lar ha li ne ge tir di ler. Bun lar, yük se len sı nı fın ken di si dir, bu sı nı fın ken di ni tan rı laş tır ma sı dır. Bu, ta ri hin ve in san lık bi lin ci nin ilk de fa en bü yük te ca vü ze, iş ga le uğ ra ma sı dır. Ya la nın, bas kı nın ve kö tü ka de rin ağ la rı nı ör me si nin baş lan gı cı dır. Ya la nın ve zul mün tan rı laş tı rıl ma sı nın baş lan gı cı dır. Hal bu ki ana tan rı ça nın tan rı la rı ya nı ba şın day dı lar. Üret ken ve dost idi ler. Bas kı ve ya la nı hiç bil mi yor lar dı. Ra hip ta pı nak la rın da, hem de ya zı lı ola rak ya lan cı ve ce za lan dı rı cı tan rı lar iş te böy le ya ra tı lıp gö ğe sa lın dı lar. On dan son ra da yü ce leş ti ril dik çe yü ce leş ti ril di ler. Abar tıl dı lar, dok san do kuz sı fat la yük len di ler. Bü yü yen, ce za lan dı ran, sö mü ren, ça lış ma dan gasp eden efen di ler sı nı fı ve onun men sup la rı böy le tan rı laş tı rıl dı lar. Sü mer ra hip le ri bu işi çok açık yap tı lar; ya ni yap tık la rı işin bu ol du ğu nu an la ma mız için, ka fa ka rış tı ran fel se fe ve bi li me baş vur ma dan, mi to lo jik ola rak söy len ti bi çi min de yap tı lar. Da ha son ra ege men sı nıf ku rum laş tık ça, dün ya be nim de dik çe, tan rı la rı da ezel den gel dik, ebe de gi di yo ruz ka tı na, un va nı na ka vu şa cak - 23

25 lar. Çün kü efen di ler, ke sin ve en bü yük ger çek tir! Tıp kı tan rı la rı nın ke sin ve en bü yük ger çek ol ma la rı gi bi; ken di le ri ni böy le kı lıp kö le le ri ne da yat ma la rı gi bi. Ur fa lı di ye bi li nen Hz. İb ra him in bu bü yük ve zor ba cı ya la na kar şı tav rı, an lam lı ve ger çek kut sal lık içe rik li dir. İb ra him, Bu put lar tan rı ola maz lar, en bü yü ğü en te mel le ri dir der. Nem rut yok de yin ce, O da şu nu söy ler: O za man ben put la rı kır ma dım, bü yük put kır dı. Nem rut u tu za ğa dü şür müş olur. Bu sa vaş ide o lo jik tir. Hal kın tan rı dü ze ni ile, kö le ci sı nı fın, Nem rut la rın tan rı dü ze ni ara sın da ça tış ma var dır. İb ra him in tek tan rı sı, hal kın var lı ğı nı ve bir li ği ni, da ha doğ ru su ka bi le le rin bir ve varol ma la rı nı ifa de eder. Put laş tı rıl mak tan kur tul ma sı, açık ya la nın gü cü ne kar şı bir ta vır dır. So yut ve ge nel leş miş bir tan rı kav ra mı, o dö nem için çok dü şün dü rü cü, bir leş ti ri ci ve iler le ti ci dir. Kut sal lık da ha do lay lı bir hal alı yor. Al lah a mah sus ola rak, kut sal lı ğın ala nı da ral tı lı yor. Ama yi ne de te me lin de hal kın bir li ği ve gü cü var. Ur fa nın bu ikin ci aşa ma da ki kut sal lık la rı na, sı nıf tan rı laş tır ma la rı na kar şı çı kan ham le si ne İb ra hi mi kut sal lık, pey gam ber sel kut sal lık de ni li yor. Dö ne mi ne gö re di ren me ci ve ile ri ci bir kut sal laş tır ma dır. 24

26 Bu, tan rı lar sa va şın da ger çe ğe da ha ya kın bir du ruş olu yor. Pey gam ber ler di ya rı ola rak Ur fa nın bu gü ne ka dar böy le anıl ma sı nın te me lin de, yi ne gı da nın ve eme ğin kut sal lı ğıy la, biz zat kut sal ke li me siy le ad lan dı rıl ma sı ya tı yor. Kut sal Ur fa, Pey gam ber ler di ya rı Ur fa de mek, ta rı mın gı da dü ze ni ne bağ la nan Ur fa de mek olu yor. Pey gam ber ler di ya rı Ur fa ad lan dır ma sı, bu kut sal lı ğa ken di ya lan cı sı nıf tan rı la rıy la sal dı ran Nem rut un tan rı dü ze ni ne kar şı baş kal dı ran, hal kın tan rı sal dü ze ni ni tem sil eden in san la ra, pey gam ber le re mer kez lik et me sin den ötü rü dür. Ta rih ve kut sal lık, Ur fa yö re sin de böy le iken, di ğer önem li kav ram olan la net ne de mek tir? Bir ki lit kav ram da la ne tin ken di si dir. Ur fa yı çö züm le mek, la ne ti çö züm le mek le ya kın dan bağ lan tı lı dır. Doğ ru ta ri hi ve kut sal lı ğı bo zan her şe ye la net de nil mek te dir. La net, ya lan cı ve zor ba nın sal dı rı sı dır. Eme ğe, eme ğin sa hip le ri ne hır sız lar ve zor ba la rın sal dı rı la rıy la la net li lik dö ne mi baş la mış olu yor. Eme ğin tüm ürün le ri ne, köy le re, kent le re, tar la la ra, ma bet le re sal dı ran la rın ey lem le ri ne la net li lik ya kış tı rı lı yor. Bu du rum sı nıf lı top lu ma ge çiş le ya kın dan bağ lan tı lı dır. İn san lı ğın o dö ne me ka dar ta nık 25

27 ol ma dı ğı iş gal le re, ce za lan dır ma la ra, ta la na, ya kıp yık ma ya, ya la nın ve zor ba lı ğın tüm ey lem le ri ne bu sı fat la kar şı lık ve ri li yor. La ne tin, kut sal lı ğın ter si ni ifa de et ti ği açık tır. Ur fa yö re sin de sı nıf lı top lu mun yük se li şi ile bir lik te, la net li lik te de pat la ma mey da na ge lir. Çün kü eme ğin ürün le ri gi de rek ço ğal mak ta ve zen gin lik art mak ta dır. O hal de sı nıf laş ma ve sal dı rı lar iç içe ger çek le şe cek tir. Bu yö re bir da ha ba şı nı sal dır gan dan, iş gal ci den ve ta lan cı dan kur ta ra ma ya cak tır. La net ba şı na ağı nı öre cek tir. Kut sal tö re nin, bay ra mın ye ri ni tra je di al mak ta dır. Kut sal lı ğın bay ram la rı bo zul mak ta, la net li li ğin yol aç tı ğı tra je di ler, ağıt lar, ez gi ler dö ne mi baş la mak ta dır. Ur fa yö re sin de ön ce le ri di ni mü zik, kut sal lı ğın se da la rı ge çer liy di. Hat ta dün ya da ilk di ni mü zi ğin mer ke zi de nil se, ye rin de dir. Uzun sü re de böy le de vam et miş tir. Ama la net li lik ça ğı baş la dı ğın da, bu mü zik de ye ri ni des ta na, ağı da, ez gi ye bı rak tı. Ur fa tür kü le ri de nen sü reç baş la dı. Tür kü nün al tın da, kut sal lı ğın mü zi ği yat mak ta dır. Bu nun da al tın da, in san lı ğa ilk de fa nes li ni gü ven için de ve bol gı da ile sür dür me im ka nı ve ren ta rım ve hay van cı lık dev ri mi yat mak ta dır. Kök lü Ur fa kül tü rün de mü zi ğin böy le bir te me li var dır. İn san lık gü ven li gı - 26

28 da el de et me gü cü nü ka za nın ca ne şe le ni yor, ses olu yor, tür kü do ğu yor. Ön ce kut sal lık la rı na, tan rı la rı na mü zik ya pı yor. Son ra la net li ye ez gi ile kar şı lık ve ri yor. Acı lı tür kü ler de mü zik ta ri hi ne ek len miş olu yor. Bu te mel kav ram la ra bağ lı, da ha bir çok kül tü rel kav ram üret mek müm kün dür. Rah met, zi ya ret, sa bır, kü für, dua, kah ra man, iba det, bay ram, ak ra ba lık, şey tan lık, ta pı nak vb. gi bi. Ta rım ve hay van cı lık dev ri mi nin kül tü rü de rin dir; tüm kı ta lar da, tüm dö nem ler de in san lı ğı et ki le miş tir. Sü mer le rin, bu ça ğı ya ra tan hal ka, sa ban cı lar an la mın da Ar yen ler, Yük sek Mem le ket li ler an la mın da Urar tu ; öküz, inek ve da var la rıy la bir lik te ha re ket eden ler an la mın da Gu ti de dik le ri ni bi li yo ruz. Tüm bu kav ram laş tır ma lar, Sü mer kö ken li ve Yu ka rı Me zo po tam ya lı la rı ifa de et mek te dir. Ta rih te bu kül tü re Hint-Av ru pa, da ha dar an lam da ise Ar yen kül - tü rü den mek te dir. Bu kül tür M.Ö 4000 yıl la rı na ka dar Bü yük Ok ya nus kı yı sın dan, Çin den At las Ok ya nu su na, Av ru pa nın son sı nı rı na ka dar ya yıl ma gü cü ne ulaş mış tır. Ar yen kül tü rün bu tür ya yıl ma sı nın tek mer kez den kay nak lı ol du ğu, ya pı lan ar ke o lo jik ka zı lar la her ge çen gün da ha da doğ ru la nan bir 27

29 or tak gö rüş ko nu mun da dır. Kent leş me ve sı nıf laş ma ta ri hi nin, Sü mer le re da ya lı ola rak, ter si ne bir bi çim de M.Ö 2000 ler de et ki li ol ma ya baş la dı ğı göz len mek te dir. On dan son ra ya zı lı ta rih sü re ci baş la mak ta dır. Ama ger çek olan ve en de rin ta rih, mer kez lik et ti ği ve on bin yıl dan faz la sü ren ta rım ça ğıy la, da ha ön ce le ri nin yüz bin ler ce yıl sü ren en ge liş kin top la yı cı lık ça ğı dır. Ya zı lı ta rih ye ni ve ağır lık lı ola rak sı nıf içe rik li dir. Bu, ger çek le ri önem li oran da çar pı tan, ege men le rin si ya sal ve ide o lo jik yük se li şi ni kut sal laş tı ran bir ta rih tir; ger çek kut sal lı ğı ve ta ri hi bo zan bir ne vi la net li lik ta ri hi dir. M.Ö 2000 le rin baş la rın da, Ba bil in ku ze yin de Amo rit kö ken li Asur lu lar, Yu ka rı Me zo po tam ya ve Ana do lu ti ca re ti nin et kin kav mi ola rak yük se lir. Şe hir le rin ha kim ol du ğu Aşa ğı Me zo po tam ya ile ta rım ve ma den ci li ğin ge liş ti ği Yu ka rı Me zo po tam ya ve Ana do lu ara sın da, Asur lu lar ti ca ret yo luy la bü yük güç ka za nır lar. Asur lu lar, M.Ö 1300 den M.Ö 600 le rin son la rı na ka dar ti ca ret ve si ya se tin ha kim gü cü dür. Ur fa, bu ti ca ret ve ta rı mın mer ke zin de ol mak la gi de rek önem ka za nır. Ta rım cı ve ma den ci Ar yen, kül tü rel kö ken li Hur ri ler ve de vam la rı olan Mi ta ni ler dö ne min de, Ur fa za man za man baş kent ro lü nü oy nar. Asur lu lar la Hur - 28

30 ri ler ara sın da el de ğiş ti rir; Mi ta ni le rin en önem li mer kez le rin den olur. Urar tu lar dö ne min de de bu öne mi ni sür dü rür. Bu dö nem ler de Hur ri ler, Asu ri ler ve Hi tit ler ara sın da sık sık ça tış ma la ra ve el de ğiş tir me le re uğ rar. Med ler den son ra Pers le rin ege men li ği ne ge çer. İs ken der dö ne min de He len ler le ta nı şır. M.Ö 100 ler den iti ba ren Ro ma ege men li ği ne gi rer. Yi ne bu dö nem de Ar yen ve Asur kö ken li Ab gar Dev le ti nin mer ke zi olur. Ro ma nın ye ri ne ge çen Bi zans ile bir lik te, Sa sa ni ler le ye ni ça tış ma dö ne min de el de ğiş tir me ler de vam eder. Hı ris ti yan lı ğın Asur lu lar, Er me ni ler ve Kürt ler ara sın da ge liş ti ği yer le rin ba şın da ge lir. Ur fa nın da ha ön ce le ri, M.Ö 1800 ler de, pey gam ber ön der lik li ha re ket le rin mer ke zi ol du ğu nu vur gu la mış tık. Özel lik le Asur kö ken li Nem rut ad lı kral la ra kar şı yer li ka bi le le rin di re ni şi ni tem sil eden pey gam ber ge le ne ği, Hz. İb ra him ile ta ri hi bir dö nem baş la tır. Bu ge le nek, özün de kö le ci sis te me kar şı öz gür lü ğü nü ko ru mak is te yen hal kın ve ka bi le le rin di re niş ge le ne ği dir; bu ge le ne ği tem sil eder. Ka bi le to tem ci li ğin den tek tan rı ya doğ ru ide o lo jik dö nü şüm, Sü mer mi to lo ji sin den de et ki le ne rek, tek tan rı lı din le rin ge li şi mi bi çi min de ev rim gös te rir. Pey gam ber ler esas ola rak bu ta ri hi ev rim sü re ci nin 29

31 ya ra tı cı sı ve tem sil ci si dir. Kıs mi bir öz gür lük yö nü var dır. Çı kış la rı, sı nıf laş ma ya tep ki dir. Dev let or ga ni zas yo nuy la da ğı nık ka bi le yö ne tim le ri ara sın da ki ara dö ne min ide o lo jik şe kil len me sin de baş et ki de bu lu nur lar. Ye ni güç le rin or ta ya çık ma sın da bu ge le ne ğin et ki si bü yük tür. M.Ö 1000 do lay la rın da ku ru lan ilk İb ra ni kral lı ğı bu et ki nin so nu cu dur. Tev rat ile ilk kut sal ki tap ha li ne ge len bu ge le nek, da ha son ra Es ki Ahit ola rak çok ge li şir. Esas ola rak Sü mer ve Mı sır a kar şı ka bi le le rin ba şı bo zuk ha re ket le ri ni di sip li ne et me ye ça lış mak ta dır. Hem Mı sır hem de Sü mer mi to lo ji si nin de rin et ki sin de dir. Bir ne vi bu kül tür le ri ka bi le ya pı sı na gö re dö nü şü me uğ rat mak ta dır. Mu sa ile İs ra il, ka vim di ni ne doğ ru ev ri me de vam eder. Hz. İsa ile sı nıf sal bö lün me ye uğ ra yan Ya hu di lik, Tev rat ve İn cil ve ya Es ki ve Ye ni Ahit di ye iki ye ay rı lır. Es ki Ahit, Ya hu di kav mi nin di ni ki ta bı iken; Ye ni Ahit olan İn cil, tüm ezi len in san lı ğın ki ta bı ola rak dü zen le nir ve id dia ka za nır. Ur fa bu dö nem de Hı ris ti yan lı ğın mer ke zi ha li ne ge lir. Ur fa yö re sin de baş la yan bu ide o lo jik ha re ke tin sa nıl dı ğın dan da ha da de rin lik li ol du ğu an la şıl mak ta dır. Bun da ko nu mu önem li rol oy na mak ta dır. Asur, Hi tit ve Mı sır dan eşit uzak lık ta olan yö re bir den ge ko nu mun da bu lun mak ta, 30

32 nis pi bir öz gür or ta mı ya şa mak ta dır. İm pa ra tor luk mer kez le ri nin tem sil ci le ri yer li halk kar şı sın da faz la güç lü de ğil dir. Ur fa bu an lam da M.Ö 2000 den son ra önem li bir ide o lo jik mer kez ro lü oy nar. Halk ya pı sı da bu na güç lü bir te mel su nar. Hem Ar yen hem de Amo rit kö ken li ka bi le ler ka rı şık ya şa mak ta dır. Bu gün bi le bu de mog ra fik ya pı sür mek te dir. Gü ne yin de Arap lar, ku ze yin de Kürt ler ola rak beş bin yıl dan be ri bir nü fus ha re ke ti nin sür dü ğü tes pit edil mek te dir. Da ha son ra bu de mog ra fik ya pı ya Er me ni ler ve Türk ler ka tı la cak lar dır. Hem coğ ra fi, hem de mog ra fik, hem de eko no mik ve ti ca ri açı dan çok cid di bir mer kez ol mak ta dır. Üç bü yük kö le ci mer ke ze kar şı, ya ni Ana do lu, Mı sır ve Sü mer kö le ci mer kez le ri ne kar şı tam or ta la rın da ve güç lü eko no mik, ti ca ri ve de mog ra fik ya pı sıy la, ye ni ide o lo ji ve si ya si ha re ke tin ze mi ni du ru mun da dır. Bu öz gün lü ğü nü de Pey gam ber ler Di ya rı Kut sal Ur fa adı al tın da ser gi li yor. Tüm yö re halk la rı nın kö le ci li ğe tep ki le ri, bu ide o lo jik çı kış ta güç lü bir yan kı ya yol açı yor. Hız la kit le sel le şe rek bir si ya sal ha re ket ha li ne ge li yor. İkin ci de re ce den dev let le rin do ğu şun da önem li rol oy nu yor. Ken di si za man za man dev let le rin mer ke zi olu yor. Bu ko nu mu nu 20. yüz yı lın ilk çey re ği ne ka dar sür dü rü yor. 31

33 Hı ris ti yan lık tan son ra, M.S 640 lar da İs la mi yet ile ta nı şı yor. İs la mi yet, fe o dal dö nem de bü yü yen ve ti ca ret le bir lik te güç ka za nan tüc car ve za na at kar lı ğın şe hir kül tü rü ne çok da ha kat kı da bu lu nu yor. Yö re de ku zey-gü ney, do ğu-ba tı ti ca ret yol la rı çok et kin dir. Ta rım ve hay van cı lı ğın da bin yıl lar dan be ri et kin li ği, güç lü bir mer kez ko nu mu nu sür dür me si ni müm kün kı lı yor. İs la mi yet ile bu mer kez ro lü ar ta rak de vam edi yor. M.S 1000 yıl la rı na ka dar Arap la rın ege men li ğin de ka lır ken, yıl la rı ara sın da Mer va ni Kürt le ri nin, da ha son ra Türk kö ken li Ar tu ko ğul la rı nın, 1200 ler de Kürt Ey yü bi Ha ne da nı nın, 1500 ler den son ra da Os man lı la rın ege men li ği ne gi ri yor. Halk ola rak Kürt ler ön plan da iken, es ki Asur ka lın tı sı Sür ya ni ler ile Er me ni ler, Arap lar ve Türk ler de yer le şik halk ha li ne ge li yor lar. Tüm di ni kül tür le rin ve et nik ya pı la rın bir mer ke zi ha lin de, bir koz mo po lit ya pı ser gi li yor. Bir kül tü rün tek ba şı na ha kim ol ma ma sı nın, kül tü rel ço ğul cu lu ğun bu du ru mu nun, ta ri hin en es ki dö ne mi ne da yan dı ğı göz len mek te dir. Ge nel de kut sal lık her dö ne min de ge çer li dir. Açık lan dı ğı gi bi, ta rım dev ri mi ve pey gam ber lik ide o lo ji si nin mer ke zi ko nu mun dan ile ri gel mek te dir. 32

34 Bu kı sa an la tım bi le, Ur fa ve ci va rı nın kar ma şık bir ta rih ya pı sı na sa hip ol du ğu nu gös ter mek te dir. Et nik ve di ni kül tü rün iç içe geç ti ği, özün de eko no mi ve ti ca re te da ya lı bir kül tür ege men dir. Ge niş kır sal ala nın da ta rım cı ve gö çe be, kıs men ti ca ret le uğ ra şan ka bi le ve aşi ret dü ze ni ege men iken, şe hir mer ke zin de di ni kül tür ve ti ca ret le uğ ra şan çok et nik ya pı lı bir nü fus ege men dir. Sü mer şe hir özel lik le ri ne ben ze yen bu du rum gü nü mü ze ka dar et ki li ol mak ta dır. Kö le ci dö ne min ege men le ri ola rak Nem rut la rı, fe o dal dö ne min ege men le ri ola rak mir, bey ve efen di le ri çok ta nı mış bir böl ge dir. Nem rut tan kal ma man cı nık la ate şe at ma ola yı, bu şid det li ide o lo jik ve eko no mik kö ken li sa va şı mın bir sim ge si ola rak an la şıl ma lı dır. Ken di kut sal lık la rı ve la net le riy le 20. yüz yı la böy le ge len Ur fa için ye ni an la tım kav ram la rı ge rek me mek te dir. Fa kat en çar pı cı dö nü şüm, kut sal lık la la net ara sın da ge liş miş gö rün mek te dir. Ha len kut sal lık ta çok di re nen Ur fa kül tü rün de, as lın da en bü yük iha ne ti kut sal lı ğın ye di ği an la şıl mak ta dır. Kö le ci ve fe o dal zor ba lık la ya lan dü ze ni, kut sal lı ğın içi ni bo şalt mış tır. Bu yü ce ve çok bü yük an lam yük lü kav ram, ege men ve sö mü rü cü ka rak ter le ri sü rek li ge liş me gös te ren la net li le rin iş ga li ne uğ ra mış tır. Ters - 33

35 yüz edil miş bir du rum doğ mak ta dır. Kut sal lı ğın ger çek içe ri ği la net li ler ola rak dam ga la nır ken, ger çek la net li ler de kut sal lık sı fa tı na bü rün mek te dir. Eme ğin sa hip le ri la net li ko nu ma dü şü rü lür ken, Nem rut la rın ar dıl la rı kut sal lık pos tu na sım sı kı ya pış mak ta dır lar. Ken tin içi ve taş ra lı iş bir lik çi le ri, bin ler ce yıl dır ger çek kut sal lık de ğer le ri ne ve sa hip le ri ne kar şı ha in bir it ti fa kı kur muş bu lun mak ta dır. Bu it ti fa kı iyi çö züm le mek ge re kir. Bu it ti fak çö züm len me dik çe, Ur fa ve yö re si nin gör kem li geç miş in san lı ğıy la, tüm kut sal lıkla rıy la, pey gam ber le riy le ve on la rın sa yı sız iz le yi ci le riy le bu luş ma sı müm kün ol ma ya cak tır. Kut sal lık düş man la rı, kut sal lık pos tu al tın da eme ğe ve halk la ra kar şı na sıl bir iha net için de dir ler? Sü mer ler den be ri bu oyun na sıl sü rüp gel mek te dir? Bu nun ipuç la rı nı ver me ye ça lış tık. Bun lar git tik çe mar ji nal du ru ma düş müş ha in ke sim dir. İha ne ti hem et nik kö ken li halk grup la rı na, ya ni emek çi le re, hem de kut sal lık la yük lü kül tü re kar şı iş le mek te dir ler. Tüm güç le ri; kö le ci mer kez ler le kur duk la rı iş bir li ği dir, bas kı ve iş ken ce yön tem le ri dir, man cı nık la ate şe at ma teh di di dir. Bu gü cü, ide o lo jik özü bo şal tıp, bi çi mi ni ka fa la ra ge çir me le rin den al mak ta dır lar. Bun la rın ke sin lik le ne ana tan rı ça di niy le, ne İb - 34

36 ra him in di niy le hiç bir iliş ki si yok tur. Di ni hiç ta nı maz lar. Bun lar di ni bir kor kut ma ara cı ha li ne ge tir miş ler dir. Sü mer ra hip le rin den da ha teh li ke li sah te tan rı lar pe şin de dir ler. En çok din, tan rı adı nı ağız la rı na alır lar, ama bu nun la ta rih sel iha net le ri ni giz le mek is ter ler. Ur fa ve din iliş ki le ri baş lı ba şı na bir in ce le me ko nu su ol ma lı dır. Ra hat lık la şu nu be lirt me li yim: Kut sal ger çek ler o ka dar iha ne te uğ ra mış tır ki, bu din dar ken ti ön ce lik le bu sah te din dar lar dan arın dır mak ge re kir. Di ne bu ka dar iha ne te ye ter den me li, Sü mer ra hip ler dü ze ni ne son ve ri le bil me li dir. Bi linç li olup ol ma ma la rı hiç önem li de ğil dir. Bu kat mer leş miş bir du rum dur, en güç lü bir hal ka dır. Mer kez ve taş ra lı iş bir lik çi le ri, ağa, mir, re is ve şeyh ka lın tı la rı, bu in san lık be şi ğin de ar tık bi rer ze hir li ak rep gi bi ze hir üret mek te dir ler. Ze hir le dik le ri ye ter ol ma lı dır. Bun lar yö re nin o gü ze lim hal kı na ve kül tü rü ne hiç bir şey ver me dik le ri gi bi, sü rek li inkar için de dir ler. Bin yıl lar dır sü rek li ye dik le ri hal de, hiç bir şey ve re mez du rum da dır lar. Ur fa nın çok lez zet li gı da la rı nı kö le ci mer kez le re hep he di ye eder ler. Şim di uçak lar la bü tün dün ya ya da pa ket li yor lar. Ama Ur fa ve yö re si ilik le ri ne ka dar yok sul, aç ve iş siz dir. Dün ya nın en es ki ve en ve rim li top rak - 35

37 la rın da bu du rum ya şan mak ta dır. Dil le rin, kül tür le rin en ge liş ti ği yer de, hal kın di li ve kül tü rü ta nın maz ve ifa de edil mez hal de dir. Ama ha in le ri bül bül gi bi ko nu şur ve yoz lu ğun kül tü rel şam pi yon lu ğu nu ya par lar. Tan rı la rın, tan rı ça la rın ses le ri ni, mü zi ği ni, tra je di ve ez gi le ri ni ucuz pi ya sa lık me ta araç la rı ha li ne ge ti rir ler. İha net şiş tik çe şiş miş, zen gin leş tik çe zen gin leş miş tir. Halk, yok sul ve dil siz düş tük çe düş müş tür. Ur fa yö re sin de bu çe liş ki en had saf ha da ve kat mer li bir özel li ğe sa hip tir. Hal kın ken di öz var lı ğı na ya ban cı lı ğı en ka ran lık bir aşa ma da dır. Ta ri hin baş lan gı cın da ki kut sal lık ve la ne tin an la mı ter si ne çev ril miş tir. Ta rih ge li şi min baş lan gı cı ola rak de ğil, ter si ne gi di şin so nu na da yan mış; kut sal lık la ne tin ye ri ne, la net de kut sal lı ğın ro lü ne geç miş tir. Bu çe liş ki 20. yüz yıl la bir lik te da ha da kat mer le şe rek sü re cek tir. Ade ta boy dan bo ya bir la net li yüz yıl ola rak ken di ni tüm ya şam gö ze nek le ri üze ri ne ka pa ta cak tır Fe o dal Os man lı İm pa ra tor lu ğu nun çö kü şü ile bir lik te, Türk ler, Mus ta fa Ke mal Ata türk ön der li ğin de ulu sal kur tu luş la bir lik te Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin ku ru lu şu na yö nel miş ler dir. Ur fa nın Kürt le ri bu sü re ci des tek le miş tir. Kürt ler bir bü tün ola rak ulu sal kur tu luş ve 36

38 cum hu ri ye tin ku ru lu şu na stra te jik öğe ola rak ka tıl mış lar dır. Ur fa nın bun da ki pa yı kah ra man lık ola rak ödül len di ril miş tir. Fa kat is yan la rın da et ki siy le, cum hu ri ye tin olum lu yan sı ma sı gö rül me miş; bun dan is ti fa de eden Sü mer ler den kal ma iş bir lik çi blok ken di ne yer ara mış ve bul muş tur. Her han gi cum hu ri yet çi bir de ğer le ala ka sı ol ma yan kul re ji mi nin ya mak çı la rı, ta rih sel tec rü be le riy le, 20. yüz yı lın hiç bir ulu sal de mok ra tik de ğe ri ne bağ lı lık ve say gı duy ma dan, ye rel ha in ege men blok ola rak iş le ri ni iyi yü rüt müş ler dir. Cum hu ri ye tin hiç bir ay dın lan ma sıy la iliş ki le ri yok tur. Kut sal lık mas ke si ne bü rü ne rek, fe o da li te den bi le da ha ge ri, inkarcı ve mar ji nal bir ki şi lik le çı kar şe be ke si ni kent te ve taş ra da yü rüt müş ler dir. Hal kın hem et nik, hem sos yal ya pı sı ile ri bir açı lı ma dö nü şe me miş tir. Es ki el bi se ken di si ni da ha da sık mış tır. Gı da lar ül ke sin de en yok sul ke sim ha li ne gel miş tir. En zen gin kül tür için de en de rin bir boş luk içi ne dü şü rül müş tür. 20. yüz yı lın son çey re ğin de, bir kez da ha ade ta ye ni len miş bir pey gam ber ge le ne ği ne uğ ra mak san ki ka der ol muş tur. PKK nin Ur fa çı kı şı na gel miş bu lu nu yo ruz. PKK nin te me li Baş kent An ka ra da atıl mış gi bi gö rü nür. Hal bu ki çağ daş ulu sal cı lık ve sos - 37

39 ya lizm den bol bol bah se di lir. Ben zer le ri gi bi ol ma ya ça lı şı lır. Ni ha yet kan da dö kü lür. PKK ko nu sun da kap sam lı de ğer len dir me le rim ol muş tur. Son de ğer len dir me le ri İm ra lı du ruş ma la rın da yap ma ya ça lış tım. Tek rar la ma mın faz la an la mı yok tur. Ama il gi mi çe ken bo yu tu olan, Ur fa nın ta rih sel ve so mut ger çek li ğiy le ne tür iliş ki si var dır? bi çi min de bir so ru yu ken di me sık ça sor mak tan ge ri ka la mı yo rum. PKK nin ku ru cu su ola rak, Ur fa nın en uç nok ta sın da, ku ze yin de, Fı rat a ya kın Ömer li kö yün den bi ri si ol mak na sıl bir et ki ye yol aç mış ola bi lir? Ge çer li olan köy kül tü rü mü, Ur fa kül tü rü mü, yok sa da ha ev ren sel de ğer ler mi dir? İd dia edil di ği gi bi, çağ daş bir ha re ket ol ma yı ba şar dı mı? Ge ri ye dö nüp bak tı ğım da, ken di pra ti ği me esas dam ga sı nı vu ran ger çek li ğin, pey gam ber li ğin ye ni len miş, gün cel leş miş bi çi mi ol du ğu da ha ağır lık ka zan mak ta dır. Be nim, do la yı sıy la PKK nin 20. yüz yıl la faz la il gi si yok tur. Şek len, söz cük dü ze yin de, laf ol sun di ye yüz yıl la iliş ki ku rul muş gi bi ol mak ta dır. Ki şi ola rak, 20. yüz yı lın ru hu na, ki şi li ği ne ta bii eğer böy le bir şey var sa hiç ulaş ma dı ğı mı, an la yıp özüm se ye me di ği mi söy le me li yim. Do la yı sıy la Tür ki ye Cum hu ri ye ti ni, Av ru pa yı, SSCB yi o dö nem 38

40 için an lam lan dı ra cak bir ko num dan hay li uzak bu lu nul mak ta dır. Uy gar gi bi gö zü kül mek te dir. El bi se le ri bi raz gi yil miş tir. Ama ru hun dan, bi lin cin den ha ber siz ve uzak olun du ğu açık tır. Da ha da il gin ci, aşı lan fe o dal dün ya yı da an la mış, özüm se miş ol mak tan uza ğım. O kül tü rün de hiç bir özel li ği an lam bul muş de ğil dir. Ku ru lan ye ni dün ya ile öz de hiç bir iliş ki ge liş mi yor; aşı lan fe o dal çağ dan da hiç bir şey an la mış de ği lim. Tek ba şı na kal mış bir ço cuk tum. İşin ga rip ta ra fı ai le, köy ve okul için de de du rum ay nıy dı. Öğ re ni len ana, ba ba isim le ri; kar deş, ka dın, er kek, öğ ret men, ak ra ba kav ram la rı da ha çok söz cük dü ze yin de tek rar la nı yordu. Şu or ta ya çı kı yor: Bu dün ya dan ga li ba hiç bir şey an la ma ya ca ğım. Öğ ret mek is te dik le ri ni an la ma ye te ne ği ni pek gös te re me ye ce ğim. Fa kat gö rü nüş te ben zer le ri gi bi olun ma ya ça lı şı lı yor. En iyi ney se, ona say gı du yu lu yor. Ama yi ne öz den yok sun luk esas tır. PKK de ben zer le ri gi bi ku rul sun, iş yap sın di ye, ge re ken ça bay la ku ru lu yor, ge liş ti ri li yor. Hat ta dün ya nın en dik kat çe ken ör gü tü ha li ne ge li yor. Hep si ade ta yüz yı lın ha tı rı için ya pı lı yor. İş cid di ye bi nin ce, ya şa mın en aman sız sı nır la rı na da ya nın ca, bu ger çek li ğin ça tal laş ma ya uğ ra ya ca ğı bel li olu yor du. 39

41 20. yüz yı lın son la rın da her kes adam akıl lı ken di PKK si ro lü nü oy nu yor du. So mut lar olan ca ağır lı ğıy la ken di ni his set ti ri yor du. Tek kal dı ğı mı, da ha doğ ru su baş lan gıç ta ki ve her za man ki tel ki ni ve yal nız lı ğı mı de rin den bir kez da ha du yu yor dum. Yal nız ada mın çağ la rın dı şın da, ama tüm çağ lar la ol ma gi bi bir özel li ği ni di le ge tir dim. Bu nu an la dı ğı mı be lirt tim. Yü cel me sü re ci ne gi ren le rin bu özel li ğe ya kın laş tık la rı nı bi li yo rum. Bu lun du ğun çağ dan ve za man dan ne ka dar ko par san, o ka dar bü tün za man la rın içi ne uza nır sın. PKK nin so mu tun da bu nu ya şa dım. Bu nun müt hiş bir okul ol du ğu ke sin dir. Ay rı lık çı ve şid det yan lı sı gi bi özel lik le ri ni ka bul et me mek ka dar, iç ten bu yön lü ar zu ve eği lim le ri min ge liş me di ği ni iyi bi li yo rum. En çok is te nen ve ar zu edi len, her şe yin öz gür ce tar tı şıl ma sı ve ka bul edi len so nu cun uy gu la ma ya dö kül me siy di. Bu ho şu ma gi di yor du. Ey lem he de fim de bu hu su su hep gö zet le dim. Bir mu ha tap arı yo rum der ken, bu nu kas te di yor dum. Türk ger çek li ği nin, ka pan mış ol du ğu du rum dan ötü rü, di ya lo ga ge çe bi le ce ği ne hiç ih ti mal ver mi yor dum. Özal dö ne mi ve son ra ki dö nem de bu na ben zer yak la şım la ra bir tür lü ina na ma dım. An la yın ca ya ka dar ey lem 40

42 an la yı şı nın bu yö nü de önem li dir. Di ğer id di a lar şek li ol mak tan öte ye rol oy na ya maz. İm ra lı sü re ci ni yo rum la mak için bü yük ça ba har cı yo rum. De ni le bi lir ki, an la yış ta ete ke mi ğe bü rü ne rek en de rin leş ti ğim dö nem dir. Ev ren den bir bö ce ğe ka dar her şe yi ol du ğu gi bi an la ma ye te ne ği min ge liş me si ni önem li bu lu yo rum. Hat ta en bü yük sa va şın an la yı şı de rin leş tir mek, tüm eş ya nın özün de ki dü ze ni bir çır pı da kav ra ya cak dü ze ye gel mek ol du ğu nun ta ma men far kın da yım. Bu nu PKK ye yan sıt mak is te dim. So nu na ka dar, yal nız Tür ki ye nin ül ke sel ve si ya sal bü tün lü ğüy le de ğil, tüm kom şu halk lar ve ül ke ler le bir lik te, iğ ne ucu ka dar ola na ğı var sa, ya sa la rın ru hu na uy gun bir lik te li ğin, ka za nı la cak en bü yük sa vaş tan da ha de ğer li ola bi le ce ği ni ve ter ci he şa yan ol du ğu nu da be lirt tim, öner dim. Ye ter ki her kes, tüm ta raf lar hu ku kun ev ren sel kav ram la rı na bağ lı ol ma gü cü nü gös ter sin ler. Bu sağ lan dık tan son ra, tüm halk lar ve ül ke ler le bir lik, ide a li min ken di si dir. Bu tu tu ma te red düt süz yö nel dim. Meş ru sa vun ma ya her za man ina nı rım. Bu nun bir do ğa ya sa sı ol du ğu na da ik na ol mu şum. Sal dır gan lık do ğa da ol sa da, esas olan, var lık la rın do ğal olu şum ya sa la rı dır. Meş ru sa vun ma bu an la ma ge li yor. Bir ki şi nin bi le 41

43 bu an lam da dün ya ya kar şı ba şa rı lı meş ru sa vun ma ya pa bi le ce ğin den kuş ku duy mam. Bu ra da ge çer li olan, kar şı güç le rin fi zi ki ağır lı ğı de ğil, ge li şi min özün de ki ya sa dır. Do la yı sıy la PKK nin şu an ki meş ru sa vun ma du ru mu ke sin ge rek li dir. Ev ren sel hu kuk dü ze ni ne ve öz gür bir li ğe yol açı lın ca ya ka dar, bu nun her ke se, tüm kom şu halk la ra ve böl ge ye ge rek li ol du ğu na ina nı yo rum. Bun dan son ra sı il gi li dev le tin ala ca ğı tav ra bağ lı ola cak tır. Sal dı rı lar meş ru sa vun ma yı zor lar sa, bu, şid det or ta mı nın ge liş me si ne yol aça cak tır. Meş ru sa vun ma ya sal dı rıy la yö nel mek dev le te hiç bir şey ka zan dır maz, ama meş ru sa vun ma da ki le ri güç len di rir. En doğ ru tu tum, tam de mok ra tik leş me ye ka pı yı açık bı rak mak ve tüm so run la rın de mok ra tik uz laş ma ile çö zü mün den ya na ta vır al mak tır. Sü rek li bir meş ru sa vun ma nın ger gin li ğe yol aça ca ğı ve bek len me dik du rum lar kar şı sın da sa kın ca lı du rum la rı be ra be rin de ge ti re ce ği an la şı lır dır. PKK nin geç miş ey lem an la yı şı ve uy gu la ma la rı na şid det li eleş ti ri le ri mi be lirt tim. Meş ru sa vun ma çiz gi si ne çek me ye ça lış tım. Ama is te di ğim gi bi ba şa rı lı ola ma dı ğı mı be lirt me li yim. Şid det ko nu sun da var dı ğım so nuç, ya şam 42

44 hak kı na ve var lı ğı nın öz gür ifa de si ne yö nel me dik çe, hiç bir kar şı sal dı rı da bu lu nul ma ma sı, bir dam la ka nın bi le akı tıl ma ma sı bi çi min de dir. Bu, bağ lı kal ma ya ça lış tı ğım öz gür ya şam fel se fe min bir ge re ği dir. İn san lar eğer bi linç le ri ni yi tir mez ve ders al ma sı nı bi lir ler se, en önem li dö nü şüm sü reç le ri ni, ya şa dık la rı en zor lu olay lar da ger çek leş ti rir ler. Böy le si bir sü re ci, en acı ma sız olay lar için de yıl lar ca ya şa ya rak ger çek leş tir di ği me ina nı yo rum. Var dı ğım so nuç la rı kap sam lı ola rak bu sa vun ma da di le ge tir dim. Dün ya, Or ta do ğu, ül ke, top lum ve dev le te ka dar çö züm le me le ri mi or ta ya koy dum. Bun la rın ışı ğın da bir kez da ha Ur fa yö re ger çek li ği ne ba ka rak, 21. yüz yıl için bir pers pek tif ge liş tir me yi gö re vim sa yı yo rum. Ur fa, ta rih sel ro lü nü bir kez da ha oy na may la kar şı kar şı ya dır. Yi ne bir ta rih baş lan gı cı ya pa bil me li, kut sal lık ve la ne ti hak et ti ği ye re oturt ma lı dır. Ur fa, ül ke so mu tun da fe o dal ge le nek le rin en güç lü ol du ğu yö re ko nu mun da dır. Hat ta zih ni yet ya pı sın da Sü mer dü ze ninin ka lın tı la rı az de ğil dir. Kır sal alan da ne o li tik zih ni yet bü yük oran da ge çer li dir. Ka pi ta list de ğer yar gı la rı özün de iş len me miş tir; tek nik ola rak iş le mek te dir. Çev re yö re le riy le ade ta ül ke için de ül ke gi bi dir. Et nik ve kül tü rel ya pı sın da 43

45 ço ğul cu luk var lı ğı nı sür dür mek te dir. Or ta do ğu top lum mo za i ği nin bir mik ro ör ne ği du ru mun da dır. Dün ya ge ne lin de Or ta do ğu ne yi ifa de edi yor sa, Or ta do ğu ge ne li için de Ur fa o öne mi ve ye ri ifa de et mek te dir. Ta rih te de ben zer rol oy na ma ko nu mu de di ği miz hu sus bu dur. GAP Pro je si nin ha ya ta geç me si ile bu öne mi ve ro lü da ha da art mış tır. Şüp he siz Ur fa nın önem li eko no mik, sos yal ve kül tü rel so run la rı var dır. Ya pı la cak sı nır lı ya tı rım lar la bü yük ge liş me ler sağ la ya ca ğı da doğ ru dur. Fa kat so ru nun can ala cı özü, bu ko nu lar dan kay nak lan ma mak ta dır. Esas so run, ide o lo jik alan la il gi li dir. Zih ni yet ya pı sın da tüm ül ke yi et ki le yen en de rin tu tu cu luk özel lik le ri ha kim dir. Bu an lam da sa de ce fe o dal tu tu cu lu ğu de ğil, tüm yüz yıl la rın ege men güç le rin den mi ras alın mış tu tu cu lu ğu nu sür dür mek te ve et ra fa yay mak ta dır. İde o lo jik ve si ya set an la yı şı ola rak, la ik ve de mok ra tik cum hu ri ye te ka pa lı dır. Bu zih ni yet ve si ya si an la yış aşıl ma dan, GAP et ra fın da da ha da ge liş miş bir tu tu cu luk or ta ya çı kar. Bu nun do ğu ra ca ğı so nuç lar, PKK ör ne ğin den da ha az önem li ol ma ya cak tır. Ön ce lik le ide o lo jik kim lik sa va şı mı yü rü tül me li dir. Zih ni yet dev ri mi en baş ta ge len gö rev ol ma lı dır. Bu nun öne mi, tö re ci na yet le rin de 44

46 açı ğa çık mak ta dır. Bir ka dı nın en do ğal hak kı ol ma sı ge re ken dav ra nı şı, ai le ce ölüm le ka rar laş tı rı lı yor sa, ora da çok teh li ke li bir du rum var de mek tir. Sa de ce öz gür lük ten ve ya şam hak kın dan yok sun luk açı sın dan de ğil, tüm top lu ma yay dı ğı ağır tu tu cu ik lim ne de niy le, böl ge nin po tan si ye li ni ha ya ta ge çir mek ten alı ko yu yor. Dağ da ki bin ler ce eş kı ya dan da ha teh li ke li bir du rum da bı ra kı yor. Tu tu cu luk bu gü cü nü şüp he siz bin ler ce yıl sü ren ege men ve sö mü rü cü sı nıf ger çe ğin den alı yor. Ye ni ge li şe cek ka pi ta list iliş ki ler, çöz me et ki si ya rat mak tan çok, da ha da pe kiş tir me te me lin de kul la nı la cak tır. Bu yön lü ta rih sel tec rü be bü yük güç ve ri yor. Böl ge ye ide o lo jik dü zey de ya pı la cak mü da ha le, de mok ra tik öl çü ler için de ol ma lı, böl ge bir ne vi rö ne sans tan ge çi ril me li dir. Ur fa için hiç bir şey de mok ra tik leş me den da ha de ğer li de ğil dir. GAP ka dar bir de mok ra tik leş tir me pro je si ne ih ti yaç var dır. Bu nun ne es ki top lum dan ge li şe cek bir halk ha re ke tiy le, ne de dev let ten ge li şe cek mü da ha le ler le yü rü tü le me ye ce ği ön ce lik le bi lin me li dir. Dev let ve top lum şüp he siz boş dur ma ya cak lar, ge liş me ler de ki rol le ri ni oy na ya cak lar dır. Ama en ge rek li olan, kap sam lı bir si vil top lum pro je si dir. Dev let ve top lum kar şı sın da, ama ça tış ma dan, im kan 45

47 olur sa yar dım la şa rak, öz gür ce ge liş ti ri le cek si vil top lum ku ru luş la rı, de mok ra tik dev rim ro lü nü ba şa rıy la ye ri ne ge ti re bi lir ler. Her alan da ve ih ti ya ca gö re ku rul muş si vil top lum ör güt le ri tu tu cu zih ni ye ti kı ra cak tır. Bu ba şa rıl dı ğın da, öz gür lü ğe en çok su sa mış be yin le rin ay dın lık ha re ke ti bü yük iv me ka za na cak tır. As lın da böl ge hal kı nın zih ni yet ya pı sın da ki güç lü ana er kil dü zen den kal ma özel lik ler ve pey gam ber kül tü rün den kal ma kut sal lık lar de mok ra tik leş me nin çağ daş öl çü le riy le bir leş ti ri lir se, tam bir ay dın lan ma dev ri mi ger çek le şir. Bu bir leş tir me ahlakı da et ki le ye ce ğin den, öz gür dav ra nış gü cü ne atı lım şan sı nı ve re cek tir. Bu nun için ye ter li ve doğ ru ta rih bi lin ci, bi lim sel lik, di ya lek tik fel se fe ve bi rey sel lik ko nu sun da eği tim bü yük önem ta şı mak ta dır. Eği tim amaç lı bir çok der nek leş me ku rul ma lı dır. Halk için sa nat ko nu sun da da bir ham le ge rek li dir. Mev cut sa na tın yoz laş tı rı cı ve uyuş tu ru cu et ki si kı rıl ma dan, zih nin ve ru hun öz gür leş me si ve ay dın lan ma sı müm kün ola maz. Yö re ta ri hi, sa na tın ve top lu mun tüm alt ve üst ya pı la rı ko nu sun da bir tar tış ma da epey ya rar lı so nuç lar ve rir. Zih ni yet ko nu sun da, as lın da ye ni len miş bir İb ra hi mi ham le ye ih ti yaç var dır. Şim di ki put lar da ha çok tur ve 46

48 da ha sı kı otur tul muş lar dır. Ka fa la rı ve yü rek le ri felç et miş ler dir. Do la yı sıy la Hz. İb ra him ki şi li ğiy le bal ta yı (ma ne vi, dü şün sel) güç lü vur ma lı yız. Ger çek din say gı sı ve kut sal de ğer le re bağ lı lık, böy le si bir ham ley le kar şı lık ver me yi ge rek ti rir. Ye ni put la rı kır ma dev ri mi, Ur fa için ger çek bir rö ne sans ola cak tır. Si ya se tin de mok ra tik leş ti ril me si, ikin ci önem li adım de ğe rin de dir. Özel lik le de mok ra tik bir par ti leş me ha re ke ti ne bü yük ih ti yaç var dır. İl ke li, ye ter li kad ro gü cü ne sa hip, de mok ra tik leş me ye tut ku lu, inan cı ve bi lin ci olan bir ör güt le si vil top lu ma ön cü lük ya pı la bi lir. Ku ru la cak in san hak la rı, ka dın öz gür lük ev le ri, genç lik der nek le ri de mok ra tik leş me nin önü nü aça bi le cek tir. Bu ku rum lar da de mok ra tik bi linç ve ku rum laş ma nın öne mi ne bü yük de ğer ve ren ler gö rev al ma lı dır. İnan cı ve ça ba sı ye ter li ol ma yan lar la bu iş ler yü rü tü le mez. Hiç bir ça lış ma, Ur fa ve ci var yö re ler için de mok ra tik ça lış ma lar dan da ha de ğer li ola maz. Eko no mik ve sos yal ku ru luş lar dan ba zı la rı da önem ta şı mak ta dır. Halk için ucuz sağ lık te sis le ri, tü ke tim ko o pe ra tif le ri, ör nek bir kaç üre tim çift li ği, spor eği tim sa lon la rı da olum lu rol oy na ya bi le cek ku rum lar dır. Özel lik le in san hak la rı hu ku ku ala nın da, tüm köy ve ma - 47

49 hal le le re ka dar ya yıl mış hu kuk tem sil ci lik le ri ne ih ti yaç var dır. En az ta rih bi lin ci ka dar, hu kuk bi lin ci ne yol aça cak bir ça lış ma ha ya ti dir. Da ha da açım la na bi le cek bu ve ben ze ri si vil top lum ku ru luş la rı, dev let ve top lu mu da zor la ya rak, ge ri de kal ma mak için adım at ma ya zor la ya cak tır. Bu yön lü bir si vil top lum ha re ke ti ba şa rı lır sa, Ur fa ken di ta ri hin de ger çek bir ay dın lan ma ya ve de mok ra tik yö ne ti me en bü yük kat kı yı ya pa bi le cek tir. Ge li şen tek nik alt ya pıy la bir lik te, bu ide o lo jik ve si vil top lum ya pı lan ma la rı, Ur fa yı eko no mik, sos yal ve si ya sal yön de ön cü bir güç ha li ne ge ti re bi lir. Zen gin ve ve rim li top rak ya pı sıy la bü yük bir zen gin li ğe yol açı lır. İş siz lik, yok sul luk, has ta lık lar ka der ol mak tan çı kar. Or ta boy bir Av ru pa ve ya Or ta do ğu ül ke si ka dar bir ro lün sa hi bi olur. De mok ra tik Or ta do ğu nun her et nik gru bun dan kül tü rün bir çi çek gi bi aç tı ğı, de rin bir hoş gö rüy le bir bi ri ne yak laş tı ğı de mok ra tik bir Ur fa, in san lık adı na da bü yük bir ka za nım dır. Bu te mel de pey gam ber le rin kut sal lık la rı na doğ ru bir an lam ve ril miş ve ger çek ten bir ca zi be mer ke zi, ikin ci bir hac ye ri ha li ne ge lin miş ola cak tır. De mok ra tik Or ta do ğu nun en çok güç ve ren de mok ra tik Ur fa dö ne mi baş la mış ola cak tır. 48

50 Bü yük acı la rın di ya rın dan, ken di min ve PKK nin ya şa dı ğı en kah re di ci olay lar dan çı kar dı ğım ders ler, Ur fa Da va sı, yar gı lan ma sı ve hük mü hak kın da var dı ğım so nuç lar bun lar dır. Ta ri hin hük mü nün be ra at, ül ke min ve hal kı mın ka de ri nin de mok ra tik za fer ola ca ğı na da ir inan cım ke sin dir. 10 Temmuz 2001 Ab dul lah ÖCA LAN İm ra lı 49

51 50

52 Hz. İbrahim geleneğini güncelleştirmek hangi anlama gelir Ur fa yö re si ge nel de pey gam ber ler, özel de Hz. İb ra him ge le ne ği nin doğ du ğu me kan ola rak kut sa nır. Bu ol gu nun al tın da ki te mel ne den, ta rım, gö çe be lik ve ilk de fa şe hir top lu mu nun iç içe, en yo ğun ve en ve rim li bi çim de bu coğ raf ya par ça sın da ger çek leş miş ol ma sı dır. Ur fa, ne o li tik ça ğın mer ke zi du ru mun da dır. Çev re yö re le ri de da hil et ti ği miz de, ha len yük sek top rak lık te pe ler ha lin de yüz ler ce ne o li tik yer le şim mer ke zi nin araş tı rıl ma dan dur ma sı da bu ger çek li ği ka nıt la mak ta dır. Dic le, Fı rat ve To ros lar ara sın da ki coğ raf ya nın en ve rim li ala nı nı Ur fa ova la rı teş kil et mek te dir. Bu ve rim li lik dün ya ça pın da dır ve bu özel li ği ha len de vam et mek te dir. Bu nun la bağ lan tı lı ola rak, gö çe be lik, dağ ve ova ara sın da çok ge liş - 51

53 miş di ğer bir top lum ya pı sı nı oluş tur mak ta dır. Yer le şik köy ve gö çe be lik, ta ri hin en es ki dö ne min den be ri iç içe dir. Yak la şık M.Ö yıl la rı na ka dar uzan mak ta dır. Ur fa nın şe hir ola rak ku rul ma sı, bir Sü mer ko lo ni si bi çi min de dir. Ur ke li me si, Sü mer ce, te pe lik alan da ku ru lu şe hir an la mı na gel mek te dir. Aşa ğı Me zo po tam ya nın dı şın da ilk Sü mer ko lo ni le ri Ur fa yö re sin de oluş tu rul mak ta dır. Ur fa mer kez ol mak üze re Har ran, Sam sat ve Kar ga mış böl ge yi çer çe ve le mek te dir. M.Ö 2000 le re doğ ru, Sü mer le rin dı şın da ikin ci en önem li mer kez Ur fa yö re si ol mak ta dır. Te mel ya yıl ma ala nı dır. Çev re ve ko lo ni ola rak, Sü mer şe hir kral lık la rı na bağ lan mak ta dır. Et nik ya pı nın fark lı lı ğı, Sü mer ege men li ği ne kar şı bir di re ni şi ka çı nıl maz kıl mak ta dır. Kal dı ki, Sü mer uy gar lı ğı sı nıf lı top lu mun ilk de fa ge liş ti ği ve çev re ye doğ ru dal ga dal ga ya yıl dı ğı bir uy gar lık tır. Ta rım ve gö çe be top lu mun eşit lik çi ve öz gür ya pı sı, bu sı nıf laş ma ya ko lay ko lay bo yun eğ me ye cek tir. Fa kat şe hir leş me nin ile ri ci ka rak te ri, uzun va de de de ege men ol ma sı nı ka çı nıl maz kı la cak tır. Do la yı sıy la Sü mer le rin ilk sö mür ge leş tir me de ne yim le ri M.Ö 2000 ler den iti ba ren sert di ren me le ri de be ra be rin de ge ti re cek tir. 52

54 Böl ge de ta rım top lu mu nu ger çek leş ti ren Ar yen ( ar, Sü mer ce sa ban ) top lu luk lar la gö çe be Se mi tik top lu luk lar iç içe ve kar şı kar şı ya dır. Ara la rın da yo ğun ti ca ri iliş ki ler ge liş mek te dir. Ar yen ler da ha çok böl ge nin ku zey, do ğu ve ba tı sı nı teş kil eder ken, Se mi tik ler gü ne yin de do laş mak ta dır lar. Ur fa şeh ri tam or ta la rın da ku rul muş tur. Bu ni te li ği ni şim di de ko ru mak ta dır. O hal de Ur fa şe hir ve yö re ola rak, M.Ö 2000 ler de ta rım, ti ca ret, za na at ve hay van cı lık açı sın dan ide al bir ko nu ma ulaş mış bu lun mak ta dır. Aşa ğı Me zo po tam ya dan son ra ikin ci en bü yük met ro pol du ru mu na gel miş tir. Son de re ce can lı, de ği şi me açık, köy, şe hir ve gö çe be top lu mu nu iç içe ba rın dı ran, te mel iki halk gru bu nun, Ar yen le rin ve Se mi tik le rin bir lik te ya şa dık la rı bir coğ raf ya, bir ye ni ül ke ko nu mun da dır. Bu özel lik ler çok önem li dir ve ken di öz gür kül tü rü nü ya rat mak du ru mun da dır. Bun da çok ge cik me ye cek tir. Da ha çok Sü mer ko lo ni yö ne ti mi ne kar şı sa vun ma te me lin de ge li şe cek bu kül tür di re niş çi, ye rel ve fark lı et nik özel lik ler ta şı ya cak tır. Ni te kim Hz. İb ra him ge le ne ği, ya ni kül tü rü, bu özel lik le ri çar pı cı bir bi çim de yan sıt mak ta dır. Hz. İb ra him kül tü rü, Sü mer şe hir kral la rı olan Nem rut la ra kar şı di re ni şi ve fark lı lı ğı 53

55 tem sil et mek te dir. Meş hur put kır ma ve ate şe at ma öy kü le ri, bu di re ni şin sem bo lik an la tı mı dır. Ger çek lik çok da ha kar ma şık ve uzun sü re li dir; gü nü mü ze ka dar uzan mak ta dır. Bu kül tür, özün de ka tı kö le ci ve ken di le ri ni tan rı-kral ilan eden Sü mer yö ne ti ci le ri ne kar şı, yö re halk ka bi le le ri nin kö le ci sö mür gen li ğe kar şı di re nen, da ha in san cıl ve çı kar la rıy la uyum lu bir tan rı inan cı nı esas al mak ta; in san la rın, do la yı sıy la kral la rın tan rı ola ma ya ca ğı inan cı na da yan mak ta dır. Bu dö nem de ka bi le to tem li ğin den, yü ce len tan rı dü şün ce si ne ye ni ye ni ge çil mek te dir. Bun da Sü mer mi to lo ji si nin et ki si de önem li dir. Es ki il kel to tem ci lik, ya ni her ka bi le nin ve hat ta ai le nin bi rer tan rı sı an la yı şın dan uzak laş mak ve ben zer tüm ka bi le le rin tek tan rı sı ola rak El e, ya ni yü ce lik tan rı sı na ge çiş yap mak, çı kar la rı na da ha uy gun ve bir li ğe çok da ha iyi hiz met ede cek bir ge li şim dir. Hz. İb ra him adı na iza fe edi len tev hid, ya ni tek tan rı lı din an la yı şı bu sü re ci ifa de et mek te dir. Ge nel de pey gam ber lik ku ru mu, din sel re form an la mı nı içer mek te dir. O ta rih ler de bu çok bü yük an la mı olan bir din sel re form, hat ta dev rim de mek tir. Pey gam ber lik, bu du rum da hem Sü mer tan rı-kral kül tü rü ne, hem de es ki ka bi le to tem ci din an la yı şı na kar şı, so nuç la rı ta rih te çok 54

56 bü yük et ki de bu lu na cak ye ni kül tü rü ve di ni oluş tu ran ku rum an la mı na gel mek te dir. Ur fa yö re si nin bu ku rum laş ma ya mer kez lik et me si, ta şı dı ğı özel lik ler ne de niy le ka çı nıl maz ol mak ta dır. Kut sal Pey gam ber ler Di ya rı Ur fa nın ta rih sel de rin li ği, bu ger çek le re ka dar in mek te dir. Da ha son ra ge li şen in kar ve la net li lik du rum la rı, di ya lek tik ge liş me nin di ğer zıt kut bu nu teş kil et mek te dir. Pey gam ber lik kül tü rü, sa nıl dı ğı nın ter si ne, Ara bis tan dan gel me mek te dir. Ur fa ve çev re yö re nin, Sü mer ve ne o li tik inanç ku rum la rı nı re form dan ge çi re rek ve dö nüş tü re rek, M.Ö 2000 ler den iti ba ren her ta ra fa, bu ara da Ara bis tan ya rı ma da sı na da yay ma sı bir ta rih sel ger çek lik tir. Ur fa nın pey gam ber ler di ya rı ol ma sı bu an lam da dır. Bu, dö ne mi ne gö re bir ne vi rö ne sans de mek tir. Ku la, put la ra tap mak ye ri ne, dö ne mi ne gö re da ha eşit lik çi ve öz gür lük ya nı olan tan rı ya bağ lan mak la, ta rih sel an la mı bü yük ile ri bir adım atıl mak ta dır. Ye ni bir dö nem açıl mak ta dır. Yö re de yal nız İb ra him de ğil, İd ris, Eyüp, Yu nus ve Nuh çok da ha ön ce den bu ge le ne ği oluş tu ran adım la rı teş kil et mek te dir ler. Bun lar da ha çok Sü mer-ba bil- Asur kö le li ği ne kar şı hal kın bil ge ki şi lik le ri an la mı nı da ta şı mak ta dır. Dö ne mi ne gö re sı nıf 55

57 mü ca de le si yü rüt mek te, bağ lı ol duk la rı et nik ka bi le le rin öz gür lü ğü nü tem sil et mek te dir ler. Ta ri hi aşa ma lar dan bah se di le bi lir. Hz. İb ra him, ge le ne ğin en bü yük ata sı ol mak la, sü re cin be lir gin leş ti ği ve et ki li ol ma ya baş la dı ğı aşa ma yı gös ter mek te; di re ni şin et ki li ve ba şa rı lı ol du ğu nu ifa de et mek te dir. İn san lı ğın bel le ğin de bu ka dar yer tut ma sı, in san onu ru na ka zan dır dı ğı önem ve kat kı sın dan ötü rü dür. Da ha ön ce le ri an cak tan rı-kral lar ve mut lak kö le leş miş bir in san lık an la yı şı ge çer li dir. Bu zih ni ye ti ve tut sak lı ğı kır mak, dö ne min en bü yük dev rim sel adı mı dır. Put kı rıl ma sı, as lın da ta rih te eşi gö rül me miş bir kö le ci sis te me ilk de fa et ki li ve ba şa rı lı bir dar be nin vu rul ma sı ve bu nun sü rek li leş ti ril me si de mek tir. Pey gam ber lik, bu sü re cin ge le ne ği ve ya ku rum sal ifa de si ol mak ta dır. Da ha son ra ki adım lar, tek tan rı lı di ni yü ce leş tir me ye, ni te lik le ri ni ge liş tir me ye ve ye rel leş tir me ye yö ne lik ola cak tır. Her kül tür de ya şa nan bir sü reç, İb ra hi mi ge le nek te de ya şan mak ta dır. İb ra him in Ke nan el le ri ne, şim di ki İs ra il ve Fi lis tin e git me si, hem ar tan bas kı lar hem de öne mi git tik çe ar tan ti ca ret ne de niy le dir. M.Ö 1700 ler de ya şan dı ğı sa nı lan bu sü reç le bir lik te, pey gam ber lik Ara bis tan a ya yıl mak ta dır. Bir çok Ar yen, 56

58 Hor rit ve Se mi tik kö ken li Amo rit ka bi le le ri ben zer bir ha re ket li lik için de dir. Mı sır la Sü mer uy gar lık mer kez le ri ara sın da ti ca ret yap mak ta, fır sat bul duk la rın da kü çük bey lik ler oluş tur mak ta dır. Bu du rum ye rel ön der le re ve ide o lo ji ye ih ti yaç gös ter mek te dir. En ge nel ih ti yaç te mi ni, El ile ifa de edi len ve tek tan rı lı din ol ma ya doğ ru gi den ye ni ide o lo jik kim lik le gi de ril mek te dir. Hz. İb ra him in ön der lik et ti ği ka bi le ler, 400 yı la ya kın bir sü reç için de Mı sır a ka dar git mek te; yok sul İb ra ni li (İb ra ni ke li me si, Abi ru, çö lün toz lu ada mı an la mın dan doğ mak ta dır; Mı sır di lin de kir li, toz lu adam lar de mek olu yor) iş çi ler ola rak yer leş me ye ça lış mak ta dır lar. Ar tan sı kın tı la rı ve bir is ya na yar dım cı ol ma la rı ne de niy le, M.Ö 1300 le rin son la rın da Hz. Mu sa ön der li ğin de ta ri hi Mı sır çı kı şı nı ger çek leş tir mek te dir ler. 40 yıl sür dü ğü tah min edi len bu çı kış, bu gün kü İs ra il e yer le şim le so nuç lan mak ta dır. Ye rel ka bi le ler le bu gün kü gi bi şid det li bir ça tış ma için de bu yer le şim ger çek leş mek te dir. Mu sa, tek tan rı lı din ge le ne ği ni önem li ve meş hur olan On Emir le ye ni bir aşa ma ya ge tir mek te dir. Da vut ve Sü ley man, M.Ö 1000 ler de bu ge le ne ği ilk de fa bir kral lı ğa ka vuş tur mak ta dır. Hz. Mu sa, tek tan rı lı di ni 57

59 ilk de fa mil li leş tir me yi de ba şa ran ki şi, pey gam ber ro lün de dir. Ya hu di kav mi ni bu di ni ge le nek te me lin de bir leş tir mek te dir. Ka bi le le rin da ğı nık ve ko lay ko lay mer ke zi leş me ye gel me yen ya pı la rı nı, yü cel ti len en bü yük El olan Ye hu da tan rı sıy la kor ku tup ye ni den hi za ya ge tir mek te dir. Bu ey lem de ta rih te bü yük so nuç lar ya ra ta cak tır. Öze lik le Ku düs et ra fın da, Ur fa dan son ra ikin ci bir pey gam ber lik mer ke zi ge liş ti ri le cek tir. Ken di si de kut sal lık an la mı na ge len Ku düs ken ti, özü nü Ur fa kül tü rün den al mak ta dır. Ama dö nü şü mü ya şa ya rak yer leş me ba şa rı sı nı gös ter mek te dir. İlk kral lı ğın oluş ma sı, ezen-ezi len ay rı mı nı be ra be rin de ge tir mek te dir. Bir ke sim Ya hu di zen gin le şip res mi ka hin li ğe ula şır ken, yok sul ke sim dış lan mak ta ve sü rek li mu ha lif ta ri kat la rı oluş tur ma ya zor lan mak ta dır. Hz. İsa bu sü reç te yok sul la rı tem sil eden Es se ni ta ri ka tın dan et ki len mek te ve Hz. Yah ya nın kut sa ma sıy la bi li nen ham le si ni ger çek leş tir mek te dir. Milat, do ğuş an la mı na ge len bu sü reç, as lın da tek din ler ta ri hin de ka bi le ve ka vim aşa ma sın dan ev ren sel aşa ma ya sıç ra yı şı ifa de et mek te dir. Hz. İsa, din ler ta ri hin de ilk de fa ka bi le, ka vim ve sı nıf ayı rı mı yap ma dan, üç lü tan rı an - 58

60 la yı şıy la ye ni bir dö ne mi müj de le mek te dir. Da ha çok ezi len yok sul ke sim ler de yan kı bul mak ta dır. Grek fel se fe siy le Ro ma si ya sal bir li ği, bu nun için ge rek li mad di ve dü şün sel or ta mı çok tan ya rat mış lar dır. Ob jek tif ola rak Hz. İsa sem bol kı lı na rak, Hı ris ti yan lık bu üç kay nak tan bes le nip ye ni din ola rak bü yük ge liş me sağ la ya cak tır. Bu den li et ki li olun ma sı, bu el ve riş li ko şul lar dan ile ri gel mek te dir. Dün ya ta ri hi ni en çok et ki le yen bir ham le ol mak ta dır. İn san lı ğın vic da nı nın oluş ma sın da İsa nın ye ri bü yük tür. Çar mı ha ge ril me den ön ce Ur fa ya çağ rıl dı ğı bi lin mek te dir. Fa kat O, res mi Ya hu di ka hin le ri nin sah te lik le ri ni açı ğa çı kar mak için, bi le bi le Ku düs e yü rü ye cek tir. Bu yü rü yüş ol ma say dı, ta ri hin sey ri nin bam baş ka ola ca ğı ra hat lık la söy le ne bi lir. İsa di ni nin te mel özü, vic dan la il gi li dir. Ezi len ve acı için de olan in san lı ğı unut ma ma yı, on la rı bir ara ya ge tir me yi ve öz gür lü ğe ka vuş tur ma yı amaç la mak ta dır. M.Ö 400 yıl la rın da Bi zans ın res mi inan cı ve di ni ha li ne gel dik ten son ra, Hı ris ti yan lık ter si ne bir an lam ka za na cak ve ezi len le ri dev le te bağ lı kıl ma ya hiz met ede cek tir. İle ri ci li ği gi de rek da ha uzak kö şe le re ka yar ken, uy gar lık dev let mer kez le rin de ge ri ci li ğe dü şe cek tir. 59

61 Ur fa kay nak lı İb ra him ge le ne ği nin üçün cü bü yük ye rel leş me ve dö nü şüm adı mı, Ara bis tan ın da ha iç ke sim le rin de, Mek ke ve ci va rın da atı la cak tır. Hz. Mu ham med in at tı ğı bu adım, tek tan rı lı ge le ne ğin ilk iki bi çi mi nin, Ya hu di lik ve Hı ris ti yan lı ğın sı kı bir re form dan ge çi ril me siy le ger çek leş ti ri le cek tir. Kut sal lı ğın üçün cü sa ha sı Mek ke ve ci va rın da oluş mak ta dır. Da ha ön ce le ri Mek ke ve ta pı na ğı olan Kabe, 360 pu ta mer kez lik et mek te dir. Tek tan rı lı din le pek ala ka la rı yok tur. Çok il kel, to tem ci lik le ka rı şık bir di ni ya şam söz ko nu su dur. Hz. Mu ham med le üçün cü mer kez ve ye ni bir ta ri hi dö nem baş la ya cak tır. Hz. Mu ham med, ge ri ka lan tüm Se mi tik kö ken li Arap ka bi le le ri ni, ge liş tir di ği tek ve şirk ka bul et mez Al lah kav ra mı et ra fın da bir leş tir me yi esas al mak ta dır. Ar tan ti ca ret ve çev re de ki güç lü Bi zans, Sa sa ni ve Ha be şis tan İm pa ra tor luk la rı, Arap ka bi le le ri nin bir li ği ni ve güç len me si ni zo run lu kıl mak ta dır. Ye ni ide o lo jik kim lik ola rak İs la mi yet, bu ih ti ya cın bir ürü nü dür. Al lah kav ra mı, ka bi le ya şa mı nın da ğı nık ve mer ke zi leş me ye zıt özel lik le ri ni aş mak, mer ke zi gü ce ve et kin li ğe ulaş mak için, özen le ve de rin li ği ne ge liş ti ril me si ni zo run lu kıl mak ta dır. Hz. Mu ham med in bü yük us ta lı ğı ve ya 60

62 pey gam ber li ği, bu ih ti ya cı gör me sin de ve gi der me sin de yat mak ta dır. O ka dar de rin ve ham le ci dir ki, fe o dal ça ğın en bü yük dev ri mi nin ta rih te eşi gö rül me miş bir hız la ger çek leş ti ril me si ne yol aç mak ta dır. Böy le lik le or ta çağ uy gar lı ğı na en bü yük atı lı mı yap tır mak ta dır. Hz. Mu ham med in ken di si, pey gam ber lik ça ğı nın so na er di ği ni ilan et mek le, akıl ça ğı nın güç ka zan dı ğı nı ve in san lı ğın ol gun laş tı ğı nı ha ber ver mek te dir. Pey gam ber lik, kur tu lu şu da ha çok ila hi güç ten, din den bek le yen aşa ma nın ön der ki şi lik le ri ni ifa de et mek te dir. Fel se fe nin ve bi li min ge liş me si, ila hi ya tın öne mi ni ikin ci pla na dü şür mek te dir. Din sel dü şün ce tar zı da ha çok kö le lik ça ğıy la fe o dal ça ğın dü şün ce bi çi mi dir. Fel se fe nin or ta ya çık ma sı, ta rih te bu dö ne min aşıl dı ğı nı ka nıt la mak ta dır. Hz. Mu ham med di nin ak li yo ru mu na en çok dik kat eden pey gam ber dir. Bu yö nüy le di nin za yıf ta raf la rı nı iyi bil mek te dir. Ar tık va hiy le in san la rın tat min edi le me ye ce ği ni ken di pra ti ği nin zor luk la rın dan çı kar mak ta dır. Bu pra ti ğiy le din sel dü şün ce nin son zir ve si dir. On dan son ra dü şüş ve akıl ça ğı dır. Ne ya zık ki, İs lam bil gin le ri bu ger çe ği tes pit ede me miş ler; ken di si en bü yük din re form cu su olan Hz. Mu ham med in di nin de ki 61

63 re form cu ka rak te ri tes pit edip sü rek li kı la ma mış lar dır. Ter si ne, İs lam di nin de en bü yük tu tu cu lu ğa yol aç mış lar dır. Bu yö nüy le da ha Hz. Mu ham med in ve fa tıy la baş la yan tu tu cu luk, bir kaç yüz yıl lık sü reç için de Or ta do ğu me zar lı ğın da en kök lü ge ri le me dö ne mi ne gir miş tir. İn san lı ğın yük se len 15 bin yıl lık tren di, ar tık baş aşa ğı bir gi di şe baş la mak ta dır. M.S ler de ki kar ga şa dan son ra ge ri ye dü şüş, bu na lım ve çö zül me gi de rek hız ka za na cak tır. Uy gar lı ğın yük se len tren di, Av ru pa kı ta sın da ve de ney sel bi lim le ye ni bir baş lan gıç ya pa cak tır. Ge nel ola rak Me zo po tam ya nın, öze lin de de Ur fa yö re si nin ta ri hi bu çer çe ve da hi lin de es ki kut sal lı ğı nı yi ti re cek ve zıt tı olan bir la net li li ğe uğ ra ya cak tır. Kut sal Pey gam ber ler Di ya rı, ar tık ka ran lı ğın ve cü ce leş me nin dö ne mi ne gir miş tir. Acı, ama ger çek olan bir yoz laş ma ve ge ri le me ta ri hi, ka der miş çe si ne ağ la rı nı ör mek te dir. Dün ya uy gar lı ğı na en bü yük kat kı yı yap mış top rak lar ve kül tür, ye ni sa hip le ri ta ra fın dan peş pe şe iha ne te uğ ra mak ta dır. Bi rin ci iha net dal ga sı, Eme vi ve Ab ba si ha ne dan lık la rıy la böl ge yi is ti la et miş tir. İçi boş bir di ni dog ma ve so nu cu be lir le yen çıp lak zor dan baş ka hiç bir il ke sel de ğe ri ol ma yan sa vaş 62

64 ağa lı ğı, ak rep gi bi böl ge yi kap la mak ta dır. Da ha son ra ki is ti la sü reç le ri, ay nı tar zı da ha kö tü tek rar la mak tan öte ye git me ye cek tir. Ur fa ve ben ze ri şe hir ler, Sü mer ve Asur Nem rut la rın dan bin kat da ha be ter Nem rut lar la do la cak tır. Put lar dan be ter kuk la lar her ta ra fı dol du ra cak; fe o dal dö nem boy dan bo ya ve de rin li ği ne in san lık bi lin ci ni ka rart ma ve vic da nı nı kö relt me ro lü nü oy na ya cak tır. Ar tık Aga de nin La net len me si ça ğı nın bir ben ze ri ya şan mak ta dır. Ez gi ler, ağıt lar, hoy rat lar, bil cüm le tür kü ler bu la net li li ğin do ğur du ğu acı la rı dil len di re cek, ses len di re cek tir. İb ra him ge le ne ği ve kut sal lı ğı nın ba şı na, inkarın ve la net li li ğin ta cı ge çi ri le cek tir. Bu yö nüy le fe o dal ha kim kül tür, kut sal in san lık kül tü rün den in ti kam al mak ta dır. En çar pı cı ka nıt, bir ka dı nın en ufa cık öz gür ya şam ara yı şı nın en ağır suç sa yıl ma sı, söz de ai le mec li si ka ra rıy la da ha 15 ya şın da ki kız ço cuk la rı nın ba şı na vah şet le pat la tıl ma sı dır. Er kek te yo ğun laş mış söz de na mus, öz de en bü yük na mus suz luk, en sa pık cins öz gür lü ğü nü ken di si için bir hak ola rak bel ler; ama ka dın da öz gür lük ara yı şı en bü yük ce za ko nu su dur. Bu, ge ne li sim ge le yen bir ol gu dur. As lın da tüm ya şam da bu la net li ger çek lik ya şan mak ta dır. Her kes Ur fa nın acı bi be ri ni, tür kü sü nü 63

65 çöz mek is ter. Özü bu ger çek lik te dir. Bin yıl dır bu ge ri ci ka buk lan ma, 20. yüz yı lın ka pi ta lizm ör tü süy le da ha da çe kil mez kı lın mak ta dır. Ka pi ta lizm le fe o da liz min en kir li bir iz di va cıy la, da ha da için den çı kıl maz bir du ru ma yol açıl mak is ten mek te dir. Hal bu ki bu ge ri ci ör tü eşe len di ğin de, di bin de her zer re sin de ger çek bir in san lı ğın yat tı ğı da fark edi le cek tir. Ma dal yo nun böy le iki yü zü var dır. Bir yü zün de tüm soy de ğer le ri nin inkarı, yı kıl ma sı ve çü rü me si ne da ya lı la net li ya pı lan ma lar, zih ni yet ler, ruh lar ve ku rum lar; di ğer yü zün de da ha de rin de ger çek in san lık de ğer le ri, zih ni yet ve ru huy la pey gam ber kut sal lı ğın da ku rum laş ma. Çok zor, acı lı, kar ma şık, ama ger çek olan ken di ne öz gü bir ta rih sel di ya lek tik le kar şı kar şı ya bu lun mak ta yız. Çö züm len me si ge re ken en te mel so run, bu di ya lek tik bağ lar dır. Bu nun yo lu tek tir. O da bü tün has sa si yet le bi lim sel lik ten geç mek te dir. PKK, Ur fa so mu tun da bel ki de de rin li ği ne far kın da ve bi lin cin de ol ma dan, bu nu de ne me ye kal kış mış tır. Ni ye ti nin öz gür lük ve ay dın lık tan ya na ol du ğu tar tı şıl maz bir ger çek lik tir. İlk ey lem li li ği nin cum hu ri yet ku rum la rı na de ğil, fe o dal ge ri ci lik odak la rı na kar şın ya pıl ma sı bu nu doğ ru la mak ta dır. 64

66 Bu yö nüy le PKK nin çağ daş bir İb ra hi mi Ha re ket ol du ğu söy le ne bi lir mi? Ni yet ola rak çar pı cı ben zer lik ler gös ter mek te dir. La net li or ta ma ve Nem rut çuk la ra yö nel me si, sa de ce ulu sal cı lık ve de mok rat lık adı na de ğil, in san lık için de ile ri ci bir adım dır. Bu, cum hu ri yet çi li ğe ters düş mez. Onun do ğal bir ge re ği dir. Cum hu ri yet an ti fe o dal ol mak zo run da dır. Eğer sah te ola rak de ğer len di ril mek is ten mi yor sa, ger çek ten la ik ve de mok ra tik ka rak ter de iler le mek is ti yor sa, PKK ile Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin do ğal it ti fa kı na ka vuş tu ğu söy le ne bi lir ler de ob jek tif ola rak ve inanç la ku ru lan Kürt-Türk it ti fa kı da An tep, Ur fa ve Ma raş yö re sin de böy le si bir an la ma sa hip tir. Bu it ti fak, çağ daş lı ğa ve öz gür lü ğe açık bir kar deş lik özü ne sa hip tir. Son ra ki is yan lar ve aşı rı mil li yet çi lik ne de niy le, kar deş lik hu ku ku nun iş le me me si bü yük bir şan sız lık tır. Bu, çok önem li bir ta rih sel sü re cin ge li şim den alı ko nul ma sı dır; fe o da liz me ye ni bir ya şam şan sı dır. PKK, bu yö nüy le cum hu ri ye tin öz gür lük ve kar deş lik ka rak te ri ni ara mak ta dır. Bu nu ne ka dar bi linç ve si ya set us ta lı ğıy la yap ma ya ça lış tı ğı, en çok eleş ti ril me si ge re ken ya nı dır. Fa kat özü nün tü müy le ay rı lık çı ola rak gö rül me si aşı rı bir de ğer len dir me dir. PKK, öz gür lük ol ma - 65

67 dan bir li ğin ol ma ya ca ğı nı, slo gan ola rak ilik le ri ne ka dar be nim se miş tir. Ama onun her şart al tın da ay rı ve mil li yet çi bir Kürt dev le ti ni sa vun du ğu nu söy le mek ke sin lik le ka bul edi le mez. Ek si ği ve yan lı şı; öz gür bir lik te li ğe uy gun bir ör güt len me ve ey lem li li ği, doğ ru bir çiz gi al tın da us ta lık la ge liş tir me me si dir. Bu nun ola nak la rı var dı. Şid de te, he le he le meş ru sa vun ma yı aşan şid de te hiç baş vur ma dan, bu doğ ru yol da de mok ra tik ve la ik bir cum hu ri yet için bel ki de en bü yük hiz me ti ya pa bi le cek en cid di ha re ket tir. PKK an cak bu nok ta da suç la nıp eleş ti ri le bi lir. Yok sa ni yet, ça ba ve fe da kar lık ola rak, 20. yüz yı lın Ur fa ve ben zer yö re le ri için ger çek bir kut sal lık ha re ke ti ol ma ya aday ol gu la rın ba şın da gel mek te dir. PKK adı na ge nel sa vun ma da di le ge tir di ğim hu sus la rı tek rar la ma yı ge rek siz bu lu yo rum. Bun la rın Ur fa için de ge çer li ol du ğu nu be lirt mek le ye ti ne ce ğim. PKK ve Ur fa yö re si açı sın dan da ha bü yük önem ta şı yan, 21. yüz yı lın gün cel leş miş bir İb ra hi mi kut sal lı ğı na baş lan gıç ya pı lıp ya pı la ma ya ca ğı dır. PKK nin ya şa dı ğı dö nü şü mün bu gö rev için ge rek li bi lin ci ve vic da nı oluş tu rup oluş tu ra ma dı ğı da ha bü yük önem ta şı mak ta dır. PKK nin es ki kim li ği ve adıy la böl ge de bu dö - 66

68 nü şü mü bir kez da ha ser gi le ye me ye ce ği ni, bu nun ta ri hi açı dan da an lam lı ol ma dı ğı nı ra hat lık la be lirt me li yim. Ay nı ra hat lık la şu nu da be lirt me li yim ki, TC de es ki fe o dal it ti fak an la yı şıy la böl ge de ken di ni meş ru laş tı ra maz. Cum hu ri yet an cak 1920 ler de ki gö nül lü bir lik le ger çek leş ti ril miş or tak ulu sal kur tu lu şa dö nüş ru huy la ve de mok ra tik cum hu ri ye te çağ daş iş ler lik ka zan dır ma sıy la bu meş ru i ye ti sağ la ya bi lir. Fe o dal ya pı yı 21. yüz yı la ta şı ra rak ve kül tü rel var lı ğa ifa de ya sa ğıy la, an cak ay rı lık çı lı ğa ze min ha zır la na bi lir. Güç lü bir lik ler, or tak çı kar ve öz gür lük ten ge çer. Bu ger çek lik, son çey rek as rın acı la rın dan kar deş çe bir bir lik do ğu ra bi lir. Kar şı lık lı şid det, kuş ku ve inkarcı lık, or ta mı ze hir le mek ten ve ye ni şid det dal ga la rı na yol aç mak tan öte ye so nuç ver mez. Or ta do ğu ve Tür ki ye ge ne lin de ol du ğu gi bi, en önem li yö re ler den bi ri olan Ur fa çev re si de, an cak de mok ra tik uy gar lık öl çüt le ri ni be nim se ye rek, ken di geç mi şi ni bu öl çüt ler le can lan dı rıp ye ni den ve öz gür ce do ğuş sü re ci ne gi re bi lir. Ge nel de ki de mok ra tik leş mey le sı kı bir bağ için de ha re ket edil di ğin de, ta ri he ya ra şır bir ro lün sa hi bi ola bi lir. Fı rat ın ova la ra akı tıl ma sı, ye ni uy gar lık ham le si için güç lü bir mad di ze min oluş tur mak ta dır. Da ha şim di den en 67

69 ge liş miş tek no lo jiy le ta nış ma, de mok ra tik uy gar lık yo lun da bü yük bir adı mı ifa de et mek te dir. Ge liş me nin önün de ki en önem li en gel, fe o dal zih ni yet ve ku rum lar la cum hu ri ye tin de mok ra tik ve la ik iş le yi şe tam an la mıy la ka vuş ma mış ol ma sı dır. Önü müz de ki dö nem de PKK et ki si ken di ni ye ni ler ken, bu nu an cak bu ek sik lik ler ve yan lış lık la rı aşa rak ger çek leş ti re bi lir. PKK ken di si ni ya sal de mok ra tik bir ku rum laş ma ya uyar la mak du ru mun da dır. Çok kap sam lı bir si vil top lum pro je siy le, hem ba rış hem de mok ra tik leş me ye en önem li kat kı da bu lu na bi lir. Ur fa ve yö re si için, si vil top lum pro je le ri ha ya ti öne me sa hip tir. Kla sik top lum ve dev let an la yış la rıy la iler le me şu ra da kal sın, an cak ge ri li ğe ve tu tu cu lu ğa hiz met edi le bi lir. İs ter top lum tü müy le dev le tin em ri ne gir sin, is ter ter si ne dev let her şe yiy le top lu mun hiz me ti ne gir sin, bu tarz faz la iler le me ve dö nü şüm im ka nı ver me ye cek tir. Çün kü bi rey sel ini si ya tif ten yok sun ve çağ daş si vil top lum ku ru luş la rı na da yan ma yan bu yön tem ya ra tı cı de ğil dir. Rant çı tarz bir si ya si an la yı şı hep dev re de tu tar. Rant çı lık, za ten üret ken li ğin ve ya ra tı cı lı ğın zıd dı dır. Tüm al ter na tif top lum sal alan lar da öz gün bir prog ram et ra fın da ör güt len miş ve doğ - 68

70 ru bir ça lış ma an la yı şıy la ha re ket eden çok sa yı da ko or di ne li si vil top lum ku ru lu şu, böl ge yi de mok ra tik leş me sü re ci ne so ka bi lir. GAP için ge rek li olan mad di kal kın ma, an cak böy le si bir de mok ra si pro je siy le ger çek an la mı na ka vu şa bi lir. De mok ra siy le mad di kal kın ma et le tır nak gi bi bir bi ri ne bağ lı olup, bir lik te ge li şir ler se da ha sağ lık lı so nuç la ra yol aça bi le cek ler dir. O hal de bir kez da ha Ur fa nın Hz. İb ra him dö ne mi ne dö nüp bak tı ğı mız da, gü nü müz de ne gör mek te yiz? Hz. İb ra him in Ke nan il le ri ne yö ne li şi bü yük bir ta rih sel ge liş me ye baş lan gıç ola bil miş tir. Pey gam ber lik kül tü rü ne tek tan rı lı di ni ve Al lah a da ya lı inanç ve ah lak dün ya sı nı do ğu ra bil miş tir. Bu te mel de tüm in san lık ta ri hi et ki len miş tir. Ur fa ve yö re sin de do ğan in san lık, ger çek ten bu na la yık ol du ğu nu ev ren sel le şe rek ka nıt la mış tır. Şim di en ge ri ler de la ne te uğ ra mış ola rak dur mak ta ve ye ni bir rö ne sans la, do ğuş la kar şı kar şı ya bu lun mak ta dır. PKK, cum hu ri ye tin ye ri ne ge ti re me di ği gö rev le ri üst le ne rek bu ro lü oy na mak is te di. An cak tam ba şar dı ğı söy le ne mez. Ba şa rı, an cak la ik ve de mok ra tik cum hu ri yet il ke le ri ne ger çek ten iş ler lik ka zan dı rı lır sa ve ba rış için de kar deş lik ru huy la ha re ket edi lir se ge le cek, or tak la şa bir 69

71 ça bay la ya ra tı la cak tır. Bi rin ci ve as li it ti fak, bu çer çe ve de ve 1920 le rin ta ze anı la rı na iç ten bağ lı lık la, Türk ve Kürt hal kı ara sın da bir kez da ha ger çek leş ti ril mek du ru mun da dır. Öz gür bir lik te li ğe da ya nan, kül tü rel var lık la rın ifa de öz gür lü ğü nü esas alan bir it ti fak. As li ve so nuç be lir le yi ci it ti fak bu dur. Ulus la ra ra sı ala nın il gi si de böl ge için her ge çen gün art mak ta dır. Bu nu tü müy le sö mür ge ci amaç lar la yo rum la mak yan lış ol du ğu gi bi, Sü mer dö ne min den be ri bir ko lo ni ci li ğin sü rek li ge li şim ha lin de ol du ğu da as la unu tu la maz. Ulus la ra ra sı il gi yi an cak de mok ra tik uy gar lık de ğer le riy le öl çe rek ka bul et mek, da ya nış ma ve or tak lık içi ne gir mek en doğ ru su ola cak tır. Ur fa ve kom şu yö re le ri nin, ulus lar üs tü bir uy gar lı ğın mer ke zi ola bi le ce ği ni bu yol la ka nıt la mak, ta ri hi ne ya ra şır bir yü ce lik tir; uy gar lık do ğu ran böl ge nin mi ra sı na bu amaç la ye ni den sa hip çık mak tır; ye ni uy gar lık sal çı kı şa yol aça cak ve ken di ze mi nin de bir kez da ha tüm Or ta do ğu yu et ki le ye cek ge liş me le ri hız lan dır mak üze re te ti ğe bas ma yı ba şa rıy la yap mak tır. Yi ne Hz. İb ra him le baş la yan İb ra ni ka bi le le riy le di ğer Se mi tik ka bi le ler ara sın da ki ça tış ma, gü nü müz de Arap-İs ra il ça tış ma sı bi çi min de sür mek te dir. Ta raf lar bir tür lü ba rı şa mı yor - 70

72 lar. Bu nun ne de ni Hz. İb ra him in di nin den, onun özün den uzak kal ma la rı dır. Ur fa ve yö re si, bu ta ri hi an laş maz lı ğı çöz me de de rol oy na ya bi lir. İn san lık so run la rı, on la rı do ğu ran be şik ko şul la rın da da ha an lam lı çö züm le re ka vu şa bi lir. Arap la rın ve İs ra il in es ki den be ri böl ge üze rin de hak id di a la rı da ek sik ol ma mış tır. Ha len Har ran Arap lı ğı bir ger çek tir. İs ra il, GAP yo luy la ve dün ya tek no lo ji si ni ve ma li ser ma ye si ni ar ka sı na ala rak, ya vaş ya vaş üs len mek te ve ala na yer leş mek te dir. Arap ser ma ye si de ben zer bir yak la şım için de dir. İki si nin de iç te güç lü müt te fik le ri var dır. Bun la rın ara cı lı ğı nı kul lan mak ta dır lar. Ama bun la rın Sü mer tar zı bir ko lo ni leş tir me ça ba sı nın an lam sız ol du ğu nu şim di den bil me le ri ge re kir. Böl ge hal kı nın yok sul ve ya ra lı ol ma sı, on la rı bo şu na yan lış ha yal le re kap tır ma sın. Doğ ru su, tüm halk lar ve kül tür ler ara sın da ba rış ve hoş gö rü yü esas alan, Or ta do ğu da de mok ra tik öl çü ler le so run la ra çö züm ara yan bir yo la gir me le ri, bu an la yış te me lin de böl ge ye gel me le ri dir. Böl ge de Asur ve Er me ni hal kı nın da bü yük eme ği geç miş tir. On la rın il gi si ne de bü yük bir say gıy la kar şı lık ve ril me li dir. Ur fa kül tü rün de Asu ri ler ve Er me ni le rin si lin mez iz le ri var dır. O hal de tüm bu as li öğe le re da ya lı bir en ter nas - 71

73 yo nal, hat ta ulus lar üs tü de mok ra tik uy gar lık da ya nış ma sı hem ça ğın mü kem mel ya ka la nı şı nı sağ la ya bi lir; hem de ne o li tik ta rım top lu mun dan be ri kay be di len il kel de mok ra si yi ye ni den kay naş tı ra rak, üst dü zey de ye ni uy gar lı ğın en önem li bir sen tez par ça sı ha li ne ge ti re bi lir. Bir kez da ha bu yol la Hz. İb ra him ge le ne ği çağ daş öl çü ler için de ev ren sel le şe bi lir ve in san lı ğın or tak ha zi ne si ne dö nü şe bi lir. Ye ni Ur fa, ye ni Or ta do ğu bu te mel de ta ri hi ro lü ne ya ra şır bir ko nu ma ula şa bi lir. So nuç ola rak, pey gam ber lik kül tü rü ve ku ru cu ata sı sa yı lan Hz. İb ra him ge le ne ği çağ daş yo rum ve uy gu la ma la rı ge rek tir mek te ve önem li kıl mak ta dır. Ur fa ve yö re si nin in san lık ta ri hi için de ki ye ri ve ge li şi mi doğ ru or ta ya kon duk ça, gü nü mü zü de da ha ay dın lık lı de ğer len dir me im ka nı doğ mak ta dır. Ta rih doğ ru çö züm len me dik çe, ge le ce ğe iliş kin an lam lı pers pek tif ler çiz mek de müm kün ol ma mak ta dır. Böl ge de ha len çok de ğer ve ri len kut sal lık kül tü rü ve bu nun bir par ça sı ola rak pey gam ber lik ve İb ra hi mi ge le nek ler, kay na ğı ta rih te ilk de fa ger çek le şen ta rım dev ri mi ne ka dar ge ri ye git mek te dir. Böl ge de bu dö ne min de rin iz le ri bu lun mak ta ve ya şan mak ta dır. Kut sal lık, bu ger çek li ğin zih ni yet ve ruh sal dün ya ya yan - 72

74 sı ma sı dır. Özün de bit ki ve hay van ye tiş ti ri ci li ği nin, böy le ce ilk de fa zen gin gı da kay na ğı na ka vuş ma nın duy gu ve dü şün ce le ri ni ifa de et mek te dir. Bu te mel de bir mi to lo ji ve din sel dü şün ce ye, ah la ki dav ra nı şa yol aç mak ta dır. Ar tı-ürün üze ri ne ku ru lan ilk sı nıf lı top lum olan Sü mer ha ki mi ye ti ko lo ni ci lik bi çi min de ge li şin ce, böl ge hal kı nın tep ki si, ta ri he de rin iz ler bı ra kan pey gam ber lik tar zı bir di re niş ve ku rum laş may la bir ce vap ge liş tir mek ol muş tur. Da ha son ra ki ge liş me ler bu ta rih sel di ya lek tik le yü rü ye cek tir. Sü mer ler le baş la yan ve gü nü müz de de de vam eden ko lo ni leş tir me yak la şım la rı, özün de kut sal lık kül tü rüy le çe liş mek te dir. Bi ri si eme ğe, alın te ri ne, de rin ve an lam lı in san lık da ya nış ma sı ve kar deş li ği ne da ya nır ken, di ğe ri el koy ma ya, ege men li ğe ve bas kı ya da yan mak ta dır. Ta rih en de rin ge li şim ya tak la rın dan bi ri ni bu çe liş ki den yo la çı ka rak çiz me ye ça lış mış tır. Gü nü müz de bu tam bir tı kan ma ve çö züm süz lük le so nuç lan mış tır. Ya şam adı na kıv ran ma, bü yük bir zi hin sel ve ruh sal ge ri lik, yoz laş ma ve de for mas yon ya şan mak ta dır. Bu ger çek lik ye ni den do ğu şu, rö ne san sı zo run lu kıl mak ta dır. Çağ daş de mok ra tik uy gar lık böl ge ye yan sı mış ol mak tan uzak tır. Dış tan ge len et ki ler, özel lik le GAP la bir lik te Sü mer ko - 73

75 lo ni ci li ği nin çağ daş bir tek rar lan ma sın dan baş ka bir an lam ifa de et me mek te dir. Ken di ara la rın da yo ğun bir ça tış ma yı ya şa yan, ay nı Se mi tik kö ke ne da ya lı Arap ve İs ra il ser ma ye si, ta rih te ol du ğu gi bi yi ne böl ge yi ye ni den fet het me ye ça lış mak ta; güç lü iş bir lik çi le ri yo luy la adım adım iler le mek te dir. Böl ge nin as ke ri ve si ya si ege men gü cü ola rak Türk bur ju va zi si, he nüz eko no mik te ke li ni is te di ği gi bi ku ra ma mış tır. Ge niş bir dış müt te fik ler ağıy la bu eko no mik sis te mi ge liş tir me ye ça lış mak ta dır. Böl ge nin 15 bin yıl lık emek tar hal kı olan Kürt ler tü müy le dev re dı şı bı ra kıl mak ta dır. Hal bu ki Kürt ler te mel et nik, sos yal, kül tü rel ve eko no mik güç tür. On la ra rağ men, çağ daş bir sö mür ge ci li ğin bi le yü rü tü le me ye ce ği çok iyi bi lin me li dir. Mev cut bü yük bi linç ge ri li ği, çar pık lı ğı ve ör güt süz lük kim se yi ya nılt ma ma lı dır. Yi ne sah te din ci lik ve ta ri kat laş ma lar hız la çö zül mek du ru mun da olup, sö mür ge ci cep he nin uzun sü re da ya na bi le ce ği ku rum lar ol mak tan uzak tır. Kürt ve Türk hal kı nın böl ge de yak la şık bin yıl lık bir iç içe li ği de di ğer bir ger çek tir. Da ha çok gö nül lü lü ğe ve öz gür bir lik te li ğe da ya nan bu iç içe ya şam, 1920 ler de ki an tiem per ya list ulu sal kur tu luş ham le si ne önem li bir kat kı da 74

76 bu lun muş tur. Or ta do ğu nun ilk ve de rin dev rim ci adım la rın dan bi ri ola rak cum hu ri yet ila nı ve ku rum laş ma sı, is yan lar ve fe o dal ku rum la ra da yan ma ne de niy le bek le nen de mok ra tik dö nü şü me iş ler lik ka zan dır ma gü cü nü gös te re me miş tir. Bu na ve ri len tep ki, PKK ol gu su ol muş tur. Acı lı bir sü re cin ya şan ma sı na yol açan bu sü reç bir ay rı lık de ğil, öz gür ve çağ daş bir bir lik te lik pe şin de dir. Ur fa PKK Da va sı ndan çı ka rıl ma sı ge re ken en önem li ders, şid det ve ay rı lı ğı kö rük le yen dav ra nış lar dan kar şı lık lı ola rak uzak dur mak ve ger çek ten kar deş çe bir bir lik te li ğe im kan ve ren yak la şım la rı hız la gün dem leş tir mek tir. Bu nun yo lu ba rış çıl or ta ma yük sek de ğer biç mek, halk la rın kül tü rel var lı ğı na öz gür ifa de im ka nı ta nı mak ve tüm so run la rın çö zü mün de de mok ra tik uy gar lık kri ter le ri ni esas al mak tır. Bu yak la şı mın cum hu ri yet çi li ğin ger çek la ik ve de mok ra tik ya pı sı nın bir ge re ği ol du ğu da açık tır. PKK baş ta ol mak üze re, tüm Kürt ve Türk hal kı nın bi linç li öğe le ri ne dü şen gö rev, la ik ve de mok ra tik bir cum hu ri yet için en kap sam lı bir si vil top lum pro je si ne da ya lı ola rak, çö züm le yi ci bir se çe ne ği var gü cüy le oluş tu rup ha ya ta ge çir mek tir. En doğ ru çö züm yo lu nun bu ol du ğu na inan mak ka dar, bu nun dı şı na ta şan yol ve 75

77 yön tem le rin ay rı lı ğı, şid de ti, in ka rı ve acı la rı da ha da ge liş tir mek ten ve için den çı kı la maz du rum la ra yol aç mak tan öte ye so nuç ver me ye ce ği ni de iyi bil mek ge re kir. Her şey doğ ru çö züm yo lun da, geç mi şin acı la rı nı öz gür bi lin ce ve gü ce dö nüş tü re rek, umut do lu bir ge le ce ğin ya ra tıl ma sı uğ ru na, bü yük bir de mok ra tik se fer ber lik ve ba rış ha re ke ti nin oluş tu rul ma sı na ve ba şa rıl ma sı na bağ lı ol mak ta dır. O hal de, böl ge nin te mel so ru nu ve çö züm yo lu nun bu öz lü ta nım la ma çer çe ve sin de, çağ daş bir Hz. İb ra him yo ru mu, açık la ma sı ne an la ma gel mek te dir? 1- Her şey den ön ce tek tan rı lı din le rin, özü ne uy gun ola rak, de rin den sor gu lan ma sı nı ge rek tir mek te dir. İb ra hi mi din ler ger çek li ği ne da ha ya kın laş mak ve öz gür leş mek için dir. Yok sa tüm ege men ve sö mü rü cü sı nıf la rın çı kar la rı nı ör ten bir ide o lo jik kim li ğe bü rün mek, İb ra hi mi din ler an la mı na gel me mek te dir. Bu te mel de ca mi de, ki li se de ve hav ra da iba det et mek, Hz. Mu ham med, İsa ve Mu sa ya öz de bağ lı ol mak an la mı na da gel me mek te dir. Bu pey gam ber ler ken di dö nem le ri nin en ge liş miş ak li yo ru mu nu ve ah la ki dav ra nı şı nı zir ve leş ti ren ki şi lik ler dir. On la ra ger çek ten say gı lı ve bağ lı ol mak, ça ğı mı zın en 76

78 ge liş miş akıl gü cü ne ve öz gür ah la kı na de ğer ver mek, bun la rı esas al mak ve ge re ke ni yap mak an la mı na gel mek te dir. 2- Bu nun için ger çek iba det, kut sal me kan lar da bin ler ce yıl dır tek rar la nan ve an la mı nı yi ti ren ha re ket le ri tek rar la mak de ğil; bi lim sel li ğe, öz gür lü ğe ve sa na ta ala bil di ği ne de ğer ver mek ve ya şa mı hem top lum sal hem de bi rey sel düz lem de bu ger çek le re bağ lı ola rak dü zen le mek ten geç mek te dir. En bü yük iba det bi li mi, öz gür lü ğü ve sa na tı bi rey sel ve top lum sal ya şa mın her bo yu tu na ege men kıl mak tan geç mek te dir. 3- Ar tık ima nın şart la rı na maz, oruç, kur ban, ze kat ve ke li me-i şa ha det gi bi kla sik öl çü ler den çok, bi lim de di ya lek tik fel se fe ye, ah lak ta öz gür lük bi lin ci ve dav ra nı şı na, sa nat ta ise gü zel lik an la yı şı na ulaş ma ya ve ge rek le ri ni gö nül den ye ri ne ge tir me ye bağ lı ol mak ta dır. Ca mi de, ki li se de ve hav ra da ar tık bu nun yo lu nu öğ ret mek ve ön der lik et mek, ger çek çağ lar da bu ger çek le ri esas al ma ya da yan mak ta dır. Onu an lam sız ha re ket ve dav ra nış la ra boğ mak, özü ne ters düş mek an la mı na gel mek te dir. 4- Ger çek iba det, da ha so mut ve pra tik gö rev ler ala nın da de mok ra tik uy gar lık kri ter le ri ni de rin den öğ ren me ye ve ge rek le ri ni ha ya ta ge çir mek için tüm gü cü nü inanç la, us ta lık - 77

79 la kul lan ma ya ça lış mak tır. Ar tık sa bah ak şam bir bes me le çek me yi ve ke li me-i şa ha det ge tir me yi, bu doğ rul tu da her ke se dü şen gö rev le ri ye ri ne ge tir me nin ve ima nın en te mel şar tı ol du ğu nu söy le mek ve yap mak, ger çek bir İb ra hi mi di ne bağ lı ol mak an la mı na gel me mek te dir. İb ra hi mi din ler, hiç bir za man an la mı nı bil me den ve gün cel ya şam la en ile ri dü zey de iliş ki kur ma yı ve ku rum laş ma yı ba şar ma dan, iman lı ve iba det li olu na ca ğı nı ka bul et me mek te dir. Gün ce lin, ça ğın en de rin bi lim sel dü şün ce ve fel se fe si ni öğ ren mek, öz gür dav ra nı şı en kut sal amel bel le mek, sa nat la ya şa mın en gü zel ifa de le ri ne ulaş mak, ger çek İb ra hi mi din den ol mak de mek tir. 5- Bu nun için amel, pra tik sa hi bi ol mak, an cak her ke sin en azın dan 3-5 si vil top lum ve çev re yi, ta ri hi kur tar ma pro je sin de yer al ma sıy la müm kün dür. Ba rış ör güt len me sin den in san hak la rı na, de mok ra tik par ti leş me den kit le top lan tı ve gös te ri le ri ne, öz gür ka dın bir lik le rin den genç lik, ço cuk ve ih ti yar bir lik le ri ne, ba sın-ya yın or gan la rın dan eko no mik, ti ca ri ve ma li bir lik le re, spor dan sa nat ku ru luş la rı na, il ko kul dan aka de mik eği ti me, çev re den ta ri hi ve kül tü rü ko ru ma va kıf la rı na, bi lim den tek ni ğe ka dar her alan da her ke sin ve gru bun gü cü ne 78

80 gö re en azın dan 3-5 ku rum için de ha re ket et me si, ger çek ten amel sa hi bi olun du ğu an la mı na ge le cek tir. Bun la rın dı şın da kal mak, amel siz, do la yı sıy la iba det siz ve iman sız ola rak ya şa mak ve öl mek an la mı na ge le cek tir. 6- Ha ram ve he lal le ya şa mın an la mı de ğiş miş tir. Ken di ta rih sel ger çek le riy le ça ğın bi lin cin de ol mak, di li nin ve kül tü rü nün öz gür ifa de si ne sa hip ol mak, eme ği nin kar şı lı ğı nı sağ la mak, bu nu sağ la yan top lum sal ve si ya sal dü ze ni esas al mak; iman lı, he lal li ve kut sal olan bir ya şa mın sa hi bi ol ma yı müm kün kı lar. Bu de ğer le rin dı şın da ya şa mak, ya ni ta rih ve çağ bi lin cin den yok sun luk, dil ve kül tü rel var lı ğı nı öz gür ce ya şa ya ma mak, eme ğin kar şı lı ğı nı sağ la ya ma mak, bu hu sus la rı müm kün kı la cak sos yal ve si ya sal dü ze ni esas al ma mak; iman sız, ha ram ca ve la net len miş bir ya şam için de mah kum ol mak de mek tir. Ger çek pey gam ber lik ve İb ra hi mi ge le nek, an cak bu çer çe ve de ha ra mı ve he la li ta nım lar, ge rek le ri ni ye ri ne ge ti rir. Yok sa hiç an la mı nı ve han gi çağ için ge çer li ol du ğu nu bil me den, baş ka bir dil den dua ez ber le mek ve iba det et mek di nin özü ne ay kı rı lık tır; kuk la cı lık la vic dan sa hi bi ol ma yı bir bi ri ne ka rış tır mak tır; kü für lü bir ya şa mın ba ta ğın da yüz mek tir. 79

81 7- Ur fa ve yö re si nin sa hip çı kı la cak ger çek kim li ği, bu ana çer çe ve de ve üç bü yük di nin de kut sal lı ğın da ifa de si ni bul muş ya ra tı cı eme ği, onur lu ve öz gür ya şa mı, onun gü zel lik ve ba rı şı nı, ha ki kat ve ada let öl çü le ri ni akıl ve vic dan la bir lik te ya şa mak an la mı na ge lir. Ke li mei şa ha det, na maz, oruç, kur ban, her tür ha yır iş le ri, an cak bu ta nı mın ge rek le ri ne gö re ha re ket edi lir se iman lı ol ma yı müm kün kı lar; pey gam ber le rin yo lun da olun du ğu nu ka nıt lar. Ger çek ci hat, bu yol da bü yük uğ raş ver mek le an lam ka za nır. Din adı na gi ri şi le cek is ter res mi is ter gay ri res mi ta ri kat lar da ki fa a li yet ler, ce ha let ten baş ka bir an la ma gel mez. Çağ daş Nem rut lar ve on la rın her dü zey de ki put la rı na sec de et mek ten öte ye bir an lam ta şı maz. Sa de ce Al lah ile Nem rut ke li me si yer de ğiş tir miş tir. Mev cut bi çi miy le Al lah adı na ta pı lan de ğer ler, çağ la rı na gö re tam bir Nem rut lu ğu ifa de et mek te dir. En bü yük ce ha let, gü nü müz de Nem rut ger çek li ği ne ila hi dü zen de ğe ri ver mek tir. Sü mer ra hip le rin den da ha ge ri ci ve za lim ler le sö mü rü cü le rin hiz me tin de olan, ama söz de çok dua ve su re ez ber le yen, ha dis ten bah se den, di ğer iba det le ri ya pan di ni zih ni yet ve uy gu la ma lar, an cak Nem rut la rın ve Ebu Ce hil le rin ta i fe sin den ol may la öz deş leş ti ri le bi lir. 80

82 Yüz ler ce yıl dır yü rü tü len bu ce ha le tin put la rı nı, be lir le nen çer çe ve de, ya ni de mok ra tik uy gar lık öl çüt le rin de, eme ğin ve öz gür lü ğün ta ri hi ne uy gun bir bi çim de, bi linç le ve meş ru sa vun ma ey lem li li ğiy le par ça la mak; ger çek bir İb ra hi mi kut sal lı ğı na bağ lı ol mak an la mı na gel mek te dir. Çağ daş Nem rut çu luk ve put la rı bu an la yış la de ğer len di ri lip ge rek le ri ye ri ne ge ti ril di ğin de, an cak o za man tüm pey gam ber le rin ve kut sal ki şi lik le rin yo lun da yü rün dü ğün den bah se di le bi lir, an cak o za man ger çek bir iman ve ah lak sa hi bi olu na bi lir. Hem PKK, hem de Ur fa da ki ya şa mın ön de ge len bir so rum lu su ola rak, ta ri he kar şı öze leş ti ri mi ve ça ğa kar şı sa vun ma mı bu te mel de doğ ru yap tı ğım inan cın da yım. Ül ke miz de ve böl ge de in san lık için ya rar lı ve ge rek li gör dü ğüm yo lu ay dın lat tı ğı ma, bun dan son ra ya şa mın da ha af fe di ci ve öz gür ge li şe ce ği ne, eme ğin hak kı olan de ğe ri bu la ca ğı na, ta ri hin bu ko nu da ger çek ta nık ola ca ğı na da ir umu du mu di le ge ti ri yor, her ke si üze ri ne dü şe ni yap ma ya ça ğı rı yor, say gı la rı mı su nu yo rum. 10 Temmuz 2001 Ab dul lah ÖCA LAN İm ra lı 81