DEHB li Öğrencinin Kaynaştırma Yoluyla Eğitimi

Transkript

1 DEHB li Öğrencinin Kaynaştırma Yoluyla Eğitimi Sınıf Öğretmenine Öneriler Nüfusun %3 ile %5 ini etkileyen DEHB çocukluk dönemi davranış bozukluklarının en yaygın olanlarından biridir. DEHB sınıfta yerinde oturmama, bağırma, sınıfı terk etme, etkinlikleri bozma gibi bozucu davranışlara yol açar. DEHB li çocuklar genellikle okula başladıktan sonra teşhis edilirler. Çoğunlukla öğretmenler DEHB li çocukları fark eder ve tanı sürecini başlatır. Anne babalar kendi çocuklarına alıştıkları için bir çok davranışı onlara olağan görünür. Tanı sürecini başlatan genelde öğretmenler olduğuna göre onlarında ders konusunda çok temel bazı bilgilere sahip olması gerekir. Her şeyden önce uğraştığınız çocuğun gerçekten bir DEHB li olup olmadığından emin olun. DEHB liye tanı koymak elbette öğretmenin görevi değildir. Ancak öğretmen tanı sürecinde zincirin ilk halkalarından biridir. Öncelikle eğer öğrenci sınıf ortamına uyum sağlamakta zorlanıyorsa ve öğrenmede güçlük çekiyorsa okul psikolojik danışmanına havale edilir. Eğer okulda psikolojik danışman yoksa bağlı bulunduğu rehberlik ve araştırma merkezine ayrıntılı bir gözlem formu ile başvurarak gerekli yardım alınabilir. Dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik, öğrenme güçlüğü gibi nedenlerden dolayı okul yaşamında zorlanan çocukların eğitim ve öğretiminde sergiledikleri sorunların önlenmesi ve çözümü için özel eğitim ve öğretim yöntemlerinin kullanılması zorunludur. Bu öğrencilerin özellikle disiplinli ve düzenli sınıflarda eğitim ve öğretim görme ihtiyaçları vardır. Sınıf ortamında kendilerini güvenlikte hissetmeleri, kendilerinden akademik bakımdan neler beklendiğini iyice anlamaları ve nasıl davranacaklarının 1 / 8

2 öğretmenler tarafından öğretilmesi gerekir. Aşağıda sıralanan yöntemler bu öğrencilerin sınıfta sergileyecekleri olumsuz davranışları önlemede yardımcı olacaktır. Çocuğu olduğu gibi kabul edin. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu nöropsikiyatrik bir bozukluktur. Denetlenebilir ancak yok edilemez. İlaç ve davranış değiştirme yöntemleriyle %80 oranında bir düzelme sağlanabilir. Her şeyden önce çocuğun olduğu gibi kabul edilmesi gerekir. Çocuğun davranışlarına karşı eğitimcilerin kabul çizgisinin yüksek olmasında yarar görülmektedir fakat bu durum çocuğun otoritesine dayalı bir ortamı oluşturmamalıdır. Bu öğrencilerin düşünce biçimlerinin farklı olduğuna dikkat edin. DEHB li çocuklar doğrusal bir düşünceye sahip değillerdir ve asla olamazlar. Onları doğrusal düşünceye teşvik etme ve zorlama teşebbüsünde bulunmanız kaynakları ve zamanı boşa harcamanıza sebep olur. Ders sırasında saçını okşamak, omzuna dokunmak tüm öğrencilerin kendilik değerini arttırdığı gibi konuya ilgilerini de arttırmaktadır. Bu çocuklar görsel ve dokunsal uyaranlardan etkilenirler. Dikkatlerini çekmek istediğinizde fiziksel olarak yakın olmak ve uygun olan zamanlarda ona dokunmak etkili olabilir. Ayrıca bu çocuğu sınıf ortamında ön sıralara oturtmak dikkatinin dağılmasını engeller ve daha kolay kontrol edilmesini sağlar. Sürekli göz göze gelmeye çalışın. DEHB li olan bir öğrenciyle göz göze gelerek onu daldığı alemden geri getirebilirsiniz. 2 / 8

3 Kıyaslama, duygusal istismar, bağırmak, hakaretlerde bulunmak, fiziksel istismar, fiziksel güç kullanmaktan uzak durmak gerekmektedir. Bu durum çocukla kurulan ilişkide güven ortamını olumsuz yönde etkilemektedir. Başarılı olduğu her işi mutlaka pekiştirin, bu durumu övgülerle belirtebilirsiniz. Okul- aile arasında beklenilen düzeyde işbirliği oluşturulmalıdır. Koordinasyon düzeyine göre eğitim sürecinin etkisi farklılık gösterecektir. Beklenilen düzeydeki işbirliği çocuğun davranışlarında farklılaşmanın ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir. İletişimin açık ve net olmasını sağlayın. İletişim açık ve net olmadığında çocuğun kafası karışabilir. Yönergeleri adım adım sözel yada yazılı olarak verin. Çocuğun kendisine, ona nasıl yardımcı olabileceğinizi sorun. DEHB li olan çocukların sezgileri genellikle çok gelişmiştir. Eğer nasıl daha iyi öğrenebilecekleri kendilerine sorulursa bunu anlatmaktan çekinmezler; ama bu bilgiyi gönüllü olarak anlatmaktan çekinirler. Çünkü anlatacakları yöntem genellikle sıra dışıdır. Bu yüzden öğrencinizle baş başa oturun ve nasıl daha iyi öğrenebileceği konusunda onun fikirlerini öğrenin. İşlerin nasıl yapılması gerektiğini tekrarlayın, yazın, söyleyin tekrar tekrarlayın. DEHB li olan kişiler direktifleri bir kereden fazla duyma ihtiyacındadırlar. DEHB li olan çocukların en büyük sorunu hatırlayamamaktır. Hatırlamalarına yardımcı olabilmek için onlara küçük hileler öğretin. Öğrenme zorluğu yaşayan çocukların canlı hafıza yada başka bir değişle hafıza sofrasında mevcut yer konusunda sorunlar yaşadığı belirtilmektedir. Aklınıza gelebilecek her türlü hile, ipuçları, kafiyeler, kodlar vb. hafızanın geliştirilmesine yardımcı olacaktır. 3 / 8

4 Aşırı yorgunluk, stres ve baskı çocukların özdenetimlerini azaltıp uygunsuz davranışlara neden olabileceği için dinlenme fırsatı sağlanmalıdır. Sessizlik zamanı ve gevşeme tekniği uygulanabilir. Çocuğu etiketleyici isimler kullanmak yerine sınıfta okul arkadaşları tarafından kabulünü sağlamak amacıyla çocuğun yaşadığı durumu anlatan hikaye ve öykülerden yararlanılmalıdır. Sınıf içerisinde çocuğun hareketleneceği hissedildiği anda çocuğa bir takım sorumluluklar verilerek çocuğun hareket etmesine olanak sağlanarak çocuğun sınıf içinde daha iyi kontrol edilebilmesi sağlanabilir. Öğrenmenin duyuşsal boyutunu ihmal etmeyin. Duyuşsal eğitim, davranışların kalıcı kılınması açısından oldukça önemlidir. Bir öğrenci duyuşsal giriş davranışları açısından eksikse, öğrenme açısından bir sorun ortaya çıkacak demektir. Bu çerçevede öğrencilerin katılım, ait olma ve eğlence ihtiyaçlarının öğretimsel etkinlikler esnasında karşılanması gerekir. Sınırlar koymaktan çekinmeyin. Sınırlar çocuklara ceza vermek için değil çevrelerine güven duymalarını sağladığı için konur. Sınır koymayı sık sık sizden beklediği gibi vaktinde ve yalın bir şekilde yapmaya çalışmalısınız. Önceden belirlenmiş bir programa dakik bir biçimde sadık kalmasını sağlayın. Bu programı tahtaya ya da öğrencinin sırasına yapıştırabilir ve sık sık bakması için uyarabilirsiniz. DEHB li olan öğrencinizin arada bir sınıftan çıkmasını sağlayarak sınıf 4 / 8

5 dışında bir iş yaratarak- bir emniyet sübabı oluşturun: Eğer bunu sınıf kuralları için de oturtabilirseniz o zaman çocuğu sınıfta kalıp kendini kaybetmek yerine ; bir şans vermiş olursunuz ve aynı zamanda da kendini izleme ve kontrol etmeyi öğretirsiniz. Kuralları yerleştirin. Kuralları herkesin görebileceği bir biçimde yazın ve asın. Kendilerinden beklenilen şeyin ne olduğunu bilerek ikna olacaktır. Ancak etkili kural koyma tekniklerini dikkate almanız şarttır. Ev ödevlerinin niceliğinden ziyade niteliğine yönelin. DEHB li öğrenciler, genellikle az ödeve ihtiyaç duyarlar. Büyük ödevleri küçük parçalara ayırın.dehb li öğrenciler için bu çok önemlidir. Ağır ödevler çocuğu ezebilir ve çocuk, Bunu asla yapamayacağım şeklinde duygusal bir tepkiyle geri çekilir. Ağır ödevleri, her bir bölümü yapabilecek nitelikte görünen küçük parçalara ayırarak çocuğun başarısızlık duygusu azaltılabilir. Bu çocukların dikkatleri çabuk dağıldığı için sınıf duvarlarına öğrencilerin dikkatlerini dağıtıcı şeyler asmayın. DEHB li öğrenciyi sınıfta iyi arkadaşlık kurabileceği biriyle eşleştirin. Çocuğun neler öğrendiğini sık sık kontrol edin. Geri bildirimler verin çünkü bu çocuklar kendilerini değerlendiremezler. Çoğu zaman nasıl davrandıklarının ve bulundukları noktaya nasıl geldiklerinin farkında değildirler. Onlara bu bilgiyi yapıcı bir tavırla yapın. 5 / 8

6 Bu çocuklar ödev defteri tutma konusunda zorluk çekerler. Bundan dolayı bütün ödevleri tahtaya yazın. Sınıfa getirmelerini beklediğiniz eşyaların neler olduğunu açık bir biçimde öğretin. Öğrenciler sınıfa hazırlıksız geldiklerinde yanlarında getirmeleri gerekip de getirmedikleri şeylerin yerine daha sevimsiz ve eski olanlarını verin. Bu beklentilerinizin ciddi olduğunu gösterir. Bu tür öğrencilerin bir çoğunun işitsel uyarıma ihtiyacı vardır ve sessiz okuduklarından anlam çıkaramazlar. Bu öğrenciler genellikle alçak sesle kendi kendilerine okumalıdırlar ki kendi seslerini duysunlar, dikkatlerini sürdürebilsinler ve okuduklarından anlam çıkarabilsinler. Evde yüksek sesle okumaya cesaretlendirin. Mümkün olduğunca sınıfta sesli okuma yapın. Sadece ciddi davranışsal problemlerle ilgilenmeye çalışın, böylece öğrenci basit sorunlarla bunaltılmamış olur. Ders anlatımının okuma kısmı için aşırı hareketli öğrenciyi iyi konsantre olabilen öğrencilerin arasına oturtun. Okuma parçasında en çok yarar sağlaması için bu öğrenci okuma parçasını önceden teypten dinlemeli; daha sonra eşlerle veya küçük gruplar içinde okumalıdır. Dikkati dağınık öğrencileri okunanı izleyebilmeleri için parmaklarını veya karton şeritler kullanmaya teşvik edin. DEHB li öğrenciler genellikle büyük harfle başlayan sözcükleri doğru yazmada ve noktalama işaretlerini kullanmada zorluk çekerler. Yazım yanlışlarına 6 / 8

7 dikkat etmez ve kendi yazım yanlışlarını düzeltmekte çok zorlanırlar. Bunun için öğrencilere sık sık çalışmalarında büyük harflere ve noktalama işaretlerine dikkat etmelerini hatırlatın, yanlışları bulmada onlara yardım edin. Öğretirken konu başlıklarını kullanın, ana fikir çıkarmayı öğretin. Bu yöntem, çocuğa öğrenmeyi başardığı bilgilerin gerekli olduğu duygusunu da aşılayacaktır. Çünkü genellikle öğrendiklerinin gereksiz, hiç kullanılmayacak şeyler olduğunu düşünürler. Çocuğun okulda spora yönelmesi sağlanmalıdır. Bu konuda beden eğitimi öğretmeni ile işbirliği yapıp çocuğun yakın olduğu bir spor alanını belirlemek, bu sporu yapması için imkan tanımak faydalı olur. Çocuklar en iyi oyunla öğrendiği için matematikten hayat bilgisine kadar her dersin belli bir bölümü oyunla öğrenmeye ayrılabilir. Bu çocuklar sık sık başarısızlık duygusu yaşarlar. Bunun için mümkün olduğunca başarılı olduğu durumlar araştırılıp kendilerini başarılı hissedebilecekleri yaşantılara sokulmalıdır. Mümkün olduğunca çocuğa sorumluluk verin. Bu sorumluluklar çocuk tarafından ceza biçiminde algılanmamalıdır. Çocuğun, arkadaşlarına DEHB li olduğunu söylemesini önerin. Sorun yaşadıklarında arkadaşları daha anlayışlı olabilirler. 7 / 8

8 Sık sık tahtaya kaldırın ve silmeniz gereken yazıları sildirin, sınıfta dağıtılması gereken materyalleri ona dağıttırın. Sınavlarda dikkatinin dağınıklığı göz önüne alınarak değerlendirme yapılmalı ve sınavlarda çok sıkıldığı hissedildiği zaman ara verilerek sınav yapılmalıdır. Ayrıca sözlü sınavlarda daha başarılı olduğu gerçeği unutulmamalıdır. Ders anlatırken olabildiğince görsel, işitsel ve hareketli araçlar kullanılmalıdır. Mümkünse bu araçların kurulması ve kullanılmasında ondan yardım alınabilir. Sık sık grup çalışması yapın. Bu yolla gruba katılmasının keyfini yaşayacak, motivasyonu artacak ve kurallı yaşamayı kurallara uymayı öğrenecektir. Çocuğa DEHB in avantajları olduğunu da hatırlatın. Şu avantajları iletebilirsiniz: DEHB çok fazla enerji verebilir. Aşırı hareketlilik arkadaşlarını eğlendirmede ve acil işleri yapmada yardımcı olabilir. İlerde çok fazla konuşkanlık gösteren mesleklerde başarılı olmaları sağlanabilir. DEHB bir seferde birden çok ihtimal düşünmeyi kolaylaştırır. 8 / 8