İ Ç İ N D E K İ L E R

Transkript

1

2 İ Ç İ N D E K İ L E R İ Ç İ N D E K İ L E R... 2 SUNUŞ... 5 SUNUŞ GİRİŞ DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve ARTVİNİLİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR KAYNAK ANALİZİ TURİZM POTANSİYELİ TAŞIMA KAPASİTESİ İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ İLGİ GRUBU ANALİZİ TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI TARİHÇE ARTVİN İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Jeolojik ve Jeomorfolojik Özellikleri İklim Özellikleri Hidrografya Toprak Özellikleri Orman Varlığı Flora-Fauna ve Hassas Yöreler Yerleşim Alanları ve Nüfus Tarım ve Hayvancılık Sanayi ve Teknoloji

3 Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama Madencilik Enerji ARTVİN DOĞA TURİZMİ ARZI ARTVİN İN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURİZMİ ARZI) ARTVİN İLİNDE DOĞA TURİZMİ AMAÇLI KULLANILAN VE KORUMA STATÜLÜ ALANLAR Hatila Vadisi Milli Parkı Şavşat Karagöl-Sahara Milli Parkı Borçka Karagöl Tabiat Parkı Çamburnu Tabiatı Koruma Alanı Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Camili Biyosfer Rezerv Alanı Kaçkar Dağları Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Meydancık Balıklı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ARTVİN İLİNİN DOĞA TURİZMİ (ARZI) DEĞERLERİ VE BİLİNİRLİK DEĞERLENDİRMESİ SEÇKİN ÖZELLİKLİ DİĞER SAHALAR ARTVİN İLİNDE DOĞA TURİZİMİ ÇEŞİTLERİ ARTVİN İLİ VE İLÇELERİNİN ÖNE ÇIKAN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ MATRİSİ YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARINA İLİŞKİN ANALİZLER ARHAVİ KAMİLET VADİSİ VE MENÇUNA ŞELALESİ Alanın Flora ve Vejetasyonuna İlişkin Bulgular Alanın Küresel ve Bölgesel Ölçekteki Yeri ve Önemi Alanın Doğal Peyzaj Bütünlüğü Alanın Jeomorfolojisi Alanda Görülen Yaban Hayvanı Türleri Alandaki Ekonomik Faaliyetler Alanın Analizi Ekolojik Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme ŞAVŞAT PAPART VADİSİ Alanın Flora ve Vejetasyonuna İlişkin Bulgular

4 Alanın Küresel ve Bölgesel Ölçekteki Yeri ve Önemi Alanın Doğal Peyzaj Bütünlüğü... Hata! Yer işareti tanımlanmamış Alanın Jeomorfolojisi... Hata! Yer işareti tanımlanmamış Alanda Görülen Yaban Hayvanı Türleri Alandaki Ekonomik Faaliyetler Alanın Analizi Ekolojik Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme ARTVIN İLİ VE İLÇELERİNİN KIYAS YÖNTEMİ İLE DEĞERLENDİRMESİ ARTVİN İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ GELİŞME STRATEJİLERİ PAZARLAMA STRATEJİSİ ZİYARETÇİ YÖNETİMİ STRATEJİSİ İZLEME VE DEĞERLENDİRME STRATEJİSİ KAYNAKLAR:

5 SUNUŞ Artvin; 3900 metreye kadar yükselen birbiri ardına sıralanmış yüksek dağları, korunan alanları, balta girmemiş doğal ormanları, yüksek dağların doruklarında Krater gölleri, Karagölleri, yeşil yaylaları, fauna ve flora zenginliği, tarihi kilise, kale ve kemer köprüleri, geleneksel mimarisi ve festivalleri ile çeşitli turizm değerlerini içinde barındıran otantik bir turizm bölgesidir. İlimizi turizmle ön plana çıkartıp, burada yaşayan vatandaşlarımızın refah seviyelerini yükseltmek için turizme büyük önem veriyoruz. Artvin bağrında güzellik barındırıyor, bu hırçın doğa insanların yüreklerini de yumuşatıyor. Artvin'in bağrındaki bu devasa güzellikleri dünya milletlerine göstermek ve buradaki insanlarımızın mutluluğunu artırmak için Doğa Turizmini hızlı bir şekilde ilerletmeyi hedefliyoruz. Doğu Karadeniz Turizm Master Planı, Artvin-Giresun-Gümüşhane-Ordu-Rize- Trabzon illerini kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Planın proje yönetimi kısmında "kamu eliyle öncü örnek tesis yapmak, bölgede turizm gelişinceye kadar mülkiyeti elinde tutmak, istenen gelişme seviyesine erişince satmak modeli, Karadeniz'de de başarıyla uygulanabilir. Doğu Karadeniz Turizm 2023 Stratejisinin Katılımcılık kısmında da "Bölge'de turizmin gelişimine yönelik alınacak her kararın sivil toplum örgütleri, özel sektör ve kamu kurumları tarafından ortak bir çalışma neticesinde belirlenmesi, ileriki dönemde yapılacak olan çalışmaların tutarlılığı ve sahiplenilmesi açısından önem arz etmektedir. Yerel tabiatın ve kültürün koruma-kullanma dengesi içinde ekonomiye kazandırılması amacıyla yayla ve dağ turizmi gibi eko-turizm alanları açılması özendirilmelidir. Artvin ilimize özgü farklı turizm türlerinin birbirine entegrasyonunu ve gelişimini sağlayarak sürdürülebilir çevre anlayışı ilkesi kapsamında, alternatif turizm odaklı Artvin ili Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmıştır. Çok zengin doğal değerlere sahip ilimizin doğa amaçlı turizmin master (geliştirme) planının hazırlanmasında emeği geçen herkese teşekkür ederim. Necmettin KALKAN Vali 5

6 SUNUŞ Doğa Turizmi (Ekoturizm); seyahat edilen doğal alanların, çevrenin korunması ve yöre halkının ekonomik standartlarının gelişmesini sağlayan bir turizm anlayışıdır. Sürdürülebilir turizm ve Doğa Turizmi (ekoturizm) tanımlarında; doğal ve kültürel kaynakların geleceğin düşünülerek kullanılması, turizm sermayesinin, mevcut ziyaretçilerin ve yöre halkının amaçlarının maksimum düzeyde karşılanması öne çıkarılmaktadır. Ülkemizde ve bölgemizde ekoturizm faaliyetleri dünyanın diğer ülkelerinde olduğu gibi Korunan Alanlar da gelişme göstermektedir. Bu alanlar milli parklar, tabiat parkları, sulak alanlar ve diğer korunan alanlar olarak sınıflandırılmaktadır. Ayrıca bölgemizde geleneksel kitle turizminden ziyade alternatif turizmi ön plana çıkarmak gerekir. Alternatif turizm faaliyetleri olarak yaylalarda geliştirilmesi planlanan özellikle doğa ve macera sporlarına yönelik yapılanmanın her bir yayla ve bölge için ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ve detaylandırılması gerekmektedir. Turizm Master Planı doğrultusunda kurumumuz tarafından kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum örgütleri ve halkın görüş ve beklentileri dikkate alınarak, katılımcı bir yaklaşımla hazırlanan bu çalışmanın amacı; doğal güzellikleri, tarihi ve turistik yapısı ile zengin bir doğa turizmi potansiyeline sahip olan Artvin ilinde, bugünün ve geleceğin ihtiyaçlarını göz önüne alarak doğal kaynak değerlerin, sürdürülebilirlik, katılımcılık ve çevreye duyarlılık temel ilkeleriyle planlanarak doğa turizminin geliştirilmesini sağlamaktır. Bu plan ile Artvin İlinde doğa turizminin geliştirilmesi için amaç, hedef ve stratejiler saptanarak yapılması gereken projeler belirlenmiştir. Bu kapsamda çalışma grubuna ve emeği geçen herkese teşekkür ederim. Mustafa BULUT 12. Bölge Müdürü 6

7 1. GİRİŞ Yıllarını kapsayan 9. Kalkınma Planı Ormancılık İhtisas Komisyonunu Raporu, 6.Sonuç ve Genel Değerlendirme Dokuzuncu Kalkınma Planı Açısından Temel Yansımalar Kısmında: - Biyolojik çeşitliliğin korunması konusunda görev ve sorumluluğu olan çeşitli kuruluş bakanlık ve organizasyonların ülke genelinde koordinasyonunu sağlayacak bir sistem geliştirilmelidir. -E-situ gen koruma araçlarından biri olan yeterli donanıma sahip gen bankaları oluşturulmalıdır. -Kurumlar arası çatışma ve örtüşmelerin ortadan kaldırılması için yetki ve sorumluluk tanımları netleştirilmeli, kurumlar arasında etkin eşgüdüm ve işbirliği sağlanmalı, biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik mali kaynaklar artırılmalıdır. -Doğa korumaya ilişkin mevcut kurumsal yapının durumu değerlendirilmeli, gerekli görüldüğü takdirde tüm korunan alanların yönetimini kapsayacak şekilde bir teşkilatlanmaya gidilmeli, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamındaki alanlar, yaban hayatı koruma sahaları, uluslararası sözleşmeler kapsamında korunan alanlar, özel çevre koruma bölgeleri ve doğal sitler bu birimin sorumluluğuna verilmelidir. -Faaliyetlerin yayım ve tanıtımı konusuna önem verilmelidir. Bu konuda sivil toplum örgütleriyle işbirliği yapılarak; halkın bilgilendirilmesi, çalışmalara katılımı, çalışmaları benimsemesi ve desteklemesi sağlanmalıdır. -Yerel tabiatın ve kültürün koruma-kullanma dengesi içinde ekonomiye kazandırılması amacıyla yayla ve dağ turizmi gibi eko-turizm alanları açılması özendirilmelidir. -Ülkemizin ender kaynak değerlerinin korunarak devamlılığının sağlanması ve bu sahalarımıza olan farklı kullanım taleplerinin kontrollü ve planlı bir anlayış içerisinde karşılanabilmesi amacıyla, yaşanan sosyal problemlerin bilincinde tüm korunan alanların Uzun Devreli Gelişme Planları tamamlanmalıdır. Demektedir. (IX. Kalkınma Planı Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu). 7

8 Doğu Karadeniz de turizm planlama çalışmaları 1990 lı yılların başlarında Kültür ve Turizm Bakanlığınca başlatılmış, her il için turizm envanteri ve turizmi geliştirme planları hazırlanmıştır. Her ili kendi içinde bir bütün olarak gören bu planlarda alınan kararlar, bölge turizm faaliyetlerinin tek seferde tüm bölgeyi gezen tur turizminin gelişmesi nedeniyle anlamsız kalmış, muhtelif nedenlerle uygulanamamıştır. Doğu Karadeniz valilikleri, mevcut turizm yapısı nedeniyle bölgeyi bir bütün olarak gören ve değerlendiren tek bir Turizm Master planı yaptırma kararı almışlardır. Aynı tarihlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Turizm Stratejisi ve Eylem Planını yayınlamış ve bu planda da Doğu Karadeniz Turizmini bir bütün olarak yorumlamıştır yılında Doğu Karadeniz Turizm Master Planı(Giresun-Gümüşhane-Ordu-Trabzon) illerini kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Planın proje yönetimi kısmında kamu eliyle öncü örnek tesis yapmak, bölgede turizm gelişinceye kadar mülkiyeti elinde tutmak, istenen gelişme seviyesine erişince satmak modeli Karadeniz de de başarıyla Uygulanabilir denmektedir. Doğu Karadeniz 2023 Stratejisi 2012 yılında hazırlanmış, 2023 Stratejisinin Sürdürülebilirlik kısmında ; Doğu Karadeniz Bölgesi nin doğal ve kültürel değerlerinin özgünlüğünü yitirmeden turizme kazandırılması turizm sektörünün uzun vadede devamlılığını sağlama bakımından zaruridir demektedir. Yine 2023 Stratejisinin Katılımcılık kısmında Bölge de turizm gelişimine yönelik alınacak her kararın sivil toplum örgütleri, özel sektör ve kamu kurumları tarafından ortak bir çalışma neticesinde belirlenmesi, ileriki dönemde yapılacak olan çalışmaların tutarlılığı ve sahiplenilmesi açısından önem arz etmektedir. demektedir. (Doğu Karadeniz Turizm Master Planı, Doğu Karadeniz 2023 Stratejisi). Kültür ve Turizm Bakanlığı nın hazırlamış olduğu Türkiye Turizm 2023 Stratejisi nde Biyolojik çeşitlilik ve doğal kaynaklar açısından oldukça zengin olan bölge, yayla koridoru olarak gösterilmiştir.(şekil-1) Samsun dan Hopa ya kadar olan alanda yayla turizminin geliştirilmesi ve alternatif turizm türleri ile birleştirilerek turistler için daha cazip hale getirilmesi önerilmiştir. Eylem Planı hazırlanırken faaliyetlerde yayla koridoru önceliklendirilmiştir. (Doğu Karadeniz 2023 Stratejisi) 8

9 1.1. DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve ARTVİNİLİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. gibi faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin korunan alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif ilişkiler içinde olmamız gerekmektedir. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde insiyatifi eline alan kişi demektir. Tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Orman ve Su İşleri Bakanlığı taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kamu kurum ve kuruluşları; statülü korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin meydana getirdiği olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif, çevreye duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğin korunmasında anahtar bir rol haline gelmiştir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakış açısı meydana getirilmesi, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır. 1.2.DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), çevre konularına ilişkin çalışmaları arttırmış, Bu çalışma giderek artan bir etkinin meydana gelmesini sağlamıştır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nca 1987 yılında tamamlanan çalışmalar 9

10 sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmıştır. Kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna vurgu yapılmıştır. Raporda ortaya konulan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne varılmıştır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman, kereste imalatı için kullanılabilirken, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilmekte ayrıca korunan alan olarak da ayrılabilmektedir. Alanın ve alanda yaşayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da, yöre halkı ve diğer iş gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı hayat kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemlidir. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacağı açıktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir. Bu kavramlara baktığımızda; Kırsal Alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla adlandırılan ve anılan insan yerleşimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal Kalkınma Kavramı; Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel şartları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabalarının, devletin bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam katkıda bulunmalarının sağlanma süreci şeklinde tanımlanmıştır. Kırsal Alan Kalkınması; Hem eğitim hem de örgütlenme işi olup, kırsal alan; toplumun ihtiyaçlarının göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması 10

11 sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük içinde olmalıdır. Sürdürülebilir Kalkınma; Ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemlidir. Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır yılında yapılan bir araştırmada; Fransız vatandaşları tatillerinin, %52 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde, %26 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar doğa için önemli role sahiptir. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır. 1.3.SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup geliştirerek ve genişleterek karşılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm gelişimi; Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına ve gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri; a. Biyolojik çeşitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, 11

12 c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. İstihdam kalitesi, f. Sosyal eşitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm de korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bileşendir. Turizm; aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirleri gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de zorunludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, eko-turizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki, turizm eşsiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araçtır. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması gibi hedeflere de kolayca ulaşılabilmektedir. 12

13 En önemli husus da; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelebilecektir. İşte bu nedenle; SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME (MASTER) PLANI çalışmasına lüzum duyulmuştur. 1.4.SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ Yukarda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir. Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için ortak kararlar alınır. Karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre halkının bilgisini, becerilerini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılmasıyla yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır. Söz konusu gruplar turiste konaklama imkânı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal, sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. 13

14 -Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. -Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nda turizm; doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi özgün ve özellikli bir destinasyon oluşturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemlidir. -Entegre Doğal Alan Yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin işbirliği oldukça önemlidir. Planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama Stratejisi; Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın bir parçasıdır. Kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu stratejide yer almalıdır. -Turizm Destinasyonu Yönetimi; Yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir yaklaşımdır. 14

15 İyi tanımlanmış amaçlar ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin İzlenmesi ve Ziyaretçi Yönetim Planı: Madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalışılıyor, bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileştirilmesi), hizmetteki aksamaların ve doğadaki değişimlerin takibi için çok önemlidir. Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaşmak garanti edildiği takdirde teşvik edilmelidir. 2. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR 2.1.KAYNAK ANALİZİ Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması mecburidir. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin, tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir. Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların halihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları, konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. 15

16 Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması: Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk, nehirler ve göllerin sportif amaçlı balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. İklim: mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır. Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı bir çok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizm gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu, donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak hali hazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. 16

17 - Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. - İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep telefonları da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etütleri içermektedir. - Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. - Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. - Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. - Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. - Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. - Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. - Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. İnsan Kaynakları: Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır. İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir; - Yöre halkının nüfusu, - Göç vb. eğilimler, - Demografik yapı, - Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı, - Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, - Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, - Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini içeren sosyal yapı, - Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, 17

18 - Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir, - Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri, sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili olabilmektedir. Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini sağlayacaktır. 2.2.TURİZM POTANSİYELİ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli eko turistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkânı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karşılaması lüzumludur. Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır. 18

19 Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; - Halen yapılan turizm, - Hâlihazırdaki turist miktarı, - Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, - Ortalama kalma zamanları, - Turist profili, - Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneş, vb.) - Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, - Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; - İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? - Alan ulaşım hangi araçlarla olur? (demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi). - Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile zor ve tehlikeli), - İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? - Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı? - Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir? - Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu(toprak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, - Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.), - Hangi standartta yiyecek sunuluyor?(yüksek, yeterli, kötü) - İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), - Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), - İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), 19

20 - Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), - İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), - Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya mevsime bağlı), - Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, - Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu: kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; - Doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, deniz canlıları, iklim, diğerleri), - Kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) - Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karakteristik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği, - Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), - Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vb.) - İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, ATM ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler) 20

21 Turizm Talebi: Turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; - Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), - Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi, - Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan; turizme ilişkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait veriler üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). - Turist başına ortalama harcama, - Grup hacmi ve düzeni, - Turistlerin ağırlıklı yaş grubu, - Yaptıkları faaliyetler, - Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri, - Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri, - İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, - Kullanılabilir ilave veriler. Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır. 21

22 Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. - Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, - Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, - Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir, - Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, - İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, - Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. - Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. - Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. - Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir. 22

23 2.3.TAŞIMA KAPASİTESİ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değişikliği, kirlenme vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır. Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. Taşıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taşıma kapasitesinin aşılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik etkisidir. Taşıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal Taşıma Kapasitesi; Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir. Bu unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır. Ekonomik Taşıma Kapasitesi; Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. 23

24 Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik Taşıma Kapasitesi; Ekolojik taşıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi; Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi, Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. Psikolojik Taşıma Kapasitesi; Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 24

25 3. İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1.İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir. İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaşmak için işbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur. 3.2.İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ Turizmde ilgi grupları; - Yöre halkı, kişiler ve kurumlar, - Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, - Bölgesel yetkililer, - Ulusal yetkililer, - Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, - Turizmle ilgili sektörler, - Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, - İşçi sendikaları, dernekler, STK lar, - Eğitim ile ilgili birimler, 25

26 3.3.İLGİ GRUBU ANALİZİ İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir. İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; - Genel hedeflerini, - Turizmden beklediği faydaları - Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; şu adımlardan oluşur; 1. İlgi gruplarının tanımlanması, 2. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi, 4. İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi, 6. İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması, 8. Paydaşların bir araya getirilmesi, 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, 10. Organizasyon çerçevesinin oluşturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletişim organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 12. İzleme ve geri bildirimin yapılması. 26

27 3.4.TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaşım uygulanması neticesinde; - Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, - Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve - Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir. 3.5.YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını uygulamak, desteklemek ve sorumluluklarını, karar verme gibi hususları düzenler. 3.6.TARİHÇE Artvin ve çevresi tarih öncesi devirleri cilalı taş devrinden başlayarak bakır-tunç demir devri olarak sırası ile yaşamıştır. MÖ 10 bin ile 8 bin yıllarından kalma cilalı taş çağına ait insan izleri Artvin de de bu çağlarda insanların yaşamış olduğu izlenimini vermektedir. Bulunan madeni eşyalar ise tarih öncesi devirlerin sırası ile yaşandığını belgelemektedir. Artvin de İlk Devletler ve İstilalar Artvin e egemen ilk Kavim Türklerin ataları olarak kabul gören Hurrilerdir. MÖ 2000 tarihinden başlayarak Huriler Artvin ve çevresinde site devletleri kurmuşlardır. Hitit kralı II. Murşit MÖ 1360 ten itibaren 20 yıl sürdüğü seferler ile Artvin i ele geçirmiştir. Hurrilerin soyundan gelen Urartular, başkenti Van olan, geliri tarım-hayvancılık-ticarete dayalı doğru Anadolu merkezli bir devlet kurmuşlardır. Kuzey sınırlarını Artvin e kadar genişlettiler. Ancak doğudan büyük göçlerle gelen İskitlerin baskısına dayanamadılar ve yıkıldılar. Artvin bu kez Kafkasya merkezli İskit devletinin batı sınırında yer aldı. 27

28 Eski Yunan tarihçisi Heredot un İskit diye nitelendirdiği bu devlet çağının öncüsüydü. Tekerleği icat eden, atı evcilleştiren, tarihte ilk beyin ameliyatını gerçekleştiren İskitler, Artvin i ele geçirerek bu alanı askeri üs olarak kullanmaya başlamışlardır. İskitler sonrası Arsaklar adı verilen sülale Artvin e egemen oldu. Şamanist dini öğretiye inanan bu sülale MS 350 li yıllarda Bizans etkisinde kalarak İsevi dini kabul ettiler. Daha sonra da Bizans ın tahakkümü altına girdiler. 575 yılında İran Kralı I. Darivs Bizans a saldırınca bundan istifade eden Hazar Türküleri (11) Çoruh boylarına egemen oldular. Hz.Osman döneminde İslam orduları kumandana Mesleme Oğlu Habib Bizans ı yenerek Şavşat-Ardanuç-Artvin i ele geçirdi. Hazar denizine ilerlemek istese de Musevi yeti kabul eden Hazarlar tarafından durduruldular. Emeviler döneminde Hazarlar ile birleşen Artvin halkı İslam ordularına karşı direndi. 786 da Abbasi Halifesi Harun Reşit Çoruh bölgesini başkenti Bağdat a bağladı Artvin Bagratlar ve Sac adlı Abbasilere bağlı iki beylik kuruldu. Sac emirliği yıkılınca Artvin tekrar Bizans ın eline geçti. Bu esnada İran Merkezli kurulan Selçuklu Devletinin reisi Tuğrul Bey Anadolu nun keşfi için 1018 de kardeşi Çağrı Bey i batıya gönderdi Dandanakan Savaşında Gaznelileri yenip devlet statüsüne çıkan Selçuklular 1048 Pasinler savaşı ile Artvin sınırına kadar geldiler. Alparslan 1064 te Gürcistan seferine çıkarak Çoruh boylarını ele geçirir. Alparslan ın ölümü üzerine Bizans tan yardım alan Gürcü Kralı Gorgi Artvin i tekrar ele geçirdi. Fakat 1081 de Melik şah a yenilince Melik şah ın desteği ile Çoruhu da içine alan Erzurum-Bayburt Kars merkezli Saltukoğlu beyliği kuruldu. Türk nüfusunun Artvin e yayılması hızlandır. Büyük Selçuklu Devletinin yıkılışı sonrası Artvin Azerbaycan merkezli İldeniz oğlu Atabeyliğine bağlandı te Kubilay Artvin i ele geçirerek bu yöreyi İlhanlı topraklarına kattı te Kıpçak Türkü olan Sark is bu yörede Çıldır Atabeyliğini kurdu yılları arasında Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan Çoruh boylarına üç sefer düzenlese de Osmanlı hükümdarı II. Mehmet e Otlukbeli savaşında yenilince zayıflama süresince girerek Safevilerin 1502 de eline geçmiştir. 28

29 Osmanlı Serhat Şehri Artvin Artvin İlinin Osmanlı yönetimine geçtiği evrelere ait belgeler yeterli değildir. Bununla beraber II. Mehmet in Trabzon Rum Devletini yıkarak Karadeniz bölgesinin sahil kıyısını Artvin İlinin kıyı kesiminden itibaren ele geçirdiği bilinmektedir. Bu esnada Artvin-Yusufeli- Ardanuç-Borçka Çıldır Atabeyliğinin elinde bulunuyordu. I. Selim Trabzon valisiyken Gürcistan a yaptığı seferde Batum un güneybatısında bulunan Güney Kalesini ele geçirmiştir. Bu kalenin adı ile sancak kuran I. Selim sancağa Borçka-Hopa ve Artvin i bağlamıştır. Çaldıran seferinden 20 yıl sonra Erzurum Beylerbeyi Mehmet Han Yusufeli civarına akınlar yapmıştı. Ardanuç Atabeyi II. Keykavus ayaklanınca I. Selim in oğlu padişah I.Süleyman ikinci veziri Kara Ahmet Paşayı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. Kara Ahmet Paşanın İkinci seferi ile Pert-Eğekte adlı ilk Livane Sancağı kuruldu yılları arasında Şavşat-Yusufeli arasındaki Ardanuç bölgesi iki yıl kadar II. Keykavus un elinde kaldı. 13 Haziran 1551 günü Ardanuç Kalesini de fetheden Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa bu bölgeyi de Osmanlı ülkesine kattı. II. Keykavus kaçarak İran a sığındı de Osmanlı topraklarına katılan Acaristan ın önemli bir merkezi olan Batum şehri ise III. Ahmet dönemi vezirlerinden Hasan Paşa tarafından 1703 te kurulmuştur. Artvin ve çevresi Çıldır eyaleti ile birlikte yaklaşık 250 yıl Osmanlı Devletinin egemenliğinde kalmıştır Osmanlı Rus savaşı ve savaş sonucu imzalanan Edirne Anlaşması ile Ahıska Osmanlı elinden çıkınca Çıldır eyalet teşkilatı bozuldu. Anlaşma gereği Çıldır eyaletinin bir kısmını Osmanlı kaybetti. Buna karşılık Artvin-Borçka-Ardanuç-Şavşat-Yusufeli Osmanlı elinde kaldı Kırım Savaşında Osmanlı Devleti İngiltere den aldığı destek ile Batum yakınlarındaki Şevket-İl kalesine saldırdı. Savaş başlayınca 600 kadar Artvinli gönüllü Kars savunmasında başarılı savaşlar verdiler. 29

30 Rusların güneye inme ve dünya imparatorluğu yaratma planı ile (93 Harbi) Osmanlı- Rus savaşı çıktı. Bu savaş Artvin yöresi halkına pahalıya mal oldu. 24 Nisan Rusya Kars- Ardahan-Batum u işgal ettikten sonra Türk topraklarına doğru ilerlemeye başladı. 2 Mayıs 1877 de 800 den fazla askerimizi şehit ettiler. Ardahan dolayını ele geçiren Ruslara karşı Artvin halkı Ardanuç ve Şavşat a doğu göç etmeye başladılar. Şıpka geçidinde hatalı hatlar kuran Süleyman Paşa yüzünden Ruslar bu hatları delerek Doğu Anadolu içlerine kadar ilerlediler. Osmanlı barış teklifinde bulunmak zorunda kaldı. 3 Mart 1878 de Osmanlı ile Rusya arasında 29 maddeden oluşan Ayestefanos barışı imzalandı.19. maddesinde yer alan altın tazminatını ödemeyen Osmanlı, Kars- Ardahan-Batum topraklarını Rusya ya tazminat karşılığı vermek zorunda kalmıştır. Bu barış Avrupalı devletlerin çıkarına aykırı düşünce 23 Aralık 1978 de Berlin Barışı imzalandı. Bu barış ile Elvire-i Selase denen Kars-Ardahan-Batum Rusya eline geçti. 8 Şubat 1879 da Osmanlı ile Rusya arasında imzalanan büyük Muhaide anlaşması ile Kars- Ardahan-Batum da yaşayan Türkler batıya doğru göç etmeye başlamışlardır. Gerçek Fransız Devriminin getirdiği ulusalcılık ilkesi gerekse de Rusların güneye inmek için uyguladığı, politikalar sonucu bir Türklerin yüzyıllar boyu beraber yaşadığı, sadık millet diye adlandırdığı Ermeniler I. Dünya savaşına kadar en kanlı savaşları yaptığımız milletlerden bir olmuştur. Milli Mücadele Döneminde Artvin 1917 Ekiminde Bolşevikler Rusya da yönetimini ele geçirerek Ramonov hanedanlığını devirince yeni kurulan Sovyet Rusya I. Dünya savaşından çekilerek 18 Aralık 1917 de Artvin ve Şavşat tan çekildi. Sovyet Rusya 3 Mart1918 de I. Dünya savaşına katılan devletlerle imzalandığı Bresk-Litovsk Anlaşması hükmünce Kars- Ardahan-Batum u Osmanlıya bıraktı. 15 Kolordunun başında bulun Kazım Karabekir Erzurum-Erzincan-Erivan bölgesine girdi. 18 Haziran 1918 de Osmanlı Hükümeti Gürcistan Milli hükümeti ile anlaşarak Kars-Ardahan-Batum illerinde hak iddia etmelerini engelledi. I. Dünya savaşından yenik ayrılan Osmanlı Devleti adına 30 Ekim 1918 de Bahriye Nazırı Rauf ORBAY Mondros Ateşkes Anlaşmasını imzaladı. Bu ateşkesten 1 ay sonra 17 Aralık 1918 de İngiltere Batum u işgal etti arası 40 yıl süren Rus işgali sonrası İngiliz işgali başlıyordu. Mondros un 5.Maddesi gereği işgale karşı direnen Milislerin elinden silahları alındı. İngiliz generali Ravtenson Kazım Karabekir e çektiği telgraf ile ordusunu 30

31 terhis etmesini istese de Karabekir bunu kabul etmedi. 19 Mayıs 1919 da Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk Türk yurdunun düşman işgalinin kurtuluşu için Samsun da ele aldığı meseleyi Havza ve Amasya Genelgeleri ile tutuşturdu. Doğu Anadolu da 23 Temmuz da topladığı Erzurum Kongresi ile yöre halkını emperyalist İngilizler ve piyonu Ermenilerin niyetlerine karşı birleştirdi başında Gürcistan da bulunan Gürcü İslamaiyesi adlı cemiyet Batum ve Artvinli Gürcistan a katarak istiyordu. Bu olayı haber alan Kazım Karabekir olayı önledi. 28 Ocak 1920 de son Osmanlı Mebuslar Meclisinde alınan Misak-ı Milli kararları ile Kars-Ardahan- Batum da halkoylamasına gidileceği kararı alındı. Bu kararın alınmasının temel nedeni bu topraklarda Türk nüfusunun fazla olmasından kaynaklanıyordu. İngiliz işgal kuvvetlerinin Batum dan çekilmesi üzerine Gürcistan hükümeti 1 Temmuz 1920 da Batum u işgal etti. Bu işgal sırasında TBMM nin Batum Milletvekillerinden M. Edip DİNÇ ve Ahmet Akit Beyler 1129 kişilik Milli olayları ile işgale karşı üstün gayretler sergilemişlerdir. TBMM nin Eylül-Aralık 1920 de üç ay süren Ermeni savaşında başarılı olması sonrası M. Kemal ATATÜRK Gürcü hükümeti ile temaslara başlamıştır. Artvin in Kurtuluşu Gürcistan sefiri Siman MİDİVANI 17 Ocak 1921 de Ankara ya gelerek itimatnamesini M. Kemal ATATÜRK E iletti. M. Kemal ATATÜRK Gürcü sefaretinden derhal işgal ettikleri toprakları boşaltmalarını istedi. Sefir geçen günler boyunca TBBM Hükümetini oyalamayı sürdürünce Hariciye Nazırı Bekir Sami Bey Gürcistan a sert bir nota verdi. 23 Şubat 1921 de TBMM ve Gürcü hükümetleri arasında Batum anlaşması imzalandı. Bu tarihten itibaren Artvin-Ardanuç-Borçka ve Şavşat tan Gürcü kuvvetleri çekildi. 45 yıllık esaret sona erdi. Diğer yandan Trabzon dan Artvin e kuvvetleri ile hareket eden Miralay Şükrü Bey Oruçlu köyünden Kamil Beyi Kaymakam vekili tayin ederek kendisi Batum a geçti. 7 Mart 1921 den itibaren Artvin de Türk bayrağı dalgalanmaya başladı. Cumhuriyet Döneminde Artvin ve arası Rusya-Ermeni-İngiliz-Gürcü idaresinde kalan Artvin-Borçka Şavşat kazaları 7 Mart 1921 den itibaren 4 ay kadar Ardahan kazasına bağlanmıştır. Yeni Türk devletinin ilk Anayasası olan 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye de 24 Nisan 1924 te yapılan değişikler ile Liva-Sancak teşkilatı kaldırılınca Artvin vilayet haline geldi. 31

32 1926 Haziranında 877 sayılı kanunla Yusufeli kazası Erzurum vilayetinden alınarak Artvin e bağlandı de 1282 sayılı kanunla Borçka kazası nahiye haline getirilerek Artvin e bağlandı. Dokuz yıl Artvin vilayeti teşkilatı ile yönetilen bu yerler 1 Haziran 1933 te 2197 sayılı kanunun ikinci maddesine göre merkezi Rize olmak üzere Artvin ve Rize birleştirilerek Çoruh vilayeti teşkil edilmiştir. Arazi şartlarının zorluğu, Artvin ve çevresinin vilayet merkezine olan uzaklığı birtakım sorunlara yol açmıştır. Dönemin Başbakanı İsmet İNÖNÜ NÜN 25 Temmuz 1935 tarihindeki Artvin i ziyaretinde durum kendisine iletilmiştir. Bunun üzerine hükümet 4 Kasım 1936 da kabul edilen 2885 sayılı kanun ile merkezi Rize olan Çoruh vilayeti kaldırıldı. Artvin Merkez, Hopa, Borçka, Şavşat kazaları ile evvelce Erzurum a verilmiş Yusufeli Kazasını da alarak Artvin olan Çoruh İli teşkilatı kabul edildi. 20 yıl süreyle kullanılan Çoruh İli adı 1956 yılında ARTVİN İli adına çevrilmiştir. 3.7.ARTVİN İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Jeolojik ve Jeomorfolojik Özellikleri Artvin, Kuzey Anadolu orojenik kusagı dahilinde yer almaktadır. Bölgenin en eski arazisini meydana getiren metamorfik seri, Çoruh Nehrinin aşağı kesimlerinden başlayarak Sirya üzerinden kuzey doğuya doğru yayılmaktadır. Seri içerisinde kuvars, piritli siyah sist, metamorfoza olmuş lavlar, mikaşistler, klotritli, biyotitli ve feldspatlı şistler, klotritli ve biyotitli gnayslar ve bunların içine sokulmuş iri taneli, pembe renkli granit ve granodioritler bulunmaktadır. Metamorfik serinin üstüne gelen Jura alt kretase serisi gelmektedir. Bu seri alt kısımlarında koyu renkli diyabaz, serpantin, andezit, marnlı ve tüflü kalkerlerden meydana gelmektedir. Artvin _l merkezinde görülen kırmızı renkli tabakalar bu seriye aittir. Serideki konglomeralar üst kısımlarda kırmızı ve ince taneli gre haline dönüşmektedir. Konglomeranın çakılları arasında, koyu renkli bazik lavlar, kırmızı radyolarit marn parçaları ve gri renkli kalkerler yer almaktadır. Artvin ve yöresinin en büyük jeolojik ünitesi üst kretase volkanik serisi ve volkanosedimanter serisidir. Bu seri, asit ve nötr lavlarla bunlara ait glomera ve tüflerden, bunlar arasında ince yataklar halinde yer alan ve çogunlugu kırmızı renkli olan marn ve kalker tabakalarından meydana gelmektedir. Lav serisi içerisinde dasit, andezit, kiparit, kuvarsporfirler bulunmaktadır. 32

33 İklim Özellikleri İlimizin iklim özelliklerinin belirlenmesinde Artvin Meteoroloji İstasyonunun uzun süreli gözlem değerleri kullanılmıştır. Artvin, Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz Bölümü sınırları içerisinde yer almaktadır. İklimin karakteristiği, kışların ılık, yazların sıcak ve çok yüksek yağışların sıkça görülmesidir. Çoruh Nehri ve Cankurtaran Geçidinden gelen nemli hava ile hem Karadeniz in etkisi altında bulunmakta hem de yüksek bir arazi yapısına sahip olduğu için sık sık yağış görülmekte ve sis oluşmaktadır. Yıllık ortalama sıcaklık 12.3 C, yıllık ortalama yüksek sıcaklık 32.0 C, yıllık ortalama düşük sıcaklık C dır. Yılın en sıcak ayı 43 C ile Ağustos ayı, yılın en soğuk ayı ise C ile Ocak ayıdır. Yıllık ortalama yağış mm olup, yılın en yağışlı ayı 99.7 mm ile Ocak ayı, yılın en kurak ayı ise 27.1 mm ile Ağustos ayıdır. Mevsimler itibariyle yağış rejimi İlkbahardan Yaza doğru hızla azalmaktadır. En yağışlı mevsim Kış, en kurak mevsim Yazdır. Tablo 1: Mevsimlere göre yağış dağılımı İlkbahar Yaz Sonbahar Kış Yağış (mm) Yağış (%) Karadeniz Bölgesinin ise her mevsim yağışlı olduğunu görmekteyiz. Yaz aylarında ise kuzey bölgelerimiz daha fazla yağış almaktadır. M.Polar hava kütleleri Karadeniz üzerinde nem kazanıp Rize ve Hopa çevresinde yükselişe geçerek orografik yağışlar bırakır. Bu dönemde güney bölgelerimizde yağışların oldukça azaldığını söyleyebiliriz. Kuzeyli ve güneyli akımlarda iç bölgeler az yağış alır. İç bölgeler ancak batılı akımlarda yağış alır. Türkiye de Standart zamanlarda bugüne kadar gerçekleşen maksimum yağışlar incelendiğinde kısa sürelerde en şiddetli yağışların Hopa da, saatlik ve günlük yağışlarda ise Antalya ve Marmaris te olduğunu görmekteyiz. Orajlı günler sayısı: Kars, Muğla ve Adana nın çok orajlı olduğunu görmekteyiz. İl merkezinde yıllık ortalama 645 mm, kıyıdaki Hopa da 2068,8 mm, Muratlı da 1713,4 mm, Şavşat ta 792,8 mm, Ardanuç ta 446,1mm ve en içerdeki Yusufeli nde 295,8mm dir. Aylık en fazla yağış Artvin de Ocak ayında 80,6 mm, Hopa ve Muratlı da Ekim ayında sırasıyla 312,5 ve 235,4 mm, Ardanuç ta Ağustosta 48,0 mm, Şavşat ve Yusufeli nde Mayısta sırasıyla 89,6 ve 39,3 mm dir. En düşük yağış ise Artvin de Ağustosta 27,8 mm, Ardanuç ve Yusufeli nde Şubatta sırasıyla, 27,2 ve 18,5 mm, Hopa da Nisanda 85,4 mm, Muratlı da Mayısta 70,4 mm ve Şavşat ta Ocakta 46,1 mm dir. Yıl içinde kar yağışlı gün sayısı Artvin de 21,1 Ardanuç ta 12,2 Hopa da 3,4 Şavşat ta 26,5 Yusufeli nde 5,0 ve Muratlı da 7,4 tür. 33

34 Hidrografya Artvin'deki en büyük akarsu Çoruh Irmağı'dır. İl topraklarında irili ufaklı çok sayıda dere ve çay da bulunmaktadır. Üzerinde 7 büyük baraj projesi uygulanan Çoruh Nehri dışında ilin başlıca akarsuları ise; Murgul Deresi, İçkale Deresi, Deviskel Deresi, Ardanuç Deresi, Berta Deresi, Klaskur Deresidir Toprak Özellikleri Artvin ilinde yayılan topraklar altı grupta toplanmaktadır. Bunlar, kahverengi ve kireçsiz kahverengi orman toprağı, kırmızı topraklar, sarı podzolik topraklar, yüksek dag çayır toprakları, alüviyal ve koluviyal topraklardır. Kahverengi Orman Toprakları: Toprak profili içerisinde horizonların dağılımı A-B-C seklindedir. Bazı durumlarda profil içerisinde B horizonuna rastlanmayabilir. Genellikle A horizonu iyi gelişmiş, koyu kahve renkli ve kırıntılı bir yapıdadır. Horizonlar arasındaki geçiş tedricidir. B horizonu açık kahve renkli, bazen kırmızımtırak kahverenginde yuvarlak veya köseli blok yapıdadır. B horizonunun alt kısımlarında kısmen kireç birikmelerine rastlanabilir. Bu topraklar genel olarak yapraklı ağaçlarında altında gelişir. Toprak tepkimesi hafif asit veya nötr özelliktedir. İldeki toprakların % 17.7 ( ha) kahverengi orman toprağıdır. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprağı: Toprak profili içerisinde horizonların dağılımı A-B- C seklindedir. Bazı durumlarda profil içerisinde B horizonuna rastlanmayabilir. A horizonun gelişimi oldukça iyidir. A horizonu gözenekli ve kırıntılı bir yapıdadır. B horizonundaki gelişim A horizonu kadar belirgin değildir ve zayıf bir gelişim gösterir. Genel olarak bu horizonda kil birikimi oldukça azdır veya hiç olmayabilir. Horizonlar arasındaki geçiş tedricidir. Genel olarak bu topraklar yapraklı orman ağaçlarının altında gelişir. İldeki toprakların % 42.6 sı ( ha) kireçsiz kahverengi orman topraklarından oluşmaktadır. Alüviyal Topraklar: Havza içindeki akarsuların taşıyarak mansaba yakın yerde depoladıkları materyal üzerinde oluşan, nadiren A-C horizonlarina sahip genç topraklardır. Mineral bileşimleri akarsu havzasının litolojik bileşimi ile jeolojik periyotlarda yer alan toprak gelişimi sırasındaki taşınma ve birikme dönemlerine bağlı olup, heterojen bir yapıya sahiptir. Alüviyal alanlarda, üst toprak alt toprağa belirsiz olarak geçiş yapar. İnce tekstürlü ve taban suyu yüksek alanlarda düşey yöndeki geçirgenlik oranı az, yüzeyi nemli ve organik maddece 34

35 zengindir. Kaba tekstürlü topraklar iyi drene olduklarından yüzeyi çabuk kurumaktadır. Toprakların üzerindeki bitki örtüsü mevcut iklime bağlıdır. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkilerinin yetiştirilmesine elverişli üretken topraklardır. İldeki toprakların % 0.3 ü (2275 ha) alüviyal topraklardır. Koluviyal Topraklar: Çoğunlukla dik eğimli yamaçların etek kısımlarında veya vadinin mansaba yakın kısımlarında bulunurlar. Yerçekimi, toprak kayması, yüzey akısı ve yan dereler vasıtasıyla taşınarak etek kısımlarda biriken materyaller üzerinde oluşurlar. AC horizonlarına sahip genç topraklardır. Profil kesiti boyunca, yüzeysel akısın yoğunluğuna ve eğim derecesine göre farklı büyüklükteki parçaları içeren katlara rastlanmaktadır. Bu katlar alüviyal topraklardaki gibi birbirine paralel olmayıp düzensiz dağılımlıdır. İldeki toprakların 353 hektarı (% ) koluviyal topraklardır. Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar: Toprak profili boyunca A-B ve C horizonlarına sahip oldukları için zonal topraklar olarak adlandırılırlar. A1 horizonu nispeten ince olup koyu renklidir. Karakteristik özelliği, B horizonunun koyu kırmızıdan-koyu sarıya doğru değişen renkte ve yuvarlak köseli ve blok yapıda olmasıdır. Renklenmedeki bu değişiklik demirin oksitlenmesi ve hidratlaşmasından meydana gelmektedir. Profil içerisinde A2 ve B horizonu arasındaki sınır belirgindir. A horizonundan yıkanarak gelen kil, demir, alüminyum ve organik madde B horizonunda birikir. Profilin alt kısımlarında renk lekelenmeleri ve demir konkresyonlarına rastlanabilir. İldeki toprakların % 17.5 i ( ha) kırmızı-sarı podzolik topraklardır (Sekil 4). Yüksek Dag Çayır Toprakları: Genel olarak yüksek rakımlarda ve orman sınırının daha yukarı kısımlarındaki sahalarda yer alan bu topraklar, yıl içindeki toprak oluşum süresinin kısa olması sebebiyle profil oluşumu gelişmemiş, çoğu kez A-C horizonlarına sahip olan intrazonal topraklardır. Bu toprak tipinde üst toprak koyu kahverengi veya grimsi kahverenginden siyaha kadar değişmektedir. Çoğunlukla sığ ve taslı olan bu topraklarda, bazen alt toprak mevcut olup, bunların içinde sarı pas veya gri renkli düzensiz çizgiler veya lekeler bulunmaktadır. Organik madde ayrışması, parçalanması yeter derecede olmadığından, topraklar organik madde yönünden zengindir. İldeki toprakların % 12.3 ü (91268 ha) yüksek dağ çayır toprakları ile kaplıdır. Arazi kabiliyet sınıflandırmasında göre yüksek dağ-çayır toprakları basta olmak üzere yöredeki toprakların çok büyük bir bölümü V, VI ve VII. Sınıf araziler üzerindedir. 35

36 Orman Varlığı Artvin in sahil kesimlerinde görülen Karadeniz iklimi ile iç kesimlerde Karasal iklimin geçiş özelliğini gösteren yarı nemli iklim, bitki örtüsünün oluşumunda birinci derecede rol oynar. İl topraklarının %35,8 i ormanlarla kaplıdır. Karadeniz Dağları nın denize bakan yamaçlarında yağışlar ile elverişli ısı şartları zengin bir bitki topluluğunun oluşmasını sağlamıştır. Deniz seviyesine yakın yerlerde 800 m. yüksekliğe kadar çay, fındık ve meyve ağaçları ile yaprak döken kızılağaç, gürgen, ıhlamur, kayın, meşe, kestane gibi ağaçların altı çok sık bodur ağaçlar, sarmaşıklar, orman gülü örtüsü ile kaplıdır. Yüksek kesimlerde ise ladin ve köknar ağaçlarının çoğunlukta olduğu iğne yapraklılar hakimdir. Köknarlar 1000 metreden yüksek kesimlerde nispeten soğuk ortamlarda yetişmektedir. İl deki zeytinlikler de çok nemli kıyı kesiminde değil, Çoruh vadisinin aşağı kesimlerinde görülür. Ormanlardaki ağaçları sınıflandıracak olursak; Çok Nemli Ilıman Yayvan Yapraklı Ormanlar: Kızılağaç Ormanları (Doğu Karadeniz de en fazla yaygın olan bir ağaç türüdür), Kestane Ormanları (yörede 1000 metrenin üstüne çıkmaktadır), Kayın Ormanları (Kayın Doğu Karadenizin en yaygın ağaç türü iken zamanla yapılan tahribat yüzünden yerleri Kızılağaçlarla kaplanmıştır). Nemli-Soğuk İğne Yapraklı Ormanlar: 2000 metrenin üzerine kadar çıkan Ladin, Sarıçam, Köknar ormanları yer almaktadır. Kuru Orman ve Çalı formasyonu: Çalı formasyonuna giren bitkiler şöyledir; Karaçalı, Ardıç, Boyacı Sumağı, Yabani Gül, Sumak, İspir Meşesi, Gürgen Yapraklı Kayacık, Büyük Kozolaklı Deniz Üzümü, Doğu Gürgeni, Orman Gülleri, Sapsız Meşe, Defne, Ağızlık Çalısı, Adi Şimşir, Adi Karamuk, Dahum, Alıç, İncir, Sandal, Tüylü Laden, Akdeniz Defnesi, Nar, Tatar Akçaağacı, Taş Elma sıdır. Sayılan bu bitki türlerinin bulunması vadi tabanında yarı kurak yarı ılıman bir iklim sürdürüldüğüne işarettir m. yükseklik arasında iğneli ağaçlardan sarıçam, ladin, dişbudak, göknar ve meşe gibi ağaçlara rastlanır m.den yukarıda genellikle Alpin nebatları görülür. Yazında yeşilliğini koruyabilen bu bölgenin yaylacılık ve hayvancılıkta önemli yeri vardır. Boylu orman ağaçlarının arasında genellikle orman gülü, çalı çiçeği, ılgın, karayemiş, defne, şimşir gibi çalı formlu bitkiler bulunur. Tablo 2: İlin, alan ve yüzde bazında orman varlığı Orman Varlığı ha % Normal Orman ,50 27 Bozuk Orman ,70 27 Ormansız ,30 46 Toplam Alan ,

37 Flora-Fauna ve Hassas Yöreler Flora Artvin ili, 243 nadir (158 i endemik-%9) olmak üzere sahip olduğu 1308 bitki taksonu ile ülkemizdeki bitkisel tür çeşitliliği açısından en zengin illerden birisidir. Ülkemizdeki ulusal ve uluslararası seviyede olağan üstü özelliklere sahip tabiat ve kültür varlıkları ile önemli savaşlarımızı simgeleyen alanlarımızın koruma ve kullanma dengesi sağlanarak, gelecek nesillere olduğu gibi miras bırakılmaları için değişik statülerde korunan alanlar tesis edilmektedir. Uluslararası Sözleşmelere Göre Artvin Bern Sözleşmesi (Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi), 1982, Avrupa'nın doğal bitki ve hayvan türleri ve onların doğal yaşam ortamlarının korunmasına; üye ülkeler arasında işbirliğine ve göç eden türler dahil olmak üzere tehlike altındaki türlere dikkat çekmektir. Türkiye sözleşmeye 1984 yılında üye olmuştur. Ülkemizde 87 adet Bern sözleşmesi kapsamına giren tür vardır. Bu türlerden 6 sı Artvin ili sınırları içerisindedir. Bunlar: Cyclamen coum, Dracocephalum austriacum, Lindernia procumbens, Marsilea quadrifolia, Orchis punctulata ve Vaccinium arctostaphyllos. Artvin ilinde Bern Sözleşmesi kapsamında koruma altına alınması gereken habitatlardan da Doğu Karadeniz Doğu Kayını- Doğu Ladini Ormanları, Anadolu-Kafkasya Doğu Gürgeni Ormanları, Doğu Karadeniz karışık meşe-gürgen ormanları, Karadeniz Bölgesi Abies nordmanniana ormanları, Picea orientalis ormanları ve Karadeniz-Kafkasya dağlık kızılağaç galeri ormanları bulunmaktadır. CITES Sözleşmesi (Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme), günümüzde hayvan ve bitki türlerinin ticareti konusunda dünyada en yaygın olarak uygulanan sözleşmedir yılından beri uygulanan sözleşmeye üye ülkelerin sayısı 140'ı aşmıştır. İzin ve sertifika sistemiyle çalışan CITES, sözleşmenin eklerinde listelenen bitki ve hayvan türlerinin uluslararası ticaretini izlemekte ve kontrol etmektedir. Ek listelerinde yer alan 30 binden fazla bitki ve hayvan türünün uluslararası ticareti Sözleşme hükümlerince düzenlenmektedir. Sözleşme isminde belirtildiği gibi sadece nesli tehlike altındaki türleri değil bu türlerle birlikte nesilleri henüz tehlike altına girmemiş 37

38 fakat uluslararası ticaret nedeniyle nesilleri tehlikeye girebilecek diğer türleri de kapsamaktadır. Türkiye CITES Sözleşmesi'ne 1994 yılında 124. ülke olarak imza atmıştır. Ülkemiz bitkilerinden 114 ü CITES sözleşmesine tabidir. Bu türlerden 17 si Artvin ilinde bulunmaktadır. Bunlar: Galanthus krasnovii, G. rizehensis, G. woronowii, Anacamptis pyramidalis, Cephalanthera damasonium, C. rubra, Dactylorhiza osmanica var. osmanica, D. romana, Orchis coriophora, O. coriophora subsp. fragrans, O. italica, O. punctulata, O. purpurea, Cyclamen coum subsp caucasicum, C. coum subsp. coum, C. parviflorum var. parviflorum ve C. parviflorum var. Subalpinum Fauna Memeliler: Tablo 3: İlimizde yaşayan memeliler Türkçe Adı Latince Adı Türkçe Adı Latince Adı Boz Ayı Ursus arctos Küçük Nalburnlu Yarasa Rhinolophus hipposiderus Çengel Boy. Dağ Keçisi Rupicapra rupicapra Saçaklı Yarasa Myotis natterer Yaban Keçisi Capra aegagrus Geniş Kanatlı Yarasa Eptesicus serotino Karaca Capreolus capreolus Sakallı Yarasa Barbastella barbastellus Gri Kurt Canis lupus Uzun Kanatlı Yarasa Miniopterus schreibersi Kızıl Tilki Vulpes vulpes Kuyruklu Yarasa Tadarida teniotis Çakal Canis aureus Yabani Tavşan Lepus europaeus Vaşak Lyn lyn Sincap Sciurus vulgaris Yaban Domuzu Sus scrofa Orman Faresi Apomes sylvaticus Kirpi Erinaceus europaus Ev Faresi Mus musculus Gelincik Mustela nivalis Kafkas Sivri Burun Fare Sore caucasicus Büyük Gelincik Mustela erminea Sivri Burunlu Su Faresi Meomys fodiens Kafkas Köstebeği Talpa caucasica Sivri Bur. büyk.tarlafaresi Crocidura lasia Kokarca Mustela putorius Porsuk Meles meles Ağaç Sansarı Martes martes Su Samuru Lutra lutra Kaya Sansarı Martes foina Yaban Kedisi Felis silvestris Kuşlar: Avrupa daki kuş türlerinin %70 inden fazlası (462 tür), Türkiye de gözlenebilmektedir. Bunun yanısıra Avrupa da görülmeyen, Ortadoğu ve Kafkaslar a özgü birçok kuş türü de Türkiye de görülmektedir. Dünyada yırtıcı kuşların % 80 i ülkemizden geçerek göç etmektedir. Göç mevsiminde göçmen kuşlar Çoruh Vadisini kullanmaktadır. Bundan dolayı Önemli Kuş Alanlarından biridir. Artvin sınırları içerisinde 225 kuş türü bulunmaktadır Bunlardan 90 ı yerli kuşlardır. Yaz ve kış tüm yıl boyunca yerleşik olarak yaşarlar, göç etmezler. 38

39 Tablo 4: İlimizde yaşayan kuş türleri Türkçe Adı Latince Adı Türkçe Adı Latince Adı Cüce Balaban Iobrycus minutus Yılan Kartalı Circaetus gallicus Balaban Botaurus stellaris Doğu Atmacası Accipiter nisus Beyaz Leylek Ciconia ciconia Şahin Buteo buteo Yeşilbaş Ördek Anas plathyrhynchos Kızıl Şahin Buteo rufinus Su Tavuğu Rakkus aquaticus İmparator Kartalı Aquila heliaca KızKuşu Vanellus vanellus Kızıl Akbaba Gyps fulvus Çulluk Scolopa rusticola Mavi Doğan-G.Delice Circus cyaneus Kınalı Keklik Alectoris chukar Guguk Kuşu Cuculus canorus Bıldırcın Coturni coturni Tahtalı Columba palumbus Dağ-Huş Horozu Tetrao mlokosiewiczi Gökçe Güvercin Colornba oenas Urkeklik Tetraogallus caspius Üveyik Streptopelia turtur Kafkas Urkekliği Tetraogallus caucasicus Bubo bubo Puhu Kuşu Kara Çaylak Milvus migrans Baykuş Athene noctua Çoban Aldatan Capnirnulgus europaeus Sarkıcı Ardıç Kuşu Turdus philosmelas meridionalis Ebabil Kuşu-Karasağan Apus apus Bülbül Luscinia megarhynchos Yalı Çapkını Alcedo atthis Bahçe Kızılkuyruğu Phoenicurus phoenicurus Kuzgun Coracias garrulus Nar Bülbülü Erithacus rubecula Arı Kuşu Merops apiaster Kuyrukkakan Oenanthe oenanthe İbibik-Çavuş Kuşu Upupa epops Kaya Ardıcı-Taş Kızılı Monticola saatilis Büyük Ağaçkakan Dendrocopus major Akmuktalit Hippolais pallida Yeşil Ağaçkakan Piscus vinidis Çalıkuşu Regulus regulus Orman Toygarı Lulula arborea Dağbülbülü-Çitserçesi Prunella modularis Tepeli Toygar-Piypiy Galerida cristata Ağaç İncirkuşu Anthus trivialis Kaya Kırlangıcı Ptyonoprone rupestris Kır İncirkuşu Anthus campestris Kum Kırlangıcı Riparia riparia Ak Kuyruksallayan Motacilla alba Kara Tavuk Turdus merula aterrima Dağ Kuyruksallayanı Motacilla cinerea Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava Şakrak Kuşu Pyrrhula coccinea Kestane Kargası Garrulus galndarius Çapraz Gaga Loia curvirosta Saksağan Pica pica Adi - Ev Serçesi Passer domesticus Ekin Kargası Corvus frugilegus Dağ Serçesi Passer montanus Leş Kargası Corvus coni İspinoz Fringilla coelebs Sarıasma Oirolus oirolus Saka Kuşu Carduelis carduelis Sığırcık Sturnus vulgaris İskete Carduelis spinus Pembe Sığırcık Sturnus roseus Florya Carduelis chloris mühlei Sürüngenler, Amfibiler: Türkiye nin kuzeybatı köşesinde yer alan Artvin ili, bulunduğu yer ve bölgenin kendine has yapısından dolayı çok değişik özelliklere sahiptir. Türkiye de yaşayan amfibi ve sürüngen türleri toplamının yaklaşık %25 i Artvin ilinde bulunmaktadır. Türkiye de bulunan yaklaşık 130 amfibi ve sürüngen türünden 33 tanesinin dağılış sahası içerisinde Artvin ili de bulunmaktadır. 39

40 Tablo 5: İlimizde yaşayan sürüngenler Türkçe Adı Latince Adı Türkçe Adı Latince Adı Kafkas Semenderi Mertensiella caucasica Oluklu Kertenkele Pseudopus apodus Şeritli Semender Triturus vittatus İnce Parmaklı Keler Cyrtopodion kotschyi Pürtüklü Semender Triturus karelinii Geniş parmaklı Keler Hemidactylus turcicus Siğilli Kurbağa Bufo bufo Klark Kertenkelesi Darevskia clarkorum Gece Kurbağası Bufo viridis Hemşin Kertenkelesi Darevskia bendimahiensis Ağaç-Yeşil Kurbağası Hyla arborea Artvin Kertenkelesi Darevskia derjugini Toprak Kurbağası Pelobates syriacus Gürcü Kertenkelesi Lacerta parvula Kafkas Kurbağası Pelodytes caucasicus Melez Kertenkelesi Darevskia mita Çevik Kurbağa Rana dalmatina Trabzon Kertenkelesi Darevskia rudis Uludağ Kurbağası Rana macrocnemis Valentin Kertenkelesi Darevskia valentini Ova Kurbağası Rana ridibunda Kars Kertenkelesi Lacerta agilis Yılan Kertenkelesi Anguis fragilis İri yeşil Kertenkele Lacerta trilineata Balıklar: Karadeniz balık popülasyonu 108 adet balık türü içerir. Bunların 57 türü Akdeniz den göç eder ve 22 türü de tatlı su kökenlidir. Karadeniz de görülen balık türlerinin çoğu Artvin İli Hopa ve Arhavi ilçeleri sahilinde de görülür. Tablo 6: İlimizde yaşayan balık türleri Türkçe Adı Latince Adı Türkçe Adı Latince Adı Kırmızı Benekli Alabalık Salmo trutta macrostigma Japon Balığı Carrasius auratus Deniz Alası Salmo trutta labra Tatlı Sukefali Leuciscus cephalus orientalis Yayın Balığı Silurus glanis Karaburun Chondrostoma colchicum Aynalı Sazan Cyprinus carpio İn Balığı-Karabalık Capoeta capoeta sieboldi Kelebekler: Artvin, 210 a yakın türü ile Türkiye de yaşayan kelebeklerin yaklaşık % 60 ı kelebek çeşitliliği açısından Türkiye nin en zengin illerinden biridir. Yaz aylarında, ilin her ilçesindeki köylerde, yaylalarda, meralarda, bahçe ve bostanlarında çok sayıda kelebek görülebilir. Bununla birlikte, kelebek yoğunluğu özellikle Kaçkar Dağları nın güney eteklerindeki açık çayırlarda, Barhal Çayı boyunca, Yusufeli-Kılıçkaya arasında Çoruh Vadisi nde en yüksek düzeyine ulaşır. Yusufeli ilçesinin Yaylalar Köyü yalnız kelebek çeşitliliği ve yoğunluğu açısından değil, Avrupa da nesli tehdit altında olan bazı ender türleri barındırması açısından da, Türkiye nin en önemli kelebek alanlarından biridir. Türkiye nin endemik türlerinden Merhaba Çokgözlü Çoruh Vadisi nde, Hopfer in Çokgözlüsü ilin güney yarısında, Çokgözlü Türk Mavisi Kaçkarlar ın eteklerindeki yüksek çayırlarda, Çokgözlü Büyük Turan Mavisi ise ilin güneybatı bölgesinde, özellikle Yusufeli ilçesinde, kolaylıkla görülebilecek türler arasındadır. Avrupa da nesli ciddi olarak tükenme tehlikesi altında olan en az bir düzine türü de Artvin ili sınırları içinde yaşam sürdürmektedir. 40

41 Yerleşim Alanları ve Nüfus 81 ilden 66 sının nüfusu artarken 15 inin nüfusu azalmıştır. Nüfusu azalan iller Artvin, Çorum, Edirne, Kars, Kastamonu, Kırşehir, Sinop, Sivas, Tunceli, Zonguldak, Bayburt, Bartın, Ardahan, Karabük ve Kilis tir yılları arasında nüfusu sürekli olarak azalış gösteren Artvin'in, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı'na göre il nüfusunda %02,28'lik artış görülmüştür. Bu oran, 1990'da %0 (-) 12.30, 1997'de ise %0 (-) olarak gerçekleşmiştir. Artvin, 1980 yılında yapılan nüfus sayımında nüfusa sahip iken bu rakam 1985'de 'e, 1990'da 'e ve 1997 yılında da 'e gerilemiştir. İl nüfusu 2000 yılında 'de yükselmiştir. Artvin'in yılları arasında artan oranda dışa göç veren iller arasında yer alırken, 1998 yılında Deriner Barajı ile 1999 yılında Borçka ve Muratlı Barajlarının inşaatına başlanması sonrasında yaratılan yeni istihdam alanlarının yanında, göçün ağırlıklı olarak görüldüğü Marmara Bölgesi'nde yaşanan Marmara ve Düzce depremlerinin etkisi ve göç edilen büyük şehirlerin yaşam güçlüklerinin etkisi ile dışa göç eğiliminde azalış olmuştur. Artvin'in 2000 yılı DİE Genel Nüfus sayımına göre nüfusu 'e yükselmiş, nüfus artış hızı da % gerçekleşmiştir. Artvin'in 1990 ve 2000 DİE Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri verileri incelendiğinde nüfusun önemli bir bölümünün tarım sektöründe istihdam edildiği görülmektedir. Toplam işgücünün % 60.8'i tarım sektöründe istihdam edilmektedir. İstihdam edilen nüfusun % 38'i ücretsiz aile işçisi olarak görev yapmaktadır. Bu oran kadın nüfusu için % 79, erkek nüfus için yaklaşık % 2 civarındadır. İstihdam edilen nüfusun % 34'ü ise ücretli olarak çalışmaktadır. Erkek nüfusun % 49'u, kadın nüfusun ise yaklaşık % 11'i ücretlidir. Artvin'de istihdam edilenlerin sayısında sürekli azalış görülmektedir döneminde istihdam edilen nüfus yıllık % O 18'lik bir hızla azalma göstermiştir. Bu azalış tarım ve sanayi sektörlerinde de görülmektedir. Aynı dönemde hizmet sektörünün payında % 52, inşaat sektöründe de % 41'lik bir artış gerçekleşmiştir Genel Nüfus Sayımına göre Artvin'de işsizlik oranı % 7'dir. İlin Toplam Nüfusu : İl Merkezi Nüfusu : İlçe Merkezleri Nüfusu : Toplam Köy Nüfusu : İlin Nüfus Yoğunluğu : 26 kişi İlin Yıllık Nüfus Artış Hızı :

42 Artvin'de kent nüfusunun büyüme oranı Karadeniz illeri arasında yüksek orandadır. İlin, şehirde yaşayan nüfus payı 1927 yılında yaklaşık % 4 iken, kırdan kente göç sonucu bu pay 2000 yılında % 44'e ulaşmıştır. Artvin şehir merkezi kırık arazi üzerine kurulmuştur. Bu nedenle şehir, düzenli ve planlı yapılaşmaya sahip değildir. İl merkezi, mevcut yapısı ile toplu konut alanı üretimi açısından sınırlı imkanlar sunmaktadır. Baraj inşaatlarından etkilenecek yerleşim birimlerinin neden olabileceği yeni konut ihtiyacının karşılanabilmesine yönelik olarak şehir merkezi imar planında yapılan tadilatla toplu konut alanları açılmıştır. Artvin deprem riski düşük olan illerdendir. Merkezi, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli üçüncü, Arhavi, Borçka, Hopa ve Murgul ilçelerimiz ise dördüncü derece deprem kuşağında yer almaktadır Tarım ve Hayvancılık Artvin ilinin yüzölçümü ha. (7367 km2) olup,mevcut arazinin %26.67 si olan hektarıkültür dışı arazi.% 53.0 i olan hektarı orman arazisi ve % 22.3 ü olan hektarı da kültür arazisidir.ülke geneli ile karşılaştırıldığında Artvin ili arazi varlığının büyük bir kısmnın orman arazilerinin oluşturduğu görülmektedir.mevcut tarım arazilerinin bir kısmının ise orman vasfı taşıyan arazilerin zamanla tahrip edilmesi sonucu ortaya çıktığı, taban arazi varlığının düşük olduğu görülmektedir hektar toplam kültür arazisinin hektarı ekim ve dikim yapılan kültür arazi miktarı olup,il yüzölçümünün yaklaşık % 4 ü kadardır. Toplam kültür arazisinin %20.64 ü olan hektar sulanabilir arazinin ancak hektarında sulama yapılabilmektedir. Köy Hizmetleri tarafından ileriki yıllarda sulamaya açılması planlanan hektar alan ile birlikte bu alan hektara ulaşacak olup, önümüzdeki 10 yıl içerisinde hektar sulanabilir arazinin tamamının sulamaya açılması hedeflenmektedir. İlde mutlak tarım alanı olarak tanımlanan l.ll. ve lll. Sınıf tarım alanı hektardır. Buna özel birkaç bitki cinsi için uygun sürümle ekim yapılabilecek lv. Sınıf topraklar da ekildiğinde. Bu alan hektara ulaşmaktadır. Toplam kültür arazisinin % 17 si çayır, ( da) % u mera, ( da), % 3.47 si hububat ( da), % 2.77 si yem bitkileri ( da), % 1.56 sı bahçe ( da), % 1.07 si sebze ( da), % ü bağ (699 da), % 5.22 si çay ( da), %0.02 si Zeytin (4240 da), ve % 2.29 u fındık ( da) alanıdır. Kültür arazisi varlığının % 4.1 i ( da) ise kullanabilir durumda olan ancak, kullanılmayan 42

43 tarım arazileridir. Bu da göstermektedir ki yıllar itibariyle ilde tarımsal alanlarının bir kısmının kullanılmasından vazgeçilmiştir. Artvin ili hayvancılık konusunda büyük bir paya sahip olmamakla beraber İlin kendi yapısı içerisinde hayvancılığın aile bütçesine katkısı büyüktür. En azından aile içi öz tüketim karşılanmakta, bunun için ek bir masraf yapılmasını engellememektedir. İlde pazarlamaya yönelik büyük işletme bazında hayvancılık yapılmakta, büyük diyebileceğimiz işletme yapılarındaki hayvan sayıları yi geçmemektedir. Ayrıca ilde hayvan pazarlarının ve hayvan borsasının bulunmayışı da bu durum üzerinde etkindir Sanayi ve Teknoloji Sanayi sektörü. Bir ilin ekonomik gelişmişliğinin önemli bir göstergesidir. Ülke kalkınmasında bölgesel potansiyellerin en iyi şekilde değerlendirilmesi, mevcut kaynakların verimli kullanımı bunlara dayalı olarak küçük ve orta ölçekle sanayinin yurt sathında yaygınlaştırılması büyük önem arz etmektedir. Gerek il sanayisinin gerekse ülke sanayisinin gelişmesine katkıda bulunarak küresel rekabet ortamı içerisinde sanayimizi hedeflediğimiz yere ulaştırmaya çalışmak bunun içinde mevcut sanayi yapısının ortaya konması gelişme imkân ve kabiliyetinin belirlenmesi, geleceğe yönelik yeni yatırım ve hedef stratejilerin belirlenmesi gibi sebepler İl ekonomisinde sanayinin önemi ve sanayinin temel sebeplerini belirlemektedir. Artvin de ekonomi; tarım ve hizmet sektörleri ile bir dereceye kadar da ticaret sektörüne dayalıdır. Sanayi sektörünün Artvin ekonomisine katkısı ise oldukça düşük seviyededir Sanayi sektörünün yeterince gelişmemesinin sebepleri arasında ilin konumu, tarım, hizmet ve ticaret sektörlerinden elde edilen sermaye birikiminin sanayi yatırımlarına yönlendirilmemesi sayılabilir. Sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, başta hayvancılık sektörleri olmak üzere ilin doğal kaynak potansiyelini değerlendirmeye yönelik olarak faaliyet gösteren gıda, maden ve orman ürünleri sanayi ağırlıklı bir yapıya sahiptir. Sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin temel özelliği ise küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşmasıdır. Bu özellikleri sebebiyle söz konusu işletmeler, sadece yerel pazarlara hitap edebilmekte, oldukça düşük istihdam sağlamaktadırlar. Ayrıca kapasite ve kapasite kullanma oranlarının düşüklüğü, üretimin düşük olarak gerçekleşmesine, üretim düşüklüğü ise düşük katma değer oluşmasına sebep olmaktadır. Yıllardır devam etmekte olan bu durum sonucu işletmelerin sermayeleri oldukça küçülmüş bulunmaktadır. 43

44 Sanayi Kuruluşları kuruluş aşamalarında doğal kaynaklara yakınlık, ulaşım ve üretilen ürünün pazarlaması gibi birçok etken göz önünde alınarak kuruluş yeri belirlenir. Artvin de sanayi kuruluşları daha çok merkezi yerlerde kurulmuştur. Sanayinin sağlıklı olarak ve çevreye zarar vermeksizin gelişmesi açısından, Küçük Sanayi Siteleri (KSS) Sanayi ve Ticaret Bakanlığımız, kredi ve proje destekleri yoluyla KSS yatırımcıların hizmetine sunmaya büyük gayret göstermektedir. Artvin de herhangi bir Organize Sanayi Bölgesi mevcut değildir. Arhavi, Hopa, Borçka, Şavşat, ilçelerimizde Küçük Sanayi Siteleri (KSS) yapım çalışmaları İnşaat aşamasında olup çalışmalar devam etmektedir. Artvin Merkez ve Ardanuç İlçesinde ki KSS ler yapımları tamamlanmış olup küçük sanayiciler faaliyetlerini sürdürmektedirler Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama Artvin ilinin ana ulaşım D010 kara yolu olup, Hopa ve Arhavi ilçesinde ana ulaşım Karadeniz sahil yolu ile sağlanmaktadır. Karadeniz sahil yolu ili batıda Rize ili Kuzeyde ise Gürcistan Devleti ile ulaşımı sağlamaktadır. D010 karayolu sahilden İl şehir merkezine ulaşımı sağlamaktadır İl içinden geçen diğer karayolu bağlantıları Artvin-Yusufeli-Erzurum ve Artvin Şavşat Ardahan yollarıdır. Adı geçen tüm yollar asfalttır. Ancak kış aylarında dağlık kesimlerde yoğun kar yağısı nedeniyle ulaşım aksamaktadır. Artvin ilinde mevcut demiryolu ağı bulunmamaktadır. İlimizde hava alanı bulunmayım, hava ulaşımı Trabzon, Erzurum, Kars ve Gürcistan Batum havalimanlarından sağlanmaktadır. Hopa Limanı, yolcu ve yük taşınmasında potansiyel imkânlara sahiptir. Liman yalnız mal taşımacılığı amaçlı kullanılmaktadır. Hopa limanından deniz yolu ile yolcu taşımacılığı yapılmamaktadır. Yat turizmi Doğu Karadeniz de gelişmemiştir Madencilik Sanayi Madenleri İlimiz endüstriyel hammadde açısından önemli bir potansiyele sahip değildir. Sadece çimento ve kireç hammaddesi olarak kireçtaşı ile granit-mermer yatak ve zuhurları önemli rezervler oluştururlar. MTA nın bugüne kadar yaptığı arama çalışmaları sonucunda, 2 adet Seramik sanayiinde, 6 adet İnşaat sanayiinde ve 1 adet Kimya sanayiinde kullanılabilecek toplam 9 adet yatak ve zuhur saptanmıştır. 44

45 Seramik sanayii hammaddelerinden feldispat ve kil yatağı Artvin çevresinde yer alır. İnşaat sanayii hammaddelerinden kireçtaşı yatakları; Hopa-Cankurtaran ve Ardanuç çevresinde, mermer ve granit-mermer yatakları ise; Şavşat-Karçaldere ve Yusufeli-Sarıgöl yöresindedir. Kimya sanayii hammaddelerinden grafit ise; Artvin-Narlık yöresinde yer alır. İlimizde yer alan seramik sanayii hammaddelerinden feldispat yatağında milyonlarca ton rezerv mevcuttur. Kil yatağının rezervi ise ton (Muhtemel) dur. Bu hammaddelerden feldispatlar karo-fayans yapımında, kil ise renkli karo-fayans yapımında kullanılabilir niteliktedir. İlimizde yer alan inşaat sanayii hammaddelerinden mermerlerin toplam rezervi m 3 (Muhtemel) dolayındadır. Ayrıca milyonlarca ton kireçtaşı ve milyonlarca m 3 granit-mermer rezervi mevcuttur. Bu hammaddelerden mermerler mozaik yapımı için, kireçtaşları ise kireç ve çimento hammaddesi olarak kullanılabilir niteliktedir. Artvin-Narlık grafit yatağında ise 1200 ton (Muhtemel) rezerv tespit edilmiştir. Bu grafitler, ancak zenginleştirildikten sonra dökümcülükte kullanılabilir niteliktedir. Metalik Madenler İlimizin doğal kaynakları; metalik madenler, endüstriyel hammaddeler ve enerji hammaddeleri başlıkları altında incelenmiştir. İl özellikle metalik madenler yönünden zengindir. Bu bölümdeki bilgiler MTA Genel Müdürlüğünün çalışmalarından derlenmiştir. Doğu Karadeniz Metalojenik provensinin doğusunda yer alan Artvin ili metalik madenler açısından 1. derecede öneme sahiptir. MTA ve Özel kuruluşların bugüne kadar İlimiz sınırları içinde yapmış oldukları çeşitli jeoloji ve madencilik çalışmaları sonucunda kayda değer 44 adet bakır-kurşun-çinko, 1 adet demir, 17 adet manganez, 5 adet bakır-molibden ve 5 adet altın yatak ve zuhuru olmak üzere toplam 72 adet metalik maden yatak ve zuhuru belirlenmiştir. Bunların dışında bir çok önemsiz zuhur vardır. Bunlar yapılan detay çalışmalarda belirtilmiştir. Metalik madenler, oluştukları yatak tipine göre alt gruplara ayrılabilir. Bunlardan masif tip bakır-kurşun-çinko yatak ve zuhurları; Hopa-Arhavi-Borçka-Artvin yörelerinde, damar tip yatak ve zuhurları; Şavşat ilçesi KB sında, Yusufeli yöresinde yer alır. Yusufeli Pohrenk mezrası demir zuhuru bu tipe tek örnektir. Manganez yatak ve zuhurları; Murgul-Borçka, Ardanuç-Şavşat yörelerinde yoğunlaşmıştır. Porfiri tip bakır-molibden zuhurları Yusufeli ilçesinin kuzeyinde yer alır. Altın yatak ve zuhurları ise; Yusufeli yöresi ve Artvin ili Cerattepe de yer alır. 45

46 İlde yer alan 16 adet masif sülfid yatağından 13 âdetinde rezerv hesaplamaları yapılmış ve işletilebilir tenörde, ton (görünür+muhtemel) rezerv saptanmıştır. Bu yatakların büyük çoğunluğunda faydalı element bakırdır. Bu yataklardan Murgul-Ana yatak ve Çakmak kaya yatakları Karadeniz Bakır İşletmeleri (KBİ) tarafından işletilmektedir. Artvin-Kafkasör-Cerattepe bakır-altın yatağı ise Cominco A.Ş. tarafından işletmeye hazırlanmaktadır. Yusufeli-Taş başı kurşun yatağı özel bir şirket tarafından zaman zaman işletilmektedir. İlde yer alan 28 adet damar tip bakır-kurşun-çinko yatak ve zuhurlarından 10 âdetinde rezerv hesaplamaları yapılmış ve işletilebilir tenörde toplam ton (görünür+muhtemel) rezerv saptanmıştır. Bunlar dışında Şavşat-Meydancık-Dere içi yörelerinde birçok zuhur vardır. Bu yöredeki damar tip yataklardan bir kısmı 1970 li yıllarda BAMAŞ şirketi tarafından işletilmiştir. İlde yer alan 17 adet manganez yatak ve zuhurundan 12 âdetinde rezerv hesaplaması yapılmış ve toplam ton (görünür+muhtemel) rezerv tespit edilmiştir. Bu yatakların birçoğunda eski yıllarda işletildiklerine dair izler belirlenmiştir. Yörede belirlenenlerin dışında yer alan önemsiz manganez zuhurlarından detay etütlerde bahsedilmiştir. Porfiri tip bakır-molibden zuhurlarında bakır ve molibden tenörlerinin düşük olması nedeniyle rezerv hesaplamaları yapılmamıştır. Altın yataklarından iki âdetinde (Cerattepe, Gümüşhane köy) rezerv hesaplamaları yapılmış ve 81 milyon ton (görünür+muhtemel) rezerv saptanmıştır. Özel sektör tarafından araştırılan Yusufeli-Çevreli-Çamkerten-Tekkale zuhurlarına ait rezerv ve tenörler bilinmemektedir. Artvin eskiden olduğu gibi günümüzde de önemli bir madencilik potansiyeline sahiptir. Yörede özellikle MTA ve gerekse yerli ve yabancı özel madencilik şirketleri arama çalışmalarına devam etmektedir. Yöre, masif tip bakır-kurşun-çinko ve altın aramaları yönünden öncelik arz etmektedir. Enerji Madenleri Artvin ilinin jeolojik yapısı genellikle volkanik ve intrüzif kayaçlardan oluşmuştur. Bu nedenle enerji hammaddelerinin oluşumu yönünden uygun ortam oluşturmaz. Sadece Yusufeli ve Ardanuç yörelerinde ekonomik yönden önem taşımayan kömür zuhurları vardır. Yapılan çalışmalar sonucu 12 adet kömür zuhuru, 1 adet radyoaktif mineral (uranyum) zuhuru, 2 adet sıcak su ve 9 adet maden suyu kaynağı tespit edilmiştir. 46

47 Kömür zuhurları Yusufeli ilçesinin güneyi ile Ardanuç çevresinde, Uranyum zuhuru ise Şavşat ilçesinin Güney Doğusunda Pınarlı yayla yöresinde yer alır. Artvin ilinde yer alan kömür zuhurları için bir rezerv hesabı yapılmamıştır. Küçük boyutlu olan bu kömürlerin bir kısmı eski yıllarda küçük çapta işletilmiştir. Halen iki tanesinde zaman zaman üretim yapılmaktadır Enerji Çoruh havzasında yer alan projelerin realize edilmesiyle üretilecek elektrik enerjisinin ülkenin enerji ihtiyacını karşılamada sağlayacağı katkı yadsınamaz. Elektrik İşleri Etüd İdaresi Genel Müdürlüğü, Çoruh Havzasındaki hidroelektrik tesislere ait projelerin bir kısmını " master plan", bir kısmını da "kesin proje" düzeyinde hazırlayarak, anakol projelerinden kesin projeleri hazır olan Muratlı, Borçka, Deriner, Artvin ve Yusufeli Barajlarına ait projeleri uygulanmak üzere DSİ Genel Müdürlüğü'ne; diğer 12 projeyi de Enerji Bakanlığı'na vermiştir. Bakanlıktaki bu projelerden Laleli, İspir, Güllübağ, Erenler Baraj ve Hidroelektrik Santralları da dahil birçoğu BOT modeliyle özel sektöre devredilmiş, diğerleri de müşteri beklemektedir. DSİ'nin elinde bulunan projelerden ise Deriner Barajı 1994 yılında yatırım programına alınmış, 1995 yılında Çed raporu hazırlanmış ve dış kredi kuruluşlarından sağlanan ticari krediyle Türk, Rus, İtalyan ve İsviçre firmalar konsorsiyumu tarafından anahtar teslimi esasına göre 1998 yılında inşaatına başlanmıştır. Toplam 700 milyon USD düzeyinde olan dış kredinin 315 milyon USD'lık bölümüne ait protokol imzalanarak krediye işlerlik kazandırılmıştır. Projeye ait tüm kamulaştırma, ulaşım yolları, teşkilatlanma, kontrolluk ve diğer iç hizmetlerin bedeli ise kredi anlaşmasının dışında tutulmuş ve bunların iç kaynaklarla gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. 47

48 4. ARTVİN DOĞA TURİZMİ ARZI 4.1.ARTVİN İN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURİZMİ ARZI) Artvin de Yayla Turizmi: Kafkasör Yaylası başta olmak üzere Artvin de pek çok yayla bulunmaktadır ve buralarda geleneksel yaylacılık faaliyetleri devam etmektedir. Bu yaylalarda yaz dönemlerinde çeşitli festival ve eğlenceler gerçekleştirilmektedir. Yusufeli yayları başta olmak üzere pek çok patika yürüyüş alanı ve tur güzergahı bulunmaktadır. Bu patikalar yerli ve yabancı turistler tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Ayrıca Kafkasör yaylası Mersivan Mevkiinde kayak merkezi bulunmaktadır. 48

49 Artvin Turizm Yolu (Yeşil Yol): Kültür ve Turizm Bakanlığı nın hazırlamış olduğu Türkiye Turizm 2023 Stratejisi nde Biyolojik çeşitlilik ve doğal kaynaklar açısından oldukça zengin olan bölge, yayla koridoru olarak gösterilmiştir. Samsun dan Hopa ya kadar olan alanda yayla turizminin geliştirilmesi ve alternatif turizm türleri ile birleştirilerek turistler için daha cazip hale getirilmesi önerilmiştir. Eylem Planı hazırlanırken faaliyetlerde yayla koridoru önceliklendirilmiştir. Yayla Koridoru hazırlanmasında öncelikle mevcut yayla yollarının iyileştirilmesi akabinde bu yayla yollarının bağlantılarının yapılarak bütünlük oluşturması hedeflenmektedir. 49

50 Turizm Özellikli Sular: Artvin, doğallığını ve temizliğini yitirmemiş zengin bir akarsu ağına sahiptir. Bu derelerden birçoğu doğal kırmızı pullu alabalığın yaşam alanıdır. Yusufeli Barhal Çayı başta olmak üzere pek çok akarsuda kano turizmi de yoğun ilgi görmektedir. Sirkülerde avlanmaya açık olan orman içi sularda sportif amaçlı olta balıkçılığı yapılmaktadır. Artvin ili, zengin fauna ve flora çeşitliliği, yaylaları, vadileri ve kültürel özellikleri ile eşsiz bir doğa güzelliğine sahiptir. Merkez Hatila Vadisi Milli Parkı, Arhavi Kamilet Mençuna Şelalesi, Ardanuç Deresi Cehennem Kanyonu, Kafkasör Yaylası, Şavşat Karagöl, Borçka Karagöl ve buna benzer pek çok buzul göl ildeki turistik açıdan görülmeye değer yerlerdir. Şavşat Karagöl-Sahara Milli Parkı Karagöl Bölümünde Uluslararası Dağ Bisiklet Yarışları düzenlenmektedir. Tablo 7: İlimiz Gölleri Sıra No Göl Adı Bulunduğu İlçe Sıra No Göl Adı Bulunduğu İlçe 1 Ak göl ŞAVŞAT 12 Kara Göl MURGUL 2 Başkaya Gölü ŞAVŞAT 13 Kara Göl (Ardanuç) ARDANUÇ 3 Büyük Agora Gölü ŞAVŞAT 14 Kara Göller BORÇKA 4 Büyük Göl YUSUFELİ 15 Kazan Gölleri ARDANUÇ 5 Büyük Hevenk Gölü YUSUFELİ 16 Kız Gölü ŞAVŞAT 6 Deniz Gölü YUSUFELİ 17 Kötü Göl ŞAVŞAT 7 Kara Göl YUSUFELİ 18 Libler Gölü YUSUFELİ 8 Kara Göl YUSUFELİ 19 Öküz Gölü YUSUFELİ 9 Kara Göl YUSUFELİ 20 Yeşil Göller YUSUFELİ 10 Kara Göl ARDANUÇ 21 Yıldız Gölü BORÇKA 11 Kara Göl ŞAVŞAT 50

51 4.2.ARTVİN İLİNDE DOĞA TURİZMİ AMAÇLI KULLANILAN VE KORUMA STATÜLÜ ALANLAR Merkez Hatila Vadisi Milli Parkı Şavşat Karagöl-Sahara Milli Parkı Borçka Karagöl Tabiat Parkı Hopa Çamburnu Tabiatı Koruma Alanı Borçka Camili Gorgit Tabiatı Koruma Alanı Borçka Camili Efeler Tabiatı Koruma Alanı Yusufeli Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Borçka Camili Biyosfer Rezerv Alanı Yusufeli Kaçkar Dağları Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Şavşat Meydancık Balıklı-Maden Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Hatila Vadisi Milli Parkı Hatila Vadisi Milli Parkı, merkez ilçe sınırları içerisinde, Hatila Vadisi'ndeki Hatila deresi ve birçok yan derelerini içerir. Alanın tescilli büyüklüğü Ha dır. Ulaşım, Artvin il merkezinden 10 km'lik stabilize bir yol ile sağlanır. Sahada 530 çeşit bitki türü mevcuttur. Bunlardan 85 adedi relik-endemik türdür. Bitki türlerinden 50 civarındaki türler ilaç sanayiinde kullanılan bitkilerdir. 51

52 52

53 53

54 54

55 Şavşat Karagöl-Sahara Milli Parkı Şavşat İlçesi sınırları içinde bulunan Karagöl-Sahara Milli Parkı iki ayrı sahadan oluşmaktadır. Sahara, Şavşat ilçesine 17 km. uzaklıkta olup Şavşat-Ardahan Karayolu üzerindedir. Karagöl, Şavşat ilçesinin 25 km. kuzeyinde yer almaktadır. Karagöl, rasyonel olarak kayan kütlenin gerisindeki çanakta biriken suların meydana getirdiği bir heyelan gölüdür. Ender manzara güzellikleri, kültürel rekreasyonel ve turistik potansiyeli yüksek, zengin flora ve fauna, ilginç jeolojik özellikleri ile korunmaya değer milli bir varlığımızdır. 55

56 56

57 57

58 58

59 Borçka Karagöl Tabiat Parkı Sahada bulunan Karagöl ve yakın çevresinin içerdiği flora, fauna, üstün peyzaj özellikleri ve jeolojik özellikleri ile tabiat parkı özelliğini taşımaktadır. Göl, heyelan gölüdür ve 19.yüzyıl başlarında bugünkü Klaskur (Aralık) Yaylası nın yakınlarındaki bir tepenin heyelan sonucu Klaskur (Aralık) Deresi nin önünü kapatmasıyla oluşmuştur. Borçka Karagöl, anıt sayılabilecek çeşitli yaşlı ağaçlarla çevrelenmiştir. 59

60 60

61 61

62 62

63 Çamburnu Tabiatı Koruma Alanı Bilim ve eğitim bakımında önem taşıyan nadir bir sarıçam alt türü olan Pinus sylvestris ssp.kochiana'nın yurdumuzdaki yegane iki yayılışından biri olması nedeniyle koruma altına alınması gerekir. Sarıçamın deniz kıyısına indiği nadir yerlerden biridir. Ayrıca kuzeyden gelen göçmen kuşların Doğu Karadeniz kıyılarına ulaştığı ilk yerdir. 63

64 Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahasının alanı Ha dır. Türkiye nin 122 Önemli Bitki Alanı(ÖBA) ndan biri olarak belirlenmiş olup, Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Doğu nun en zengin bitki örtüsüne sahip ülkesi olarak yer alması, Çoruh Vadisi nin bitki örtüsünün önemini vurgular. Bunun yanı sıra alan araştırma, eğitim ve av turizmi amaçlı kullanılmaktadır. Birçok yerli ve yabancı avcı avlanmak ÇVYHGS nı tercih etmektedir. Her yıl av kotaları dahilinde Yaban Keçisi ve Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi av turizmi kapsamında avlattırılmaktadır. Ayrıca 10 köyde köy tüzel kişiliği eliyle koruma yapılmakta, alan kılavuzluğu eğitimi ve avcılık kursları düzenlenmektedir. 64

65 Camili Biyosfer Rezerv Alanı Dünyada 107 ülkede 553 adet biyosfer rezerv alanı tanımlanmıştır. Ülkemizde ki tek biyosfer rezerv alanı Camili-Efeler ve Camili-Gorgit Tabiatı Koruma Alanlarını da kapsayan Camili Biosfer Rezerv Alanı dır. Camili Havzası, 29 Haziran 2005 tarihinde UNESCO İnsan ve Biyosfer Komitesi tarafından Türkiye nin başvurusunun onaylanmasıyla biyosfer rezervi ilan edilmiştir. 990 bitki taksonu saptanan bölgede 23 adet endemik olmak üzere (endemizm oranı %2.3) risk altındaki takson sayısı 73 tür (Eminağaoğlu vd., 2008). 65

66 Kaçkar Dağları Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Artvin Yusufeli Kaçkar Dağları Yaban Hayatı Geliştirme Teklif Sahası; Artvin İli Yusufeli ilçesine bağlı, Yaylalar, Demirdöven, Altıparmak, Bıçakçılar, Özgüven, Yüksekoba, Serinsu, Balalan, Balcılı köyü sınırları içinde kalmaktadır. 66

67 Hedef Tür: Saha barındırdığı Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi( Rupicapra rupicapra) popülasyonu nedeniyle Artvin Yusufeli Kaçkar Dağları Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olarak teklif edilmiştir. Saha ortalama hektar alanı kaplamaktadır. Saha içinde 2001 yılında envanter çalışmaları yapılmış ve sahadaki Cengel Boynuzlu Dağ Keçisi varlığı tespit edilmiştir yılından bu yana Doğa Koruma ve Milli parklar genel Müdürlüğü tarafından av turizmi kapsamında Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi avı yaptırılmaktadır. Türün daha çok yoğunlaştığı alanlar orman sınırı üstündeki taşlık kayalık alanlarla sub alpin çayırlardır. Tür üzerinde kaçak avcılık baskısı da bulunmaktadır. Saha Artvin Orman Bölge Müdürlüğü Yusufeli Orman İşletme Müdürlüğü Altıparmak Orman İşletme Şefliği, ve Öğdem Orman İşletme Şefliği sınırları ve faaliyet alanı içinde kalmaktadır. Yaban Hayatı Geliştirme Sahası içerisinde hazine arazileri, hazine adına kayıtlı orman arazileri ve özel mülkiyete ait araziler mevcuttur. Özel mülkiyete ait araziler yaylacılık amaçlı iskan ve tarım amaçlı kullanılmaktadır. Artvin Yusufeli Kackar Dağları Yaban Hayatı Geliştirme Sahası içinde bulunan diğer alanlardan iskan alanları köy ve yayla yerleşimleri ve turistik işletmeler amacıyla kullanılmaktadır. Yusufeli ilçesi turizm potansiyeli acısından oldukça zengin doğal ve tarihi kaynaklara sahiptir. 67

68 Cengel boynuzlu dağ kecisi otlarken (Huseyin Ambarlı) Meydancık Balıklı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Balıklı Yaban Hayatı Geliştirme Teklif Sahası, Artvin Şavşat ilçesi, Erikli, Çağlıpınar, Yeşilce, Akdamla köyleri ve Meydancık Beldesi sınırları içerisinde kalmaktadır. 68

69 Hedef Tür: Saha barındırdığı Yaban Keçisi (capra aegagrus) popülasyonu nedeniyle Artvin Şavşat Balıklı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası olarak teklif edilmiştir. Saha ortalama hektar alanı kaplamaktadır. Sahada yıllarca yapılan gözlemler, çevrede yapılan incelemeler sonucunda Yaban Keçisi, Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi ve Dağ Horozu Şavşat İşletme Müdürlüğü Meydancık, Akdamla alanında en yoğun yaşam alanları olduğu tespit edilmiş alanlar olup toplam Ha alan Yaban Keçisi, Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi ve Dağ Horozu ortak yaşam alanıdır. Belirtilen Ha lık alan YHGS olarak tescil edilmesi için teklif edilmiştir. 4.3.ARTVİN İLİNİN DOĞA TURİZMİ (ARZI) DEĞERLERİ VE BİLİNİRLİK DEĞERLENDİRMESİ Arz analizi tabloları; Tablo 8: Korunan Alanların Bilinirlik Değerlendirmesi Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M Adı İlçesi Bilinirlik Hatila Vadisi Milli Parkı Merkez M Karagöl-Sahara Milli Parkı Şavşat M Borçka Karagöl Tabiat Parkı Borçka M Çamburnu Tabiatı Koruma Alanı Hopa B Camili Gorgit Tabiatı Koruma Alanı Borçka M Camili Efeler Tabiatı Koruma Alanı Borçka M Melodere Doğu Ladini Tabiat Anıtı Merkez B Kamilet Doğu Kayını Tabiat Anıtı Murgul B Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Yusufeli M Camili Biyosfer Rezerv Alanı Borçka M Tablo 9: Korunan Alanların SWOT Analizi Milli Park sahalarında Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsat ve Tehditler Analizi (GZFT) Güçlü Yönler Zayıf Yönler İl yönetiminin (Vali) desteği Dağınık ve imarsız yerleşim Karar alma ve icra yetkisi Meslek içi eğitim yetersizliği Tüm yurt sathına yayılmış birimleri, bilgi ve Orman kadastro çalışmalarının bitirilememiş deneyimleri ile güçlü bir Devlet Orman ve mülkiyet sorunlarının çözülememiş Teşkilatının varlığı, Olması, Yetki ve sorumlulukların hemen tamamı devlet orman teşkilatına verilmiş olması, Kültür ve turizm değerleri açısından zengin oluşu Deneyimli personel Sivil Toplum Örgütlerinin katılımcı oluşu Topografik koşullar ve yatay ve dikey yayılışlar nedeniyle ormanların mera ve tarım alanları arasında sıkışmış olması, Altyapı eksikliği Çalışanların özlük haklarının yetersizliği Kurumlar arası işbirliği, deneyimlerin 69

70 İlin iki farklı coğrafi yapıya sahip olmasının tarımsal açıdan getirdiği avantaj, Arıcılığın gelişmekte olması Tabiat ve çevre güzelliği, Zengin su kaynaklarına sahip olması Zengin orman kaynaklarına sahip olması Eğitimli nüfusun yüksek olması paylaşımı ve yaygınlaştırılmasında ciddi yetersizliklerin olması, Kırsal yerleşimin dağınıklığı, Tarım alanlarının küçük ölçekte olması, İşsizliğin yüksek olması, Akarsulardan yeteri kadar yararlanılmaması Orman köylerinde gelir düzeyinin diğer alanlara göre, önemli derecede düşük olması, İlin Dışarıya Göç Vermesi Fırsatlar İlin Teşvik Yasası kapsamında yer alması Zengin biyolojik çeşitlilik kaynaklarının varlığı ve doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir yönetiminin önemi konusunda artan bilinçlenme, Güçlenen sivil toplum hareketleri ve hizmet fonksiyonuna artan talebin olması, Yerel halk ve yerel yönetimlerin doğal kaynakların yönetimi ile ilgili yetki ve sorumluluklara katılım istekleri, Ormanların ekolojik ve sosyal açılardan önemi ile ilgili olarak toplumdaki bilinçlenme, beklenti ve taleplerinin özellikle son yıllarda önemli bir artış göstermekte olması, Doğal yaşlı karışık ormanların varlığı, Kamu kurumları ve özel sektör arasında işbirliğini geliştirecek ve mali destek imkânları sunabilecek Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı gibi bir kurumun varlığı Alternatif turizme olan ilginin artması Organik tarıma olan ilginin artması Tehditler Hizmet sektörüne yönelik destek olmaması İlimizi iç Anadolu ya bağlayan yolların, yeteri kadar alt yapısının yapılmamış olması Orman içi ve bitişiğinde yaşayan nüfusun gelir düzeyinin diğer köylere nazaran önemli derecede daha düşük olması, Orman alanlarının kamu yararı adı altında ormancılık dışı faydalanmalar için uzun süreli tahsisi talepleri Hızlı kentleşme, eğitim, bilinç ve gelir düzeyinin gelişmesi paralelinde, toplumun ormanların sosyal ve kültürel hizmetleri ile ilgili talep ve beklentileri artması, Orman teşkilatı dışındaki ilgi gruplarının katılımcılık ve şeffaflık sağlama açısından yetersiz kalması, Orman teşkilatı dışında diğer ilgi gruplarının orman kaynaklarının yönetimi ile ilgili finans katkılarının yetersiz olması, Ekonomik, sosyal ve kültürel nedenlerle turizmde aktif hareket edebilecek genç nüfusun bölgeden göç etmesi Plansız iskân faaliyetleri Yatırım için yeterli kamu arazisinin bulunmaması 70

71 Milli Park Ve Benzeri Sahalara Dayalı Doğa Turizmi Uygulamalarında Güçlü Yönlerin Daha Geliştirilmesi, Güçlü Yönler Ve Fırsatlardan Yararlanarak Zayıflık Ve Tehditlerin Önlenmesine Ve Doğa Turizminin Geliştirilmesine Yönelik Stratejik Kararlar; Köylünün (Kırsal kesimin) sosyal yaşam düzeyini arttırıcı tedbirlerin alınması. Eğitim, sağlık, spor ve sosyal altyapı çalışmalarına ağırlık verilmeli. Su kirliliğinin çözümlenmesi. Öncelikli yatırımlar belirlenerek ve bütçe ile ilişkilendirilerek yatırım programı yapılması. Organik tarıma yer verilmesi. Kaçak yapılaşmaya göz yumulmaması. Yeni yasa ile belirlenen görevleri çerçevesinde kilit personelin hizmet içi eğitimine devam edilmesi Yerel Yönetimlerle mutlaka işbirliğine gidilmesi. Arıcılığın desteklenmesi. Kurumun ve hizmetlerinin kamuoyuna medyadan da yararlanarak daha etkin tanıtılması, hizmetlerini yürütürken Artvin Belediyesi, Sendika, Sanayi Odası, Ticaret Odası gibi kurumlarla işbirliği ve koordine içinde çalışılması, görüşleri dikkate alması Mera ve orman kadastrosu çalışmalarının bitirilmesi Şube Müdürlüğünün hizmet birimlerinin araç gereç yönünden güçlendirilerek verimli çalışmayı teşvik edici ortam oluşturulması. Kontrol mekanizmasının daha sağlıklı çalışması için teknik personel sayısı, araç ve donanımın artırılması. Fiziki çalışma mekânlarının standardının yükseltilmesi. İl Genel Meclis üyelerine stratejik planlamanın önemi, bağlayıcılığı, hizmetlerin bu plandaki yol haritasına göre yürütüleceğinin Valinin de hazır bulunduğu toplantılarda anlatılmalı, kaymakamların görüş ve önerileriyle, kendi hizmet alanlarında yürütülen diğer kamu ve özel sektör yatırımlarının da dikkate alınmalıdır. Her yatırım etaplanması, projelerin yöreye, iklime göre yerel teşkilatlarda hazırlanması ve uygulanması. Proje yönetimi ve stratejik yaklaşım ile performansa dayalı bütçe hazırlanması. Gençlerin kötü alışkanlıklardan korunması için sporun ve sosyal faaliyetlerin teşvik edilmesi. Performans bütçe yapılması. Tarihi kent dokularının korunarak ve geliştirilerek yaşatılması. Birimlerin, hizmeti yapmaya değil, yaptırmaya ve bunların kalitesini kontrol etmeye yönlenmesi. Şube Müdürlüğü gelirlerinin arttırılması. Tarımda kullanılan ve çevreye olumsuz etkileri bulunan ilaç ve gübre tüketiminin kontrol altına alınabilmesi için zirai ilacın satışının reçeteye bağlanması, kimyevi gübrenin ise toprak analiz raporlarına göre satışın yapılması ve bu konuda tarım teşkilatının yetkili kılınması. Çevre kirliliği ile etkin mücadele edilmesi. Ormanlarda söz konusu olan kanunsuz müdahalelerin en aza indirilmesi için halkın eğitimine önem verilmeli, eğitimde her türlü basılı ve görsel iletişim araçlarından faydalanılmalı, kamu kurum ve kuruluşlarıyla iş birliğine gidilerek her türlü yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Ormanların korunması ve yangınların çıkmasının önlenmesinde köy tüzel kişiliklerinin katılımı artırılmalı, bu amaçla mevzuat düzenlemeleri ile köylülerin eğitimi ve orman teşkilatının denetim kapasitesinin güçlendirilmesi için çalışmalar yoğunlaştırılmalıdır. Yerel tabiatın ve kültürün koruma-kullanma dengesi içinde ekonomiye kazandırılması 71

72 amacıyla yayla ve dağ turizmi gibi eko-turizm alanları açılması özendirilmelidir. Ülkemizin ender kaynak değerlerinin korunarak devamlılığının sağlanması ve bu sahalarımıza olan farklı kullanım taleplerinin kontrollü ve planlı bir anlayış içerisinde karşılanabilmesi amacıyla, yaşanan sosyal problemlerin bilincinde tüm korunan alanların Uzun Devreli Gelişme Planları tamamlanmalıdır. Faaliyetlerin yayım ve tanıtımı konusuna önem verilmelidir. Bu konuda sivil toplum örgütleriyle işbirliği yapılarak; halkın bilgilendirilmesi, çalışmalara katılımı, çalışmaları benimsemesi ve desteklemesi sağlanmalıdır. Orman köylüsünün sosyo-ekonomik durumunu iyileştirmek, sosyal ormancılığı geliştirmek ve ağaçlandırma çalışmalarında köylü desteğini sağlamak amacıyla, uygun ekolojik şartların bulunduğu alanlarda ikincil ürün verebilen orman ağaç ve ağaççık türlerine daha çok yer verilmeli, ağaçlandırma sahalarının köy tüzel kişilikleri tarafından bedeli karşılığı korunması uygulamaları yaygınlaştırılmalıdır. Meraların yetersiz ve verimsiz olması nedeniyle potansiyel ağaçlandırma sahaları mera olarak kullanılmaktadır. Bu durum ağaçlandırma çalışmalarını kısıtladığından, Mera Kanununda öngörülen çalışmalar hızlandırılmalıdır. Ayrıca, orman alanlarındaki düzensiz otlatma baskısını azaltmak amacıyla, ahır hayvancılığına geçiş hızlandırılmalıdır. 4.4.SEÇKİN ÖZELLİKLİ DİĞER SAHALAR Arhavi Kamilet Mençuna Şelalesi Meydancık Papart Vadisi Ardanuç Cehennem Deresi (Cehennem Kanyonu) Bilbilan Karagölleri Arsiyan Karagölleri Tablo 10: Seçkin Özellikli Sahaların Bilinirlik Değerlendirmesi Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M Adı İlçesi Bilinirlik Arhavi Kamilet Mençuna Şelalesi Merkez T Meydancık Papart Vadisi Şavşat T Ardanuç Deresi Cehennem Kanyonu Şavşat T Bilbilan Karagölleri Borçka B Arsiyan Karagölleri Hopa B 72

73 4.5.ARTVİN İLİNDE DOĞA TURİZİMİ ÇEŞİTLERİ Kuş Gözlemciliği Doğa Yürüyüşü (Trekking) Yayla ve Festival Turizmi Mağara Turizmi Av Turizmi Sportif Olta Balıkçılığı Akarsu Turizmi Atlı Doğa Yürüyüşü Bisiklet Turizmi Botanik Turizmi Yaban Hayatı (Fauna) Gözlemciliği Foto Safari Kamp Karavan Turizmi 4.6.ARTVİN İLİ VE İLÇELERİNİN ÖNE ÇIKAN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ MATRİSİ Tablo 11: İlçelere Göre Turizm Değerlendirmesi Aktivite/değer Merkez İlçesi Arhavi İlçesi Hopa İlçesi Borçka İlçesi Murgul İlçesi Ardanuç İlçesi Yusufeli İlçesi Şavşat İlçesi Değerler toplamı Rafting (R) X X Canyoning/kanyon yürüyüşü (C) X Mağaracılık (M) X X X X Dağ bisikletçiliği (DB) X X X Denizel değerler (DS) X X Dağ-yayla gezisi imkanı ( DG) X X X X X X X X Peyzaj güzelliği/fotosafari (PF) X X X X X X X X Yaylada konaklama/kamping (YK) X X X X X Düzenlenmiş doğa gezisi rotası(dgr) X X X X X Tabiata uyumlu kırsal miras gezisi(kmg) X X X X X X X X Pansiyonculuk(P) X X X X X X Aktif yaylacılık(ay) X X X X X X X X 73

74 Kelebek gözlemciliği imkanı(keg) X X Kuş gözlemciliği imkanı(kug) X X Sportif olta balıkçılığı imkanı(sob) X X X X X X X X Milli park vb sahalar(mp) X X X X X X X Milli park vb. nde konaklama(mpk) X X Kış sporları potansiyeli(ksp) X X Aktif kış sporları merkezi(ksm) X Estetik şelale bulunan yerler(eş) X X X Estetik göl/baraj olan yerler(egb) X X X X X X X Botanik gezilerine uygun saha(bog) X X X X X X X X Yabana hayatı geliştirme sahası(yhgs) X Garantili yaban hayatı gözlemi(gyhg) X X X X X İzole ilginç ekosistemler(ie) X X X X Bakir Küçük Koylar (BKK) X X Ormanaltı florası tanıma gezi imkanı(mantar X X X X X X X X ve benzeri dahil) (FGİ) Endemik Bitkilerin Gözlemi (EBG) X X X X X X X X Köy Pazarları(Orman meyvelerinden reçel X X X X X X X X marmelat, kurutulmuş meyve satılması kaydıyla) (KP) Çayır şeklinde gruplanmış dağ çiçekleri gezisi X X X X X X X X (görselliği yüksek olacak) (DÇG) Doğal taşlardan tabiat tarihi gezisi(gezi X sırasında en az değişik taş türü ve jeomorfolojik yapılar tanıtılmalıdır) (DTTTG) Bakir doğa parçaları keşif gezisi(bakir vadi ve X X X X X X X bakir orman gibi gizli kalan değerleri keşfetme gezileri) (BDPKG) Gastronomi gezisi (Gezi günü belirlenir. Gezi X X günü ziyaretçilerle yöresel yemekler yapılarak yedirilir) (GG) Dokusu bozulmamış kırsal miras gezisi X X X X X X X X (köyler) (KMG) Yayla gezisi imkanı (Ya) X X X X X X X X Yaya gezi imkanı (Y) X X X X X X X X Tarihi eserler, sit alanı (Ts) X X X X X X X X Şelale görme imkanı (Ş) X X X Peyzaj değeri yüksek yerler, fotoğrafik yerler X X X X X X X X (P) Mağara gezisi (Mğ) X X X X Motorlu gezi imkanı (M) X X X Jeolojik ve jeomorfolojik değerler (Jm) X X X X X X X X Kanyon görme imkanı (Cn) X X Botanik gezisi imkanı (Bt) X X X X X X X X Bakir orman gezisi (Bo) X X X Atla geziye uygun (At) X 74

75 5. YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARINA İLİŞKİN ANALİZLER 5.1.ARHAVİ KAMİLET VADİSİ VE MENÇUNA ŞELALESİ Kamilet Vadisi Doğu Karadeniz Dağları ekocoğrafyası içerisinde, grid sistemine (Davis, 1965) göre Doğu Karadeniz Bölgesi nin A8 karesinde, Artvin İli Arhavi İlçesi idari sınırları içerisinde ve 1/ ölçekli standart topoğrafik haritalar üzerinde yapılan incelemelere göre 41 o o kuzey enlemleri ile 41 o o doğu boylamları arasında yer almaktadır. Alan kuzeyde Arhavi ilçe merkezi, güneyde Murgul ve Yusufeli Bıçakçılar Havzası, batıda Fındıklı Abu - Çağlayan Havzası, doğuda ise Murgul Havzası ile çevrilidir. İlçe merkezine 15 km uzaklıkta olan bölge 300 m rakımlı Çifteköprü ile başlayıp Doğu Karadeniz Dağlarındaki 3371 m rakımlı Güldağı Tepesine kadar uzanır. Vadinin en önemli turistik cazibe unsuru olan Mençuna Şelalesi, yoğun ziyaretçi akınına uğramaktadır. Bu şelale için gelen turistlerin en çok ilgi gösterip satın aldıkları yerel ürün Kamilet ve Şahinkaya ballarıdır. Arhavi Kamilet Mençuna Şelalesi ve Tarihi Çifte Köprü Haritası 75

76 76

77 Alanın Flora ve Vejetasyonuna İlişkin Bulgular Kamilet ve Durguna Vadileri, bitki coğrafyası bakımından Holarktik Flora Bölgesinin Avrupa-Sibirya flora alanında yer almaktadır. Avrupa-Sibirya (Euro-Siberian) flora alanı, Türkiye nin tüm kuzey kesimlerini içermekte olup, doğuda Kafkasya nın büyük bir bölümü ile Kırım ve Dobrudja Dağları na değin uzanmaktadır. Avrupa-Sibirya flora alanı Türkiye deki yayılışında Melet ırmağının doğusunda Colchis (Kolşik) sektör olarak adlandırılmaktadır. Kolşik sektör, bölge iklimine bağlı olarak yağışın bol olması sonucunda, sub-tropik nemli orman özelliği gösteren ve yapraklı tür ağaçlardan oluşan ormanlar ile yükselti arttıkça iğne yapraklı türlerin ağırlıkta olduğu orman toplumları ile karakterize edilmektedir. Bölgenin bitkisel tür zenginliği ve endemizm oranı Euine (Öksin) sektöre kıyasla daha fazladır. Bölgede ve yakın çevresinde yapılan çeşitli floristik çalışmalar (Eminağaoğlu vd, 2010; Eminağaoğlu ve Erşen Bak, 2009; Manvelidze vd, 2009; Eminağaoğlu vd, 2008; Güner vd, 2000; Güner ve Duman, 1998; Davis vd, 1988; Davis, ) ve arazi gözlemleri sonucu yaklaşık 1100 bitki taksonunun yayılış gösterdiği saptanmıştır. Güner vd. (2000) ne göre Türkiye florasının 3708 i endemik olmak üzere taksonla temsil edildiği düşünüldüğünde, bitki zenginliği açısından oldukça önemli bir yere sahip olduğunu belirtmek gerekir. Bu zenginlik içerisinde çok sayıda endemik * ve nadir ** nitelikte bitki taksonu yer almaktadır. 77

78 Orman vejetasyonu Picea orientalis (L.) Link, Pinus sylvestris L., Abies nordmanniana (Stev.) Spach. subsp. nordmanniana, Taus baccata L., Fagus orientalis Lipsky, Castanea sativa Mill., Quercus petraea, (Matt.) Liebl. subsp. iberica (Steven e M.Bieb.) Krassiln., Ulmus glabra Huds., Populus tremula L., Tilia rubra DC. subsp. caucasica (Rupr.) V. Engler, Sali caucasica Andersson, Carpinus betulus L., Corylus avellana L., Ostrya carpinifolia Scop., Rhododendron luteum Sweet, R. ponticum L., Laurocerasus officinalis Roem., Rubus platyphyllos C.Koch, Crataegus microphylla C.Koch, C. monogyna Jacq. subsp. monogyna, Ile colchica Pojark., Acer campestre L. var. campestre, Frainus angustifolia Vahl. subsp. oycarpa (M.Bieb. e Willd.) Franco & Rocha Afonso, Sambucus nigra L., Tilia rubra DC. subsp. caucasica (Rupr.) V.Eng., Hedera heli L., H. colchica (C.Koch) C.Koch., Sanicula europaea L., Sedum stoloniferum C.C.Gmel., Silene compacta Fisch., Rume acetocella L., Hypericum bupleuroides Gris., Alliaria petiolata (M.Bieb.) Cavara & Grande, Fragaria vesca L., Lathyrus laiflorus (Desf.) O.Kuntze subsp. laiflorus, Circea lutetiana L., Oalis acetosella L., Geranium robertianum L., G. purpureum Vill., Lycopodium complanatum L. subsp. chamaecyparissus (A. Br.), Hymenophyllum tunbrigense (L.) Sm. ve Monotropa hypopithys L. gibi çok sayıda odunsu ve otsu türleri içermektedir. 78

79 Kamilet ve Durguna Vadilerini kapsayan alan içerisinde 17 adet endemik takson ile 27 adet nadir özellikte bitki taksonu yayılış göstermektedir. Adı geçen vadiler Türkiye de tanımlanan 122 Önemli Bitki Alanı (ÖBA) ndan Kaçkar Dağları ÖBA sı içerisinde, aynı zamanda Türkiye de tanımlanmış 305 Önemli Doğa Alanı (ÖDA) ndan biri olan Doğu Karadeniz Dağları ÖDA sı içerisinde yer almaktadır (Özhatay vd, 2005; Eken vd, 2006). Bu vadiler içerisinde saf ya da karışık olarak sağlıklı, geniş topluluklar halinde yayılış gösteren Quercus pontica, Betula medwediewii, Rhododendron smirnovii, Rhododendron ungernii gibi relikt * özellikte bitkilerin kapladığı alanlar dikkat çekicidir. 79

80 Alanın Küresel ve Bölgesel Ölçekteki Yeri ve Önemi Vadilerin de içinde bulunduğu alan Kafkasya Ekolojik Bölgesi (Caucasus Ecoregion) olarak adlandırılmış ve Conservation International (CI) tarafından dünya üzerindeki 34 Biyoçeşitlilik Sıcak Noktaları (Biodiversity Hotspots) alanlarından biri olarak ilan edilmiştir (Anonim b, 2011). Bununla birlikte ülkemizde 122 adet ÖBA belirlenmiş olup, bunların 6 tanesi Doğu Karadeniz Bölgesi nde yer almaktadır. Kamilet ve Durguna Vadileri ise bu 6 ÖBA alanlarından Doğu Karadeniz Dağları ÖBA sı içerinde yer almaktadır (Özhatay vd, 2003). Avrupa nın tehdit altında olan önemli orman alanlarından (sıcak noktalar) 9'u ülkemizde yer almakta olup, bölge bunlardan 2 tanesine (Karçal Dağları ve Fırtına Vadisi) ev sahipliği etmektedir (Anonim c, 2011). Bölgenin bağlı olduğu Artvin ili ise Kuzeydoğu Anadolu Bitkisel Çeşitlilik Merkezi (SWA no. 19) olarak adlandırılan (Özhatay vd, 2005), dünyadaki biyolojik çeşitlilik açısından en zengin ve korunması gereken ekolojik bölgelerinden birisidir. Bölge çok sayıda relikt bitkiye ev sahipliği yapmakta olup, bunlardan Betula medwediewii, Quercus pontica türlerinin oluşturduğu ormanlar, dünya üzerinde yaprak döken ormanların geçmişten günümüze kesintiye uğramadan sağlıklı bir şekilde varlığını devam ettirdiği nadir alanlardan biridir. Bölge bir kaç asırlık geçmişiyle Doğal Yaşlı Orman ekosisteminin en güzel örneklerinden birini bizlere sergilemektedir. 80

81 Alanın Doğal Peyzaj Bütünlüğü Bölgenin vadi peyzajı özelliği, içerdiği jeomorfolojik özelliklerinden ötürü belirgin bir şekilde karakteristiktir. Vadileri oluşturan relief enerjisi yüksek, sarp topoğrafya içinde dere ve dere kotundan itibaren ani bir şekilde yükselen yeryüzü şekli, bitki örtüsü ile birlikte eşssiz bir peyzaj bütünlüğü ortaya koymaktadır. Dere vejetasyonundan ağaç sınırı zonuna kadar çıkan bitki örtüsü kademelenmesi her mevsim doğal bitki örtüsünün görsel yapısının kendi içinde çeşitli, aynı zamanda bütünde izlendiğinde ise kesintiye uğramaksızın süreklilik içinde, alanın doğal bir peyzaj bütünlüğünü ortaya koymaktadır. Zira, alanın doğal yapısı günümüze gelinceye dek ulaşımın kolay olmaması nedeniyle bozulmamıştır. Doğal peyzajı oluşturan bütün ögeler ve öz nitelikleri ile topografik yapı özelliklerinden oluşan bütünleşik peyzaj karakteri, doğal sistem içinde diğer ögelerle birlikte korunabilmiştir. Bu korunaklı görsel peyzaj bütünlüğü, aynı zamanda ekosistem bütünlüğü açısından da çok sağlıklı bir durumu ifade etmektedir. 81

82 Alanın Jeomorfolojisi Kaçkar Dağları silsilesinin denize olan uzaklığı kuş uçuşu 45 km iken, Arhavi ilçesi sınırları içerisinde deniz kıyısı ile 3300 metre civarında zirvelere sahip olan ve söz konusu iki vadinin birleşerek vardığı kuş uçuşu mesafe yaklaşık 25 zirveleri oluşturan Boğatepe, Kızıltepe ve Demirkapı dağları arasındaki kilometreye inmektedir. Denize sadece 25 km mesafe içerisinden, bu denli hızla yükselen morfolojik yapının oluşturduğu adeta duvar gibi yükselen topografya sıra dışı, kendine özgü ve farklı bir kanyon oluşturmaktadır. Bu yapı alanı bir anlamda ulaşılamaz/geçilemez bir konuma getirmiş ve insan etkisi neredeyse sıfırlanarak sadece arıcılık özelinde kalmıştır. 82

83 83

84 Alanda Görülen Yaban Hayvanı Türleri Tablo 12: Kamilet Havzasında bilinen memeli hayvan türleri Latince Adı Türkçe Adı IUCN küresel kategori Erinaceus concolor Kirpi LC III Sore volnuchini Kafkas Küçük Böcekçili LC III Sore raddei Kırmızıdişli Böcekçil LC III Sore satunini Kafkas Böcekçili LC III Neomys teres Kafkas Suböcekçili LC III Crocidura leucodon Yaygın Beyazdişli Böcekçil LC III Crocidura suaveolens Küçük Beyazdişli Böcekçil LC III Talpa levantis Karadeniz Köstebeği LC Rhinolophus ferrumequinum Büyük Nalburunlu Yarasa LC II Rhinolophus hipposideros Küçük Nalburunlu Yarasa LC II Rhinolophus euryale Akdeniz Nalburunlu Yarasası NT II Myotis aurascens Bıyıklı Kahverengi Yarasa LC II Myotis brandtii Sakallı Yarasa LC II Myotis nattereri Saçaklı Yarasa LC II Myotis bechsteinii Büyükkulaklı Yarasa NT II Myotis myotis Büyük Farekulaklı Yarasa LC II Myotis blythii Küçük Farekulaklı Yarasa LC II Eptesticus serotinus Genişkanatlı Yarasa LC II Nyctalus leisleri Küçük Akşamcı Yarasa LC II Pipistrellus pipistrellus Cüce Yarasa LC Pipistrellus kuhlii Beyazşeritli Yarasa LC II Hypsugo savii Savi Cüce Yarasası LC II Plecotus auritus Kahverengi Uzunkulaklı Yarasa LC II Barbastella barbastellus Basıkburunlu Yarasa LC II Miniopterus schreibersii Uzunkanatlı Yarasa NT Canis lupus Kurt LC II Vulpes vulpes Tilki LC Ursus arctos Bozayı LC II Martes martes Ağaç Sansarı LC III Martes foina Kaya Sansarı LC III Mustela nivalis Gelincik LC III Meles meles Porsuk LC III Lutra lutra Susamuru NT II Lyn lyn Vaşak LC III Bern Ek no 84

85 Sus scrofa Yaban Domuzu LC III Rupicapra rupicapra Çengelboynuzlu Dağkeçisi LC III Lepus europaeus Yabani Tavşan LC III Sciurus anomalus Sincap LC II Sciurus vulgaris Kızıl sincap LC Sicista spp. Kaçkar Huşfaresi Myodes glareolus Kızıl Fare LC Arvicola amphibius Susıçanı LC Microtus majori Kısakulaklı Kırfaresi LC Microtus levis Yaygın Tarlafaresi LC Chionomys nivalis Yaygın Karfaresi LC III Chionomys roberti Uzunkuyruklu Karfaresi LC Chionomys gud Kafkas Karfaresi LC Cricetulus migratorius Cüce Avurtlak LC Apodemus uralensis Cüce Ormanfaresi LC Apodemus flavicollis Sarıboyunlu Ormanfaresi LC Apodemus mystacinus Kayalık Ormanfaresi LC Apodemus witherbyi Yaygın Ormanfaresi LC Rattus rattus Sıçan LC Mus musculus Evfaresi LC Mus macedonicus Sarı Evfaresi LC Glis glis Yediuyur LC III Dryomys nitedula Hasancık LC III 85

86 Tablo 13: Kamilet Havzasında bilinen kuş türleri Latince Adı Türkçe Adı IUCN küresel kategori Pernis apivorus Arışahini LC II Gypaetus barbatus Sakallı Akbaba LC II Aegypius monachus Kara Akbaba NT II Milvus migrans Kara Çaylak LC II Circus aeruginosus Saz Delicesi LC II Circus cyaneus Gökçe Delice LC II Circus macrourus Akça Delice NT II Circus pygargus Çayır Delicesi LC II Accipiter brevipes Yoz Atmaca, kısa bacaklı atmaca LC II Accipiter gentilis Çakırkuşu LC II Accipiter nisus Atmaca LC II Buteo buteo Şahin LC II Aquila chrysaetos Kaya kartalı LC II Aquila pomarina Küçük Orman Kartalı LC II Aquila clanga Büyük Orman Kartalı VU II Aquila nipalensis Bozkır Kartalı LC II Hieraaetus pennatus Küçük Kartal LC II Falco tinnunculus Kerkenez LC II Falco subbuteo Delice Doğan LC II Falco peregrinus Gök Doğan LC II Tetrao mlokosiewiczi Dağ Horozu NT III Tetraogallus caspius Urkeklik LC III Alectoris chukar Kınalı keklik LC III Coturni coturni Bıldırcın LC III Cre cre Bıldırcın Kılavuzu NT II Actitis hypoleucos Dere Düdükçünü LC II Columba livia Kaya Güvercini LC III Columba oenas Gökçe Güvercin LC Columba palumbus Tahtalı LC Cuculus canorus Guguk LC III Aegolius funerous Paçalı Baykuş LC II Stri aluco Alaca Baykuş LC II Caprimulgus europaeus Çobanaldatan LC II Apus apus Karasağan LC III Picus canus Küçük Yeşil Ağaçkakan LC II Picus viridis Yeşil Ağaçkakan LC II Bern Ek no 86

87 Dryocopus martius Kara Ağaçkakan LC II Dendrocopus major Orman Alaca Ağaçkakanı LC II Lullula arborea Orman Toygarı LC III Eremophila alpestris Kulaklı Toygar LC II Hirundo rupestris Kaya Kırlangıcı LC II Delichon urbica Ev Kırlangıcı LC II Anthus trivialis Ağaç İncirkuşu LC II Anthus spinoletta Dağ İncirkuşu LC II Motacilla cinerea Dağ Kuyruksallayanı LC II Motacilla alba Ak Kuyruksallayan LC II Cinclus cinclus Dere Kuşu LC II Troglodytes troglodytes Çıtkuşu LC II Prunella modularis Yaygın Dağbülbülü LC II Prunella collaris Büyük Dağbülbülü LC II Erithacus rubecula Kızılgerdan LC II Phoenicurus ochruros Kara Kızılkuyruk LC II Phoenicurus phoenicurus Yaygın Kızılkuyruk LC II Oenanthe oenanthe Yaygın Kuyrukkakan LC II Monticola saatilis Taşkızılı LC II Monticola solitarius Gökardıç LC II Turdus torquata Boğmaklı Ardıç LC II Turdus merula Karatavuk LC III Turdus philomelos Öter Ardıç LC III Turdus viscivorus Ökse Ardıç LC III Acrocephalus palustris Çalı Kamışçını LC III Sylvia communis Akgerdan Ötleğen LC II Sylvia curruca Küçük Akgerdan Ötleğen LC II Phylloscopus nitidus Yeşil Söğütbülbülü LC II Phylloscopus sindianus Kafkas Çıvgını LC II Regulus regulus Çalıkuşu LC II Ficedula parva Küçük Sinekkapan LC III Muscicapa striata Benekli Sinekkapan LC III Aegithalos caudatus Uzunkuyruklu Baştankara LC II Parus ater Çam Baştankarası LC II Parus palustris Kayın Baştankarası LC II Parus caeruleus Mavi Baştankara LC II Parus major Büyük Baştankara LC II Sitta europaea Yaygın Sıvacı LC II 87

88 Sitta neumayer Kaya Sıvacısı LC II Tichodroma muraria Duvar Tırmaşıkkuşu LC II Certhia familiaris Orman Tırmaşıkkuşu LC II Lanius collurio Kızılsırtlı Örümcekkuşu LC II Garrulus glandarius Alakarga LC Pica pica Saksağan LC Pyrrhocora graculus Sarıgagalı Dağkargası LC II Pyrrhocora pyrrhocora Kırmızıgagalı Dağkargası LC II Corvus corni Leş Kargası LC Corvus cora Kuzgun LC III Petronia petronia Kaya Serçesi LC II Montifringa nivalis Kar Serçesi LC II Fringilla coelebs İspinoz LC III Serinus pusillus Kara İskete LC II Serinus serinus Küçük İskete LC II Carduelis spinus Karabaşlı İskete LC II Carduelis cannabina Ketenkuşu LC II Loia curvirostra Çaprazgaga LC II Carpodacus erythrinus Çütre LC II Pyrrhula pyrrhula Şakrakkuşu LC III Emberiza cia Kaya Kirazkuşu LC II Emberiza hortulana Yaygın Kirazkuşu LC III Alandaki Ekonomik Faaliyetler Havzada yapılan en yaygın ekonomik faaliyet 700 m yükseklere kadar çıkabilen çay tarımıdır. Vadi içlerinde fındık tarımı küçük miktarlarda yapılabilmektedir. Yüksek yaylalarda ise yoğun olmayan bir yaylacılık ve buna bağlı hayvancılık sürdürülen bir gelenektir. Ancak hayvancılık azalmakta, yaylacılık daha çok dinlenme-eğlenme etkinliğine dönüşmektedir. Bu anlamda ekoturizm, gelecek için yatırım yapılabilecek ve gelir getirebilecek önemli bir ekonomik faaliyet alanı olarak düşünülmektedir. İncelemeye konu edilen havza içinde hali hazırda en önemli gelir bal üretimi ile sağlanmaktadır. Vadi kökünde kayalıklar üzerinde konuşlandırılan ve toplam kg kadar üretim yapılabilecek sayıda olan arı kovanlarında çok özel bal üretimi yapılmaktadır. Bal üretiminde herhangi kimyasal ya da başka çeşit koruyucu kullanılmamakta ve çok özel ve oldukça pahalı organik bal üretimi yapılmaktadır. Vadi duvarlarında oyularak kovan koyma yerlerinin açılması ve dayanıklı ardıç ağacı tahtalarından platformlar, 25 yıl öncesine kadar insan gücü 88

89 ile yapılmakta ve sadece birkaç yerel ustanın bildiği çivisiz özel geçme teknikleri ile hazırlanmaktaydı. Kovanların bu platformlara yerleştirilmesi ve bal sağımı halen büyük bir maharetle yapılan yerel-geleneksel ritüellerdendir. 89

90 Alanın Analizi Tablo 14: Sahanın Turizm Talebi Değerleri Tablosu Halihazırdaki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı gelen yılda ortalama kişi sayısı Para harcama Konaklama, yeme-içme, yanında yöresel el sanatı ve yöresel kurutulmuş veya konserve ürünler alınarak para ödeme şekilleriyle Kişi başına ortalama en az 20 TL harcama yapılmaktadır Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler: % 10 Eşler & Aileler : % 15 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde): % 75 Gelişlerinin İlk 5 Sebebi Kıyaslanabileceği saha Diğerleri: % 1 1- Doğa Gezileri, 2- Fotosafari, 3- Kırsal Miras Gezileri, 4- Botanik gezileri, 5- Yaban Hayatı ve Kuş Gözlemciliği (fauna gezileri), 6- Bakir Orman Gezileri, 7- Yayla ve Festival Turizmi 8- Sportif Olta Balıkçılığı 9- Akarsu Turizmi 10- Bisiklet Turizmi 11- Kamp Karavan Turizmi Hatila Vadisi Milli Parkı Tablo 15: Ulaşılabilirlik Analiz Tablosu Sahanın Uluslararası Orta derecede yakın; 3,5 saat (2-4 saat arasında) havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt (X) Ziyaretçinin Genel ulaşım Toplu taşıma ( ) kanaati: Diğerleri (Bisiklet, Yol durumu iyi motosiklet, yürüyüş) Ulaşım için problemler: Tablo 16: Alt Yapı Analizi Tablosu Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık Programlar Ücretler Ring patikaları İşaret levhaları Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı 90

91 Tablo 17: Yeme İçme Konaklama Analizi Tablosu Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik 1 Yerel 1 Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller - - Hosteller (Misafirhaneler) - - Yatak&kahvaltı oteli - - Rota üstü kulübeler - - Bungalov tarzı - - Kamp alanı - - Diğerleri: Pansiyon - - Tablo 18: Sahanın Kendine Has Seçkin Önemli Özellikleri Var-Yok Neler? Sunduğu değerlerden Tek-eşsiz olanlar var mı? Var Mençuna Şelalesi ve Tarihi Çifte Köprü Biraz farklı ama değerli olanlar Var Patika Yollar ve Yöresel Yemekler Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Var İnsan eli değmemiş doğa ve temiz akarsular Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer Evet Var Borçka Camili Biyosfer Rezerv Alanı ve Borçka Karagöl Tabiat Parkı alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl Bayrak türler 1.Çengel Boynuzlu 2.Bozayı, Kurt, varlıklar Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Dağ Keçisi 1.Yarasa, Tavşan, Kirpi, Susamuru, Tilki, Yaban Domuzu Vaşak 2.Sansar, Gelincik, Köstebek, Porsuk, Sincap, Fare. Endemik bitkiler, 1100 tür Tablo 19: Alanda İzlenebilecek Yaban Hayvanları Tatmin edici yaban Memeliler Kuşlar Açıklama hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi, Bozayı Akbaba, Atmaca, Keklik Alanda en fazla bulunan türler Genellikle rastlanma ihtimali Kurt, Tilki, Sincap, Tavşan, Kartal, Şahin, Doğan, Baykuş Alanda mevcut ancak görülmesi zor türler Şans veya mevsime bağlı olanlar Vaşak, Yarasa, Susamuru Ağaçkakan, Kırlangıç, Saksağan Alanda diğerlerine göre daha az türler 91

92 Tablo 20: Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Analizi Tablosu Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç, istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Tablo 21: Ekolojik Taşıma Kapasitesi Analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebili r Kabul edilem ez Etki Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik Yok Alanda düzenleme yapılmalı Ahşap Hediyelik eşyaların satılması, Yok Katalog hazırlanmalı, halk bilgilendirilmeli Dağcılık,trekking Güzergah belirlenmeli Rafting Güzergah belirlenmeli Olta balıkçılığı Yok Yeterli popülasyonda olmalı ve planlanmalı Yeme içme Yok Yeterli sayıda değil, Yöresel yemeklere ağırlık verilmeli Doğa yürüyüşü Yok Güzergah belirlenmeli, Yürüyüş parkurlarında 92

93 düzenlenmeli Yaban hayatı Yok İzleme yerleri belirlenmeli gözlemi Bilimsel geziler Yok Planlı yapılmalı Tablo 22: Ekolojik Taşıma Kapasitesi Etkileri Analizi Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır Ekolojik Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme Tablo 23: Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; Yer Kapasite Altyapı Alana giriş yolları Var Alandaki yol ağı Var Alan içindeki toplu taşıma Var araçları Park girişi Park etme Var Akış Var Park yeri imkanları Yer sayısı Var Biletleme Var Yönlendirme Var Bilgi imkanları İşaret levhaları Var Yetkililer Var Ziyaretçi merkezi Var Ofisler Var Basılı ve görsel materyal Var Yiyecek içecek temini Tedarik Var Ticaret Seçenekler Var Var Kolaylık tesisleri Tuvaletler Var Atıkların toplanması Var Patika ağı Yeterlilik durumu Var Yaban hayatı izleme Sayısı ve uygunluğu Var noktaları Aktiviteler Seçenekler Var Paket doğa turları Var Bisiklet kiralama Var Araç kiralama Yok At-katır kiralama Var Çalışanlar Yeterli sayıda Var Donanımlı Var 93

94 Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme - İdaremiz mevcut alanda personel yönünden yeterli donanıma sahip değildir. - Alanın mevcut bir statüsü bulunmamaktadır. Alana Statü kazandırılarak (Milli Park, Tabiat Parkı vb.) planlama yapılmalıdır. - Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. işaretlemeler yapılmalıdır. - Sahada tuvalet, otopark, plaj düzenlemeleri vb. temel ihtiyaçların karşılanması için altyapı çalışmaları yapılmalıdır. Psikolojik Taşıma Kapasitesi ile alakalı değerlendirmede ise kayda değer herhangi bir problem yaşandığı görülmemektedir. 5.2.ŞAVŞAT PAPART VADİSİ Papart Vadisi, yeşilin her tonu, doğası, doğal yaşlı ormanları ve barındırdığı endemik türlerle Camili biyosfer rezerv alanının hemen bitişiğinde bulunmaktadır. Vadinin önemli kuş alanı ve önemli bitki alanları, kırmızı benekli alabalığı, eşsiz doğası ve yaban hayatı ile eko turizme uygun vadi niteliğindedir. 94

95 Alanın Flora ve Vejetasyonuna İlişkin Bulgular Alan sadece bitki örtüsü ve peyzaj açısından önemli biyoçeşitlilik kaynakları ile değil yaban hayatı açısından da büyük önem arz etmektedir. 95

96 Alanın Küresel ve Bölgesel Ölçekteki Yeri ve Önemi 4 Ağustos 2010 da Papart Vadisi'nin büyük bölümü 1'inci, vadideki yerleşim yerleri ise 3'üncü derece Doğal SİT alanı ilan edilmiştir. 1 ve 3'üncü derece SİT alanları; kaynak değerleri yönünden oldukça zengindir. Özellikle 1'inci derece SİT alanında doğal yaşlı ormanlar, anıt nitelikli Köknar ağaçları, çok sayıda otsu ve odunsu bitki türünü içeren flora zenginliği, berrak akan sular ve çağlayanlar, yeşil ormanların içinden burç gibi yükselen kayalar ile ender bulunan özellikler içermektedir. 96

97 Alanda Görülen Yaban Hayvanı Türleri İçerisinde başta çengel boynuzlu dağ keçisi olmak üzere pek çok yaban hayvanının doğal yaşam alanıdır. 97

98 Alandaki Ekonomik Faaliyetler Alanda çoğunlukla hayvancılıkla uğraşılmaktadır. Yerel halkın başlıca ekonomik faaliyetleri hayvancılık ve bağ bahçedir. Bölgede yayla kültürü ve geleneksel yaylacılık faaliyetleri günümüzde bozulmamış yapısıyla devam etmektedir. 98

99 Alanın Analizi Tablo 24: Sahanın Turizm Talebi Değerleri Tablosu Halihazırdaki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı gelen yılda ortalama kişi sayısı Para harcama Konaklama, yeme-içme, yanında yöresel el sanatı ve yöresel kurutulmuş veya konserve ürünler alınarak para ödeme şekilleriyle Kişi başına ortalama en az 15 TL harcama yapılmaktadır Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler: % 15 Eşler & Aileler : % 10 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde): % 75 Gelişlerinin İlk 5 Sebebi Kıyaslanabileceği saha Diğerleri: % 1 1- Doğa Gezileri, 2- Fotosafari, 3- Kırsal Miras Gezileri, 4- Botanik gezileri, 5- Yaban Hayatı ve Kuş Gözlemciliği (fauna gezileri), 6- Bakir Orman Gezileri, 7- Yayla ve Festival Turizmi 8- Sportif Olta Balıkçılığı 9- Akarsu Turizmi 10- Bisiklet Turizmi 11- Kamp Karavan Turizmi Hatila Vadisi Milli Parkı Tablo 25: Ulaşılabilirlik Analiz Tablosu Sahanın Uluslararası Orta derecede yakın; 4,5 saat (4-5 saat arasında) havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt (X) Ziyaretçinin Genel ulaşım Toplu taşıma ( ) kanaati: Diğerleri (Bisiklet, Yol durumu iyi motosiklet, yürüyüş) Ulaşım için problemler: Tablo 26: Alt Yapı Analizi Tablosu Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık Programlar Ücretler Ring patikaları İşaret levhaları Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı 99

100 Tablo 27: Yeme İçme Konaklama Analizi Tablosu Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik 1 Yerel 1 Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller - - Hosteller (Misafirhaneler) - - Yatak&kahvaltı oteli - - Rota üstü kulübeler - - Bungalov tarzı - - Kamp alanı - - Diğerleri: Pansiyon - - Tablo 28: Sahanın Kendine Has Seçkin Önemli Özellikleri Var-Yok Neler? Sunduğu değerlerden Tek-eşsiz olanlar Yok var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Var Patika Yollar ve Yöresel Yemekler Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Var İnsan eli değmemiş doğa ve temiz akarsular Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Evet Var Borçka Camili Biyosfer Rezerv Alanı, Borçka Karagöl TP, Şavşat Karagöl-Sahara MP Alandaki yabanıl Bayrak türler 1.Çengel Boynuzlu 2.Bozayı, Kurt, varlıklar Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Endemik bitkiler, Dağ Keçisi 1.Yarasa, Tavşan, Kirpi, Tilki, Yaban Domuzu Vaşak, Yaban Keçisi 2.Sansar, Gelincik, Köstebek, Porsuk, Sincap, Tablo 29: Alanda İzlenebilecek Yaban Hayvanları Tatmin edici yaban Memeliler Kuşlar Açıklama hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi, Yaban Akbaba, Atmaca, Keklik Alanda en fazla bulunan türler Keçisi, Bozayı Genellikle rastlanma Kurt, Tilki, Sincap, Kartal, Şahin, Alanda mevcut ancak ihtimali Şans veya mevsime bağlı olanlar Tavşan, Vaşak, Yarasa, Doğan, Baykuş Ağaçkakan, Kırlangıç, Saksağan görülmesi zor türler Alanda diğerlerine göre daha az türler 100

101 Tablo 30: Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Analizi Tablosu Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç, istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Tablo 31: Ekolojik Taşıma Kapasitesi Analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Kabul edilebilir Kabul edilemez Etki Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik Yok Alanda düzenleme yapılmalı Ahşap Hediyelik eşyaların satılması, Yok Katalog hazırlanmalı, halk bilgilendirilmeli Dağcılık,trekking Güzergah belirlenmeli Rafting Güzergah belirlenmeli Olta balıkçılığı Yok Yeterli popülasyonda olmalı ve planlanmalı Yeme içme Yok Yöresel yemeklere ağırlık verilmeli Doğa yürüyüşü Yok Yürüyüş parkurları Güzergah belirlenmeli Yaban hayatı gözlemi Yok İzleme yerleri belirlenmeli Bilimsel geziler Yok Planlı yapılmalı 101

102 Tablo 32: Ekolojik Taşıma Kapasitesi Etkileri Analizi Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır Ekolojik Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme Tablo 33: Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; Yer Kapasite Altyapı Alana giriş yolları Var Alandaki yol ağı Var Alan içindeki toplu taşıma Var araçları Park girişi Park etme Var Akış Var Park yeri imkanları Yer sayısı Var Biletleme Var Yönlendirme Var Bilgi imkanları İşaret levhaları Var Yetkililer Var Ziyaretçi merkezi Var Ofisler Var Basılı ve görsel materyal Var Yiyecek içecek temini Tedarik Var Ticaret Seçenekler Var Var Kolaylık tesisleri Tuvaletler Var Atıkların toplanması Var Patika ağı Yeterlilik durumu Var Yaban hayatı izleme Sayısı ve uygunluğu Var noktaları Aktiviteler Seçenekler Var Paket doğa turları Var Bisiklet kiralama Var Araç kiralama Yok At-katır kiralama Var Çalışanlar Yeterli sayıda Var Donanımlı Var 102

103 Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi Yönünden Değerlendirme - İdaremiz mevcut alanda personel yönünden yeterli donanıma sahip değildir. - Alanın mevcut bir statüsü bulunmamaktadır. Alana Statü kazandırılarak (Milli Park, Tabiat Parkı vb.) planlama yapılmalıdır. - Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. işaretlemeler yapılmalıdır. - Sahada tuvalet, otopark, plaj düzenlemeleri vb. temel ihtiyaçların karşılanması için altyapı çalışmaları yapılmalıdır. Psikolojik Taşıma Kapasitesi ile alakalı değerlendirmede ise kayda değer herhangi bir problem yaşandığı görülmemektedir. 5.3.ARTVIN İLİ VE İLÇELERİNİN KIYAS YÖNTEMİ İLE DEĞERLENDİRMESİ Karşılaştırma yöntemi, kapsam dahilindeki unsurun benzerleri ve rakipleri ile arasındaki farkı görmesi ve daha ilerlemesine itici güç olması amaç edinilerek verimliliği arttırma yöntemidir. Karşılıklı bilgi alışverişi olarak değerlendirilen bu yöntemde, kopyalama değil, kendi ürünlerimize yönelik ilham almak, uyarlamak hedeftir. Gelecek eğilimlerini şimdiden görüp, müşterinin isteklerini şimdiden karşılamaya hazırlıklı olmayı gerektirir. Karşılaştırma yapılan ilçenin/ilin başarılı oluğu hususta takip ettiği yolun ilçede/ilde alınabilirliği araştırılmalıdır. Tablo 34: Turizm Potansiyeli Kıyas Yöntemi Değerlendirmesi KIYAS YÖNTEMİ İLE DOĞA TURİZMİ POTANSİYELİ YÜKSEK OLAN BAZI İLÇELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Artvin İli İlçe Kıyaslanan İl/ilçe Kıyaslama Örnek Alınacak Deneyim sebebi, Merkez Erzurum/Merkez Kış Turizmi Kış turizmi alternatif aktivite çeşitliliği Arhavi Antalya/Manavgat Doğa Yapısı Şelale Alanının Çevre Düzenlemesi Hopa Sinop/Merkez Doğa Yapısı Sahil ve Koy Düzenlemesi Ardanuç Mersin/Erdemli- Mut Doğa Yapısı Kanyon Turizminin Gelişmiş Olması Yusufeli Rize/Çamlıhemşin İklim ve Doğa Turizmin Değerlendirilmesi ve Şavşat, Borçka ve Murgul Yapısı Planlanması Bolu/Abant Doğa Yapısı Göl/Baraj Gölü Turizminin Gelişmiş Olması 103

104 6. ARTVİN İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ 6.1.GELİŞME STRATEJİLERİ Strateji 1. Artvin Doğa Turizmi için projeler geliştirilerek uygulanmasının desteklenmesi Strateji 2. Artvin seçkin özellikli ve koruma statüsü olmayan sahaların koruma statüsü kazandırılması. Strateji 3. Turistik kalkınmanın yerel kalkınma olmadan gerçekleşmesi zor olduğundan dolayı, turizmin geliştirilmesi için yerel halkın katılımının ve gelir kaynaklarının mümkün olduğunca artırılmasının sağlanması 6.2.PAZARLAMA STRATEJİSİ Strateji 1. Artvin de turizm açısından öne çıkan sahaların tanıtımlarının yapılarak tanınırlığını Milletler Arası düzeye getirilmesi Strateji 2. Yöresel ürünlerin desteklenmesi ve geliştirilmesi 6.3.ZİYARETÇİ YÖNETİMİ STRATEJİSİ Strateji 1. Gelen ziyaretçilerin konaklama ve yeme içme imkanlarının genişletilmesi Strateji 2. Alanın tam tanıtımının yapılabilmesi amacıyla gelen ziyaretçilerin rehber eşliğinde gezmelerinin sağlanması 6.4.İZLEME VE DEĞERLENDİRME STRATEJİSİ Strateji 1. Ziyaret edilen alanla ilgili tüm bilgiler belli periyotlar halinde güncel olarak kaydedilmesi ve belli aralıklarla denetlemeler yapılması. 104

105 Faaliyet No Öncelik Tablo 35: İlgili paydaşların turizm (ekoturizm) açısından kapasitelerini geliştirmek Faaliyet Açıklama Yapacak kişi İşbirliği ve ortakları kuruluşlar 1 1 Ekoturizm eğitimi Yerel halkının eko-turizm hakkında eğitimi, Ekoturizme sunulabilecek ürünlerin geliştirilmesi ürünleri geliştirilmesi konusunda eğitilmesi. Bu konuda plan süresince 25 kurs açılarak 500 kişinin eğitilmesi sağlanacak. 2 3 Üniversiteler ve STÖ ile İşbirliği 3 3 Pansiyonculuğun Geliştirilmesi 4 2 Tanıtım, ikaz ve yönlendirme tabelalarının Hazırlanması Her türlü faaliyetlerin planlanması, uygulanması ve geliştirilmesinde Üniversiteler ve STÖ nin görüşlerinin alınarak işbirliği sağlanacaktır. Gelen ziyaretçilerin konaklama imkanlarının genişletilmesi pansiyonculuğun arttırılması gerekmektedir. Alanlara gelen ziyaretçilerin alanı daha kolay ve güvenli dolaşmaları için yönlendirme ve ikaz tabelalarının yerleştirilmesi gerekmektedir. İTM, OSİ, Belediyele r, muhtarlıkl ar Ekoturizm Dernekleri Başlan gıç tarihi 2013 OSİ, İTM Dernekler 2013 KY, İTM, OSİ, İÖİ, B Özel girişimciler KY, OSİ, İTM Belediyele r, Muhtarlıkl ar Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 105

106 Eylem no Öncelik Tablo 36: Altyapıyı Güçlendirmek veya Geliştirmek Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar 1 1 Atık yönetimi Katı atıkların yönetimi konusunda, vahşi depolama yapılması engellenecektir. 2 2 Mevcut Yolların İyileştirilmesi 3 1 Alanların Düzenlenmesi 4 3 Yaban Hayatı Gözlem Yerlerinin Belirlenmesi 5 2 Alanlarda Kuru Tuvalet Yapılması 6 2 Yürüyüş ve Bisiklet Parkurlarının Düzenlenmesi Köy ulaşım yollarının ve Orman içi yolların iyileştirilmesi ile daha rahat ulaşım imkanı sağlanacaktır. Alan içerisinde piknik alanları, otopark ve kamp alanlarının belirlenerek düzenlenmesi yapılacaktır. Uygun yerlerde yaban hayatının gözlemlenmesi için uygun üniteler yapılacaktır. Yaya, atlı ve bisikletli doğa gezi güzergahları üzerinde uygun yerlere kuru tuvaletler yapılarak gezi parkurlarında atık yönetimi sorununa çözüm getirilmiş olacaktır. Alana gelen ziyaretçilerin rahatça dolaşmaları için yürüyüş ve bisiklet parkurları düzenlenecektir. Muhtarlıklar(M) belediyeler,(b) İl özel idaresi (İÖİ) Belediyeler, İÖİ, OGM, Valilik İTM, OSİ, KY İşbirliğ i ortakla rı Başla ngıç tarihi Dernek 2013 ler( D) Çevre ve Şehirci lik md (ÇŞM) KY 2013 Dernek ler 2013 OSi STK 2014 OSİ,İl Özel İdaresi, Kaymakamlıklar OSi, İTM, B, İÖİ, Kaymakamlıklar 2013 STK 2013 Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 106

107 Eylem no Öncelik Tablo 37: Mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi,tanıtımı ve pazarlamasını yapmak. Eylem Açıklama Yapacak kişi İşbirliği Süresi ve ortakları kuruluşlar 1 2 Kültürel ürün envanteri ürünleri sunuma hazır hale getirme Geleneksel hayat tarzı, kültüre ilişkin olarak doğadan toplanan, üretilen gıda maddeleri veya doğal materyalden üretilen el sanatları vb. Değerlerin tespiti, satılabilir hale getirilmesi, sözlü değerlerin envanteri, bunların turizme sunulabilir hale getirilmesi. 2 3 Markalama Yapılması Yöresel üretilen ürünlerin markalaması yapılarak pazarlaması daha kolay hale gelecektir. itm, OSİ, Ky, HEM, Köy Kooperatifle ri, İTM, OSİ Dernekler, üniversite ler Başlan gıç tarihi 2013 STK Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 3 3 Pazar Payının Arttırılması 4 1 Milletler Arası Seviyede Tanıtım Üretilen ürünlerin tanıtımın yapılarak satışı daha kolay hale getirilecektir. Sunuma ve tanıtıma ait senaryonun katılımcılıkla oluşturulması ve çerçevede Milli ve Milletlerarası düzeyde tanıtım materyallerinin basımı(1 WEB sitesi, yeterli miktarda broşür, rota haritası vb.) Ky, OSİ 2014 OSİ; İTM, Ky, B, İÖİ,

108 Eylem no Öncelik Tablo 38: Ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması Eylem Açıklama Yapacak kişi İşbirliği Süresi Göstergeler ve kuruluşlar ortakları 1 2 Değişimin sınırlarının belirlenmesi 2 1 Çevresel Etkilerin İzlenmesi 3 1 Ekonomik Etkilerin İzlenmesi Doğal ve kültürel değerleri etkileyen tüm turizm faaliyetlerinin kabul edilebilir değişimin sınırlarının belirlenmesi, bu çalışmanın hedefi yöresel düzeyde kabul edilebilir sınırların tespitidir. OSİ, İTM, Üniversiteler WWF, Dernekler Başlan gıç tarihi 2014 İndikatörlere göre izlenecektir. ÇŞM, OSİ, B Dernekler 2014 İndikatörlere göre izlenecektir. İTM, Tarım Md Ky B Tic San Od. Dernekler 2014 İndikatörlere göre izlenecektir. OSİ, İTM Dernekler 2014 Üniv İndikatörlere göre izlenecektir. OSİ, ÇŞM Dernekler Sosyal kültürel Etkilerin İzlenmesi 5 1 Sürdürülebilirliğin İzlenmesi 6 1 Uyumun İzlenmesi Kurallar sistemine göre uyumun izlenerek, uyumsuzluk olduğu durumların düzeltilmesi sağlanacaktır. 7 1 İzlenimlerin Raporlanıp geri bildirimi Doğal ve kültürel değerlere etki yapan Faaliyetlerin sınırlara göre durumunun izlenmesi ve raporlama, değerleme ve geri bildirimlerinin yapılması, İTM, OSİ Özel girşimciler, OSİ; İTM ÜNİV Dernekler 2014 Dernekler Bütçesi ve Finans kaynağı 108

109 KAYNAKLAR: Acar, H.H., Orman İşletmeciliğinde Yol İnşaatı, Üretim ve Transport Çalışmalarının Doğal Çevre ve Korunması Açısından Değerlendirilmesi. I. International Symposium on Production of Natural Environment and Ehrami Karaçam, s., Kütahya. Akbulut, S., Anşin, R., Özkan, Z.C., İhmal Edilen Kimi Şifalı Otsu Bitkiler. I. International Non-Wood Forest Products Symposium, Trabzon, Alp, Ş., Doğal Çiçek Soğanları, Ters Lale Koruma Önlemleri ve Yetiştiriciliği. Doğal Çiçek Soğancıları Derneği, Altınova/Yalova Yayın No:2, ISBN: , 44 s. Anonim a, Sulak Alanlar ve İklim Değişikliği. Erişim tarihi Anonim b, Biodiversity Hotspots. CI Facts, Conservation International. Erişim tarihi Anonim c, Doğal Hayatı Koruma Derneği, Erişim tarihi Anonim d, Old Growth Forest, Anonim e, Why Protect Old-Growth Forests? Finnish Environment Instute, Finnish Nature League, Çalışkan, E., Çağlar, S., Orman Yolu Yapım Çalışmalarının Çevreye Verdiği Zararların Değerlendirilmesi. III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, Mayıs 2010, Cilt II, s Davis, P.H., Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. I, University Pres, Edinburgh, 567 s. Davis, P.H., Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. I-IX. Davis, P.H., Mill, R.R., Tan, K., Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 10. Edinburgh University Press, Edinburgh. Dudley, N., Mulongoy, K.J., Cohen, S., Stolton, S., Barber, C.V., Gidda, B., Etkin Korunan Alan Sistemlerine Doğru, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi, Korunan Alanlar İş Programı Uygulama Kılavuzu. ISBN: Eken, G., Bozdoğan, M., İsfendiyaroğlu, S., Kılıç, D.T., Lise, Y., Türkiye nin Önemli Doğa Alanları, Cilt II. Doğa Derneği, ISBN: , Ankara, Türkiye. Ekim, T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z., Adıgüzel, N., Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler (Red Data Book of Turkish Plants, Pteridophyta and Spermatophyta). Ankara: TTKD ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Press. Eminağaoğlu, Ö., Erşen Bak, F., Dendroflora of Artvin, Proc. Of the International Conference of the Biological Diversity of Adjara (South Colchic), 5-7 June 2008, , Batumi, Georgia. Eminağaoğlu, Ö., Kutbay, H.G., Özkan, Z.C., Ergül, A., Flora of the Camili Biosphere Reserve Area (Borçka, Artvin, Turkey), Turkish Journal of Botany, 32 (2008) 43-90, TUBITAK. Eminagaoglu, Ö., Manvelidze, Z., Memiadze, N., Artvin İlinde Nesli Tehlike Altında Olan Bitki Türleri, (Endangered Plant Species in Artvin Province), III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, Mayıs 2010, Artvin, 3,

110 Güner, A. ve Duman, H., A floristic ecursion to Artvin and Camili. The Karaca Arboretum Magazine 4: Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T., Başer, K.H.C., Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 11. Edinburgh University Press, Edinburgh. IUCN, IUCN Red List Categories: Version 3.1. IUCN Species Survival Commission, IUCN Gland, Switzerland and Cambridge. UK. Kurdoğlu, O Doğu Karadeniz in Doğal Yaşlı Ormanları, Türkiye Doğal Hayatı Koruma Derneği. Manvelidze, Z., Eminagaoglu, Ö., Memiadze, N., Kharazishvili, D., Conservation of Endemic Plant Species of Georgian-Turkish Transboundary Area, Batumi. Megahan, W.F., Effects of forest roads on watershed function in mountainous areas. In: Balasubramaniam, A.S., Chandra, S., Bergada, D.T., Nutalaya, P. (Eds). Environmental Geotechnics and Problematic Soils and Rocks. A.A Balkema, Rotterdam, pp Özhatay, N., Byfield, A., Atay, S., Türkiye nin Önemli Bitki Alanları (Important Plant Areas of Turkey). WWF Turkey, İstanbul. p. 88. Özhatay, N., Byfield, A., Atay, S., Türkiye nin 122 Önemli Bitki Alanı, WWF Turkey. İstanbul, 476 pp. Sivrikaya, F., Yolasığmaz, H.A., Başkent, E.Z., Doğal Yaşlı Ormanlar ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Yardımıyla Belirlenmesi, KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi 7(1)-2004, s Swanson, F.J., Dyrness, C.T., Impact of clear-cutting and road construction on soil erosion by landslides in the western Cascade Range, Oregon. Geology July 1975: LİNK KAYNAKLARI 12. Bölge Müdürlüğü Giresun Şube Müdürlüğü, 2012 Turizm Eylem Artvin Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü; Çevre Durum Raporu Artvin Orman Bölge Müdürlüğü, 2012 İl Brifingi Doğu Karadeniz Turizm Master Planı; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Artvin Meteoroloji İstasyon Müdürlüğü; Artvin İlinin İklim Durumu Türkiye Kelebekleri Kırmızı Kitabı Çevre ve Orman Bakanlığı Stratejik Planı, 2010 Camili Biyosfer Rezervi Planı ( ) Vadisi-ve-Papart-Deresi-Foto%C4%9Fraflar%C4%B orman.artvin.edu.tr/ 110

111 HAZIRLAYAN.. İli Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürü KONTROL EDEN. Bölge Müdürlüğü/../ Şube Müdürü Uygun Takdim. Bölge Müdürü... Vali Yardımcısı Doğa Turizmi Master Planının uygulanması UYGUNDUR. VALİ HAZIRLAYAN: Artvin Şube Müdürlüğü 2013, (Sedat KARA, Yunus AYDEMİR) 111