MET LFEN DATIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN ÇOCUKLARDA D KKAT VE YÜRÜTÜCÜ filevler ÜZER NE ETK S : B R OLGU SER S

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MET LFEN DATIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN ÇOCUKLARDA D KKAT VE YÜRÜTÜCÜ filevler ÜZER NE ETK S : B R OLGU SER S"

Transkript

1 MET LFEN DATIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN ÇOCUKLARDA D KKAT VE YÜRÜTÜCÜ filevler ÜZER NE ETK S : B R OLGU SER S Ifl k KARAKAYA*, Özlem YILDIZ ÖÇ**, fiahika G. fi fimanlar**, Nursu ÇAKIN MEM K**, Ayflen COfiKUN***, Belma A AO LU***, Aycan SANCAK**** ÖZET Amaç: Bu çal flman n amac Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu u (DEHB) olan hastalarda olumsuz etkilendi i bildirilen dikkat, görsel bellek, görsel alg daki organizasyon becerisi ve yürütücü ifllevlerde metilfenidat tedavisi sonras nda de ifliklik olup olmad ve hangi ifllevlerin bu tedaviye daha iyi yan t verdi inin incelenmesidir. Yöntem: Araflt rman n örneklemini, klini imize baflvuran ve DEHB tan s konan, yafllar 9-13 aras nda olan 15 erkek çocuk oluflturmufltur. Çal flmaya al nan tüm çocuklara tedavi öncesi WISC-R, Görsel Anl k Bellek Uzam (GAB), Bender Gestalt Görsel-Motor Alg Testi (BGT) ve Stroop Renk Kelime Testi uygulanm fl ve metilfenidat tedavisinin alt nc ay nda metilfenidat etkisindeyken tüm de erlendirmeler tekrarlanm flt r. Çal flman n verileri SPSS 13.0 paket program kullan larak de erlendirilmifltir. Tedavi öncesi ve sonras veriler Mann-Whitney U testi ile hesaplanm flt r. Sonuçlar: Uygulanan nöropsikolojik testler aras nda tedavi öncesine göre WISC-R ve GAB testlerinde tedavi sonras bir de ifliklik saptanmazken, Stroop testi ve BGT testinde anlaml düzelme oldu u görülmüfltür. Tart flma: Çal flmadan elde edilen veriler, örneklem say s n n yetersiz olmas na ra men DEHB'de metilfenidat tedavisinin motor koordinasyon, enterferans direnci ve yan t bekletebilme gücünü de erlendiren testlerde düzelme sa lad n göstermifltir. Anahtar sözcükler: DEHB, metilfenidat, nöropsikolojik de erlendirme SUMMARY: THE EFFECT OF METHYLPHENIDATE ON ATTENTION AND EXECUTIVE FUNCTIONING IN THE CHILDREN WITH ADHD: A CASE SERIAL Objective: The aim of this study was to investigate the effects of methylphenidate on impaired neuropsychological functioning in children with Attention-Deficit/ Hyperactivity Disorder (ADHD). Method: The study group consisted of 15 boys between ages 9-13 years, who were refered to our outpatient clinic and had a diagnosis of ADHD. All of the participants were assessed with WISC-R, Visual Memory Span subtest of WMS-R (VMS), Bender Visual-Motor Gestalt Test (BGT), and Stroop Color and Word Test before and 6 months after the methylphenidate treatment. The data of this study was evaluated by SPSS 13.0 package programe for Windows. Mann-Whitney U test was used to assess differences between pre and post treatment continuous variables. Results: Posttreatment scores of WISC-R and VMS did not change compared with pretreatment scores. But the scores of Stroop and BGT significantly changed after the treatment. Discussion: Although the small sample size limits the interpretation of these results, our study showed the positive effect of methylfenidate treatment on neuropsychological tasks such as motor coordination, resistance to interference, and the power of waiting answer to inappropriate stimulus. Key words: ADHD, methylphenidate, neuropsychological evaluation G R fi * Yrd. Doç. Dr., Kocaeli Üniv. T p Fak. Çocuk Ruh Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, zmit. ** Uzm. Dr., Kocaeli Üniv. T p Fak. Çocuk Ruh Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, zmit. *** Prof. Dr., Kocaeli Üniv. T p Fak. Çocuk Ruh Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, zmit. **** Psk., Kocaeli Üniv. T p Fak. Çocuk Ruh Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal, zmit. Çocuk ve Gençlik Ruh Sa l Dergisi : 13 (2) Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu u (DEHB) çocukluk ça n n en s k görülen psikiyatrik bozukluklar ndand r. Özellikle dikkat ve yürütücü ifllevlerdeki biliflsel yetersizlikler DEHB olan hastalar n yaflad klar zorluklar n temelini oluflturmaktad r (Barkley 1997). De iflken ama ortak paydalara yerlefltirilebilen, karmafl k ama izi sürülebilen bir dizi nöropsikolojik bulgu DEHB'li çocuklar normal çocuklardan ay rt edebilmektedir. Yaz nda DEHB tan s alan hastalar n kontrol grubundaki çocuklara göre sürekli dikkat ve uyan kl k, motor inhibisyon, kompleks problem çözme ve organizasyon gibi yürütücü ifllevlerin de erlendirildi i testlerden daha düflük puanlar ald klar n, daha baflar s z olduklar n bildiren çal flmalara rastlanmaktad r (Lambert ve ark 1987, Weintraub ve Mesulam 1985, Rapport ve ark 2000). Bu bozuklu un psikofarmakolojik tedavisinde en s k kullan lan ilaçlardan biri bir psikostimülan olan metilfenidatt r. Beynin frontostriatal bölge ifllevlerinde rol oynayan bir nörotransmiter olan dopaminin geri al m n engelleyerek DEHB tedavisinde etkili oldu u düflünülmektedir (Himelstein ve ark 2000, Volkow ve ark 2001). DEHB

2 olan çocuklar n frontal lob ifllevlerini de erlendiren nöropsikolojik testlerdeki performanslar na psikostimülanlar n etkilerinin araflt r ld çal flmalarda uzaysal çal flma belle i, set de ifltirme, biliflsel esneklik ve planlama becerisi gibi yürütücü ifllevlerde düzelme oldu u bildirilmifltir (Douglas ve ark 1995, Aman ve ark 1998, Kempton ve ark 1999, Mehta ve ark 2004). Çocuklarda özellikle DEHB, davran m bozuklu u, karfl t olma karfl gelme bozuklu unda dikkat ve yürütücü ifllevleri de erlendirmede s k kullan lan nöropsikolojik testlerden biri Stroop testidir. Bu test, birbiriyle yar flan iki uyarandan birinin bask lanarak di erine ait dikkatin sürdürülebilmesi ifllevini ölçmektedir (Weintraub 2000). Yap lan çal flmalarda bir y ll k metilfenidat tedavisi sonras nda DEHB olan çocuklar n Stroop test performanslar n n düzeldi ini bildiren sonuçlara rastlanmaktad r (Everett ve ark. 1991). Bir baflka çal flmada ise metilfenidat kullanan DEHB tan l çocuklar n Stroop test performans plaseboya göre daha iyi olmas na ra men aradaki fark istatistiksel olarak anlaml bulunmam flt r (Scheres ve ark. 2003). Bender Gestalt Görsel-Motor Alg Testi (BGT) çocuklarda görsel motor ifllevi de erlendirmek için kullan lan geliflimsel bir testtir. Görsel uyaran n alg lanmas n, görsel motor koordinasyonu ve entegrasyonu ölçmektedir (Koppitz 1960). DEHB tan s alm fl çocuklar n BGT'de normal çocuklara oranla anlaml düzeyde yüksek hata puan ald klar bildirilmifltir (Soykan Aysev 2001). Stimulan tedavi alt ndaki 10 çocu un normallerle karfl laflt r ld bir çal flmada ise BGT'yi de içeren nöropsikolojik testlerin kontrol grubuna göre bozuklu unun sürdü ü saptanm flt r (Risser ve Bowers 1993). Görsel Anl k Bellek Uzam (GAB) ile de erlendirilen düz görsel bellek, dikkat veya görsel anl k belle i; ters görsel bellek ise çal flma belle i ifllevleri hakk nda bilgi vermektedir (Öktem 2004). Stimülanlar n sa l kl yetiflkin bireylerde görsel bellek uzam test performans n gelifltirdi ini bildiren çal flmalar olmas na ra men DEHB olan çocuklarda plasebo kontrollü çal flmalar oldukça az say dad r (Elliott ve ark. 1997, Mattay ve ark. 2000). DEHB tan l çocuklarda metilfenidat tedavisi alan ve almayanlar aras nda görsel bellek uzam n da içeren yürütücü ifllev performanslar ndaki fark n araflt r ld çal flmalarda tedavinin test performans n olumlu yönde etkiledi i bildirilmifltir (Barnett ve ark. 2001, Kempton ve ark. 1999). Bir baflka çal flmada da DEHB tan l çocuklara tedavi öncesinde ve metilfenidat/ plasebo tedavisinden sonra test bataryas uygulanm fl ve metilfenidat alan çocuklarda plasebo alanlara göre tedavi sonras test performanslar nda anlaml düzelme oldu u saptanm flt r (Bedard ve ark 2004). Wechsler Çocuklar çin Zeka Testi (WISC-R) gittikçe zorlaflan sorular arac l ile sözel ve performans zeka düzeyini ölçmek üzere gelifltirilen iki bölümden oluflmaktad r. Bu testin performans alt testlerinde DEHB olan çocuklar n dikkatlerini vermemeye ba l olarak düflük puanlar elde ettikleri görülmektedir (Barkley 1996). Gimpel ve arkadafllar (2005) bir y l boyunca metilfenidat tedavisi uygulanan DEHB tan l çocuklarda WISC-R testi IQ skorlar nda anlaml art fl oldu unu öne sürmüfllerdir. Bu çal flmada DEHB olan hastalarda 6 ayl k metilfenidat tedavisi sonras nda dikkat, görsel bellek, görsel alg daki organizasyon becerisi ve yürütücü ifllevlerde de ifliklik olup olmad ve hangi ifllevlerin metilfenidat tedavisine daha iyi yan t verdi inin incelenmesi amaçlanm flt r. YÖNTEM Örneklem Çal flma grubunu Çocuk Ruh Sa l ve Hastal klar poliklini ine Eylül-Kas m 2004 tarihleri aras nda baflvuran, DSM-IV tan ölçütlerine dayanan klinik görüflmelerle DEHB tan s konan ve metilfenidat tedavisi bafllanmas planlanan 9-13 yafllar aras ndaki çocuklar oluflturmufltur. Bu tarihler aras nda DEHB belirtileri ile baflvuran 50 hastadan zeka bölümü 80'nin üzerinde olan, nörolojik hastal, kafa travmas ve madde kullan m öyküsü olmayan ve DSM-IV'e göre efllik eden herhangi bir ruhsal bozuklu u bulunmayan 9-13 yafl grubundaki toplam 15 çocuk çal flmaya al nm flt r. Çal flmaya al nan tüm çocuklara tedavi öncesi WISC-R, GAB, BGT ve Stroop testi uygulanm fl ve metilfenidat tedavisinin alt nc ay nda ilaç al m ndan dakika sonras nda tüm de erlendirmeler tekrarlanm flt r. Alt ayl k bekleme süreci WISC-R E itim Kursu ders notlar nda belirtildi i gibi (TPD 2001) testin çocuk taraf ndan hat rlanmas n n önlenmesi nedeniyle seçilmifltir. Di er nöropsi-kolojik testler için zaman faktörü göz ard edilmifl ve bu süre kontrol edilemeyen bir de iflken olarak ele al nm flt r. Çal flma öncesinde tüm çocuklar ve 70

3 Metilfenidat ve yürütücü ifllevler ebeveynleri bilgilendirilerek yaz l onay al nm flt r. Veri Toplama Araçlar Wechsler Çocuklar çin Zeka Testi (Wechsler Intelligence Scale for Children-Revised, WISC- R): WISC-R gittikçe zorlaflan sorular arac l ile sözel ve performans zeka düzeyini ölçmek üzere oluflturulan iki bölümden oluflmaktad r. Sözel bölüm genel bilgi, yarg lama, say dizisi, aritmetik, benzerlikler ve sözcük da arc olmak üzere 6 testten oluflmaktad r. Performans bölümünde ise resim tamamlama, küplerle desen, resim düzenleme, parça birlefltirme, flifre ve labirentler olmak üzere 6 alt test bulunmaktad r. Test uygulanan bireyin zeka düzeyine iliflkin genel zeka bölümü, sözel zeka bölümü ve performans zeka bölümü olmak üzere üç ölçü vermektedir. Zeka bölümleri standart puan olarak elde edilmektedir. WISC-R' n Türkçe'ye uyarlama ve geçerlik-güvenirlik çal flmas Savafl r (1995) taraf ndan yap lm flt r. Stroop Renk ve Kelime Testi (Stroop Color and word Test, STROOP): Stroop birbiriyle yar flan iki uyarandan birinin bask lanarak di erine ait dikkatin sürdürülebilmesi ifllevini yani de iflen isteklere karfl hastan n var olan alg sal durumunu de ifltirip de ifltiremeyece ini ölçmektedir. Dikkati da tan uyaranlar n bask lanmas n (enterferansa direnç) ve uygunsuz uyaranlara yan t bekletebilme gücünü de erlendirmede kullan lan bir testtir (Weintraub 2000). Stroop bataryas 4 farkl karttan oluflmaktad r. Her kart n üzerinde seçkisiz olarak s ralanm fl 4'er maddeden oluflan 6 sat r bulunmaktad r. Bu kartlar testin uyar c maddeleridir ve bu uyar - c lara dene in tepki vermesi gerekmektedir. Testin puanlar bu bölümlerin ayr ayr puanlanmas yla elde edilmektedir. Birinci kartta beyaz zemin üzerinde siyah olarak bas lm fl renk isimleri, ikinci kartta sözcü ün ifade etti i renkten farkl renkte bas lm fl renk isimleri, üçüncü kartta farkl renklerde bas lm fl daireler, dördüncü kartta ise farkl renklerde bas lm fl nötr sözcükler bulunmaktad r. kinci kart tüm test uyar c s d r ve bozucu etkinin ölçüldü ü bölümde kullan lmaktad r. Test dört kart n kullan ld sabit s rada sunulan befl bölümden oluflur. lk iki bölümde kartlardaki sözcüklerin okunmas, son üç bölümde ise sözcük veya flekillerin renklerinin adland r lmas istenir. kinci kart ikinci bölümde okuma, beflinci bölümde renk söyleme amac yla olmak üzere iki kez, di er kartlar ise bir kez kullan l r. Stroop standart kay t formuna befl bölümden elde edilen tepki süreleri, hata ve düzeltme say lar ifllenir. Böylece befl bölümden befl ayr tamamlama süresi, hata ve düzeltme puan elde edilmifl olur (K l ç ve ark. 2002). Testin 6-11 yafl grubuna uyarlama çal flmas K l ç ve arkadafllar (2002) taraf ndan, yetiflkinler için ülkemizdeki geçerlik ve güvenirlik çal flmas ise Karakafl ve arkadafllar (1999) taraf ndan yap lm flt r yafl grubu için testin geçerlikgüvenirlik çal flmas na yaz nda rastlanmam flt r. Görsel Anl k Bellek Uzam (Visual Memory Span): Wechsler Bellek Ölçe i-gelifltirilmifl Formu'nun (Wechsler Memory Scale-Revised (WMS-R) alt testlerinden biridir. Düz ve ters bellek uzam n n de erlendirildi i iki bölümden ilki, dikkat ve görsel anl k bellek; ikinci k sm ise çal flma belle i ifllevleri hakk nda bilgi verir (Öktem 2004). Testin birinci kart nda da n k konumland r lm fl 8 adet k rm z, ikinci kart nda ise ayn biçimde konumland r lm fl 8 adet yeflil kare vard r. Uygulay c, karelere birer saniye süreyle ve belli s rada dokunur. K rm z karelere ayn s rada, yeflil karelere ise geriye do ru dokunarak, denekten uygulay c n n yapt ifllemi tekrarlamas istenir. leri do ru olsun, geriye do ru olsun denek baflard kça birer birer artt r lan her basamak için 2 deneme yap l r ve denek her iki denemede de baflar s z olmuflsa teste son verilir. Dene in baflar l oldu u bir önceki basamak kendisinin görsel uzam n oluflturur. K rm z karelerle yap lan uygulamadan elde edilen puan dikkat ve görsel anl k bellekle ilgili fikir veren düz bellek uzam n, yeflil karelerle yap lan uygulamadan elde edilen puan çal flma belle i ifllevlerini gösteren ters bellek uzam n vermektedir. Toplam puan her iki puan toplam ndan hesaplanmaktad r (Karakafl 2004, Wechsler 1987). Testin yetiflkinler için geçerlik ve güvenirlik çal flmas Genç-Aç kgöz (1995) taraf ndan yap lm flt r. Ülkemiz çocuklar na yönelik böyle bir çal flma bulunmamaktad r. Ancak test Zaimo lu (1997) taraf ndan çocuklar üzerinde kullan lm flt r. Bender Gestalt Görsel Motor Alg Testi (Bender Visual-Motor Gestalt Test, BGT): Bender Gestalt Görsel Motor Alg Testi çocuklarda görsel motor ifllevi de erlendirmek için kullan lan geliflimsel bir testtir. Görsel uyaran n alg lanmas n, görsel- 71

4 motor koordinasyonu ve entegrasyonu ölçmektedir (Koppitz 1960). Test 9 flekilden oluflan bir ka t-kalem testidir. Her flekil uygulay c taraf ndan dene e s ra ile gösterilip ka da kopya etmesi istenmektedir. Puanlama Koppitz'in gelifltirdi i sistemle gözlenen hatalar n say s na göre yap l r. Hatalar döndürme, bütünlefltirme, flekilde bozulma ve tekrarlama olmak üzere dört ana grupta toplanarak de erlendirilir (Koppitz 1960). Ülkemizde 6-13 yafl için geçerlik normlar Yal n taraf ndan elde edilmifltir (1980). Verilerin Analizi Veriler Windows için SPSS 13.0 paket program kullan larak de erlendirilmifltir. statistiksel de erlendirmelerde tedavi öncesi ve sonras testlerin ortalamalar aras ndaki farklar de erlendirmek için Mann- Whitney U testi uygulanm flt r. Yap lan tüm istatistiksel analizler için anlaml l k düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmifltir. BULGULAR Çal flma DEHB tan s alan 15 hasta ile yürütülmüfltür. Hastalar n tümü erkek çocuklardan oluflmaktad r. Yafl ortalamalar 10.9 ± 1.53 olarak hesaplanm flt r (yafl aral 9-13). Hastalar n hiçbirinde DEHB tan s na efllik eden baflka bir ruhsal hastal k bulunmamaktad r. Çal flmaya al nan çocuklar her ay düzenli olarak takip edilmifltir. Tüm çocuklarda metilfenidat tedavisi 5 mg/gün dozunda bafllanm fl, 6 ayl k takip boyunca en düflük 10 mg/gün, en yüksek 25 mg/gün dozlar nda tedavi sürdürülmüfltür. Çal flmam zda tedavi öncesi ve alt ayl k metilfenidat tedavisi sonras WISC-R, GAB, BGT ve Stroop testi sonuçlar karfl laflt r lm flt r: BGT tedavi sonras toplam hata puan nda tedavi öncesine göre istatistiksel olarak anlaml oranda azalma saptanm flt r. Tedavi öncesi hata puan ortalamas 5.40±3.25 iken tedavi sonras 3.93± 2.22'ye gerilemifltir (Z:-2.83, p:0.005) (Tablo-1). Tablo-1: BGT ve Stroop Test alt süre puan ortalamalar Nöropsikolojik Testler Tedavi öncesi Tedavi sonras Z* P BGT 5.40± ± Stroop Testi 1. bölüm okuma süresi (sn) 12.44± ± bölüm okuma süresi (sn) 14.86± ± bölüm renk söyleme süresi (sn) 18.57± ± bölüm renk söyleme süresi (sn) 28.19± ± bölüm renk söyleme süresi (sn) 43.71± ± bölüm hata say s 1.40± ± bölüm düzeltme say s 2.47± ± *Mann-Whitney U Test sn: saniye 72

5 Metilfenidat ve yürütücü ifllevler Stroop testi okuma h z n n de erlendirildi i tüm alt bölüm süreleri tedavi sonras nda tedavi öncesine göre istatistiksel olarak anlaml oranda k salm flt r. 5. bölüm düzeltme say s da tedavi sonras nda tedavi öncesine göre belirgin olarak azalm flt r (Z: -2.89, p:0.022). Stroop testi s ras nda testin enterferans direncini ölçen 5.bölüm süresi ortalamalar tedavi öncesi ± 22.40, tedavi sonras ± 9.05 olarak bulunmufltur. ki grup aras nda istatistiksel olarak anlaml bir fark saptanm flt r (Z: -2.73; p= 0.006) (Tablo-1). GAB alt bölüm puan ortalamalar nda tedavi öncesi ve tedavi sonras nda istatistiksel olarak anlaml farkl l k görülmemifltir (Tablo-2). enterferans direnci ve yan t bekletebilme gücünü de erlendiren testlerde ilac n düzelme sa lad görülmüfltür. Stroop testi ile yap lan pek çok çal flmada DEHB'nda duyarl bir test oldu u ve DEHB tan l çocuklar n daha düflük performans gösterdi i saptanm flt r (Barkley 1997). Yaz nda metilfenidat tedavisinin test performans n belirgin olarak düzeltti ini bildiren çal flmalar n yan nda istatistiksel bir fark olmad n saptayan çal flmalara da rastlanmaktad r (Everett ve ark. 1991, Scheres ve ark. 2003). Bizim çal flmam zda metilfenidat tedavisi sonras Stroop testinin tüm alt bölüm sürelerinin belirgin flekilde k sald görülmüfltür. Tablo 2: GAB puan ortalamalar Nöropsikolojik Testler GAB (toplam puan) Tedavi öncesi 12.13± 2.36 Tedavi sonras 13.13± 1.77 Z* P GAB (Düz bellek uzam ) GAB (Ters bellek uzam ) 6.80± ± ± ± Zeka aç s ndan toplam WISC-R puanlar na göre tüm grup tedavi öncesi ortalamas 99.53±13.72 olarak bulunmufltur. Tedavi sonras nda ise total puan ortalamas ±14.08'dir. WISC-R sözel alt puanlar tedavi öncesi ortalama ±12.71, tedavi sonras ise ±14.81 olarak hesaplanm flt r. WISC-R performans alt puanlar ise tedavi öncesi ortalama 99.07±13.72, tedavi sonras ±14.08 olarak bulunmufltur. Gruplar aras nda WISC-R toplam, sözel ya da performans puanlar bak m ndan anlaml bir istatistiksel fark bulunmamaktad r (Tablo 3). TARTIfiMA Yürütücü ifllevler zaman içinde biliflsel ifllemlerin düzenlenmesi ve birlefltirilmesi amac n tafl yan, ketlenme ve yan t n geciktirilmesini içeren bir kontrol ifllemidir. Davran flsal yan tlar n s ralanmas, kar fl kl n (interferans) önlenmesi, beklentiye göre haz rl k yap lmas gibi ifllemleri içerir (Denckla 1996). Çal flmam zda DEHB olan çocuklarda metilfenidat tedavisinin dikkat ve yürütücü ifllevler üzerine etkisinin araflt r lmas amaçlanm fl, sonuçlar gözden geçirildi inde motor koordinasyon, Testin enterferansa yatk nl ve çelicilerden etkilenmeyi de erlendirdi i göz önüne al nd - nda, stimulan tedavisinin bu ifllevler üzerinde etki gösterdi i düflünülebilir. Yaz nda DEHB tan s alm fl çocuklar n BGT'de normal çocuklara oranla anlaml düzeyde yüksek hata puan ald klar bildirilmifltir (Soykan Aysev 2001). Çal flmam zda BGT ortalama hata puanlar metilfenidat tedavisinden önce belirgin olarak yüksek bulunmufl ve tedaviyle anlaml oranda azalm flt r. Ancak bu sonuçlarla BGT hata puanlar yafl normlar ile karfl laflt r lamad ndan bu fark n geliflimsel sürecin do al sonucu mu yoksa ilaç tedavisinin etkisi mi oldu u konusunda yorum yap lamam flt r. Çal flmam zda GAB ile yap lan de erlendirmede metilfenidat tedavisiyle test performans nda belirgin bir de ifliklik ortaya ç kmam flt r. Yaz nda az say da olmas na ra men metilfenidat tedavisiyle test peformans nda düzelme bildiren plasebo kontrollü çal flmalara rastlanmaktad r (Scheres ve ark 2003). Çal flmam zda elde edilen veriler GAB' n DEHB'nin tedavisinde duyarl bir takip testi olmad n düflündürse de denek say s n n düflük oluflu sonucu etkilemifl olabilir. 73

6 Tablo-3: WISC-R alt ölçek puan ortalamalar WISC-R Tedavi öncesi Tedavi sonras Z* P Genel bilgi 8.53± ± Yarg 10.00± ± Aritmetik 10.67± ± Benzerlikler 9.87± ± Say dizisi 9.07± ± Say ham puan 9.40± ± Sözel puan ± ± Resim tamamlama 9.20± ± Resim düzenleme 9.13± ± Küplerle desen 9.93± ± Parça birlefltirme 10.53± ± fiifre 10.13± ± Performans puan 99.07± ± Total puan 99.53± ± *Mann-Whitney U Test DEHB'li çocuklara WISC-R testi uyguland nda dikkatlerini verememeye ba l olarak sözel alt testlerine göre performans alt testlerinden düflük puanlar elde edildi i görülmektedir (Barkley 1996). Bir y l boyunca metilfenidat tedavisi uygulanan DEHB tan l çocuklarda WISC-R testi IQ skorlar nda anlaml art fl oldu unu öne süren çal flmalar bulunmaktad r (Gimpel ve ark 2005). Bizim çal flmam zda ise WISC-R testi sözel, performans ve total IQ puanlar nda tedavi öncesi ve sonras nda anlaml bir farkl l k bulunmam flt r. Denek say m z n az olmas n n böyle bir fark ç kmamas nda etkili oldu u düflünülmüfltür. Bu çal flman n baz s n rl l klar bulunmaktad r. Bunlar; denek say s n n az olmas, örneklem grubunun sadece erkek cinsiyetten oluflmas, zaman n testler üzerine etkisinin göz ard edilmesi, baz nöropsikolojik testlerin bu yafl grubu için geçerlik-güvenirlik çal flmalar n n olmamas, test puanlar n n yafl normlar na göre karfl laflt r lamamas, tedaviye klinik yan t n ebeveyn ve ö retmen ölçekleriyle de erlendirilmemesi ve sa l kl kontrol grubunun olmamas olarak say labilir. SONUÇ Çal flmam z n sonucunda metilfenidat tedavisi sonras baz nöropsikolojik testlerin düzeliyor oldu unun görülmesi DEHB etyolojisinde yürütücü ifllevlerin daha ayr nt l incelenmesi gerekti ini düflündürmektedir. lerideki çal flmalarda nöropsikolojik testlerde geliflimsel olgunlaflman n ve test performans n etkileyebilecek di er etkenlerin de göz önüne al nmas bozuklu un etyolojisi hakk nda daha sa l kl verilere ulafl lmas n sa layacakt r. 74

7 KAYNAKLAR Aman CJ, Roberts RJ, Pennington BF (1998) A neuropsychological examination of the underlying deficit in attention deficit hyperactivity disorder: frontal lobe versus right parietal lobe theories. Dev Psychol 34: Barkley RA (1996) Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Child Psychopathology içinde, Mash EJ, Barkley RA (ed) New York: Guilford Publications, s: Barkley RA (1997) Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: Constructing a unifying theory of ADHD. Psychol Bull 121: Barnett R, Maruf P, Vance A ve ark. (2001) Abnormal executive function in attention deficit hyperactivity disorder: the effect of stimulant medication and age on spatial working memory. Psychol Med 31: Bedard AC, Martinussen R, Ickowicz A ve ark. (2004) Methylphenidate improves visual-spatial memory in children with attention deficit/hyperactivity disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 43(3): Denckla MB (1996) A theory and model of executive function: a neuropsychological perspective. Attention, Memory and Executive Functions içinde. Lyon GR, Krasnegor NA (eds) Paul H Brooks, Baltimore s: Douglas VI, Barr RG, Desilets J ve ark. (1995) Do high doses of stimulants impair flexible thinking in attentiondeficit hyperactivity disorder? J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 34: Elliott R, Sahakian BJ, Matthews K ve ark. (1997) Effects of methylphenidate on spatial working memory and planning in healthy young adults. Psychopharmacology (Berl) May;131(2): Everett J, Thomas J, Cote F ve ark. (1991) Cognitive effects of psychostimulant medication in hyperactive children. Child Psychiatr Hum Devolopment 22: Genç-Aç kgöz D (1995) Bellek ve dikkat fonksiyonlar n ölçen nöropsikolojik testlerin faktör yap s n n görgül ve istatistiksel yollardan de erlendirilmesi. Yay nlanmam fl Yüksek Lisans Tezi (Deneysel Psikoloji), Hacettepe Üniversitesi, Ankara. Gimpel GA, Collet BR, Veeder MA ve ark. (2005) Effects of Stimulant Medication on Cognitive Performance of Children with ADHD. Clin Pediatrics 44(5): Himelstein J, Newcorn JH, Halperin JM (2000) The neurobiology of attention-deficit hyperactivity disorder. Front Biosci 5: Karakafl S, Erdo an E, Sak L ve ark. (1999) Stroop Testi TBGA Formu: Türk kültürüne standardizasyon çal flmalar, güvenirlik ve geçerlik. Klinik Psikiyatri 2: Karakafl S (2004) B LNOT Bataryas El Kitab : Nöropsikolojik Testler için Araflt rma ve Gelifltirme Çabalar. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yay nlar. Kempton S, Vance A, Maruff P ve ark. (1999) Executive function and attention deficit hyperactivity disorder: stimulant medication and better executive performance in children. Psychol Med 29: K l ç BG, Koçkar A, Irak M ve ark. (2002) Stroop Testi TBGA Formunun 6-11 yafl grubu çocuklarda standardizasyon çal flmas. Çocuk ve Gençlik Ruh Sa l Dergisi 9(2): Koppitz EM (1960) The Bender Gestalt Test for children: a normative study. J Clin Psychol 16: Lambert NM, Hartsough CS, Sassone D ve ark. (1987) Persistence of hyperactivity symptoms from childhood to adolescence and associated outcomes. Am J Orthopsychiat 57: Mattay VS, Callicott JH, Bertolino A ve ark. (2000) Effects of dextroamphetamine on cognitive performance and cortical activation. Neuroimage 12: Mehta MA, Goodyer IM, Sahakian BJ (2004) Methylphenidate improves working memory and setshifting in AD/HD: relationships to baseline memory capacity. J Child Psychol Psychiatry 45: Öktem Ö (2004) Klinik nöropsikoloji bak fl aç s yla. B LNOT Bataryas El Kitab : Nöropsikolojik Testler için Araflt rma ve Gelifltirme Çal flmalar içinde, Karakafl S (ed) Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yay nlar, s: Rapport MD, Chung KM, Shore G (2000) Upgrading the science and technology of assessment and diagnosis: laboratory and clinic-based assessment of children with ADHD. J Clin Psychol 29(4): Risser MG, Bowers TG (1993) Cognitive and neuropsychological characteristics of attention deficit hyperactivity disorder children receiving stimulant medication. Percept Mot Skills 77 (3): Scheres A, Oosterlaan J, Swanson J ve ark. (2003) The effect of methylphenidate on three forms of response inhibition in boys with ADHD. J Abnorm Child Psychiatry 31(1): Soykan Aysev A (2001) Dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu unun de erlendirilmesi ve tan koyma. Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu u ve Özgül Ö renme Güçlü ü içinde, Soykan Aysev A (ed) Ankara: Ankara Üniversitesi Bas mevi, s:1-6. Türk Psikologlar Derne i (2001) WISC-R Uygulama E itim Kursu Ders Notlar. TPD Ankara fiubesi, Ankara. Volkow ND, Wang G-J, Fowler JS ve ark. (2001) Therapeutic doses of oral methylphenidate significantly increase extracellular dopamine in the human brain. J Neurosci 21: 1-5. Wechsler D (1987) Wechsler Memory Scale-Revised Manual. New York: The Psychological Corporation. Weintraub S (2000) Neuropsychological assessment of mental state. Principles of Behavioural and Cognitive Neurology (2nd ed) içinde, Mesulam MM (ed) Oxford University Press, s: Weintraub S, Mesulam MM (1985) Mental state assessment of young and elderly adults in behavioural neurology. Principles of Behavioural Neurology içinde, Mesulam MM (ed) FA Davis Company, Philadelphia, s: Yal n A (1980) Epileptik çocuklar n tan s nda Bender Gestalt Testinin kullan m. Yay nlanmam fl Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü, Ankara. Zaimo lu S (1997) Olayla ilintili uyar lm fl potansiyeller ve nöropsikolojik test performans : Geliflimsel bir çal flma. Yay nlanmam fl uzmanl k Tezi, Marmara Üniversitesi T p Fakültesi, stanbul. 75

Bir Çocuk Psikiyatrisi Poliklini inde Ayaktan zlenen Olgulardan DEHB ve/veya ÖÖB Tan s Konan Çocuklar n WISC-R Testi Sonuçlar n n Karfl laflt r lmas

Bir Çocuk Psikiyatrisi Poliklini inde Ayaktan zlenen Olgulardan DEHB ve/veya ÖÖB Tan s Konan Çocuklar n WISC-R Testi Sonuçlar n n Karfl laflt r lmas Bir Çocuk Psikiyatrisi Poliklini inde Ayaktan zlenen Olgulardan DEHB ve/veya ÖÖB Tan s Konan Çocuklar n WISC-R Testi Sonuçlar n n Karfl laflt r lmas Nilgün ÖNG DER*, Burak BAYKARA**, Aynur Pekcanlar Akay***

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Farklı çalışmalarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Metilfenidat ve Benlik Saygısı

Farklı çalışmalarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Metilfenidat ve Benlik Saygısı Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Metilfenidat ve Benlik Saygısı Dr. Mücahit Öztürk 1, Dr. Kemal Sayar 2, Dr. Ümran Tüzün 2, Dr. Sema Tanrıöver Kandil 3 ÖZET: D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Erişkinlerde Nöropsikolojik Bulgular

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Erişkinlerde Nöropsikolojik Bulgular Türk Psikiyatri Dergisi 24; 15(1):41-46 Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Erişkinlerde Nöropsikolojik Bulgular Dr. Bedriye ÖNCÜ 1, Dr. Şenay ÖLMEZ 2 ÖZET Amaç: Dikkat Eksikli i Hiperaktivite

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi ÜN VERS TEYE G R SINAV S STEM NDEK SON DE KL E L K N Ö RENC LER N ALGILARI Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Tekrar ve Düzeltmenin Erişiye Etkisi Fusun G. Alacapınar

Tekrar ve Düzeltmenin Erişiye Etkisi Fusun G. Alacapınar Journal of Language and Linguistic Studies Vol.2, No.2, October 2006 Tekrar ve Düzeltmenin Erişiye Etkisi Fusun G. Alacapınar Öz Problem durumu:tekrar, düzeltme ile başarı ve erişi arasında anlamlı bir

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü Öğrencilerinin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Belirtilerinin, Akademik Başarı ve Bazı Parametrelerle İlişkisinin İncelenmesi Mustafa ATLI 1, Gökhan YAŞAR

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba 1.1 Ara rman n Amac Ara rmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba olarak hizmet vermekte olan; 1. Bütçe ve Performans Program ube Müdürlü ü 2. Stratejik Yönetim ve Planlama

Detaylı

L SE Ö RENC LER N N SINAV KAYGISI DÜZEY ÜZER NE SINAV KAYGISI LE BAfiAÇIKMA E T M N N ETK S *

L SE Ö RENC LER N N SINAV KAYGISI DÜZEY ÜZER NE SINAV KAYGISI LE BAfiAÇIKMA E T M N N ETK S * Kriz Dergisi 13 (2): 35-42 L SE Ö RENC LER N N SINAV KAYGISI DÜZEY ÜZER NE SINAV KAYGISI LE BAfiAÇIKMA E T M N N ETK S * F. Adana**, N. Kaya*** ÖZET S nav kayg s birçok ö renci için akademik yaflamlar

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 T bbi At k Kontrolü P80-P82 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 P80 Son Dört Y ll k Kontamine Kesici Delici Alet Yaralanmalar Sürveyans Melek Meltem Göksel, Özgül Taflp nar, Fatma

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ

BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ BİREYSEL SES EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN GELENEKSEL MÜZİKLERİMİZİN DERSTEKİ KULLANIMINA İLİŞKİN GÖRÜŞ VE BEKLENTİLERİ Dr. Ayhan HELVACI Giriş Müzik öğretmeni yetiştiren kurumlarda yapılan eğitim birçok disiplinlerden

Detaylı

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri TRAKYA ÜN V TIP FAK DERG 2005;22(2):88-92 KL N K ARAfiTIRMA Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri Demographic Characteristics

Detaylı

Burcu Çakaloz*, Aynur Pekcanlar Akay**, Türkan Günay**

Burcu Çakaloz*, Aynur Pekcanlar Akay**, Türkan Günay** Karfl t Olma Karfl Gelme Bozuklu unun Efllik Etti i ve Etmedi i Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu u Tan l Çocuklar n Davran flsal Sorunlar, Ders Baflar s ve Akran liflkileri, Aç s ndan De erlendirilmesi

Detaylı

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 1 BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 Belli bir özelliğe yönelik yapılandırılmış gözlemlerle elde edilen ölçme sonuçları üzerinde bir çok istatistiksel işlem yapılabilmektedir. Bu işlemlerin bir kısmı

Detaylı

BÖLÜM 3 FREKANS DAĞILIMLARI VE FREKANS TABLOLARININ HAZIRLANMASI

BÖLÜM 3 FREKANS DAĞILIMLARI VE FREKANS TABLOLARININ HAZIRLANMASI 1 BÖLÜM 3 FREKANS DAĞILIMLARI VE FREKANS TABLOLARININ HAZIRLANMASI Ölçme sonuçları üzerinde yani amaçlanan özelliğe yönelik gözlemlerden elde edilen veriler üzerinde yapılacak istatistiksel işlemler genel

Detaylı

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI Programın Amacı: Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Konsültasyon ve Staj Programı nın amacı, asli olarak bilimsel bilgi ve mesleki etik kuralları gözeterek ruh

Detaylı

Cihat ÇELİK 1, Gülsen ERDEN 2, Sevim ÖZMEN 3, Selma TURAL HESAPÇIOĞLU 4

Cihat ÇELİK 1, Gülsen ERDEN 2, Sevim ÖZMEN 3, Selma TURAL HESAPÇIOĞLU 4 Türk Psikiyatri Dergisi 2016;27(): Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği nin İki Sürümünün Karşılaştırılması ve Okuma Becerilerinin Değerlendirilmesi BASKIDA 2

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Ayfer Bayındır Çevik Doç. Dr. Şeyda Özcan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

Detaylı

ALZHE MER T P DEMANS VE HAF F B L fisel BOZUKLU U OLAN HASTALARIN D KKAT, BELLEK VE YÖNET C filevler AÇISINDAN KARfiILAfiTIRILMASI

ALZHE MER T P DEMANS VE HAF F B L fisel BOZUKLU U OLAN HASTALARIN D KKAT, BELLEK VE YÖNET C filevler AÇISINDAN KARfiILAfiTIRILMASI Turkish Journal of Geriatrics 2012; 15 (3) 306-318 Gözde EM K 1 Banu CANGÖZ 2 ALZHE MER T P DEMANS VE HAF F B L fisel BOZUKLU U OLAN HASTALARIN D KKAT, BELLEK VE YÖNET C filevler AÇISINDAN KARfiILAfiTIRILMASI

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Ekim 2014 - Nisan 2015 Hasan Kalyoncu Üniversitesi. : 2010-2012 Ankara Üniversitesi Sosyal Psikoloji Bölümü Akademik Başarı: 3.39/4.

ÖZGEÇMİŞ. : Ekim 2014 - Nisan 2015 Hasan Kalyoncu Üniversitesi. : 2010-2012 Ankara Üniversitesi Sosyal Psikoloji Bölümü Akademik Başarı: 3.39/4. ÖZGEÇMİŞ Ad ve Soyad : Ayşegül COŞKUN EĞİTİM Aile Danışmanlığı Yüksek Lisans Lisans Hazırlık Okulu : Ekim 2014 - Nisan 2015 Hasan Kalyoncu Üniversitesi : 2010-2012 Ankara Üniversitesi Sosyal Psikoloji

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Bir Grup Erkek Çocuk Hastanın Dil Gelişimlerinin Değerlendirilmesi

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Bir Grup Erkek Çocuk Hastanın Dil Gelişimlerinin Değerlendirilmesi Original makale Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Bir Grup Erkek Çocuk Hastanın Dil Gelişimlerinin Değerlendirilmesi (An examination about language development of a group of boy children with

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Araflt rma Makalesi / Research Article 119

Araflt rma Makalesi / Research Article 119 Araflt rma Makalesi / Research Article 119 DOI: 10.4274/npa.y5794 Genel Psikiyatri Poliklini inde Eriflkin Dikkat Eksikli i-hiperaktivite Bozuklu u S kl ve Dikkat Eksikli i-hiperaktivite Bozuklu una Efllik

Detaylı

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER Yeni Symposium 39 (3): 121-125, 2001 D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER Dr. Yalç n GÜZELHAN*, Mücahit ÖZTÜRK**, Dr. Salih ZORO LU***, Dr. Burçin ACAR*,

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

[AYŞE BOZKURT TURHAN] BEYANI

[AYŞE BOZKURT TURHAN] BEYANI Araştırma Destekleri/ Baş Araştırıcı 10. Ulusal Pediatrik Hematoloji Kongresi 3 6 Haziran 2015, Ankara [AYŞE BOZKURT TURHAN] BEYANI Sunumum ile ilgili çıkar çatışmam yoktur. Çalıştığı Firma (lar) Danışman

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 4691 SAYILI KANUN

4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 4691 SAYILI KANUN 4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 4691 SAYILI KANUN 253 4691 SAYILI TEKNOLOJ GEL fit RME KANUNU 5035 SAYILI KANUNDAK MADDES KANUN MADDES N N ESK fiekl KANUN MADDES N N YEN fiekl 49/7 Destek ve muafiyetler

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK?

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? Cevdet CEYLAN* I-G R fi tibari hizmet süresi; a r, riskli ve sa l a zararl ifllerde fiilen çal flan ve bu ifllerin risklerine maruz kalan sigortal

Detaylı

Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi

Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi Türk Onkoloji Dergisi 9;24(1):15- Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi The effect of stopping power ratios of different protocols on %DD curve Hilal ACAR 1 1 stanbul Üniversitesi

Detaylı

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland.

Banka Kredileri E ilim Anketi nin 2015 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 10 Nisan 2015 tarihinde yay mland. 21 OCAK-MART DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 21 y ilk çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 1 Nisan 21 tarihinde

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

İSG Yasası & Uygulamalar

İSG Yasası & Uygulamalar İSG Yasası & Uygulamalar Dr. Rana GÜVEN, MSc. PhD. Genel Md. Yrd. 24 Mayıs 2013, Bursa İÇERİK Güvenlik Kültürü Kavramı Dünyada ve Türkiye de İSG İSG Yasası İSG Hizmetleri Yetkilendirme Hizmetleri Çalışma

Detaylı

Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Klini ine Baflvuran Ergen Hastalar n Özellikleri

Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Klini ine Baflvuran Ergen Hastalar n Özellikleri Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Klini ine Baflvuran Ergen Hastalar n Özellikleri Uz. Dr. Gonca ÇEL K*, Yrd. Doç. Dr. Ayflegül TAH RO LU*, Prof. Dr. Ayfle AVCI*, Doç. Dr. Gülflah SEYDAO LU** Bu araflt rma XVII.

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU

YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU Aynur Pekcanlar Akay*, Süha Miral**, Beyaz t Yemez***, Kendal Çakar**** ÖZET Amaç: Bu çal flmada DSM-IV tan

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

SOSYAL GÜVENL K REFORMUNDA ASKERL K BORÇLANMASI

SOSYAL GÜVENL K REFORMUNDA ASKERL K BORÇLANMASI SOSYAL GÜVENL K REFORMUNDA ASKERL K BORÇLANMASI Resul KURT* I. G R fi 5510 say l Sosyal Sigortalar ve Genel Sa l k Sigortas Kanunu 16.06.2006 tarih ve 26200 say l Resmi Gazetede yay nlanm flt r. 5510 say

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

GENEL BİYOLOJİ UYGULAMALARINDA AKADEMİK BAŞARI VE KALICILIĞA CİNSİYETİN ETKİSİ

GENEL BİYOLOJİ UYGULAMALARINDA AKADEMİK BAŞARI VE KALICILIĞA CİNSİYETİN ETKİSİ Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi Yıl:2003 (2) Sayı:14 63 GENEL BİYOLOJİ UYGULAMALARINDA AKADEMİK BAŞARI VE KALICILIĞA CİNSİYETİN ETKİSİ Arş.Gör.Esra ÖZAY* Arş.Gör.Dr.İjlal OCAK* Gürbüz OCAK**

Detaylı

Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı. ALES / Đlkbahar / Sayısal II / 22 Nisan 2007. Matematik Soruları ve Çözümleri

Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı. ALES / Đlkbahar / Sayısal II / 22 Nisan 2007. Matematik Soruları ve Çözümleri Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı ALES / Đlkbahar / Sayısal II / Nisan 007 Matematik Soruları ve Çözümleri 1. 3,15 sayısının aşağıdaki sayılardan hangisiyle çarpımının sonucu bir tam

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI KAMUDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PANELİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI Uzm. Yusuf DUMAN İSG Koordinatörü / İş Güvenliği Uzmanı Mayıs/2016 (1/55) 6331 SAYILI İSG KANUNU İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Detaylı

HAM PUAN: Üniversite Sınavlarına giren adayların sadece netler üzerinden hesaplanan puanlarına hem puan denir.

HAM PUAN: Üniversite Sınavlarına giren adayların sadece netler üzerinden hesaplanan puanlarına hem puan denir. YGS / LYS SÖZLÜĞÜ OBP (ORTA ÖĞRETİM BAŞARI PUANI): Öğrencinin diploma notunun diğer öğrencilerin diploma notlarına oranıdır. En az 100 en çok 500 puan arasında değişen bu değer, öğrencinin başarısı okulun

Detaylı

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00 Müşteri : Kozyatağı Mahallesi Sarı Kanarya Sok. No: 14 K2 Plaza Kat: 11 Kadıköy 34742 İstanbul Türkiye Konu : Seçilen Yakıt Özelliklerin Belirlenmesi için Dizel Yakıtlara İlişkin Testlerin, Doğrulanması

Detaylı

Ortaö retim Alan Ö retmenli i Tezsiz Yüksek Lisans Programlar nda Akademik Ba ar n n Çe itli De i kenlere Göre ncelenmesi: Mersin Üniversitesi Örne i

Ortaö retim Alan Ö retmenli i Tezsiz Yüksek Lisans Programlar nda Akademik Ba ar n n Çe itli De i kenlere Göre ncelenmesi: Mersin Üniversitesi Örne i Ortaö retim Alan Ö retmenli i Tezsiz Yüksek Lisans Programlar nda Akademik Ba ar n n Çe itli De i kenlere Göre ncelenmesi: Mersin Üniversitesi Örne i Devrim ÖZDEM R ALICI * Özet Bu ara t rmada 2002-2003

Detaylı

Türk Psikiyatri Dergisi 2007; 18(2):109-117. Ş. Gülin EVİNÇ 1, Dr. Tülin GENÇÖZ 2. Özet / Abstract

Türk Psikiyatri Dergisi 2007; 18(2):109-117. Ş. Gülin EVİNÇ 1, Dr. Tülin GENÇÖZ 2. Özet / Abstract Türk Psikiyatri Dergisi 2007; 18(2):109-117 Dikkat Eksikliği Hiperak vite Bozukluğu Tanısı Alan Çocukların WISC-R Profillerinin, Farklı Bir Psikiyatrik Tanı Alan ve Herhangi Bir Tanısı Olmayan Çocuklarla

Detaylı

YARGITAY 15. HUKUK DA RES

YARGITAY 15. HUKUK DA RES YARGITAY 15. HUKUK DA RES YARGITAY 15. HUKUK DA RES E: 2005/6631 K: 2007/710 T: 08.02.2007 MARA AYKIRI NfiAAT ECR M S L UYGULAMASI Ö z e t : mara ayk r olarak yap lan ve y k lmas gereken tafl nmaz n ekonomik

Detaylı

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır?

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır? 1. Depresyon nedir? Depresyon ruh halinizi, hislerinizi, davranışlarınızı, ve ruh sağlığınızı etkileyen bir hastalıktır. Depresyonun bir halsizlik kendi kendinize çözebileceğiniz bir sorun olmayıp, biyolojik

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas Orijinal Makale / Original Article 45 Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas A Study of the Validity and Reliability of Ross Information Processing Assessment

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı