İŞLETME YÖNETİMİ VE ORGANİZASYONDA TEMEL KAVRAMLAR Dr. M. Savaş Turhan, Çukurova Üniversitesi, İşletme Bölümü
İşletme 2 Belli bir ortamda, dış çevresinden aldığı girdileri belirli bilgi, teknoloji ve süreçleri kullanarak, müşterisi olan insanlar için değer ifade eden, pazarı olan mal ve hizmetlere dönüştüren ve bunları pazarda oluşan fiyat üzerinden satarak gelir elde eden, bu gelirin bir kısmı ile yeniden tedarikçilerden girdi alarak işletme faaliyetlerinin sürekliliğini sağlayan ve bunları yaparken içinde faaliyette bulunduğu ortamın unsurlarına zarar vermeyen, ayrı bir kişiliği ve kendine has kültürü olan, değişen ortam koşullara uyum göstererek yaşamını sürdüren bir sistem, sosyal yapı ve organizasyondur.
İşletmelerin özellikleri 3 İşletmeler maliyeti olan kaynakları kullanan, bu nedenle ekonomik ve verimli çalışmak zorunda olan birimlerdir. İşletmeler aldıkları bu girdileri, özellikle imalat yapan işletmelerde katma değer ekleyerek müşterilerin ihtiyaçlarını gideren mal ve hizmetler üretmektedir. Üretilen bu çıktılar çeşitli kanallardan müşterilere ulaştırmakta ve fiyat mekanizması yolu ile ürünler el değiştirmektedir. Böylece bir işletme, esasında zıt yönlü iki akışın var olduğu bir aracı haline gelmektedir. Kısaca, işletmeler toplumsal ve bireysel refahın temel unsurlarıdır. Bu nedenle işletme yöneticiliği bireylere ve topluma karşı sorumluluğu olduğu kabul edilen bir 'meslek' uygulamasıdır.
İşletme-çevre ilişkisi 4
Yönetim 5 Başkaları vasıtasıyla iş görmektir. Dolayısı ile, yönetimin ancak birden fazla kişinin varlığı ile ortaya çıkan ve bu yönü ekonomik faaliyetten ayrılan bir grup faaliyeti olduğu, genel olarak kabul görmüş bulunmaktadır. Yönetim süreci, süreci işleten gruplar açısından ele alındığında üç tür yönetimden söz edilmektedir.
Yönetim türleri 6 Ailesel yönetim Siyasal Yönetim Profesyonel Yönetim
Yönetim türleri 7 Ailesel yönetim Bir işletme yönetiminde sahipliğin, temel politik karar organlarının ve hiyerarşik yapının önemli bir kısmının belli bir ailenin üyelerinden oluşması halinde ailesel yönetim söz konusudur
Yönetim türleri 8 Siyasal yönetim İşletme sahipliğinin, temel politik karar organlarının ve önemli yönetim kademelerinin belirli siyasal eğilim ve ilişkilere sahip kişiler tarafından doldurulması durumunda ise, siyasal yönetimden söz etmek mümkündür.
Yönetim türleri 9 Profesyonel yönetim Temel politik karar organlarının ve hiyerarşik yapıdaki diğer bütün kademelerin belirli bir aileye veya siyasal eğilime bağlılıktan çok uzmanlık ve yetenek esasına göre seçilen kişiler tarafından doldurulması halinde profesyonel yönetimden söz edilmektedir.
Yöneticilik 10 Yöneticilik, yönetim alanında birikmiş bilgi birikimini kullanarak başkaları ile çalışarak ve bunlar vasıtasıyla iş görerek organizasyon birimlerini amaçlarına ulaştırma işidir. Yönetici de bu birikmiş bilgiye ek olarak kendi bireysel beceri ve yeteneklerini de kullanarak yöneticilik işini fiilen yapan kişidir.
Yönetici-çevre ilişkisi 11
Temel yönetici yetenekleri 12 Teknik Beşeri Kavramsal
Yönetim ve yönetici kavramları 13 Yönetim ve yönetici kelimeleri, dilimizdeki idare, sevk, idareci ve müdür gibi terimlerin karşılığı olarak kullanılmaktadır. Bunlara ek olarak yönetici kavramının yerini almaya aday kavramlardan da söz etmek mümkün görünmektedir:
14 Yönetici kavramının yerini almaya aday kavramlar Koçluk (Coaching) Mentor (Koruyucu) Kolaylaştırıcı (Facilitator) Mümkün Kılıcı (Enabler) Destekleyici (Sponsor)
Yönetici kavramının yerini almaya 15 aday kavramlar Koçluk (Coaching); Öğrenicinin kontrollü bir şekilde öğrenmesi için vardır. Aktif olan öğrenicidir, koç gözlemleyici, yorumcu ve geribildirim vericidir.
16 Yönetici kavramının yerini almaya aday kavramlar Mentor (Koruyucu); Eğitme, geliştirme, yetiştirme, çevreye uyumlu hale getirme, sosyalleştirme, önünü açma, destekleme, belirli norm ve değer yargılarını kabul ettirme ve korumayı gerçekleştirir.
Yönetici kavramının yerini almaya 17 aday kavramlar Kolaylaştırıcı (Facilitator); Yöneticinin, çalışanların kariyerlerine ilişkin düşüncelerini, ilgi duydukları iş konularını ve hangi yeteneklerini arz edeceklerini netleştirmelerine yardımcı olmayı öngörmektedir. Çalışanların daha başarılı olmaları için gereken ortamı mümkün kılar.
18 Yönetici kavramının yerini almaya aday kavramlar Mümkün Kılıcı (Enabler); Yönetici çalışanların tüm yeteneklerini ortaya koymaları için uygun ortamı oluşturur.
19 Yönetici kavramının yerini almaya aday kavramlar Destekleyici (Sponsor); Yöneticilerin, başka yöneticileri (genç ve tecrübesiz) daha fazla sorumluluk, yetki almaları, terfi etmeleri, güç kazanımları için desteklemesidir.
Yöneticilik mesleği? 20 Yöneticiliğin, henüz doktorluk, mühendislik, avukatlık gibi belli bir öğrenimi, belli bir diploma derecesini belli bir eğitimin ardı sıra mesleki kuruluşça yapılan bir sınavda başarı sağlamayı, bu meslek kuruluşlarınca verilen ve devletçe onaylanan bir belgeyi gerektiren bir meslek karakterini kazanmadığı söylenebilir. Yönetim, şu anda bir meslek için gerekli unsurların hepsine sahip olmamakla birlikte, o yönde geliştiğine hiç şüphe yoktur.
Organizasyon 21 Bir amaç doğrultusunda kurulan, kendine has kaynakları ve özellikleri olan, toplumu oluşturan kurumlar içinde yer alan bir kuruluşu, bir sosyal canlıyı ifade eder. Yönetici açısından organizasyon yapısı bir araçtır. Yönetici, diğer yönetim araçlarını nasıl kullanıyorsa, bu düzenleyici ve koordinasyon sağlayıcı aracı da öyle kullanabilecektir. Organizasyon bir anlamda, yöneticinin yöneticilik rolünü oynadığı oyun alanıdır.
Davranış 22 Organizasyonlarda davranış, organizasyon yapısı içinde, insan davranışlarını anlamaya ve açıklamaya çalışan akademik bir disiplindir. Amaç insan davranışlarının nedenlerini anlamak, tahmin etmek ve (mümkünse) kontrol etmektir. Bir yönetici, astları ile olarak 'neden benim önerdiğim yönde veya davranmaları gereken yönde davranmıyorlar' diye sorduğunda, bu yönetici organizasyonlarda davranış alanı ile ilgili soru soruyor demektir.
23 Geliştirme İle İlgili Kavramlar: Eğitim Yöneticilik olgusu kapsamında eğitim kavramını, işletme içinde veya dışında, formal programlar yolu ile veya kendi kendine veya tecrübe kazanma yolu ile kişilerin bilgi, yetenek ve becerilerinde değişiklik yapma faaliyeti olarak tanımlamak mümkündür.
24 Geliştirme İle İlgili Kavramlar: Yetiştirme Belirli kademelerdeki belirli işleri yapabilmek için gerekli olan bilgi yetenek ve davranışların kazandırılması sürecidir. Yetiştirmeyi verimli çalışmak için gerekli işleri doğru yapabilecek bireyleri yetiştirmek olarak da tanımlayabiliriz.
25 Geliştirme İle İlgili Kavramlar: Geliştirme Yöneticinin organizasyonda değişim yapacak bir birey olarak ele alınması ve bu suretle; Organizasyonun iç yapı ve işleyişini, Toplum içindeki yerini, Kendi rolünü yahut rollerini daha iyi anlaması, anlamlandırabilmesi ve geleceğe dair öngörümlerde bulunabilmesi için yetiştirilmesini ve eğitilmesini ifade etmektedir.
Geliştirme Çabaları 26 Bir organizasyon içinde en alt yönetim kademesinden en üst kademeye kadar yönetim uygulamalarında kullanılabilecek eğitim programları üç grupta toplanabilecek bilgi, beceri ve yetenek gerekliliğine göre düzenlenebilir. Teknik beceriler ve yetenekler, İnsan ilişkilerindeki beceriler ve yetenekler, Kavramsal yetenekler
27 Yetiştirme ve geliştirme ile ilgili programlar ve uygulamalar Yönetim geliştirme Örgüt geliştirme Yönetici geliştirme
28 Yetiştirme ve geliştirme ile ilgili programlar ve uygulamalar Yönetim geliştirme (Yönetici yetiştirme), Yöneticilerin hali hazırdaki bilgi, davranış, tutum ve görüşlerinin pekiştirilmesi, değiştirilmesi, işletmenin ihtiyaç duyacağı bilgi ve yeteneklerin kazandırılması amacıyla düzenlenmektedir.
29 Yetiştirme ve geliştirme ile ilgili programlar ve uygulamalar Örgüt geliştirme, Bir bütün olarak organizasyonun performansını geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bunun için organizasyon mensuplarının inanç, tutum ve davranışlarını değiştirmek, sorunlarını açık bir şekilde tartışabilecekleri ortamı yaratmak, düşünce arzu ve önerilerini birbirleri ile paylaşmalarını sağlayacakları bir ortamı geliştirmek örgüt geliştirme programlarının temel amaçlarındandır.
30 Yetiştirme ve geliştirme ile ilgili programlar ve uygulamalar Tipik bir örgüt geliştirme programı genellikle şu aşamalardan oluşmaktadır: Sorunların belirlenmesi, Önceliklerin belirlenmesi, Bu sorunla ilgili bilgi ve veri toplanması ve paylaşılması, Ortak planlama yapılması, Alternatiflerin uygulanması, Sonuçların izlenmesi
Yönetim geliştirme/örgüt geliştirme 31 Kaynak: Tamer Koçel (2015), İşletme Yöneticiliği, Beta Basım.
32 Yetiştirme ve geliştirme ile ilgili programlar ve uygulamalar Yönetici geliştirme, Profesyonel bir yöneticiye, yani birikmiş bilgi birikimini eğitim yolu ile öğrenerek bunu fiilen uygulayan kişiye çalıştığı organizasyon yapısı içinde başarısını etkileyebilecek unsurları belirleyebilme onları görebilme ve gerekli davranışı gösterebilme yeteneğini kazandırmaktır. Yönetici geliştirme bir anlamda yöneticiyi yönetmek durumunda olduğu bu sosyal sistemin özellikleri, sorunları, baskı kaynakları ve nedenleri ve sonuçları gibi unsurlar hakkında duyarlı hale getirmektir.
Trendler ve gelecek? 33 Sürekli eğitim, Kariyer geliştirme, Sertifikasyon,