MESLEK EGTMDE HzMET C EGTM Prof. Dr. Suna BAYKA (*) Yıldız GÜGE (**) Sevnç ÜAL (U) Br yükseköğretm programını btrmş ve meslek hayatına atılmış öğretmenlern çağımızdak blm ve teknolojk gelşmeler zlemeler öğrenp uvgulamaları ancak meslek eğtmde htyaca cevap vereblecek şeklde planlanıp yür.ütüleblen br Hzmet ç Eğtm le başarılablr (1. 2). Mll Eğtm Gençlk ve Spor Bakanlığı uzun yıllar değşk program çalışmaları le öğretmenn ş başında eğtmaye özen göstermş ve çeştl düzeylerde Hzmet ç Eğtm Kursları açarak öğretmen Iern bu kurslara katılmasını sağlamıştır. Genellkle yaz aylarında ünverste, yüksekokul mensuplarının ya da sanayclern öğretm elemanı olarak görevlendrldğ bu kurslar br hafta le üç hafta arasında yazaylarında çeştl l merkezlernde açılmıştır (3). Ortaöğretrnn değşk :kademelerne meslek öğretmen yetştrmek üzere 1982 yılında 2547 sayılı YÜkseköğretm Kanunu le Gaz Ünverstes bünyesnde Meslek Eğtm Fakültes adı altında eğtme başlayan Fakültemz Mll Eğtm Gençlk ve Spor Bakanlığı'nın değşk programlarına meslek öğretmen yetştrmek üzere Bakanlığa bağlı üç yüksek öğretmen okulunubünyesne toplamıştır. Bu yüksek öğretmen okulları 1982 den önce de Bakanlığın Hzmet ç Eğtm programlarına katkıda bulunmuş olup bu görevlern 1982 den sonra Fakülte olarak sürdürmektedrler. Tablo 1 Meslek Eğtm Fakültesn meydana getren Yüksek Öğretmen Okulları gösterlmektedr. (*) Gaz Ünverstes Meslek Eğtm Fakltes Öğretm Üyes (**) Gaz Ünverstes Meslek Eğtm Fakltes Öğretm Görevls 233
Tablo 1 : Gaz Ünverstes Meslek Egtm Fakültesn Meydana Getren Yüksek Ôretmen Okullan (1982 önces) Kız Teknk Yüksek Öğretmen Okulu Tcaret ve Turzm Yuksek Ö~retmen Okulu Endüstryel Sanatlar Yüksek Ö~retmen Okulu Kız Sanat Yüksek Öğretmen Okulu., " Kuruluşu bu şeklde planlanan Meslek Eğtm Fakültesnn Bölüm, Ana Blm ve Ana Sanat Dalları Tablo 2 de gösterlmştr. Tablo 2 : Meslek E~m Fakültesnn Bölüm, Ana Blm ve Ana Sanat DalIan Bölüm Çocuk Gelşm ve Ev Ekonoms Eğtm Gym Endüstrs ve Gyom Eğtm El Sanatlan Eğtm Teknoloj Eğtm Bölümü Tcaret Eğtm _ Turzm İşletmeclğ ve Otelclk Eğtm Anablm Dalı / Ana Sanat Dalı Çocuk Gelşm ve Eğtm _. ~.. Ana Okulu (Ön Lsans) Öğretmenlğ Ale Ekonoms ve Beslenme _ Gym Endüstrs ve Gym Eğtm akış (İşleme, Dokuma, Öxıgü) UyIgu1aıma1ı Resm _ Dekoratf Eşyalar ıve Ççek Ev İş ve Ev Ekonoms Eğtm _ İş Yönetm ve Tcaret Eğtm Mu!haselbe İşletme ~ Büro Yönetm. Turzm Işletmeclğ ve Otelclk Eğ tm, '... ~..,.' o _._~ ~ Kız Sanat E~tm Yükseko1aılu.._ El Sanatları Bölümü _ Konfeksyon Ana Sanat Dalı Trkotaj Sanat Dalı Gym Sanat Dalı _ Süsleme SanaıtIan Ana Sanat Dalı akış Sanat Dalı Ççek Sanat Dalı Resm Sanat Dalı Ev Ekonoms Bölümü _ Çocuk Gelşm Ana Blm Dalı _ Çocuk Gelşm Eğtm Blm Dalı _ Okulönces Eğtm Ana Blm Dalı _ Ale Bkonoms. Beşlenme Blm Dalı 234 '
Fakültenn dört yıllık, Yüksekokulun k yıllık programını btrerek öğretmen olan mezunların btrdğ eğtm programına göre atandığı orta öğretm kurumları ve bağlı oldukları brmler Tablo 3 de gösterlmştr. Tablo 3 : Meslek Eğtm Fakültes Mezunlannın Atandığı Ortaöğretm Kununlan ve B~1ı Olduklan Brmler Görevlendrldğ Bakanlık Brm. Çalışacağı Okul Türü ~ ~ ~ Kız Teknk Öğretm Genel Müdürlüğü İlköğretm Genel Müdürlüğü Ortaöğretm Genel Mldürlüğü Tcaret ve Turzm Dares Başkanlığı Çıraık1ık ve Yaygın Genel Müdürlüğü Eğtm, '._._.. Kız Meslek Lses Meslek Lses Teknk Lse Pratk Kız Sanat Okulu Anadolu Meslek Lses Olgunlaşma Ensttüsü İlkokulların Anasınıfları Bağımsız Anaokulları İlköğretm Okulları Ortaokullar Tcaret Lses Otelclk Turzm Meslek Lses Anadolu Otelclk Turzm Meslek Lses Sekreterlk Meslek Lses. Halk Eğtm Merkez Yüksekokulun k yıllık ön lsans eğtmn tamamlıyo'nlar Halk Eğtm Merkeznn değşk kurslarında Anaokulu Öğretmenler de lköğretm ve Kız Teknk Öğretım Genel MÜdürlüğüne bağlı Anaokullarında öğretmen olarak çalışırlar. Ortaokuııarın seçmel Ev Ekonoms. Tcaret ve Turzm dersler de Fakültemz mezunları tarafından verleblmektedr. Çalışanları gelşen blm ve teknoloj paralelnde ş başında yetştrmenn faydaları bugün her yerde kabul.edlmş br gerçektr 11, 2, 5). Örgün eğtmde görevl öğretmen ş başında yetştrmek 1739 sayılı Mll Eğtm Temel Kanunu le Mll Eğtm Gençlk ve Spor Bakanlığına verlmş ve adı geçen Bakanlık tarafından çeştl eğtm merkezlernde kurs ve semnerler oçıtarak yürütülmüştür. Bu faalyetlern br kısmında ünverste ve sanay şbrlğ le gerekl öğretm elemanı sağlanmıştır. 235
Her yıl hang kursların açılacağı, süre ve programlarının neler olması gerektğ lgl genel müdürlükler tarafından hazırlanıp Hzmetç Eğtm Dares Başkanlığına önerlmekte ve Başkanlık tarafından planlanıp yürütülmektedr. Kurs ve semnerler Teblğler Dergsnde yayınlandığı zaman bu faalyetlere steyen öğretmenler dlekçe vererek katılabldkler gb genel müdürlüklern gerekl gördükler öğretmenler de o dönem kurs ve semnerlerne çağrı Imaktadır (3). Meslek Eğ,tm Faıkültes Öğre,tmenl'k Programlarını lglendren alanlarda 19761986 yılları arasındaaçılan Hzmet ç Eğtm Kursları ve bu kurslarla lgl blgler Tablo 4 de verlmştr (3, 4). Tablo 4 : 19761986 Yıllan Arasında Açılan Hmnet İç E~tm Kurslanmn Durumu Yıllar 197.6 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 Kurs Sayısı Süre Gün 8 1219 7. 7 2 8 4 6 10 1219 1219 26 1219 1219 1954 1219 17 1230 14 554 20 1226 ~..._ Toplam 104 Ö~enc Sayısı 328 244 240 100 246 128 283 515 1188 1260 1765 6297 Kursun Açıldığı İller Ankara, İstanbul, Bursa, Bleck (Bozöyük) İstanlbul, Bolu, Bursa, Mersn Ankara, Bolu, Bursa, Tekrdağ Ankara Ankara, İstanbul, Bursa Ankara, İstanbul, Bursa Ankara, Bursa Ankara, İstanbul, Bursa, Balıkesr (Ayvahk), Bleck (Boroyük) Ankara, İstanbul. Gazantep, Bursa, Trabzon, Aydın (Söke), Bleck (Bozöyük), Samsun (Ladk) Ankara, Bursa, Trabzon, İzmr, Tekrdağ, Gazantep Ankara, İ stanlbı:.ı1, Van, Bursa, Gazantep, Aydın (Söke) Tablo 4 ün ncelenmesnden görüleceğ üzere 10 yılda Fakültemz alanları le lgl 104 kurs açılmış ve 6297 öğretmen blfl bu kurslarakatılıp sertfka almışlardır. Kurs ve öğretmen sayıları 1983 ten sonra daartrtilştlr. Kurslar bazı yıllarda l merkezler yerne lçelerde de açılmıştır. Kursların Fakültemz öğretmen yetştrme programına göre dağılımları Tablo 5 de verrımştr. 236
Tabloya göre en fazla sayıda acılan İşTeknık Kursu, bunu okulönces eğtm (anaokulu öğretmenlğ) kursları zlemektedr. 1984 yılından tbaren de bu kurslara katılan öğretmen sayılarında artış olmaktadır. En az sayıda Hzmet Ic Eğtm Kursu Otelclk ve Turzm Eğtm le Trkotaj eğtmnde yapılmıştır. Bu da her k alanın daha yeternce ülkemzde gelşme olanı bulunmadığını göstermektedr. Hzmet İc Eğtm Kursları her yıl bell kapastede planlanmaktadır. Ancak kurs başladığı zaman blfl kursa katılanların sayısında farklılık olduğu kayıtlarda gösterlmştr. 1986 yılı planlanan ve tamamlanankurıslardak katılma durumu Tablo 6da gösterlmştr. "fablıo sonuclanna,göre mesa,fe uzak da olsa Gaızanıtep Eğtm Merkeznde acılan Ev Ekonoms ve İş Teknk Kurslarına katılma oranı,oldukca yüksektr. Bunun neden araştırıldığında bu k kursa katılan lkokul sınıf öğretmenlernn belrl kurs aşamalarını btrdk., ten sonra İlköğretm okulları. Kademesne Evİş ve İşTeknk ders Bronş Öğretmen olarak atandıkları ve te~f ettkler öğrenmştr. Dğer kur,slara katılmada ya öğretmen kendnde hssettğ. eksklğ tamamlamak cn kşselolarak kursa katılmak stemekte ya da genel müdürlük tarafından bu kursa katılması,gerektğ çn çağrılmaktadır. Her k halde de katılma sonucuöğretmen verlen kursa katıldı belgesle bu faalyetn kanıtlamaktadır. Brçokları da kabuledleblr özür belges le (Sdğlık sorunu v.b.) kurslara katılmak stememektedrler. Van'da ecılan Okulönces Eğtm Kursunda % 62 oranında. katılma bunun br kanıtı olablr. Zra 1985 yılında Trabzon ve İzmr'de de 459 kş çn planlanan Okulönces Kursuna 230 kş katılmıştır. (Tablo 5). Okulönces Eğtmnde görevl bazı öğretmenler belk de 1739 sayılı İlköğretm Temel Kanununun gecc 8. maddesnde belr. tlen Kız Meslek Lses Cocuk Gelşm ve Bakımı mezunlarından ge Cc anaokulu öğretmen olarak atananlan Bakanlık 1993 yılına kadar Yüksek Öğretm Kurulu le şbrlğ yaparak ön lsans düzeynde yüksek öğrenm görmelern sağlar. Bu sürede yüksek öğrenm yapmayanların görevlerne son verlr maddeısnden yararlanmak cn bu kurslara katılmamış ve bu şbrlğn beklyor olablrler. Zaman zaman da öğretmenler sözlü olarak bazı kurslardan faydalanamadıklarını bazen yönetclern onlara htyaçlarını sormadan kursları planladıklarından bahsetmektedrler (1, 2, 6) Yaptığımız bu araştırmada ve bundan evvel yapılanlarda da büyük captansan gücü, zaman, enerj ve paraya dayalı olan bu tür semtner ve kurslarda tesbt edlen amaclara tam olarak ulaşılama 237
! f,,, _,,ı,, 0\,, 00 f.,!: ıo~a ~.00 ~U') ~~ ~~~ r'' onı ~O,,, ~_ ~ 10.,, QO..,...,.r~ ""'10\ "'1'' '' 1:'' t! u') ~,, u'),, 0\ ~ ~~~ gj~a:.., ~lu') C\. ~100 ~ ''.., ~0\ QO r lu') ' ~.;; QO QO c\ u') lu') '' ~~r 1"'1'' ~ r ' O ~~~..,. O = ~ o c\! u') u') O..,. ı o '" ı ~ O "),, ~t ~8'I.., ı.: ~I ] :! u') r' ~a QO r ~t c\ ır Lo r:ı:ı ~! ~ Q) '' ~_ E ı8 ~~ ~ lu') ~~~ :~ u'). u') ~a( '" o c} 1 ~~ g t ~ ] ;g ~Q) ' : : = 'tl tıj ~;GO Q.I, 8 ~(s '"' ı:: = I's ~<lı ~I:B.~ '5 '~ c} Q.I ı;q.~ ~. 5 8 a 's CD ~c} Os...~.~ 6bA ~g 5 <lı :~. ';.~ :.9 ı; ;;., 'tl 's tıjo 's o 8 os. o oc;;.. <ho ~~.~<ho ;GO.S '"' =... ~ı.ı:i ı.ı:i ]. g.~ Q.I, =.~ c} ı.ı:i ın ;6ı ~Ö = ta 11 ~:6.ğ ~Eo< 8= ı.ı:i ~Q).ı..ı Q). = " Eo< : ~ (s >< <lı ::=.f!. Q) on. Q.I 238 LO ı.ı:i.s '3 s s.. ~j <ho <ho ~~&]~.~ :> ~Q.I.t:: fi)o ÖE< ~~a = :< o..,a :::ı Z ~ c} c}!3 (s ] o (s ]~ ;
s ı. «~ u") r M o o """ o g 00 u") u") o 00 M g 0 r 0 r 0 r 00 r. o 00 o """ 00 o o 00..o 0 r :ıd ~..ou") M ~M 8 u") ~"""..o ~u") 0 M o M """ u") ::ı ~ E ::ı ::ı Q c. ı 1; 'Qo Gl > ~;: C 1! ::ı.:2 ~ """ """ r u") """ M """ ı::ı r. 00 00..o o..o o (3 o o 00 o o o o o o o u") ~~u")o o 00 o 00 00 00 M u") u") u") 00 00 ) u")..o..o u")..o u") o o 0 M 0\ 0\ 0\ 0\ 0\ 0\ :;ı """ """ """ fij ~ı:: ;:ı en oj. ı:: en ı.. S B ~oj. ;;, tl) ::; «.g ' ~.. «.. en.. «.. oj..............., t E,. Gl en ::!: z ::;!1 ::ı:: <: r.i f :3........ > ' " " " " ~o. """ (1) ı::. oj ~ oj oj oj oj ı:: en.e.g ı:: en ı:: ~ = oj ı.. «oj >, ı.. ;:ı ~oj oj..,.< '.<: ;:ı oj ;:ı ~. ı:: ~ı:: :> ~ı:: ~" oj en oj CD <.:;). <: <.:;) Q;' <: <: CO ~Q) :ö """ ~(1) CD.g en O ~:a c ı (1) ::;!1 's :> (1)........ :>........ (1) :.. ı:: ~S :.... ı::............ ~...... oj S 'ı:: ı:: O ;sn.. oj........... <S ;OJ (1) ;51J oj.. 'C) c;;. <ho en en en ca ı:: ~d.~ 'S ~'S ~~' S r.i ı:: ~~r.i ~a'cd '13 O ~'13 '13 '13 '13 0>.ı Om :;;ı aı :: oj o '13 g g ~.. ~~~z (1) ı::.. 'ı:i ~en Z.. ı:: ~ı::. <ı.) (1) (1) (!) "" c) tl! tl! 'tı 2 <.:;) u :> (!) c) o o o ] Et ~r.i.c? u ~.~ < Et Et Et Et ro ı:: Et ı:: oj «..: ~.s.: ı:: aı "" S s::: r.i r.i \.1 r.i ~:0 (1) ~ın (1) (!) (1) (1) 9<'.~ ~:0 ı.. :;;ı :3 :> e :3 'Oh :r.a :> :> :> :> oj ~~:> ~oj ~:::1 oj "a ~. ~ot:.~~.~ & ~.~~ 6 oj r.i ~::ı::o ~. <ho ~~~5~ :>Et ~" 239
dığı görülmektedr. Hzmet ç Eğtmn daha ntenkl, verml ve özendrc olablmes çn önerlermz şöyle sıralanablr : _ Hzmet ç Eğtm, öğretmenlern br Üst öğrenm yapmalarına mkan verecek şeklde planlanmalı. _ Ünverstelern fzk mkanları ve öğretm elemanlarından yararlanılmalı, bu br çalışma programı le saptanmalı. _ Ünverstelerde yaz aylarında meslek alanları le lgl blmsel ve. teknolojk gelşmeler kapsayan kurslar açılmalı. _ Kurs ve semnerler başarı le tamamlayan öğretmenlere kred verlmel ve belrlenen toplam kredy tamamlayanlara br üst öğrenm dploması alma hakkı tanınmalı. _ Öğretmenlern Hzmet ç Kurslara belrl aralıklarla katılmaları ve kendlern yenlemeler yasal zorunluk halne getrlneldr. KAYAKLAR _ 1 Başaran İ.E. Hzmet İç ElPtm AraştırmasıMll E~tm Bakanlı~ı Ettm Brm Müdürlüğü Yayınlar Ser B sayı 39 Ankara, 1966. 2 _ Taymaz H. Hzmet İç E~tm Elemanı Yetştrme E~tm İJlmler Sempozyumu Sayfa 65 56 san, Ankara, 1984. 3 _ 1986 Yılı Hzmet İç E~m Planı Mll E~tm Gençlk ve Spor BakanhW Yayın o: 479, Tanıtıcı Yayınlar 36, Ankara, 1986. 4 _ Kşsel Görüşmeler Hzmet İç Dare Başkan1ı~, Ankara, 1986. S _ Özen R. Türkye'de Meslek ve Teknk Eğtmde Eğtc Personel Yetştrlmes ve Sorunıan Ulıslararası İsthdam ve Meslek Teknk E~tm Sempozyumu Bldrs 69 Ekm, Ankara, 1986. 6 _ Karasar. Tamyıl E~tm Uygulaması. Ankara ünverstes E~rtm Fakültes DeI1gs 14: Sayı 1,2 Sayfa. 321, 1981. 240 _._