Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý"

Transkript

1 ARAÞTIRMA Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý H. Can 1, Ceyla Ýrkeç 2, Sirel Karakaþ 3 1 Dr., Uludað Üniversitesi Psikoloji Bölümü Bursa, 2 Prof.Dr., Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalý, 3 Prof.Dr., Hacettepe Üniversitesi KOSGEB Teknoloji Geliþtirme Merkezi, Ankara ÖZET Amaç: Kýsa Durum Muayene Testi (MMSE) ile Reisberg Global Bozulma Ölçeði (RGBÖ) için elde edilen demans evrelerindeki nöro-biliþsel bozukluklarý karþýlaþtýrmak; MMSE ve RGBÖ evrelerinin birbiriyle biniþme durumunu incelemektir. Yöntem: Örneklem unutkanlýk þikayeti ile baþvuran 60 gönüllü katýlýmcý/olgudan oluþmuþtur (yaþ: 72.6±9.2; eðitim: en az 5 yýl; 36 kadýn, 24 erkek). Alzheimer tipi demans (ATD) tanýsý DSM-IV ve NINCDS- ADRDA uyarýnca konmuþtur. Dýþlama ölçütleri ATD dýþýndaki diðer nörolojik bozukluklar ve/veya psikiyatrik bozukluklarý, klinik düzeyde depresyonu içermiþtir. Demans derecesi MMSE ve RGBÖ ile ayrý ayrý evrelendirilmiþtir. Nörobiliþsel süreçler bellek, biliþsel sýða, sözcük bilgisi/semantik bellek, yönetici iþlevleri ölçen, Türk toplumu için ayrýntýlý olarak çalýþýlmýþ nöropsikolojik testlerle ölçülmüþtür. Bulgular: Gerek MMSE ve gerekse RGBÖ evrelerinin bellek, dikkat ve biliþsel sýða ile ilgili tüm puanlarý üzerindeki etkisi anlamlý bulunmuþtur. RGBÖ için ardýþýk evrelerde elde edilen nörobiliþsel bozukluklarýn örüntüsü, ATD'deki nörodejeneratif bozukluklarýn ilerleme örüntüsü ile uyumlu olmuþtur. MMSE ve RGBÖ ile yapýlan evrelerin de biniþmediði belirlenmiþ; ayný olgunun iki ölçekle farklý evrelere yerleþtirilebildiði belirlenmiþtir. Tartýþma: Bulgular, klinik ortamlarda demansýn derecelendirilmesinde tek ölçekle yetinilmemesi gerektiðini ortaya koymuþtur. Anahtar Sözcükler: Alzheimer tipi demans, kýsa durum muayenesi testi, global bozulma ölçeði, demansýn evrelendirilmesi, nöropsikolojik süreçler. () SUMMARY Severity of Dementia Depends on the Rating Scale: Comparison of Mini Mental State Examination and Reisberg Global Deterioration Scale Objective: To compare the neurocognitive processes characteristic to analogous stages of dementia that is rated by using Mini Mental State Examination (MMSE) and Reisberg Global Deterioration Scale (RGDS) and to compare the overlapping of the analogous stages. Method: Sixty volunteers with memory complaints (age: 72.6±9.2; level of education: minimum 5 years; 36 females, 24 males). Diagnosis was made according to DSM-IV and NINCDS-ADRDA. Exclusion criteria: being medicated, neurological and psychiatric disorders other than Azheimer type dementia (ATD), above normal level of depression. Dementia was rated by both MMSE and RGDS. Neurocognitive processes including attention, memory, cognitive capacity, vocabulary/semantic memory, executive functions were measured using neuropsychological tests that had been extensively studied for the Turkish culture. Results: There was a significant effect of stage of dementia (obtained using MMSE and RGDS) on scores pertaining to attention, memory and cognitive capacity. There was an incomplete overlap of analogous stages of MMSE and RGDS; the same participant could be located in different stages of dementia by the two scales. The pattern of neurocognitive disorders in consecutive stages of RGDS was consistent with the literature. Meanwhile, in a given RGDS stage, multiple stages of MMSE could be represented. Conclusion: The findings of the present study showed that MMSE should be used with caution when deciding on the dementia stage of patients. Findings further pointed to the necessity for using more than one rating scale when classifying cases into levels of dementia. Key Words: Alzheimer type demantia, mini mental state examination, Reisberg global deterioration scale, dementia staging, neuropsychological processes. Makalenin geliþ tarihi: , Yayýna kabul tarihi:

2 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. GÝRÝÞ Teknolojideki geliþmelerle birlikte pek çok hastalýðýn taný ve tedavisinde kullanýlan yeni yöntem ve ilaçlar geliþtirilmiþ, hastalýklarýn taný ve tedavisi kolaylaþmýþtýr. Bu geliþimin doðal sonucu olarak insanlarýn yaþam süresi uzamýþ ve yaþlanmayla birlikte ortaya çýkan hastalýklarýn görülme sýklýðý artmýþtýr. Yaþlanmayla ortaya çýkan önemli bir saðlýk problemi de demanstýr (bunama). Demans her iki cinsiyetten, her etnik köken ve sosyoekonomik düzeyden bireylerde görülen temel halk saðlýðý sorunlarýndan birini oluþturmaktadýr. Demans görülme sýklýðý yaþla birlikte artmakta, demans hastasý biliþsel kaybýndan dolayý alýþýlmýþ etkinliklerini yapmakta zorlanmakta ya da hiç yapamamaktadýr (Jorm ve Jolly 1998). Alzheimer tipi demans (ATD) en sýk görülen demans tipi olup, demanslarýn %70'ini oluþturmaktadýr (Geldmacher ve Whitehouse 1997). Unutkanlýkla ilgili yakýnmalarý olan kiþiler, bu yakýnmalarýn kendilerini rahatsýz edecek düzeye eriþmesi ya da bu durumun yakýnlarý tarafýndan fark edilmesiyle, yakýnmalarýna çözüm bulmak için hekime baþvururlar. Bu noktada, klinisyenin, unutkanlýðýn saðlýklý yaþlanmaya baðlý deðiþikliklere mi, yoksa erken evredeki demansa mý iþaret ettiðine karar vermesi gerekmektedir. ATD saðlýklý yaþlanmadan sinsi baþlangýç ve yavaþ ancak ilerleyici klinik seyir göstermesiyle farklýlaþmaktadýr (Berrios 1989). Baþlangýç düzeyindeki demans yaþlanmaya baðlý hafif biliþsel kayýptan (mild cognitive impairment: MCI), günlük, mesleki ve toplumsal hayatýn etkilenmesi ile de ayrýlýr. Saðlýklý yaþlanmada biliþsel süreçlerde ortaya çýkan deðiþiklikler günlük iþlevler açýsýndan önemsizdir ve ilerleyici deðildir (Geldmacher ve Whitehouse 1997). Demansta ise biliþsel kayýplar, kiþinin yaþamýný baðýmsýz sürdürmesini giderek zorlaþtýrýr (Jorm ve Jolley 1998, Öktem 2003a). Ancak bütün bunlar, týp uzmanlarý dýþýndaki kiþilerce de yapýlabilecek olan genel deðerlendirmeler niteliðindedir. Gerçekte, yaþlanmaya baðlý biliþsel bozukluðun baþlangýç evresindeki demanstan ayrýlmasýnda çoðu zaman güçlük yaþanmakta (Sliwinski ve ark. 1996, Tang ve ark. 2001, Tierney ve ark. 1996, Öktem 2003a); baþlangýç düzeyindeki demansa baðlý olarak geliþen biliþsel deðiþiklikler yaþlanmaya baðlý biliþsel deðiþikliklerle karýþtýrýlabilmektedir (Öktem 2003b). Biliþsel bozulmadaki erken belirtilerin gözlenebilmesi önemlidir (Morris ve ark. 1991, Sliwinski ve ark. 1996). Ancak bellek bozukluðu yakýnmasý ile baþvuran ve olasý ATD tanýsý alan olgularda evrelendirme de ayný þekilde önemlidir (Can ve ark. 2006). Zira evrelendirme, hastalýðýn þiddeti konusunda bilgi verir (Horowitz 1994); tedavi seçeneklerine karar vermede ve hastalýðýn izlenmesinde yardýmcý olur (Akehurst ve ark. 2001, Doody ve ark. 2001); bilimsel çalýþmalarda ise, evrelendirme, homojen demans gruplarýnda çalýþýlmasýný saðlar (Perneczky ve ark. 2006). ATD'de gözlenen biliþsel semptomlarý deðerlendirmede ve evrelendirmede kullanýlan çok sayýda ölçme aracý vardýr. Demans derecesinin/ evresinin belirlenmesinde kullanýlan bu ölçekler, ayný zamanda da, yapýlan ilaç ve/veya psikolojik tedavinin etkililiðinin deðerlendirilmesinde ve hastalýðýn izlenmesinde kullanýlmaktadýr (Reisberg ve ark. 1992). Farklý formatlara sahip bu araçlar (biliþsel bataryalar, zihinsel durum inceleme ve deðerlendirme ölçekleri) arasýnda Kýsa Durum Muayene Testi (Mini Mental State Examination; MMSE; Folstein ve ark. 1975), ve Reisberg Global Bozulma Ölçeði (Reisberg Global Deteriotation Scale; RGBÖ; Reisberg ve ark. 1982, 1988) ve ayrýca Blessed Demans Deðerlendirme Ölçeði (Blessed Dementia Rating Scale; BDDÖ; Blessed ve ark. 1968), Demans Þiddeti Deðerlendirme Ölçeði (The Dementia Severity Rating Scale; DSRS; Clark ve Ewbank 1996), Klinik Demans Deðerlendirme Ölçeði (Clinical Dementia Rating Scale; CDR; Morris 1993) bulunmaktadýr. Yukarýda bahsedilen ölçeklerden MMSE (Folstein ve ark. 1975) bir yatak-baþý tarama testi olarak uluslararasý literatürde (Cummings 2000, De Kovsky ve Scheffe 1990, Folstein ve ark. 1975, Kaplan ve Sadock 1998, Perneczky ve ark. 2006) ve ulusal literatürde farklý taný gruplarýnda yaygýn olarak kullanýlmaktadýr (Akça Kalem ve ark. 2002, Can ve ark. 2006, Diker ve ark. 2001, Güngen ve ark. 2002, Güz ve ark. 2007, Ýlhan ve ark. 2006, Onur ve ark. 2007, Özcankaya ve Mumcu 1996, Özge ve ark. 2008, Sarandöl ve ark. 2007, Tamam ve ark. 2008, Sözeri Varma ve ark. 2008, Yýlmaz ve Turan 2008). Normal ve ileri demans boyutu üzerinde derecelendirme saðlayan MMSE'nin tüm 6

3 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý biliþsel alanlardaki bozulmalarý kapsadýðý kabul edilmektedir (Perry ve Hodges 2000). Demansýn evrelendirmesinde kullanýlan bir diðer klinik deðerlendirme ölçeði RGBÖ'dir (Reisberg ve ark. 2008, 1989). RGBÖ, herhangi bir yakýnmanýn ve bellek kusuruna iliþkin bulgunun saptanmadýðý Evre 1 ile tüm sözel ve motor yeteneklerin kaybolup hastanýn tamamen baðýmlý hale geldiði Evre 7 arasýnda uzanan bir boyut üzerinde derecelendirme saðlamaktadýr. RGBÖ'nün de, demansýn biliþsel, iþlevsel ve davranýþsal belirtilerinin çok boyutlu olarak deðerlendirdiði, klinik kullaným bakýmýndan pratik ve güvenilir olduðu kabul edilmektedir (Feldman ve Woodward 2005, Sclan 1995). Bu çalýþmada MMSE ve RGBÖ'nün evrelerini tanýmlayan biliþsel süreçler incelenmektedir. Çalýþmanýn ilk amacý, MMSE'ye göre yapýlan evrelendirmedeki biliþsel kayýplarý, RGBÖ evrelerindekilerle karþýlaþtýrmaktýr. Çalýþmanýn ikinci amacý, MMSE ve RGBÖ evrelerinin birbiriyle biniþme durumunu incelemektir. GEREÇ VE YÖNTEM Örneklem Örneklem Gazi Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dalý'na unutkanlýk yakýnmasý ile baþvuran 60 gönüllü katýlýmcýdan oluþmuþtur (36 kadýn, 24 erkek). Katýlýmcýlarýn yaþý en az 45 (72.6±9.2), eðitim düzeyi de en az 5 yýl olmuþtur. Çalýþmaya katýlan kiþilerin ATD taný ölçütleri uyarýnca deðerlendirilmesinde, NINCDS-ADRDA (National Institute of Neurological and Communicative Disorders, Stroke, Alzheimer's Disease, Related Diseases Association; Mc Khann ve ark. 1984) ve DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) kullanýlmýþtýr. Örneklemin MMSE ve RGBÖ evrelerine daðýlýmý ve ilgili demografik özellikleri sýrasýyla Tablo 1 ve 2'de verilmiþtir. Dýþlama ölçütleri arasýnda Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeðinden (HDDÖ; Hamilton 1960) 13 ve üstü depresyon puaný almýþ olma, alkol baðýmlýlýðý, inme, epilepsi hikayesi, kontrol edilemeyen yüksek tansiyon, düzeltilmemiþ görme ve iþitme bozukluklarý yer almýþtýr. Çalýþmada etik kurallara uyulmuþ, araþtýrmanýn iþlemlerine baþlamadan önce katýlýmcýlar/olgular Bilgilendirilmiþ Onam Formu'nu imzalamýþtýr. Bilgi Toplama ve Ölçme Araçlarý Klinik Ölçekler. Mevcut çalýþmada demans evrelerinin belirlenmesinde MMSE'nin eðitimli örneklemler için geliþtirilmiþ olan formu ve RGBÖ kullanýlmýþtýr. MMSE yönelim, kayýt hafýzasý, dikkat, matematik iþlemler, hatýrlama ve lisan olmak üzere beþ ana baþlýk altýnda toplanmýþ 11 maddeden oluþan bir tarama testidir (Folstein ve ark. 1975). MMSE'nin en az 5 yýl eðitim görmüþ olan Türk örneklemi üzerinde standardizasyonu yapýlmýþ, ölçeðin, hafif demans tanýsý için geçerlik ve güvenirliði çalýþýlmýþtýr (Güngen ve ark. 2002). Uluslararasý literatürde MMSE'nin en yüksek duyarlýlýk deðeri %93 (Murden ve ark. 1991), en düþük duyarlýk deðeri %63 (Kukull ve ark. 1994) olarak bulunmuþtur (Murden ve ark. 1991). Güngen ve diðerlerinin (2002) çalýþmasýnda da, 23/24 eþik deðeri için duyarlýlýk deðeri %91, özgüllük deðeri %95 olarak bulunmuþtur. Bu sonuçlar, eðitimli örneklemler için geliþtirilmiþ ve Türk toplumu için standardizasyonu yapýlmýþ olan MMSE formunun, hafif demans tanýsýnda yüksek düzeyde tutarlýlýða sahip, güvenilir ve geçerli bir tarama testi olduðu deðerlendirmesine yol açmýþtýr. MMSE'de alýnabilecek en yüksek puan 30, eþik ise puan aralýðýdýr (Kawas ve Katzman 2001). MMSE'de puan arasý normal, arasýnda hafif evre, arasýnda orta evre, 0-9 arasý ise ileri evre demans olarak kabul edilmektedir (Folstein ve ark. 1975, Güngen ve ark. 2002). ATD'nin evrelendirilmesinde yaygýn olarak kullanýlan bir diðer klinik ölçek RGBÖ'dir (Reisberg ve ark. 1982, 1988). Klinik kullanýmda pratikliði gösterilmiþ olan RGBÖ'nün evreleri, hiçbir yakýnma ve bellek kusuruna iliþkin bulgunun saptanmadýðý Evre 1'den tüm sözel ve motor yeteneklerin kaybolup hastanýn tamamen baðýmlý hale geldiði Evre 7'ye kadar uzanmaktadýr (Reisberg ve ark. 2008, 1989). RBGÖ evrelerinin niteliði hakkýndaki genel görüþe göre (Güngen ve ark. 2002, Petersen 2000, Reisberg ve ark. 1982, 1989, 1996) RGBÖ 2 evresi 7

4 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. normal yaþlanmaya baðlý bozukluktur; bu evrede kiþinin sadece kendisi tarafýndan fark edilebilen öznel bozukluklar bulunmaktadýr. RGBÖ 3 evresi, dýþarýdan kolayca algýlanamayan ancak karmaþýk mesleki ve sosyal faaliyetlere etkide bulunan bozukluklar ile karakterizedir. RGBÖ 4 evresinde biliþsel alandaki bozukluklar açýk hale gelmekte; gündelik hayattaki etkinlikler (örn., yemek hazýrlama, alýþveriþ) olumsuz olarak etkilenmektedir. RGBÖ 5 evresinde baðýmsýz yaþamý etkileyebilecek düzeyde bozukluk bulunmakta; RGBÖ 6 ve 7 evrelerinde, kendine bakým dahil, tüm etkinliklerde bozukluk bulunmaktadýr. RGBÖ'nün evrelerine karþýlýk gelen demansýn derecesi konusunda çeþitli sýnýflamalar vardýr (Güngen ve ark. 2002, Petersen 2000). Ölçeði geliþtirmiþ olan Reisberg ve ark. nýn (2008, 1989) demans derecelendirmesinde, RGBÖ 2 normal yaþlanmayla iliþkili bellek bozukluðu; RGBÖ 3, hafif biliþsel bozukluk (mild cognitive impairment); RGBÖ 4, hafif evre demans; RGBÖ 5, orta evre demans; RGBÖ 6, ileri evre demans; RGBÖ 7, çok ileri evre demanstýr. Evre 7'deki olgulara herhangi bir nöropsikolojik test uygulamak mümkün deðildir. Bu nedenle mevcut çalýþmada, RGBÖ evreleri 2 ile 6 arasýnda alýnmýþ, RGBÖ 2 normal yaþlanmaya baðlý bozukluðun evresi, RGBÖ 3-4 hafif evre, RGBÖ 5 orta evre, RGBÖ 6 ise ileri evre olarak sýnýflanmýþtýr. Hamilton Depresyonu Derecelendirme Ölçeði (HDDÖ), depresyon belirtilerinin þiddetini ölçmek için geliþtirilmiþ, uzman derecelendirmesi esasýna dayalý standart bir ölçektir (Hamilton, 1960). HDDÖ'nin Türkçe formu üzerinde yapýlan standardizasyon çalýþmasý, HDDÖ'nün klinik düzeydeki depresyonu deðerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araç olduðunu ortaya koymuþtur (Akdemir ve ark. 1996). Nöropsikolojik Testler. Mevcut çalýþmada, katýlýmcýlar, özellikle bellek alanýna yoðunlaþan çokboyutlu nöropsikolojik deðerlendirmeye tabi tutulmuþtur (Can ve Karakaþ 2005a ve b, Karakaþ 2000, Karakaþ ve Ýrkeç 2003). Deðerlendirme 5 test ve bunlardan hesaplanan 57 puaný içermiþtir. Kullanýlan nöropsikolojik testler Wechsler Bellek Ölçeði Geliþtirilmiþ-Formu (Wechsler Memory Scale-Revised: WMS-R), Wechsler Yetiþkinler Ýçin Zeka Ölçeði Geliþtirilmiþ-Formu (Wechsler Adult Intelligence Scale-Revised:WAIS-R) Sözcük Daðarcýðý alt testi, Görsel Ýþitsel Sayý Dizileri B Formu (GÝSD-B), Kelime Kökü Tamamlama Testi (KKTT) ve Wisconsin Kart Eþleme Testi (Wisconsin Card Sorting Test: WCST) olmuþtur. Bu nöropsikolojik testlerden dördünün Türk toplumuna standardizasyonu (uyarlama, güvenirlik, geçerlik, normalizasyon) tamamlanmýþ, KKTT'nin uyarlama ve geçerlik çalýþmalarý yapýlmýþtýr (Karakaþ 2006). Wechsler Bellek Ölçeði Geliþtirilmiþ Formu (WMS-R). Wechsler (1987) tarafýndan geliþtirilen WMS-R, belleði kapsamlý biçimde deðerlendiren, psikometrik bakýmdan geliþmiþ bir ölçme aracýdýr (D'Elia ve ark. 1989). WMS-R'nin psikometrik özellikleri Türk toplumunda da ayrýntýlý olarak incelenmiþtir (Karakaþ ve ark. 1996). WMS-R 13 alt testten oluþmaktadýr. Genel Bilgi Yönelim alt testi biliþsel durum deðerlendirilmesini, 8 alt test görsel ve sözel materyale iliþkin kýsa-süreli belleði (KSB), 4 alt test ise uzun-süreli belleði (USB) deðerlendirmede kullanýlmaktadýr. WMS-R'nin BÝLNOT Bataryasý kapsamýnda geniþ çaplý araþtýrma ve geliþtirme çalýþmalarý yapýlmýþtýr (Karakaþ 2006). Türk örnekleminden elde edilen puanlar üzerinde yapýlan temel bileþenler analizi, WMS-R puanlarýnýn dikkat/konsantrasyon, sözel bellek (anlýk ve gecikmeli), görsel bellek (anlýk ve gecikmeli) ve görsel-mekansal yönlenimi (orientation) ölçtüðünü ortaya koymuþtur (Karakaþ 2006, Karakaþ ve ark. 1996). Wechsler Yetiþkinler Ýçin Zeka Ölçeði Geliþtirilmiþ Formu (WAIS-R) Sözcük Daðarcýðý Alt Testi. Wechsler (1981) tarafýndan geliþtirilen WAIS-R'ýn Sözcük Daðarcýðý alt testi aþinalýðýn yaný sýra sözcük kullanýmý ve kendini ifade edebilmeyi; yeni bilgiye duyarlýlýðý, uzun süre bellekte depolama ve gerektiðinde de yeniden gruplamayý (Savaþýr 1995); semantik belleði (Perrig ve ark. 1997, Stahelin ve ark. 1999) ölçmede kullanýlmaktadýr. Görsel Ýþitsel Sayý Dizileri Testi B Formu (GÝSD- B). Koppitz (1977) tarafýndan hazýrlanmýþ olan Görsel Ýþitsel Sayý Dizileri Testi'nin yeniden düzenlenmiþ þeklidir (Karakaþ ve Yalýn 1993). Uzun bir yaþ aralýðý ve geniþ bir örneklemde standardizasyonu yapýlmýþ olan GÝSD-B (Karakaþ ve Yalýn 1995) biliþsel sýðanýn (dikkat ve kýsa-süreli bellek) deðerlendirilmesinde kullanýlmaktadýr (Karakaþ ve ark. 2002, Karakaþ ve Yalýn 2009). 8

5 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý Tablo 1. Araþtýrmaya katýlan katýlýmcýlarýn/olgularýn sayý, yaþ ortalamasý ve eðitim durumlarýna göre MMSE evrelerine daðýlýmý MMSE EVRELERÝ KATILIMCI Yaþ CÝNSÝYET EÐÝTÝM (ÝLÝÞKÝLÝ SAYISI DÜZEYÝ PUANLAR) Kadýn Erkek Normal (30-24) ± Hafif (23-20) ± Orta (19-10) ± Ýleri (9-0) ± TOPLAM Tablo 2. Araþtýrmaya katýlan katýlýmcýlarýn/olgularýn sayý, yaþ ortalamasý ve eðitim durumlarýna göre RGBÖ evrelerýne daðýlýmý RGBÖ EVRELERÝ KATILIMCI Yaþ CÝNSÝYET EÐÝTÝM (ÝLÝÞKÝLÝ SAYISI DÜZEYÝ PUANLAR) Kadýn Erkek Normal ( Evre 2) ± Hafif (Evre 3-4) ± Orta- (Evre 5) ± Ýleri (Evre 6) ± TOPLAM Wisconsin Kart Eþleme Testi (WCST). Berg (1948) tarafýndan geliþtirilmiþ olup Heaton (1981) tarafýndan son þekli verilen WCST'nin BÝLNOT Bataryasý kapsamýnda geniþ çaplý araþtýrma ve geliþtirme çalýþmalarý yapýlmýþtýr (Karakaþ 2006). Türk örnekleminden elde edilen puanlar üzerinde yapýlan temel bileþenler analizi, WCST'nin perseverasyon ve kavramsallaþtýrma/irdeleme özelliklerini ölçtüðünü ortaya koymuþtur (Karakaþ ve ark. 1999). Bu özellikleriyle test yönetici iþlevleri ölçmektedir (Milner 1963, Er 1996, Lehto 1996). Kelime Kökü Tamamlama Testi (KKTT). KKTT bir örtük bellek testidir (Geldmacher ve Whitehouse Jr., 1997, Light ve Singh 1987). Türk örneklemi üzerinde yapýlan çalýþmalarda da KKTT'nin örtük belleði deðerlendirdiði gösterilmiþtir (Can 1995, Tavat 1991). Mevcut çalýþmada KKTT'nin yapýsal ve anlamsal kodlamayý içeren iki ayrý formu kullanýlmýþtýr. Ýþlem Çalýþmanýn ilk aþamasýnda olgularýn depresyon düzeyi HDDÖ kullanýlarak belirlenmiþ, çalýþmaya, depresyon düzeyi 7 ve altýnda olan gönüllü katýlýcýmlar dahil edilmiþtir. MMSE ve RGBÖ'nün uygulanmasýnda, týp eðitimi almýþ, olgularý klinik baðlamda tanýyan iki uzman görev almýþtýr. Olgular MMSE ve RGBÖ madde/ölçütlerine göre ayrý ayrý evrelendirilmiþlerdir. MMSE'ye göre evrelendirmede klinikte yaygýn olarak kullanýlan sistem esas alýnmýþtýr. MMSE'de olgular, normal (24-30), hafif demans (20-23), orta demans (10-19) ve ileri demans (0-9) evrelerine ayrýlmýþtýr. RGBÖ'ye göre katýlýmcýlar normal yaþlanma ile iliþkili bellek bozukluðu (Evre 2), hafif demans (Evre 3-4), orta demans (Evre 5) ve ileri demans (Evre 6) evrelerine ayrýlmýþtýr (sýrasýyla, Tablo 1 ve 2). 9

6 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. Çalýþmanýn ikinci aþamasýnda olgulara 6 testten oluþan nöropsikolojik batarya bireysel olarak uygulanmýþtýr. Uygulama üç ayrý oturumda yapýlmýþtýr. Oturumlardan birinde WMS-R ve KKTT (anlamsal kodlama koþulu), ikincisinde GÝSD-B ve KKTT (yapýsal kodlama koþulu), üçüncüsünde WCST ve WAIS-R Sözcük Daðarcýðý alt testi uygulanmýþtýr. Bu oturumlarýn sýrasý ve her oturumdaki testlerin sýrasý dengelenmiþtir. BULGULAR Çalýþmanýn örnekleminde yaþ 45 ile 87 arasýnda, eðitim ise 5 yýl ve üzerinde olmak üzere geniþ bir aralýkta daðýlmýþtýr. Çalýþmada yaþ ve eðitimin karýþtýrýcý etkisi istatistiksel olarak kontrol edilmiþ, bu doðrultuda, veriler, yaþ ve eðitimin ortak deðiþken olarak kullanýldýðý kovaryans analizi (multivariate analysis of covariance: MANCOVA) ile test edilmiþtir. Çalýþmada evre yordayýcý deðiþken olarak kullanýlmýþtýr. MMSE ve RGBÖ için analizler ayrý ayrý yapýlmýþ, MMSE'ye iliþkin MANCOVA'da yordayýcý deðiþken dört düzeyde (normal, hafif, orta, ileri demans evreleri), RGBÖ'ye iliþkin MANCOVA'da da yordayýcý deðiþken dört düzeyde (normal yaþlanma ile iliþkili bellek bozukluðu, hafif demans, orta demans, ileri demans evreleri) olarak ele alýnmýþtýr. Çalýþmadaki baðýmlý deðiþkenler nöropsikolojik test puanlarý olup analizlerde 45 puan deðerlendirilmiþtir. Tablo 3'te 21 WMS-R, 2 KKTT ve 1 WAIS-R puaný ile kýsaltmalarý, Tablo 4'te 10 GÝSD- B puaný ile kýsaltmalarý, Tablo 5'te ise 11 WCST puaný ile kýsaltmalarý sunulmuþtur. MANCOVA analizi sonuçlarýna göre tüm bellek puanlarý (WMS-R, KKTT, WAIS-R) (Tablo 3) ve biliþsel sýða puanlarý (GÝSD-B) (Tablo 4) üzerinde anlamlý evre etkisi elde edilmiþtir. Bu sonuçlar, MMSE ve RGBÖ ile yapýlan evrelendirmenin her ikisi için de geçerli olmuþtur. MMSE'ye göre yapýlan evrelendirmede, yönetici iþlevlerde anlamlý evre etkisi, WCST1, WCST3, WCST4, WCS9, WCST10, WCST11 puanlarý için elde edilmiþtir. RGBÖ'ye göre yapýlan evrelendirmede anlamlý etki, WCST'nin (WCST1-11) tüm puanlarý için elde edilmiþtir (Bkz. Tablo 5). Gruplararasý farkýn kaynaðýný belirlemek üzere post hoc (Bonferroni) analizler yapýlmýþtýr. Post hoc analizlerde anlamlý fark gösteren puanlar MMSE ve RGBÖ için ayrý ayrý belirlenmiþtir. Nöropsikolojik testler klinik uygulamada taný gruplarýný, alt taný gruplarýný, hastalýk þiddetlerini/evrelerini ayýrt etmekte kullanýlmaktadýr; sözü edilen ayýrt edicilik nöropsikolojik testin klinik açýdan deðerini de belirlemektedir. Mevcut çalýþmada, puanlarýn ardýþýk evreleri ayýrt etme gücü ön planda tutulmuþ, Þekil 1 ve 2'de, sadece ardýþýk evrelerde anlamlý fark gösteren puanlara yer verilmiþtir. Buna göre, örneðin, normal grup ile ileri evre veya hafif evre ile ileri evre arasýnda anlamlý fark gösteren puanlar tabloda gösterilmemiþtir. Þekil 1 incelendiðinde, MMSE'ye göre hafif demans evresindeki olgularla saðlýklý katýlýmcýlar arasýnda 3 biliþsel iþlev alanýna iliþkin 10 puanda anlamlý fark elde edilmiþtir. Etkilenen biliþsel süreçler anlýk ve gecikmeli sözel bellek (WMABE- IA, WMABE-IT, WMABE-IIA, WMABE-IIB, WMABE-IIT, WSÖÇAÇÝ-I), anlýk ve gecikmeli görsel bellek (WGÖÜR-I, II, WGÖÇAÇÝ-I) ve yönetici iþlevlerle iliþkili perseverasyon (WCST4) alanlarýnda olmuþtur. MMSE'ye göre hafif demans evresindeki olgularla orta evredeki olgular arasýnda 4 biliþsel iþlev alanýna iliþkin 5 puanda anlamlý fark elde edilmiþtir (Þekil 1). Söz konusu biliþsel iþlevler gecikmeli sözel bellek (WSÖÇAÇÝ-II), genel biliþsel durum (WGBY), örtük bellek (KKTT/A, KKTT/Y) ve sözcük bilgisi/semantik bellek (WAIS-R Sözcük Daðarcýðý Alt Testi) olmuþtur. MMSE'ye göre orta demans olarak evrelendirilen olgularla ileri evre olarak evrelendirilenler arasýnda herhangi bir biliþsel iþlev açýsýndan anlamlý fark bulunamamýþtýr. RGBÖ'de normal yaþlanmayla iliþkili bellek bozukluðu evresindeki (RGBÖ 2) katýlýmcýlarla hafif evredeki (RGBÖ 3-4) olgular arasýnda 4 biliþsel iþlev alanýna iliþkin 5 puanda anlamlý fark elde edilmiþtir (Þekil 2). Bu alanlar anlýk sözel bellek (WSÖÇAÇÝ-I), anlýk görsel bellek (WGÖÜR-I), perseverasyon (WCST4) ve kavramsallaþtýrma/irdeleme (WCST3, WCST10) türü yönetici iþlevleri içermiþtir. 10

7 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý Tablo 3. MMSE ve RGBÖ evrelendirme sistemlerine göre evre etkisinin bellek puanlarý üzerindeki etkisinin incelendiði MANCOVA analizi sonuçlarý özet tablosu Alt testler Evrelendirme MMSE RGBÖ Wechsler Bellek Ölçeði-Geliþtirilmiþ Formu (WMS-R): Genel Bilgi Yönelim (WGBY) 24.68*** 61.62*** Zihinsel Kontrol (WZÝKO) 10.58*** 20.48*** Þekil Belleði (WESEBE) 12.99*** 25.96*** Mantýksal Bellek-IA (WMABE-IA) 10.53*** 6.02*** Mantýksal Bellek-IB (WMABE-IB) 6.41*** 5.23*** Mantýksal Bellek-IT (WMABE-IT) 10.14*** 6.88*** Görsel Çaðrýþým Çiftleri-I (WGÖÇAÇÝ-I) 8.82*** 10.41*** Sözel Çaðrýþým Çiftleri-I (WSÖÇAÇÝ-I) 20.43*** 22.89*** Görsel Üretim-I (WGÖÜR-I) 18.20*** 15.84*** Sayý Dizisi/Düz (WDÜSD) 6.59*** 13.68*** Sayý Dizisi/Ters (WTESD) 10.17*** 22.86*** Sayý Dizisi/Toplam (WDÜTET) 10.16*** 24.27*** Görsel Bellek Uzamý/Düz (GBUD) 6.56*** 40.01*** Görsel Bellek Uzamý /Ters (GBUT) 10.57*** 26.89*** Görsel Bellek Uzamý /Toplam (GBUDTT) 9.18*** 42.35*** Mantýksal Bellek/IIA (WMABE-IIA) 8.33*** 4.36*** Mantýksal Bellek/IIB (WMABE-IIB) 6.51*** 3.12** Mantýksal Bellek/ToplamII (WMABE-IIT) 8.33*** 4.12** Görsel Çaðrýþým Çiftleri-II (WGÖÇAÇÝ-II) 5.17** 4.11** Sözel Çaðrýþým Çiftleri-II (WSÖÇAÇÝ-II) 20.87*** 17.57*** Görsel Üretim-II (WGÖÜR-II) 14.59*** 6.88*** Kelime Kökü Tamamlama Testi (KKTT): KKTT/Anlamsal 12.20*** 35.23*** KKTT/Yapýsal 13.45*** 24.99*** Wechsler Yetiþkinler Ýçin Zeka Ölçeði Geliþtirilmiþ Formu (WAIS-R): Sözcük Daðarcýðý alt testi (WAIS-R SÖDA) 21.01*** 26.60*** *p<.05 **p<.01 ***p<.001 AD: Anlamlý deðil RGBÖ'ye gore hafif evredeki (RGBÖ 3-4) olgularla orta evredekiler (RGBÖ 5) arasýnda 3 biliþsel iþlev alanýna iliþkin 5 puanda anlamlý fark elde edilmiþtir. Bu alanlar anlýk ve gecikmeli sözel bellek (WSÖÇAÇÝ-I, II), genel biliþsel durum (WGBY) ve biliþsel sýða (WTESD, WDÜTET) olmuþtur. RGBÖ'ye göre orta evredeki demans (RGBÖ 5) olgularýyla ileri evredekiler (RGBÖ 6) arasýnda 9 biliþsel iþlev alanýna iliþkin 24 puanda anlamlý fark 11

8 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. Tablo 4. MMSE ve RGBÖ evrelendirme sistemlerine göre evre etkisinin GÝSD-B puanlarý üzerindeki etkisinin incelendiði MANCOVA analizi sonuçlarý özet tablosu Alt testler Evrelendirme MMSE RGBÖ Ýþitsel-Sözel (ÝS) 5.61** 24.58*** Görsel-Sözel (GS) 10.11*** 20.87*** Ýþitsel-Yazýlý (ÝY) 9.12*** 34.30*** Görsel-Yazýlý (GY) 7.29*** 14.37*** Ýþitsel Uyarým (ÝU) 8.56*** 35.00*** Görsel Uyarým (GU) 9.48*** 22.04*** Sözel Anlatým (SA) 9.00*** 28.21*** Yazýlý Anlatým (YA) 9.36*** 29.90*** Duyu Ýçi Kaynaþým (DÝK) 8.50*** 28.48*** Duyulararasý Kaynaþým (DAK) 12.14*** 39.64*** *p<.05 **p<.01 ***p<.001 AD: Anlamlý deðil Tablo 5. MMSE ve RGBÖ evrelendirme sistemlerine göre evre etkisinin WCST puanlarý üzerindeki etkisinin incelendiði MANCOVA analizi sonuçlarý özet tablosu (analizler MMSE ve RGBÖ için ayrý ayrý uygulanmýþtýr) Alt Testler Evrelendirme MMSE RGBÖ Toplam tepki sayýsý (WCST1) 5.60** 26.99*** Toplam yanlýþ sayýsý (WCST2) AD 18.52** Toplam doðru sayýsý (WCST3) 7.70*** 16.95*** Tamamlanan doðru sayýsý (WCST4) 9.94*** 12.69*** Toplam perseveratif tepki sayýsý (WCST5) AD 12.43*** Toplam perseveratif hata sayýsý (WCST6) AD 14.94** Toplam perseveratif olmayan hata sayýsý (WCST7) AD 3.44* Perseveratif hata yüzdesi (WCST8) AD 15.22*** Ýlk kategoriyi tamamlamadaki tepki sayýsý (WCST9) 6.41*** 5.60** Kavramsal düzey tepki sayýsý (WCST10) 5.58** 12.50*** Kavramsal düzey tepki yüzdesi (WCST11) 5.57** 12.53*** *p<.05 **p<.01 ***p<.001 AD: Anlamlý deðil elde edilmiþtir. Bu alanlar görsel bellek (WSEBE), görsel-mekansal yönlenim (WGBUDÜ, WGBUTE, WGBUDTT), genel biliþsel durum (WGBY), biliþsel sýða (GS, ÝY, GY, ÝU, GU, SA, YA, DÝK, DAK), sözcük bilgisi/semantik bellek (WAIS-R Sözcük Daðarcýðý), örtük bellek (KKTT/A, KKTT/Y) ile perseverasyon (WCST1, WCST2, WCST5, WCST6, WCST8) ve kavramsallaþtýrma/ irdeleme (WCST3) türü yönetici iþlev olmuþtur. 12

9 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý NÖROPSÝKOLOJÝK TESTLER / PUANLAR / BÝLÝÞSEL ÖZELLÝKLER Sözel Bellek / Anlýk ve Gecikmeli: WMABE- IA, WMABE-IT, WMABE-IIA, WMABE- IIB, WMABE-IIT WSÖÇAÇÝ-I Normal Hafif Orta Ýleri Normal-Hafif Görsel Bellek / Anlýk ve Gecikmeli: WGÖÜR-I, WGÖÜR-II, WGÖÇAÇÝ-I Perseverasyon: WCST4 Sözel Bellek / Gecikmeli: WSÖÇAÇÝ-II Genel Biliþsel Durum: WGBY Örtük Bellek: KKTT/A, KKTT/Y Semantik Bellek: WAÝS-R Sözcük Daðarcýðý Alt Testi Hafif-Orta Anlamlý fark gösteren puan bulunmamaktadýr. Orta-Ýleri Þekil 1. Biliþsel bozukluklarýn MMSE evrelerine göre deðiþimi: MANCOVA'da Post Hoc analiz sonuçlarý MMSE ile RGBÖ evrelerinin çakýþma durumu kros-tab yöntemi ile incelenmiþtir. Þekil 3'te, MMSE evrelerinin (N: normal; H: hafif evre; O: orta evre; Ý: ileri evre) RBGÖ evrelerine (N: normal yaþlanmaya baðlý bellek bozukluðu evresi; H: hafif evre; O: orta ve Ý: ileri evre) daðýlým örüntüsü verilmektedir. Þekil 3 incelendiðinde, RGBÖ ile MMSE evrelerinin sadece orta evre demansta biniþtiði görülmektedir. Diðer üç RGBÖ evresinin her birinde MMSE'nin çeþitli evreleri yer alabilmektedir. RGBÖ'nin normal yaþlanma (RBGÖ 2) evresinde, MMSE'nin normal, hafif ve ileri evreleri yer almaktadýr. En çarpýcý durum, MMSE'nin her evresinin yer aldýðý hafif RBGÖ evresinde görülmektedir; bu evrede (RGBÖ 3-4), MMSE'nin tüm evreleri bulunmaktadýr. RGBÖ'nün ileri evresinde (RBGÖ 6) ise, MMSE'nin orta ve ileri evreleri yer almaktadýr. TARTIÞMA Mevcut çalýþmada, MMSE ve RGBÖ evrelerindeki biliþsel bozukluklar belirlenmiþ, bu iki demans ölçeðine göre tanýmlanan evrelerdeki biliþsel örüntüler karþýlaþtýrýlmýþtýr. Ýncelenen nörobiliþsel iþlevler ATD'de ilk baþta bozulan belleði içermiþ; çalýþmada kullanýlan bataryada episodik bellek (sözel, görsel) (Grady ve ark. 1988, Jacobs ve ark. 1995, Collie ve Maruf 2000), sözcük bilgisi/semantik bellek (Öktem 2003a, Karakaþ ve Ýrkeç 2003), anlýk/kýsa-süreli bellek (Wilson ve ark. 1983, Martin ve ark. 1985, Spinnler ve ark. 1988), gecikmeli/uzun-süreli bellek ve örtük bellek (Backman ve ark. 2000, Fleischman ve ark. 1999, Locassio ve ark. 1995) ölçülmüþtür (kullanýlan ölçme araçlarý: WMS-R, WAIS-R Sözcük Daðarcýðý, KKTT). ATD'yle iliþkili olarak incelenen diðer iki süreç biliþsel sýða (kullanýlan ölçme aracý: GÝSD-B) ve yönetici iþlevler (kullanýlan ölçme aracý: WCST) (Öktem 2003) olmuþtur. 13

10 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. NÖROPSÝKOLOJÝK TESTLER / PUANLAR / BÝLÝÞSEL ÖZELLÝKLER Normal Hafif Orta Ýleri Sözel Bellek/Anlýk: WSÖÇAÇÝ-I Görsel Bellek/Anlýk: WGÖÜR-I Kavramsallaþtýrma/Ýrdeleme: WCST10 Perseverasayon: WCST4 WCST3, Normal-Hafif Sözel Bellek /Anlýk ve Gecikmeli: SÖCAÇÝ-I ve SÖCAÇÝ-II Dikkat: WTESD, WDÜTET Genel Biliþsel Durum: WGBY Hafif-Orta Görsel Bellek: WSEBE Görsel-Mekansal Yönlenim: WGBUDÜ, WGBUTE, WGBUDTT Genel Biliþsel Durum: WGBY Biliþsel Sýða: ÝS; GS, ÝY, GY, ÝU, GU, SA, YA, DÝK; DAK Semantik Bellek: WAIS-R Sözcük Daðarcýðý Alt TestiÖrtük Bellek: KKTT/A, KKTT/Y Perseverasyon: WCST1, WCST2, WCST5, WCST6, WCST8. Kavramsallaþtýrma/Ýrdeleme: WCST3 Orta-Ýleri Þekil 2. Biliþsel bozukluklarýn RGBÖ evrelerine göre deðiþimi: MANVCOVA'da Post Hoc analiz sonuçlarý Yaþ ve eðitimin biliþsel süreçler üzerinde anlamlý etkisi vardýr. Karakaþ (2006) BÝLNOT Bataryasýnda elde edilen 73 puanýn 67.12'sinin eðitimden, %42.46'sýnýn yaþtan etkilendiðini göstermiþtir. Biliþsel süreçlerin incelendiði bu çalýþmada yaþ ve eðitimin etkisi istatistiksel olarak sabit tutulmuþtur (Özkan ve ark. 2006). Böylece de bu iki deðiþkenin puanlar üzerindeki karýþtýrýcý etkisi kontrol altýna alýnmýþtýr. Mevcut çalýþmada, ardýþýk MMSE ve RGBÖ evrelerinde bellek, dikkat ve biliþsel sýða ile ilgili puanlarýn tümünün etkilendiði görülmüþtür (Tablo 3 ve 4). RGBÖ yönetici iþlevlerle iliþkili perseverasyon, kavramsallaþtýrma/irdeleme puanlarýnýn tümünü etkilemiþ, MMSE'nin bu üst düzey zihinsel süreçlere duyarlýðýnýn düþük olduðu görülmüþtür (Tablo 5). Ancak, evrelendirme aracý olmalarý dolayýsýyla, MMSE ve RGBÖ açýsýndan esas önemli husus, ardýþýk evrelerin birbirinden belirli biliþsel süreçler açýsýndan ayrýþmasýdýr (Can ark. 2004, 2006). Çalýþmanýn amacý göz önüne alýndýðýnda bu konu, iki ölçeðin analog evrelerindeki biliþsel örüntülerin ne derece benzediði ile ilgilidir. Mevcut çalýþmada, anlamlý etkilerin (yani puanlarda anlamlý düzeydeki farklýlýðýn) hangi evrelerde meydana geldiði ayrýntýlý olarak incelenmiþtir. Yapýlan analizler nor- 14

11 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý RGBÖ (N) RGBÖ (H) RGBÖ (O) RGBÖ(Ý) MMSE(N) MMSE(H) MMSE(O) MMSE(Ý) Þekil 3. MMSE evrelerinin RGBÖ evrelerine daðýlým örüntüsü mal, hafif, orta veya ileri olarak belirlenen evrelerdeki biliþsel süreçlerin, MMSE ve RGBÖ için tam olarak örtüþmediðini ortaya koymuþtur. Bu sonuç, demans evrelerinde etkilenen biliþsel süreçler açýsýndan MMSE ve RGBÖ arasýnda tam bir örtüþme bulunmadýðýna iþaret etmiþtir (Þekil 1-3). MMSE'nin kýsa ve uzun süreli bellek, kaydetme, hatýrlama ve yapýlandýrma, dil, yönergeleri anlama ve takip etme yeteneði, zaman ve yer yönelimi gibi geniþ bir biliþsel süreçler yelpazesini normal ve ileri demans boyutu üzerinde derecelendirdiði kabul edilmektedir (Perry ve Hodges 2000). Ancak bu biliþsel süreçlerin demans evrelerine göre olan deðiþimi konusunda literatürde çeliþkili bulgular vardýr. MMSE'nin eðitimli örneklemler için olan formu kullanýlarak yapýlan standardizasyon çalýþmasýnda Güngen ve ark. (2002), MMSE'nin hafif demans tanýsýnda yüksek düzeyde tutarlýlýða sahip, güvenilir ve geçerli bir tarama testi olduðu sonucuna varmýþtýr. Ancak literatürde ise, MMSE'nin baþlangýç düzeyindeki demansiyel deðiþiklikleri ayýrt etmekte yetersiz olduðu (Öktem 2003b); hafif biliþsel bozukluðu olan yaþlý hastalarýn MMSE puanlarýnýn genelde normal sýnýrlar içinde kaldýðý da belirtilmektedir (Petersen ve ark. 2001). Bir nörodejeneratif hastalýk olarak ATD'nin, tipik olarak mesial temporal alanlardan, özellikle hippokampus ve amygdaladan baþladýðý bilinmektedir (Braak ve Braak 1991). Hippokampus bellek izlerinin saðlamlaþmasýndan (consolidation) sorumlu bir beyin yapýsý olup hippokampal tutulumda yeni öðrenmeler yapýlabilmekte, ancak bunlar uzun-süreli belleðe aktarýlamamaktadýr (Morris 2007). ATD ile ilgili literatürde de, hafif demans evresinde kýsa-süreli belleðin bozulduðu da ayrýca rapor edilmektedir (Wilson ve ark. 1983, Martin ve ark. 1985, Spinnler ve ark. 1988). Bu bulgular doðrultusunda, ATD'nin baþlangýcý anlýk/kýsa-süreli episodik bellek bozukluðu ile karakterizedir ve bu 15

12 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. özelliði nedeniyle de literatürde söz konusu evre "tek-iþlevli biliþsel sendrom" olarak tanýmlanýr (Almkvist 1996). MMSE kullanýlarak hafif evre demans için elde edilen bozukluklar (sözel ve görsel belleðin anlýk/kýsa-süreli ve ayrýca da gecikmeli/uzun süreli formlarý) (Þekil 1), ATD'nin hafif evresinde etkilenen beyin yapýlarý ve iliþkili biliþsel süreçlerle uyumlu deðildir. Nitekim, evrelendirme RBGÖ ile yapýldýðýnda, normale göre hafif evrede sadece anlýk sözel ve görsel bellekte bozukluk elde edilmektedir (Þekil 2). RGBÖ'nün hafif evresinde özellikle anlýk bellekte elde edilen anlamlý deðiþiklikler, hippokampusun bellek izlerinin saðlamlaþmasý iþlevi ile de uyumludur. ATD'nin ilerleyen evrelerinde nörodejeneratif bozukluk kortikal asosiasyon alanlarýna; parietotemporal alanlara, prefrontal kortekse ve en son evrede de birincil kortikal alanlara ilerlemektedir (Braak ve Braak 1991). Tutulan beyin yapýlarý doðrultusunda, tek iþlevli biliþsel sendrom sonrasýnda bozukluklara, dikkat, dil (özellikle adlandýrma) daha sonra görsel-mekansal (visuospatial) biliþ ve yönetici iþlevlerde (executive functions) bozukluklar eklenmektedir (Locascio ve ark. 1995, Simard ve van Reekum 1999). RBGÖ'ye göre yapýlan evrelendirmede, hafif evreye göre orta evrede ortaya çýkan bozukluklar, dile iliþkin sözel belleði ve dikkati içermiþ, bu durum ATD'nin ilerleyen evreleri için literatürde verilenle uyumlu olmuþtur (Feldman ve Woodward 2005). Dile iliþkin sözel bellek bozukluðu MMSE'ye göre yapýlan evrelendirmede de görülmüþtür. Ancak söz konusu evrede, tabloya, bozulmasý beklenmeyen örtük bellek eklenirken bu evrede bozulmasý beklenen dikkat yer almamýþtýr. Nitekim literatürde de MMSE'nin hafif düzeydeki demanstan, orta düzeydeki demansa geçiþ sürecini deðerlendirmede anahtar rolü olan iþlevleri yeterince içermediði belirtilmiþtir (Feldman ve Woodward 2005). Literatürde, MMSE'nin ileri evreleri deðerlendirmedeki duyarlýðýnýn da düþük olduðu belirtilmektedir (Feldman ve ark. 2001, Reisberg 2008, Reisberg ve ark. 1996). Mevcut çalýþma bu deðerlendirmeyi desteklemiþ; MMSE'nin orta ve ileri demans evreleri arasýnda herhangi bir biliþsel süreç açýsýndan fark bulunamamýþtýr. RGBÖ kullanýldýðýnda, "çok iþlevli biliþsel sendrom" evresinde (Almkvist 1996) bozukluklara görsel bellek, görselmekansal biliþ, biliþsel sýða, semantik bellek, örtük bellek ve yönetici iþlevlerle ilgili olanlar da eklenmiþtir. Yukarýda belirtilenler, analog evrelerdeki (örn., normal/normal, hafif/hafif) biliþsel bozukluklarýn, evrelendirmede kullanýlan ölçeðe göre deðiþtiðini; MMSE ve RGBÖ için belirlenen biliþsel bozukluklar örüntüsünün biniþiklik göstermediðini ortaya koymaktadýr. Bu sonuç MMSE ve RGBÖ'nün farklý biliþsel iþlevlere duyarlý olmasýyla, veya, kullanýlan nöropsikolojik testlerin RGBÖ evrelerinde ele alýnan iþlevlerle daha yakýndan iliþkili olmasýyla açýklanamaz. Zira, her þeyden önce, MMSE ile ardýþýk evreler için elde edilen biliþsel bozukluklar, ATD'ye tipik nörodejeneratif ilerlemeden beklenene uymamaktadýr. Çalýþmanýn ortaya koyduðu daha da ciddi bir sorun, ayný olgunun, MMSE ve RGBÖ ile farklý evrelere konumlandýrýlmasýdýr. Demansiyel durumu izlemek ve ATD evresini belirlemek için uygulanan bu ölçeklerde, RBGÖ'nün örneðin orta evresinde, MMSE'ye göre normal, hafif, orta ve hatta ileri evre demans olgularýnýn bulunmasý düþündürücüdür (Þekil 3). Mevcut çalýþmanýn yukarýda belirtilen bulgularý, MMSE'nin duyarlýk ve evrelendirme tutarlýðý açýsýndan yeterli olmadýðýna iþaret edebilir. MMSE'nin bir ölçme aracý olarak deðerini olumsuz olarak etkileyen unsurlara literatürde deðinilmektedir. Bu unsurlarýn bir bölümü, MMSE'nin doðasýyla ilgilidir. Öncelikle, MMSE'deki performans eðitim düzeyinden etkilenmekte, saðlýklý ve eðitimli kiþilerde elde edilen yüksek puanlar tavan etkisi gösterebilmektedir (Keskinoðlu ve ark. 2008). Bu doðrultuda, MMSE'nin toplam puaný 26'yý aþtýðýnda tavan etkisi, toplam puan ise taban etkisi görülmektedir. Bu durum, MMSE'nin yüksek eðitim düzeyinden gelen bireylerdeki hafif evre demansa duyarlý olmamasýna yol açmaktadýr (Folstein ve ark. 1975). Bu tavan etkisi sonucu, MMSE, hafif biliþsel bozukluðu olan hastalarýn biliþsel süreçlerindeki bozukluðu yeterli biçimde deðerlendirememektedir (Perneczky ve ark. 2006, Nelson ve ark. 1986). MMSE'nin bir ölçme aracý olarak deðerini etkileyen diðer unsurlar, testin uygulanma biçimiyle ilgilidir. MMSE ile evrelendirmede farklý puan aralýklarý kullanýlabilmektedir (Feldman ve Woodward 2005, Perneczky ve ark. 2006). Ölçeðin 16

13 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý orijinal formunda bir uygulama yönergesi olmakla beraber, pratikte oldukça esnek davranýlmakta, uygulayýcýlar öznel deðerlendirmeler yapabilmekte, kendilerine özgü uygulama ve puanlama teknikleri kullanabilmektedir. Türkiye'de MMSE'nin farklý uyarlamalarýnýn bulunmakta, standardize edilmiþ form ve standart kýlavuzuna uygun iþlemler kullanýlmayabilmektedir (Güngen ve ark. 2002). Standart olmayan uygulama koþullarý evrelendirme farklýlýklarýna yol açmakta, bu tür yaklaþýmlar ölçeðin güvenirliðini (yani tutarlýðýný) düþürmekte, geçerliðini (yani ölçmesi planlanan özellikleri ölçme derecesini) olumsuz olarak etkilemektedir. Bu çalýþmanýn kýsýtlýlýðýný örneklemdeki katýlýmcý sayýsý oluþturmaktadýr. Zihinsel durumu etkileyebilecek, demans dýþýndaki bozukluklarýn dýþlama kriterleri arasýnda olmasý, örneklemin daha da büyük sayýlara ulaþmasýný olumsuz olarak etkilemiþtir. SONUÇ Gerek MMSE ve gerekse RGBÖ, demansla ilgili biliþsel süreçler açýsýndan olgunun demansiyel durumunun sýnanmasýnda ve niceliksel olarak tanýmlanmasýnda kullanýlmaktadýr. Mevcut çalýþma, MMSE kullanýlarak yapýlan evrelendirmeye özgü biliþsel bozukluklar örüntüsünün RGBÖ kullanýlarak elde edilenlerle biniþmediðini ortaya koymuþtur. Bu durumdan bekleneceði gibi, olgular için elde edilen evre deðerleri de biniþmemiþtir. Örneðin, RGBÖ'nün hafif evresinde MMSE'nin her evresinden olgular yer almýþtýr. Demansta evrelendirme, ATD'nin erken dönemde yakalanmasý ve ayýrt edilmesi, tedaviye baþlanmasý, farmasötik ve/veya psikolojik tedavinin etkililiðinin deðerlendirilmesi ve izlem açýlarýndan kritik deðere sahiptir. Evrelendirmede kullanýlmak üzere geliþtirilmiþ çok sayýda ölçek mevcuttur. Ancak her ölçek farklý konulara deðinmekte; evrelendirme sistemleri biliþ/davranýþýn farklý alt kümelerini içermekte; bunlar farklý þiddetteki demans düzeylerine hassas olabilmektedir (Mitrushina 2000). Bütün bu nedenlerle, bir çok çalýþmada birden fazla derecelendirme ölçeði kullanýlmakta; evrelendirmenin, davranýþýn farklý bileþenleri göz önüne alýnarak hassas bir þekilde yapýlmasýna çalýþýlmaktadýr (Feldman ve Woodward 2005, Gallasi ve ark. 2002, Perneczky ve ark. 2006, Petersen ve ark. 1994). Bu uygulamanýn ülkemize de yaygýnlaþtýrýlmasýnda yarar olacaðý düþünülmektedir. Yazýþma adresi: Dr. Sirel Karakaþ, Hacettepe Üniversitesi Deneysel Psikoloji Uzmanlýk Alaný, Beytepe Kampüsü, Ankara, Akça Kalem Þ, Öktem Ö, Emre M (2002) Kýsa Blessed Oryantasyon-Bellek-Konsantrasyon Test (BOMC) ve Standardize Mini Mental Test (SMMT) betimsel istatistik deðerlerinin bir normal eriþkin Türk örnekleminde saptanmasý. Nöropsikiyatri Arþivi, 39(2-3-4): Akdemir A, Örsel S, Dað Ý ve ark. (1996) Hamilton Depresyon derecelendirme ölçeði'nin geçerliliði-güvenilirliliði ve klinikte kullanýmý. 3P Dergisi, 4: Akehurst RL, Barnett D, Berry C ve ark. (2001) Guidance on the Use of Donezepil, Rivastigmine and galantamine for the treatment of Alzheimer's Disease. London: National Institute for Clinical Exellence. Almkvist O (1996) Neuropsychological features of early Alzheimer's disease: preclinical and clinical stages. Acta Neurol Scand, 165 (Supplementum): American Psychiatric Association (DSM-IV) (1994) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4. baský, Washington DC: American Psychiatric Association. Backman L, Almkvist O, Nyberg L ve ark. (2000) Functional KAYNAKLAR changes in brain activity during priming in Alzheimer's disease. J Cogn Neurosci, 12: Berg EA (1948) A simple objective technique for measuring flexibility in thinking. J Gen Psychol, 29: Berrios EA (1989) A simple objective technique for measuring flexibility in thinking. J Gen Psychol, 29: Blessed G, Tomlinson BE, Roth M (1968) The association between quantitative measures of dementia and of senile change in the cerebral grey matter of elderly subjects. Br J Psychiatry, 114: Braak E, Braak H (1991) Neuropathological staging of Alzheimer-related changes. Acta Neuropathol, 82: Can H (1995) Yönerge türü, kodlama türü ve görev sayýsýnýn iki ayrý yaþ grubundaki yeni çaðrýþýmlar kurmaya etkisi. Yayýnlanmamýþ Uzmanlýk Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara. Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S (2006) Alzheimer tipi demansýn farklý evrelerinin nöropsikolojik profili. Yeni Sempozyum, 44:

14 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. Can H, Karakaþ S (2005a) Alzheimer Tipi Demans ve birinci basamakta nöropsikolopjik deðerlendirme. Sürekli Týp Eðitimi Dergisi (STED): Bilimsel ve Dostça, 14: Can H, Karakaþ S (2005b) Biliþsel süreçlerde Alzheimer Tipi Demansa baðlý deðiþiklikler. Klinik Psikiyatri, 8: Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S (2004) Memory profile of the Reisberg stages of Alzheimer's Disease. 12th World Congress of Psychophysiology (IOP). Int J Psychophysiol, 54: Can Y, Sercan M, Saatçioðlu Ö ve ark. (2006) Hukuki Ehliyeti Deðerlendirme Formu (HEDEF) geçerlilik, güvenilirlik ve duyarlýlýðý. Klinik Psikiyatri Dergisi, 9:5-16. Clark CM, Ewbank DC (1996) Performance of dementia severity rating scale: a caregiver questioannaire for rating severity in Alzheimer disease. Alzheimer Dis Assoc Disord, 10: Collie A, Maruff P (2000) The neuropsychology of preclinical Alzheimer's disease and mild cognitive impairment. Neurosci Biobehav Rev, 24: Cummings JL (2000) Cognitive and behavioral heterogeneity in Alzheimer's disease: Seeking the neurobiological basis. Neurobiol Aging, 21: De Kosky S, Scheff SW (1990) Synapse loss in frontal cortex biopsies in Alzheimer's disease: Correlation with cognitive severity. Ann Neurol, 27: D'elia L, Satz P, Schretlen D (1989) Wechsler Memory Scale: A critical appraisal of the normative studies. J Clin Exp Neuropsychol, 11: Diker J, Etiler N, Yýldýz M ve ark. (2001) Altmýþ beþ yaþ üzerindeki kiþilerde biliþsel durumun günlük yaþam aktiviteleri, yaþam kalitesi ve demografik deðiþkenlerle iliþkisi: Bir alan çalýþmasý. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 2(2): Doody RS, Stevens JC, Beck C ve ark. (2001) Practice parameter: management of dementia (an evidence- based review). Report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology. Neurology, 56: Er N (1996) Çalýþma belleðinin yapýsal ve iþlemsel kapasitesinin faktör, analitik ve deneysel çalýþmalarla belirlenmesi. Yayýmlanmamýþ Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Ankara. Feldman H, Sauter A, Donald A ve ark. (2001) The ability assessment for dementia scale: a 12-month study of functional ability in mild to moderate severity Alzheimer disease. Alzheimer Dis Assoc Disord, 5(2): Feldman HH, Woodward M (2005) The staging and assessment of moderate to severe Alzheimer disease, Neurology, 65: Fleischman DA, Gabrieli JD, Gilley DW ve ark. (1999) Word stem completion in healthy aging and Alzheimer's Disease: the effects of age, cognitive status encoding. Neuropsychology, 13 (1): Folstein MF, Folstein SE, McHugh PR (1975) Mini-Mental State: A practical method for grading the cognitive state of patients for clinician. J Psychiatr Res, 12: Gallasi R, Morreale A, Di Sarro R ve ark. (2002) Value of clinical data and neuropsychological measures in probable Alzheimer's disease. Arch Gerontol Geriatr, 34: Geldmacher DS, Whitehouse PJ (1997) Differential diagnosis of Alzheimer's Disease. Neurology, 48 (5): Grady CL, Haxby JV, Horwitz B ve ark. (1988) Longitidunal study of the early neuropsychological and cerebral metabolic changes indementia of trhe Alzheimer type. J Clin Exp Neuropsychol, 10: Güngen C, Ertan T, Eker E ve ark. (2002) The reliability and validity of the standardized Mini Mental Test Examination in the diagnosis of moderate dementia in Turkish population. Türk Psikiyatri Dergisi, 13 (4): Güz H, Ay Yaman M, Dilbaz N (2007) Fiziksel hastalýðý olan yaþlýlarda depresyon ve diðer psikiyatrik belirtiler. Psychiatry in Türkiye, 9(1): Hamilton MA (1960) Rating Scale for Depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 23: Heaton RK (1981) Wisconsin Card Sorting Test Manual. Odesa, FL: Psychological Assessment Test Resources Inc. Horowitz FD (1994) Developmental theory, prediction, and the developmental equation in follow-up research. In Textbook of Developmental Follow-up: Concepts, Domains and Methods, Friedman SL, Haywood HC (editors). San Diego: Academic Press, Ýlhan MN, Maral I, Kitapçý M ve ark. (2006) Yaþlýlarda depresif belirtiler ve biliþsel bozukluðu etkileyebilecek etkenler. Klinik Psikiyatri Dergisi, 9(4): Jacobs DM, Sano M, Dooneif G ve ark. (1995) Neuropsychological detection and characterization of preclinical Alzheimer's disaese. Neurology, 25: Jorm AF, Jolley D (1998) The incidence of dementia: A metaanalysis. Neurology, 51: Kaplan HI, Sadock BJ (1998) Kaplan and Sadock's synopsis of psychiatry: Behavioral Science, Clinical Psychiatry. 8th ed., Baltimore: Williams and Wilkins. Karakaþ S (2000) Alzheimer hastalýðý ve nöropsikolojik testler. Türk Nöroloji Dergisi, 1: Karakaþ S (2006) BÝLNOT Bataryasý El Kitabý: Nöropsikolojik Testler için Araþtýrma ve Geliþtirme Çalýþmalarý. 2. Baský, Ankara: Eryýlmaz Offset Matbaacýlýk Gazetecilik. Karakaþ S, Irak M, Kurt M ve ark. (1999) Stroop Test TBAG Version and Wisconsin Card Sorting Test: Comparative Analysis. J Psych Psychol, Psychopharmacol, 17: Karakaþ S, Ýrkeç C (2003) Alzheimer hastalýðý kliniðinin nöropsikolojik profili. Edited by Ýrkec C. Türkiye Klinikleri Nöroloji (Journal of Neurology), 1 (Alzheimer Hastalýðý Özel Sayýsý): Karakaþ S, Kafadar H, Eski R (1996) Test-retest reliability of Wechsler Memory Scale-Revised. Turkish Journal of Psychology, 38 (11): Karakaþ S, Yalýn A, Irak M ve ark. (2002) Digit span from puberty to old age under different levels of education. Dev Neuropsychol, 22 (2): Karakaþ S, Yalýn A (1995) Görsel Ýþitsel Sayý Dizileri Testi B Formunun yaþ gruplarý üzerindeki standardizasyon çalþmasý. Türk Psikoloji Dergisi, 10 (34): Karakaþ S, Yalýn A (1993) Görsel Ýþitsel Sayý Dizileri Testi B Formu. Ankara: Medikomat. 18

15 Demans Þiddeti Derecelendirme Ölçeðine Baðýmlýdýr: Kýsa Durum Muayene Testi ile Reisberg Global Bozulma Ölçeðinin Karþýlaþtýrýlmasý Karakaþ S, Yalýn A (2009) Görsel Ýþitsel Sayý Dizileri Testi B Formu Kullaným Kýlavuzu. Ankara: Eryýlmaz Ofset. Kawas CH, Katzman R (2001) Epidemiology of dementia and Alzheimer disease. In Alzheimer Disease. Terry RD, Katzman R, Bick KL, Sisodia SS (editors), Gürvit ÝH (çeviren). Keskinoðlu P, Uçku R, Yener G (2008) Pretest Results of the Revised Standardized Mini Mental Examination Test In Community Dwelling Elderly. Journal of Neurological Sciences (Turkish), 25 (1): Koppitz EM (1977) The Visual Aural Digit Span Test. New York: Grune and Stratton. Kukull WA, Larson EB, Teri L ve ark. (1994) The Mini-Mental State Examination score and the clinical diagnosis of dementia. J Clin Epidemiol, 47: Lehto J (1996) Are executive function tests dependent on working memory capacity. Q J Exp Psychol, 49A, 1: Light LL, Singh A (1987) Implicit and explicit memory in young and older adults. J Exp Psychol Learn Mem Cogn, 13: Locassio JJ, Growdon JH, Corkin S (1995) Cognitive test performance in detecting, staging and tracking Alzheimer's disease. Arch Neurol, 52 (1): Martin A, Brouwers P, Cox C ve ark. (1985) On the nature of verbal memory deficit in Alzheimer's disease. Brain Lang, 25: McKhann G, Drachman DD, Folstein M ve ark. (1984) Clinical diagnosis of Alzheimer's disease: Report of the NNINCDS- ADRDA Work Group under the auspices of the Department of Health and Human Services Task Force on Alzheimer's Disease. Neurology, 34: Milner B (1963) Effects of different brain lesions on card sorting. Arch Neurol, 9: Mitrushina M (2000) The Severe Cognitive Impairment Profile (SCIP). J Clin Exp Neuropsychol, 22(2): Morris R (2007) Theories of hippocampal function.textbook of The Hippocampus Book, Andersen P, Morris R, Amaral D, Bliss T, O'Keefe J (Ed), New York: Oxford. Morris JC (1993) The Clinical Dementia Rating (CDR): current version and scoring rules. Neurology, 43(11): Morris JC, Mckeel DW, Storandt M ve ark. (1991) Very mild Alzheimer's disease: informant ased clinical, psychometric and pathologic distinction from normal aging. Neurology, 41: Murden RA, McRae TD, Kaner S ve ark. (1991) Mini-Mental State exam scores vary with education in blacks and whites. J Am Geriatr Soc, 39(2): Nelson A, Fogel BS, Faust D (1986) Bedside cognitive screening instruments. A critical assessment. J Nerv Ment Dis, 174(2): Onur E, Yemez B, Cengizçetin N ve ark. (2007) Parkinson hastalýðýnda depresyon sýklýðý ve yaþam kalitesini etkileyen faktörler. Nöropsikiyatri Arþivi, 44: Öktem Ö (2003a) Alzheimer hastalýðýnýn erken, orta ve ileri dönemlerinde genel kognitif profil. Beyin ve Nöropsikoloji, Karakaþ S, Ýrkeç C, Yüksel N (Ed), Ankara, Çizgi Týp Yayýnevi. Öktem Ö (2003b) Demanslarýn Nöropsikolojik Deðerlendirilmesi. Selekler K (Ed.). Alzheimer ve diðer. Ankara, Güneþ Kitabevi. Özcankaya R, Mumcu N (1996) Huzurevi yaþayanlarýnda depresif, psikotik ve biliþsel deðiþiklikler. Nöropsikiyatri Arþivi, 33(2): Özge A, Özgür Yalýn O, Kaleaðasý H ve ark. (2008) Demanslý hastalarda kognitif boulma ve nöropsikiyatrik etkilenmenin günlük yaþam iþlevleri üzerine etkisi. Nöropsikiyatri Arþivi, 45:14-8. Özkan A, Karakaþ S, Ýrkeç C (2006) Level of education in Alzheimer's patients does not affect neuropsychological test performance. 13th World Congress of Psychophysiology. The Olympics of the Brain. Int J Psychophysiol, 61: 343. Perneczky R, Wagenpfeil S, Komossa K ve ark. (2006) Mapping scores onto stages Mini Mental State Examination and Clinical Dementia Rating. Am J Geriatric Psychiatry, 14 (2): Perrig WJ, Perrig P, Stahelin HB (1997) The relation between antioxidants and memory performance in the old and very old. JAGS, 45, Perry RJ, Hodges JR (2000) Attention and executive deficits in Alzheimer's disease. Brain, 122: Petersen RC (2000) Mild cognitive impairment: transition between aging and Alzheimer desease. Neurologia, 15(3): Petersen RC, Doody R, Kurz A ve ark. (2001) Current concepts in mild cognitive impairment. Arch Neurol, 58: Petersen RC, Smith GE, Ivnik RJ ve ark. (1994) Memory function in very early Alzheimer's disease. Neurology, 44: Reisberg B, Ferris SH, de Leon MJ ve ark. (1982) The Global Deterioration Scale for assessment of primary degenerative dementia. Am J Psychiatry, 139(9): Reisberg B, Ferris SH, de Leon MJ, ve ark. (1988) Global Deterioration Scale (GDS). Psychopharmacol Bull, 24(4): Reisberg B, Ferris SH, de Leon MJ ve ark. (1989) Stage specific temporal course of Alzheimer's disease: functional and behavioral concomitants based upon cross-sectional and longitudinal observation. Prog Clin Biol Res, 317: Reisberg B, Ferris SH, Kluger A ve ark. (2008) Mild cognitive impairment (MCI): a historical perspective. Int Psychogeriatr, 20(1): Reisberg B, Ferris SH, Torossian C ve ark. (1992) Pharmacologic treatment of Alzheimer's disease: a methodologic critique based upon current knowledge of symptomatology and relevance for drug trials. Int Psychogeriatr, 4(Suppl 1): Reisberg B, Franssen EH, Bobinski M ve ark. (1996) Overview of methodologic issues for pharmacologic trials in mild, moderate, and severe Alzheimer's disease. Int Psychogeriatr, 8(2): Sarandöl A, Eker SS, Sivrioðlu EY ve ark. (2007) Parkinson hastalarýnda psikiyatrik bozukluklarýn araþtýrýlmasý. Yeni Sempozyum, 45(2):

16 Can H, Ýrkeç C, Karakaþ S. Savaþýr I (1995) Psychological Assessment. Psychological Health and its Disorders, Öztürk O (editor). Ankara, Hekimler Yayýn Birliði. Sclan SG (1995) AD progression as a function of disease stage. Neurobiol Aging, 16(6): Simard M, Van Reekum R (1999) Memory assessment in studies of cognition-enhancing drugs for Alzheimer's disease. Drugs Aging, 14, 3: Sliwinski M, Lipton RB, Buschke H ve ark. (1996) The effects of preclinical dementia on estimates of normal cognitive functioning in aging. J Gerontol B Psychol Sci Sos Sci, 51: Sözeri Varma G, Kalkan Oðuzhanoðlu N, Amuk T, ve ark. (2008) Huzurevindeki yaþlýlarda depresyon sýklýðý ve iliþkili risk etmenleri. Klinik Psikiyatri, 11: Spinnler H, Della Sala S, Bandera R ve ark. (1988) Dementia, ageing and the structure of human memory. Cogn Neuropsychol, 5: Staehelin HB, Perrig P, Mitrache C ve ark. (1999) Apolipoprotein E genotypes and cognitive functions in healthy elderly persons. Acta Neurol Scand, 100: Tamam B, Taþdemir N, Tamam Y (2008) Ýnme sonrasý demans: Sýklýðý ve risk faktörleri. Türk Psikiyatri Dergisi, 19(1): Tang MX, Cross P, Andrews H ve ark. (2001) Incidence of AD in African-Americans, caribbean Hispanics, and caucsians in nothern Manhattan. Neurology, 56: Tavat B (1991) The effect of Implicit and Explicit Memory, Encoding and Presentation Type over the Construction of New Associations. Ankara, Hacettepe University. Tierney MC, Szalai JP, Snow WG ve ark. (1996) Prediction of probable Alzheimer's disease in memory-impaired patients: a prospective longitidunal study. Neurology, 46: Wechsler D (1981) WAIS-R Manual: Wechsler Adult Intelligence Scale-Revised. New York: The Psychological Cooperation. Wechsler D (1987) WMS-R: Wechsler Memory Scale-Revised (The Psychological Corporation). New York: Harcourt, Brace, Jovanovich. Wilson R, Bacon LD, Fox JD ve ark. (1983) Primary memory and secondary memory in senile dementia of Alzheimer type. J Clin Neuropsychol, 5: Yýlmaz A, Turan E (2008) Alzheimer hastalarýnýn yakýnlarýnda bakýmevi tercihini belirleyen faktörler. Kriz Dergisi, 16(2):

Hafif Kognitif Bozukluðu Olan Hastalarda Bellek Ýþlevlerinin Nöropsikolojik Deðerlendirmesi *

Hafif Kognitif Bozukluðu Olan Hastalarda Bellek Ýþlevlerinin Nöropsikolojik Deðerlendirmesi * Hafif Kognitif Bozukluðu Olan Hastalarda Bellek Ýþlevlerinin Nöropsikolojik Deðerlendirmesi * Dr. Banu CANGÖZ*, Prof. Dr. Kaynak SELEKLER** zellikle geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerde Öson 25-30 yýl

Detaylı

Þizofreni, bilgi iþleme (information processing)

Þizofreni, bilgi iþleme (information processing) Þizofrenideki Biliþsel Süreçlerin Deðerlendirilmesinde Nöropsikolojik Testler: Bellek ve Dikkatin Ölçülmesi Prof. Dr. Sirel KARAKAÞ* #, Uz. Psk. Hatice KAFADAR* # Þizofreni, bilgi iþleme (information processing)

Detaylı

Biliþsel Süreçlerde Alzheimer Tipi Demansa Baðlý Deðiþiklikler

Biliþsel Süreçlerde Alzheimer Tipi Demansa Baðlý Deðiþiklikler DERLEME Biliþsel Süreçlerde Alzheimer Tipi Demansa Baðlý Deðiþiklikler Handan Can 1, Sirel Karakaþ 2 1 Dr., Hacettepe Üniversitesi Deneysel Psikoloji Uzmanlýk Alaný, Çankaya Belediyesi Emek Semt Polikliniði,

Detaylı

Huzurevindeki Yaþlýlarda Depresyon Sýklýðý ve Ýliþkili Risk Etmenleri

Huzurevindeki Yaþlýlarda Depresyon Sýklýðý ve Ýliþkili Risk Etmenleri ARAÞTIRMA Huzurevindeki Yaþlýlarda Depresyon Sýklýðý ve Ýliþkili Risk Etmenleri Gülfizar Sözeri Varma 1, Nalan Kalkan Oðuzhanoðlu 2, Tarkan Amuk 3, Figen Ateþçi 2 1 Uz.Dr., 2 Prof.Dr., 4 Doç.Dr., Pamukkale

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr.

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr. ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN ÖZGEÇMİŞ E-Posta: ozkana@hacettepe.edu.tr Telefon: Adres: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 06800 Beytepe Yerleşkesi Çankaya / ANKARA Eğitim Mezuniyet

Detaylı

Depresyon Tanýsý Almýþ Hastalarda Ölüm Kaygýsýnýn Araþtýrýlmasý

Depresyon Tanýsý Almýþ Hastalarda Ölüm Kaygýsýnýn Araþtýrýlmasý ARAÞTIRMA Depresyon Tanýsý Almýþ Hastalarda Ölüm Kaygýsýnýn Araþtýrýlmasý Investigation of Death Anxiety Among Depressive Patients Nilgün Öngider 1, Suna Özýþýk Eyüpoðlu 2 1 Psk.Dr., P.S. Yaþam Özel Aile

Detaylı

Inter-rater Reliability of the Bender Visual Motor Gestalt Coordination Test (Second Edition) for Global, Koppitz and Recall Scoring Systems ARAÞTIRMA

Inter-rater Reliability of the Bender Visual Motor Gestalt Coordination Test (Second Edition) for Global, Koppitz and Recall Scoring Systems ARAÞTIRMA ARAÞTIRMA Bender - Geþtalt Görsel Motor Koordinasyon Testi-II'nin (BGT-II) Global, Koppitz ve Geri Çaðýrma Puanlamalarý Ýçin Yargýcýlar Arasý Güvenirliðin Deðerlendirilmesi* Inter-rater Reliability of

Detaylı

Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði

Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði Birsen CEYHUN*, Ömer OÐUZTÜRK**, Ayþe Gülsen CEYHUN*** ÖZET Alkol ve diðer maddelerin kötü kullanýmý ülkemizde yaygýn bir sosyal sorun haline

Detaylı

Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði

Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði ARAÞTIRMA Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði Okan Taycan 1, Engin Eker 2 1 Uz.Dr., Muþ Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniði, Muþ, 2 Prof.Dr., Ýstanbul

Detaylı

Yaþlýlarda Depresif Belirtiler ve Biliþsel Bozukluðu Etkileyebilecek Etkenler

Yaþlýlarda Depresif Belirtiler ve Biliþsel Bozukluðu Etkileyebilecek Etkenler ARAÞTIRMA Yaþlýlarda Depresif Belirtiler ve Biliþsel Bozukluðu Etkileyebilecek Etkenler Mustafa N. Ýlhan 1, Iþýl Maral 2, Mehmet Kitapçý 3, Selçuk Aslan 4, Nuri Çakýr 5, M.Ali Bumin 6 1 Yrd.Doç.Dr., 2

Detaylı

GÜÇLER VE GÜÇLÜKLER ANKETÝ'NÝN (GGA) TÜRKÇE UYARLAMASININ PSÝKOMETRÝK ÖZELLÝKLERÝ

GÜÇLER VE GÜÇLÜKLER ANKETÝ'NÝN (GGA) TÜRKÇE UYARLAMASININ PSÝKOMETRÝK ÖZELLÝKLERÝ GÜÇLER VE GÜÇLÜKLER ANKETÝ'NÝN (GGA) TÜRKÇE UYARLAMASININ PSÝKOMETRÝK ÖZELLÝKLERÝ Taner GÜVENÝR*, Aylin ÖZBEK*, Burak BAYKARA*, Haluk ARKAR**, Birsen ÞENTÜRK***,Seçil ÝNCEKAÞ*** ÖZET Amaç: Güçler ve Güçlükler

Detaylı

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý ARAÞTIRMA Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý The Comparison of Psychiatric Disorders,

Detaylı

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ* İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 25 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:25-30 PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

Detaylı

Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi

Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi ARAÞTIRMA Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi The Effect of Living with Family or Staying at Nursing Home on Depression

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon ARAÞTIRMA Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon Gülten Karadeniz 1, Serdar Tarhan 2, Emre Yanýkkerem 3, Özden Dedeli 3, Erkan Kahraman 4 1 Yrd.Doç.Dr., 3

Detaylı

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunun Zeka Testlerinden ve Ýlgili Diðer Nöropsikolojik Araçlardan Yordanabilirliði

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunun Zeka Testlerinden ve Ýlgili Diðer Nöropsikolojik Araçlardan Yordanabilirliði ARAÞTIRMA Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunun Zeka Testlerinden ve Ýlgili Diðer Nöropsikolojik Araçlardan Yordanabilirliði Nurcihan Kiriþ 1, Sirel Karakaþ 2 1 Uz. Psk., Çukurova Üniversitesi Týp

Detaylı

YAŞILIĞIN PSİKOLOJİK BOYUTU YAŞLILARIN NÖROPSİKOLOJİK VE PSİKOLOJİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

YAŞILIĞIN PSİKOLOJİK BOYUTU YAŞLILARIN NÖROPSİKOLOJİK VE PSİKOLOJİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ YAŞILIĞIN PSİKOLOJİK BOYUTU YAŞLILARIN NÖROPSİKOLOJİK VE PSİKOLOJİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Banu CANGÖZ Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Hacettepe Üniversitesi GEBAM

Detaylı

Þizofreni Tanýlý Hastalarýn Çocuklarýnda Dikkat, Bellek ve Yürütücü Ýþlevler

Þizofreni Tanýlý Hastalarýn Çocuklarýnda Dikkat, Bellek ve Yürütücü Ýþlevler ARAÞTIRMA Þizofreni Tanýlý Hastalarýn Çocuklarýnda Dikkat, Bellek ve Yürütücü Ýþlevler Þahika Gülen Þiþmanlar 1, Ayþen Coþkun 2, Belma Aðaoðlu 2, Sennur Zaimoðlu 3, Iþýk Karakaya 4, Cavit Iþýk Yavuz 5

Detaylı

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Dr. Sema Ýlhan Akalýn* Dr. Can Cimili**, Dr. Esma Kuzhan*** Giriþ: Depresyon birinci basamakta en yaygýn görülen ruh saðlýðý sorunudur, çok azýnýn ikinci

Detaylı

Demans hastalýðýna baðlý biliþsel veya

Demans hastalýðýna baðlý biliþsel veya Demansýn Psikolojik Deðerlendirmesi Prof. Dr. Birsen CEYHUN* Demans hastalýðýna baðlý biliþsel veya davranýþsal sorunlarý olan yaþlý hastalarý diðer nörolojik durumlardan veya bir psikiyatrik bozukluktan

Detaylı

Nöropsikolojik Ölçümlerle Elektrofizyolojik Ölçümlerin Ýliþkisi: Frontal Lob Ýþlevselliði

Nöropsikolojik Ölçümlerle Elektrofizyolojik Ölçümlerin Ýliþkisi: Frontal Lob Ýþlevselliði Nöropsikolojik Ölçümlerle Elektrofizyolojik Ölçümlerin Ýliþkisi: Frontal Lob Ýþlevselliði Belma BEKÇÝ* Sirel KARAKAÞ** ÖZET Bu çalýþmanýn amacý, bir biliþsel paradigma altýnda elde edilen olay-iliþkili

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

Dr. Sevim Buzlu*, Nihal Bostancý**, Derya Özbaþ***, Sevil Yýlmaz****

Dr. Sevim Buzlu*, Nihal Bostancý**, Derya Özbaþ***, Sevil Yýlmaz**** Ýstanbul'da Bir Saðlýk Ocaðýna Baþvuran Kadýnlarýn Genel Saðlýk Anketine Göre Ruhsal Durumlarýnýn Deðerlendirilmesi Assessment of the Psychological Status of Women Who Applied to a Primary Care Unit in

Detaylı

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi ARAÞTIRMA 1 Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi Fahriye Oflaz, Huriye Varol GATA Hemþirelik Yüksek Okulu 06010 Etlik-Ankara Özet Amaç: Bu çalýþmanýn amacý

Detaylı

Alzheimer Tipi Demans n Farkl Evrelerinin Nöropsikolojik Profili

Alzheimer Tipi Demans n Farkl Evrelerinin Nöropsikolojik Profili Alzheimer Tipi Demans n Farkl Evrelerinin Nöropsikolojik Profili Handan Can*, Ceyla İrkeç**, Sirel Karakaş*** * Uluda Ünv. Psikoloji Bölümü Görükle Bursa ** Gazi Üniversitesi Nöroloji Anabilim Dal, 06500

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

0 KLÝNÝK ARAÞTIRMA Romatolojik Sorunu Olan Hastalarda Yaþam Kalitesi ve Bazý Semptomlarla Ýliþkisi Quality Of Life Patients With Rheumatologic Problems And Its Correlates With Some Symptoms Arþ.Gör. Seda

Detaylı

T AD. Demans hastalarında bellek testi: mutlaka yapılmalı ARAŞTIRMA. Abdulkadir Koçer 1, Emel Koçer 2, Banu Beyaz 3, Mehmet Eryılmaz 1, Şeyma Özdem 1

T AD. Demans hastalarında bellek testi: mutlaka yapılmalı ARAŞTIRMA. Abdulkadir Koçer 1, Emel Koçer 2, Banu Beyaz 3, Mehmet Eryılmaz 1, Şeyma Özdem 1 Tıp Araştırmaları Dergisi: 2011 :9 (1) : 45-49 T AD ARAŞTIRMA Demans hastalarında bellek testi: mutlaka yapılmalı Abdulkadir Koçer 1, Emel Koçer 2, Banu Beyaz 3, Mehmet Eryılmaz 1, Şeyma Özdem 1 1 Düzce

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim. Akademik Ünvanlar HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ SEVGİNAR VATAN. sevginarvatan@gmail.

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim. Akademik Ünvanlar HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ SEVGİNAR VATAN. sevginarvatan@gmail. ÖZGEÇMİŞ SEVGİNAR VATAN E-Posta: sevginarvatan@gmail.com Telefon: 2978325 Adres: Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Beytepe/Ankara Eğitim Mezuniyet Tarihi Derece Alan Kurum 2006 Lisans Psikoloji Orta

Detaylı

Öðrenme Güçlüðü Olan Bir Grup Hastanýn WISC-R Profillerinin Ýncelenmesi #

Öðrenme Güçlüðü Olan Bir Grup Hastanýn WISC-R Profillerinin Ýncelenmesi # Öðrenme Güçlüðü Olan Bir Grup Hastanýn WISC-R Profillerinin Ýncelenmesi # A. Þebnem SOYSAL*, Aylin ÝLDEN KOÇKAR**, Emel ERDOÐAN***, Selahattin ÞENOL****, Kývýlcým GÜCÜYENER* # ÖZET Öðrenme yaþam boyu devam

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

Demans, eriþkin merkezi sinir sisteminde (MSS),

Demans, eriþkin merkezi sinir sisteminde (MSS), Elazýð Ýli Abdullahpaþa Bölgesinde Demans Prevalansý ve Demans Alt Gruplarý Yrd. Doç. Dr. Serpil BULUT*, Dr. Ýsmail EKÝCÝ*, Yrd. Doç. Dr. Aytaç POLAT**, Yrd. Doç. Dr. M. Said BERÝLGEN*, Dr. Murat GÖNEN*,

Detaylı

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunun Deðerlendirilmesinde Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeði Geliþtirilmiþ Formunun Yeri*

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunun Deðerlendirilmesinde Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeði Geliþtirilmiþ Formunun Yeri* ARAÞTIRMA Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunun Deðerlendirilmesinde Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeði Geliþtirilmiþ Formunun Yeri* Emel Erdoðan-Bakar 1, Þebnem Soysal 2, Nurcihan Kiriþ 3, Aynur

Detaylı

Yardımcı Doçent Psikoloji Haliç Üniversitesi 2000 Yardımcı Doçent Psikoloji FSM Vakıf Üniversitesi 2011

Yardımcı Doçent Psikoloji Haliç Üniversitesi 2000 Yardımcı Doçent Psikoloji FSM Vakıf Üniversitesi 2011 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gaye (Enbiyaoğlu) Saltukoğlu 2. Doğum Tarihi : 1945 3. Unvanı : Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Hacettepe Üniversitesi 1969 Yüksek

Detaylı

29 Fizik Tedavi Alan Hastalarýn Yaþam Kalitesinin Deðerlendirilmesi Assessment For Quality Of Life Of Patients Receiving Physical Therapy 1 Yrd.Doç. Dr.Birsen ALTAY 2 Yrd.Doç. Dr. H.Demet GÖNENER 1 Hemþ.

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

Sýnav Kaygýsý ve Ýliþkili Psikiyatrik Belirtiler

Sýnav Kaygýsý ve Ýliþkili Psikiyatrik Belirtiler ARAÞTIRMA Sýnav Kaygýsý ve Ýliþkili Psikiyatrik Belirtiler Test Anxiety and Related Psychiatric Symptoms Önder Kavakcý 1, Ayþegül Selcen Güler 2, Selma Çetinkaya 3 1 Yrd.Doç.Dr., Cumhuriyet Üniversitesi

Detaylı

Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi

Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi ARAÞTIRMA Subklinik Hipotiroidili Hastalarda Tiroid Replasman Tedavisinin Anksiyete ve Depresyon Düzeylerine Etkisi Yalçýn M. Yarpuz 1, Ümit Aydoðan 2, Oktay Sarý 1, Aydoðan Aydoðdu 3, Gökhan Üçkaya 4,

Detaylı

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol 1 Acibadem University Medical Faculty 2 Maltepe University Medical

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

Conners-Wells Öz-Bildirim Ölçeði Kýsa Formunun Türk Ergenlere Uyarlama Çalýþmasý

Conners-Wells Öz-Bildirim Ölçeði Kýsa Formunun Türk Ergenlere Uyarlama Çalýþmasý ARAÞTIRMA Conners-Wells Öz-Bildirim Ölçeði Kýsa Formunun Türk Ergenlere Uyarlama Çalýþmasý Adaptation Study of Conners-Wells Self-Report Scale Revised Short Form to Turkish Adolescents Sema Kaner 1, Þener

Detaylı

Demans kabaca, günlük etkinliklerde iþlevsel

Demans kabaca, günlük etkinliklerde iþlevsel Alzheimer ve Vasküler Demanslý Hastalarda Kognitif Kayýp Fonksiyonel Kapasitenin Göstergesi midir? Yrd. Doç. Dr. Aynur ÖZGE*, Yrd. Doç. Dr. Þenel TOT**, Yrd. Doç. Dr. Kemal YAZICI**, Yrd. Doç. Dr. Cengiz

Detaylı

Ölüm Kaygýsý Ölçeðinin Uyarlanmasý: Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý

Ölüm Kaygýsý Ölçeðinin Uyarlanmasý: Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý ARAÞTIRMA Ölüm Kaygýsý Ölçeðinin Uyarlanmasý: Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý Figen Akça 1, Ý. Alper Köse 2 1 Psk.Yrd.Doç., Aksaray Üniversitesi Eðitim Fakültesi, 2 Ölçme ve Deðerlendirme Uzmaný, Milli

Detaylı

Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý

Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý Týp Araþtýrmalarý Dergisi 23: 1 (3): 15-2 ARAÞTIRMA Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý Remzi Kutaniþ, Ömer A. Özer, Buket T. Eryonucu Yüzüncü

Detaylı

Ýntihar Olasýlýðý Ölçeðinin (ÝOÖ) Klinik Örneklemde Geçerlik ve Güvenirliði

Ýntihar Olasýlýðý Ölçeðinin (ÝOÖ) Klinik Örneklemde Geçerlik ve Güvenirliði ARAÞTIRMA Ýntihar Olasýlýðý Ölçeðinin (ÝOÖ) Klinik Örneklemde Geçerlik ve Güvenirliði Zehra Atlý 1, Mehmet Eskin 2, Çiðdem Dereboy 2 1 Uz.Psk., Ýzmir Atatürk Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi Psikiyatri Kliniði,

Detaylı

Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Ltd.Şti. info@neurometrika-tech.com http://www.neurometrika-tech.com

Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Ltd.Şti. info@neurometrika-tech.com http://www.neurometrika-tech.com Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Ltd.Şti. info@neurometrika-tech.com http://www.neurometrika-tech.com Prof. Dr. Sirel Karakaş Kurucu Ortak / Yönetici Neurometrika Medikal, Tıp Teknolojileri, Yazılım,

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

Ýþaretleme Testi Türk Formu'nun 6-11 Yaþ Grubu Çocuklarda Standardizasyon Çalýþmasý #

Ýþaretleme Testi Türk Formu'nun 6-11 Yaþ Grubu Çocuklarda Standardizasyon Çalýþmasý # Ýþaretleme Testi Türk Formu'nun 6-11 Yaþ Grubu Çocuklarda Standardizasyon Çalýþmasý # Birim Günay KILIÇ*, Metehan IRAK**, Aylin Ýlden KOÇKAR*** Þahnur ÞENER****, Sirel KARAKAÞ* # ÖZET Çalýþmanýn amacý

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER Kistik Fibrozisli Çocuk ve Ergenlerde Psikopatoloji ve Tedavi Uyumu White T, Miller J, Smith GL ve ark. (2008) Adherence and psychopathology in children and adolescents with cystic

Detaylı

YAŞLILIKTA BİLİŞSEL VE PSİKOLOJİK DEĞİŞİM

YAŞLILIKTA BİLİŞSEL VE PSİKOLOJİK DEĞİŞİM Doç. Dr. Banu CANGÖZ H.Ü. Edebiyat Fakültesi GEBAM Müdür Yardımcısı YAŞLILIKTA BİLİŞSEL VE PSİKOLOJİK DEĞİŞİM Yaşlanma insanoğlu için geciktirilebilse de kaçınılmaz bir sondur. Yaşlanma çok farklı açılardan

Detaylı

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Orhan DOÐAN* ÖZET Bu çalýþmada mezuniyet öncesi ve/veya sonrasý psikiyatri eðitimi ve hizmeti veren

Detaylı

Aurasýz migren ile epizodik gerilim tipi baþaðrýsý: Psikiyatrik morbidite ve ayýrt edici diðer özelliklerin araþtýrýlmasý

Aurasýz migren ile epizodik gerilim tipi baþaðrýsý: Psikiyatrik morbidite ve ayýrt edici diðer özelliklerin araþtýrýlmasý Týp Araþtýrmalarý Dergisi 2005: 3 (1): 22-26 ARAÞTIRMA Aurasýz migren ile epizodik gerilim tipi baþaðrýsý: Psikiyatrik morbidite ve ayýrt edici diðer özelliklerin araþtýrýlmasý Melek Zeynep Saygýn 1, Esat

Detaylı

ÇOCUK PSÝKÝYATRÝSÝ UZMANLIK EÐÝTÝMÝNDE PERFORMANSA DAYALI DEÐERLENDÝRME

ÇOCUK PSÝKÝYATRÝSÝ UZMANLIK EÐÝTÝMÝNDE PERFORMANSA DAYALI DEÐERLENDÝRME ÇOCUK PSÝKÝYATRÝSÝ UZMANLIK EÐÝTÝMÝNDE PERFORMANSA DAYALI DEÐERLENDÝRME Þahbal ARAS*, Burak BAYKARA** ÖZET Amaç: Bu yazýda çocuk psikiyatrisi uzmanlýk eðitiminde uygulanan Nesnel Örgün Klinik Sýnav (NÖKS)

Detaylı

ALZHE MER T P DEMANS VE HAF F B L fisel BOZUKLU U OLAN HASTALARIN D KKAT, BELLEK VE YÖNET C filevler AÇISINDAN KARfiILAfiTIRILMASI

ALZHE MER T P DEMANS VE HAF F B L fisel BOZUKLU U OLAN HASTALARIN D KKAT, BELLEK VE YÖNET C filevler AÇISINDAN KARfiILAfiTIRILMASI Turkish Journal of Geriatrics 2012; 15 (3) 306-318 Gözde EM K 1 Banu CANGÖZ 2 ALZHE MER T P DEMANS VE HAF F B L fisel BOZUKLU U OLAN HASTALARIN D KKAT, BELLEK VE YÖNET C filevler AÇISINDAN KARfiILAfiTIRILMASI

Detaylı

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunda Beyin Kan Akýmý ve Elektriksel Beyin Aktivasyonunun Deðerlendirilmesi

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunda Beyin Kan Akýmý ve Elektriksel Beyin Aktivasyonunun Deðerlendirilmesi ARAÞTIRMA Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunda Beyin Kan Akýmý ve Elektriksel Beyin Aktivasyonunun Deðerlendirilmesi Özlem Yýdýz Öç 1, Belma Aðaoðlu 2, Fatma Berk 3, Sezer Komsuoðlu 4, Ayþen Coþkun

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

Yaşlılık Çağı Depresyonu ve Hafif Bilişsel Bozukluğu Olan Hastalarda Öznel Bellek Yakınmaları ile Nesnel Bellek Bozukluklarının Karşılaştırılması 2

Yaşlılık Çağı Depresyonu ve Hafif Bilişsel Bozukluğu Olan Hastalarda Öznel Bellek Yakınmaları ile Nesnel Bellek Bozukluklarının Karşılaştırılması 2 Türk Psikiyatri Dergisi 2015;26(): Yaşlılık Çağı Depresyonu ve Hafif Bilişsel Bozukluğu Olan Hastalarda Öznel Bellek Yakınmaları ile Nesnel Bellek Bozukluklarının Karşılaştırılması 2 Dr. Berker DUMAN 1,

Detaylı

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M.

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. DEPRESYON-ANKSİYETE BOZUKLUKLARI İLE ALKOL BAĞIMLILIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. ÖZET Alkol bağımlılığı ve diğer psikiyatrik

Detaylı

Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma

Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma ARAÞTIRMA Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma Hüseyin Güleç 1, Ayhan Yavuz 2, Murat Topbaþ 3, Ýsmail

Detaylı

Ruh Saðlýðý Çalýþanlarýnda Tükenmiþlik

Ruh Saðlýðý Çalýþanlarýnda Tükenmiþlik ARAÞTIRMA Ruh Saðlýðý Çalýþanlarýnda Tükenmiþlik Müge Oðuzberk 1, Arzu Aydýn 2 1 Psk., Lodos Özel Eðitim Okulu, 2 Yrd.Doç.Dr., Mersin Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü, Mersin ÖZET Amaç:

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

Yineleyici ve Tek Dönem Major Depresif Bozukluðu Olan Hastalarýn Kiþilik ve Affektif Mizaç Özellikleri

Yineleyici ve Tek Dönem Major Depresif Bozukluðu Olan Hastalarýn Kiþilik ve Affektif Mizaç Özellikleri ARAÞTIRMA Yineleyici ve Tek Dönem Major Depresif Bozukluðu Olan Hastalarýn Kiþilik ve Affektif Mizaç Özellikleri Selçuk Aslan 1, Esra Yancar Demir 2 1 Doç.Dr., Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri

Detaylı

Diyabetik Hastalarda Týbbi ve Sosyal Faktörlerin Yaþam Kalitesine Etkisi

Diyabetik Hastalarda Týbbi ve Sosyal Faktörlerin Yaþam Kalitesine Etkisi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Diyabetik Hastalarda Týbbi ve Sosyal Faktörlerin Yaþam Kalitesine Etkisi The Effects of Medical and Social Factors on the Quality of Life of Diabetic Patients Rýza Çýtýl

Detaylı

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi ARAÞTIRMA Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi The Efficacy of Psychoeducation as an Adjuvant Therapy in Generalized Anxiety Disorder Havva

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

Association between cognitive status and activities of daily living, life quality and some demographic variables in older than 65

Association between cognitive status and activities of daily living, life quality and some demographic variables in older than 65 1 Diker ve ark. 79 Altmış beş yaş üzerindeki kişilerde bilişsel durumun günlük yaşam aktiviteleri, yaşam kalitesi ve demografik değişkenlerle ilişkisi: Bir alan çalışması Jale DİKER, 2 Nilay ETİLER, 3

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

Þizofrenide Cinsel Ýþlev Bozukluklarý: Kesitsel Bir Deðerlendirme

Þizofrenide Cinsel Ýþlev Bozukluklarý: Kesitsel Bir Deðerlendirme ARAÞTIRMA Þizofrenide Cinsel Ýþlev Bozukluklarý: Kesitsel Bir Deðerlendirme Sexual Dysfunction in Schizophrenia: A Cross-Sectional Evaluation Soner Çakmak 1, Gonca Karakuþ 2, Yunus Emre Evlice 3 1 Uz.Dr.,

Detaylı

Demans ve depresyon, klinik görünümlerinde

Demans ve depresyon, klinik görünümlerinde Depresyon - Demans Ayýrýcý Tanýsý Dr. E. Yusuf SÝVRÝOÐLU*, Prof. Dr. Selçuk KIRLI* Demans ve depresyon, klinik görünümlerinde biliþsel kaybýn ortak özellik olarak yer aldýðý iki klinik tablodur. Her iki

Detaylı

Duchenne Muskuler Distrofili Çocuklarýn Aile Ýþlevlerinin ve Annelerinde Depresyon ve Kaygý Düzeylerinin Araþtýrýlmasý

Duchenne Muskuler Distrofili Çocuklarýn Aile Ýþlevlerinin ve Annelerinde Depresyon ve Kaygý Düzeylerinin Araþtýrýlmasý ARAÞTIRMA Duchenne Muskuler Distrofili Çocuklarýn Aile Ýþlevlerinin ve Annelerinde Depresyon ve Kaygý Düzeylerinin Araþtýrýlmasý Burcu Çakaloz 1, Semra Kurul 2 1 Uz. Dr., Pamukkale Üniversitesi Týp Fakültesi

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

Cinsel Benlik Þemasý Ölçeði'nin Üniversite Örnekleminde Geçerlik ve Güvenilirlik Çalýþmasý

Cinsel Benlik Þemasý Ölçeði'nin Üniversite Örnekleminde Geçerlik ve Güvenilirlik Çalýþmasý ARAÞTIRMA Cinsel Benlik Þemasý Ölçeði'nin Üniversite Örnekleminde Geçerlik ve Güvenilirlik Çalýþmasý A Validity and Reliability Study of the Sexual Self-Schema Scale Among Undergraduate Students Gözde

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

PINAR KURT. 2013 : Yrd. Doç., İstanbul Arel Üniversitesi, 2013-2013 : Dekan Yrd., İstanbul Arel Üniversitesi

PINAR KURT. 2013 : Yrd. Doç., İstanbul Arel Üniversitesi, 2013-2013 : Dekan Yrd., İstanbul Arel Üniversitesi KKİİŞŞİİSSEELL Yaş: 41 Medeni durum: Bekar PINAR KURT EEĞĞİİTTİİM Doktora. 2008-2012. Dokuz Eylül Üniversitesi/Saglik Bilimleri Enstitüsü Temel Sinirbilimler Anabilim Dalı (Dr) Tez Başlığı: Hafif kognitif

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

KAMU PERSONELÝ SEÇME SINAVI PUANLARI ÝLE LÝSANS DÝPLOMA NOTU ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝLERÝN ÇEÞÝTLÝ DEÐÝÞKENLERE GÖRE ÝNCELENMESÝ *

KAMU PERSONELÝ SEÇME SINAVI PUANLARI ÝLE LÝSANS DÝPLOMA NOTU ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝLERÝN ÇEÞÝTLÝ DEÐÝÞKENLERE GÖRE ÝNCELENMESÝ * Abant Ýzzet Baysal Üniversitesi Eðitim Fakültesi Dergisi Cilt: 8, Sayý: 1, Yýl: 8, Haziran 2008 KAMU PERSONELÝ SEÇME SINAVI PUANLARI ÝLE LÝSANS DÝPLOMA NOTU ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝLERÝN ÇEÞÝTLÝ DEÐÝÞKENLERE

Detaylı

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI RAPOR BÜLTENİ İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI Tarih: 18/09/2015 Sayı : 11 Dünya Alzheimer Farkındalık Günü 21 Eylül 2015 Hazırlayan Ezel ÖZTÜRK Alzheimer Hastalığı ilerleyici nörodejeneratif

Detaylı

Farmasötiklerin insanlarda kullaným

Farmasötiklerin insanlarda kullaným ÝKU ICH NEDÝR VE KLÝNÝK ÇALIÞMALARIN ICH UYUMLU OLMASI NASIL SAÐLANIR? I nternational Conference on Harmonisation of Technical Requirements for Registration of Pharmaceuticals for Human Use Farmasötiklerin

Detaylı

Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu

Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu Opinions of Primary Care Health Workers on Family Medicine

Detaylı

Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði

Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði The Evaluation of Satisfaction With Nursing Care; an Example of Gynaecology Service Tuðba

Detaylı

Mevcut Semptomlar Ölçeði: Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý

Mevcut Semptomlar Ölçeði: Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý ARAÞTIRMA Mevcut Semptomlar Ölçeði: Geçerlik ve Güvenirlik Çalýþmasý Ayþe Ayçiçeði Dinn 1 1 Doç.Dr., Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü, Deneysel Psikoloji Ana Bilim Dalý, Ýstanbul

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

Yönetici Ýþlevlerin Ayrýþtýrýlmasýnda Multidisipliner Yaklaþým: Biliþsel Psikolojiden Nöroradyolojiye

Yönetici Ýþlevlerin Ayrýþtýrýlmasýnda Multidisipliner Yaklaþým: Biliþsel Psikolojiden Nöroradyolojiye Yönetici Ýþlevlerin Ayrýþtýrýlmasýnda Multidisipliner Yaklaþým: Biliþsel Psikolojiden Nöroradyolojiye Sirel KARAKAÞ* #, H. Muammer KARAKAÞ** # ÖZET * Prof. Dr., Hacettepe Üniversitesi Deneysel Psikoloji

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Serra İçellioğlu 2. Doğum Tarihi: 17.02.1983 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Doktora

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Serra İçellioğlu 2. Doğum Tarihi: 17.02.1983 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Doktora ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Serra İçellioğlu 2. Doğum Tarihi: 17.02.1983 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji İstanbul Üniversitesi 2001-2005 Y.

Detaylı

Akne Vulgaris ve Psikopatoloji Ýliþkisini Aydýnlatmaya Yönelik Bir Çalýþma

Akne Vulgaris ve Psikopatoloji Ýliþkisini Aydýnlatmaya Yönelik Bir Çalýþma ARAÞTIRMA Akne Vulgaris ve Psikopatoloji Ýliþkisini Aydýnlatmaya Yönelik Bir Çalýþma Orhan Murat Koçak 1, Gökçe Silsüpür 2, Canan Görpelioðlu 3, Emel Erdal 4 1 Uz.Dr., Kýrýkkale Üniversitesi Týp Fakültesi

Detaylı

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr.

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr. MALÝYE DERGÝSÝ Temmuz - Aralýk 2011 Sayý 161 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Yayýn Kurulu Baþkan Füsun SAVAÞER Üye Ali Mercan AYDIN Üye Nural KARACA

Detaylı

Uzman Psikolog T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Beyin Dinamiği, Kognisyon ve Karmaşık Sistemler Araştırma Merkezi

Uzman Psikolog T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Beyin Dinamiği, Kognisyon ve Karmaşık Sistemler Araştırma Merkezi Özgeçmiş İsim: Soyisim: Doğum Yeri: Derya Durusu Emek Savaş İzmir, Türkiye Doğum Tarihi: 19.05.1985 E-mail: derya.emek@deu.edu.tr Tarih Eğitim 1996-2003 60.Yıl Anadolu Lisesi, İzmir 2003-2004 American

Detaylı

1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ

1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ 1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ Burhanettin Kaya 1, Mine Kaya 2 1 Doç.Dr., Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý, 2 Uz.Dr., Ankara Halk Saðlýðý Müdürlüðü,

Detaylı

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý CEBÝRSEL ÝFADELER ve DENKLEM ÇÖZME Test -. x 4 için x 7 ifadesinin deðeri kaçtýr? A) B) C) 9 D). x 4x ifadesinde kaç terim vardýr? A) B) C) D) 4. 4y y 8 ifadesinin terimlerin katsayýlarý toplamý kaçtýr?.

Detaylı

HEMAR-G. Yaþlýlarýn Evde Günlük Yaþam Aktivitelerini Sürdürme Durumu ve Yaþam Kaliteleri HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ.

HEMAR-G. Yaþlýlarýn Evde Günlük Yaþam Aktivitelerini Sürdürme Durumu ve Yaþam Kaliteleri HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ. HEMAR-G HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ Yaþlýlarýn Evde Günlük Yaþam Aktivitelerini Sürdürme Durumu ve Yaþam Kaliteleri Hatice TEL* Nuran GÜLER** Havva TEL*** * Doç. Dr. Cumhuriyet Üniversitesi

Detaylı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS 507004832007 KALİTE KONTROLÜ Seçmeli 4 7 3 Dersin Amacı Günümüz sanayisinin rekabet ortamında kalite kontrol gittikçe önem kazanan alanlardan birisi

Detaylı