GeroBarometre Nisan 2017 Yaşlanma ve Yaşama İsteği Antalya da Yapılan Bir Anket, Bulgular ve Yorumlar Prof. Dr. İsmail Tufan İçindekiler 1 Giriş... 2 2 Yaşam ve Yaşlanmak... 2 3 Bulgu... 2 4 Sonuç... 5 5 Kaynakça... 5
1 Giriş Kimse yaşlanmak istemediği halde uzun yaşamak istiyor. Yazarların sıkça dile getirdiği bu görüşten hareket ederek, Antalya da 10-11 Nisan 2017 tarihleri arasında yapılan ve 120 kişinin katıldığı ankette deneklere En fazla kaç yaşına kadar yaşamak istersiniz? sorusunu yönelttik. AÜ Gerontoloji Bölümü öğrencileri arasından gönüllü olarak ankete katılan öğrenciler tarafından toparlanan veriler ilginç bulgulara ulaşmayı sağlamıştır. 2 Yaşam ve Yaşlanmak Genel olarak uzun bir yaşamı arzu ettiğimiz kabul edilmektedir. Ancak ne kadar uzun? Almanya da yapılan bir araştırmada 100 yaşına erişmenin hayalini kuranların sayısı beklenenden az çıktığında bu bir sürpriz olarak karşılanmıştır. Yaşam süresi uzarken yaşlılık git gide değeri azalan bir yaşam dönemi haline mi gelmektedir? Bunun için yeterince sebep gerçekten vardır. Hastalık, yoksulluk, bakıma muhtaçlık, yalnızlık, soyutlanmışlık, saygınlığın yitirilmesi, rol kayıpları, eşin ölümüyle anlamını yitiren yaşam, Alzheimer hastalığına yakalanma riski gibi pek çok gerekçe, uzun bir yaşamın çekiciliğini azaltmaktadır. Yaşlılık insanın bağımsızlık arzusunun yok olmasına, çevresine yük haline gelmesine yol açabilecek riskleri beraberinde getirmektedir. Yaşlılıkta şiddet ve istismar kurbanı haline gelme olasılığı da göz ardı edilmemelidir. Bütün bunları alt alta sıralayınca insanların yaşlılıkla bağdaştırdığı tasavvurların olumsuz yöne kaymasında herhangi bir anormallik yoktur. 3 Bulgu Ankete 60 ı kadın 60 ı erkek toplam 120 kişi denek olarak katılmıştır. Deneklerin en genci 23 yaşında, en yaşlısı 88 yaşındadır. Örneklemin medyan yaşı 51 dir. Deneklerin %55 i (66 kişi) ilkokul, %30 u (36 kişi) ortaokul veya lise, %15 i (18 kişi) yüksekokul veya üniversite mezunudur. Medeni durum bakımından ise dağılım şu şekildedir: %50,8 i (61 kişi) evli, %32,5 i (39 kişi) bekar ve %16,7 sinin (20 kişi) eşi ölmüştür (dul). En fazla kaç yaşına kadar yaşamak istersiniz? sorusuna %32 si 90 yaşına kadar cevabını vermiştir. Bunu %30 ile 85 yaşına kadar cevabı takip etmektedir. Dolayısıyla deneklerin çoğu ileri yaşlara erişmeyi arzu etmektedir.
Yüzde En Fazla Kaç Yaşına Kadar Yaşamak İstersiniz? 30 31,7 16,7 1,7 7,5 8,3 4,2 70 75 80 85 90 95 100 Deneklerin Erişmek İstedikleri Yaş Şekil 1: Erişilmesi arzu edilen yaş. Deneklerin sadece %9 u 79 yaşından daha fazla yaşamak istemediğini belirtmiştir. Buna karşın %44 ü 80-89 yaşlarına erişmek, hatta %47 si 90 yaşına veya daha ileri yaşlara kadar yaşamak istediğini belirtmektedir. Bu bulgu güçlü bir yaşama isteğinin mevcut olduğuna işaret etmektedir. 9,2 en fazla 79 yaşına kadar 44,2 80 ile 89 yaşları arasına kadar 46,7 90 yaşına veya daha ileri yaşlara kadar Şekil 2: Erişmeyi tasavvur ettikleri yaş sınırları. Yaşam isteğine cinsiyetin etki etmediği saptanmıştır. Erkek ve kadınların bu bağlamda aynı beklentiye sahiptir (Ki-Kare Testi; 2=1,6658; df=2; p=0,436). Erkek veya kadın, ikisi de uzun bir yaşamın hayalini kurmaktadır.
Şekil 3: Yaşam isteği ve cinsiyet. enekler iki yaş grubuna ayırılarak (1.Grup: 65 yaş ve aşağısı; 2.Grup: 66 yaş ve üstü), yaş faktörünün erişilmek istenilen yaşa etkisi incelendiğinde buraya farklı durumla karşılaşıldı: 90 yaşına veya daha ileri yaşlara erişme isteğinin 2.Grup ta çok güçlü olduğu belirlendi. Yani yaşı diğerlerinden daha ilerideki denekler diğerlerinden daha ileri yaşlara erişmenin de hayalini kurmaktadırlar. Örneklemde üst düzeyde istatistiksel manidar bir dağılıma rastlanmıştır ( 2=24,877; df=2; p=0,000). Yaşa Göre Yaşam İsteği 65 yaş ve aşağısı 66 yaş ve üstü 61,6% 72,3% 12,3% 4,3% 23,4% 26,0% en fazla 79 yaşına kadar 80 ile 89 yaşları arasına kadar 90 yaşına veya daha ileri yaşlara kadar Şekil 4: Yaşam isteği ve bireyin yaşı.
4 Sonuç Bulgular örneklemde geçerlidir. Çünkü tesadüfi örneklem değildir. GeroBarometre çalışmalarımızın böyle bir iddiası da zaten yoktur. Daha ziyade kapsamlı araştırmalar için ipuçları aramak ve öğrencilerimize ilham kaynağı olmak maksadıyla bu çalışmalar yapılıyor. Bu çerçevede değerlendirildiğinde karşımıza bu ankette çıkan ilginç ve takip edilmesinde fayda görülen bir ipucu çıkmıştır. Bunu şu genel yasaya çevirebilir ve toplum genelinde de bunun geçerli olup olmadığı araştırılabilir: Türkiye de ileri yaşlara erişme isteği ve bireyin yaşı arasında pozitifi bir ilişki vardır. Bu anketin bulgusu şu soruyu da akla getirmektedir: Burada yaşlanma isteği mi, yoksa yaşama isteği mi tespit edilmiştir? Bu anket bunun cevabını verecek kapsamda değildir. Bu yüzden bu soruyu da kapsamlı bir araştırmada cevaplamak yerinde bir girişim olacaktır. 5 Kaynakça Baltes, P. (1996). Über die Zukunft des Alterns: Hoffnung mit Trauerflor. M. Baltes, & L. Montada içinde, Produktives Altern. Frankfurt/Main, New York. Baltes, P. B. (2007). Altern(n) als Balanceakt: Im Schnittpunkt von Fortschritt und Würde. In P. GRUSS, Die Zukunft des Alterns: Die Antwort der Wissenschaft Ein Report der Max-Planck-Gesellschaft. München. Behrens, J. (2012). Lebenserwartung, Lebensqualität, Selbstbestimmung und Partizipation am Leben der Gesellschaft. Vielfalt und Zusammenhalt, 36. Kongress der Deutschen Gesellschaft für Soziologie. içinde Bochum/Dortmund: Deutschen Gesellschaft für Soziologie, Ruhr-Universität Bochum, TU Dortmund. Bernard, J. (1998). Die Medizin von Morgen. Bergisch Gladbach. Datenreport Alter - Individuelle und sozioökonomische Rahmenbedingungen heutigen und zukünftigen Alters. (1997). Oerter, R., & Montada, L. (2002). Entwicklungspsychologie, 5.Aufl. Weinheim, Basel, Berlin.