BURSA DOĞA TURİZMİ EYLEM PLANI

Transkript

1 F 2013 BURSA DOĞA TURİZMİ EYLEM PLANI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI (DOĞAKORUMA VE MİLLİ PARKLAR) II. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 1

2 PROJE YÖNETİCİSİ YAHYA GÜNGÖR BÖLGE MÜDÜRÜ PROJE KOORDİNATÖRÜ ADNAN GENÇER MİLLİPARKLAR ŞUBE MÜDÜRÜ HAZIRLAYANLAR: UZMAN YRD. (ÇEVRE YÜK. MÜHENDİSİ) BİHTER GÜNEY UZMAN BİYOLOG İREM ODACI BİYOLOG E.NAZLI SIKIK Kapak Tasarımı: Uzman Yrd. (Çevre Yük. Müh.) Bihter GÜNEY İmtiyaz Sahibi: T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, II. Bölge Müdürlüğü Adres: Fatih Sultan Mehmet Bulvarı No: 133 Nilüfer Bursa Tel: Faks: Yıl: Bu Plan T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 2. Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanmıştır. 2

3 3

4 ÖNSÖZ Doğa turizmi- ekoturizm, doğayı ve kültürel kaynakları anlayarak korumayı destekleyen, düşük ziyaretçi etkisi olan ve yerel halka sosyo-ekonomik fayda sağlayan bozulmamış doğal alanlara çevresel açıdan sorumlu seyahat ve ziyaret olarak tarif edilmektedir Dünyadaki bilimsel ve teknolojik gelişmelere paralel, ulaşımın da kolaylaşması neticesinde insanlar bulundukları yerlerde çok uzak özellikli alanları öğrenebilmekte ve o alanları görmek, özellikle yoğun şehir-iş yaşamından arta kalan zamanlarını doğayla iç içe geçirmek istemektediler. İnsanların doğayla buluşma isteklerini gerçekleştirdikleri yegane alanlar ise çoğunlukla Koruma Statülü alanlar olmaktadır. Ülkemizdeki biyolojik çeşitliliğin farkında olan gelişmiş ülke insanları ülkemize yaptıkları seyahatlerde özellikle doğa turizmi-ekoturizm yapılabilecek alanları tercih etmektedirler. Kuruluşu günümüzden yaklaşık 7000 yıl öncesine tarihlendirilen Bursa; Tarih, Kültür ve Doğa şehridir. Bursa da yapılmakta olan doğa turizmi-ekoturizm faaliyetlerini kontrol altına almak, doğal güzelliklerinin korunması ve tanıtmaya katkı da bulunabilmek, amacı ile Bursa İli Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmıştır. Söz konusu plan, Bakanlığımız II. Bölge Müdürlüğü tarafından oluşturulan komisyon marifetiyle hazırlanmış olup, planın hazırlanmasında bizlere desteğini esirgemeyen Bölge Müdürümüz Sn.Yahya GÜNGÖR e ve bu planın hazırlamasında büyük emek sarf eden çalışma arkadaşlarım Uzman Yardımcısı Bihter GÜNEY e, Uzman Biyolog İrem ODACI ya, Biyolog Elif Nazlı SIKIK a ve katkıda bulunan tüm komisyon üyelerine teşekkür ederim. Bursa İli Doğa Turizmi Eylem Planı kapsamında yapılacak uygulamalarla, ilimizin doğal ve tarihi güzelliklerinin önemi ve korunmasının gerekliliği sürdürülebilir bir şekilde uygulanmış olacaktır. Adnan GENÇER Milli Parklar Şube Müdürü 4

5 İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ Doğal Alanlar, Yöre İnsanının Geleneksel Hayatı, Kırsal Kalkınma, Sürdürülebilir Turizm Alternatifi Ve Bursa Vilayetinde Sürdürülebilir Doğa Turizmi Doğal Alanlar ve Sürdürülebilir Kalkınma 9 2.SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişimine İlişkin Çalışmalar Turizm Potansiyeli Taşıma Kapasitesi İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İlgi Grupları/Paydaşlar İlgi Grubu Kategorileri İlgi Grubu Analizi Toplum Temelli Yaklaşım Yerel Organizasyonun Oluşturulması TARİHÇE COĞRAFİ BİLGİLER İlçeler Önemli Ovalar 35 5

6 5.3. Göller Akarsular Dağlar İklim Nüfusu Üretim Tarım Ulaşım EKOTURİZM ÇEŞİTLERİ Doğa turizmi- Ekoturizm Uygulama Alanları Bursa da Uygulanabilecek DoğaTurizmi-Ekoturizm çeşitleri nelerdir? Ekoturizm Çalışmalarının Yasal Dayanağı KORUNAN ALANLAR Milli Parklar Tabiat Parkları Tabiatı Koruma Alanı Tabiat Anıtı Sulak Alanlar Bursa daki Korunan Alanlar KORUNAN ALANLARDA EKOTURİZM UYGULAMALARI Artan Eğitim Seviyesi Ve Seyahat Etme İhtiyacı Çevresel Eğitimin Önemi Seyahat Seçeneklerinin Yayılımı Korunan Alanlarda Ekoturizm Faaliyetinin Faydaları Ekoturizm Uygulamaları Yapılırken Korunan Alanlarda Alınması Gereken Tedbirler SWOT ANALİZİ Swot Çözümlemeleri 75 6

7 9.2. Bursa Daki Ekoturizm Gelişimine Yönelik Swot Çözümlemeleri Uludağ İçin Swot Analizi Uluabat Gölü İçin Swot Analizi İznik Gölü İçin Swot Analizi Kocaçay Deltası İçin Swot Analizi Suuçtu Şelalesi İçin Swot Analizi FALİYET EYLEM PLANI MADDELERİ Ana Faliyet Başlıkları SONSÖZ KAYNAKLAR EKLER 117 7

8 1.GİRİŞ 1.1. Doğal Alanlar, Yöre İnsanının Geleneksel Hayatı, Kırsal Kalkınma, Sürdürülebilir Turizm Alternatifi Ve Bursa Vilayetinde Sürdürülebilir Doğa Turizmi Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin koruna alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif ilişkiler içinde olmamız lüzumludur. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde inisiyatifi eline alan kişi demek olup tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşlar korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin yarattığı olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif çevre duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğinin korunmasında anahtar bir kelime haline gelmiştir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakış açısı yaratılması, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında en önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde 8

9 bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır Doğal Alanlar ve Sürdürülebilir Kalkınma 1980 li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) çevre konularına ilişkin çalışmaları giderek artan bir etki yaratmıştır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nun 1987 yılında tamamladığı çalışmalar sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmış olup, kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna değinilmiştir. Raporda ortaya konan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne dayanmaktadır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman kereste imalatı için kullanılabilir, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilir, korunan alan olarak kullanılabilir. Alanın ve alanda yaşayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da yöre halkı ve diğer iş gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı yaşam kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemli olmaktadır. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın ve içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacaktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir, bu kavramlar şu şekilde açıklanabilir; 9

10 Kırsal alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla anılan insan yerleşimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal kalkınma kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel koşulları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabaların devletin bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam biçimde katkıda bulunmalarının sağlanma süreci şeklinde tanımlanmıştır. Kırsal alan kalkınması; Hem bir eğitim hem de örgütlenme işi olup kırsal alan, toplumun gereksinimlerinin göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük sağlamalıdır. Sürdürülebilir kalkınma: ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemli olmaktadır. Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır yılında Fransız vatandaşları tatillerinin %52 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde, %26 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar ayrıca doğa için önemli role sahiptirler. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır. 10

11 2.SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup genişleterek karşılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içerçektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm gelişimi; Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri; a. Biyolojik çeşitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. İstihdam kalitesi, f. Sosyal eşitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bir bileşendir. 11

12 Aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de turizm bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirler gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de lüzumludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, ekoturizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki, turizm eşiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araç olabilmektedir. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması gibi hedeflere de ulaşılabilmektedir. En önemli husus; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi de gereklidir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelecektir. İşte bu nedenle bu çalışmaya SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME (MASTER) PLANI çalışmasına lüzum duyulmuştur Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. 12

13 Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir. Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için kararlar ortak alınır ve karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre halkının becerilerini, bilgisini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılabileceği gibi yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır, söz konusu gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nda turizm doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi ve özgün bir destinasyon oluşturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. 13

14 Özellikle hassas tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemli olmaktadır. -Entegre doğal alan yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin işbirliği oldukça önemlidir, planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama stratejisi de Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın bir parçası olup, kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu stratejide yer almalıdır. -Turizm destinasyonu yönetimi; yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir rekabetçi yaklaşımdır. -İyi tanımlanmış amaçlarla ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin izlenmesi ve ziyaretçi yönetim planı: Madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalışılıyor bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileştirilmesi) ve hizmetteki aksamaların doğadaki değişimlerin takibi için çok gereklidir. Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaşmak garanti edildiği takdirde teşvik edilmelidir. 14

15 2.2. Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişimine İlişkin Çalışmalar Kaynak Analizi Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması zorunludur. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların halihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk amaçlı kullanımı, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. 15

16 İklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır. Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için alatyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizim gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu, donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak halihazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. - Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. - İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep telefonlarının da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etüdleri içermektedir. - Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. 16

17 - Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. - Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. - Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. - Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. - Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. - Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. İnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır. İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir; - Yöre halkının nüfusu, - Göç vb. eğilimler, - Demografik yapı, - Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı, - Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, - Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, - Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini içeren sosyal yapı, - Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, - Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir, - Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri, sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili olabilmektedir. 17

18 Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürüdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini sağlayacaktır Turizm Potansiyeli Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karşılaması lüzumludur. Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır. Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; - Halen yapılan turizm, - Halihazırdaki turist miktarı, - Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, 18

19 - Ortalama kalma zamanları, - Turist profili, - Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneş, vb.) - Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, - Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; - İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? - Alan ulaşım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi), - Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) - İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? - Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, - Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir? - Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu (toptak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, - Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.) - Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü) - İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), - Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), - İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), - Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), - İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), 19

20 - Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya mevsime bağlı), - Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, - Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu:kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; - doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, deniz canlıları, iklim, diğerleri), - kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) - Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karaktestik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği, - Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), - Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vd.) - İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler.) Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. 20

21 Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; - Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), - Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi, - Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan;turizme ilişkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait verielr üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). - Turist başına ortalama harcama, - Grup hacmi ve düzeni, - Turistlerin ağırlıklı yaş grubu, - Yaptıkları faaliyetler, - Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri, - Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri, - İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, - Kullanılabilir ilave veriler. Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır. Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. - Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, - Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, - Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir, - Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, 21

22 - İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, - Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. - Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. - Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. - Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir Taşıma Kapasitesi - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değişikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır. 22

23 Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. Taşıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taşıma kapasitesinin aşılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik etkisidir Taşıma Kapasitesinin Elemanları Sosyal Taşıma Kapasitesi Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir.bu unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır Ekonomik Taşıma Kapasitesi Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. 23

24 Ekolojik Taşıma Kapasitesi Ekolojik taşıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi, Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. 24

25 Psikolojik Taşıma Kapasitesi Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 25

26 3. İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1. İlgi Grupları/Paydaşlar İlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir. İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaşmak için işbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur İlgi Grubu Kategorileri Turizmde ilgi grupları; - Yöre halkı, kişiler ve kurumlar, - Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, - Bölgesel yetkililer, - Ulusal yetkililer, - Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, - Turizmle ilgili sektörler, - Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, - İşçi sendikaları, dernekler, STK lar, - Eğitim ile ilgili birimler, 26

27 3.3. İlgi Grubu Analizi İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir. İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; - Genel hedeflerini, - Turizmden beklediği faydaları - Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; şu adımlardan oluşur; 1. İlgi gruplarının tanımlanması, 2. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi, 4. İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi, 6. İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması, 8. Paydaşların bir araya getirilmesi, 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, 10. Organizasyon çerçevesinin oluşturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletişim organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 12. İzleme ve geri bildirimin yapılması 27

28 3.4. Toplum Temelli Yaklaşım Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaşım uygulanması neticesinde; - Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, - Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve - Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir Yerel Organizasyonun Oluşturulması İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır. Bu işbirliği Valiye imzalatıldığı takdirde resmi bir dokümandır. Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını uygulamak, desteklemek ve sorumluluklarını, karar verme gibi hususları düzenler. 28

29 4. TARİHÇE Birçok medeniyete ev sahipliği yapan Bursa da tarih, her bir yeni buluntuyla binlerce yıl eskiye götürülüyor. Bursa ve civarında M.Ö li yıllardan itibaren çeşitli yerleşimlerin olduğu biliniyor (Ilıpınar). Nilüfer bölgesinde Akçalar Aktopraklık mevkiinde yapılan arkeolojik kazı çalışmalarında da tarih öncesi döneme ait ilk çiftçi topluluklarının yaşam izlerine rastlanmıştır. Bu bölgenin M.Ö yıllarından M.S. 2. Yüzyıla kadar iskân edildiği anlaşılmaktadır. Aktopraklık özellikle ilk çiftçi toplulukların ortaya çıkışı ve Anadolu dan Avrupa ya yayılımı konusunda kritik bir öneme sahiptir. Fakat yöreye ait kesin bilgiler M.Ö. 7. yüzyıla dayanmaktadır. Apemeia (Mudanya) ve Kios (Gemlik) iskeleleri bu dönemde oluşmuştur. M.Ö.7. yüzyıldan sonra bölgeye Bithynler göç ettiğinden buraya Bitinya adı verilmiştir. Antik kaynaklar Bursa nın kurucusunu I. Prusias (M.Ö ) olarak göstermektedir. Bugünkü Hisar içinde bir pazar yeri olarak kurulan Bursa, Roma çağında Prusa ad Oliympium (Olympos Bursası) adını alır. İmparator Justiniaus ( ) zamanında Pythia da (Çekirge de) yeni hamamlar yaptırılmıştır. Prusa (Bursa) yılları arasında Nikaia a (İznik e) bağlı sönük bir tekfurluktur. Türklerin Bursa bölgesine ilk kez 1081 yılından sonra geldikleri bilinmektedir. İznik, yıllarında Anadolu Selçuklu Devleti nin başkentliğini yapmıştır yılında ise bölge Haçlıların eline geçer yılında Theodor Laskaris in kurduğu İznik Bizans ı, varlığını 1261 yılına kadar sürdürdükten sonra Bursa yeniden imparatorluk topraklarına katılır. Bursa tarihteki asıl gelişimini Türklerin bölgeye yerleşmesi ve kenti devlet merkezi yapması sonucu göstermiştir. 27 Temmuz 1302 yılında Yalova da Bizans İmparatorluk. kuvvetlerini yenen Osman Gazi bir yıl sonra Yenişehir Ovası çıkışında üzerine gelen Tekfurları da dağıtınca Bursa ve çevresi Türkmenlere açılmıştır. Aynı yıl Kestel ve Kite Ovası (Ürünlü ve çevresi) fethedilerek bölge şenlendirilmiş, Bursa kuşatılmıştır. Bu sırada Osman Gazi, Balabancık ve Gazi Aktimur Hisarlarını inşa ettirmiştir de Mudanya, Gemlik ve Orhaneli Osmanlı topraklarına katılmıştır. 6 Nisan 1326 da Osman Gazi nin oğlu Orhan Bey tarafından Bursa fethedilmiştir. Orhan Gazi ( ) fetihten sonra ilk Osmanlı parasını Bursa da bastırmış ve kenti Osmanlı Devleti nin ilk başkenti yapmıştır. Bursa fethedildiği sırada, surlarla çevrili dört kapılı hisar içinden ibaret küçük bir şehirdi. Önce surların içi imar edilerek hamamlar, medreseler, camiler inşa edildi. Artan nüfus ve çevresel üretimin pazar ihtiyacı üzerine Orhan 29

30 Gazi, şehrinhisarın dışına çıkararak Orhan Gazi Külliyesi ni ve Tahte-l kale (Tahtakale) semtini kurdu. Orta Anadolu dan gelen Türkmen aileler ve özellikle Ahiler kente yerleştirildi. Bu arada kenti bir kültür merkezi haline getiren sanatkarlar, ulema ve özellikle tasavvuf erbabı da Bursa ya nitelik kazandırdılar. Orhan Gazi nin vefatından sonra devletin başına geçen Murad Hüdavendigar ( ) şehri batıya, Çekirge ye doğru genişletmiştir. Çekirge de yaptırdığı külliye, üst katı medrese olarak kullanılan cami, imaret, hamam ve türbeden oluşuyordu. Sultan I. Murad 1363 yılında başkenti Edirne ye taşısa da Bursa nın payitaht olma özelliği devam etmiştir. Balkanlardaki gelişmeler sırasında Edirne geçici merkez olarak kullanılmıştır. Bursa da en büyük gelişme Sultan Yıldırım Bayezid ( ) zamanında gerçekleşmiştir yılında Ulu Cami inşa edilmiş, Yıldırım Külliyesi ile şehrin doğu tarafı da imar edilmeye başlamıştır yılındaki Ankara Savaşı nda Sultan Yıldırım Bayezid ın yenilmesi üzerine Bursa Timur un eline geçmiş, şehir tahrip edilmiştir yılları Osmanlı tarihinde Fetret Devri olup taht kavgaları ile geçmiştir. Bu dönemde Mehmet Çelebi Amasya da, İsa Çelebi Balıkesir ve Bursa çevresinde, Süleyman Çelebi Trakya da kendi hükümdarlıklarını ilan etmiş, sonunda Çelebi Mehmet ( ) sultan olmuştur. Yeşil Cami ve yanındaki medrese, hamam, imaret ve Bursa nın simgesi olan Yeşil Türbe de bu devirde yapılmıştır. II. Murat döneminde ( ) oluşan Muradiye semtinde yaptırılan külliye zamanla türbeler bölgesi halini almıştır. Fatih Sultan Mehmed in, İstanbul u fethetmesinden sonra başkentin İstanbul a taşınmasına rağmen Bursa ya olan ilgi tamamen bitmemiştir. Bursa 17. yüzyıl kayıtlarında bile Daru s-saltanat-ı Kadime (eski payitaht) olarak geçer. Osmanlı yı kuran şehir Bursa da günümüzde ilk altı padişahın türbesi vardır. Tophane de Osman Gazi ve Orhan Gazi, Çekirge de Sultan Murad Hüdavendigar, Yıldırım da Sultan Yıldırım Bayezid, Yeşil de Sultan Çelebi Mehmed, Muradiye de Sultan II. Murad ın türbeleri bulunmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu nun ilk 200 yıllık döneminde Bursa kısa zamanda büyük gelişmeler göstermiştir. 15. yüzyıldan itibaren ipek ve baharat ticaretinin merkezi olan Bursa da Sultan II. Bayezid devrinde Koza Han ve Pirinç Hanı, Kanuni Sultan Süleyman devrinde Yeni Kaplıca gibi eserler yapılmıştır. Bursa, medreseleri ile bilim ve kültürün, güçlü ekonomisiyle de ticaretin merkezi olmuştur. Başkentin önce Edirne ye sonra İstanbul a taşınması Bursa yı bir nebze olsun geri plana atsa da, 19. yüzyılda da Osmanlı İmparatorluğu nun gözde kentlerinden olmaya devam etmiştir. Sultan Abdülmecid in 1814 yılında Bursa yı ziyaretinden sonra kentte imar faaliyetleri de artmıştır. 30

31 Bursa imparatorluğun son yıllarında bir müddet Hüdavendigar Vilayeti nin m erkezliğini de yapmıştır. I. Dünya Savaşı ndaki yoksulluk ve sıkıntıdan nasibini alan kent, 8 Temmuz 1920 de Yunanlılar tarafından işgal edilmiştir Başkomutanlık Meydan Muharebesi nde Yunan ordusunun bozguna uğrayıp Anadolu yu terk etmesinin ardından 10 Eylül gecesi 3. kolordu askerleri kente girerek 11 Eylül günü Bursa yı Yunan işgalinden kurtarır. Yunanlıların çok büyük tahribat yaparak çıktığı Bursa zamanla yaralarını sararak Cumhuriyet devrinin önemli sanayi şehirlerinden biri olmuştur. Ayrıca büyük zorluklarla imzalanan Mudanya Ateşkes inin imzalandığı Mütareke evi de Bursa da bulunmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk Cumhuriyet döneminde 18 kez Bursa yı ziyaret etmiştir. 17 Ekim 1922 tarihindeki ilk ziyaretini de Gazi Başkomutan olarak İsmet Paşa, Kazım Karabekir Paşa ve Fevzi Paşa ile 12 gün Bursa da kalmışlardır. Bu günlerde Şark Sineması nda İstanbul dan ziyarete gelen kadın ve erkek öğretmenlere ünlü söylevini vermiştir. Atatürk Bursa da devlet tarafından kurulan Merinos Fabrikası ile Gemlik Suniipek Fabrikası ile özel sektör girişimi olan İpek İş Fabrikası nın açılışlarına da katılmıştır. Bursa ya geldiğinde kaldığı Atatürk Köşkü ve Hünkar Köşkü nde kullandığı oda ve eşyalar ise müzede sergilenmektedir. Bursa için Cumhuriyet döneminin en önemli olaylarından biri mübadeledir. Kurtuluş savaşından sonra Yunanistan dan gelen mübadillerle, Bulgaristan dan 1950 li yıllarda başlayan ve 1989 yılında göç dalgası olarak gelen nüfusla; Anadolu dan gelen göçler birleşince Bursa büyük bir kültürel zenginliği de bünyesinde toplamıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında bir tarım kenti olan Bursa, coğrafi konumunun verdiği avantaj ve halkın girişimci yapısıyla özellikle tekstil, otomotiv ve yan sanayilerinin merkezi olmayı başarmıştır. Günümüzde ise, restore edilerek hizmete sunulan tarihi eserleriyle, güçlü üniversitesinin sahip olduğu bilimsel kapasitesi ve nitelikli eğitim altyapısı ile kültür, tarih, turizm ve sanat alanında hızla gelişmektedir (Anonim, 2012a). 31

32 5. COĞRAFİ BİLGİLER Bursa 40 derece boylam ve derece enlem daireleri arasında Marmara Denizinin güneydoğusunda yer alan ilin toplam nüfusu Türkiye İstatistik Kurumunun Adrese Dayalı Kayıt Sisteminin 2011 verilerine göre olduğu tespit edilmiştir. Bu haliyle Türkiye'nin 4. büyük kentidir. Bursa ili doğuda Bilecik, Adapazarı, kuzeyde Kocaeli, Yalova, İstanbul ve Marmara Denizi, güneyde Kütahya, batıda Balıkesir illeriyle çevrilidir. Bursa nın 17 ilçesi (Büyükorhan, Gemlik, Gürsu, Harmancık, İnegöl, İznik, Karacabey, Keles, Kestel, Mudanya, Mustafakemalpaşa, Orhaneli, Orhangazi, Yenişehir, Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım), 230 beldesi ve 659 köy yerleşimi vardır (Anonim, 2012a). Şekil 1: Bursa Çevre Düzeni Planı,

33 5.1.İlçeler Bursa ilinin ilçeleri; Nilüfer, Yıldırım, Osmangazi, Büyükorhan, Gemlik, Gürsu, Harmancık, İnegöl, İznik, Karacabey, Keles, Kestel, Mudanya, Mustafakemalpaşa, Orhaneli, Orhangazi ve Yenişehir'dir İznik İznik İlçesi, dünyada eşine az rastlanan ve bütünüyle "açık hava müzesi" olan tarihi ve antik bir şehirdir. Yaz kış demeden, adeta bereket saçan verimli toprağı, kendine özgü iklimi ve doğal güzelliği nedeniyle, tarihin her döneminde insanlığın ilgi odaklarından biri haline gelmiştir (Anonim, 2012b) Gemlik Bursa'nın 30 km. kuzeybatısında aynı adlı körfezin kıyısında kurulmuştur. Gemlik'e bağlı Kurşunlu, Küçükkumla, Büyükkumla, Karacaali yaz turizminin yoğun olarak yaşandığı kıyılardır (Anonim, 2012b) İnegöl Bursa'nın 45 km güneydoğusunda yer alan İnegöl, Antik dönemde Ankedoma adıyla tanınmaktaydı. İlçedeki önemli tarihi eserler Osmanlı döneminden kalmadır. 1481'de Sadrazam İshak Paşa tarafından yaptırılan İshak Paşa Cami ve Külliyesi, Hamza Bey Cami, Yıldırım Cami (Cuma Camii), Kurşunlu Cami, Kurşunlu Han ve Ortaköy Kervansarayı İnegöl'deki tarihi eserlerdir. Boğazova Yaylası, Arabaoturağı Yaylası, Alaçam Yaylası, tarihi çınarlar ve Oylat kaplıcaları ve mağarası İnegöl'ün tabii güzellikleridir (Anonim, 2012b) Karacabey Bursa'nın 65 km batısında yer alan Karacabey ilçesi, Antik dönemde Mihaliç adı ile bilinmekteydi. Kentin belli başlı tarihi eserleri Sultan I. Murat'ın yaptırdığı Ulu Cami,1457 yılında Karaca Bey tarafından yaptırılan Karacabey Cami (İmaret Cami) ile Karacabey-Bursa yolu üzerinde ve Uluabat kıyısındaki Osmanlı dönemi yapısı Issız Han'dır (Anonim, 2012b) Keles Uludağ'ın güney eteklerinde kurulu olan Keleş ilçesi, Bithynia, Roma, Bizans kalıntılarına sahiptir. XIV. yüzyılda Osmanlı egemenliğine girmiştir. İlçenin en önemli tarihi yapısı Sultan Yıldırım Bayezid'in Yakup Çelebi tarafından yaptırılan cami, hamam ve medreseden oluşan 33

34 Yakup Çelebi Külliyesidir. Kelesin Kocayayla mevkii kampçılık ve trekking için eşsiz bir doğa parçasıdır. Kocasu ırmağı rafting sporu için elverişli şartlara sahiptir (Anonim, 2012b) Mudanya Bursa'nın 25 km kuzeybatısında ve Marmara Denizi kıyısında yer alan Mudanya, Bursa'nın iskelesi durumundadır. Temiz havası ile yaz turizminin yoğun olarak yaşandığı Mudanya civarında en tanınmış günübirlik gezi yeri Çanaklıçeşme' dir. Osmanlı evlerinin en güzelleri Mudanya'dadır. Bu evlerin en önemlisi Tahir Paşa Konağıdır (Anonim, 2012b) Mustafakemalpaşa İlkçağdan beri çeşitli yerleşimlere sahne olan ilçenin eski adı Kirmastı'dır. Yakınında Miletopolis ören yeri bulunmaktadır. İlçe merkezinde Lala Şahin Türbesi, Hamzabey Cami ve Türbesi, Şeyhmüftü Cami ve Türbesi yanı sıra Dorak Hazineleri bölgesi, Kestelek Harabeleri ilgiye değer tarihi yerlerdir. Muradiye Sarnıç köyü yakınlarındaki Suuçtu Şelalesi, Söğütalan bucağındaki Suçıktı mesiresi Mustafakemalpaşa civarındaki eşsiz harikalarıdır (Anonim, 2012b) Yenişehir Bursa'nın 45 km. doğusunda yer alan Yenişehir antik çağda Neopolis olarak tanınıyordu. Osman Gazi döneminde Osmanlı topraklarına katılan ilçe, Osman Gazi tarafından gazilerine kılıç hakkı adıyla yurtluk olarak verilmiştir. İskana açılan yerde kurulan kent Yenişehir adını almıştır. Osmanlı döneminden kalan zengin tarihi eserlere sahip Yenişehir'de Osman Gazi'nin yaptırdığı saraydan arda kalan Saray Hamamı, I. Murad döneminden kalma Postinpuş Baba Zaviyesi, XIV. yüzyılda inşa edilen Voyvoda Cami (Çınarlı Cami), XVI. yüzyılda yapılmış olan Koca Sinan Paşa Külliyesi, Bali Bey Cami, Orhan Bey tarafından yaptırılan Ulu Cami, Süleyman Paşa Külliyesi, 1645'de Yenişehirli Deli Hüseyin Paşanın yaptırdığı Çifte Hamam, Yarhisar Köyü Orhan Cami ve Saat Kulesi görülmeye değer tarihi yapılardır (Anonim, 2012b). 34

35 Büyükorhan Bursa nın 86 km. güneyindedir. İlçenin yarısı ormanlık alana sahip olup tabii güzelliklerinden Görecik yaylası ilçeye 6 km. uzaklıktadır (Anonim, 2012b) Gürsu Bursa merkezine 12 km. uzaklıktaki Gürsu ilçesi, tarihi çınar ağaçları, Osmanlı evleri, tarihi hamam ve camisi ile şirin bir ilçedir (Anonim, 2012b) Kestel Bursa nın 12 km. doğusunda yer alan Kestel, Bursa ile hemen hemen birleşmiş gibidir. Kestel adı Roma Döneminde yapılan ve Kastel adı verilen kalesinden gelmektedir (Anonim, 2012b) Orhaneli Bursa nın 55 km. güneyinde ve Uludağ eteklerindedir. Orhaneli yakınlarındaki Çınarcık günübirlik bir turistik alandır ve tabii güzellikleri ile ünlüdür (Anonim, 2012b) Orhangazi Bursa nın 48 km. kuzeyinde ve Bursa-Yalova yolu üzerindedir. Bursa dan sonra sanayi açısından ikinci sırayı almaktadır. İznik Gölü nün batı kıyısında uzanan topraklarda, Keramet Kaplıcası nın kliminotolojik etkisi ile dünyanın en lezzetli zeytinin yetiştiği yer olmuştur (Anonim, 2012b) Osmangazi: İlçenin en önemli tarihsel yapıtların bazıları şunlardır: Bursa Kalesi, Balabancık Kalesi, Bursa Hisarı, Bursa Sarayı, Çakır Ağa Hamamı, Arkeoloji Müzesi, Atatürk Müzesi, Osmanlı Evi Müzesi, Kent Müzesi, Orhangazi Camii, 1. Murat Camii, Ulu cami, Muradiye Külliyesi, II. Murat Camii, Yıldırım Külliyesi,Hamzabey Camii, Muradiye Camii, Koza Han, Pirinç Han, İpek Han, Kapan Han, Demir Han, Fidan han, Apolyont Han, Geyve Han, Tuzhan, Balibey Han, Eski Tahıl Han (Anonim, 2012b) Önemli Ovalar İlin yüzey şekilleri, birbirlerinden eşiklerle ayrılmış çöküntü alanlarıyla, dağlar halindedir. 35

36 Çöküntü alanlarının başlıcalarını İznik ve Uluabat gölleriyle Yenişehir, Bursa ve İnegöl ovaları oluşturmaktadır. Toplam yüzölçümü km2 olan Bursa ili topraklarının % 17'sini ovalar oluşturmaktadır(anonim, 2012a). Ova Yüzölçümü (km2 ) Bursa 365 Mustafakemalpaşa 193 Karacabey 537 İnegöl 150 İznik 76 Orhangazi 97 Yenişehir 152 Tablo 1: (Anonim, 2012a) 5.3. Göller İl sınırları dahilinde Uluabat, İznik ve Kocaçay Deltası gölleri bulunmaktadır (Anonim, 2012a) Akarsular Mustafakemalpaşa Çayı, Uludağ'ın güney yamaçlarından doğan ve gene Uludağ'dan kaynaklanan birçok küçük dere ile beslenen Nilüfer Çayı, Göksu Çayı, Koca Dere, Kara Dere, Aksu Deresidir. Susurluk nehir havzasının büyük bir alanı bursa ili sınırları içerisindedir (Anonim, 2012a) Dağlar Bursa ili topraklarının yaklaşık % 35 ini dağlar kaplamaktadır. Dağlar genellikle doğu-batı yönünde uzanan sıradağlar şeklindedir. Bunlar; Orhangazi'nin batısından Gemlik körfezinin batı ucunda bulunan Bozburun'a doğru uzanan Samanlı Dağları, Gemlik Körfezinin güney 36

37 yüzünü kaplayan ve Bursa ovasını denizden ayıran Mudanya Dağları, İznik gölünün güneyi, ile Bursa ovasının kuzey kesimleri arasında yer alan Katırlı Dağları, Mudanya Dağlarının uzantısı olan Karadağ ve Marmara Bölgesinin en yüksek dağı olan Uludağ'dır (2.543 m), (Anonim, 2012a) İklim Denizden yüksekliği 155 metre olan Bursa, genelde ılıman bir iklime sahiptir. Ancak, iklim bölgelere göre de değişiklik göstermektedir. Kuzeyde Marmara Denizinin yumuşak ve ılık iklimine karşılık güneyde Uludağ'ın sert iklimi ile karşılaşılmaktadır. İlin en sıcak ayları Temmuz - Eylül, en soğuk ayları ise Şubat - Mart'tır. 52 yıllık gözlem süresi itibarı ile yıllık ortalama yağış miktarı 706 mm.dir. İlde ortalama nispi nem % 69 civarındadır (Anonim, 2012a). 37

38 Bursa Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eyll Ekim Kasım Aralık Uzun yıllar İçinde Gerçekleşen Ortalama Değerler ( ) Ortalama Sıcaklık (C) 5,4 6,2 8,5 13,0 17,7 23,3 24,6 24,2 20,1 15,3 10,3 7,1 Ortalama En Yüksek Sıcaklık (C) 9,6 10,8 13,9 18,8 23,7 28,4 30,8 30,7 27,0 21,5 15,9 11,3 Ortalama En Düşük Sıcaklık(C) 1,6 2,0 3,6 7,3 11,2 15,1 17,4 17,3 13,7 10,0 5,6 3,2 Ortalama Güneşlenme Süresi (Saat) 3,1 3,3 4,1 5,4 8,1 10,1 10,5 9,6 7,5 5,3 4,0 2,6 Ortalama Yağışlı Gün Sayısı 13,9 12,9 12,5 11,8 8,3 6,0 3,3 3,2 5,5 9,7 11,2 13,9 Aylık Toplam Yağış Miktarı(kg/ m2) 79,4 71,0 66,8 65,9 44,2 34,1 17,4 16,9 40,9 76,2 81,3 101,4 Uzun yıllar İçinde Gerçekleşen En Yüksek veen Düşük sıcaklıklar ( ) En Yüksek Sıcaklık (C) 25,2 26,9 30,6 35,5 35,9 41,3 43,8 41,9 38,9 37,3 28,5 27,3 En Düşük sıcaklık (C) -11,8-16,4-10,5-3,1 1,6 5,2 9,0 8,6 5,0-1,0-4,4-8,4 Tablo 2: Anonim (2012c) (Meteroloji Genel Müdürlüğü) 38

39 5.7. Nüfusu Bursa sosyal, kültürel ve ekonomik zenginliği ve gelişen sanayisiyle göç alan şehirlerimizdendir. Aşağıdaki tabloda Türkiye İstatistik Kurumu nun 2011 yılı nüfus yoğunluğu tablosunda Bursa nın il ve ilçe merkezlerine göre nüfusu ve dağılımları görülmektedir. Toplam Nüfus Yoğunluğu İl Toplam Erkek Kadın 1. Adana Ankara Antalya Bursa Çanakkale Edirne Erzurum Eskişehir Giresun Hakkari Hatay İstanbul İzmir Mardin Muğla Muş Tablo 3: Anonim (2012d) (Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, 2011 ) 39

40 5.8. Üretim Cumhuriyet dönemiyle birlikte sanayileşmenin ve üretimin merkezi haline gelen Bursa, var olan ticaret geleneğini de geliştirerek bugünlere aktarmayı başarmış bir şehirdir. Aralarında Türkiye nin ilk organize sanayi bölgesinin de yer aldığı 13 sanayi, 19 küçük sanayi bölgesine sahip olan kent, 1 serbest bölge ve yine sanayie hizmet veren bir de teknoloji geliştirme merkezine sahiptir. Türkiye nin ikinci büyük ihracatçı birliklerine sahip olan Bursa da üretim tekstil, otomotiv, otomotiv yan sanayi, hazır giyim, konfeksiyon, makine ve metal sanayii, kuru-yaş ve dondurulmuş gıda, tarım ve hizmet sektöründe yoğunlaşmıştır. Türkiye nin en önemli otomotiv fabrikaları Bursa da yer almaktadır. Maliye Bakanlığı nın 2008 yılı verilerine göre Bursa, ülke ekonomisine sağladığı bütçe gelirleri açısından İstanbul, Ankara, Kocaeli ve İzmir den sonra 5. sırada yer almaktadır. İşyeri ve çalışan sayılarına göre Bursa, Marmara Bölgesi nde İstanbul dan sonra 2. sırada bulunmaktadır. Türkiye de kişi başına yurt içi gelir ortalaması ABD dolar iken Bursa da kişi başına yurt içi gelir ortalaması 2007 yılında ABD dolar olarak hesaplanmıştır(anonim, 2012b) Tarım Bursa verimli ovalarıyla da ülke tarımında çok önemli bir yere sahiptir. Hemen hemen her türlü meyve ve sebzenin yüksek kalitede üretildiği Bursa da, tarım ürünleri hem iç piyasa hem de ihracatın gözdesi durumundadır. Bursa kara inciri, şeftali, kiraz, çilek, kestane, elma başta olmak üzere, Bursa da üretilen meyvelerin büyük bir bölümü ihraç edilmektedir. Son yıllarda uygulanan projelerle özellikle dağ yöresi olarak adlandırılan Harmancık, Büyükorhan, Orhaneli ve Keles yöresi ile Karacabey, Mustafakemalpaşa, Yenişehir ve İznik te hayvancılıkta da önemli bir atılım sağlanmıştır. Bursa doğal kaynaklarıyla eşsiz bir coğrafya üzerine kuruludur. (Anonim, 2012b) Ulaşım Bursa kara, hava ve deniz yolu ile diğer kentlere bağlanmaktadır. Kentin karayolu ile 3 farklı giriş ve çıkışı bulunmaktadır. Doğu yönünde Ankara, Eskişehir, batı yönünde İzmir ve kuzey yönünde ise Yalova ve İstanbul kentlerine bağlanmaktadır li yılların başında bir bölümü yapılan Bursa çevreyolu kent trafiğinde önemli bir rahatlama sağlarken, Körfez Geçiş Köprüsü ve İzmir bağlantısının yapılmasıyla birlikte otoyolun önümüzdeki dönemde 40

41 tamamlanması beklenmektedir. Ayrıca Ankara dan Bursa üzerinden İstanbul a kadar yapımı devam eden hızlı tren sayesinde Kuzeyde İstanbul Güneyde Ankara gibi büyük ve kalabalık kentlerle bağlantısı artacaktır. Bursa da halen biri faal durumda iki havaalanı bulunmaktadır. Yenişehir Uluslararası Havaalanı yurtiçi ve yurtdışı yolcu ve kargo taşımacılığına açıktır. Bursa Havaalanı ise ulaşıma kapalıdır. Bursa Güzelyalı Feribot İskelesi ve Gemlik Limanı ile deniz ulaşımına da sahip bir kenttir. Hızlı feribot ve deniz otobüsü ile İstanbul a ulaşmak mümkündür. Bursa Şehirlerarası Otobüs Terminali kentin kuzey girişinde yer almaktadır ve çevre yolu ile bağlantılıdır. Kent içi toplu ulaşımda ise otobüs, minibüs ve raylı sistem kullanılmaktadır (Anonim, 2012b). 41

42 6. EKOTURİZM ÇEŞİTLERİ 6.1. Doğa turizmi- Ekoturizm Uygulama Alanları Doğa turizmi- ekoturizm çeşitli kıstaslara göre gruplandırılır. Bu kıstaslar turizm için kullanılan araçlar (bisiklet, balon, raft, at), gidilen yerin doğası (dağ, yayla, mağara), yapılan etkinliğin özelliği (akarsu, av, bilim, trekking) gibi çeşitlilik gösterir. Bu çeşitlilik aşağıdaki gibi sıralanabilir (Akpınar ve diğ., 2010) Kuş Gözlemciliği Kuş gözlemleme ülkemizde az sayıda insan tarafından bilinmesine rağmen Avrupa ve Kuzey Amerika da çok yaygındır. ICBP (Uluslar Arası Kuş Koruma Konseyi), OSME (Orta Doğu Ornitoloji Topluluğu), IWRB (Uluslar Arası Su Kuşları Ve Islak Alanlar Araştırma Bürosu), RSBP (Royal Kuş Koruma Topluluğu) gibi kuş gözlemciliğinde önde gelen pek çok profesyonel organizasyon, Avrupa, Asya ve Afrika da doğal habitatları içinde kuşları gözleyip, bölgelerin kuş toplumlarını ve belli kuş türlerini araştırırlar. Bunların dışında pek çok amatör kuş gözlem toplulukları da doğal ortamda yaban hayatını izlemektedirler. Farklı 466 kuş türünün bulunduğu Türkiye, üreyen kuşlar açısından Avrupa nın en zengin ülkesi konumundadır. Farklı habitatların egemen olması, konumu itibari ile kuş göç yolları üzerinde bulunması, sulak alanların zenginliği Türkiye de kuş çeşitliliğinin yüksek olmasının sebeplerindendir. Bu zenginlik, Türkiye de kuş gözlemciliğinin; dolayısıyla dünyada öne çıkan alternatif turizm dallarından kuş gözlem turizminin gelişmesine olanak sağlamaktadır (Akpınar ve diğ., 2010) Doğa Yürüyüşü Trekking, kelime anlamı olarak uzun ve zorlu yolculuk demektir. Alp Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde yer alan ülkemizin dağ ve sıradağları, flora ve faunasıyla çok zengindir. Dolayısıyla dağ-doğa yürüyüşüne elverişli önemli bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyelin planlı bir yaklaşımla turizm olgusu içerisinde değerlendirilmesi, böylece turizmin tür ve aktivitelerinin zenginleştirilerek arz kapasitesinin geliştirilmesi, alternatif turizm alanlarının koruma-kullanma dengesi içerisinde hizmete sunulması, tanıtılması, farklı yörelerin turizmin 42

43 ekonomik ve sosyal katkılarından yararlandırılması açısından önemlidir (Akpınar ve diğ., 2010) Yayla Turizmi Turizmin çeşitlendirilmesi, tüm yıla ve ülke sathına yaygınlaştırılması, değişik yörelerin mevcut turizm potansiyelinin geliştirilerek harekete geçirilmesi yönünde başlatılan çalışmaların önemli bir bölümünü de yayla turizmi oluşturmaktadır. Ülkemizde yer alan yaylaların, doğal güzellikleri, etnolojik ve diğer çekicilik yaratan özellikleri ile doğa turizmi- ekoturizme yönelik sundukları çok çeşitli ve eşsiz olanakların; koruma kullanma dengesi içerisinde turizm amaçlı değerlendirilmesi önemlidir. Doğa turizmi- ekoturizm etkinlikleri arasında en fazla talep yayla turizmine olmaktadır. Yaylalar, doğal güzellikleri, etnolojik ve diğer çekicilik yaratan özellikleri ile doğa turizmiekoturizme yönelik kullanım ve ekonomik kar olanakları sunmaktadır. Anadolu kültüründe yaylalar yaşamın önemli bir parçası olarak yer alır. Yaşam tarzına bağlı olarak yaylaların kullanım biçimlerinde de farklılıklar gözlenmektedir. Ülkemiz bozulmamış doğal yapısıyla bir yayla cenneti olarak kabul edilebilir (Akpınar ve diğ., 2010) Mağara Turizmi Turizmin çeşitliliği açısından ülkemizdeki mağaralar, önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Ülkemizin %40 ı mağara oluşumları açısından önemli bir nitelik olan karstlaşmaya uygun kayalardan meydana gelmiştir. Erimeye uygun kayaların kapladığı alan ve bu alanlarda tespit edilen mağara sayısının oranına göre Türkiye de den fazla mağara bulunabileceği öngörülmektedir. Bunlarda 800 ü MTA, 450 tanesi de değişik kulüp ve derneklerce olmak üzere ancak 1250 si incelenmiştir (Akpınar ve diğ., 2010) Av Turizmi Ülkemizin coğrafi yapısı, bitki örtüsü ve yaban hayatı bakımından av turizminin gelişmesine elverişli konumdadır. Ancak av hayvanlarımız, bugün için belirli türler dışında av turizmine sunulabilecek belirli zenginliğe ulaşmış değildir. Av turizmine açılacak avlaklar, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından tespit ve ilan edilmektedir. Ülkemizde av turizmi faaliyetleri; 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ile bu 43

44 Kanunun 15 ve 32. maddeleri kapsamında hazırlanıp 8 Ocak 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Yerli ve Yabancı Avcıların Av Turizmi Kapsamında Avlanmalarına İlişkin Esas ve Usulleri İçerir Yönetmelik kapsamında; sürdürülebilir avcılık ve doğal hayatın korunması ilkeleri doğrultusunda sürdürülmektedir (Akpınar ve diğ., 2010) Sualtı Dalış Turizmi Türkiye sularında bulunan nemli batıklar ve su altı mağaraları dalıcılar tarafından keşfedilmeyi beklemektedir. Dilimize aletli dalış olarak çevrilen scuba dalışı, dalmaya yeni başlayanlar için, rekreasyonel dalış ve sportif dalış olmak üzere iki tür seçenek sunar. Bunlardan turizmle bağlantılı olarak yapılan rekreasyonel scuba dalış eğlendirici yanlarıyla her yıl binlerce insanı kendine çeken bir etkinliktir. Sportif dalıcılar daha sık dalış yaparlar. Rekreasyonel dalıcılık için derinlik limiti 30 metre iken, sportif dalıcılıkta bu limit 40 metredir. Bu gün dünyada ve ülkemizde rekreasyonel ve sportif scuba dalış eğitimi veren kurumlar vardır (Akpınar ve diğ., 2010) Hava Sporları Turizmi Türkiye, yamaç paraşütü, yelken kanat, planör, paraşüt, balon gibi hava sporları meraklıları için keşfedilmesi gereken bir ülkedir. Ülkemizde hava sporlarına yönelik bilgiler aşağıda özetlenmiştir: Yamaç paraşütü sporu, ilk bakışta serbest atlama paraşütüne benzeyen bir paraşüt ile uçak yerine, yüksek bir tepeden koşulmak sureti havalanmaktır. Ülkemizde yamaç paraşütü sporu 1990 başlarında Fethiye Ölüdeniz bölgesinde ki Baba Dağı'nın yabancı pilotlar tarafından keşfedilmesi ile tanınmış, ilk olarak üniversite kulüplerinde aktif olarak başlamıştır. Türk Hava Kurumu (THK), üniversite kulüpleri ve özel kulüpler tarafından yamaç paraşütü eğitimleri düzenlenmektedir. Yelken kanat, motoru olmayan, rüzgar ve diğer hava etkileri ile uçuş yapabilen tek kişilik bir uçuş aracıdır. Yamaç paraşütü yapılan yerlerde yelken-kanat sporu da yapılabilir. Türk Hava Kurumu (THK) ve çeşitli hava kulüpleri tarafından eğitim kursları verilmektedir. Balon uçuşunun, dünyada ilk ortaya çıkışı 18.yy sonlarına uzanır. Bu spor, ülkemizde de yoğun ilgi görmektedir. Balon, içine doldurulan sıvı propan gazının ısıtılması ile havalanır. Uygun rüzgarda (10 km/h'in altındaki) oldukça uzun süreler sakin bir uçuşla havada kalabilir. 44

45 Ortalama seyir yüksekliği feet arasında değişir. Türkiye de balon eğitimi Türk Hava Kurumu (THK) tarafından verilmektedir. 30 saatlik eğitimi tamamlayanlara Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü onaylı lisans verilir. Microlayt, oldukça basit motorlu uçuş aletidir. Türkiye'de microlayt ile uçmak için Türk Hava Kurumu'na ya da havacılık kulüplerine başvurulmalıdır. Planör, kalkışı başka bir motorlu uçak tarafından çekilerek veya pist başında bulunan bir motora bağlı çelik halat yardımı ile hızlı bir şekilde çekilerek sağlanan motorsuz uçma aracıdır. Paraşütle atlama, tandem atlayışı (bir paraşütle iki kişinin atlayış yapması) ve AFF (Accelerated Freefall-hızlandırılmış serbest düşüş) olmak üzere iki şekilde yapılabilmektedir. Paraşütle atlama sporu için Türk Hava Kurumu ve özel havacılık kulüpleri eğitim vermektedir (Akpınar ve diğ., 2010) Sportif Olta Balıkçılığı Ülkemizin hemen her kıyısında, göl ve nehirlerinde sportif olta balıkçılığı yapmak mümkündür. Kirlenmenin yoğun olduğu bölgelerde artık pek balık kalmasa da hala amatör balıkçıların yüzünü güldüren pek çok avlanma noktası vardır (Akpınar ve diğ., 2010) Akarsu Turizmi Ülkemizde akarsular, doğal ve kültürel özellikleri bakımından farklı özellikler arzederek, değişik rekreasyonel kullanım olanakları sunmaktadır. Akarsularımızın büyük bölümü akarsu turizmi olarak adlandırılan rafting, kano ve nehir kayağı için çok elverişlidir. Doğa turizminin önde gelen dallarından biri olarak akarsu turizmine yönelik ülkemizin sunduğu bu büyük potansiyelin geliştirilmesi ve geniş kitlelere hitap edecek şekilde tanıtımının yapılması önem taşımaktadır. Büyük yatırımlar gerektirmeyen akarsu turizmi, çevrenin tarihi, arkeolojik, kültürel, otantik değerleri ve diğer turizm çeşitleriyle bir bütün oluşturmaktadır. Bu nedenle, nehirlerimizin akarsu turizmi potansiyeli incelenirken, çevresinde yer alan ve entegre bir şekilde geliştirilebilecek diğer turizm değerleri de bu proje kapsamında belirlenmiştir (Akpınar ve diğ., 2010). 45

46 Atlı Doğa Yürüyüşü Turizmin çeşitliliği içerisinde yer alan atlı doğa yürüyüşleri tarihi ve doğal güzelliklerin bulunduğu yörelerimizde düzenlenen günübirlik veya birkaç günlük gezi programları ile yapılmaktadır. Ata binmek temel binicilik eğitimini gerektirir. Binici, temel eğitim aldıktan sonra, at üstünde safari (grup lideri gözetiminde, temposu hızlı, gerektiğinde dik iniş ve çıkışları içeren binişler), orienteering (arazi tecrübesi olan binicilerin, her ay yenilenen parkurlarda yerleştirilen hedefleri, kroki ve pusula yardımı ile bulmalarından oluşan eğlenceli yarışlar) veya bir hafta 10 günlük gezilere katılma şansı olacaktır (Akpınar ve diğ., 2010) Bisiklet Turizmi Bisiklet turizmi yeni yaygınlaşmaya başlayan bir turizm türüdür. Bütün dünyada hızla yayılan doğa turizmi anlayışına paralel olarak ülkemizde de bisiklet turları son yıllarda seyahat acenteleri tarafından doğal güzelliklere sahip kırsal alanlarda düzenlenmektedir. En eski motorsuz ulaşım araçlarından biri olan bisiklet, performans geliştirmenin yanı sıra doğayı keşfetmenin verdiği zevkle bütünleşir. Ülkemizin pek çok yöresi, bisiklet turları yapmaya elverişli olup, Karadeniz, Bandırma, Polenezköy, Erciyes ve Kapadokya, Ihlara ve Tuz Gölünde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belirlenen rotalarda, bisiklet turizmi çalışmaları yürütülmektedir (Akpınar ve diğ., 2010) Botanik Turizmi Türkiye biyolojik çeşitlilik bakımından dünyanın en dikkat çeken ülkelerinden birisidir. Ülkemizde yaklaşık 9000 i çiçekli bitki türü olmak üzere den fazla bitki türünün yetiştiği belirlenmiştir. Bunların 3000 kadarı dünyanın başka ülkelerinde yetişmeyen, ülkemize özgü endemik türlerdir. Bütün Avrupa kıtasında e yakın çiçekli bitki türü ve Avrupa ülkelerinin hepsinde toplam 2500 kadar endemik bitki türü yetiştiği düşünülürse ülkemizin bitki zenginliği açıkça anlaşılır (Akpınar ve diğ., 2010). Turizm baskısının yoğun olduğu yörelerde, doğanın korunması için Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından milli park, tabiat parkı ve tabiat anıtı gibi koruma amaçlı alanlar tesis edilerek özellikle endemik bitki türlerimizin korunmasına çalışılmaktadır (Akpınar ve diğ., 2010). 46

47 Botanik turizminde, botanik konusunda yetişmiş, bilgili rehberlerin bulunmayışı ve bitki tohumu ve soğanlarının başka ülkelere kaçak yollarla götürülmesi ülkemizde, önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır ve 1988 yılları arasında yayınlanan iki kararname ile yabancıların doğada bitki, hayvan ve arkeolojik materyal toplamaları izne ve belli kurallara bağlanmış ve yasal boyut getirilmeye çalışılmıştır (Akpınar ve diğ., 2010). Türkiye'nin bitki zenginliğinin en önemli nedenlerinden biri, buzul çağlarında Anadolu'nun bitkiler için bir sığınak olmasıdır. Günümüzde de Türkiye hiçbir Avrupa ülkesinde olmayan bir şekilde 3 farklı bitki alanının kesişme noktasında yer almaktadır. Bu bitki alanları Akdeniz Bitki Alanı (Akdeniz ve Ege bölgelerini kapsamaktadır), Avrupa-Sibirya Bitki Alanı (Karadeniz ve Marmara bölgesini kapsamaktadır), İran-Turan Bitki Alanı (İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgesini kapsamaktadır (Akpınar ve diğ., 2010) Yaban Hayatı (Fauna) Gözlemciliği Yaban hayatı gözlemciliği son yıllarda dünyada ve ülkemizde popüler olmaya başlamış bir turizm çeşididir. Pek çok ülke, doğal yaban hayatı alanlarını insanların seyrine sunarak büyük gelirler elde etmektedirler. Son verilere göre ülkemizde hayvan türünün yaşadığı saptanmış olup gelecekte yapılacak ayrıntılı çalışmalarla bu sayının hatta e ulaşacağı sanılmaktadır. Avrupa kıtasında kadar hayvan türünün yaşadığı düşünülürse ülkemizin faunistik açıdan ne kadar zengin olduğu görülmektedir (Akpınar ve diğ., 2010) Foto Safari Türkiye, el değmemiş pek çok doğal güzellikleri, flora ve fauna zenginliği, kültürü, folklorü, müziği, yaşam şekli, yemekleri ve insanı ile fotosafari için oldukça elverişli bir ülkedir. Bu amaçla başta Kültür ve Turizm Bakanlığı olmak üzere pek çok seyahat acenteleri, fotosafari turları düzenleyerek, ülkemizin bu eşsiz güzelliklerini tanımaya ve keşfetmeye yönelik çalışmalar yürütmektedir (Akpınar ve diğ., 2010) Tarım ve Çiftlik Turizmi Kırsal alanlarda konaklama ve etkinlikler köy yerinde yapılıyorsa bu turizm türü çiftlik turizmi olarak adlandırılmaktadır. Herhangi bir kırsal yerleşimde ekonomik etkinlik tarım ise ve turistik uygulamalar da ağırlıklı olarak tarıma dayalı olarak yapılıyorsa, bu tür turizme 47

48 tarım turizmi denilmektedir. Özellikle doğa turizmi- ekoturizme yönelik olarak çiftliklerde, doğal hayatı birebir yaşamak isteyen turistlerin sayısı giderek artmaktadır. Ülkemiz bu anlamda oldukça büyük bir potansiyele sahiptir (Akpınar ve diğ., 2010) Kamp Karavan Turizmi Ülkemiz, günübirlik dinlenme, eğlenme ve piknik amaçlı kullanımların yanı sıra, çadır ve karavanlı kamp yapma olanağına sahip, pek çok doğal alanlara sahiptir. Gözlerden uzak doğa ile baş başa vakit geçirmek isteyen insanlar için oldukça büyük imkanlar sunmaktadır (Akpınar ve diğ., 2010) Bursa da Uygulanabilecek DoğaTurizmi-Ekoturizm çeşitleri nelerdir? Yukarıda belirtilen tanımlardan görüldüğü üzere doğa turizmi- ekoturizm doğal ortamların ve güzelliklerin bulunduğu ortamlarda daha yoğun olarak yapılabilecek bir turizm çeşididir. Bu kapsamda Bursa, ülkemizin en zengin biyolojik çeşitliliğine sahip kentlerinden biri olma özelliği göstermektedir. Dolayısıyla bir çok doğa turizmi- ekoturizm çeşidi içinde uygun bir alan olma özelliği göstermektedir (Akpınar ve diğ., 2010). Yukarıda yapılan tanımlara bakıldığında; Kamp Karavan Turizmi Foto Safari Yaban Hayatı (Fauna) Gözlemciliği Botanik Turizmi Bisiklet Turizmi Sportif Olta Balıkçılığı Mağara Turizmi Yayla Turizmi Doğa Yürüyüşü Kuş Gözlemciliği Bursa için uygun doğa turizmi- ekoturizm çeşitleridir 48

49 6.3. Ekoturizm Çalışmalarının Yasal Dayanağı Sayılı Turizm Teşvik Yasası ve Turizm Kanunu nun 8. maddesinin A fıkrasının 1 numaralı bendi ile C, D fıkralarında yapılan değişiklikle 6831 sayılı Orman Kanunu na göre orman sayılan yerlerle ilgili yapılan değişikliklerden d ve f fıkraları, doğa turizmi- ekoturizm ile ilişkilidir Sayılı Milli Parklar Kanunu nda öngörülen Uzun Devreli Gelişim Planları (UDGP) ve bu planların kullanım ve koruma kararları doğa turizmi- ekoturizm uygulamalarına ilişkin hükümler içermektedir. 3. Korunan Alanlar Alan Kılavuzu Yönetmeliği nde, doğa turizmi- ekoturizm uygulamalarına ilişkin hükümler bulunmaktadır tarih 5272 sayılı Belediye Kanunu ile yapılan son değişikliklerle belediyelere verilen görev ve yetkiler içinde doğa turizmi- ekoturizm uygulamalarına ilişkin hükümler bulunmaktadır Sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 30. maddesinin 14/A maddesinde yer alan Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Dairesi Başkanlığı görevleri içerisinde uygun yerlerde doğa turizmi- ekoturizm faaliyetlerini desteklemek başlığı yer almaktadır. Doğa turizmi- ekoturizm ile doğrudan veya dolaylı olarak ilişkilendirilebilecek yasal mevzuat aşağıdaki gibi sıralanabilir. Anayasanın seyahat özgürlüğünü düzenleyen 23. maddesi 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu, 6831 sayılı Orman Kanunu, 4721 sayılı Medeni Kanun, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 5286 sayılı Köy Kanunu, 49

50 2924 sayılı Orman Köylerinin Kalkınmasının Desteklenmesi Hakkında Kanun, 3194 sayılı İmar Kanunu, 5634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu, 5394 sayılı Belediye Kanunu, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Kanunu, 1618 sayılı Seyahat Acenteleri ve Birliği Kanunu 50

51 7. KORUNAN ALANLAR Milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, doğal sit alanları, sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri ve benzeri korunan alanlar, biyolojik çeşitliliğin, doğal ve bununla ilişkili kültürel kaynakların korunması ve devamlılığının sağlanması amacıyla ilgili mevzuata göre tespit edilen ve yönetilen kara ya da deniz alanını ifade eder. Orman ve Su İşleri Bakanlığı görev alanı içerisinde bulunan korunan alanlar aşağıda sıralandığı şekildedir; Milli Parklar Tabiat Parkları Tabiat Koruma Alanları Tabiat Anıtları Sulak Alanlar (Hassas alanlar) 7.1. Milli Parklar Bilimsel ve estetik bakımından, millî ve milletlerarası ender bulunan tabiî ve kültürel kaynak değerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçalarını ifade etmektedir Tabiat Parkları Bitki örtüsü ve yaban hayatı özelliğine sahip, manzara bütünlüğü içinde halkın dinlenme ve eğlenmesine uygun tabiat parçalarıdır Tabiatı Koruma Alanı Bilim ve eğitim bakımından önem taşıyan ve bu amaçla ayrılmış, nadir, tehlikeye maruz ve kaybolmaya yüz tutmuş ekosistemler, türler ve tabii olayların meydana getirdiği seçkin örnekleri ihtiva eden, turistik amaçlı kullanılmasına izin verilmeyen tabiat parçalarıdır 51

52 7.4. Tabiat Anıtı Tabiat ve tabiat olaylarının meydana getirdiği özelliklere göre bilimsel değere sahip ve millî park esasları dahilinde korunan tabiat parçalarıdır Sulak Alanlar Alçak gelgitte derinliği altı metreyi aşmayan deniz suyu alanlarını da kapsamak üzere, doğal ya da yapay, sürekli ya da geçici, durgun ya da akar, tatlı, acı ya da tuzlu bütün sular ile bataklık, sazlık, ıslak çayır ve turbalıklarıdır Bursa daki Korunan Alanlar Uludağ Milli Parkı Bilimsel, kültürel ve doğal kaynak değerlerinin gelecek kuşaklara bırakılması için koruma altına alınarak 1961 yılında Milli Park ilan edilmiştir. Uludağ ülkemizin önde gelen kış sporları ve kayak merkezidir. Büyük yerleşim yerlerine yakınlığı, kamp ve günübirlik kullanım alanlarının çokluğu nedeniyle Bursa ve çevre illerinin rekreasyonel isteklerine cevap vermektedir. Uludağ Milli Parkı' nın yıllık ziyaretçi sayısı kişi civarındadır. Bursa dan Milli Park giriş kapısına (Karabelen e) 22 km. lik asfalt yol ile ulaşılabilmekte ve giriş kapısından sonra 11 km.' lik asfalt ve parke taş yol ile Oteller Bölgesine ulaşılabilmektedir. Bursa dan Milli Park ın Sarıalan Kamp ve Günübirlik Kullanım Alanına 20 dakikalık teleferik yolculuğu ile de çıkılabilir. Teleferik Bursa'nın Teleferik semtinden 20 dakikada bir kalkmaktadır. Yolculuk yaklaşık 25 dakika sürmektedir. Buradan Oteller Bölgesine ulaşmak için minibüsler bulunmaktadır. Uludağ ın alt kademelerinden zirveye doğru değişen iklimsel özellikleri nedeniyle biyolojik çeşitlilik bakımından oldukça zengin alan olmasını sağlamıştır. Uludağ a endemik bitkileri içeren zengin bir bitki örtüsüne sahiptir. Uludağ da 104 endemik tür tespit edilmiş olup, bunun 32 adedi Uludağ endemiğidir. Ayrıca, küresel ölçekte nesli tehlike altında olan 3, Avrupa ölçeğinde ise 54 türün yaşam alanını oluşturmaktadır. 52

53 Alanda bulunan Bern Sözleşmesine göre Tehlike Altındaki Habitatlar: Akdeniz dağlık sık Nardus strıcta meraları, 41.1E1- Batı Karadeniz doğu kayını ormanları, 41.1E15- Batı Karadeniz göknar-doğu kayını ormanları, Batı Karadeniz in alt kesimlerinde yetişen doğu kayını-göknar ormanları, Batı Karadeniz in alt kesimlerinde yetişen göknar ormanları. Milli Parkta, Uludağ a özgü endemik tür olan Apollo Kelebeği (Parnassius apollo L.) ayrıca dünyada sayıları çok azalmış olan Sakallı Akbaba (Gypaetus Barbatus) bulunmaktadır. 46 tür kelebek ve 11 tür bombus arısı tespit edilmiştir. Milli Park sahası içinde yaban domuzu, ayı, kurt, tilki, çakal, sansar, tavşan, gelincik, yılan, kurbağa, kertenkele, kaplumbağa, akbaba, dağ kartalı, ağaçkakan, baykuş, kumru, dağ bülbülü, serçe, tahtalı, keklik ve birçok kabuklu canlı, örümcek çeşitleri ve böcek türleri yaşamlarını sürdürmektedir. Ayrıca Uludağ Ülkemizde yer alan 144 Önemli Bitki Alanı ndan (ÖBA) biridir. Uludağ Sakallı Akbaba ve Kaya Kartalı nın üreme popülasyonlarını barındırması nedeniyle Önemli Kuş Alanı (ÖKA No.8) olarak belirlenmiştir. Milli Park ın bir başka özelliği de, Bursa ovasından Uludağ'ın doruklarına doğru değişen bitki topluluklarının meydana getirdiği orman kuşaklarıdır. Botanik bilimci MAYR'ın bitki kuşaklarını muhtelif yüksekliklerde karakterize etmesi bakımından Dünya Ormancılık Literatüründe özel bir önemi vardır. (Lauretum, Castanetum, Fagetum, Abietum, Alpinetum) ha. alana sahip Uludağ Milli Parkı'nın % 71' i orman, % 28' i mera ve kayalık alanlar, % 0,4'ü açık alanlar, % 0,1 'i su ile kaplı alan, % 0,5'i yerleşim alanıdır Uludağ ın zirvelerinde bir kısmı yazın kuruyan 9 adet buzul gölü (Sirk) mevcuttur. Buzulların Uludağ'ın yüksek kesimlerinde gelişmesi ve buzul aşındırması sonucu oluşan teknelerin sularla dolması sonucu oluşmuşlardır. En önemliler Karagöl, Kilimli göl, Aynalı göl, ve Buzlu göldür. 53

54 Karagöl Kilimli Göl Aynalı Göl Buzlu Göl Aşırı kullanıma bağlı olarak Milli Park içerisindeki Kamp ve Günübirlik Kullanım Alanlarının bitki örtüsü yok olmaktadır. Alternatif alanlar tanzim edilerek mevcut kullanılan alanların dinlendirilmesi, bitki örtüsünün yeniden canlanması bakımından gerekmektedir. Uludağ'ın sadece et-mangal veya kayak yapılan, eğlenilen yer olması düşüncesinden çıkarılıp kaynak değerlerini halka tanıtıp sevdirme yönündeki çalışmalara öncelik verilmelidir. Uludağ Milli Parkı sınırları içerisinde bulunan bitki türlerinden 45 inin tıbbi ve ekonomik değeri vardır. Bu bitki türlerinden bazıları tıbbi amaçlı söküm nedeniyle yok olma noktasına gelmiştir. Tutyeli Tepesi nde geniş bir alanda yayılı bulunan Sarı Jensiyan Gentiana lutea tıbbi amaçlı kullanım nedeni ile yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bulunan türlerden bir tanesidir. 54

55 Uludağ da yetişen nadir türlerin populasyonları sınırlı olup yaşamları tehdit altındadır. Milli Parkın kaynak değerlerinin devamlılığının sağlanması amacıyla 1/ ölçekli Uludağ Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı revize edilerek tarihinde Bakanlığımızca onaylanmıştır. Buna yönelik alt planlarda yapılmaya başlanmıştır. Ekosistem Tabanlı Fonksiyonel Orman Amenajman Planı Su Kaynakları Yönetim Planı Kayak Alanı Ana Planı Eğitim ve Bilinçlendirme Alt Planı İzleme-Kontrol Alt Planı Uludağ Milli Parkı nın hem bir koruma alanı niteliğinde hem de ulusal ve uluslar arası bir kayak merkezine yakışır şekilde rehabilite/restore edilebilmesi maksadıyla yapı ve kentsel siluetini elde edebilmek için Bakanlığımızca Uludağ Milli Parkı I. ve II. Gelişim Bölgeleri Peyzaj Alanları, Kentsel Tasarım ve Mimari Proje Fikir ve Tasarım Yarışması düzenlenmiş olup, yarışmaya 20 yarışmacı eserleri ile başvurmuş Kasım 2008 tarihlerinde yapılan Jüri değerlendirmesi neticesinde dereceye giren tasarımlar belirlenmiştir. Uludağ Milli Parkı nın kaynak değerlerini halka tanıtıcı bir Milli Park Tanıtım ve İdare Ziyaretçi Merkezi, 1/ ölçekli Uludağ Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planına (UDGP) göre Karabelen Giriş Kapısında yapılması planlanmaktadır. Bu merkezde; danışma, broşür, CD, kitap satış birimleri, sinevizyon ve eğitim faaliyetlerinin yapılabileceği çok amaçlı salon, kalıcı herbaryum ve fotoğraf sergi alanı, dinlenme ve ihtiyaç birimleri, ilk yardım üniteleri ve otopark oluşturulacaktır yılı faaliyetlerimiz içerisinde bulunan Tür Koruma Eylem Planı kapsamında, İlimiz Uludağ Milli Parkı ndaki endemik bitki türlerinin korunmasına, tanıtımına ve illegal ticaretin/kaçakçılığın önlenmesine yönelik yerel düzeyde kurumsal kapasitenin oluşturulması ve gerekli bilgi ve becerilerin kazandırılması amacıyla, Bursa İli Uludağ Milli Parkı nda Mevcut 10 Adet Endemik Bitki Türü Konusunda Bilinçlendirme Projesi ne yönelik eğitim tarihinde köy muhtarlarına ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına verilerek, önemi ve yayılış alanları konusundaki bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır (Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Milli Parklar Arşivi, 2012) 55

56 Uluabat Gölü Sulak Alanı Uluabat Gölünde insan yerleşimi antik çağlardan (M.Ö. 100) beri süregelmektedir. Gölün içindeki antik kent "Apollonia ad rhyndacum" (Gölyazı) bu çağlarda antik kentler arası ticaret yolları üzerinde bulunmaktaydı. Uluabat Gölünün ticaret bakımından önemi 1940'li yıllara kadar sürmüştür. Binlerce yıldır yöre ipek böcekçiliği ve ipek ticareti içinde konumu itibariyle önemli bir merkez olmuştur lardan itibaren sentetik ipliklerin yaygınlaşmasıyla ipek böcekçiliği ortadan kalkma noktasına gelmiştir. Yöre halkının bileşiminde yakın zamanda önemli değişiklikler olmuştur. Osmanlı-Rus Savaşı sırasında ( ) Balkan göçmenleri yöreye yerleştirilmiştir. Daha sonra Kurtuluş Savaşı sonrası ( ), göl çevresinde yaşayan Rumlar Lozan Antlaşması gereğince Yunanistan'da yaşayan (özellikle Selanik çevresi) Türklerle mübadele edilmiştir. Bu nüfus hareketleri sonucunda yörede uzun zamanda gelişebilen yerel çevresel bilgilerin bir kısmının ortadan kalkmış olduğu düşünülebilir. Alanları 0,25 ha (Heybeli Adası) ile 190 ha (Halilbey Adası) arasında değişen büyüklüklerde sekiz adayı da içeren, büyük ve sığ bir tatlısu gölüdür. Uzunluğu yaklaşık olarak 22 km, kuzey-güney yönündeki genişliği ise yaklaşık 10,5 km kadardır. Denizden yüksekliği yaklaşık 8 metredir. Gölün kıyılarında nilüferlerle kaplı koylar, geniş sazlıklar, söğütler, ve tatlısu bataklıkları bulunur. Gölün güneybatı kısmında Mustafakemalpaşa Çayı ağzı ve çevresinde Mustafakemalpaşa Çayı ndan gelen sediment 56

57 çökelmesi nedeniyle büyük ve geniş bir delta oluşmuştur. Havza büyük çoğunlukla Bursa, Kütahya, Balıkesir ili sınırları içerisinde çok azda Bilecik ilinde yer almakta ve yaklaşık km2 alan kaplamaktadır. Uluabat Gölü Ramsar Alanı Marmara Denizi nin güneyinde, Bursa'nın yaklaşık 30 km batısında Bursa ili Karacabey ve Mustafakemalpaşa ilçeleri sınırları içinde kalmaktadır. Eskikaraağaç ve Gölyazı köyleri Ramsar alanı içerisinde kalır. Diğer köyler Ramsar Alanı dışındadır Göl 15 Nisan 1998 tarihinde Ramsar Alanı ilan edilmiştir (Ramsar Saha No: 944, alanı ha). Yerleşim merkezlerinden Eskikaraağaç Köyü ile Gölyazı Beldesi Ramsar Alanı içerisinde kalmaktadır. Göl Uluabat Gölü Sulak alan Yönetim Planı ile yönetilmektedir. Göl aynı zamanda Kasım 2000 de uluslararası bir sivil toplum kuruluşları ortaklığı projesi olan ve 2001 yılı itibariyle dünyaca ünlü 38 gölü bünyesine alan Living Lakes (Yaşayan Göl) Ağına dahil edilmiştir. Ayrıca Alanın öneminin anlaşılabilmesi sebebiyle her sene Leylek Şenlikleri düzenlenmektedir. Ayrıca Kuş Gözlem İstasyonu ve ziyaretçi tanıtım merkezi mevcuttur. 57

58 Sahip olduğu biyolojik çeşitliliğin yanı sıra, Uluabat Gölü burada yasayan insanlar için de büyük önem taşımaktadır. Göl etrafında irili ufaklı 17 köy bulunmaktadır. Bu köylerin doğrudan veya dolaylı olarak gölle sosyal ve ekonomik ilişkileri vardır. Ramsar sınırı içinde kalan Gölyazı ve Eskikaraağaç köyleri gelirlerinin büyük bir kısmını gölde balıkçılık yaparak sağlarlar. Göl civarındaki tarım alanları, gölü besleyen Mustafakemalpaşa Çayının veya doğrudan gölün sularıyla sulanırlar. Göl çevresinde endüstri hızla gelişmektedir. Göl, sanayi atıkları, evsel atıklar ve tarım alanlarının drenaj suları için doğal bir alıcı ortam durumundadır. Balıkçılık ve sulamanın yanı sıra gölden küçük çapta gelir de sağlanmaktadır (turizm, sazcılık, avcılık, vs.) Uluabat Gölü tipik bir sığ göldür. Sığ göllerin tipik özelliği olarak rüzgarın etkisiyle tam karışıma uğrar, ışık erişilebilirliğinin belirlediği littoral bölgesi geniştir. Sığ göllerde gölün sağlığını makrofitlerin (sualtı ve suüstü bitkilerin) popülasyon dinamikleri, balıklar, zooplankton, algler ve benthosla alakalı iç prosesler belirlemektedir. Su rejimi, besin yükü (azot, fosfor gibi), balık çıkarımı ve askıda katı maddeler gibi dış faktörler bu iç prosesleri etkilediği için bir sığ gölün ekolojik işleyişindeki anahtar faktörlerdir. İnsan etkisiyle şekillendiği için bu faktörlerdeki değişimlerin sonuçlarını anlamak çok önemlidir. Tarihi, kültürel ve doğal güzellikleri zengin biyoçeşitliliği ile Uluabat Gölü doğa turizmi- ekoturizme uygun alanlarımızdandır (Uluabat Gölü Sulak Alan Yönetim Planı, 2011). 58

59 İznik Gölü Sulak Alanı Marmara Bölgesi nin Güney Marmara Bölümü nde, Türkiye nin beşinci büyük doğal gölü olan İznik Gölü, tektonik bir tatlı su gölüdür. Marmara Bölgesi nin doğu-batı doğrultusunda peş peşe dizilmiş çukur sistemlerinden Pamukova-İznik-Gemlik Körfezi çöküntü alanı sırasının orta kesimindeki tektonik kökenli bir çukurun dolması ile oluşan göl, elips şeklindedir. Kuzeyinde Samanlı Dağları, güneyinde Avdan Dağı vardır. 298 km2 lik yüzölçümü ile Marmara Bölgesi nin en büyük gölüdür. Uzunluğu doğu-batı doğrultusunda yaklaşık 32 km. en geniş yeri 11,5 km.dir. Derin göllerden olan İznik Gölü nün büyük kesiminde derinlik 30 m. yi aşmaktadır. Gölün güney kıyısının açığında kıyıya paralel olarak 13 km. boyunca uzanan bir çukur bulunmaktadır. Yaklaşık 60 m. derinliğindeki bu çukurun en derin yeri 65 m.yi bulur. Gölün su yüzeyi ise deniz seviyesinden 85 m. daha yüksektedir. İznik Gölü nün su toplama alanı km 2 dir. Göle su taşıyan akarsuların en önemlileri kuzeydoğudaki Karadere ile güneybatı kesimine akan Kocadere adı ile bilinen Sölöz Deresi dir. Derelerin göle girdiği noktalarda küçük deltalar ve geniş sazlıklar oluşmuştur. Göl bunlardan başka dipdeki karstik kaynaklar ve yağmur suları ile de beslenmektedir. Karsak Suyu gölün fazla sularını Gemlik Körfezi ne boşaltır. Karsak Suyu aslında doğrudan İznik Gölü nden çıkmayıp, gölün güneybatısında bulunan birkaç metre yükseklikteki çakıl ve kum setinden sızan sularla oluşur. İznik Gölü 1990 yılında Sit Alanı ilan edilmiştir. Göl bütünüyle tarım alanları ve zeytinliklerle çevrilidir. Tarım alanları için gölden su alınmaktadır te gölün batısındaki seddenin yapımı sonucunda 416 ha sulak alan kurutulmuştur. Su tutma amacıyla da yapılan bu sedde, gölü kısmen bir rezervuara dönüştürmüştür. Antik Çağda Ascania Limne olarak anılan İznik Gölü, Homeros un ünlü İlyada sında da yer alır yılında İznik e gelen Evliya Çelebi ise Seyahatnamesi nde buradan; "Burası beşinci 59

60 iklimin yaşandığı yerdir. Suyu ve havası çok güzeldir. Bu gölün çevresinde 45 tane köy vardır ki, bunlar bağlı bahçeli, camili, hamamlı, küçük birer çarşılı mamur köylerdir. Bu gölün suyunda civar ahali çamaşır yıkar. Hiç sabun sürmedikleri halde yine de bembeyaz olur. Bu gölde 70 çeşit balık bulunur" diye söz etmiştir. İznik, Çakırca, Boyalıca ve Gölyaka da balıkçı kooperatifleri bulunur. Tutulan su ürünlerinin başında bir tür mantar hastalığı nedeniyle 1980 lerden beri büyük azalma gösteren kerevit gelir. Orhangazi deki sanayi tesislerinden, çevredeki yerleşim birimlerinden ve küçük zeytinyağı fabrikalarından göle atıklar karışmaktadır. Bundan kaynaklanan aşırı yosunlaşma ve toplu balık ölümleri dikkat çekmektedir. Su düzenine müdahale edilmeden önce, gölün ornitolojik açıdan daha önemli olduğu tahmin edilmektedir. Seddelemelerin su seviyesini yükseltmesi sonucu sazlık ve bataklık alanlarda azalma olmuştur. Gölde sık sazlıkların arasında karışık koloniler kuran küçük karabatak ve gece balıkçılı ile önem kazanmıştır. Nedeni tam bilinmemekle birlikte, İznik Gölü kış aylarında önemli sayıda su kuşu barındırmamaktadır. Yine de, İç Anadolu gölleri donduğunda kuşlar için önemli bir sığınak oluşturduğu söylenebilir. Gölde, karabatak, tepeli kutan, küçük balaban, gece balıkçılı, alaca balıkçıl, çeltikçi, erguvan balıkçıl, angıt, macar ördeği, yılan kartalı ve martı türü kuşlar bulunmaktadır. Gölde yayın, aynalı sazan, tatlı su yılanı, ilik balığı, tatlı su levreği, gümüş balığı, kızıl kanat yetişmektedir. Gölde yosun ve bitki türleri de zengindir. Dipte pamuk veya üstüpü şeklinde açık yeşil renk bir yosun türü yaygındır. Bu yosun suyun çalkalanmasını ve göl suyunun oksijeninin azalmasını önler. Balıkların beslenmesini sağlar. Sulama ve avcılık yanında çamaşır ve bulaşık yıkamada, duş almakta, yemek ve çay yapımın da, suyun sodalı oluşu nedeniyle vücuttaki yara bere, sivilcelerin tedavisinde, içilerek mide hazımsızlığının giderilmesinde kullanılmaktadır. Genelde tarım yapılan göl çevresinde az yükseklikli kayalar ve tepeler bulunmaktadır. Gölün batısında, Türkiye nin en geniş ve en güzel piknik alanları bulunmaktadır. Bir tarafı çamlıktır. Türkiye nin her yerinden binlerce insanı çekmektedir. Günübirlik dinlenme alanları dışında çadır turizmine de açıktır. Burada her tür sosyal tesisler bulunur (Anonim, 2012f). 60

61 İznik Gölü Alt Havzası Biyolojik Çeşitlilik Araştırma projesi halen devam etmekte olup 2013 yılı sonunda tamamlanmış olacaktır. 61

62 Kocaçay Deltası (Teklif Edilen Millipark) Güney Marmara akarsularının büyük bölümünün birleşmesiyle oluşan Susurluk Irmağı, Bursa'nın Karacabey ilçesinde denizle buluşur. Bu buluşma noktasında bulunan Kocaçay Deltası, barındırdığı doğal yaşam alanlarının çeşitliliği bakımından eşsiz doğal zenginliğe sahiptir. Delta, kumul bitkileri, bataklık, longoz ormanları ve gölleriyle birçok doğal yaşama ev sahipliği yapar. Kocaçay Deltası nda, Dalyan, Poyraz ve Arapçiftliği gölleri yer alır. Göller, sazlık ve longoz ormanlarıyla çevrelenmiş durumdadır. Delta, çoğu yerde bir metre derinliğindeki su tabakasıyla kaplı dişbudak, kızılağaç ve söğütlerden oluşan longoz ormanları, nilüfer, sümbül, göl soğanı ve tavşanmemesi gibi sucul bitkilerle süslenmiş durumdadır. Marmara Denizi nin güney kıyısında yer alan delta, göl, bataklık, kumul ve subasar orman ekosistemlerinden meydana gelir. Deltanın batı yarısında, toplam alanı 194 ha olan ve Maliç Deresi tarafından beslenen Dalyan ve Poyraz gölleri, 600 ha alan kaplayan sazlıklar, 730 hektarlık bir alana yayılmış dişbudak, kızılağaç ve söğütlerden oluşan subasar ormanlar ve çok çeşitli floraya sahip geniş bir kumul bandı bulunmaktadır. Deltanın doğu bölümünde Arapçiftliği Gölü, tarım alanları, meyve bahçeleri, kumullar, sazlıklar, deniz börülcesi ve ılgın ile kaplı geniş çamur düzlükleri vardır. 62

63 Deltada üreyen türler arasında kara leylek, pasbaş patka, bataklıkkırlangıcı, akça cılıbıt, küçük balaban, gece balıkçılı, alaca balıkçıl, küçük ak balıkçıl, gri balıkçıl, kuğu, yeşilbaş, çıkrıkçın, macar ördeği, elmabaş patka, ak kuyruklu kartal, sakarmeke, poyrazkuşu, sumru, küçük sumru ve pek çok ağaçkakan türü sayılabilir. Ayrıca göç esnasında küçük karabatak, ak pelikan, kışın ise sakarmeke başta olmak üzere büyük sayıda sukuşu bulunur. Deltada; göller ile tepeler arasında kalan bölgede tarım yapılmaktadır. Subasar orman ve sulak çayırlar da ise hayvancılık yapılmaktadır. Batı bölümündeki göllerde kısıtlı ölçüde balıkçılık yapılır. Arapçiftliği Gölü Uludağ Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi nin balık araştırmaları çalışma alanıdır ve ticari balıkçılığa kapatılmıştır. Kocaçay Deltası, bütün bu özellikleriyle doğaseverlere, hem kuş gözlemciliği yapma hem piknik yapma hem de arkalarına güzel bir doğa manzarasını alarak, denize girme olanaklarını sunmaktadır. Kocaçay Deltası, kıyı kumulu Kuzeybatı Anadolu kıyılarında uluslar arası önemde ve doğal rezerv niteliğindeki 4 alandan biridir. Geniş sahil bandı üzerinde birçok kumul bitkileri barındırır. Bu kumul bitkilerinden üç tanesi yalnızca Türkiye ye özgü endemik bitkilerdir ve Kocaçay Deltası dışında ülkemizdeki iki ayrı kumulda daha gözlenebilmektedir. Kocaçay Deltası, her yıl inanılmaz bir olaya daha sahne olur. Üreme döneminde yılan balıkları Kocaçay Deltası'nda denizle göl arasındaki kumulu sürünerek aşarak Marmara Denizi, Ege, Akdeniz ve Atlantik Okyanusunu aştıktan sonra Meksika Körfezi kıyılarına giderler (Anonim, 2012g). Kocaçay Deltası na yakın köylerden Yeniköy, Bayramdere ve Boğaz köylülerinin bulunduğu bölge I. derece doğal sit alanı ilan edilmiştir. 63

64 64

65 Suuçtu Şelalesi Bursa İzmir karayolu ile 88 km sonra Mustafakemalpaşa ilçesine, buradan da 17 km uzaklıkta Suuçtu Tabiat Parkına ve şelalesine ulaşılabilmektedir. Tabiat Parkının bulunduğu alan I. Derece Doğal Sit alanıdır. 10 ha alana sahiptir. Çataldağ dan doğan Karadere ve Kavaklıyayla dereleriyle bu derelerin yan kollarının birleşmesiyle oluşan Suuçtu Şelalesi aynı zamanda Mustafakemalpaşa nın bir kısmının ve ilçeye bağlı 15 köyün su ihtiyacını karşılamaktadır. Suuçtu Şelalesi Tabiat Parkı kayın, meşe ve karaçam ormanları ile oluşturduğu doğal güzelliği insanlara sunmaktadır. İlimizin Mustafakemalpaşa İlçesinde bulunan Suuçtu nun 11/07/2011 tarih ve 903 sayılı Bakanlık Makamı Olur u ile Mesire Yeri Statüsü İptal edilerek 2873 sayılı Milli Parklar Kanunun 3. maddesi gereğince Tabiat Parkı olarak ilan edilmiştir (Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Milli Parklar Arşivi, 2012) (Teklif Edilen Tabiat Parkı) İ.S yılları arasında hüküm süren Roma İmparatoru Hadrianus yerleşimler kurmasının yanı sıra çok gezmesi ile de ünlü. Edirne den Antalya ya, Bolu dan Kudüs e kadar gidip görmedik yer bırakmamış. Tüm Anadolu yu arşınlayan imparator bu arada Bursa ya da uğramış ve bugün şehrin 58 km. uzağında bulunan dağ ilçelerinden Orhaneli ni avlak olarak kullanmak amacıyla kurmuş. Hadrianus, Adranos, Adırnaz derken Orhangazi tarafından fethedilmesiyle Orhaneli adını almış. İmparator Hadrianus yörede avlanırken sevgili karısı için ilçe merkezine 6 km. uzaklıktaki Sadağı köyü yakınlarındaki bir sıcak su kaynağını değerlendirip bir hamam yaptırmış. Orhaneli ilçe merkezinden 6 km. uzaklıktaki Sadağı bir Yörük köyü. Köy yaz aylarında bahçe işleri sebebiyle boş ancak birkaç yaşlı Yörük köylüsü ile karşılaşılabiliyor. Hamama gitmek için köy içinden geçtikten sonra 1 km. kadar yürüdüğümüzde sarp kayalıkları bir bariyer gibi kesen su bendi çıkıyor karşınıza. Merdivenleri aşıp bendin üzerine çıktığınızda Kaya Hamamlarına ulaşmanın ne derece maceralı olduğu anlaşılıyor. Karşınıza yer yer 60 metreyi 65

66 bulan kaya blokları ile Sadağı kanyonu çıkıyor. Burada belirli bir parkur yok. Yol suyun durumuna bağlı. Büyük bir kısmı suların içinde, soldan-sağa veya sağdan-sola zigzaglar çizerek, su içinde yükseltileri görüp kayaları aşarak yürüyüş gerçekleştirilebilir. Sadağı kanyonuyla ilgili olarak Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Milli Parklar Şube Müdürlüğü tarafından Tabiat Parkı ilan edilmesi için gerekli hazırlıklar yapılmış tamamlanmıştır Tarihi Çınar Bursa'nın simgelerinden biri olan ve bu yıl 600 yaşına giren ''İnkaya Çınarı'', Osmanlı döneminde dikilmiş ''En diri çınar'' özelliğini taşıyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden alınan bilgiye göre, Bursa'nın merkez Osmangazi ilçesinde bulunan ağaç, adını Osmanlı Devleti'nin ilk köylerinden biri olan Bursa-Uludağ yolu üzerindeki İnkaya köyünden alıyor. Her biri ağaç gövdesi kalınlığındaki heybetli dallarıyla Bursa'yı adeta kucaklayan çınar, kentin anıt ağaçları arasında en çok tanınanı olarak boy gösteriyor. 35 metrelik boyu ve 9.2 metrelik çevresiyle görenleri şaşkına çeviren tarihi çınarın, her bir dalının kalınlığı bile 3-4 metreyi buluyor. Çınarın dallarının altında çay bahçesi, restoran, market, hediyelik eşya dükkanları bulunuyor. İnkaya sakinleri, yaptıkları el işlerini, bahçesinde ya da tarlasında yetiştirdiği meyve ve sebzeleri de çınarın etrafında kurduğu tezgahlarda satıyor (Anonim, 2012h) 66

67 8. KORUNAN ALANLARDA EKOTURİZM UYGULAMALARI Dünyadaki sosyal ve kültürel değişimler turizmi de etkilemektedir. Modern turizm gelişiminde, özellikle sürdürülebilir gelişim ve doğa turizmi- ekoturizmde, turizmin her alanında planlama gerekmektedir (Obenaus, 2005) Artan Eğitim Seviyesi Ve Seyahat Etme İhtiyacı Eğitim seviyesi modern turizm gelişimini önemli ölçüde etkilemektedir. Eğitim seviyesi ve buna bağlı olarak gelir seviyesi yüksek turistler hayat kalitesini arttıracak seyahat alternatifleri üzerine yoğunlaşmaktadır. Bilhassa genç kişiler gezerken öğrenme prensibine ve rehberli macera turizmine yoğunlaşmaktadırlar. Böylece doğayı ve çevreyi tanıyarak kültürlerini arttırmakta ve yaşam kalitesini arttıracak seyahat tiplerinden biri olan doğa turizmiekoturizmi tercih etmektedirler. Bu konuda artan ihtiyacı karşılamak üzere korunan alanlarda doğa turizmi- ekoturizm uygulamalarına yönelmek ve bu alanların korunmasını sağlayacak şekilde planlamalar geliştirmek gereklidir (Obenaus, 2005) Çevresel Eğitimin Önemi Doğa turizmi- ekoturizm, tanımından da belli olacağı üzere büyük ölçüde kalite gerektirmektedir. Burada kalite ile vurgulanmak istenen çevresel eğitimdir. Özellikle korunan alanlarda yapılan doğa turizmi- ekoturizm uygulamaları çok daha detaylı bir çevre eğitimi gerektirir. Bunun yanında doğa turizmi- ekoturizm eğitimle birlikte bir kalite getirir ve çevresel sorumluluğu arttırarak turizmin çevreye olan etkilerinin azaltılmasında önemli rol oynar (Obenaus, 2005). 67

68 8.3. Seyahat Seçeneklerinin Yayılımı Globalleşme ile Dünya daki farklı ülkelere seyahat eden turist sayısı aşağıdaki tablodaki gibidir. Aylara Göre Uluslararası Turist Hareketi Milyon Şekil 2: (Anonim, 2012ı) (Dünya Turizm Organizasyonu) Yukarıdaki tablodan da görüldüğü gibi Dünya da farklı ülkeleri seyahat eden turist sayısı her geçen gün artmaktadır. İnsanların kültür turizmine, doğa turizmi- ekoturizme olan ilgileri de artış göstermektedir. Dolayısıyla korunan alanlarda planlama çalışmaları yapılması gerekmektedir (Obenaus, 2005) Korunan Alanlarda Ekoturizm Faaliyetinin Faydaları Korunan alanların oluşturulmasındaki en önemli etken bu alanların önemli habitatları barındırıyor olmaları ve zararlı endüstriyel faaliyetlere kapatılarak bu habitatların korunmasının sağlanması ihtiyacıdır. Bunun yanı sıra insanların bu alanları korumaları ve sahip çıkmaları için öncelikle tanımaları gerekmektedir. Sonuç olarak korunan alanlarda doğa turizmi- ekoturizmin en büyük faydası, eğitimli bir bakış açısı ve deneyim ile korunan alanlarda yapılacak turizm faaliyetinin değerini anlamalarını sağlayacaktır. Doğa turizmi- ekoturizmin korunan alanlarda yapılması ile bu alanların büyüleyici güzelliği insanların akıllarında kalacaktır bu sebeple korunan alanlarda doğa turizmi- ekoturizm fikri önemlidir. İnsanların sorunsuz bir ekosistemin ne kadar önemli 68

69 olduğunu anlamalarına katkı sağlayarak bu alanları koruma içgüdüsü uyandıracaktır (Obenaus, 2005) Gelişen Ekonomik ve Sosyal Fırsatlar Turizm iş potansiyelinin artmasında ve yerel olarak gelir artışının sağlanmasında tetikleyici bir rol oynamaktadır. Doğa turizmi- ekoturizmin ekonomik fayda sağlaması için doğa turizmiekoturizm yapılan yerde gelen turistlerin para harcamalarını sağlayacak ürün ve servisler olması gerektiği unutulmamalıdır. Korunan alanlar kendi kendine sürdürülebilir alanlardır fakat eğer yerel topluluklar gelir elde etmek ve yaşam kalitelerini arttırmak istiyorlarsa bu alanların reklamı yapılmalı ve zarar vermeksizin geliştirilmelidir. Korunan alanlardan gelir elde edilmesi de yerel halkın buraya sahip çıkarak korunmasının sağlanmasında en önemli faktörlerden biridir. Buna karşın tüm bu bahsi geçen doğa turizmi- ekoturizm çalışmaları eğer alanlar uygun ise yapılabilir (Obenaus, 2005) Doğal ve Kültürel Mirasın Korunması Turizm insanları korunan alanlara getirmedeki en önemli faktördür ki bu da politik ve yönetimsel desteğin oluşmasını sağlayacaktır. Korunan alanlara yardım, servis ücreti veya park ücreti gibi konulardan elde edilen gelir, yönetim hedefleri ve servis kalitesi için gerekli gelirin oluşmasını sağlayacaktır. Doğa turizmi- ekoturizm, yerel halkın doğal alanları korumasının yanında, kültürel miraslarına da sahip çıkmalarını sağlayacaktır. Tarihsel, sanatsal ve arkeolojik alanlara ilgi arttıkça, bu alanları korumak ve gerekli çalışmaları yapmak için gerekli ekonomik kazançta sağlanacaktır. Bu, yerel halkın yaşadıkları bölgeyle veya toplulukla gurur duymalarını sağlayarak geleneksel uygulamalarının ve kültürel miraslarının farkına varmalarını sağlayacaktır (Obenaus, 2005) Yerel Halkın Yaşam Kalitesinin Artması Ekonomik kazançtan direkt olarak faydalanan yerel halkın yaşam kalitesi artacaktır. McCool and Haynes turizm gelirinin artışıyla karşılaşan toplumlarda görülen yaşam kalitesi artışlarını aşağıdaki gibi sıralamışlardır. 69

70 1. Toplulukların iletişimlerini arttırır; Doğa turizmi- ekoturizm yapan yerel halkın komşularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan ilişkileri artar. Aynı zamanda yerel toplulukların acil durumlar için telekomünikasyon hizmetleri artar ulaşım kolaylaşır. 2. Eğitim; bazı korunan alanlarda yerel halk yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okur-yazarlık ve matematik becerileri artar. 3. Park çalışanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaşabilir. 4. Ziyaretçiler ve park çalışanları için oluşturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halk da faydalanabilecektir (Obenaus, 2005) Ekoturizm Uygulamaları Yapılırken Korunan Alanlarda Alınması Gereken Tedbirler Doğa turizmi- Ekoturizm Sonucu Ortaya Çıkabilecek Durumlar Ülkemizin gerek coğrafi konumu, gerekse turistik değerleri itibarı ile dünya turizminde önemli bir yerde bulunmaktadır. Zira, Türkiye nin Avrupa ile Asya kıtalarının arasında yer alması, özellikle Kuzey ve Orta Avrupa da pek bulunmayan bol güneş ve denizlerimizin güzelliği, doğal kumsallarımızın varlığı, turistleri çekici unsurlarıdır. Ayrıca gelişen turizm anlayışıyla ekonomik durumu ve kültürel seviyesi gelişmiş turistler, kültür turizmine yönelmektedir. Ülkemiz Dünya üzerinde nadir bulunan doğal güzellikleri ve zengin biyoçeşitliliği ile doğa turizmi- ekoturizm açısından oldukça zengindir. Bunlara ender bulunan tarih, sanat, arkeoloji, kültür, folklor değerlerini katacak olursak, ülkemizin, uluslararası turizmde yerinin önemi ortaya çıkarmaktadır. Bununla birlikte doğa turizmi- ekoturizm dünyada ve ülkemizde doğaya dayalı turizmin temelini oluşturan önemli bir turizm dalıdır ve doğa turizmi- ekoturizmin sosyal, kültürel ve çevresel bazı etkileri söz konusudur. Bir bölgeye yönelik doğa turizmi- ekoturizm yaklaşımı içerisinde planlama yapılırken bu tür turizmin doğaya, doğal yaşama, yerel halka ve ulusal ekonomiye etkilerini dikkate alınarak bir planlama yapılmalıdır. Doğa turizmi- ekoturizm sonucu ortaya çıkabilecek başlıca sorunlar aşağıda maddeler halinde sunulmuştur: Bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sonucu, yaban hayatında davranış bozukluğu, stres yer değiştirme Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 70

71 Bitki tahribine bağlı olarak erozyon Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi Yerel halk için marjinal çalışma olanakları sonucu yaşam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması Özellikle doğa turizmi- ekoturizm pasif turizm şeklinde olduğunda, turistlerin çok az para harcaması, elde edilen gelirin uluslar arası turizm, ulaşım şirketleri ve tur operatörlerine kalması Dolayısıyla yerel halkın kalkınma olasılığının doğa turizmi- ekoturizmle sınırlı olması (Akpınar ve diğ., 2010) Alınması Gereken Tedbirler Doğa turizmi- ekoturizm, herşeyden önce "çevre ve kültür değerlerinin sürdürülebilirliğini garanti altına alan, yerel halklara maddi yarar sağlayan turizm" olarak kavransa da, ağırlıklı faaliyet alanı olarak doğada yapılan turizm türlerini kapsamaktadır. Buna göre, el değmemiş doğada yapılan tüm turizm çeşitleri, doğa turizmi- ekoturizmin kapsamına girmektedir. Doğa turizmi- ekoturizmin iki önemli kriterinden biri olan, "doğal çevrenin sürdürülebilirliği" ilkesine, bu doğa turlarında sıkı sıkıya uyulmalıdır. Doğa turizmi- ekoturizmin ikinci önemli kriteri olan "yerel kültürlerin sürdürülebilirliği ve yerel halkların bu turizm faaliyetinden yarar sağlaması" ilkesi ise, iki önemli prensibi barındırmaktadır. Birincisi, doğa turizmi- ekoturizm faaliyetinin yapıldığı bölgenin yerel halkının, bu faaliyetten maddi bir pay almasıdır. Bunu sağlamak için öncelikle, uluslararası büyük tur operatörlerinden ziyade, ülke hatta bölge çapındaki daha küçük acentaların doğa turizmi- ekoturizm faaliyetinde yer alması arzu edilmektedir. Bu acentaların, tur programlarını yaparken, olabildiğince tur gereksinimlerini bölgeden sağlamaları, bölgeye maddi yarar sağlanmasının önemli bir önkoşuludur. İkinci önemli prensip ise, bir bölgeye turizm aracılığıyla katkı sağlarken, maddi ve manevi kültür unsurlarının bozulmaması prensibidir. Otantik kültürlerin, ahlaki değerlerin bozulmadan yaşadığı bölgelerde, turist gruplarının bu değerlere saygılı davranması gerekmektedir. ( kılık-kıyafet konusuna özen göstermek, dini ve ananevi değerlere saygılı davranmak, yerel yeme-içme-eğlenme, vb. geleneklere uyumlu davranmak ve mümkün olduğunca katılmak vs. gibi ) 71

72 Ayrıca maddi kültür eserlerine de saygılı davranmak, korumacılığı desteklemek, gerek turizm profesyoneli, gerekse tüketici olarak, yerel dokuyla uyuşmayan modern mimari ürünleri yerine, koruma altına alınmış otantik yapılarda hizmet veren konaklama tesislerini tercih etmek ve desteklemek gerekmektedir. Gerçekten de, insanların tüm yeryüzünde birbiriyle buluşması, kaynaşması ve barış içinde bir arada bulunmasını sağlayan turizm hareketleri, ancak böylesi bir anlayışla, var olan değerlere zarar vermeden sürdürülebilir (Akpınar ve diğ., 2010; Doğu Karadeniz Doğa turizmiekoturizm Çalıştay Raporu, 2012) Bu olumsuz etkilerin en aza indirgenmesi için, doğa turizmi- ekoturizmin sürdürülebilir turizm yaklaşımına sahip olması ve doğa turizmi- ekoturizm uygulamalarına bunu yansıtması gerekmektedir. Doğa turizmi- ekoturizmde sürdürülebilir turizm koşullarını gerçekleştirmek için gerekli olan çözümler eğitimle, yasalarla ve bölgenin taşıma kapasitesiyle yakından ilgilidir. Sürdürülebilir bir yaklaşımla doğa turizmi- ekoturizmin olumlu yönde gelişim sürecinde aşağıda belirlenen temel öğelere dikkat edilmesi önerilmektedir. Bölgede gerçekleştirilecek herhangi bir doğa turizmi- ekoturizm faaliyeti için, bölgenin taşıma kapasitesi belirlenmelidir. Yapılan bütün doğa turizmi- ekoturizm faaliyetleri, bu konuda eğitimli, uzmanlaşmış doğa rehberleri ile beraber yürütülmelidir. Ülkenin, sürekli bir kontrol mekanizması bulunmalı ve bütün doğa turizmi- ekoturizm faaliyetleri çevreye duyarlı tur operatörleri ve seyahat acenteleri tarafından yürütülmelidir. Yerli veya yabancı turistler doğa turizmi- ekoturizm konusunda bilinçlendirilmeli, gerekirse ön bir eğitime tabi tutulmalıdır. Bölgenin uygun bir envanteri oluşturulmalı, doğa turizmi- ekoturizmin, doğal yaşam üzerine etkileri sürekli izlenmelidir. Ekoturistlere yönelik bir çevre eğitimi verilmelidir. Doğa turizmi- ekoturizm aktivitelerinin bulunduğu yörelerde, çevreye duyarlı konaklama işletmeleri kurulmalıdır. Kuruluşların kendi başlarına tek bir amaç doğrultusunda, reklamını yaptığı doğa turizmi- ekoturizm, doğru işlemeyen stratejilere ve sonuçlara sebep olabilir. Etkili doğa turizmi- ekoturizm politikalarının gelişmesi için hükümetler, çevre ve diğer 72

73 sosyal gruplar, özel sektörler, akademik ve yerel kuruluşların birlikte koordineli bir şekilde çalışması gerekmektedir. Doğa turizmi- ekoturizmle ilgili olarak yerel seviyede gelişme stratejileri önceden belirlenmelidir. Doğa turizmi- ekoturizmin bölgede gelişimi için gerekli olan ön koşulların ve amaçların fiziksel, sosyo-kültürel ve ekonomik boyutları ile beraber açık bir şekilde ortaya konması gerekmektedir (Akpınar ve diğ., 2010) Sürdürülebilir planlama anlayışı son 20 yıl içinde ortaya çıkmıştır. Sürdürülebilir anlayışa göre insan uygarlığı, doğal çevrenin bütüncül bir parçasıdır ve insanların var oluşunun sürekliliği için korumak ve sürdürmek zorundadır. Ülkemizin sahip olduğu zengin potansiyeli tanıtmak ve bu sayede turizm talebini çeşitlendirmek, turizm kaynakları konusunda işletmecilerin dikkatini bu konuya yönlendirerek, sadece güney ve batı bölgelerimiz değil, aynı zamanda iç bölgelerimizdeki yerel kaynakları değerlendirmek, halkı turizme özendirerek sosyoekonomik gelişimlerine katkıda bulunmak için doğa turizmi- ekoturizme yönelik projeler geliştirilmelidir (Akpınar ve diğ., 2010) Tur Katılımcılarının Uyması Gereken Kurallar Doğa turlarında seçilen rota, bu turlar için eğitilmiş uzman rehber kullanılması, turlarda mutlaka uyulması gereken kurallar, çok önemlidir. Gerek tur düzenleyen acentaların, gerekse tur katılımcılarının uyması gereken diğer kurallar ise şöyle özetlenebilir: Milli park, doğal koruma alanı vb. ilan edilmiş bölgelerde, ilgili bakanlık ve kurumlarca konulmuş kurallara kesinlikle uymak, girilmesi ya da kamp yapılması yasak ya da kısıtlamalı bölgelerdeki yasaklara uymak, Gezilen veya kamp yapılan yerlerde belirlenmiş gezi rotaları varsa, bunlara kesinlikle uymak, tecrübeli doğa rehberinin uyarı ve yol göstericiliğine uymak Gezilen yerlerde flora ve faunaya asgari zarar verecek şekilde hareket etmek Gezi faaliyeti sırasında çevreye hiçbir şekilde atık bırakmamak, doğada silinemeyecek izler bırakmamak Özellikle nesli tehlikede bulunan hayvanların bulunduğu bölgelerde gürültü vb. kirlilik yaratmamak 73

74 Acentalar için: flora ve faunanın korunmasına özel önem verilen yerlerde gerek yıl içinde, gerekse uzun vadede tur rotalarını, koruma ilkelerini gözeterek, sık sık değiştirmek; yetkili resmi kurumlar tarafından doğa ve dağ rehberliği sertifikasyonu varsa, mutlaka sertifikalı rehberler kullanmak, eğer yoksa, doğa turları konusunda uzman kurum ve kişilerden eğitim almış tecrübeli rehberler kullanmak. 74

75 9. SWOT ANALİZİ 9.1. Swot Çözümlemeleri SWOT Çözümlemeleri; içsel ve dışsal mevcut koşullar ile gelecekteki potansiyeller konusunda kalitatif bilgi toplamasına yönelik bir teknik olarak ifade edilebilir. SWOT Çözümlemeleri ilk kez Albert Humphrey tarafından geliştirilmiş olup, 1960 lı yılların sonlarına doğru, Harvard ve diğer Amerikan Üniversitelerinin İşletme Fakültelerinde, işletme ve politika araştırmalarında kullanılmaya başlanmıştır. SWOT Çözümlemelerinde öncelikle SWOT faktörlerinin belirlenmesi önemlidir. Zira bu faktörler, sektörün (veya organizasyonun) yönetilme şeklini ve stratejilerin değerlendirildiği kriterleri ortaya koymaktadır. SWOT faktörlerinin belirlenmesi içsel ve dışsal bir çözümlemeyi gerekli kılar. İçsel ortam, sektörün üstünlüklerini ve zayıflıklarını incelerken, dışsal ortam ise sektörünün dahil olduğu ortamın fırsatlarını ve tehditlerini ortaya koyar. İçsel ve dışsal çözümlemenin sonuçlarını bir araya getirmek suretiyle, SWOT faktörleri belirlenmiş olur. Bir başka ifadeyle, içsel çözümlemeler yoluyla elde edilen üstünlükler ve zayıflıklar ile dışsal çözümlemeler yoluyla elde edilen fırsatlar ve tehditlerin bütünleştirilmesi yoluyla, bir sektörün SWOT Çözümlemelerini gerçekleştirmek mümkündür. Yukarıda ifade edilen içsel üstünlükler ve zayıflıklar ile dışsal fırsatlar ve tehditler, SWOT Çözümlemelerinin çatısını oluşturmaktadır. SWOT Çözümlemeleri, bir tasarım durumunu şekillendirmek ve sistematik bir yaklaşıma ulaşmak için içsel ve dışsal ortamın çözümlemesine yönelik yaygın olarak kullanılan bir araçtır. Her bir konunun kendine özgü olması nedeniyle, tüm sektörlere (veya organizasyonlara) uygulanabilecek standart bir faktörler listesi bulunmamaktadır. Bununla birlikte üstünlükler, sektörün belirlenen hedeflerine ulaşmasına yardımcı olacak belirli olanaklar ve üstün avantajlardır. Zayıflıklar, sektörün belirli amaçlara ulaşmasını engelleyen gizli sınırlamalardır. Fırsatlar, sektöre avantajlı koşullar hazırlayan dışsal ortamdaki özelliklerdir. Tehditler ise, dışsal ortamda bulunan ve sektör için sorunlar oluşturan gelişmelerdir. SWOT Çözümlemeleri sonucunda, aşağıdaki sorulara cevap bulunmaya çalışılmaktadır: - Üstünlükler nasıl kullanılabilir? 75

76 - Zayıflıklar nasıl sona erdirilebilir? - Fırsatlardan tam olarak nasıl faydalanılabilir? - Tehditlerden zarar görmek nasıl önlenebilir? SWOT Çözümlemeleri bir sektörü ve onun potansiyelini ortaya koymak için, bir strateji çalışmasının parçası olarak kullanılmaktadır. Bir sektör stratejisi oluşturulmadan önce, sektörü etkileyen ana faktörleri belirleme işlevi görmektedir. Bu nedenle SWOT Çözümlemeleri bir karar verme aracı olmayıp, faydalı bir yardımcı kılavuzdur. SWOT Çözümlemeleri, bilgileri kolaylıkla her kesimden kişilerin anlayabileceği bir şekle dönüştürülmesini sağlaması nedeniyle, faydalı bir değerlendirme aracıdır. Bu hızlı değerlendirme aracı, araştırmacıya toplanan bilgilerin özetini sağlama imkanı vermektedir. SWOT Çözümlemeleri ile ortaya konulan zayıflıkları üstünlükler haline getirmek ve tehditleri fırsatlara dönüştürecek alternatif stratejiler geliştirmek önem taşımaktadır (Yılmaz ve diğ., 2009) 9.2. Bursa Daki Ekoturizm Gelişimine Yönelik Swot Çözümlemeleri Üstünlükler SWOT Grubundaki SWOT Faktörleri 1. Bozulmamış doğal ortam ve üstün doğal kaynak değerleri (dağlar, nehirler, çayırlar, göller, şelaleler, ilginç jeolojik oluşumlar, panoramik noktalar, flora, fauna vb.), 2. Çeşitli fırsatlar sunan zengin tarihi ve kültürel miras değerleri (tarihi yerler, tarihi yapılar, arkeolojik yerler ve buluntular, folklorik değerler, göçebe hayvancılığa dayalı yaylacılık, el sanatları, festival ve panayırlar, bilimsel yerler, yerel yemekler ve içecekler, spor etkinliklerine uygun alanlar, geleneksel tarım vb.), 3. Ilıman iklim, temiz hava, temiz su, sessiz ve sağlıklı ortam, nispeten korunmuş çevre. 4. Bölgede doğa turizmi- ekoturizm konusunda çalışabilecek üniversitelerin (Uludağ Üniversitesi, Bursa Teknik Üniversitesi) varlığı, 5. Yılın tüm zamanlarında turistleri kendine çekebilecek doğal koşullar ile dört mevsim doğa turizmi- ekoturizm imkanı, 76

77 6. Turizmin önemi konusunda farkındalığa sahip, doğa turizmi- ekoturizme ilgi gösteren, bölgede doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesi fikrini destekleyen ve çeşitli turizm hizmetlerini sağlamaya hazır misafirperver yöre halkı, 7. Kuş gözleme, yaban hayatı gözleme, flora keşif yürüyüşü, sportif doğa yürüyüşü, odun dışı orman ürünleri keşif ve faydalanma gezisi, doğa keşif yürüyüşü, yolda bisiklet turu, kayak, ata binme, dağ bisikletçiliği vb. çeşitli doğa turizmi- ekoturizm etkinliklerine uygun alanların varlığı, 8. İyi bir ulaşım ağına sahip olması, havaalanına varlığı. 9. Şehirleşmemiş kırsal yaşamı ve kitle turizminin bulunmayışı ile yeni bir turizm bölgesi olabilecek alanların mevcudiyeti Zayıflıklar SWOT Grubunda Yer Alan SWOT Faktörleri. 1. Doğa turizmi- ekoturizm etkinlikleri için bölgedeki potansiyel alanların henüz farkında olunmaması, 2. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda kapsamlı yasal düzenlemelerin olmayışı, 3. Bölgede işbirliği içinde gerçekleştirilecek bir doğa turizmi- ekoturizm geliştirme anlayışının henüz olmayışı, 4. Altyapı olanaklarının ( kanalizasyon, çöp toplama, atık bertaraf, olmayışı, vb.) yetersizliği, 5. Bölgede doğa turizmi- ekoturizm konusunda deneyimin bulunmayışı, 6. Doğa turizmi- ekoturizm gelişimini teşvik edecek finanssal kaynakların yetersizliği, 7. Doğa turizmi- ekoturizm için gerekli olanakların ve hizmetlerin (tanıtım, kalifiye kılavuzluk hizmetleri, turizm bürosu vb.) yetersizliği, 8. Bölgenin ulusal ve uluslararası düzeyde henüz iyi bir şekilde bilinmemesi Fırsatlar SWOT Grubunda Yer Alan SWOT Faktörleri. 1. Yeni doğa turizmi- ekoturizm acenteleri ve doğa turizmi- ekoturizm birlikleri oluşturma, 2. Doğa turizmi- ekoturizmin yerel ekonomiyi canlandırma, istihdam ve gelir olanaklarını arttırma potansiyeli sonucu yaşanacak kırsal kalkınma, 77

78 3. Dünyada ve Türkiye de doğa turizmi- ekoturizmin giderek popülerlik kazanması sonucu doğa turizmi- ekoturizme yönelik artan ilgi, 4. Bölgede keşfedilmemiş bir çok doğa turizmi- ekoturizm değerinin bulunması, 5. Bölgede işgücünün ve konaklama yerlerinin fazla olması, 6. Korunan alanların doğa turizmi- ekoturizm amacıyla kullanımı yönünde fırsat, 7. Doğa turizmi- ekoturizmin uygun bir şekilde geliştirilmesi için kamu kurum ve kuruluşlarının, yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluşlarının arzusu, 8. Bölgeye hava, deniz, kara vasıtasıyla kolaylıkla ulaşabilme imkanı, 9. Bölgenin daha kalabalık ve popüler doğa turizmi- ekoturizm yerlerine alternatif keşfedilmemiş bir çok alana sahip olması Tehditler SWOT Grubunda Yer Alan SWOT Faktörleri. 1. Türkiye nin ve Dünyanın diğer yerlerinde kurulmuş doğa turizmi- ekoturizm alanları ile rekabet etme, 2. Yoğun turist akışı sonucu yerli halkın kimliğinin, kültürünün ve sosyal yaşamının olumsuz yönde etkilenmesi, 3. Alanın taşıma kapasitesinin üzerinde turist akışı ile ekolojik ve çevresel zararlar oluşması (hava kirliliği, su kirliliği, gürültü, endemik türlere yönelik yasadışı ticaret ve kaçakçılık, faunaya bozucu etkiler, arkeolojik ve tarihi alanlara zarar, katı ve sıvı atıklar, erozyon, kaçak avcılık ve balıkçılık, orman yangınları vb.), 4. Doğa turizmi- ekoturizmle ilgili kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon eksikliği, 5. Doğa turizmi- ekoturizm gelişmesi sonucu oluşacak istihdam imkanı ile bölgeye olabilecek yoğun göç, 6. Doğa turizmi- ekoturizm gelişmesinin iyi şekilde planlanmaması sonucu doğa turizmiekoturizm kavramının tam olarak uygulanmaması ve arzulanan ekoturist tiplerinin alana çekilememesi, 7. Turizm firmalarının bölgede doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesine yönelik ortak bir stratejiye sahip olmamaları, 8. Kontrolsüz ve bilinçsiz ekoturlar sonunda turistlerin can ve mal kayıplarının artması, 78

79 9. Ülke ve bölge ekonomisinin gelişme önceliklerinde olası değişiklikler. 79

80 9.3. Uludağ İçin Swot Analizi ÜSTÜNLÜKLER 1. Bozulmamış ve üstün doğal kaynak değerleri, Önemli Bitki ve Önemli Kuş Alanı Olması 2. Milli parkın bir müdürlük şeklinde yerinden yönetiminin gerçekleştirilmesi. 3. Milli parkın idare ve ziyaretçi merkezinin 2013 te faaliyete geçecek olması 4. Alana İlişkin Alan Klavuzu eğitiminin 2013 yılında yapılacak olması 5. Alanda 2 adet yaklaşık kapasiteli kamp alanının bulunması 6. Ülkemizin İlk Kayak Merkezi olması nedeniyle tanınması 7. Alanın jeolojik yapısının krater gölleri, ovalar vs gibi alanlar barındırması nedeniyle zengin olması 8. Uzun devreli gelişme revizyon planının yürürlükte olması, Alanda 8 adet yürüyüş parkuru ve 5 adet manzara seyir parkının belirlenmiş olması ve doğa severler tarafından kullanılıyor olması 9. Zengin tarihi ve kültürel miras değerleri 10. İdeal iklimi, temiz hava-su ve çevresel koşulları 11. Bölgedeki Üniversite ve Araştırma Kurumları 12. Dört mevsim doğa turizmi- ekoturizm imkanı 13. Doğa turizmi- ekoturizme ilgi duyan misafirperver halk 14. Çeşitli doğa turizmi- ekoturizm etkinliklerine uygun alanlar 15. Büyük yerleşimlere ve havaalanına yakınlığı 16. Kırsal yaşamı ile yeni bir turizm bölgesi olması 17. Fauna, Flora Zenginliği 18. Alanda doğa turizmi- ekoturizm faaliyetine benzer doğa sporlarının alanda uzun süredir yapılıyor olması 19. Alanda,birçok bilimsel çalışmanın yapılmış olması ve halen bilimsel çalışmaya yönelik potansiyel bulunması. 80

81 20. Dünya ca tanınan bir milli park olması 21. Milli parka yapılacak yolculuk esnasında 5 vejetasyon zonunun da görülebiliyor olması 22. Proje deneyimi olan milli park yöneticileri 23. Sivil toplum kuruluşlarının, Uludağ a yakın ilgi gösteriyor olması. 24. Ulaşımda karayolu dışında, teleferikle de alana ulaşılıyor olması. 25. Alandaki kamp ve günübirlik kullanım alanları ve gelişim belgelerinde hizmet veren turistik tesislerin mevcut olması 26. Alanın ve Alanın çevresinin ek koruma statülerinin bulunuyor olması 27. Alanın turizme hizmet eden bölümleriyle ilgili yeni planlar yapılıyor olması ve planlar tamamlandığında yaz ve kış turizminin alanda yapılabileceği ZAYIFLIKLAR 1. Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği 2. Doğa turizmi- ekoturizm için yasal düzenlemelerin olmayışı 3. İşbirliğine dayalı doğa turizmi- ekoturizm geliştirme olmayışı 4. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda deneyimin yetersiz olması 5. Yöre halkı doğa turizmi- ekoturizmin getirilerinin farkında olmaması 6. Doğa turizmi- ekoturizm için finanssal kaynakların yetersizliği 7. Doğa turizmi- ekoturizm için gerekli olanakların yetersizliği 8. Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması 9. Alanda Faaliyet gösteren turizm tesis işletmecilerinin doğa turizmi- ekoturizm konusunda yeterli bilince sahip olmaması 10. Koruma görevlisi sayısının yetersizliği 11. Alan klavuzlarının henüz eğitilmemiş olması 12. Alan Ziyaretçi Merkezinin Bulunmaması 13. Genel Ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeşitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri 14. Alandaki baskı ve tehditlerin çokluğu 81

82 15. Turizm tesislerinden kaynaklı kirletici unsurların alanı baskısı ve tehditi 16. Ülkemizde ambalajlı içme sularının büyük oranda Uludağ dan sağlanması FIRSATLAR TEHDİTLER 1. Doğa turizmi- ekoturizmle, bölgesel acente ve birliklerin geliştirilmesi 2. Doğa turizmi- ekoturizm ile yaşanacak kırsal kalkınma 3. Popülerliği sonucu doğa turizmi- ekoturizme yönelik artan ilgi 4. Bölgedeki bir çok doğa turizmi- ekoturizm değeri 5. Doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesine sivil toplum kuruluşlarının arzusu 6. Bölgeye ulaşım kolaylığının olması. 7. İstanbul a yakınlığı ve kolay ulaşım kolaylığı 8. Yöre halkının alan çevresinde yaşamaya devam ediyor olması 9. Alandan ekonomik gelir elde eden halkta, alanın doğal, kültürel, sosyal değerlerini korumaya yönelik bilinç uyanması 10. Ekonomik kazançtan direkt olarak faydalanan yerel halkın yaşam kalitesinin artması 11. Doğa turizmi- ekoturizm yapan yerel halkın komşularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan ilişkileri artar 12. Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alışveriş yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okur-yazarlık ve matematik becerileri artar. 13. Park çalışanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaşabilir. 14. Ziyaretçiler ve park çalışanları için oluşturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halkta faydalanabilir. 15. Yöre halkının yaşadıkları bölge ve topluluktan onur duyarak bahsetmesi, özgüvenlerinin artması 1. Diğer yerlerdeki doğa turizmi- ekoturizm alanları ile rekabet 2. Yerel halkın doğallığının bozulması 82

83 3. Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar 4. Kurumlararası koordinasyonsuzluk 5. Doğa turizmi- ekoturizm gelişimiyle yaşanabilecek yoğun göç 6. Doğa turizmi- ekoturizm planlamasında olası başarısızlıklar 7. Firmaların ortak bir stratejiye sahip olmamaları 8. Gelişme önceliklerinde olası değişiklikler 9. Ekoturizimden beklentinin yüksek olması 10. Alana Yönelik Turizm Yatırım Faaliyetlerinin Artış Göstermesi 11. Korunan Alan yönetiminde karşılaşılacak güçlükler 12. Biyolojik Çeşitliliğin Zarar Görmesi 13. Su kaynaklarının bilinçsiz kullanılması 14. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda bilinçsiz ziyaretçi potansiyeli 15. Müdürlük personelinin yetersiz olması 16. Uludağ Milli Parkı Personel Niteliğinin ve sayısının yetersiz olması 17. Bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sonucu, yaban hayatında davranış bozukluğu, stres, yer değiştirme. 18. Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik 19. Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması 20. Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 21. Bitki tahribine bağlı olarak erozyon 22. Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi 23. Yerel halk için marjinal çalışma olanakları sonucu yaşam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması 24. Doğa turizmi- ekoturizm, pasif turizm şeklinde olduğunda, turistler çok az para harcamakta, yerel halkın kalkınma olasılığının önüne geçilme ihtimali 83

84 9.4. Uluabat Gölü İçin Swot Analizi ÜSTÜNLÜKLER 1. Bozulmamış ve üstün doğal kaynak değerleri, Önemli Kuş Alanı Olması ve Zengin Biyolojik Çeşitliliği 2. Fiziki Özelliklerinin Güzelliği 3. Alanın, Sulak Alan Yönetim Planının olması 4. Zengin tarihi ve kültürel miras değerleri 6. İdeal iklimi, temiz hava-su ve çevresel koşulları 7. Bölgedeki Üniversite ve Araştırma Kurumları 8. Dört mevsim doğa turizmi- ekoturizm imkanı 9. Doğa turizmi- ekoturizme ilgi duyan misafirperver halk 10. Çeşitli doğa turizmi- ekoturizm etkinliklerine uygun alanlar 11. Büyük yerleşimlere ve havaalanına yakınlığı 12. Kırsal yaşamı ile yeni bir turizm bölgesi olması 13. Fauna, Flora Zenginliği 14. Alanda doğa turizmi- ekoturizm faaliyetine ve doğa sporlarına uygun olması 15. Alanda, birçok bilimsel çalışmanın yapılmış olması ve halen bilimsel çalışmaya yönelik potansiyel bulunması. 16. Yaşayan Göl Olması ve Ramsar Statütüsünün bulunması 17. Proje deneyimi olan sulak alan personeli 18. Sivil toplum kuruluşlarının, Uluabat Gölü ne yakın ilgi gösteriyor olması. 19. Ulaşım Kolaylığı 20. Alanın korunması gerektiğinin bilincinde ve misafirperver köylülerin bulunması 21. Alanın ve Alanın çevresinin ek koruma statülerinin bulunuyor olması 22. Alanda Gözlem İstasyonunun bulunması 23. Alanda Ağlayan Çınar Anıtı nın bulunması 24. Yerel sulak alan komisyonunun ve yürütme kurulunun sağlıklı çalışıyor olması 84

85 25. Alanın kaynak değerlerinin tanıtılması ve korunmasını amaçlayan Leylek Şenliklerinin her yıl ulusal ve uluslar arası düzeyde her yıl düzenleniyor olması. 26. Koruma alanlarının belli olması ZAYIFLIKLAR FIRSATLAR 1. Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği 2. Doğa turizmi- ekoturizm için yasal düzenlemelerin olmayışı 3. İşbirliğine dayalı doğa turizmi- ekoturizm geliştirme olmayışı 4. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda deneyimin yetersiz olması 5. Yöre halkı doğa turizmi- ekoturizmin getirilerinin tam olarak farkında olmaması 6. Doğa turizmi- ekoturizm için finanssal kaynakların yetersizliği 7. Doğa turizmi- ekoturizm için gerekli olanakların yetersizliği 8. Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması 9. Koruma görevlisi sayısının yetersizliği 10. Alan klavuzlarının henüz eğitilmemiş olması 11. Alan Ziyaretçi Merkezinin Tam Olarak Geliştirilememiş Olması 17. Genel Ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeşitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri 18. Alandaki baskı ve tehditlerin çokluğu 19. Ekoturizimle oluşacak yoğun insan potansiyeli için yeterli alt yapının olmaması 20. Alanın Susurluk Nehir Havzası içerisinde bulunması 21. Etrafındaki yerleşim yerleri ve endüstri tesislerinin yoğun baskısı ve tehditi 22. Avcıların yoğun baskısı sonucu nesli tehlike altında bulunan canlı türlerinin daha da azalması 23. Hızlı tren ve İzmir otobanının alandan ve alan sınırından geçiyor olması. 1. Doğa turizmi- ekoturizmle, bölgesel acente ve birliklerin 85

86 geliştirilmesi 2. Doğa turizmi- ekoturizm ile yaşanacak kırsal kalkınma 3. Popülerliği sonucu doğa turizmi- ekoturizme yönelik artan ilgi 4. Bölgedeki bir çok doğa turizmi- ekoturizm değeri 5. Doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesine sivil toplum kuruluşlarının arzusu 6. Bölgeye ulaşım kolaylığının olması. 7. İstanbul a yakınlığı ve kolay ulaşım kolaylığı 8. Yöre halkının alan çevresinde yaşamaya devam ediyor olması 9. Yöre halkının yaşadıkları bölge ve topluluktan onur duyarak bahsetmesi, özgüvenlerinin artması 10. Alandan ekonomik gelir elde eden halkta, alanın doğal, kültürel, sosyal değerlerini korumaya yönelik bilinç uyanması 11. Ekonomik kazançtan direkt olarak faydalanan yerel halkın yaşam kalitesinin artması 12. Doğa turizmi- ekoturizm yapan yerel halkın komşularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan ilişkileri artar 13. Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alışveriş yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okuryazarlık ve matematik becerileri artar. 14. Park çalışanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaşabilir. 15. Ziyaretçiler ve park çalışanları için oluşturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halkta faydalanabilir. 16. Her yıl yapılan Leylek Şenlikleri TEHDİTLER 1. Diğer yerlerdeki doğa turizmi- ekoturizm alanları ile rekabet 2. Yerel halkın doğallığının bozulması 3. Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar 4. Kurumlararası koordinasyonsuzluk 5. Doğa turizmi- ekoturizm gelişimiyle yaşanabilecek yoğun göç 6. Doğa turizmi- ekoturizm planlamasında olası başarısızlıklar 86

87 7. Firmaların ortak bir stratejiye sahip olmamaları 8. Gelişme önceliklerinde olası değişiklikler 9. Doğa turizmi- ekoturizmden beklentinin yüksek olması 10. Alana Yönelik Turizm Yatırım Faaliyetlerinin Artış Göstermesi Durumunda korumanın güçleşmesi 11. Korunan Alan yönetiminde karşılaşılacak güçlükler 12. Biyolojik Çeşitliliğin Zarar Görmesi 13. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda bilinçsiz ziyaretçi potansiyeli 14. Müdürlük personelinin yetersiz olması 15. Ekoturizimle oluşacak yoğun insan potansiyelinin kirletici unsurlarının alana baskısı ve tehditi 16. Sulak Alanlarla ilgili çalışan personelin niteliğinin ve sayısının az olması 17. Bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sonucu, yaban hayatında davranış bozukluğu, stres, yer değiştirme. 18. Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik 19. Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması 20. Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 21. Bitki tahribine bağlı olarak erozyon 22. Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi 23. Yerel halk için marjinal çalışma olanakları sonucu yaşam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması 24. Doğa turizmi- ekoturizm, pasif turizm şeklinde olduğunda, turistler çok az para harcamakta, yerel halkın kalkınma olasılığının önüne geçilme ihtimali 25. Bursa yerleşiminin ve sanayisinin Uluabat Gölü istikametinde gelişme göstermesi 87

88 9.5. İznik Gölü İçin Swot Analizi ÜSTÜNLÜKLER ZAYIFLIKLAR 1. İdeal iklimi, temiz hava-su ve çevresel koşulları 2. Bölgedeki Üniversite ve Araştırma Kurumları 3. Dört mevsim doğa turizmi- ekoturizm imkanı 4. Misafirperver halk 5. Çeşitli doğa turizmi- ekoturizm etkinliklerine uygun alanların bulunması 6. Büyük yerleşimlere ve havaalanına yakınlığı 7. Kırsal yaşamı ile yeni bir turizm bölgesi olması 8. Bozulmamış ve üstün doğal kaynak değerleri, Zengin Biyolojik Çeşitliliği 9. Fiziki Özelliklerinin Güzelliği 10. Alanın, Biyolojik Çeşitlilik Belirleme çalışmasının yapılıyor olması 11. Alanın Koruma Bölgelerinin 2013 sonuna kadar belirlenecek olması 12. Zengin tarihi ve kültürel miras değerleri 13. Fauna, Flora Zenginliği 14. Alanın doğa turizmi- ekoturizm faaliyetine ve doğa sporlarına (Rüzgar sörfü, kano gibi) uygun olması 15. Alanda, bilimsel yapılmış bilimsel çalışmaların bulunması ve halen bilimsel çalışmaya yönelik potansiyel bulunması, hatta bazı konularda devam eden bilimsel çalışmalar bulunması. 16. Proje deneyimi olan sulak alan personeli 17. Sivil toplum kuruluşlarının, İznik Gölü ne yakın ilgi gösteriyor olması. 18. Ulaşım Kolaylığı 19. Alanın ve Alanın çevresinin ek koruma statülerinin bulunuyor olması 1. Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği 2. Doğa turizmi- ekoturizm için yasal düzenlemelerin olmayışı 3. İşbirliğine dayalı doğa turizmi- ekoturizm geliştirme olmayışı 88

89 4. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda deneyimin yetersiz olması 5. Yöre halkı doğa turizmi- ekoturizmin getirilerinin tam olararak farkında olmaması 6. Doğa turizmi- ekoturizm için finanssal kaynakların yetersizliği 7. Doğa turizmi- ekoturizm için gerekli olanakların yetersizliği 8. Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması 9. Koruma görevlisi sayısının yetersizliği 10. Yöre halkının alanı korumaya yönelik bilincinin henüz bulunmaması 11. Alan klavuzlarının henüz eğitilmemiş olması 12. Alan Ziyaretçi Merkezinin Bulunmaması 13. Genel Ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeşitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri 14. Alandaki baskı ve tehditlerin çokluğu 15. Ekoturizimle oluşacak yoğun insan potansiyeli için yeterli alt yapının olmaması 16. Alanın İçmesuyu havzası olarak değerlendirilebililecek nitelikte olması 17. Köylülerin alanın korunması gerektiğinin bilincinde olmaması 18. Sit alanı olması sebebiyle kanalizasyon yapılamaması,alt yapı tesislerinin eksikliği 19. Zeytincilerin yoğun baskısı 20. Etrafında Ağır endüstri tesislerinin bulunması sonucu göl üzerinde oluşan baskılar 21. Göle insan müdehalesi sonucu oluşan baskılar FIRSATLAR 1. Doğa turizmi- ekoturizmle, bölgesel acente ve birliklerin geliştirilmesi 2. Doğa turizmi- ekoturizm ile yaşanacak kırsal kalkınma 3. Popülerliği sonucu doğa turizmi- ekoturizme yönelik artan ilgi 89

90 4. Bölgedeki bir çok doğa turizmi- ekoturizm değeri 5. Doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesine sivil toplum kuruluşlarının arzusu 6. Bölgeye ulaşım kolaylığının olması. 7. İstanbul a yakınlığı ve kolay ulaşım kolaylığı 8. Yöre halkının alan çevresinde yaşamaya devam ediyor olması 9. Yöre halkının yaşadıkları bölge ve topluluktan onur duyarak bahsetmesi, özgüvenlerinin artması 10. Alandan ekonomik gelir elde eden halkta, alanın doğal, kültürel, sosyal değerlerini korumaya yönelik bilinç uyanması 11. Ekonomik kazançtan direkt olarak faydalanan yerel halkın yaşam kalitesinin artması 12. Doğa turizmi- ekoturizm yapan yerel halkın komşularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan ilişkileri artar 13. Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alışveriş yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okuryazarlık ve matematik becerileri artar. 14. Park çalışanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaşabilir. 15. Ziyaretçiler ve park çalışanları için oluşturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halkta faydalanabilir. TEHDİTLER 1. Diğer yerlerdeki doğa turizmi- ekoturizm alanları ile rekabet 2. Yerel halkın doğallığının bozulması 3. Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar 4. Kurumlararası koordinasyonsuzluk 5. Doğa turizmi- ekoturizm gelişimiyle yaşanabilecek yoğun göç 6. Doğa turizmi- ekoturizm planlamasında olası başarısızlıklar 7. Firmaların ortak bir stratejiye sahip olmamaları 8. Gelişme önceliklerinde olası değişiklikler 9. Doğa turizmi- ekoturizmden beklentinin yüksek olması 10. Alana Yönelik Turizm Yatırım Faaliyetlerinin Artış 90

91 Göstermesi Durumunda korumanın güçleşmesi 11. Korunan Alan yönetiminde karşılaşılacak güçlükler 12. Biyolojik Çeşitliliğin Zarar Görmesi 13. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda bilinçsiz ziyaretçi potansiyeli 14. Müdürlük personelinin yetersiz olması 15. Ekoturizimle oluşacak yoğun insan potansiyelinin kirletici unsurlarının alana baskısı ve tehditi 16. Sulak Alanlarla ilgili çalışan personelin niteliğinin ve sayısının az olması 17. Bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sonucu, yaban hayatında davranış bozukluğu, stres, yer değiştirme. 18. Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik 19. Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması 20. Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 21. Bitki tahribine bağlı olarak erozyon 22. Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi 23. Yerel halk için marjinal çalışma olanakları sonucu yaşam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması 26. Doğa turizmi- ekoturizm, pasif turizm şeklinde olduğunda, turistler çok az para harcamakta, yerel halkın kalkınma olasılığının önüne geçilme ihtimali 91

92 9.6. Kocaçay Deltası İçin Swot Analizi ÜSTÜNLÜKLER 1. Bozulmamış ve üstün doğal kaynak değerleri, zengin biyolojik çeşitliliği 2. Fiziki özelliklerinin güzelliği 3. Zengin tarihi ve kültürel miras değerleri 4. İdeal iklimi, temiz hava-su ve çevresel koşulları 5. Bölgedeki Üniversite ve Araştırma Kurumları 6. Dört mevsim doğa turizmi- ekoturizm imkanı 7. Misafirperver halk 8. Çeşitli doğa turizmi- ekoturizm etkinliklerine uygun alanlar 9. Büyük yerleşimlere ve havaalanına yakınlığı 10. Kırsal yaşamı ile yeni bir turizm bölgesi olması 11. Fauna, Flora Zenginliği 12. Proje deneyimi olan sulak alan personeli 13. Sivil toplum kuruluşlarının, Kocaçay Deltası na yakın ilgi gösteriyor olması. 27. Ulaşım Kolaylığı 28. Alanın ve Alanın çevresinin ek koruma statülerinin bulunuyor olması 29. Alanın aynı zamanda hem yaban hayatı geliştirme sahası olması hem de sulak alan koruma statüsünde olması 30. Ayrıca Milli Park olması için de ön etüt raporu oluşturulmuştur. 31. Yaban hayatı gelişim sahası yönetim planının bulunması 32. Alanın Koruma Bölgelerinin belirlenmiş olması ZAYIFLIKLAR 1. Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği 2. Doğa turizmi- ekoturizm için yasal düzenlemelerin olmayışı 3. İşbirliğine dayalı doğa turizmi- ekoturizm geliştirme olmayışı 4. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda deneyimin yetersiz olması 5. Yöre halkı doğa turizmi- ekoturizmin getirilerinin tam olararak 92

93 farkında olmaması 6. Doğa turizmi- ekoturizm için finanssal kaynakların yetersizliği 7. Doğa turizmi- ekoturizm için gerekli olanakların yetersizliği 8. Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması 9. Koruma görevlisi sayısının yetersizliği 10. Alan klavuzlarının henüz eğitilmemiş olması 11. Alan Ziyaretçi Merkezinin Bulunmaması 12. Genel Ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeşitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri 13. Alandaki baskı ve tehditlerin çokluğu 14. Ekoturizimle oluşacak yoğun insan potansiyeli için yeterli alt yapının olmaması 15. Alanın Susurluk havzasının denize döküldüğü noktada bulunması ve havza sınırları içerisinde kalması. 16. Alandan Kum alınması sonucu hidromorfolojik yapının bozulması 17. İzinsiz bitki toplanması sonucu biyolojik çeşitlilikte görülen olumsuzluklar 18. Nilüfer Çayının getirdiği Bursa daki yerleşim ve sanayiden kaynaklanan kirliliğin Kocaçay Deltası na taşınması sonucu oluşan baskı 19. Alanın, Biyolojik Çeşitlilik Belirleme çalışmalarının henüz tamamlanmamış olması 14. Yöre halkının alannın korunması gerektiğinin bilincinde olmaması 15. Kaçak Avcılık FIRSATLAR 1. Doğa turizmi- ekoturizmle, bölgesel acente ve birliklerin geliştirilmesi 2. Doğa turizmi- ekoturizm ile yaşanacak kırsal kalkınma 3. Popülerliği sonucu doğa turizmi- ekoturizme yönelik artan ilgi 4. Bölgedeki bir çok doğa turizmi- ekoturizm değeri 93

94 5. Doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesin kosununda sivil toplum kuruluşlarının arzusu 6. Bölgeye ulaşım kolaylığının olması. 7. İstanbul a yakınlığı ve kolay ulaşım kolaylığı 8. Yöre halkının alan çevresinde yaşamaya devam ediyor olması 9. Yöre halkının yaşadıkları bölge ve topluluktan onur duyarak bahsetmesi, özgüvenlerinin artması 17. Alandan ekonomik gelir elde eden halkta, alanın doğal, kültürel, sosyal değerlerini korumaya yönelik bilinç uyanması 18. Ekonomik kazançtan direkt olarak faydalanan yerel halkın yaşam kalitesinin artması 19. Doğa turizmi- ekoturizm yapan yerel halkın komşularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan ilişkilerinin artması 20. Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alışveriş yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okuryazarlık ve matematik becerileri artar. 21. Park çalışanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaşabilir. 22. Ziyaretçiler ve park çalışanları için oluşturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halkta faydalanabilir. TEHDİTLER 1. Diğer yerlerdeki doğa turizmi- ekoturizm alanları ile rekabet 2. Yerel halkın doğallığının bozulması 3. Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar 4. Kurumlararası koordinasyonsuzluk 5. Doğa turizmi- ekoturizm gelişimiyle yaşanabilecek yoğun göç 6. Doğa turizmi- ekoturizm planlamasında olası başarısızlıklar 7. Firmaların ortak bir stratejiye sahip olmamaları 8. Gelişme önceliklerinde olası değişiklikler 9. Doğa turizmi- ekoturizmden beklentinin yüksek olması 10. Alana Yönelik Turizm Yatırım ve Faaliyetlerinin Artış Göstermesi Durumunda korumanın güçleşmesi 94

95 11. Korunan Alan yönetiminde karşılaşılacak güçlükler 12. Biyolojik Çeşitliliğin Zarar Görmesi 13. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda bilinçsiz ziyaretçi potansiyeli 14. Müdürlük personelinin yetersiz olması 15. Ekoturizimle oluşacak yoğun insan potansiyelinin kirletici unsurlarının alana baskısı ve tehditi 16. Sulak Alanlarla ilgili çalışan personelin niteliğinin ve sayısının az olması 17. Bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sonucu, yaban hayatında davranış bozukluğu, stres, yer değiştirme. 18. Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik 19. Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması 20. Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 21. Bitki tahribine bağlı olarak erozyon 22. Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi 23. Yerel halk için marjinal çalışma olanakları sonucu yaşam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması 24. Özellikle doğa turizmi- ekoturizm pasif turizm şeklinde olduğunda, turistler çok az para harcamakta, dolayısıyla yerel halkın kalkınma olasılığının önüne geçilme ihtimali oluşabilmektedir. 95

96 9.7. Suuçtu Şelalesi İçin Swot Analizi ÜSTÜNLÜKLER ZAYIFLIKLAR 1. Bozulmamış ve üstün doğal kaynak değerleri, Zengin biyolojik çeşitliliği 2. İdeal iklimi, temiz hava-su ve çevresel koşulları 3. Bölgedeki Üniversite ve Araştırma Kurumları 4. Dört mevsim doğa turizmi- ekoturizm imkanı 5. Doğa turizmi- ekoturizme ilgi duyan misafirperver halk 6. Çeşitli doğa turizmi- ekoturizm etkinliklerine uygun alanlar 7. Büyük yerleşimlere ve havaalanına yakınlığı 8. Kırsal yaşamı ile yeni bir turizm bölgesi olması 9. Fauna, Flora Zenginliği 10. Alanda, bilimsel çalışmaya yönelik potansiyel bulunması. 11. Proje deneyimi olan milli park yöneticileri Ulaşım Kolaylığı 12. Alanda günübirlik kullanım alanlarının mevcut olması 1. Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği 2. Doğa turizmi- ekoturizm için yasal düzenlemelerin olmayışı 3. İşbirliğine dayalı doğa turizmi- ekoturizm geliştirme olmayışı 4. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda deneyimin yetersiz olması 5. Yöre halkı doğa turizmi- ekoturizmin getirilerinin farkında olmaması 6. Doğa turizmi- ekoturizm için finanssal kaynakların yetersizliği 7. Doğa turizmi- ekoturizm için gerekli olanakların yetersizliği 8. Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması 9. Koruma görevlisi sayısının yetersizliği 10. Alan klavuzlarının henüz eğitilmemiş olması 11. Alan Ziyaretçi Merkezinin Bulunmaması 12. Genel Ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeşitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri 96

97 13. Alandaki baskı ve tehditlerin çokluğu FIRSATLAR 1. Doğa turizmi- ekoturizmle, bölgesel acente ve birliklerin geliştirilmesi 2. Doğa turizmi- ekoturizm ile yaşanacak kırsal kalkınma 3. Popülerliği sonucu doğa turizmi- ekoturizme yönelik artan ilgi 4. Bölgedeki bir çok doğa turizmi- ekoturizm değeri 5. Doğa turizmi- ekoturizmin geliştirilmesine sivil toplum kuruluşlaarının arzusu 6. Bölgeye ulaşım kolaylığının olması. 7. İstanbul a yakınlığı ve kolay ulaşım kolaylığı 8. Yöre halkının alan çevresinde yaşamaya devam ediyor olması 9. Alandan ekonomik gelir elde eden halkta, alanın doğal, kültürel, sosyal değerlerini korumaya yönelik bilinç uyanması 10. Ekonomik kazançtan direkt olarak faydalanan yerel halkın yaşam kalitesinin artması 11. Doğa turizmi- ekoturizm yapan yerel halkın komşularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan ilişkileri artar 12. Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alışveriş yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okur-yazarlık ve matematik becerileri artar. 13. Park çalışanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaşabilir. 14. Ziyaretçiler ve park çalışanları için oluşturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halkta faydalanabilir. 15. Yöre halkının yaşadıkları bölge ve topluluktan onur duyarak bahsetmesi, özgüvenlerinin artması TEHDİTLER 1. Diğer yerlerdeki doğa turizmi- ekoturizm alanları ile rekabet 2. Yerel halkın doğallığının bozulması 3. Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar 4. Kurumlararası koordinasyonsuzluk 5. Doğa turizmi- ekoturizm gelişimiyle yaşanabilecek yoğun göç 6. Doğa turizmi- ekoturizm planlamasında olası başarısızlıklar 97

98 7. Firmaların ortak bir stratejiye sahip olmamaları 8. Gelişme önceliklerinde olası değişiklikler 9. Ekoturizimden beklentinin yüksek olması 10. Alana yönelik turizm yatırım faaliyetlerinin artış göstermesi 11. Korunan Alan yönetiminde karşılaşılacak güçlükler 12. Biyolojik Çeşitliliğin Zarar Görmesi 13. Su kaynaklarının bilinçsiz kullanılması 14. Doğa turizmi- ekoturizm konusunda bilinçsiz ziyaretçi potansiyeli 15. Müdürlük personelinin yetersiz olması 16. Uludağ Milli Parkı Personel Niteliğinin ve sayısının yetersiz olması 17. Bölgenin taşıma kapasitesinin aşılması sonucu, yaban hayatında davranış bozukluğu, stres, yer değiştirme. 18. Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik 19. Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması 20. Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 21. Bitki tahribine bağlı olarak erozyon 22. Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi 23. Yerel halk için marjinal çalışma olanakları sonucu yaşam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması 24. Doğa turizmi- ekoturizm, pasif turizm şeklinde olduğunda, turistler çok az para harcamakta, yerel halkın kalkınma olasılığının önüne geçilme ihtimali 98

99 99

100 10. FALİYET EYLEM PLANI MADDELERİ Ana Faliyet Başlıkları FAALİYET HEDEFLERİ FAALİYET HEDEFİ 1. KORUNAN ALANLARDA YAPILAN EKOTURİZM FAALİYETLERİNİN KAYNAK DEĞERLERİNİ ETKİLEMEKSİZİN UYGULANMASININ SAĞLANMASI FAALİYET HEDEFİ 2. EKOTURİZM FAALİYETLERİNİN İLİMİZDEKİ UYGUN ALANLARDA DÖRT MEVSİM BOYUNCA YAPILMASI FAALİYET HEDEFİ 3. EKOTURİZMLE KIRSAL VE BÖLGESEL KALKINMANIN SAĞLANMASI 100

101 FALİYET HEDEFİ 1: EKOTURİZM FAALİYETLERİNİN İL GENELİNE YAYILMASI VE DÖRT MEVSİM BOYUNCA YAPILMASI Faaliyet No FAALİYET HEDEFİ GERÇEKLEŞTİRECEK KURUM/KURULUŞ GERÇEKLEŞME YILI 1. 2 adet pilot alan seçilerek, bu alanlarda doğa turizmi- ekoturizm uygulaması için detaylı bir planlama yapılması 2. Hazırlanan planlar doğrultusunda uygulamaya başlanması Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Bursa Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Bursa Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Doğa turizmi yapılacak alanlar için mevcut bulunan alanların dışında potansiyel alanların tespit edilerek plana dahil edilmesi Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Bursa Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

102 Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği 6. Doğa turizmi- ekoturizm uygulaması yapılacak alanlarda bu uygulamayı her mevsim sürdürebileceğimiz konu başlıklarının belirlenmesi. Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Bursa Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Belirlenen alanlarında doğa turizmiekoturizm çalışmalarının yapılabilmesi için alanda ihtiyaç duyulan doğa turizmiekoturizm ve kaynak değeri koruma hazırlıklarının doğa turizmi- ekoturizm çalışmalarına başlamadan önce tamamlanması Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Bursa Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Kurumlararası koordinasyonun sağlanması Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Doğa turizmi- ekoturizm öncelikli alanları olarak milletlerarası, ülke geneli, bölgesel ve yerel ölçekte markalaşmanın Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

103 hedeflenmesi, ülke çapında tanıtım ve pazarlamaya ek olarak varış noktaları bazında tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine başlanması 9. Doğa turizmi- ekoturizm Konseyi ve Doğa turizmi- ekoturizm Dernekleri Kurulmasının Sağlanması Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Sunuma ve tanıtıma ait senaryonun katılımcılıkla oluşturulması ve çerçevede Milli ve Milletlerarası düzeyde tanıtım materyallerinin basımı(1 WEB sitesi, yeterli miktarda broşür, rota haritası, CD, 2 tanıtım filmi vb.) Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Doğa turizmi- ekoturizm tutundurma çalışmaları yapılması ve bu amaçla, gerekli kişisel satış, reklam, tanıtım ve satış geliştirme etkinliklerinin belirlenmesi Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

104 12. Yılda bir kez Örnek pansiyon, Örnek lokanta, Örnek Ürün satış yeri seçimi, bunlara göre kalite standartlarının diğer aynı faaliyette bulunan kişi ve kurumlara yaygınlaştırılması Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği

105 FALİYET 2: EKOTURİZMLE KIRSAL VE BÖLGESEL KALKINMANIN SAĞLANMASI Faaliyet No Faaliyet Hedefi Gerçekleştirecek Kurum ve Kuruluşlar Süre 1. Pilot alanlarda yöre halkını bilinçlendirmek için muhtarlar öncülüğünde, bilgilendirme toplantılarının yapılması Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür ve Turizm Tanıtma Birliği Her doğa turizmi- ekoturizm alanında, turistlerden gelir elde edilmesini sağlayacak yöreye özgü ürün, hizmet vb. satılması için yöre halkını teşvik etmek. İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Yöre halkının ürün veya hizmet pazarlamasını ve bölgesel rehberlik turlarını, teşvik etmek için teşvik ve hibelerde yöre halkına öncelik tanınmasını sağlamak İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü BEBKA (Bursa, Eskişehir, Bilecik kalkınma ajansı

106 4. Gelecek ziyaretçilerin ve köy halkının da faydalanabileceği şekilde doğa turizmi- ekoturizm yapılan her alanda sağlık hizmetinin sağlanması İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü İl Sağlık Müdürlüğü Yöre halkını pansiyonculuğa teşvik etmek, ev pansiyoncularının vergiden muhaf tutulması için gerekli ön çalışmaları yapmak. Ev pansiyonculuğu için gerekli sınırlandırmaları belirlemek ve doğa turistinin aradığı standartları bulundurmasını öngörmek. İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Doğa turizmi- ekoturizm faaliyeti kapsamında konaklanacak yerlerin en fazla 12 kişi kapasiteli ev pansiyonculuğu şeklinde düzenlenmesinin sağlanması. İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür Turizm Müdürlüğü Yöresel mutfaktaki belli yiyecekler nasıl hazırlanmalı, standartları ne olmalıdır. Bunların belirlenmesi. İlçe Kaymakamlıkları Bursa İl Kültür Turizm Müdürlüğü

107 8. Doğa turizmi- ekoturizm alanlarından elde edilen park hizmeti, giriş ücreti gibi ücretlerin bu alanların kaynak değerlerinin korunması için kullanılması İlgili Belediyeler Bursa Valiliği İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Alanlar için rehber eğitimi sağlanarak sertifikalandırılmalarının sağlanması ve eğitilecek rehberlerde öncelikli olarak yöre halkına sertifika verilmesi. 10. Yöre halkının kalkınmasını engelleyecek tüm faaliyetlerden kaçınmak. Doğa turizmi- ekoturizmle ilgili firmaların izinlendirilmesi sürecinde yöre halkının kalkınmasını sağlayacak önlemler alınmasını sağlamak. 11. Pilot alan içinde kalan, atıl binaların onarımı ve turizmde kullanımının Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü

108 sağlanması Bursa İl Kültür Turizm Müdürlüğü İlçe Kaymakamlıkları İlgili Belediyeler 12. Pilot alanlarda, köy, belde ve ilçelerde yeni yapılacak yapıların tamamen yerel mimariye uygun olmasının zorunlu hale getirilmesi, doğal ve kültürel değerlerin bozulmasının önlenmesi İl Özel İdaresi İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü İlgili Belediyeler Doğa turizmi- ekoturizm çalışmalarının gidişatına uygun olarak yöre halkının ihtiyaç duyduğu eğitimlerin verilmesinin sağlanması İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

109 FALİYET 3: KORUNAN ALANLARDA YAPILAN EKOTURİZMİN KAYNAK DEĞERLERİNİ ETKİLEMEKSİZİN UYGULANMASI FAALİYET NO FAALİYET HEDEFİ GERÇEKLEŞTİRECEK KURUM KURULUŞ GERÇEKLEŞTİRME YILI 1. Korunan alanların kaynak değerlerinin zarar görmemesi için gerekli altyapı eksikliklerinin, doğa turizmi- ekoturizm uygulamasına başlanmadan önce belirlenmesi ve tamamlanması Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Bursa İl Kültür Turizm Tanıtma Birliği Yöre halkının, alanların korunmasıyla ilgili bilinçlendirilmesi Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa Orman Bölge Müdürlüğü Doğa turizmi- ekoturizm alanlarına giriş bölümlerinde ziyaretçiler için tanıtım birimleri bulunmasının sağlanması. Ekoturistlerin alana girmeden önce ziyaretçi Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü

110 alanlarında toplanıp, bilgilendirilmeleri 5. Alanlarda, alan klavuzu olmaksızın ziyaretçi kabul edilmemesi tüm ziyaretlerin klavuz eşliğinde yapılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü İlköğretim okullarında doğa koruma konusunda eğitimler vermek ayrıca okullardaki seçilecek öğrenci ve öğretmenlerin doğa korumacı olarak eğitimlerini sağlamak İlçe Kaymakamlıkları Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa İl Milli Eğitim Müdürlüğü Doğa turizmi- ekoturizm alanlarında turistler için bilgilendirme amaçlı kitapçık ve haritalar oluşturma Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Öncelikle korunan alanlarda ve korunan alan dışındaki doğa turizmi- ekoturizm faaliyetinin yapılması planlanan bölgelerin biyolojik çeşitliliğinin araştırılması, ortaya çıkarılması, yapılmış olan araştırmaların Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Üniversiteler

111 derlenmesi 10. Alanın rekreasyonel, sosyal ve ekolojik taşıma kapasitelerinin belirlenmesi. DKMP Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Ekolojik koruma alanları ve kültür alanları farklı olarak belirlenmesi Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü İl Kültür Turizm Müdürlüğü Ekolojik anlamda sertifikasyon ve standartlaştırma kritik önemdedir. Bunlar gerçekleşmeden koruma fonksiyonu tam olarak yerine getirilemeyecektir bu nedenle doğa turizmi- ekoturizm alanlarında sertifikasyon ve standartlaştırma çalışmalarının yapılması DKMP Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü İlgili Kurum ve kuruluşlar Doğa turizmi- ekoturizm hizmetlerinin kademeli olarak geliştirilmesi için bir yerel nitelikler standardı oluşturulması, bu şekilde orijinalliğin korunması ile bozulma DKMP Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü

112 ve kültürel melezleşmenin önüne geçilmesi İl Kültür Turizm Müdürlüğü 14. Doğa turizmi- ekoturizmin etkilerinin izlenmesi için izleme ve değerlendirme komisyonlarının oluşturulması. Çevresel, ekonomik, Sosyal ve kültürel tüm etkilerin incelenmesi DKMP Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Üniversiteler 2013 ten itibaren 16. Kurallar sistemine uyumun izlenmesi, uyumsuzluğun söz konusu olduğu hususları inceleme, uzlaşma arayışı, çözüm geliştirme, raporlama ve değerlendirme, yaptırım uygulamanın gerçekleştirilmesi. Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Orman Bölge Müdürlüğü Bursa İl Jandarma Komutanlığı İlgili Belediyeler 2014 ten itibaren 18. Alanda oluşabilecek atıkların yönetimi. Özellikle vahşi depolamanın engellenmesi. Doğaya zarar vermeyecek şekilde atıkların uzaklaştırılmasının sağlanması Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Bursa Valiliği İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü Bursa İl Jandarma Komutanlığı İlgili Belediyeler 2014 ten itibaren 112

113 21. Korunan alan statüsünde olmayan fakat kaynak değeri yüksek olan alanların, korunan alan statüsüne alınması için gerekli çalışmaları yapmak. DKMP Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü İhtiyaç duyulduğunda alanların belirli zamanlarda ziyaretçi kullanımına kapatılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Üniversiteler Öncelikle statülü alanlarda doğa turizmiekoturizm faaliyetlerinin yapılmasının sağlanması, doğa turizmi- ekoturizme uygun ancak statüsü olmayan alanlara statü verilmesi DKMP Genel Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü Orman Bölge Müdürlüğü Doğa turizmi- ekoturizm yapılacak alanların yönetimi için personel sağlanması ve bütçe oluşturulması DKMP Genel Müdürlüğü Orman ve Su İşleri Bakanlığı II. Bölge Müdürlüğü

114 11. SONSÖZ Bursa ili için hazırlanan gelişim planı yeni bir perspektifle hazırlanmış modeldir. İçindeki doğa turizmi ile ilgili bilgiler doğa turizmi konusunda yapılacak yeni çalışmalar için kaynak niteliğindedir. Bundan sonra yapılacak çalışmalarda, Swot analizleri göz önünde bulundurularak faaliyet maddelerinin uygulanmasıyla başarılı sonuçlar elde edilebilecektir. 114

115 12. KAYNAKLAR Aksit, S. (2007) Doğal Ortam Duyarlığı Açısından Sürdürülebilir Turizm, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Erciyes Üniversitesi, Sayı:23, 2007/ s AKPINAR., E.; BULUT, Y., (2010) Ülkemizde alternatif turizm bir dalı olan doğa turizmiekoturizmin çeşitlerinin bölgelere göre dağılımı ve uygulama alanları, III. ulusal karadeniz ormancılık kongresi, Cilt: IV Sayfa: Anonim (2006). Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2009b). Erişim Tarihi: ( ). Anonim (2009ç). Erişim Tarihi: ( ). Anonim (2009l). Erişim Tarihi: ( ). Anonim (2010t) Erişim Tarihi. ( ). Anonim (2012a). Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012b). Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012c). Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012d). Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012e). turizmi- ekoturizmdernegi.org Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012f). Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012g) Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012h) Erişim Tarihi: ( ) Anonim (2012ı) Erişim Tarihi: ( ) (Dünya Turizm Organizasyonu, World Tourism Organization UNWTO) Atabay, S. (1998). 21. Yüzyılda Sürdürülebilir Turizm Politikalar, 1.Uluslararası Turizm Sempozyumu, Yıldız Teknik Üniversitesi Basım / Yayın Merkezi, İstanbul, 1-2. Blamey, R.K., (2001). Chapter 1, Principles of Ecotourism, Encyclopedia of Ecotourism. Çağatay, A., Yurdaer, M., KIRIŞ, R., (2002). Doğa turizmi- ekoturizm İçin Mekan ve Yerel Toplulukların Katılımının Planlanması. T.C. Turizm Bakanlığı 2. Turizm Şurası Bildirileri, s, 205, Ankara. Ecer, R., (1994). Akarsu Turizmi, Turizm Bakanlığı Yatırımlar Genel Müdürlüğü, Ankara. 115

116 Ekim, T., KOYUNCU, M., VURAL, M., DUMAN, H., AYTAÇ, Z., ADIGÜZEL, N., (2000). Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı (Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler). Barışcan Ofset, s 243, Ankara. Erdoğan, N., (2003). Çevre ve (Eko)turizm. Pozitif Matbaacılık, Ankara. Leung, Y., MARİON, J.L., Farrell, T.A., (2001). The Role of Recreation Ecology in Sustainable Tourism and Ecotourism. CAB International Özbey, R. (2002) Küreselleşme Sürecinde Sürdürülebilir Turizm Kalkınması, Sustainable Tourism Development In Globalization Progress"Globalization and Sustainable Development, International Scientific Conference, Blook4, pp Obenaus, S. (2005), Ecotourism Sustainable Tourism in National Parks and Protected Areas. Orman ve Su İşleri II. Bölge Müdürlüğü Milli Parklar Arşivi, Oruç, O., (2004). Bir Alternatif Turizm Türü Olan Doğa ve Atlı-Spor Turizminin Kastamonu Örneği Üzerinde İrdelenmesi. Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı. s 121, İstanbul. Tunç, A., Saç F., (1998). Genel Turizm Gelişim ve Geleceği. Detay Yayıncılık. Ankara. TODEG, 2010; Türkiye Ormancılar Derneği Doğa turizmi- ekoturizm Grubu, Orman Ekosistemlerinde Doğa turizmi- ekoturizm Çalıştayı, Mayıs 2010, Ankara. YILMAZ, E., COŞGUN,U., KOÇAK Z., AY Z., ORHAN H.K. (2009), Katılımcı yaklaşımla doğa turizmi- ekoturizm Stratejilerinin belirlenmesi ve önceliklendirilmesi: Cehennemdere vadisi ve köprülü kanyon milli parkı örnekleri. Çevre ve Orman Bakanlığı Yayın No: 386 ISBN: , DOA Yayın No: 51, ODC: ; 907.2, NO: 29. Yürik, E.Ö.,(2003) Turizmin Geleceği: Doğa turizmi- ekoturizm, Türkiye nin Alternatif Turizm Potansiyeli Güncel Sorunlar Konferansı, 3-4 Mayıs, Çankırı. 116

117 13. EKLER 117