9. Sınıf COĞRAFYA ÖZET

Transkript

1 9. Sınıf COĞRAFYA ÖZET Sevgili Öğrenciler, Bu özet kitap, okul müfredatına uygun olarak hazırlanmıştır. Kitaptaki konular, ders kitabınızla uyumlu olarak sıralanmış ve açıklanmıştır. Özet kitabımızın hazırlanış amacı, sizleri yoğun ve boğucu ayrıntılarla dolu yardımcı kaynaklardan kurtarmaktır. İhtiyacınız olan her bilgiyi öz ve anlaşılır olarak kitabımızda bulacaksınız. Uzun konu anlatımları yok, gereksiz bilgi yığınları yok, yorucu ayrıntılar yok. Doyurucu, eksiksiz ama yormayan bir kitap bu. Tam ihtiyaç duyduğunuz bir kaynak. Konu anlatımlarında çok önemli noktaları larla belirttik. Bazı konuları daha anlaşılır görsellere çevirdik. Ünite sonlarında tarama testlerine yer verdik. Kendinizi sınamanız için dört yazılı sınav ve iki deneme sınavı koyduk. Ayrıca üniversite giriş sınavlarına hazırlanmanız amacıyla, konu anlatımlarının içine sık sık çözümlü YGS-LYS soruları yerleştirdik. Kitaptaki tüm yazılı ve test-deneme sorularının ayrıntılı çözümleri da yer almaktadır. Derslerinizde ve tüm sınavlarınızda yararlı olacağını umar, başarılar dileriz. Delta Kültür Yayınevi Yazar Adile Dokak Yayın Yönetmeni Vedat Aydoğan Editör Tufan Şahin Yayın Koordinatörü Yusuf Doğan Dağıtım Sorumlusu Metin Keskin Redaksiyon Benek Büyükyılmaz Kapak ve Düzenleme Deltakitap Y.S. No Ağustos 2016 ISBN Baskı - Cilt Altan Özyurt Matbaacılık Hatay Sokak 17/B Kızılay / ANKARA T F [email protected] 2016 Bu kitabın bütün basım, yayın hakları Delta Kültür Basım Yayın Dağıtım Kırtasiye Ltd. Şti'ne aittir. Yayınevinin yazılı izni olmadan tamamı veya bir kısmı mekanik, elektronik, fotokopi ve benzeri yöntemlerle kopya edilemez, çoğaltılamaz, basılamaz, yayımlanamaz ve dağıtılamaz.

2

3 1. DÖNEM 1. YAZILI SINAV (SAYFA 22) 1. Litosferi oluşturan doğal unsurlar; Taş, toprak, dağlar, ovalar, platolar, vadiler vs.'dir. 2. Türkiye: Konik projeksiyon yöntemiyle çizildiğinde hatası en az olur. Brezilya: Silindirik projeksiyon yöntemiyle çizildiğinde haritasında bozulma daha az olur. Kanada: Kuzey kutup noktasına teğet olarak alınan düzlem projeksiyon yöntemiyle çizildiğinde bozulmalar daha az olur. 3. Aynı boyuttaki kâğıtlara çizilen alanlar büyükse ölçekleri küçük olur. Dolayısıyla verilen bölgeler en büyükten en küçüğe doğru; Dünya Siyasi Haritası, Türkiye Beşeri Haritası ve Marmara Bölgesi Fiziki Haritası şeklinde sıralandığında, ölçekleri de en küçükten en büyüğe doğru sıralanmış olur. 4. Soruda gerçek uzunluk istenmektedir. Gerçek Uzunluk = Harita Uzunluğu x Ölçeğin Paydası İstanbul ile Ankara arasındaki gerçek uzunluk = 20 cm x cm = cm = 400 km'dır. 5. Bir çizimin harita sayılabilmesi için; o yerin kuş bakışı görüntüsü alınmalı ve mutlaka belli bir oranda küçültme yapılmalı yani ölçek kullanılmalıdır. 6. Canlıların yaşadığı doğal ortama biyosfer denir. Paralel dairelerinin uzunluğu kutuplara doğru kısalır. Ölçek büyüdükçe ayrıntı artar. 180 tane paralel dairesi bulunur. Gölgelendirme yöntemiyle çizilen haritalardan yükselti bulunamaz Batı 0 10 Doğu? Boylam farkı: = 35 Zaman farkı: 35 x 4 dk = 140 dk = 2 saat 20 dakika Batıda yerel saat geri olduğu için 25 batı meridyeninin yerel saati; = 12.40'tır. 8. Soruda çizgi ölçeğin boyunun 5 cm olduğu verilmiştir. Çizgi ölçekte çentiklerin arası 1'er cm'dir. 10 km 10 km 10 km 10 km 10 km km 1 cm = 10 km 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm 1 cm Klimatoloji iklim bilgisidir ve Türkiye'nin iklimini inceleyen bilim adamının yararlandığı bilim dallarından biri meteorolojidir. Cevap B'dir. 10. (D) Türkiye'de Akdeniz ikliminin görülmesi matematik konumun sonucudur. (D) Türkiye + 2. ve +3. saat diliminde yer alır. (Y) Meridyenlerin arasındaki uzaklık her yerde aynıdır. (Aralarındaki uzaklık kutuplara doğru azalır.) (D) Eğim hesaplama ve profil çıkarma topoğrafya haritalarından elde edilir. (D) Doğu-batı doğrultuda geniş yer kaplayan ülkeler birden fazla ortak saat kullanırlar. 9. Sınıf Coğrafya Özet

4 1. DÖNEM 2. YAZILI SINAVI (SAYFA 32) X X'in enlemi; 10 güney, boylamı 5 doğudur. 2. Fiziki haritalarda yer şekillerinin gösterildiği yöntemler; renklendirme, tarama, gölgelendirme, kabartma ve izohips yöntemidir. 3. Kalıcı kar sınırı Tan ve gurup süresi Çizgisel hız Yer çekimi Yerleşmenin üst sınırı Ekvator'dan Kutuplara Gidildikçe azalır. artar. azalır. artar. azalır. 4. (D) 21 Aralık'ta gölge boyu Oğlak dönencesinde en kısadır. (D) Şubat ayının 28 gün olmasının nedeni yörüngenin elips olmasıdır. (Y) Ekvator ile dönenceler arasındaki kuşağa Orta Kuşak denir. (Orta kuşak, dönencelerle kutup daireleri arasındadır. Ekvatorla dönenceler arasındaki kuşak tropikal kuşaktır.) (D) Ekinokslarda aydınlanma dairesi kutup noktalarına teğet geçer. (Y) Dönenceler dışındaki bölgelerde gölge boyu 1 kez sıfır olur. (Dönenceler dışındaki bölgelere ışınlar dik gelmediği için gölge kesinlikle sıfır olmaz.) 5. Sıcaklık kuşaklarını etkileyen faktörler yer kürenin şekli, okyanus akıntıları, kara ve denizlerin dağılışı ve genel hava dolaşımıdır. Eksen eğikliği sıcaklık iklim kuşaklarını değil, matematik iklim kuşaklarını etkiler. 6. Bakırçay, Bafra, Adapazarı Ovası ve Çukurova kıyıda bulunan, yükseltisi 500 metreden az olan ovalardır. Hepsinin rengi yeşildir. Iğdır Ovası'nın yükseltisi yaklaşık 900 metredir ve rengi sarıdır. 7. İzohips haritalarında deniz seviyesini gösteren kıyı çizgisi 0 metre ile gösterilir. Bu yüzden doğru cevap kıyı çizgisidir. Delta Kültür Yayınevi

5 2. DÖNEM 1. YAZILI SINAVI (SAYFA 65) 1. Güneş ışınlarının geliş açısı; enlem, günün saatleri, bakı, mevsimler, yer şekillerinin eğim ve bakısına göre değişir. 2. Termik kökenli basınçlar: 0 ve 90 enlemlerinde, Dinamik kökenli basınçlar: 30 ve 60 enlemlerinde oluşur. 3. Musonların mevsimlik devirli rüzgârlar olmasının nedenleri; kara ve denizlerdeki sıcaklık ve basınç farkı, yer ekseninin yörünge düzlemine eğik olması, Dünya'nın Güneş etrafında dönmesidir. 4. Çöl iklimine Kuzey Afrika, Arap Yarımadası, Orta Asya, Avustralya'nın ortası ve batı kıyıları ile Amerika Kıtası'nın dönencelere rastlayan batı kıyılarında rastlanır. 5. Türkiye'yi etkileyen basınç merkezleri: İzlanda alçak basıncı Basra alçak basıncı Sibirya yüksek basıncı Asor yüksek basıncı 6. Karayel ve Poyraz kuzeyden geldiği için sıcaklığı düşürür. Fön ve Kıble sıcak rüzgarlardır. Günbatısı aynı enlem üzerinde estiğinden sıcaklığı fazla etkilemez. 7. Dünyada ilk yerleşim alanlarına Eski Dünya Karaları'nda (Asya, Afrika, Avrupa) rastlanır. Bu yüzden Asya'da bulunan İndus, Ganj, Fırat ve Dicle ile Afrika'da bulunan Nil Nehri'nin çevresinde yerleşim alanları kurulmuştur. Amerika kıtası coğrafi keşiflerle keşfedildiği için bu kıtada bulunan Amazon Nehri'nin çevresinde ilk yerleşim alanlarına rastlanmaz. 8. Yerleşmenin üst sınırı kutuplara doğru azalır. Türkiye'de Karadeniz Bölgesi'nde orografik yağışlar görülür. Soğuk çöllere Antarktika kıtasında rastlanır. Meltemler günlük devirli rüzgarlardır. Dinamik yüksek basınca 30 enlemlerinde rastlanır. 9. (D) En kurak bölge Güneydoğu Anadolu'dur. (Y) Yaylalar kalıcı köy altı yerleşmeleridir. (Yaylalar geçici yerleşmelerdir.) (Y) Rüzgarın hızını etkileyen en önemli faktör yer şekilleridir. (En önemli faktör basınç farkıdır.) (D) Alçak basınç merkezlerinde hava bulutlu ve yağışlıdır. (D) İzoterm eğrileri Güney Yarım Küre'de daha az sapmaya uğrar. 9. Sınıf Coğrafya Özet

6 2. DÖNEM 2. YAZILI SINAVI (SAYFA 75) 1. Karain (Antalya), Göbeklitepe (Şanlıurfa), Çatal höyük (Konya), Hacılar (Burdur), Çayönü (Diyarbakır), Alişar (Yozgat), Alacahöyük (Çorum), Truva (Çanakkale) 2. Akdeniz iklimi Türkiye'nin güney ve batı kıyılarında görülür. Karadeniz bölgesinde bu iklim görülmez,karadeniz iklimi görülür. 3. Beşeri coğrafyanın alt dalı olan siyasi coğrafya uluslararası ve bölgesel örgütleri inceler 4. Tuz Gölü çevresi, Iğdır Ovası, Ergene Havzası, Doğu Anadolu'daki alçak ovalar 5. Ilgaz, Erciyes, Sarıkamış, Saklıkent, Davraz 6. İdari kentler başkentlerdir. Örnek: Ankara, Londra, Roma, Paris Dini kentler: Mekke, Kudüs, Roma 7. Doğal özelliklerine göre bölgeler; yer şekillerine, iklim tiplerine ve bitki örtüsüne göre bölgelerdir. 1. Yer şekillerine göre bölgeler Örnek: Amazon dağlık bölgesi, Çukurova düz bölgesi 2. İklim tiplerine göre bölgeler Örnek: Akdeniz iklimi bölgesi 3. Bitki örtüsüne göre bölgeler Örnek: Maki bölgesi 8. Asit yağmurları, hava kirliliği, küresel ısınma, canlı türlerinin yok olması, ozon seyrelmesi, çölleşme, erozyon insanların doğayı bilinçsiz kullanmaları sonucunda ortaya çıkan çevre sorunlarıdır. 9. (D) Japonya'da yapay adaların üzerine hava alanı yapılmıştır. (D) Limanların ard bölgesine hinterland denir. (Y) Dünya'daki en yüksek kent Dikson'dur. (En yüksek kent La Paz'dır. Dikson en kuzeydeki kenttir.) (Y) Toplu yerleşmeler Karadeniz Bölgesi'nde yaygındır. (Karadeniz'de dağınık yerleşmeler yaygındır.) (D) Teknolojik gelişmeler çevre sorunlarının nedenlerinden biridir. Delta Kültür Yayınevi

7 TARAMA TESTİ: DOĞAL SİSTEMLER (SAYFA 33) 1. A, C, D, E seçeneklerinde yer şekilleri, iklim gibi doğal özelliklerin insana etkileri örneklenmiştir. B seçeneğinde ise tam tersi insanın doğaya etkisinden bahsedilmiştir. İnsanlar akarsuların taşmasını önlemek için barajlar yaparlar Doğu (En batısı) ileri Boylam farkı: = Doğu (En doğusu)? 2. Dünya doğuya doğru dönmektedir. Seçeneklerde verilen boylamlar çizildiğinde: 70 Batı 40 Batı 0 10 Doğu 50 Doğu 80 Doğu Zaman farkı: 19 x 4 dk = 76 dk = 1 saat 16 dakika Doğuda yerel saat ileri olacağından = olur. En doğudaki 80 Doğu boylamında Güneş en erken doğar. Ancak soruda ters yönde dönseydi denildiğine göre en batıda bulunan 70 Batı boylamında Güneş en erken doğardı. 3. Aynı boylam üzerindeki iki noktada yılda iki gün sadece 21 Mart ve 23 Eylül'de Güneş aynı anda doğar ve aynı anda batar. Bu tarihlerde A, B, C ve E seçeneğinde verilen özellikler doğrudur. Ekinoks adı verilen 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde Dünya'nın her yerinde gece ile gündüz süresi eşittir. Kuzeye ya da güneye gidildiğinde gündüz süresi uzamaz, her yerde gündüz süresi 12 saattir. 4. Enlem ve boylamın sonuçları, matematik konumun sonuçlarıdır. Tuzluluk oranı, tan süresi, kalıcı karın başladığı sınır enlemin; Güneş'in doğuşu ise boylamın sonucudur. A seçeneğinde verilen Toroslarda kalıcı karların oluşması yükseltinin yani özel konumun sonucudur. Toroslar Akdeniz Bölgesindedir. Bu bölgede kar çok az yağar. Ancak Toroslarda yükseldikçe sıcaklık her 200 m'de 1 C azaldığından doruklarında kalıcı karlar oluşur X Akarsuyun çevresinde bulunan izohips eğrilerinin yükseltileri aynıdır. İzohips aralığı 200 m'dir. X'in yükseltisi 1000 m'dır. 7. Konik projeksiyon yöntemiyle çizilen haritalarda orta kuşak ülkelerinde hata daha az olur. Türkiye de orta kuşak ülkesi olduğu için haritası konik projeksiyon yöntemiyle çizilir. 8. Tarama yönteminde yer şekillerinin engebesiz ve eğimin az olduğu düz yerlerde çizgiler daha uzun ve seyrek olur. Verilen iller arasında engebesi en az olan Diyarbakır doğru cevaptır. 9. Sınıf Coğrafya Özet

8 TARAMA TESTİ: ATMOSFER VE İKLİM TÜRKİYE'NİN?????? İKLİMİ (SAYFA 61) 1. Kuzey Yarım Küre'de yıllık sıcaklık farkının daha fazla olması Kara ve denizlerin dağılışıyla Dağların güneşe bakan yamaçlarında tarım alanlarının daha yoğun olması Bakıyla Avrupa nın batı kıyılarının, aynı enlemdeki Kanada nın doğu kıyılarından daha sıcak olması Okyanus akıntılarıyla Bitkilerin Ekvator'dan kutuplara gidildikçe yayvan, karışık ve iğne yapraklılar şeklinde sıralanması Enlemle açıklanır. 4. Yüksek basınç alanlarında alçalıcı hava hareketi yağışı engeller ve kuraklık olur. Bu yüzden II. dinamik yüksek basınç ve IV. termik yüksek basınç alanlarında kuraklık olur. Cevap II ve IV'ün olduğu D'dir. D seçeneğindeki nem miktarı açıkta kalır. 5. Sibirya yüksek basıncı Türkiye'yi etkilediğinde kışlar çok soğuk ve kar yağışlı geçer. 2. Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark yükseltiye bağlıdır. Yükselti artıkça fark da fazla olur. Buna göre; I. Merkezde fark; = 5 C dir. II. Merkezde fark; 8 4 = 4 C dir. III. Merkezde fark; 14 3 = 11 C dir. Kentlerin yükseltisinin en fazladan en aza doğru sıralanışı III, I, II'dir 3. Lodos ve meltem yerel rüzgârlardır. Yerel rüzgârlar iklimlerin oluşumunda etkili değildirler. Sürekli ve mevsimlik rüzgârlar iklimleri etkilerler. Batı rüzgârları ılıman okyanus iklimini, muson rüzgârları muson ikliminin oluşumunu etkiler. Cevap I ve II'nin olduğu A'dır. 6. Yıllık sıcaklık ortalaması C dir. Yıllık yağış miktarı mm dir. Yazlar kurak, kışlar yağışlıdır. Akdeniz iklimi Sıcaklık ortalaması 20 C nin üstündedir. Yaz dönemi yağışlı, yılın geri kalanı kuraktır; yıllık yağış miktarı mm dir. Savan iklimi Yıllık ortalama sıcaklık 40 C civarındadır. Yıllık ve günlük sıcaklık farkları fazladır. Yıllık yağış miktarı 100 mm den azdır. Çöl iklimi En sıcak ay ortalaması 10 C yi geçmez. Kışın sıcaklık -30, -40 C ye iner. Yıllık yağış miktarı mm dir. Tundra iklimi Kutup iklimiyle ilgili bilgi verilmemiştir. Delta Kültür Yayınevi

9 7. Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşarak soğumasıyla cephe yağışları oluşur. Bu yağışlara en çok orta kuşakta ve Akdeniz iklimi bölgelerinde kışın rastlanır. Dolayısıyla Akdeniz ikliminin görüldüğü Türkiye'de kış mevsiminde cephe yağışları oluşur. 10. Bağıl nem ile sıcaklık arasında ters orantı vardır. Sıcaklık düştükçe bağıl nem artar. Bu yüzden bağıl nemin en fazla olduğu hava kütlesinin sıcaklığı en düşüktür. Yanıt:E 8. Türkiye'de kuzeye gidildikçe sıcaklıklar ve kuraklık enleme bağlı olarak azalır. Bu yüzden harita verilen noktalardan en kuzeyde olan ve Akdeniz ikliminin görüldüğü IV numaralı alanda yaz ve kış sıcaklıkları daha düşüktür. 11. Fön rüzgarı sıcak yerel rüzgar olduğu için ulaştığı yerde sıcaklığı artırır. Yanıt:E Yanıt:D 12. KUTUP RÜZGÂRLARI 60 AB (D) BATI RÜZGÂRLARI 30 YB (D) ALİZELER 0 AB (T) ALİZELER 30 YB (D) 9. Torosların güney yamaçlarına güneş ışınlarının geliş açısı daha büyük (fazla) olduğundan sıcaklık ortalaması da fazla olur. Doğru cevap I ve III'un bulunduğu C'dır. Güney yamaç daha sıcak olduğundan topraktaki nem miktarı ve ürünlerin olgunlaşma süreli daha kısadır. Yanıt:C BATI RÜZGÂRLARI KUTUP RÜZGÂRLARI Ters Alizeler Sürekli Rüzgârlar km 60 AB (D) Yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi verilen basınç merkezleri arasında esen rüzgar Alizelerdir. Yanıt:A 9. Sınıf Coğrafya Özet

10 TARAMA TESTİ: BEŞERİ SİSTEMLER (SAYFA 70) 1. Dünyada ilk yerleşmeler yerşekillerinin sade, iklimin elverişli, toprakların verimli, su kaynaklarının bol olduğu yerlerde kurulmuştur. Maden bakımından zengin olması bu yerlerin ortak özelliği değildir. 5. Kırsal alanlarda yerleşmeyi etkileyen en önemli faktör yerşekilleridir. Karadeniz gibi dağlık bölgelerde yerleşme dağınık iken, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi düz bölgelerde yerleşme topludur. 2. Başkentler idari şehirdir. Ankara (Türkiye), Paris (Fransa), Moskova (Rusya), Roma (İtalya) başkent olduğu için idari şehirdir. C seçeneğindeki Barselona başkent değildir. 6. Anadolu'daki en eski yerleşme Şanlıurfa'da bulunan Göbeklitepe'de kurulmuştur. 3. Haritada I. Yıldız Dağları, II. Doğu Karadeniz IV. Menteşe Yöresi ve V. Hakkari Yöresi dağlık olduğu için az nüfuslanmıştır. III. Tuz Gölü'nün güneyinde nüfusun az olmasının nedeni kuraklıktır. 7. Soru kökünde evlerin bir meydanın etrafında toplanmasından bahsedilmektedir. Yani cevap A seçeneğindeki dairesel planlı yerleşmedir. 4. Evlerde kullanılan yapı malzemesini etkileyen en önemli faktör iklimdir. Karadeniz Bölgesi'nin kıyısında görülen Karadeniz ikliminde ahşap evler, iç kısımlarında görülen karasal iklimde kerpiç evler yaygındır. 8. Ticaret şehirleri önemli ulaşım yolları üzerindedir ve tüketici nüfus fazladır. Doğru cevap I ve II'nin bulunduğu B'dir. Kültürel etkinlikler kültür şehirlerinde ön plandadır. Delta Kültür Yayınevi

11 TARAMA TESTİ: BÖLGELER VE ÜLKELER ÇEVRE VE TOPLUM (SAYFA 76) 1. Yeryüzü şekilleri (A), iklim (B), bitki örtüsü (C) ve doğal afetler (E) bölgeleri oluşturan doğal özelliklerdir. D seçeneğinde verilen kültür bölgesi beşeri özelliklere göre belirlenmiştir. 5. A, B, C ve E seçeneğinde verilen örgütlerde üye sayısı genelde aynıdır. Bu yüzden sınırları fazla değişmez. Fakat D seçeneğinde bulunan Avrupa Birliği Bölgesi'ne sürekli yeni ülkeler üye olduğu için sınırları genişlemektedir. 2. Türkiye'deki volkanlar aktif değil, sönmüştür. Bu yüzden C seçeneğinde verilen aktif volkan bölgesi Türkiye'de yer almaz. 6. Seçeneklerde verilen kentler içinde sanayinin en az geliştiği kent Sivas'tır. Bu yüzden Sivas'ta hava kirliliği daha az yaşanır. Yanıt D 3. Sınırları aynı olan yani birbirine daha çok benzeyen bölgeler ılıman iklim bölgeleri ile yoğun nüfuslu bölgelerdir. Doğru cevap I ve II'nin olduğu A'dır. 7. Ozon tabakası ve küresel iklim değişikliği tüm dünyayı etkilediği için etkisi küreseldir. Fakat toprak kirliliği ve doğal kaynakların azalması gibi azalması gibi sorunlar oluştuğu bölgeyi etkiler. Yani etki alanı daha dar olduğundan yereldir. 4. Paragrafta Orta Doğu'nun özellikleri verilmiştir. 8. Hava limanı, sahil yolu, tünel ve park insanların teknolojiye bağlı olarak yaptıkları beşeri unsurlardır. E seçeneğindeki İstanbul Boğazı doğaldır. Varlığının teknolojik imkanlarla ilgili yoktur. Yanıt E 9. Sınıf Coğrafya Özet

12 1. DÖNEM SONU DENEME SINAVI (SAYFA 34) 1. İnsanlar doğaya müdahale ederek tüneller, yollar, hava alanları yapmaktadırlar. Bu yüzden I. ve II. özellikler insanın doğa üzerindeki etkisine örnektir. III. ve IV. özellikler ise doğanın insan üzerindeki etkilerine örnek verilmiştir. 4. Büyük ölçekli haritalarda ayrıntı fazla olur. Büyük ölçekli kesrin paydası küçük olacağı için 1/ olan A seçeneği doğru cevaptır. 2. Yer altı suları, rüzgârlar, bitki, deprem gibi konuları fiziki coğrafya inceler. Dağınık yerleşme beşeri coğrafyanın konusudur. 5. Silindirik projeksiyon yöntemiyle çizilen haritalarda hata ekvator çevresinde en az, kutuplarda en fazladır. Bu yüzden kutba en yakın olan Norveç'te hata en fazla, Ekvator'a en yakın olan Brezilya'da hata en azdır. Bu ülkelerin verildiği B seçeneği doğru cevaptır. 3. Litosfer, taş küredir. Kayaçlardan oluşur. Kıtaların kayması, yer sarsıntıları, volkanik püskürmeler ve toprak aşınması yer kabuğunda meydana gelen olaylardır. Bulut oluşumu ise atmosfer de gerçekleşir. 6. Türkiye'nin fiziki haritası farklı ölçeklerle çizildiğinde haritadaki uzunluk ve haritadaki alan değişir. Marmara Denizi'nin gerçek alanı ve Kızılırmak Nehri'nin gerçek uzunluğunu ölçek etkilemez. Cevap III ve IV'ün olduğu E'dir. Delta Kültür Yayınevi

13 7. Eğimin fazla olduğu yerlerde izohips eğrileri sık çizilir. Falez, deniz kıyısında oluşan uçurum şeklindeki diklikdir. Falezlerde eğim çok olduğu için izohips eğrileri sıktır. Boyunlar, plato yüzeyleri, delta ovalarında eğim azdır. Dağ yamaçları eğimli olabilir ama falezlerde eğim daha fazladır. Bu yüzden diğer yer şekillerinin bulunduğu yerlerde izohips eğrileri seyrektir Batı ileri 12 Doğu Boylam farkı = = 77 Zaman farkı = 77 x 4 dk = 308 dk = 5 saat 08 dk Doğuda yerel saat daha ileri olduğundan 12 Doğu boylamında yerel saat? = olur. 8. Payda 1/ ölçekli haritada 30 cm 2 kat artmış 1/ ölçekli haritada x Uzunluk 2 kat azalmalı Bu sorunun çözümünün kısa yolu vardır. Önce kesir ölçeklerin paydaları karşılaştırılır. Birinci ölçekte payda iken ikincisinde olmuş yani 2 kat artmıştır. Uzunlukta da tam tersi 30 cm 2 kat azalma olmalıdır. = 15 cm olur Türkiye'de yaz saati uygulamasında 45 Doğu boylamındaki Iğdır'ın, yerel saati ulusal saat olarak kullanılır. Bu nedenle Iğdır'da yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark en azdır, batıya gidildikçe fark artar. Seçeneklerde verilen en batıdaki il İzmir'dir km 2 cm 2 cm 2 cm 10 cm 2 cm 2 cm 2 cm 8 km ise 1 cm x x = 4 km olur. 12. Yerel saat için seçeneklerde verilen bölgelerin boylam farkına bakılmalıdır. En fazla boylam farkı C seçeneğindeki bölgededir. 15 Batı + 30 Doğu = 45 lik boylam farkı bulunur. Bu bölgede yerel saat farkı da en fazladır. 4 km = cm Sınıf Coğrafya Özet

14 13. Fiziki haritalarda renkler yükselti aralığına göre değişir m arası yeşil, m arası sarıyla gösterilir. Sonuçta Gediz ve Konya Ovası'nın rengi farklı olduğuna göre yükseltileri farklıdır. 16. İki merkezi aynı şekil üzerinde gösterelim: X Y Batı Doğu X'te yerel saat 12.00'dir ve gölge daha kısadır. X ile Y arasında 45 lik boylam farkı, 45 x 4 dk = 180 dk = 3 saatlik zaman farkı vardır. Y'de yerel saat 3 saat daha geridir. Bu durumda = 09.00'dur yani daha geridir. X kentinde saat 12.00'dır. Yerel saati daha ileri olduğuna göre X daha doğudadır, Güneş daha önce doğar ve önce batar. D seçeneği yanlıştır Mutlak konum, matematik konumdur. Bir yerin matematik konumu açıklanırken en kuzey, en güney, en batı ve en doğudakiler söylenir. Bu durumda; 10 kuzey, 16 kuzey, 20 doğu ve 26 doğu bölgenin mutlak konumunu verir. E seçeneğinde verilen 12 kuzey taralı bölgenin içinden geçtiği için mutlak konumda söylenmez. 17. Meridyenlerin arasındaki uzaklık Ekvator'da 111 km iken, kutuplara doğru azalır. Bu yüzden 1000 km doğuya gidildiğinde kutba yakın enlemlerde daha fazla meridyen geçileceği için daha fazla yerel saat farkı görülür. Cevap güney kutbuna en yakın olan 80 Güneyin bulunduğu A'dır. 15. Enlem ve boylamla ilgili sonuçlar mutlak konum hakkında bilgi verir. Kalıcı kar sınırı, tarım ürünleri; sıcaklık farkı, denizlerdeki tuzluluk oranı enleme göre değişir. Fakat A seçeneğinde verilen maden rezervi enleme ve boylama bağlı değildir, özel konumdan etkilenir. 18. Soru kökünde verilen bilgilere bakıldığında coğrafya bilimine katkıları açıklanan bilim adamı Biruni'dir. Delta Kültür Yayınevi

15 meridyenine tarih değiştirme çizgisi denir. Bu meridyen geçildiği an tarih bir gün değişir. Bu yüzden 180 meridyeninin doğusu ile batısı arasıda 1 günlük zaman farkı vardır. 22. Yörüngenin elips olması mevsim sürelerini etkiler. Dünya Güneş'e yaklaştığında yörüngesindeki dönme hızı artar ve kış kısa olur. Yörüngesinden uzaklaştığında dönme hızı yavaşlar ve yaz mevsimi uzun olur. 20.? 1 saat 40 dk 0 geri Londra 1 saat 40 dakika = 100 dk 23. Tarih ne olursa olsun, gece ile gündüz süresi arasındaki fark her zaman Ekvator'da en azdır, kutuplara yaklaştıkça artar. E seçeneğinde verilen Oslo kutba en yakın olduğundan gece ile gündüz süresi arasındaki fark en fazladır. 100 dk = 25 Batı 4 dk 21. Dünya'nın geoit olmasının en önemli sonucu yer çekiminin farklı olmasıdır. Geoit olması ekvator yarıçapının kutup yarıçapından daha uzun olmasına neden olmuştur. Kutuplar yerin merkezine daha yakındır. Bunun sonucunda yer çekimi kutuplarda daha fazladır. 24. İlkbahar ekinoksu 21 Mart'ta yaşanır. A, C, D ve E seçeneğinde verilen özellikler 21 Mart'a aittir. 21 Mart'ta aydınlanma dairesi kutup dairelerine değil, kutup noktalarına teğet geçer 9. Sınıf Coğrafya Özet

16 25. B seçeneğinde verilen yer ekseninin yörünge düzlemine eğik olması diğer seçeneklerde verilenlerin nedenidir. 28. A, B, C ve D seçeneğindeki özellikler 21 Haziran'a aittir. Bu tarihte Aydınlanma Dairesi kutup noktasına değil, kutup dairelerine teğet geçer. 26. Gece gündüz süresi arasındaki fark tarihe göre değişmez. Yıl boyunca Ekvator'a yakın yerlerde gece ve gündüz süresi arasındaki fark en azdır. Verilen kentlerden en güneyde olan Adana Ekvator'a en yakın olduğundan gece ile gündüz süresi arasındaki fark en azdır. 29. Yengeç dönencesi 23 27' kuzey paraleline verilen isimdir. Bu paralelden daha kuzeyde olan bölgelerde en kısa gölge daima kuzeye bakar. 40 kuzeyin olduğu B seçeneği doğrudur. 27. Güneş ışınlarının geliş açısı büyümeye başladığında gölge boyu kısalmaya başlar. Kuzey Yarım Küre ışınları 21 Aralık'ta en küçük açıyla alır ve gölge boyu en uzundur. Bu tarihten sonra ışınların geliş açısı büyümeye başlar ve gölge boyu da kısalır. 30. Dinamik basınçlar, yerel saat farkları, mekanik çözülmeler ve meltem rüzgârları Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki hareketinin sonuçlarıdır. V. bilgide verilen haritalardaki bozulmaların nedeni; Dünya'nın küresel şeklidir. Delta Kültür Yayınevi

17 2. DÖNEM SONU DENEME?????? SINAVI (SAYFA 77) 1. Ekvator'da kalıcı kar sınırının yüksek olması Enlem Norveç'te sıcaklıkların Brezilya'dan düşük olması Enlem Ekvatordan kutuplara gidildikçe bitkilerin kuşaklar halinde uzanması Enlem Ekvatordan gelen rüzgarların sıcaklığı artırması Enlem Havanın açık olduğu günlerde ısı kaybının artması Nem miktarı 4. Bağıl nem, mutlak nemin maksimum neme oranıdır. I. hava kütlesinde mutlak nem 15 gr, maksimum nem 30 gr'dır. Bağıl Nem: 15 x 100 = %50'dir. 30 Diğer hava kütlelerinin de bağıl nemleri hesaplandığında I. hava kütlesinin bağıl neminin en az olduğu görülür. E seçeneğinde nem miktarından bahsedilmiştir YB I II III IV V 90 YB 60 AB 30 YB 0 AB 30 YB 60 AB Yüksek basınç (YB) kuşaklarında alçalıcı hava hareketleri görülür. Dünya'da 30 ve 90 enlemlerinde yüksek basınç oluştuğundan cevap II ve IV'ün olduğu D'dir. 5. Basıncı etkileyen en önemli faktör sıcaklıktır. Dört mevsiminin yaşandığı ve sıcaklık değişiminin fazla olduğu orta kuşak iklimlerinden biri olan karasal iklimde basınç yıl içinde daha fazla değişir. 3. Okyanuslar ve denizlerden gelen rüzgârlar bol nem taşıdıkları için bol yağış bırakırlar. Bu durumda Atlas Okyanusu'ndan gelen batı rüzgârı ve Hint Okyanusu'ndan gelen muson rüzgârı ulaştığı yerlere bol yağış bırakır. İzmir'de esen imbat Ege Denizi'nden geldiği hâlde yağış bırakmaz. Çünkü fazla nem taşımaz. Hamsin çöllerin bulunduğu Kuzey Afrika'da estiği için kurudur ve yağış bırakmaz. Cevap I ve IV'un olduğu B'dir. 6. Soruda makilerin özellikleri anlatılmıştır. Makiler, Akdeniz ikliminin görüldüğü Orta Şili, Kaliforniya Yarım Adası, Kap Bölgesi ve İspanya kıyıları gibi yerlerde bulunur. Bu yüzden E seçeneğinde verilen ve çöl ikliminin görüldüğü Orta Asya'da makilere rastlanmaz. 9. Sınıf Coğrafya Özet

18 7. Ekvatoral iklim bölgeleriyle ilgili A, B, C ve D seçeneğinde verilen bilgiler doğrudur. E seçeneği yanlıştır. Ekvator çevresinde alçak basınç etkili olduğu için alçalıcı değil yükselici hava hareketi görülür. 10. Türkiye'de yükselti, karsallık, dağların uzanışı ve yerel rüzgarlar iklimi etkileyen ülkemize ait yerel faktörlerdir. Türkiye'nin enlemi küresel faktördür. 8. Herhangi bir yerin enlemi ve boylamı verilmişse mutlak konumdan bahsedilmiştir. Buna göre doğru cevap A'dır. 11. Güneş ışınlarının geliş açısı, gece gündüz süre farkı, denizlerin tuzluluk oranı ve makilerin yükselti sınırı enleme bağlı olarak kuzeye gittikçe değişir. Fakat C seçeneğindeki yağış miktarının özel konumla (denize göre konum, yerşekilleri) ilgisi vardır. 9. Fiziki haritalar genel haritalardır. Kıvrım dağları gibi veriler çizgi halinde gösterilir. Doğru cevap I ve II'nin bulunduğu D'dir. Bu haritaların genelde inşaat amaçlı kullanılması bilgisi yanlıştır 12. Konveksiyonel yağışlar İç Anadolu'daki Konya, Ankara, Kayseri ve Kırşehir'de ilkbahar da görüür. A seçeneğinde verilen Ardahan'da ise yazın görülür. Delta Kültür Yayınevi

19 13. Soru kökünde Göbeklitepe'den bahsedilmiştir. 16. Türkiye'de nüfusun dağılışını etkileyen en önemli faktör sanayidir. Sanayi kuruluşlarının yoğun olduğu yerlerde nüfus fazla olur. 14. Türkiye'de Teke ve Menteşe Yöresi, Hakkari çevresi, Yıldız Dağları fazla yağış aldığı halde az nüfuslanmıştır. C seçeneğindeki Zonguldak bu duruma uymaz. 17. Türkiye'de karstik ovalar geçirgen olduğu için sarp araziler ise çok dağlık olduğu için nüfus yoğunluğu azdır. Cevap II ve IV'un olduğu C'dır. 15. Parçada yayla hakkında bilgi verilmiştir. 18. Kırsal alanlarda tarımsal faaliyetler sırasında kullanılan tarım ilaçları toprak kirliliğine neden olur. Gürültü, hava, radyoaktif ve görüntü kirliliği dahaçok kentlerde görülür. 9. Sınıf Coğrafya Özet

20 19. Soru kökünde verilen özellikler dünyanın en soğuk kenti olan Ust Nera'ya aittir. 22. Tarım, sanayi ve turizm bölgesi olan ilk İzmir'dir. 20. Yer şekillerinin engebeli olduğu ve su kaynaklarının fazla olduğu bölgelerde kır yerleşmeleri dağınıktır. Cevap I ve II'nin bulunduğu A'dır. 23. Türkiye'de iklimin çeşitli olmasını dağların uzanışı, yarımada olması, orta kuşakta bulunması ve çevresindeki kara parçaları etkiler. Bitki örtüsünün çeşitli olması neden değil sonuçtur. 21. Bilimsel çalışmaların yapıldığı teknokentte örnek olarak D seçeneğindeki Hong Kong verilmiştir. Marsilya liman kenti, Essen sanayi kenti, Roma idari, turizm kentidir. 24. İç Anadolu düz bölgedir, tahıl bölgesidir, bozkırlar bulunur ve volkanik dağlar vardır. Fakat fay hatları uzanmadığı için deprem bölgesi değildir. Delta Kültür Yayınevi

21 25. İdari sınır ülkenin veya ilin sınırlarıdır. Uluslararası veya bölgesel olan örgütlerden oluşan bölgelerle ülkelerin idari sınırları çakışır. 28. Seçeneklerde verilen faaliyetler içerisinde en çok zarar verenler termik santrallerdir. Termik santrallerden çıkan gazlar ve küller, küresel ısınma, asit yağmurları, hava kirliliği gibi ciddi ve küresel sorunlara neden olur. 26. Yer şekilleri, iklim, bitki örtüsü gibi doğal özelliklere göre oluşturulan bölge sınırları daha uzun sürede değişeceğinden Cevap A'daki Toroslar dağlık bölgesidir. Nüfus ve ekonomi (tarım, sanayi, turizm, maden) gibi beşeri özelliklere göre oluşturulan bölgeler daha kısa sürede değişir. 29. Dünya'da nüfusun hızla artması çevre sorunlarını artırmıştır. Nüfusun doğal kaynakları hızla tüketmesi, sanayileşme gibi durumlar çevre sorunlarına neden olur. 27. Ovalarda tarım yapılması, taraçalar, baraj ve viyadüklerin yapılması insanın doğaya etkisine örnektir. Deprem oluşumunda insanın etkisi yoktur. 30. Dünyada ilk yerleşim yerleri Eski dünya karalarında (Avrupa, Asya, Afrika) kurulmuştur. Amerika kıtası yeni dünya kıtasıdır ve ilk yerleşmelere rastlanmaz. Cevap I'in bulunduğu A seçeneğidir. 9. Sınıf Coğrafya Özet