KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME
Kalp hastalıkları deyince; kalp ve kan damarlarına ilişkin hastalıklar aklımıza gelmektedir.
Damar sertliği; Atardamar duvarının kalınlaşmasıdır. Yavaş seyreden ilerleyici bir kalpdamar hastalığıdır.
Damar sertliğinin en sık görüldüğü atardamarlar; kalp kasını besleyen ve beyindeki atardamarlar olup, kalp krizi ve inme gibi ciddi olaylara yol açabilmektedir.
BAŞLICA KALP HASTALIKLARI Kalp Krizi Anormal Kalp Atışları Yüksek kan basıncı (Hipertansyon) Kan Dolaşım Bozukluğu Göğüs Ağrısı Felçler
Kalp damar hastalıkları, tüm dünyadaki ve Türkiye deki ölümlerin BİRİNCİ derecede nedenidir!!!
RİSK FAKTÖRLERİ
YAŞ Erkeklerde 45 yaş ve üstü Kadınlarda 55 yaş ve üstü kalp hastalıkları için risk faktörüdür.
AİLEDE KALP HASTALIĞI ÖYKÜSÜ Birinci derece akrabalardan; Erkekte kekte 55 yaşından önce Kadında 65 yaşından önce koroner arter hastalığı bulunması risk faktörüdür.
SİGARA İÇMEK Sigara, orta yaşlı kadın ve erkeklerde kalp hastalığına bağlı ölüm riskini üç kat artırır. Hem aktif, hem de pasif içicilik; damar sertliği ve kalp krizine yol açan kalp hastalıkları için büyük bir risk faktörüdür.
YÜKSEK KAN BASINCI Kan basıncının 140/90 mmhg nın (yani 14/9) üzerinde olması risk faktörüdür. Hipertansiyonlu bireylerin kalp krizi geçirme olasılığı sağlıklı bireylerden 2 kat daha fazladır.
YÜKSEK KOLESTEROL Kandaki toplam kolesterolün; 200 mg/dl nin mg/dl nin üzeri LDL kolesterolünün (kötü kolesterol) 130 mg/dl nin mg/dl nin üzeri
DÜŞÜK HDL-KOLESTEROL HDL kolesterolünün (iyi kolesterol) ; 40 mg/dl nin mg/dl nin altında olması
DİYABET 7-Diyabet (Şeker Hastalığı) (ŞEKER HASTALIĞI) Diyabetli bireylerin 10 yıllık süre içinde ciddi kalp hastalıklarına yakalanma riski %15-25 arasındadır. Kan şekerinin denetim altına alınması kalp hastalıklarının riskini azaltır.
ŞİŞMANLIK Şişmanlık, kalbin yapısında ve fonksiyonunda çeşitli değişikliklere yol açabilir. Şişmanlık, kalp üzerinde yaratmış olduğu yapısal değişiklikler nedeni ile tek başına kalp hastalığı riskini artırır.
Şişmanlık ve hipertansiyonun birlikte bulunması kalbin yapısı ve fonksiyonu üzerine olan etkinin çok daha şiddetli olmasına yol açar.
STRESLE BAŞ EDEMEME Stres, kan basıncını (tansiyonu) arttırır. Stresin azaltılması ile kan basıncı ve kalp hastalığı riski azaltılabilir.
MENOPOZ
FİZİKSEL AKTİVİTENİN AZ OLMASI Hareketsizlik koroner kalp hastalığı riskini arttırır.
Değiştirilebilir Risk Faktörleri Sigara içilmesi Hipertansiyon Kolesterol yüksekliği Fiziksel Aktivite Azlığı (hareketsizlik) Şişmanlık Değiştirilemez Risk Faktörleri Yaş Cinsiyet Ailede erken koroner damar hastalığının bulunması Şeker Hastalığı Kişilik Yapısı (stresli yaşantı)
ÖNLEM Düzenli Fiziksel Aktivite Sigara/Tütün İçilmemesi SAĞLIKLI BESLENME
SAĞLIKLI BESLENME Şişmanlığın Önlenmesi Hipertansiyon ve Kolesterol Yüksekliğinin Önlenmesi
ŞİŞMANLIĞIN ÖNLENMESİ Çok yağlı ve boş enerji veren yiyeceklerden uzak durulmalı (kızartma, şeker, sakatatlar, katı yağlar..) Basit şekerler (bal, reçel, pekmez, çay şekeri vb.) tercih edilmemeli Beslenme davranışı bozukluğu düzeltilmeli (aşırı ve hızlı yeme, öğün atlama, vb.)
HİPERTANSİYONUN ÖNLENMESİ Günde 5-6 gramı geçmemesi istenen tuz tüketimi, Türkiye de 18 gram olarak tespit edilmiştir. Bu veri; hipertansiyonu önlemede İLK ve en önemli adımın, sofralarımızdan tuzlukları kaldırmak olduğunun göstergesidir.
NE YAPMALI?
YAĞA DİKKAT! Süt ve süt ürünlerinin, özellikle peynirin yağı azaltılmış türlerini tercih edin. Kızartmalardan uzak durun. Sakatatlar, sucuk, salam, sosis, tereyağı, kaymak, krema tüketimini sınırlandırın. Yağsız dana, koyun eti ile derisi alınmış kanatlı hayvan etlerini tercih edin.
YAĞA DİKKAT! Katı yağlar yerine sıvı yağları tercih edin. Özellikle zeytinyağı ve fındık yağı Satın aldığınız besinlerin etiketleri üzerindeki yağ miktarlarını kontrol edin. Atıştırmalarınızda (ara öğünlerde) yağ miktarı düşük besinleri tercih edin.
YAĞA DİKKAT! Balık yağının, kalp ve damar hastalıklarından koruyucu etkisi vardır. Bu nedenle; Haftada 2-3 kez balık tüketin.
POSA TÜKETİMİNİ ARTTIRIN! Her öğün sebzemeyve tüketin. (Günde en az 5 porsiyon) Haftada en az 2 kez kurubaklagil tüketin. Tam tahıl ve ürünlerini tercih edin (kepekli,yulaflı ürünler,bulgur vb.)
DİYETİNİZDE KOLESTEROLÜ SINIRLAYIN! Karaciğer gibi kolesterol içeriği yüksek olan sakatatlardan uzak durun. Haşlanmış yumurta haftada iki kez yenebilir.
Olması gereken vücut ağırlığınızı koruyun. Şişman iseniz ideal vücut ağırlığınıza ulaşın.
Uygun pişirme yöntemlerini kullanın (Fırında pişirme, ızgara, haşlama gibi) Ev dışında yemek yediğiniz zaman yağsız/az yağlı yemekleri tercih edin.
Besinler 4 temel gruba ayrılır:
SÜT GRUBU İYİ SEÇİM Yağı azaltılmış süt, yoğurt (light) Kefir Yağı azaltılmış sütten yapılan çökelek, lor ve diğer peynirler Az yağlı sütten yapılan sütlü tatlılar
SÜT GRUBU SAKINILMASI GEREKENLER Tam yağlı süt-yoğurt Yağlı peynirler Kremadan yapılmış dondurmalar Çikolata eklenmiş tatlılar, puding
ET-TAVUK ETTAVUK--BALIK BALIK-KURUBAKLAGİL GRUBU En iyi seçim Her türlü balık Tavuk, hindi ve diğer kanatlı hayvanların derisiz beyaz eti Zeytinyağlı kurubaklagil yemekleri İyi seçim Tavuk, hindi ve diğer kanatlıların derisiz siyah eti Yağı iyice ayrılmış dana ve kuzu eti
ET-TAVUK ETTAVUK--BALIK BALIK-KURUBAKLAGİL GRUBU Sakınılması Gerekenler Sucuk Salam Sosis Kavurma Yağlı etler Kızartılmış etler Tavuk ve diğer kanatlıların derisi
YUMURTA Kalp damar hastalıklarında kahvaltıda haftada 1-2 kez haşlanmış yumurta yenilebilir.
MEYVE VE SEBZE GRUBU Kalp damar hastalıklarında tüm sebze ve meyveler bol tüketilmelidir.
TAHIL GRUBU İyi seçim Kepekli ekmek Tam buğday unu ekmeği Çavdar ekmeği Yulaf ekmeği Bulgur pilavı Zeytinyağlı kurubaklagil-bulgursebze karışımı yemekler Yulaf ezmesi
TAHIL GRUBU Sakınılması Gerekenler Yağ ve şeker içeren her türlü unlu mamuller Bisküviler Krakerler Beyaz ekmek
TATLI GRUBU Sakınılması Gerekenler Çikolata ve tereyağı eklenmiş hamurlu tatlılar
YAĞ GRUBU İyi seçim seçim Zeytin yağı, fındık yağı Bitkisel sıvı yağlar Yağlı tohumlar
YAĞ GRUBU Sakınılması Gerekenler Tereyağı İç yağı Sade yağ Katı margarin
İÇECEKLER Serbest İçecekler Şeker konmamış çay, bitki çayı Su Maden suyu Taze sıkılmış meyve suları Domates suyu Bitki çayları (ıhlamur, adaçayı vs)
BESİNLERİN HAZIRLANMASI VE PİŞİRİLMESİNDE DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR Yemek ve salatalarda zeytin yağı veya bitkisel sıvı yağ kullanılmalı Yağda kızartma yönteminden sakınılmalı. Yemekler fırında veya ocak üstünde kapalı olarak nemli ortamda pişirilmeli.
Izgara da tercih edilebilir. Ancak etle ateş arasında en az 12-15 cm mesafe olmalıdır. Hamsi, istavrit gibi yağlı balıklar buğulama yöntemi ile pişirilmelidir.
Kıymalı dolma ve sarmalarda ayrıca yağ eklenmemelidir. Yemeklerde bol soğan, sarımsak ve yeşilliklerin yer alması yararlıdır.
SONUÇ OLARAK KALP HASTALIKLARI; Düzenli ve orta düzeyde egzersiz Obezitenin önlenmesi Sağlıklı beslenme Sigaradan uzak durmak
GENETİK DENİLİP GEÇİLMEMELİDİR!!!