2. PİYASA ve FİYAT. 2.1 Piyasa Çeşitleri Tam Rekabet Piyasası

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "2. PİYASA ve FİYAT. 2.1 Piyasa Çeşitleri. 2.1.1 Tam Rekabet Piyasası"

Transkript

1 2. PİYASA ve FİYAT Piyasa kısaca alıcı (talep eden) ve satıcının (arz eden) buluştuğu yerdir olarak tanımlanabilir. Piyasanın herhangi bir sokakta, bir alanda vb. yerlerde yer alması zorunlu değildir. Her hangi bir mal hizmetin alıcısı ve satıcı internet, borsa vb. yerlerde de olabilir. Alıcı ve satıcıların, anlaştıkları (alıcının almaya razı olduğu ve satıcının satmaya razı olduğu parasal değer) parasal değer ise fiyat olmaktadır. Fiyat bazen sadece alıcı ve satıcıların değil bazı dış etkenlerden de (devlet vb.) etkilenmektedir. Piyasalar alıcılar ve satıcıların durumuna göre farklı şekillerde gruplandırılabilirler. Aşağıda bazı önemli piyasa türlerinden bahsedilmiştir. 2.1 Piyasa Çeşitleri Tam Rekabet Piyasası Çok sayıda alıcı ve satıcının bulunduğu, bir mal için tek bir fiyatın geçerli olduğu ve bu fiyatın sadece alıcı ve satıcılar tarafından belirlendiği piyasadır. Genel olarak tam rekabet piyasasının özellikleri; Atomisite bir piyasadır. Yani; alıcı ve satıcılar fiyatları tek başlarına etkileyemeyecek kadar çok saydadırlar. Şeffaf bir piyasadır. Piyasadaki alıcı ve satıcılar tam bilgiye sahiptirler, bilgi eksikliği yoktur. Mobilite vardır. Alıcılar, satıcılar, mal ve hizmetler ile üretim faktörlerinin piyasa dahil olmasında tam bir serbestlik vardır ve herhangi bir ek maliyet yoktur. Homojen bir piyasadır. Satılan tüm mal ve hizmetler aynı niteliktedir. Tam rekabet piyasası gerçek hayatta rastlanması zor fakat bulunması umut edilen en ideal piyasa türüdür. Uygun bir örnek yada tam rekabete en yakın piyasa örneği olarak İstanbul Menkul Kıymetler Borsası yada yeni adı ile Borsa İstanbul verilebilir. Yukarıda sayılan koşullardan birinin veya daha fazlasının geçekleşmemesi durumunda aksak rekabet piyasalarından bahsedilir. Yani tam rekabet piyasası dışındaki ve konunun devamında açıklanan piyasalar aksak rekabet piyasalarına örnek piyasalardır.

2 2.1.2 Monopol (Tekel) Piyasası İkame edilemeyen bir mal ya da hizmet üreticisinin piyasaya tek başına hakim olması durumu. Böyle bir yapıda üretici malın fiyatını, rekabet endişesi olmadan, istediği gibi belirler. Tam rekabet piyasasının karşıt bir durumu olarak ta tanımlanabilecek monopol piyasasında tek satıcı buna karşın çok alıcı (tüketici) bulunmaktadır. Örneğin; İstanbul Sakarya arasında tek bir otobüs firmasının olduğunu düşünelim. Bu durumda rekabet ortamı olamayacağından otobüs firması fiyatı istediği gibi oluşturabilir. Çünkü tüketicilerin başka tercihleri bulunmayacağından o otobüs firmasını tercih etmek zorunda kalacaklardır Monopolcü Rekabet Piyasası Çok sayıda alıcı ve satıcıların bulunduğu fakat ürün farklılaştırılması (aynı ürünün farklı firmalarca ambalaj, içerik vb. şekilde tüketiciye farklılıklarla sunulması), pazarın coğrafi açıdan parçalanması vb. etkenlerden dolayı tam rekabet şartlarının gözükmediği piyasa türüdür. Piyasa giriş çıkışlar ise nispeten kolaydır. Gerçek hayatta karşılaşılabilen bir piyasa olan monopolcü rekabete gıda, temizlik, giyim vb. tüketim mallarının bulunduğu sektörler örnek verilebilir Oligopol Piyasası Birkaç satıcı ve çok sayıda alıcıdan oluşan piyasa türüdür. Satıcı sayısı az olduğundan verecekleri kararlar bir birlerini fazlasıyla etkileyebilir. Bunun en önemli sebebi ise oligopol piyasada var olan firmaların üretimde yapacakları bireysel değişmelerin piyasa fiyatını etkileyebilecek olması varsayımıdır. Yine bu piyasaya başka firmaların girişinde de serbestlik değil büyük engeller görülür. Oligopol piyasasını kendi içerisinde bir takım özellikler ile sınıflandırmak mümkündür; Saf Oligopol: Oligopol piyasasında faaliyette bulunan firmaların ürünlerinin homojen olduğu oligopol türüdür. Farklılaştırılmış Oligopol: Oligopol piyasasında faaliyette bulunan firmaların ürünlerinin homojen olmadığı oligopol türüdür. Tam Oligopol: Oligopolcü firmaların bir grup olarak karlarını maksimize ettikleri oligopol türüdür.

3 Kısmi Oligopol: Oligopolcü firmaların bir grup olarak karlarını maksimize etmedikleri oligopol türüdür Genel Olarak Piyasa Türleri ve Diğer Piyasalar Yukarıda önemi piyasa türlerinin bilgileri verilmiştir. Genel anlamda piyasalar alıcı ve satıcı sayısı özelliklerin göre gruplandırılırlar. Aşağıda tüm piyasa türlerinin alıcı (tüketici) ve satıcı sayısına göre gruplandırıldığı özet tablo verilmiştir. Tüketici FAZLA AZ İKİ BİR Satıcı FAZLA Tam rekabet Oligopson Düopson Monopson AZ Oligopol İki Yanlı Oligopson Sınırlı Düopson İKİ Düopol Sınırlı Düopol İki Yanlı Düopol BİR Monopol Sınırlı Monopol Sınırlı Monopol Sınırlı Monopson Sınırlı Monopson İki Yanlı Monopol 2.2 Talep Ekonominin temelinde sonsuz insan ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların karşılanma çabaları yatmaktaydı. Buradan yola çıkınca, arz ve talep ekonomi için temel konuları teşkil etmektedir. Bu bölümde verilecek olan temel düzeydeki arz ve talep analizleri daha karmaşık iktisadi konularda ön bilgi oluşturacaktır. Talep, diğer değişkenler sabitken, belirli bir zamanda, belirli bir fiyattan tüketicilerin satın almaya hazır oldukları mal veya hizmet miktarıdır. Hemen belirtmek gerekir ki ihtiyacı olmak ve talep etmek arasında fark vardır. Bir kişinin bir mal veya hizmeti talep edebilmesi için o anda satın almaya istekli ve satın alabilecek maddi olanağı olması gerekir. Örneğin, herkesin ev ihtiyacı vardır ve ev almak ister. Fakat ev talep edebilmesi için o an ev alabilecek maddi olanaklarının olması gerekmektedir. Tanımdaki bir başka önemli noktada diğer değişkenlerin sabit olduğu varsayımıdır. Diğer değişkenlerin sabitliği ekonomide birçok analizde kullanılan temel bir varsayımdır. Bir durumu etkileyen birçok değişken olduğu fakat analizi kolaylaştırmak ve belirli bir değişkenin

4 etkisini ölçebilmek için çok sayıdaki değişkenden sadece birinin değiştiğinin kabul edilmesidir. Diğer değişkenlerin sabitliğini bundan sonra (Latince karşılığı olan) ceteris paribus olarak kullanacağız. Talep tanımında da talebi etkileyen yani talep miktarının değişmesine neden olan birçok değişkenden sadece fiyat değişkeninin değiştiğini varsayıyoruz. Peki fiyat artarsa talep miktarı ne olur? Normal bir mal göz önüne aldığımızda, bir malın fiyatı artarsa talep düşer. Yani talep ve fiyat ters orantılı değişkenlerdir. Bu durum Talep Kanunu olarak bilinir. Talep ve fiyat arasındaki ters orantının neden kaynaklandığının da bilinmesi gerekli. Genel olarak fiyat artınca talebin düşmesi iki etkiye bağlanır; Gelir Etkisi; malın fiyatı arttığında diğer değişkenler sabit kalacağından (tüketicinin geliri, zevk ve tercihleri vb.) en basit anlamda alım gücü düşer. Bu sebeple talep düşer. İkame Etkisi; İkame, yerine geçen yada yerine kullanma anlamdadır. Daha önce ihtiyaçların ikame edilebileceğinden bahsedilmişti. İhtiyaçların talebe dönüşeceğini de hatırlarsak talebe dönüşmüş bir ihtiyacımızı, benzer başka bir mal ile karşılayabiliriz. Kısacası, bir malın fiyatı arttığında (ceteris paribus) nispi olarak ta fiyatı artacağından, talebi düşer. Örneğin kırmızı etin fiyatı çok artar tavuk eti sabit kalırsa, tavuk etinin fiyatı nispi olarak ucuzlayacağından kırmızı et talebi düşer, tavuk eti talebi artar. Peki talebi fiyat dışında etkileyen başka değişkenler hangileridir? Bir X malının talebini D X ile sembolize edersek, X malının genel talep fonksiyonunu aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. D = f(x malının fiyatı, Tamamlayıcı mal fiyatları, ikame mal fiyatları, tüketici geliri, tüketici sayısı, tüketici beklentileri, tüketici zevk ve tercihleri) Parantez içinde yazılanları simgeler ile gösterirsek; D = f(p, P, P, I, N, E, Z) Bu durumda fonksiyon şu anlama gelmektedir; sağ tarafta parantez içinde yazılan değişkenler değiştiğinde (artığında yada azaldığında), talepte değişir (artar yada azalır). Veya matematiksel açıklama ile, talep sağ taraftaki değişkenlerin fonksiyonudur.

5 Yukarıdaki gösterimde bütün değişkenleri değişir durumdadır yani sabit değişken yoktur. Ceteris paribus varsayımı altında, sadece bir değişkeni değiştirip diğerlerinin sabit olduğunu göstermek için sabit değişkenlerin üstüne çizgi çizmemiz yeterli olacaktır. Örneğin talep kanunun gösterimi; D = f(p, P, P, I, N, E, Z) Yada aşağıdaki gibi sade bir şekilde gösterilebilir; D = f(p ) Fiyat (ceteris paribus) değiştiğinde talep nasıl etkilenir bunu talep kanununda görmüştük. Diğer değişkenleri ile talep arasındaki bağlantılar; Tamamlayıcı mal (bir malı kullanmak için gerekli olan bir başka mal örneğin yakıt arabanın tamamlayıcı malıdır) fiyatları arttığında (ceteris paribus), X malı talebi düşer (Vice versa). (Vice versa: Latince olarak tersi geçerlidir anlamındadır. Ekonomide vice versa yazan durumun tersinin de geçerli olduğu anlamına gelir. Örneğin burada tamamlayıcı mal fiyatları düşerse talep yükselir anlamı çıkarılmalıdır). İkame mal fiyatı artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar (vice versa). Tüketicinin geliri artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar (vice versa). Tüketici sayısı artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar (vice cersa). Tüketici beklentileri ileride X malı fiyatının artacağı yönünde ise (ceteris paribus), X malı talebi düşer (vice versa). Tüketici zevk ve tercihleri X malı yönünde yoğunlaşırsa (ceteris paribus), X malı talebi artar (vice versa). Genel olarak çeşitli özelliklerinden bahsettiğimiz, talebin daha kapsamlı analizini yapabilmek için grafikleri kullanmak gerekmektedir. Şimdi talebi grafik alanında belirlemeye ve değişkenlerini analiz etmeye çalışacağız Talep Tablosu Bir grafiği oluşturmak için öncelikle konu ile alakalı verilerin tespit edilmesi gerekmektedir. Öncelikle şunu belirtmek gerekir, yukarıda talebi ve talebi etkileyen yedi değişkeni tanımladık. Talep grafiğini çizmek içinse bunlardan ikisi kullanacağız. Birsi talep

6 olduğuna göre ikincisini belirlemek gerekir. İkinci değişkenimiz talep kanundan gelecek olup fiyat değişkenidir. Yani, bir talep grafiği elde edebilmek için malın fiyatları ve o fiyatlardan (ceteris paribus), talep sayılarını bilmemiz yeteri olacaktır. O zaman bir malın çeşitli fiyatlarını ve talep rakamlarını gösteren tablo bizim için talep tablosunu oluşturacaktır. Örnek olarak X malı çeşitli fiyatları ve talep rakamları aşağıdaki tabloda verilmiştir; X MALI FİYATI (P X ) X MALI TALEBİ (D X ) A 2 tl 100 adet B 4tl 80 adet C 6 tl 60 adet D 8 tl 40 adet E 10 tl 20 adet Tablodan da anlaşılacağı gibi örneğimizde X malı için talep kanunu geçerlidir. Yani X malı fiyatı arttıkça (ceteris paribus), X malı talebi azalmaktadır (vice versa) Talep Eğrisi Talep tablosu belli olan bir malın talep eğrisi koordinat sistemi 1. bölgede kolaylıkla çizilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus fiyat Y ekseni ve talep X eksenine yazılmalıdır. O zaman X malı için talep grafiği aşağıdaki gibi çizilir;

7 Görüldüğü gibi fiyat ve talep arasındaki ters orantılı nedensellik ilişkisi sebebi ile grafik eğimi negatif oluşmuştur. Ayrıca örneğimizde basit olması amacıyla doğru şeklinde bir talep grafiği elde edilmiştir. Negatif eğimli doğru talep kanunu doğrulamaktadır. Hemen hatırlatmak gerekir ki yukarıda incelenen talep tablosu ve talep grafiği bireysel ya da piyasa talep tablosu ve grafiği olarak adlandırılabilinir. Eğer tek bir tüketicinin X malı ile alakalı verilerini yansıtıyorsa bireysel, tüm tüketicilerinkini yansıtıyorsa piyasadan bahsederiz Talepte Değişmeler Ve Talep Eğrisinde Hareketlenmeler Talebi etkileyen değişkenleri ve sonuçlarını yukarıda incelemiştik. Acaba söz konusu yedi değişkendeki değişiklik talep grafiğinde nasıl bir sonuç yaratır şimdi onu inceleyelim. Yedi değişkenden fiyat değiştiğinde (ceteris paribus), talep grafiği sağa, sola, yukarı ya da aşağıya hareket etmez, sabit kalır. Bu demektir ki fiyat değişince grafik üzerinde hareket edilmektedir. Fiyatlar ve talep oranların değişmediği sürece durumun böyle olacağını, grafiğin fiyata göre çizilmiş olmasından anlayabiliriz. Diğer altı değişken için ise, talep doğrusu bir bütün olarak hareket eder. Bu hareket ise sağa ya da sola şeklinde olur. Talebi arttıracak değişimler eğriyi sağa kaydırırken, talebi azaltacak değişimler eğriyi sola kaydırır. Bu durumda; Tamamlayıcı mal fiyatları arttığında (ceteris paribus), X malı talebi düşer, talep doğrusu sola hareket eder(vice versa). İkame mal fiyatı artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar, talep doğrusu sağa hareket eder(vice versa). Tüketicinin geliri artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar, talep doğrusu sağa hareket eder(vice versa). Tüketici sayısı artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar, talep doğrusu sağa hareket eder(vice versa). Tüketici beklentileri ileride X malı fiyatının artacağı yönünde ise(ceteris paribus), X malı talebi düşer, talep doğrusu sola hareket eder(vice versa). Tüketici zevk ve tercihleri X malı yönünde yoğunlaşırsa (ceteris paribus), X malı talebi artar, talep doğrusu sağa hareket eder(vice versa).

8 Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için bu durumlardan birine örnek verelim. Örneğin ikame mal fiyatı artarsa (ceteris paribus), X malı talebi artar, talep doğrusu sağa hareket eder. Böylece aşağıda görüldüğü gibi talep grafiği T 1 konumundan T 2 konumuna gelir. Bu noktada konun anlaşılması için dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Öncelikle talep grafiği paralel bir şekilde sağa hareket etmiştir. Yani fiyat talep oranında değişiklik olmadığını kabul ediyoruz. Bir başka önemli nokta talep grafiğinin ne kadar sağ tarafa hareket ettiğidir. Bizim için bu aşamada önemli olan talep artışını gösterebilmektedir. Talep artışı da grafiğin sağa hareketi ile gösterileceğinden ne kadar sağ tarafa hareket ettiği değil sadece sağ tarafa hareket ettiği ile ilgileneceğiz. 2.3 Arz Talep tüketici boyutunu ele alırken, arz üretici boyutunu ele almaktadır. Arz, diğer değişkenler sabitken, belirli bir zamanda, belirli bir fiyattan üreticilerin satmaya hazır oldukları mal veya hizmet miktarıdır. Bu durunda tüketicilerin talep etmesi satın almak için yeterli olmuyor aynı zamanda, o fiyattan (tüketicilerin satın almaya razı oldukları), üreticilerin satış yapma isteğinde olması gerekmektedir. Fiyat artınca talebin düşeceğini ve buna talep kanunu denildiğini öğrenmiştik. Şimdi de fiyat artarsa arz ne olur bunu inceleyeceğiz. Fiyat artarsa (ceteris paribus), üreticilerin karları artacağından satmak isteyecekleri miktar yani arz artar. Bu durum arz kanunu olarak

9 bilinir. Tekrarlarsak arz kanunu, bir malın fiyatı artarsa, arz miktarının artacağını söyler. Sonuç olarak, fiyat ve arz arasında doğru orantı vardır. Peki arzı fiyat dışında etkileyen başka değişkenler hangileridir? Bir X malının arzını S X ile sembolize edersek, X malının genel arz fonksiyonunu aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. S = f(x malının fiyatı, üretim maliyetleri, üretim yapısı benzer diğer mal fiyatları, teknoloji, rakip firma sayısı, üretici beklentileri, vergiler, sübvansiyonlar) Parantez içinde yazılanları simgeler ile gösterirsek; S = f(p, P, P, T, N, E, T, S) Bu durumda fonksiyon şu anlama gelmektedir; sağ tarafta parantez içinde yazılan değişkenler değiştiğinde (artığında yada azaldığında), arzda değişir (artar yada azalır). Veya matematiksel açıklama ile arz sağ taraftaki değişkenlerin fonksiyonudur. Yukarıdaki gösterimde bütün değişkenleri değişir durumdadır yani sabit değişken yoktur. Ceteris paribus varsayımı altında, sadece bir değişkeni değiştirip diğerlerinin sabit olduğunu göstermek için sabit değişkenlerin üstüne çizgi çizmemiz yeterli olacaktır. Örneğin arz kanunun gösterimi; S = f(p, P, P, T, E, N, T, S) Yada aşağıdaki gibi sade bir şekilde gösterilebilir; S = f(p ) Fiyat (ceteris paribus) değiştiğinde arz nasıl etkilenir bunu arz kanununda görmüştük. Diğer değişkenleri ile arz arasındaki bağlantılar; Üretim maliyetlerinin artması (ceteris paribus) karları azaltan bir durumdur. Karların azalması üretim isteğini azaltır. Bu sebeple arz düşer (vice versa). Üretim yapısı benzer diğer mal fiyatları, benzer üretim faktörleri kullanılarak üretilen mallardan bahsedilmektedir. Örneğin, lcd televizyon üreten bir firma ile led televizyon üreten bir firmaları düşünelim. Hemen hemen aynı faktörlerin kullanıldığı

10 bu sektörde led televizyon fiyatları artarsa (ceteris paribus), led televizyon üretmek daha karlı hale geleceğinden üretimi artar, daha çok üretmek için ise, lcd televizyon üretimindeki faktörlerin bir kısmı led üretimine kayar. Bu durumda lcd televizyon arzı düşer. O zaman, Üretim yapısı benzer diğer mal fiyatları artarsa, X malı arzı düşer (vice versa). Teknoloji üretimde verimliliği arttıran bir üretim faktörüdür. Teknoloji kullanımı artarsa (ceteris paribus), arz artar (vice versa). Rakip firma sayısı artarsa (ceteris paribus), Pazar payı azalacağından satışlar azalır ve arz düşer (vice versa). Üretici beklentileri X malının fiyatının ileride artacağı yönünde ise (ceteris paribus), X malı arzı düşer (vice versa). Çünkü, üretici malı ileride daha yüksek bir fiyattan satıp daha çok kar etmeyi amaçlar. Vergilerin artması (ceteris paribus), maliyetleri artıracak ve karlar azalacaktır. Bu durumda arz düşer (vice versa). Sübvansiyon, devletin kişi ya da kurumlara mal, para veya hizmet biçiminde yaptığı karşılıksız yardımları ifade eder. Yani sübvansiyonların artması (ceteris paribus), maliyetleri düşürür ve karları arttırır. Bu durumda arz artar (vice versa). Genel olarak çeşitli özelliklerinden bahsettiğimiz, arzın daha kapsamlı analizini yapabilmek için grafikleri kullanmak gerekmektedir. Şimdi arzı grafik alanında belirlemeye ve değişkenlerini analiz etmeye çalışacağız Arz Tablosu Yukarıda arzı ve arzı etkileyen sekiz değişkeni tanımladık. Arz grafiğini çizmek içinse bunlardan ikisi kullanacağız. Birsi arz olduğuna göre ikincisini belirlemek gerekir. İkinci değişkenimiz arz kanundan gelecek olup fiyat değişkenidir. Yani, bir arz grafiği elde edebilmek için malın fiyatları ve o fiyatlardan (ceteris paribus), arz sayılarını bilmemiz yeteri olacaktır. O zaman bir malın çeşitli fiyatlarını ve arz rakamlarını gösteren tablo bizim için arz tablosunu oluşturacaktır. Örnek olarak X malı çeşitli fiyatları ve arz rakamları aşağıdaki tabloda verilmiştir;

11 X MALI FİYATI (P X ) X MALI ARZI (S X ) A 2 tl 20 adet B 4tl 40 adet C 6 tl 60 adet D 8 tl 80 adet E 10 tl 100 adet Tablodan da anlaşılacağı gibi örneğimizde X malı için arz kanunu geçerlidir. Yani X malı fiyatı arttıkça (ceteris paribus), X malı arzı da artmaktadır (vice versa) Arz Eğrisi Arz tablosu belli olan bir malın arz eğrisi koordinat sistemi 1. bölgede kolaylıkla çizilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus fiyat Y ekseni ve arz X eksenine yazılmalıdır. O zaman X malı için talep grafiği aşağıdaki gibi çizilir; Görüldüğü gibi fiyat ve arz arasındaki doğru orantılı nedensellik ilişkisi sebebi ile grafik eğimi pozitif oluşmuştur. Ayrıca örneğimizde basit olması amacıyla doğru şeklinde bir arz grafiği elde edilmiştir. Pozitif eğimli doğru arz kanunu doğrulamaktadır.

12 Hemen hatırlatmak gerekir ki yukarıda incelenen arz tablosu ve arz grafiği bireysel ya da piyasa arz tablosu ve grafiği olarak adlandırılabilinir. Eğer tek bir üreticinin X malı ile alakalı verilerini yansıtıyorsa bireysel, tüm üreticilerinkini yansıtıyorsa piyasadan bahsederiz Arzda Değişmeler Ve Arz Eğrisinde Hareketlenmeler Arzı etkileyen değişkenleri ve sonuçlarını yukarıda incelemiştik. Acaba söz konusu sekiz değişkendeki değişiklik arz grafiğinde nasıl bir sonuç yaratır şimdi onu inceleyelim. Sekiz değişkenden fiyat değiştiğinde (ceteris paribus), arz grafiği sağa, sola, yukarı ya da aşağıya hareket etmez, sabit kalır. Bu demektir ki fiyat değişince grafik üzerinde hareket edilmektedir. Fiyatlar ve arz oranları değişmediği sürece durumun böyle olacağını, grafiğin fiyata göre çizilmiş olmasından anlayabiliriz. Diğer yedi değişken için ise, arz doğrusu bir bütün olarak hareket eder. Bu hareket ise sağa ya da sola şeklinde olur. arzı arttıracak değişimler eğriyi sağa kaydırırken, arzı azaltacak değişimler eğriyi sola kaydırır. Bu durumda; Üretim maliyetlerinin artarsa (ceteris paribus) arz düşer, arz doğrusu sola kayar (vice versa). Üretim yapısı benzer diğer mal fiyatları artarsa (ceteris paribus), X malı arzı düşer, arz doğrusu sola kayar (vice versa). Teknoloji üretimde verimliliği arttıran bir üretim faktörüdür. Teknoloji kullanımı artarsa (ceteris paribus), arz artar, arz doğrusu sağa kayar (vice versa). Rakip firma sayısı artarsa (ceteris paribus), Pazar payı azalacağından satışlar azalır ve arz düşer, arz doğrusu sola kayar (vice versa). Üretici beklentileri X malının fiyatının ileride artacağı yönünde ise (ceteris paribus), X malı arzı düşer, arz doğrusu sola kayar (vice versa). Vergilerin artması (ceteris paribus), maliyetleri artıracak ve karlar azalacaktır. Bu durumda arz düşer, arz doğrusu sola kayar (vice versa). Sübvansiyonların artması (ceteris paribus), maliyetleri düşürür ve karları arttırır. Bu durumda arz artar, arz doğrusu sağa kayar (vice versa).

13 Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için bu durumlardan birine örnek verelim. Örneğin X malı üretim maliyetlerinde bir artış olursa (ceteris paribus), X malı arzı azalır, arz doğrusu sola hareket eder. Böylece aşağıda görüldüğü gibi arz grafiği A 1 konumundan A 2 konumuna gelir. Bu noktada konun anlaşılması için dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Öncelikle arz grafiği paralel bir şekilde sola hareket etmiştir. Yani fiyat arz oranında değişiklik olmadığını kabul ediyoruz. Bir başka önemli nokta arz grafiğinin ne kadar sola tarafa hareket ettiğidir. Bizim için bu aşamada önemli olan arz azalışını gösterebilmektedir. Arz azalışı da grafiğin sola hareketi ile gösterileceğinden ne kadar sol tarafa hareket ettiği değil sadece sol tarafa hareket ettiği ile ilgileneceğiz. 2.4 Piyasa Dengesi Piyasayı kısaca, alıcı (talep eden) ve satıcının (arz eden) buluştuğu yer olarak tanımlamıştık. Bu bölümde, arz ve talebi de artık bildiğimiz için, denge kavramı ile ilgileneceğiz. Denge, birbirlerini karşılıklı olarak ters yönde etkileyebilen güçler arasında eşitlik olması durumu; ancak bu eşitliğin değişmesi yönünde hiçbir eğilimin bulunmaması şeklinde tanımlanır. Piyasa dengesinde de arz ve talep gibi, birisi fiyat ile doğru birisi fiyat ile ters yönlü ilişki içerisinde olan iki kavramı ele alacağız. Bu kapsamda, arz ve talebin eşitlendiği ya da grafiksel olarak arz ve talebin kesiştiği nokta piyasa dengesi olarak tanımlanır.

14 O zaman X malı için, piyasada tüketicilerin satın almaya hazır oldukları X malı fiyatı ile üreticilerin satmaya hazır oldukları fiyat eşit olursa X malı için piyasa dengesi sağlanmış olur. Şimdi X malı için daha önce oluşturduğumuz talep ve arz tablosunu bir arada göstererek X malı piyasa dengesini belirlemeye çalışalım; X MALI X MALI X MALI ARZI PİYASA (ARZ TALEP) FİYATI (P X ) TALEBİ (D X ) (S X ) DURUMU A 2 tl 100 adet 20 adet -80 adet Kıtlık B 4tl 80 adet 40 adet -40 adet Kıtlık C 6 tl 60 adet 60 adet 0 adet DENGE D 8 tl 40 adet 80 adet 40 adet Artık E 10 tl 20 adet 100 adet 80 adet Artık A durumunda, piyasa fiyatı 2 tl iken, X malı talebi 100 adet, buna karşılık üreticilerin satmak istediği miktar yani X malı arzı 20 adettir. Böyle bir durumda arz ve talep eşit olmadığından piyasa dengesi sağlanamamıştır. Piyasada kıtlık durumunun varlığından bahsedilir. Yani arz talebi karşılayamamakta ve X malı talep edenlerden bazıları satın almaya hazır oldukları halde alamamaktadırlar. Önceki bölümde öğrendiğimiz gibi talebin fazla olması talep enflasyonuna yol açacak ve piyasada kıt olan X malı fiyatı yükselmeye başlayacaktır. B durumunda ise, 4 tl ye yükselen X malı fiyatı talep kanunu gereğince talepte düşüş ve arz kanunu gereğince arzda artışa neden olmuştur. 4 tl den talep 20 adet alarak 80 adete, arz ise 20 adet artarak 40 adete ulaşmıştır. Fakat, hala talep arzdan büyüktür ve kıtlık durumu devam etmektedir. Bu sebeple fiyatta artmaya devam edecektir. C durumunda, fiyat 6 tl ye yükselmiş, buna bağlı olarak talep miktarı düşmüş arz miktarı artmıştır. Dikkat edilirse fiyat 6 tl iken arz ve talep birbirine eşit ve 60 adettir. C noktasında arz ve talep eşitlendiği için piyasa dengeye ulaşmıştır. Bu noktadaki fiyat denge fiyatı ve miktarda denge miktarı olarak adlandırılır. Yani 6 tl piyasa denge fiyatı, 60 adette piyasa denge miktarıdır.

15 D durumunda, X malı fiyatı artmaya devam etmiştir. Yine fiyat artışına bağlı olarak talep azalmış, arzda artmıştır. Bu defa arz talebi geçmiştir. Yani fiyat 8 tl iken satın alınmak istenen X malı 40 adet buna karşın satılmak istenen miktar 80 adettir. Dolayısıyla piyasada ir X malı bolluğundan bahsedilir. Arzın talebi geçtiği bu piyasa durumuna artık denilir. E durumunda ise, fiyat artmaya devam etmiş ve bu artış piyasadaki artık durumunu daha da arttırmıştır. Özet olarak X malı için, piyasa dengesi, 6 tl denge fiyatı ve 60 adet denge miktarında C durumunda sağlanmıştır Arz Ve Talep Eğrileri Kullanarak Dengenin Bulunması Piyasa dengesi analizini grafiker yardımı ile de yapabiliriz. Hatta bu metot tablodan daha etkin bir metottur. Çünkü dengenin değişmesi durumunda piyasa denge fiyatı ve denge miktarının neler olacağını daha kolay şekilde analiz edebiliriz. Grafik analizini ise kolay bir mantık ile yapacağız. Bunun için X malı arz ve talep grafiklerini ayrı ayrı değil aynı koordinat sistemi üzerinde çizmemiz erli olacaktır. Aşağıda aynı koordinat sistemi zerinde arz ve talep grafikleri gösterilmiştir. Şekilde piyasa dengesini bulmak oldukça kolay, X malı arz ve X malı talep doğrularının kesiştiği nokta piyasa dengesini göstermektedir. Piyasa dengesinde eksenlerde karşılık gelen noktalardan fiyat için 6 denge fiyatını, miktar için ise 60 denge miktarını göstermektedir.

16 Denge noktasının üstünde ve altında taranmış şekilde iki üçgen belirlenmiştir. Denge noktasının üstünde kalan üçgende, miktar eksenine göre (talep ve arz miktarının yazıldığı X ekseni) arz doğrusu talep doğrusunun önünde olduğundan artık bölgesi, denge noktasının altında kalan üçgende ise, miktar eksenine göre talep doğrusu arz doğrusunun önünde olduğundan kıtlık bölgesi olarak belirlenir Piyasa Dengesindeki Değişmeler Denge daha öncede açıklandığı gibi belli bir anı temsil eden özel bir durumdur. Dolayısıyla denge değişkenlerin değişmesiyle her an bozularak farklı bir şekilde denge noktası oluşabilir. Piyasa dengesi de arz ve talebi etkileyen değişmesi ile değişime uğrayabilir. Bizim ilgi noktamız arz ve talep doğrularının kayması halinde dengenin, buna bağlı olarak denge fiyatının ve denge miktarının ne olacağının araştırılması olacaktır. Arz ve talep için grafikte kaymalara neden olmayan P X değişkenini göz ardı ettiğimizde arz ve talebi sağa sola hareket ettirebilecek toplam 13 değişken yukarıda sıralanmıştı. Bunlar; talep için, P, P, I, N, E, Z arz için ise, P, P, T, N, E, T, S değişkenleri idi. Denge değişimi analizinde bu durumda 3 farklı durum ortaya çıkabilir; 1. Talebin doğrusunun kayması ve arz doğrusunun sabit kalması. 2. Arz doğrusunun kayması ve talep doğrusunun sabit kalması. 3. Hem arz hem de talep doğrusunun aynı anda kaymaları (eşanlı kaymalar) Talep Doğrusunun Kayması ve Piyasa Değişimi Talep doğrusunun sağa yada sola kayması ve aynı zamanda arz doğrusunun sabit kalması için P, P, I, N, E, Z değişkenlerinden birisinin değişmesi gerekmektedir. Her defasında bir değişken değiştiği (ceteris paribus) için ve değişkenin artıp yada azalma gibi iki ihtimali bulunduğu için 12 farklı durum analiz edilebilir. Örnek olarak tüketici gelirinin artması (ceteris paribus) durumunda dengenin ne olacağına aşama aşama bakalım; Başlangıçta piyasa D 1 noktasında dengededir. Tüketicilerin gelirinin artması, X malına olan talebi arttırır. X malının talebi artarsa, talep doğrusu sağa doğru kayar. Yeni talep doğrusu T 2 olur. Yeni denge noktası A 1 arz doğrusu ve T 2 talep doğrularının kesiştiği D 2 de oluşur.

17 D 2 noktasında denge fiyatı artar (6 tl nin daha üstünde bir yere gelir) denge miktarı da artar (60 adetten daha yüksek bir yere gelir). Bir başka sonuç olarak ta, yeni piyasa dengesinde fiyatların yükselmesi ile kıtlık alanın genişlediğine dikkat etmeliyiz Arz Doğrusunun Kayması ve Piyasa Değişimi Arz doğrusunun sağa yada sola kayması ve aynı zamanda talep doğrusunun sabit kalması için P, P, T, N, E, T, S değişkenlerinden birisinin değişmesi gerekmektedir. Her defasında bir değişken değiştiği (ceteris paribus) için ve değişkenin artıp yada azalma gibi iki ihtimali bulunduğu için 14 farklı durum analiz edilebilir. Örnek olarak üretim maliyetlerinin azalması (ceteris paribus) durumunda dengenin ne olacağına aşama aşama bakalım; Başlangıçta piyasa D 1 noktasında dengededir. Üretim maliyetlerinin azalması, X malına üretimini arttırır. X malının arzı artarsa, arz doğrusu sağa doğru kayar. Yeni arz doğrusu A 2 olur. Yeni denge noktası A 2 arz doğrusu ve T 1 talep doğrularının kesiştiği D 2 de oluşur. D 2 noktasında denge fiyatı düşer (6 tl nin daha altında bir yere gelir) denge miktarı da artar (60 adetten daha yüksek bir yere gelir).

18 Bir başka sonuç olarak ta, yeni piyasa dengesinde fiyatların düşmesi ile kıtlık alanın azaldığına dikkat etmeliyiz Arz ve Talep Doğrularında Eşanlı kaymalar Arz ve talep için grafikte kaymalara neden olmayan P X değişkenini göz ardı ettiğimizde arz ve talebi sağa sola hareket ettirebilecek toplam 13 değişken yukarıda sıralanmıştı. Bunlar; talep için, P, P, I, N, E, Z arz için ise, P, P, T, N, E, T, S değişkenleri idi. Şimdi bu değişkenlerden bir tanesi talep bir tanesi de arz için olmak üzere iki değişkenin aynı anda değiştiği durum analizi yapacağız. Bu defa karşımıza çıkabilecek sonuçları iki genel başlık altında toplayabiliriz. Bunlardan ilki arz ve talebin eşanlı ve ters yönlü hareket etmesi. Örneğin arz artarak sağa kayarken, talebin azalarak sola kayması gibi. İkincisi ise, arz ve talebin eşanlı ve aynı yöne hareket etmeleri. Örneğin arz ve talebin azalarak aynı anda sola hareket etmesi. Hatırlatmamız gereken bir başka önemli nokta doğruların kayma mesafeleridir. Doğruların paralel bir şekilde hareket ettiklerini hatırlarsak, iki doğru eşit miktarda aratacak veya azalacaksa doğruların kayma mesafeleri geometrik olarak aynı, farklı miktarlarda artacak ya da azalacaklarsa da farklı olacaktır.

19 Öncelikle arz ve talebin ters yönde kaymalarına örnek verelim. Örneğin, tüketici gelirinin arttığını, üretim maliyetlerinin de artış gösterdiğini ve bu artışların aynı oranda olacağını varsayarsak piyasa dengesi, denge fiyatı ve denge miktarı ne olur? Aynı oranda ipucu bize arz ve talebin eşit miktarda (aynı miktarda) paralel olarak sağa ve sola hareket edeceklerini gösterir. Aşağıdaki grafikte tüketici geliri arttığı için talep doğrusu sağa, üretim maliyetleri arttığı içinde arz doğrusu sola hareket etmiştir. Bu kaymaların eşit miktarda olduğunu bir kez daha hatırlayalım. Grafikte yaşanan değişmeler şu şekilde meydana gelmiştir. Başlangıçta X malı için piyasa D 1 noktasında (T 1 talep ve A 1 arz doğrusunun kesiştiği noktada), 6 tl denge fiyatı ve 60 adet denge miktarında dengededir. Tüketici geliri arttığı için T 1 doğrusu paralel şekilde sağa kaymış, üretim maliyetleri arttığı için de A 1 doğrusu paralel şekilde sola kaymıştır. Daha önceden de belirtildiği gibi bu kayma mesafeleri eşit büyüklüktedir. Yeni talep doğrusu T 2 ve yeni arz doğrusu A 2 nin kesiştiği D 2 noktasında yeni piyasa dengesi sağlanmıştır. D 2 noktasında denge fiyatı önceki denge fiyatına göre artmış ve denge miktarı ise sabit kalmıştır.

20 Toparlarsak, piyasa dengede iken, tüketici gelirinin ve üretim maliyetleri aynı oranda artarsa, denge fiyatı yükselir, denge miktarı ise sabit alır. Dikkat edilmesi gereken bir başka önemli sonuçta kıtlık alanın genişlemesidir. Konun daha iyi anlaşılması için aynı örnekte, tüketici geliri artış oranın, üretim maliyetleri artış oranından daha fazla olması durumunda inceleyelim. Bu defa talep doğrusu, arz doğrusundan daha fazla olacak şekilde hareket edecek ve yeni denge noktası D 2 aşağıdaki gibi oluşacaktır. D 2 noktasında, piyasa denge fiyatı ve piyasa denge miktarı artmıştır. Öncekine göre de daha az bir kıtlık alanı oluşmuştur. Şimdi de arz ve talebin aynı yönlü ve eşanlı hareketleri durumlarını inceleyelim. Örneğin, ikame mal fiyatının arttığı, sübvansiyonlarında artış gösterdiğini ve bu artışların aynı oranda olacağını varsayarsak piyasa dengesi, denge fiyatı ve denge miktarı ne olur? Aynı oranda ipucu bize arz ve talebin eşit miktarda (aynı miktarda) paralel olarak sağa veya sola hareket edeceklerini gösterir. Aşağıdaki grafikte ikame mal fiyatı arttığı için talep doğrusu sağa, sübvansiyonlar arttığı içinde arz doğrusu sağa hareket etmiştir. Bu kaymaların eşit miktarda olduğunu bir kez daha hatırlayalım.

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI 2. BÖLÜM Öğr. Gör. Hakan ERYÜZLÜ Piyasa kısaca alıcı (talep eden) ve satıcının (arz eden) buluştuğu yerdir Piyasa Çeşitleri Satıcı Tüketici FAZLA AZ İKİ BİR FAZLA Tam rekabet

Detaylı

2. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN

2. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN 2. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 C.1.2. Piyasa Talep Fonksiyonu Bireysel talep fonksiyonlarının toplanması ile bir mala ait

Detaylı

FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ

FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.

Detaylı

1. Yatırımın Faiz Esnekliği

1. Yatırımın Faiz Esnekliği DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,

Detaylı

Ders içeriği (3. Hafta)

Ders içeriği (3. Hafta) Ders içeriği (3. Hafta) 3. Piyasa ve piyasada fiyat oluşumu 4. Talep, Arz ve Piyasa Dengesi 4.1. Talep 4.1.1. Talebin özellikleri 4.1.2. Talebe etki eden faktörler 4.1.3. Talep Kanunu 4.1.5. Talep Fonksiyonu

Detaylı

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE)

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar

Detaylı

4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN

4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN 4. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 B.3.2. Taban Fiyat Uygulaması Devletin bir malın piyasasında oluşan denge fiyatına müdahalesi,

Detaylı

Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından

Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından 3.Ders Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından önemli unsurlardır. Spor endüstrisi içerisinde yer

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

I. Piyasa ve Piyasa Çeşitleri

I. Piyasa ve Piyasa Çeşitleri DERS NOTU 02 PİYASA TALEP VE ARZ KAVRAMLARI PİYASA DENGESİ Bugünki dersin işleniş planı: I. Piyasa ve Piyasa Çeşitleri... 1 1. Mal ve hizmet piyasaları... 1 2. Faktör Piyasaları... 2 II. Talep Kavramı...

Detaylı

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ CEVAP ANAHTARI 1.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ 1.(e) 2.(d) 3.(a) 4.(c) 5.(e) 6.(d) 7.(e) 8.(d) 9.(b) 10.(e) 11.(a) 12.(b) 13.(a) 14.(c) 15.(c) 16.(e) 17.(e) 18.(b) 19.(d) 20.(a) 1.BÖLÜM BOŞLUK DOLDURMA 1. gereksinme

Detaylı

SAY 203 MİKRO İKTİSAT

SAY 203 MİKRO İKTİSAT SAY 203 MİKRO İKTİSAT Piyasa Dengesi YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 203 MİKRO İKTİSAT - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 PİYASA DENGESİ Bu bölümde piyasa kavramı, piyasa türleri ve piyasa mekanizmasının işleyişi

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii. KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii. KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz... iii KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ 1. İKTİSATIN TEMELLERİ... 9 1.1. İKTİSADIN TANIMI... 9 1.2.

Detaylı

2009 S 4200-1. Değeri zamanın belirli bir anında ölçülen değişkene ne ad verilir? ) Stok değişken B) içsel değişken C) kım değişken D) Dışsal değişken E) Fonksiyonel değişken iktist TEORisi 5. Yatay eksende

Detaylı

Ekonomi I. Doç.Dr.Tufan BAL. 4.Bölüm: Esneklikler. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi I. Doç.Dr.Tufan BAL. 4.Bölüm: Esneklikler. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi I 4.Bölüm: Esneklikler Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Esneklikler Daha önce talep edilen miktarı

Detaylı

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur?

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? 2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici

Detaylı

ARZ ve TALEP 2. 1. Talep 2 1.2. Talep Eğrisi 3 1.3.Talepte Değişme 3 1.4.Talep Eğrisinin Kayması ve Talep Eğrisi Üzerinde Hareket 4

ARZ ve TALEP 2. 1. Talep 2 1.2. Talep Eğrisi 3 1.3.Talepte Değişme 3 1.4.Talep Eğrisinin Kayması ve Talep Eğrisi Üzerinde Hareket 4 ARZ ve TALEP 2 1. Talep 2 1.2. Talep Eğrisi 3 1.3.Talepte Değişme 3 1.4.Talep Eğrisinin Kayması ve Talep Eğrisi Üzerinde Hareket 4 2. Arz 6 2.l. Satış Planı Belirleyicileri 6 2.2. Arz Eğrisi 6 2.3. Arz

Detaylı

10. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN

10. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN 10. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 A.9. TEKEL (MONOPOL) Piyasada bir satıcı ve çok sayıda alıcının bulunmasıdır. Piyasaya başka

Detaylı

ARZ, TALEP VE TAM REKABET PİYASASINDA DENGE BÖLÜM 7

ARZ, TALEP VE TAM REKABET PİYASASINDA DENGE BÖLÜM 7 ARZ, TALEP VE TAM REKABET PİYASASINDA DENGE BÖLÜM 7 TALEP Herhangi bir maldan belirli bir sürede ve farklı fiyatlar karşısında satın alınmak istenen miktardır. Talepten söz edebilmek için tüketici isteklerinin

Detaylı

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici

Detaylı

BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş

BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini

Detaylı

4. PİYASA DENGESİ 89

4. PİYASA DENGESİ 89 4. PİYASA DENGESİ 89 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 4.1. Walrasgil Fiyat İntibakı 4.2. Marshallgil Miktar İntibakı 4.3. Arz ve Talep Değişmelerinin Denge Üzerindeki Etkisi 4.4. Tüketici ve Üretici Rantı

Detaylı

BÖLÜM TALEP 1.Talep Tanımı

BÖLÜM TALEP 1.Talep Tanımı BÖLÜM TALEP Bir ekonomide, tam kullanım, etkin kullanım ve ekonomik büyüme hedeflerine, piyasa ekonomisi diğer bir ifade ile fiyat mekanizmasıyla ulaşılmaktadır. Hangi mallar, ne miktarda, kimler için,

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 06 IS/LM EĞRİLERİ VE BAZI ESNEKLİKLER PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ TOPLAM TALEP (AD) Bugünki dersin içeriği: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 2. LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİNİN

Detaylı

Doç.Dr. Yaşar SARI 36

Doç.Dr. Yaşar SARI 36 Doç.Dr. Yaşar SARI Genel Ekonomi 106 Talep Esnekliği ile Tüketici Harcamaları Arasındaki İlişki: Firmalar mallarına olan talebin esnekliğini özellikle fiyat politikaları açısından bilmek durumundadır.

Detaylı

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI

Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bölüm 5 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Neler Öğreneceğiz? Hükümet Müdahalelerinin denge Oluşumlarına Etkileri Fiyat Kontrolleri Taban ve Tavan Fiyat Uygulamaları Asgari Ücret Politikası Tarımsal Destekleme

Detaylı

A. IS LM ANALİZİ A.1. IS

A. IS LM ANALİZİ A.1. IS A. ANALZ A.. Analizi (Mal Piyasası) (Investment aving) (atırım Tasarruf) Eğrisi, faiz oranları ile gelir düzeyi arasındaki ilişkiyi gösterir. Analizin bu kısmında yatırımları I = I bi olarak ifade edeceğiz.

Detaylı

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI Soru KPSS 2001 Otonom tüketim harcamalarının artması aşağıdakilerin hangisine neden olur? a) Denge üretim düzeyinin artmasına, LM eğrisinin sağa doğru kaymasına b) Denge üretim

Detaylı

Üretim Girdilerinin lması

Üretim Girdilerinin lması Üretim Girdilerinin Fiyatlandırılmas lması 2 Tam Rekabet Piyasasında Girdi Talebi Tek Değişken Girdi Durumu İlk olarak firmanın tek girdisinin işgücü () olduğu durumu inceleyelim. Değişken üretim girdisi

Detaylı

Ekonomi I FĐRMA TEORĐSĐ. Piyasa Çeşitleri. Tam Rekabet Piyasası. Piyasa yapılarının çeşitli türleri; Bir uçta tam rekabet piyasası (fiyat alıcı),

Ekonomi I FĐRMA TEORĐSĐ. Piyasa Çeşitleri. Tam Rekabet Piyasası. Piyasa yapılarının çeşitli türleri; Bir uçta tam rekabet piyasası (fiyat alıcı), Ekonomi I Tam Rekabet Piyasası FĐRMA TEORĐSĐ Bu bölümü bitirdiğinizde şunları öğrenmiş olacaksınız: Hasılat, maliyet ve kar kavramları ne demektir? Tam rekabet ne anlama gelir? Tam rekabet piyasasında

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

Ders içeriği (5. Hafta)

Ders içeriği (5. Hafta) 5. Elastikiyet 5.1 Elastikiyet kavramı 5.1.1. Talebin Fiyat elastikiyeti 5.1.2. Arz elastikiyeti 5.2. Arz ve taleple ilgili bazı analizler 5.2.1. Tüketici ve üretici rantı 5.2.2. Örümcek ağı kuramı 5.2.3.

Detaylı

MİKRO İKTİSAT. Kariyermemur.com Sayfa 1

MİKRO İKTİSAT. Kariyermemur.com Sayfa 1 1. Aşağıdakilerden hangisi ekonomide belirtilen ihtiyaçların özelliklerinden biridir? A) İhtiyaçlar sabittir B) İhtiyaçlar birbirini tamamlayabilirler C) Subjektiftir D) Kesinlikle parayla ifade edilmelidirler

Detaylı

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI 3. BÖLÜM Öğr. Gör. Hakan ERYÜZLÜ Kıtlık, Tercih ve Fırsat Maliyeti Fırsat maliyeti, bir tercihi uygularken vazgeçilen başka bir tercihtir. Örneğin, bir lokantada mevcut iki menüden

Detaylı

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI Faiz oranlarının yapısı; Menkul kıymetlerin sahip olduğu risk, Likidite özelliği, Vergilendirme durumu ve Vade farklarının faiz oranlarını nasıl etkilediğidir. FAİZ ORANLARININ

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları İKT 207: Mikro iktisat Faktör Piyasaları Tartışılacak Konular Tam Rekabetçi Faktör Piyasaları Tam Rekabetçi Faktör Piyasalarında Denge Monopson Gücünün Olduğu Faktör Piyasaları Monopol Gücünün Olduğu Faktör

Detaylı

Mikroiktisat Final Sorularý

Mikroiktisat Final Sorularý Mikroiktisat Final Sorularý MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ MALĐYE VE ĐŞLETME BÖLÜMLERĐ MĐKROĐKTĐSAT FĐNAL SINAVI 10.01.2011 Saat: 13:00 Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun Yanıtı

Detaylı

ÜNİTE. İKTİSADA GİRİŞ Doç.Dr.E.Muhsin DOĞAN İÇİNDEKİLER HEDEFLER ARZ TALEP PİYASA DENGESİ VE ESNEKLİKLER

ÜNİTE. İKTİSADA GİRİŞ Doç.Dr.E.Muhsin DOĞAN İÇİNDEKİLER HEDEFLER ARZ TALEP PİYASA DENGESİ VE ESNEKLİKLER HEDEFLER İÇİNDEKİLER ARZ TALEP PİYASA DENGESİ VE ESNEKLİKLER Talep: Tanım, Bireysel ve Piyasa Talep Eğrileri Talep ve talep edilen miktarı etkileyen faktörler Arz: Tanım, Bireysel ve Piyasa Arz Eğrileri

Detaylı

BÖLÜM 6: PARA VE MALİYE POLİTİKASI ( )

BÖLÜM 6: PARA VE MALİYE POLİTİKASI ( ) 1 BÖLÜM 6: PARA VE MALİYE POLİTİKASI (205 231) IS-LM modelinde hükümet genişletici veya daraltıcı para ve maliye politikaları izleyerek hâsıla düzeyini etkileyebilir. Bu bölümde IS-LM modelinde maliye

Detaylı

KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ. Pegem. Pegem Pegem Pegem Pegem. Pegem. Pegem Pegem. Pegem. Pegem

KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ. Pegem. Pegem Pegem Pegem Pegem. Pegem. Pegem Pegem. Pegem. Pegem A GRUBU KADROLAR İÇİN KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ Komisyon KPSS İKTİSAT Çek Kopar Soru Bankası ISBN 978-605-364-208-4 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. 2011, Akademi Bu kitabın

Detaylı

FİYAT MEKANİZMASI: TALEP, ARZ VE FİYAT

FİYAT MEKANİZMASI: TALEP, ARZ VE FİYAT FİYAT MEKANİZMASI: TALEP, ARZ VE FİYAT TALEP Bir ekonomide bütün tüketicilerin belli bir zaman içinde satın almayı planladıkları mal veya hizmet miktarına talep edilen miktar denir. Bu tanımda, belirli

Detaylı

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik

Detaylı

6. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN

6. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM. Yazan SAYIN SAN 6. HAFTA DERS NOTLARI İKTİSADİ MATEMATİK MİKRO EKONOMİK YAKLAŞIM Yazan SAYIN SAN SAN / İKTİSADİ MATEMATİK / 2 A.5. Doğrusal olmayan fonksiyonların eğimi Doğrusal fonksiyonlarda eğim her noktada sabittir

Detaylı

Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30

Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30 Adı Soyadı: No: 05.04.2010 Saat: 08:30 ID: Z Mikro 2 Ara 2010 Çoktan Seçmeli Sorular Cümleyi en iyi biçimde tamamlayan veya sorunun yanıtı olan seçeneği yanıt anahtarına işaretleyiniz. 1. Çapraz satış

Detaylı

1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri

1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri DERS NOTU 03 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bugünki dersin işleniş planı: 1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri... 1 A. Tavan Fiyat Uygulaması... 2 1. Kira Kontrolü... 3 B. Taban Fiyat Uygulaması...

Detaylı

EKO 205 Mikroiktisat. Kar Maksimizasyonu Profit Maximization

EKO 205 Mikroiktisat. Kar Maksimizasyonu Profit Maximization EKO 205 Mikroiktisat Kar Maksimizasyonu Profit Maximization Tartışılacak Konular Tam Rekabet Piyasaları Kar Maksimizasyonu Marjinal Hasıla, Marjinal Maliyet ve Kar Kısa Dönemde Çıktı Düzeyinin Belirlenmesi

Detaylı

1. Mal Piyasası ve Para Piyasası

1. Mal Piyasası ve Para Piyasası DERS NOTU 06 IS/LM MODELİ Bugünki dersin içeriği: 1. MAL PİYASASI VE PARA PİYASASI... 1 2. MAL PİYASASI İLE PARA PİYASASININ İLİŞKİSİ... 1 3. FAİZ ORANI, YATIRIM VE IS EĞRİSİ... 2 IS EĞRİSİNİN CEBİRSEL

Detaylı

Ünite 2. Arz Talep Piyasa Dengesi Ve Esneklikler. Finansal Ekonomi Tezsiz Yüksek Lisans Programı MİKRO İKTİSAT. Prof. Dr.

Ünite 2. Arz Talep Piyasa Dengesi Ve Esneklikler. Finansal Ekonomi Tezsiz Yüksek Lisans Programı MİKRO İKTİSAT. Prof. Dr. Arz Talep Piyasa Dengesi Ve Esneklikler Ünite 2 Finansal Ekonomi Tezsiz Yüksek Lisans Programı MİKRO İKTİSAT Prof. Dr. Ebül Muhsin DOĞAN 1 Ünite 2 ARZ TALEP PİYASA DENGESİ VE ESNEKLİKLER Prof. Dr. Ebül

Detaylı

Tablo 1 Fiyat Talep Miktarı Arz Miktarı A 0 200 0 B 0,10 160 0 C 0,20 120 40 D 0,30 80 80 E 0,40 40 120 F 0,50 0 160

Tablo 1 Fiyat Talep Miktarı Arz Miktarı A 0 200 0 B 0,10 160 0 C 0,20 120 40 D 0,30 80 80 E 0,40 40 120 F 0,50 0 160 İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-6 ESNEKLİK: ARZ TALEP ESNEKLİĞİ 1. Mavi Jeans, jean fiyatlarını 90TL den 75 TL ye indirdiğinde, satışlar 1000 birimden 1200 birime çıkmaktadır. Bu durumda Mavi Jeans talebinin

Detaylı

= 2 6 Türevsel denkleminin 1) denge değerlerinin bulunuz. 2) Bulmuş olduğunuz dengenin istikrarlı olup olmadığını tespit ediniz.

= 2 6 Türevsel denkleminin 1) denge değerlerinin bulunuz. 2) Bulmuş olduğunuz dengenin istikrarlı olup olmadığını tespit ediniz. Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat Bölümü Matematiksel İktisat Ders Notu Prof. Dr. Hasan Şahin Faz Diyagramı Çizimi Açıklamarı = 2 6 Türevsel denkleminin 1) denge değerlerinin bulunuz. 2) Bulmuş olduğunuz

Detaylı

Yönetimsel Iktisat Final

Yönetimsel Iktisat Final Yönetimsel Iktisat Final 1) Aşağıdakilerden hangisi tamamlayıcı mal grubuna girer? a) kahve için: süt süt tozu b) beyaz peynir kaşar peynir c) Diş Fırçası Macun d)çay Kahve 2) Talepte bir artış, arzda

Detaylı

Konu 2 Piyasa Kuvvetleri: Talep ve Arz

Konu 2 Piyasa Kuvvetleri: Talep ve Arz .. Konu 2 Piyasa Kuvvetleri: Talep ve Arz Hadi Yektaş Uluslararası Antalya Üniversitesi İşletme Tezsiz Yüksek Lisans Programı 1 / 157 Hadi Yektaş Piyasa Kuvvetleri: Talep ve Arz . İçerik.1.2 Talep Eğrisinin

Detaylı

BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZİ

BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZİ BAŞABAŞ NOKTASI ANALİZİ Herhangi bir işe girişirken, genellikle o iş için harcanacak çaba ve kaynaklarla, o işten sağlanacak fayda karşılaştırılır. Bu karşılaştırmada amaç, kaynaklara (üretim faktörlerine)

Detaylı

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR 1.1.İktisat Bilimi 1.2.İktisadi Kavramlar 1.2.1.İhtiyaçlar 1.2.2.Mal ve Hizmetler 1.2.3.Üretim 1.2.4.Fayda, Değer ve Fiyat

Detaylı

BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI

BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 2015-2016 BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 1. Toplam Talep (AD) doğrusunun eğimi hangi faktörler tarafından ve nasıl belirlenmektedir? Açıklayınız. (07.03.2016; 09.00) 2.

Detaylı

meydana gelen değişmedir. d. Ek bir işçi çalıştırıldığında sabit maliyetlerde e. Üretim ek bir birim arttığında toplam

meydana gelen değişmedir. d. Ek bir işçi çalıştırıldığında sabit maliyetlerde e. Üretim ek bir birim arttığında toplam A 1. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi eş-ürün eğrisi ile ilgili değildir? a. Girdilerin pozitif marjinal fiziki ürüne sahip olması b. Girdilerin azalan marjinal fiziki ürüne sahip olması c. Girdilerin

Detaylı

MATEMATiKSEL iktisat

MATEMATiKSEL iktisat DİKKAT!... BU ÖZET 8 ÜNİTEDİR BU- RADA İLK ÜNİTE GÖSTERİLMEKTEDİR. MATEMATiKSEL iktisat KISA ÖZET KOLAY AOF Kolayaöf.com 0362 233 8723 Sayfa 2 içindekiler 1.ünite-Türev ve Kuralları..3 2.üniteTek Değişkenli

Detaylı

1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri

1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri DERS NOTU 03 ARZ VE TALEP UYGULAMALARI Bugünki dersin işleniş planı: 1. Devletin Piyasaya Müdahalesi ve Fiyat Kontrolleri... 1 A. Tavan Fiyat Uygulaması... 2 1. Kira Kontrolü... 3 B. Taban Fiyat Uygulaması...

Detaylı

SAY 203 MİKRO İKTİSAT

SAY 203 MİKRO İKTİSAT SAY 203 MİKRO İKTİSAT Esneklikler YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 203 MİKRO İKTİSAT - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN 1 ESNEKLİKLER Talep Esneklikleri Talep esneklikleri: Bir malın talebinin talebi etkileyen

Detaylı

Selçuk Üniversitesi 26 Aralık, 2013 Beyşehir Turizm Fakültesi-Konaklama İşletmeciliği Genel Ekonomi Dr. Alper Sönmez. Soru Seti 3

Selçuk Üniversitesi 26 Aralık, 2013 Beyşehir Turizm Fakültesi-Konaklama İşletmeciliği Genel Ekonomi Dr. Alper Sönmez. Soru Seti 3 Soru Seti 3 1) Q D = 100 2P talep denklemi ve Q S = P 20 arz denklemi verilmiştir. Üretici ve tüketici rantlarını hesaplayınız. Cevap: Öncelikle arz ve talep denklemlerini eşitleyerek denge fiyat ve miktarı

Detaylı

Tekelci Rekabet Piyasası

Tekelci Rekabet Piyasası Tekelci Rekabet iyasası 1900 lü yılların başlarında, ürünlerin homojen olmaması, reklamın giderek 2 artan önemi, azalan maliyet durumlarının yaşanması tam rekabet piyasasına karşı yapılan tartışmaları

Detaylı

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi

Detaylı

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz?

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7. MALİYETLER 193 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7.1. Kısa Dönem Firma Maliyetleri 7.1.1. Toplam Sabit Maliyetler 7.1.2. Değişken Maliyetler 7.1.3. Toplam Maliyetler (TC) 7.1.4. Marjinal Maliyet (MC) 7.1.5.

Detaylı

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa

Detaylı

2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI Tanım

2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI Tanım 2. REGRESYON ANALİZİNİN TEMEL KAVRAMLARI 2.1. Tanım Regresyon analizi, bir değişkenin başka bir veya daha fazla değişkene olan bağımlılığını inceler. Amaç, bağımlı değişkenin kitle ortalamasını, açıklayıcı

Detaylı

MİKRO İKTİSAT 1. Aşağıdakilerden hangisi ekonomide belirtilen ihtiyaçların özelliklerinden biridir? A) İhtiyaçlar sabittir B) İhtiyaçlar birbirini

MİKRO İKTİSAT 1. Aşağıdakilerden hangisi ekonomide belirtilen ihtiyaçların özelliklerinden biridir? A) İhtiyaçlar sabittir B) İhtiyaçlar birbirini MİKRO İKTİSAT 1. Aşağıdakilerden hangisi ekonomide belirtilen ihtiyaçların özelliklerinden biridir? A) İhtiyaçlar sabittir B) İhtiyaçlar birbirini tamamlayabilirler C) Subjektiftir D) Kesinlikle parayla

Detaylı

İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-11 MONOPOL

İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-11 MONOPOL İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-11 MONOPOL 1. Monopolist için fiyat marjinal hasılanın üzerindedir. Çünkü, A) Ortalama ve marjinal hasıla eğrileri birbirine eşittir B) Azalan verimler kanunu geçerli

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

8.1 KLASİK (NEOKLASİK) MODEL Temel Varsayımlar: Rasyonellik; Para hayali yoktur; Piyasalar sürekli temizlenir.

8.1 KLASİK (NEOKLASİK) MODEL Temel Varsayımlar: Rasyonellik; Para hayali yoktur; Piyasalar sürekli temizlenir. 1 BÖLÜM 8: HASILA VE FİYAT DÜZEYİ: ALTERNATİF MAKRO MODELLER Bu bölümde AD ve farklı AS eğrileri birlikte ele alınarak farklı makro modellerde P ve Y düzeylerinin nasıl belirlendiği incelenecektir. 8.1

Detaylı

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ SORU 1: Tam rekabet ortamında faaliyet gösteren bir firmanın kısa dönem toplam maliyet fonksiyonu; STC = 5Q 2 + 5Q + 10 dur. Bu firma tarafından piyasaya sürülen ürünün

Detaylı

Chapter 9. Ticaret Politikasının Araçları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Chapter 9. Ticaret Politikasının Araçları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Chapter 9 Ticaret Politikasının Araçları Slides prepared by Thomas Bishop Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Gümrük tarifesinin tek bir sektördeki kısmi denge analizi:

Detaylı

Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi

Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi Dışa açık bir ekonomide ekonomi politikalarını ve çeşitli şokların etkilerini inceleyebilmek için IS-LM modelinin kapalı ekonomi için geliştirilen versiyonu yeterli

Detaylı

BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ. Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir.

BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ. Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. IS-LM modeli ; J.M.KEYNES tarafından ortaya atılmıştır. Buna göre ekonomide; 1. MAL PİYASASI

Detaylı

GRAFİK ÇİZİMİ VE UYGULAMALARI 2

GRAFİK ÇİZİMİ VE UYGULAMALARI 2 GRAFİK ÇİZİMİ VE UYGULAMALARI 2 1. Verinin Grafikle Gösterilmesi 2 1.1. İki Değişkenli Grafikler 3 1.1.1. Serpilme Diyagramı 4 1.1.2. Zaman Serisi Grafikleri 5 1.1.3. İktisadi Modellerde Kullanılan Grafikler

Detaylı

Case & Fair & Oster. ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz.

Case & Fair & Oster. ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. Aşağıdaki soruları Şekil 5.1 e göre cevaplayınız. Şekil 5.1 1. Şekil 5.1 e bakınız. Bilet talebi a. fiyata

Detaylı

Bölüm 7 Monopol ve Monopson

Bölüm 7 Monopol ve Monopson Bölüm 7 Monopol ve Monopson Tartışılacak Konular Tekel Tekel Gücü (Monopoly Power) Tekel Gücünün Kaynakları Tekel Gücünün Sosyal Maliyeti Tartışılacak Konular Monopson (Monopsony) Monopson Gücü Tekel Gücünün

Detaylı

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-6 ESNEKLİK: ARZ TALEP ESNEKLİĞİ

MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-6 ESNEKLİK: ARZ TALEP ESNEKLİĞİ MİKRO İKTİSAT ÇALIŞMA SORULARI-6 ESNEKLİK: ARZ TALEP ESNEKLİĞİ 1. Mavi Jeans, jean fiyatlarını 90TL den 75 TL ye indirdiğinde, satışlar 1000 birimden 1200 birime çıkmaktadır. Bu durumda Mavi Jeans talebinin

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Case & Fair & Oster. Bölüm 4 Talep ve Arz Uygulamaları

Case & Fair & Oster. Bölüm 4 Talep ve Arz Uygulamaları ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR: Cümleyi en iyi tamamlayan ya da sorunun doğru cevabı olan seçeneği işaretleyiniz. 1. Talep eğrisi üzerinde aşağıdakilerden hangisi sabit tutulur? a. malın fiyatı b. gelir c. miktar

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu bölümde faiz oranlarının belirlenmesi ile faizin denge milli gelir düzeyinin belirlenmesi üzerindeki rolü incelenecektir. IS LM modeli, İngiliz iktisatçılar John

Detaylı

8. DERS: IS/LM MODELİ

8. DERS: IS/LM MODELİ 8. DERS: IS/LM MODELİ 1 Mal Piyasası ve Para Piyasası...2 2. Faiz Oranı, Yatırım ve IS Eğrisi...2 A.IS eğrisi nin özellikleri:...3 B.Maliye Politikası IS Eğrisini Nasıl Kaydırır?...5 3. Para Piyasası ve

Detaylı

Dengede; sızıntılar ve enjeksiyonlar eşit olacaktır:

Dengede; sızıntılar ve enjeksiyonlar eşit olacaktır: Sızıntılar: Harcama akımından çıkanlar olup, kapalı ekonomide tasarruflar (S) ve vergilerden (TA) oluşmaktadır. Enjeksiyonlar: Harcama akımına yapılan ilaveler olup, kapalı bir ekonomide yatırımlar (I),

Detaylı

İktisada Giriş I. Vize Çalışma Soruları

İktisada Giriş I. Vize Çalışma Soruları İktisada Giriş I. Vize Çalışma Soruları Ders Kitabı: Ekonominin İlkeleri, Case-Fair-Oster, Palme Yayıncılık Sınav Esneklik başlıklı 5. Bölüme kadardır. Kitabımızın bölüm sonu sorularından da sorumluyuz.

Detaylı

p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat esnekliği -1 dir. (0.5-1)/1 bölü (15-10)/10

p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat esnekliği -1 dir. (0.5-1)/1 bölü (15-10)/10 İKTİSADA GİRİŞ Fayda sağladığında yok olup, biten mallara dayanıksız mallar denir. Bir kararı uygularken vazgeçilen bir başka kararafırsat maliyeti denir. p0=10, p1=15, q0=1, q1=0.5kg ise talebin fiyat

Detaylı

TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ Talep edilen miktarın fiyattaki değişmelere olan hassasiyetini ifade eder.

TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ Talep edilen miktarın fiyattaki değişmelere olan hassasiyetini ifade eder. ESNEKLİKLER TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ Talep edilen miktarın fiyattaki değişmelere olan hassasiyetini ifade eder. Fiyat Esnekliği = (E) Talep edilen miktardaki % değişme Fiyattaki % değişme EDB > EDA Çeşitli

Detaylı

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi/hangileri tüm dünyada görülen artan işsizlik oranını açıklamaktadır? I. İşsizlik yardımı miktarının arttırılması II. Sendikalaşma oranında azalma III. İşgücü piyasında etkin

Detaylı

Döviz Kurunun Belirlenmesi

Döviz Kurunun Belirlenmesi Bölüm 13 Döviz Kurunun Belirlenmesi Döviz kuru, ekonomideki bir çok değişkeni etkilemesi bakımından önemli bir değişkendir. Dış ticareti belirlemesinin ötesinde, enflasyon, yatırım ve tüketim kararları

Detaylı

ÜNİTE 5: DÖVİZ KURLARININ ANLAMI VE BELİRLENMESİ DÖVİZ KURLARININ ANLAMI

ÜNİTE 5: DÖVİZ KURLARININ ANLAMI VE BELİRLENMESİ DÖVİZ KURLARININ ANLAMI ÜNİTE 5: DÖVİZ KURLARININ ANLAMI VE BELİRLENMESİ DÖVİZ KURLARININ ANLAMI Döviz kurları, farklı ülkelerde üretilen mal ve hizmetlerin fiyatları arasında karşılaştırma yapılmasına olanak sağlayarak başta

Detaylı

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ TOLAM TALE VE TOLAM ARZ: AD-AS MODELİ AD-AS IS LM ve IS LM B modellerinde fiyatlar genel düzeyinin sabit olduğu varsayılırken, bu analizde fiyatlar genel düzeyi () ile reel milli gelir (Y) arasındaki ilişkiler

Detaylı

ÜNİTE. MATEMATİK-1 Yrd.Doç.Dr.Ömer TARAKÇI İÇİNDEKİLER HEDEFLER DOĞRULAR VE PARABOLLER

ÜNİTE. MATEMATİK-1 Yrd.Doç.Dr.Ömer TARAKÇI İÇİNDEKİLER HEDEFLER DOĞRULAR VE PARABOLLER HEDEFLER İÇİNDEKİLER DOĞRULAR VE PARABOLLER Birinci Dereceden Polinom Fonksiyonlar ve Doğru Doğru Denklemlerinin Bulunması İkinci Dereceden Polinom Fonksiyonlar ve Parabol MATEMATİK-1 Yrd.Doç.Dr.Ömer TARAKÇI

Detaylı

Mikroiktisat 2009-2010 Final (mly-iþl)

Mikroiktisat 2009-2010 Final (mly-iþl) MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MALĐYE VE ĐŞLETME BÖLÜMLERĐ, MĐKROĐKTĐSAT FĐNAL SINAVI 11.01.2010 SAAT: 13:00 GRUP: B Mikroiktisat 2009-2010 Final (mly-iþl) Çoktan

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

IKTI 101 (Yaz Okulu) 04 Ağustos, 2010 Gazi Üniversitesi İktisat Bölümü DERS NOTU 05 ÜRETİCİ TEORİSİ

IKTI 101 (Yaz Okulu) 04 Ağustos, 2010 Gazi Üniversitesi İktisat Bölümü DERS NOTU 05 ÜRETİCİ TEORİSİ DERS NOTU 05 ÜRETİCİ TEORİSİ Bugünki dersin işleniş planı: 1. Kârını Maksimize Eden Firma Davranışı... 1 2. Üretim Fonksiyonu ve Üretici Dengesi... 5 3. Maliyeti Minimize Eden Denge Koşulu... 15 4. Eşürün

Detaylı

PİYASALARIN ÇALIŞMASI 2

PİYASALARIN ÇALIŞMASI 2 PİYASALARIN ÇALIŞMASI 2. KONUT PIYASALARI VE KIRA TAVANLARI 2.. ÜZENLENMİŞ KONUT PİYASASI 3 2. EMEK PIYASASI VE ASGARI ÜCRET ÜZENLEMESI 4 2.. ASGARİ ÜCRET 5 3. VERGILER 6 3.. VERGİNİN PAYLAŞILMASI VE ARZ

Detaylı

Massachusetts teknoloji Enstitüsüsü- Profesörler Berndt, Chapman, Doyle ve Stoker

Massachusetts teknoloji Enstitüsüsü- Profesörler Berndt, Chapman, Doyle ve Stoker Sloan Yönetim Okulu 15.010/15.011 Massachusetts teknoloji Enstitüsüsü- Profesörler Berndt, Chapman, Doyle ve Stoker NOTLARI #1 Piyasa Tanımı, Esneklik ve Rantlar Cuma- Eylül 10, 2004 BUGÜNÜN PROBLEM ÇÖZME

Detaylı

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç)

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç) PARA ARZI Dar tanımlı para arzı dolaşımdaki nakit ile bankacılık sisteminde vadesiz mevduatların toplamından oluşmakta, geniş tanımlı para arzı ise bu toplama bankacılık sistemindeki vadeli mevduatların

Detaylı

ÜNİTE 3: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ FAİZ ORANLARININ ANLAMI

ÜNİTE 3: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ FAİZ ORANLARININ ANLAMI ÜNİTE 3: FAİZ ORANLARININ ANLAMI, ÖLÇÜMÜ VE BELİRLENMESİ FAİZ ORANLARININ ANLAMI Faiz oranı, ödünç alanın belirli bir dönem boyunca aldığı borca karşılık ödediği faiz tutarının veya ödünç verenin verdiği

Detaylı