ESKİŞEHİR İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI

Transkript

1 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENE MÜDÜRLÜĞÜ ESKİŞEHİR İLİ

2 İÇİNDEKİLER 1. Giriş Doğal Alanlar, Yöre İnsanının Geleneksel Hayatı, Kırsal Kalkınma, Sürdürülebilir Turizm Doğal Alanlar ve Sürdürülebilir Kalkınma Sürdürülebilir Doğa Turizmi Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişimine İlişkin Çalışmalar Kaynak Analizi Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar Turizm Potansiyeli Taşıma Kapasitesi Taşıma Kapasitesinin Elemanları İlgi Grubu Analizi ve Yerel Organizasyon Oluşturulması İlgi Grupları / Paydaşlar İlgi Grubu Kategorileri İlgi Grubu Analizi Toplum Temelli Yaklaşım Yerel Organizasyon Oluşturulması Tarihçe İlimizin Tarihçesi Eskişehir in Yunanlılar Tarafından İşgal Edilmesi ve Gelişen Olaylar Eskişehir İlinin Genel Özellikleri İlin Jeomorfolojik Özellikleri Jeolojik Özellikler İklim Özellikleri Hidrografya Toprak Özellikleri Arazi Varlığı Orman Varlığı. 32

3 Flora Fauna ve Hassas Yöreler Yerleşim Alanı ve Nüfus Tarım ve Hayvancılık Sanayi ve Teknoloji Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama Madencilik Enerji İlgi Grubu ve Paydaş Analizi Eskişehirin Doğa Turizm Arzı Eskişehirin Doğa Turizmi Değerleri Eskişehir İlinin Doğa Turizmi (Arz) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi Eskişehir İli ve İlçelerinin Öne Çıkan Doğa Turizmi Değerleri Matrisi Seçkin ve Yüksek Değer Taşıyan Alanların Değ. Ve Potansiyelini Gel. İmkalarının Ort. Kon. İliş. Analizler 5.1. Merkez İlçe ( Odunpazarı ve Tepebaşı) Mihalıççık İlçesi Sivrihisar İlçesi Çifteler İlçesi Doğa Yürüyüş Rotaları Frig Vadisi Yürüyüş Yolu Avlakkaya-Muttalip Rotas(19 km) Başören Orman Deposu-Karacaören Orman Deposu Rotası(21.00 km) Bozaniç-Dağküplü Rotası 14,20 km Bozaniç yayla yolu-çukurca-dağküplü Rotası km Bozaniç Yayla Yolu-Tandır-Kozlu-Dağküplü Rotası km Bozdağ-Dağküplü Rotası 20,90 km Bozdağ Tırmanış Rotası 4,00-8,00 km Büyükyayla-Yazılıkaya Rotası 23,40 km Çatalçam-Dağküplü Rotası 12,70 km Kent Ormanı Rotası 8,5 km.. 91

4 6.12. Dağ Bisiklet Rotaları Eskişehir-Bozaniç-Sarıcakaya-Eskişehir 85,40 km Eskişehir İli Kamp Alanları Akçeşme Bölgesi Yazılıkaya Köyü-Han İlçesi Avlakkaya Bölgesi-Mihalgazi İlçesi Karaören Göleti Büyükyayla Köyü-Kırka- Seyitgazi İlçesi Yapıldak Göleti Yapıldak Köyü-Seyitgazi İlçesi Kaya Tırmanış Alanları Sivrihisar Kayalıkları(Balkaya, Sinekli kaya vb.) Kızılinler Kayalıkları (Merkez İlçe) Eskişehir İli Sürdürülebilir Doğa Turizmi Stratejileri Geliştirme Stratejisi Pazarlama Stratejisi Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi İzleme ve Değerlendirme Eylem Tablosu YARARLANILAN KAYNAKLAR ONAY SAYFASI

5 1-GİRİŞ 1.1 DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ESKİŞEHİR VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin korunan alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif ilişkiler içinde olmamız lüzumludur. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde inisiyatifi eline alan kişi demek olup tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşlar korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin yarattığı olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif çevre duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğinin korunmasında anahtar bir kelime haline gelmiştir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakış açısı yaratılması, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında en önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır. 1

6 1.2 DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP) çevre konularına ilişkin çalışmaları giderek artan bir etki yaratmıştır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nun 1987 yılında tamamladığı çalışmalar sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmış olup, kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna değinilmiştir. Raporda ortaya konan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne dayanmaktadır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman kereste imalatı için kullanılabilir, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilir, korunan alan olarak kullanılabilir. Alanın ve alanda yaşayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da yöre halkı ve diğer iş gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı yaşam kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemli olmaktadır. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın ve içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacaktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir, bu kavramlar şu şekilde açıklanabilir; Kırsal alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla anılan insan 2

7 yerleşimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal kalkınma kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel koşulları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabaların devletin bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam biçimde katkıda bulunmalarının sağlanma süreci şeklinde tanımlanmıştır. Kırsal alan kalkınması; Hem bir eğitim hem de örgütlenme işi olup kırsal alan, toplumun gereksinimlerinin göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük sağlamalıdır. Sürdürülebilir kalkınma: ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemli olmaktadır. Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır yılında Fransız vatandaşları tatillerinin %52 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde, %26 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar ayrıca doğa için önemli role sahiptirler. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır. 1.3 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup genişleterek karşılanması amaçlanmaktadır. 3

8 Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm gelişimi; Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri; a. Biyolojik çeşitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. İstihdam kalitesi, f. Sosyal eşitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bir bileşendir. Aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de turizm bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirler gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de lüzumludur. 4

9 Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, eko turizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki, turizm eşiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araç olabilmektedir. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması gibi hedeflere de ulaşılabilmektedir. En önemli husus; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi de gereklidir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelecektir. İşte bu nedenle bu çalışmaya SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME (MASTER) PLANI çalışmasına ihtiyaç duyulmuştur. 1.4 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ, Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir. 5

10 Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için kararlar ortak alınır ve karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre halkının becerilerini, bilgisini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılabileceği gibi yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır, söz konusu gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nda turizm doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm 6

11 potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi ve özgün bir destinasyon oluşturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemli olmaktadır. -Entegre doğal alan yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin işbirliği oldukça önemlidir, planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama stratejisi de Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın bir parçası olup, kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu stratejide yer almalıdır. -Turizm destinasyonu yönetimi; yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir rekabetçi yaklaşımdır. -İyi tanımlanmış amaçlarla ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin izlenmesi ve ziyaretçi yönetim planı: madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalışılıyor bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileştirilmesi) ve hizmetteki aksamaların doğadaki değişimlerin takibi için çok gereklidir. 7

12 Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaşmakgaranti edildiği takdirde teşvik edilmelidir. 2-SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR 2.1 KAYNAK ANALİZİ Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması zorunludur. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların halihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk amaçlı kullanımı, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir. sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir. Bazıları ise Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. İklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı 8

13 saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır. Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizm gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu, donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak hali hazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. - Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. - İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep telefonlarının da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etütleri içermektedir. 9

14 - Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. - Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. - Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. - Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. - Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. - Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. - Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. İnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır. İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir; - Yöre halkının nüfusu, - Göç vb. eğilimler, - Demografik yapı, - Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı, - Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, - Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, - Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini içeren sosyal yapı, - Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, - Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir, 10

15 - Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri, sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili olabilmektedir. Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini sağlayacaktır. 2.2 TURİZM POTANSİYELİ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karşılaması lüzumludur. Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır. 11

16 yapılabilir; ESKİŞEHİR İLİ Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile - Halen yapılan turizm, - Hali hazırdaki turist miktarı, - Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, - Ortalama kalma zamanları, - Turist profili, - Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneş, vb.) - Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, - Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; - İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? - Alan ulaşım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi), - Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) - İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? - Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, - Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir? - Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu (toprak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, - Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.) - Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü) - İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), 12

17 - Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), - İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), - Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), - İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), - Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya mevsime bağlı), - Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, - Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonu, spor, diğer; durumu: kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; - doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, deniz canlıları, iklim, diğerleri), - kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) - Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karakteristik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği, - Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), - Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vd.) - İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler.) 13

18 Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; - Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), - Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi, - Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan;turizme ilişkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait veriler üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır) - Turist başına ortalama harcama, - Grup hacmi ve düzeni, - Turistlerin ağırlıklı yaş grubu, - Yaptıkları faaliyetler, - Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri, - Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri, - İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, - Kullanılabilir ilave veriler. Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır. Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. 14

19 Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. - Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, - Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, - Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir, - Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, - İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, - Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. - Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. - Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. - Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyen konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir. 15

20 2.3 TAŞIMA KAPASİTESİ ESKİŞEHİR İLİ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değişikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır. Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. Taşıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taşıma kapasitesinin aşılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik etkisidir Taşıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal Taşıma Kapasitesi, Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir.bu unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve 16

21 toplumsal faydalarıdır. Ekonomik Taşıma Kapasitesi; ESKİŞEHİR İLİ Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik Taşıma Kapasitesi; Ekolojik taşıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi; Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi, Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin 17

22 bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. Psikolojik Taşıma Kapasitesi; Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 3-İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir. İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaşmak için işbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur. 3.2 İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ Turizmde ilgi grupları; - Yöre halkı, kişiler ve kurumlar, - Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, - Bölgesel yetkililer, - Ulusal yetkililer, - Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, - Turizmle ilgili sektörler, - Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, - İşçi sendikaları, dernekler, STK lar, 18

23 - Eğitim ile ilgili birimler, 3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ ESKİŞEHİR İLİ İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir. İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; - Genel hedeflerini, - Turizmden beklediği faydaları - Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; şu adımlardan oluşur; 1. İlgi gruplarının tanımlanması, 2. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi, 4. İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi, 6. İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması, 8. Paydaşların bir araya getirilmesi, 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, 10. Organizasyon çerçevesinin oluşturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletişim organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 12. İzleme ve geri bildirimin yapılması 19

24 3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaşım uygulanması neticesinde; - Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, - Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve - Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir. 3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır. 3.6 TARİHÇE İlimizin Tarihçesi ; İlimiz çok eski bir yerleşme merkezidir. Bölgenin ilk yerleşme noktası şimdiki yerin 6 km kuzeyindeki Dorylaion dur. Tarihinin çok eski olmasından dolayı da Eskişehir adı verilmiştir. Yapılan arkeolojik çalışmalar sonucu çıkan eserlerin verdiği bilgilerden, Eskişehir ve yöresinin, M.Ö yıllarına kadar varan, eski bir yerleşim yeri olduğu anlaşılmaktadır. Anadolu da M.Ö yılında hüküm süren Hititler devrinde de Eskişehir in önemi ve yeri dolayısıyla etilik (Beylik) olduğu görülmektedir. M.Ö yılından sonra Frigler Anadolu ya girmiş ve Eskişehir bir Frig şehri olarak Dorylaion adı ile kurulmuştur. Friglerden sonra şehir Lidyalılar'ın, M.Ö. 546 yılında da Persler'in hakimiyetine girmiştir. 20

25 M.Ö. 334 yılında İskender in eline geçen Eskişehir, İskender in ölüm tarihi olan M.Ö. 323 yılına kadar Helenizm dönemini yaşamıştır. Grekler in, Anadolu ya bu devirde, kitleler halinde gelip yerleştikleri, tarihi belgelerden anlaşılmıştır. Resim (1) Yazılı Kaya Anıtı M.Ö. 190 yılında Romalıların eline geçen Eskişehir, Roma nın M.S. 395 de ikiye bölünmesine kadar Roma İmparatorluğu nun, sonra da Bizanslıların idaresinde kalmıştır. Selçuklu Hükümdarı Alparslan ın 1071 de Malazgirt Savaşı'nı kazanmasından sonra Türklere bütün Anadolu kapıları açıldı. Süratle ilerleyen Türk orduları 1074 de Eskişehir i aldılar. Bundan sonra Eskişehir, doğudan devamlı gelen boylar için bir yerleşme noktası oldu. Eskişehir, Anadolu Selçuklular ile Haçlılar arasında yapılan kanlı savaşlara sahne olmuştur. 21

26 Eskişehir Anadolu Selçukluların kuruluşundan yıkılışına kadar bir Selçuklu şehri olarak kaldığı halde, bu savaşlar nedeniyle fazla Selçuklu eseri yapılamamıştır. Anadolu Selçukluların tarihi eserleri, o devirde uzun süre uç beyliğin merkezi olan Sivrihisar da görülür. Osmanlıların ilk zamanlarında, devletin kuruluş merkezlerinden birisi olması sebebiyle Eskişehir e yakın ilgi gösterilmişse de duraklama ve gerileme devirlerinde pek ilgi gösterilememiştir. Bu nedenle Eskişehir, yakın zamana kadar gelişememiştir. Şehir, ancak Osmanlı - Rus Harbi'nden sonra muhacirlerle beraber kalabalıklaşmaya başlamış ve gelişmiştir. Eskişehir in asıl gelişmesi demiryolunun işletmeye açılmasından sonra olmuştur yılından sonra değişen idari taksimatta Eskişehir, merkezi Bursa olan Hüdavendigar Eyaleti'ne bağlanmış ve 1923 yılına kadar kaymakamlıkla idare edilmiştir. Mondros Mütarekesi'nin maddelerine göre, itilaf devletler, İstanbul Bağdat demiryolu hattı boyunca kendilerince önemli gördükleri yerleri işgal etmeye başladılar, bu işgalden 1919 yılının ocak ayı sonlarında Eskişehir'de nasibini aldı. 520 mevcutlu bir İngiliz birliği Eskişehir İstasyonu çevresinde karargahını kurdu. Eskişehir'de 17 Mayıs 1919'da Yunanlıların İzmir'i işgalini kınayan bir miting düzenlendi. Bu miting sonrasında işgalcilere karşı olan direniş, giderek daha örgütlü hale geldi ve güçlendi; direnişi başlatanlar Eskişehirli aydınlardı. Bu tarihlerde 20. Kolordu Komutanı olan Ali Fuat Paşa ve Çerkez Ethem'in de Kuvayı Milliye örgütlenmesine ve Eskişehirli direnişçi aydınlara destekleri oluyordu. 4 Eylül 1919'da gerçekleştirilen Sivas Kongresi, bir başkaldırının, bir direnişin örgütlü olarak başlamasının da göstergesiydi. Bu kongreye Eskişehir'den üç delege katıldı. Bunlar; Bayraktarzade Hüseyin Bey. (Akbaşlı) Hüsrev Sami ( Kızıldoğan ) Siyahizade Halil İbrahim Bey'di. Kongrenin tutanaklarının bastırılması için gerekli maddi kaynak yoktu ve baskı için Eskişehir delegesi Bayraktarzade Hüseyin Bey 200 Osmanlı Altını bağışta bulundu ve tutanaklar böylelikle basılabildi ve bu onur Eskişehir'in ve Eskişehirlilerin oldu. 22

27 Bu arada İngilizler Kuvayı Milliye güçlerine karşı saldırılar düzenlemek üzere Eskişehir'e yığınak yapmaya başladılar. Ali Fuat Paşa 13 Eylül 1919'da Ankara'dan Sivrihisar'a intikal etti, 20 Eylül'de ise Batı Anadolu Kuvayı Milliye Komutanı sıfatıyla bir bildiri yayınlayarak, Eskişehir'de bulunan yerel yöneticilerin İstanbul Hükümeti'nin emirlerini dinlememesini istedi. Bu arada İngiliz kuvvetlerine de bir çağrıda bulunarak, İstanbul Hükümeti'ne karşı başlatılan bu harekette taraf olmamalarını istedi. Bu tarihlerde Kütahya'da da bir İngiliz işgal kuvveti bulunuyordu. İsmail Hakkı Bey komutasındaki bir müfreze Kütahya'ya giderek İngiliz kuvvetlerinin Eskişehir'e doğru çekilmelerini sağladı. Kütahya'da bulunan İngiliz kuvvetlerinin Eskişehir'e çekilmelerinden sonra Türk birlikleri Eskişehir - Kütahya Demiryolu üzerinde bulunan Alayunt köprüsünü yıkarak İngilizlerin tekrar Kütahya'ya gelmesini engelledi. 23

28 20 Mart 1920'de Milli Alay'a komuta etmekte olan 20. Kolordu komutan vekili Mahmut Bey, Eskişehir'deki işgal kuvvetlerine bir uyarı yaptı ve Eskişehir'i bir saat içinde terk etmelerini istedi. Aynı gün, sürenin uzatılması istekleri reddedilen İngiliz kuvvetleri çok sayıda araç gereç ve mühimmat bırakarak Eskişehir'i terk ettiler. 24

29 3.6.2 Eskişehir'in Yunanlılar Tarafından İşgal Edilmesi ve Gelişen Olaylar Uşak ve Bursa üzerinden Kütahya ve Eskişehir üstüne saldırıya geçen Yunan kuvvetleri, 20 Temmuz 1921'de Eskişehir'i işgal ettiler. Türk Batı Cephesi güçleri Çiftelere dek geri çekildi. Durum Türk kuvvetlerinin tümüyle aleyhine dönmüştü. İşgal kuvvetlerinin Ankara yakınlarına kadar gelmesi Türkiye Büyük Millet Meclisinde rahatsızlıklara neden olmuştu. Bu arada Yunanlıların Eskişehir'i işgallerinden iki gün sonra 22 Temmuz 1921'de Yunan kralı Konstantin Eskişehir'e geldi, yanında Yunan ordusunun üst rütbeli subayları bulunmaktaydı. Eskişehir'de yapılan toplantıda kral Konstantin Yunan Orduları Başkomutanı oldu, bundan beş gün sonra Kütahya'da yapılan bir başka toplantıda ise Ankara'ya saldırı kararı alındı. Yunan Ordusu yaptığı büyük hazırlıklardan sonra, üç koldan 13 Ağustos'ta Türk mevzilerine karşı hücuma geçti. Bundan sonraki bölümü kronolojik olarak gün gün ele alabiliriz: 1 Ağustos 1921: Sivrihisar, 16 Ağustos'ta Mihallıççık işgal edildi. 21 Ağustos 1921: Yunan Ordusu Sakarya Nehri'nin Güneyine geçti, 23 Ağustos'a dek ciddi bir direnişle karşılaşmayan işgal ordusu komutanı Papulos, Batı Cephesi mevzilerine saldırması ve cephenin iki yerden yarılmasını istedi. Mangal Dağı'nı tutan Türk birlikleri Mangal Dağı'nda bir alayı bırakarak geri çekildiler. 24 Ağustos 1921: Yunanlılar Mangal Dağı'nı ele geçirdiler, ancak Türklerin burayı çok çabuk terk etmelerinden de kuşku duydular. İki gün beklemeyi tercih ettiler. Bu beklemeden yararlanan Başkomutanlık, mevzilerin arkasına güç yığdı. 25 Ağustos 1921: Yunanlıların saldırısı püskürtüldü. Ancak Yunan kuvvetleri çok geniş bir alana yayılmıştı. 30 Ağustos 1921: Yunan birlikleri yeni bir saldırı başlattılar, beş gün boyunca süren çatışmalarda büyük kayıplar verdiler ve Çal Dağı'nı zorlukla ele geçirebildiler. 4 Eylül 1921: Yunan Komutanı Papulos Savaş bakanına yazdığı bir raporda Ankara'ya kadar ilerlemenin olanaksız olduğunu belirtti. 6 Eylül 1921: Mustafa Kemal, Fevzi Paşa (Çakmak) ve İsmet Paşa yaptıkları toplantıda Yunan kuvvetlerinin iyice güç kaybettiği konusunda fikir birliğine vardılar. 25

30 17 Eylül 1921: Türk Kolorduları Yunanlıları güneyden sarmaya başladı, Papulas Eskişehir'e çekilmeyi planladı. Aynı gün öncü birlikler Mihalıççık'a girdiler. 20 Eylül 1921: Cephane yetersizliği dolayısıyla oldukça yavaş hareket edebilen Türk birlikleri, Sakarya'nın batısına geçtiler. 23 Eylül 1921: Yunan birlikleri Eskişehir'e dek geriledi, burada yeni güçler ve cephanelerle desteklendi yılının eylül ayı sonlarında bitebilecek olan Yunan işgali, malzeme ve cephane yetersizliği dolayısıyla bir yıl kadar uzadı. Bu arada Yunanlıların Avrupa'da siyasi destek arayışları devam ediyordu, ancak İngiltere ve Fransa gibi güçlü devletler, savaşın sonunu görmüşlerdi, İngiliz Başbakanı Lloyd George ise bir an önce Sevr ruhunun terk edilmesi gerektiğini söylemeye başlamıştı yılının bahar ayları boyunca hem Türk birlikleri, hem de Yunan birlikleri karşılıklı saldırı için hazırlıklarını yaptılar. Yunan Ordusu'nun başına Hacıanesti getirilmişti. 26 Ağustos 1922: Büyük Taarruz başladı. 30 Ağustos 1922: Büyük Taarruz bitti. 1 Eylül 1922: Seyitgazi düşman işgalinden kurtuldu. 26 Ağustos 1922 de Türk Ordusunun başlayan taarruzu sonucu, 2 Eylül 1922 de Eskişehir düşman işgalinden kurtuldu. Ancak işgalciler geri çekilirken yakıp, yıkmış kenti harabe haline getirmişlerdi. 26

31 Kurtuluş Savaşının 5 önemli meydan muharebesinin üçü ilimizde geçmiştir. M. Kemal Atatürk'ün önderliğindeki T.B.M.M. mazlum halklara örnek olacak galibiyetlerin ilkini İ. İnönü Savaşı ile Eskişehir topraklarında kazanmıştır. Eskişehir, Ulusal Kurtuluş Savaşının kilit noktalarından birini oluşturduğundan, savaşta maddi manevi olarak çok yıpranmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, 15 Ocak 1923'te Hükümet Konağında yaptığı konuşmada vurguladığı gibi Eskişehir, zaferin kazanılmasında büyük katkı yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa, bu nedenle kentin imarıyla yakından ilgilenmiştir. Cumhuriyet döneminde yapılan yatırımlarla kısa zamanda modern bir kent yaratılmaya çalışılmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra, sancak ve mutasarrıflıkların il yapılmaları üzerine, Eskişehir'de 1923 yılında il olmuştur. 3.7 ESKİŞEHİR İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Jeomorfolojik Özellikleri Eskişehir ilinin yapısını; Sakarya ve Porsuk havzalarındaki düzlükler ile bunları çevreleyen dağlar oluşturur. Havza düzlüklerini kuzeyden Bozdağ ve Sündiken dağları, batı ve güneyden ise İç Batı Anadolu eşiğinin doğu kenarında yer Türkmen Dağı, Yazılıkaya Yaylası ve Emirdağ kuşatır. Dağlar, Eskişehir il alanının %22 sini kaplamaktadır. Bunların arasında en önemlileri Bozdağ, Sündiken, Sivrihisar ve Türkmen dağlarıdır. İl toprakları içinde en yüksek nokta 1825 m. ile Türkmen Dağı tepesidir. Bölgedeki diğer yükseltiler, kuzeyde Panet Tepe (960m), Arapöldü T. (1047m), Umurlarbayırı T. (1008 m), Dede T. (1115 m), güneyde Büyükdülüçe T. (1008 m), Çengel T. (942 m), Bozyamaç T. (869 m), Yıldız T. (941 m), Taşlı T.(944 m) den oluşur. Ovaların il içindeki payı %26 yı bulmaktadır. Genellikle dağlarla çevrilmiş ovaların içinde Porsuk, Sarısu,Yukarı Sakarya ovaları büyük önem taşır. İlde yaylalık alanlar Türkmen Dağlarının doğu uzantıları ve Bozdağ ile Sündiken dağları üzerindedir. Ayrıca Porsuk ve Sakarya havzalarını birbirinden ayıran Sivrihisar dağları üzerinde de yaylalık alanlar bulunmaktadır. Yaylalar, il topraklarının %0.6 gibi çok küçük bir bölümünü oluşturmaktadır. Eskişehir ili toprakları ana vadiler ve bunlarla birleşen çok sayıdaki vadilerle parçalanmış durumdadır. Sakarya ve Porsuk vadileri ilin en önemli vadilerini oluşturur. 27

32 İlde, yeryüzü şekillerinin oluşturduğu topoğrafı yapının doğal sonucu olarak gelişmiş bir akarsu ağı bulunmaktadır. Türkiye nin en önemli akarsularından biri olan Sakarya Nehri aynı zamanda Eskişehir in başlıca akarsuyudur. Sakarya Nehrinin çok sayıdaki kolları içinde Porsuk Çayı başlı başına önem taşımaktadır. İlin en büyük akarsuyu Sakarya Nehrinin bir kolu olan Porsuk Çayı dır. Uzunluğu 460 km dir. Bölgeye güneybatıdan girip, doğudan çıkmaktadır. İl sınırları içinde sürekli akarsu kaynakları dışında kalan ama Eskişehir in yeryüzü şekillerinin oluşumunda büyük etkisi olan çok sayıda dere ve çay vardır. Özellikle düzlükleri çevreleyen dağ ve yayla gibi yükseltilerin eteklerinde yer alan bu dereler, yağışların arttığı ve karların eridiği zamanlarda kabararak taşkınlara yol açabilmektedirler. İl sınırları içerisinde göl bulunmamaktadır. Ancak, Sakarya Nehri üzerindeki Gökçe kaya Baraj Gölü ile Porsuk Çayı üzerindeki Porsuk Baraj Gölü ekonomik açıdan büyük önem taşır. Bunun yanı sıra, il sınırları içinde çok sayıda sulama amaçlı gölet bulunmaktadır. Bölge topografı yapısını, neotektonik dönemde kazanmış olup, yapısal jeolojinin 28

33 kontrolünde gelişmiştir. Doğu-batı gidişli fayların etkisiyle, aynı yönde uzanan doruklar ve çöküntü ovalar oluşmuştur. Eskişehir-İnönü ovaları en tipik örnektir Jeolojik Özellikler Bölgenin en yaşlı birimlerini, Triyas yaşlı metamorfik şist mermer ile ofiyolitik melanj oluşturur. Bu birimler üzerine açısal diskordansla Eosen yaşlı konglomera, Marn, kiltaşı, kireçtaşı, Miyosen yaşlı andezit, konglomera, kilmarn, tüf ve kireçtaşı ile Pliyosen yaşlı kil, tüf ve bazalt serisi gelmekte, bölgenin en genç birimleri olarak alüvyonlar bütün birimleri örtmektedir. Bölgenin stratigrafik kesiti verilmiştir. Genellikle glokofan şist, muskovit şist ve kristalize kireçtaşı ardalanmasından oluşur. Bu birimler tektonik olarak ofiyolitik melanj ile dokanaklıdır. Genç karasal çökeller tarafından örtülen metamorfik çok kıvrımlı, kırıklı ve çatlaklı bir yapıya sahiptir. Bu kayaçlar içinde fosile rastlanılmamıştır. Yaygın olarak Keskin, Alınca, Emirce ve Mamuca köyleri ile Muttalıp Köyü kuzeyinde geniş alanda yüzeylenmektedir. Serpantinit, radyolarit, kireçtaşı bloklarından oluşan birim, kuzeyde Atalantekke, Ilıca, Dağküplü köyleri ile Ahiler köyü güneyinde geniş alanda yüzeylenmektedir. Ayrıca, Karagözler köyü güneyi ve Mamuca köyü güneybatısında da görülmektedir. Radyolarit ve çamurtaşları kırıklı ve kıvrımlı yapılar gösterirler. Peridotit ve Gabrolar sivri tepeler oluştururlar. Konglomera, kumtaşı, kireçtaşı ile temsil edilmektedir. Karacaşehir köyü etrafı, Büyükdülüce tepe ve Güneydoğu Mamuca köyü dolaylarında gözlenir. Tabanda kırmızı şarabi renkte konglomera ve kumtaşı yer alır, çakılları mermer, serpantin ve radyolaritten türemiştir. Andezit, andezitik tüf, aglomera ve bazaltlardan oluşan bu volkanik kayaçlar, bölgenin güneybatısında gözlenmektedir.tektonik olaylar sonucu, kayaç içinde oluşan silis ve karbonat yerleşmiştir. Volkanitler, konglomera, kireçtaşı, kiltaşı, marn, tüf ve kireçtaşlarından örtülmektedir. Bu birimler şist, mermer tüf, radyolarit ve granit çakıllarından oluşan konglomera ile başlar. Bunların üzerine kiltaşı, marn, tüf seviyeleri gelir. Eosen serileri üzerine açısal uyumsuzlukla gelir. Bazalt ve tüflerden oluşan bu kayaçlar güneydoğuda Kızılinler, Karacaşehir köyleri civarında yüzeylenmektedir. Birim, Eosen ve Miyosen çökelleri üzerine dik şevler oluşturur.konglomera, kumtaşı ve yer yer killi kireçtaşı tabakalarından oluşur. Konglomeralar gevşek tutturulmuş olup, kendinden yaşlı birimlere ait çakılları içermektedir. En genç birimler ise aktüel alüvyonlar olup, dere yataklarında gevşek tutturulmuş çakıl ve kum tanelerinden oluşur. 29

34 İklim Özellikleri Ege, Marmara ve İç Anadolu Bölgeleri arasında bir geçiş noktasında bulunan Eskişehir ilinde Ege ve İç Anadolu ya özgü iklim özellikleri görülse de, sert bir kara iklimi hakimdir. İlin yıllık ortalama sıcaklığı 11 C civarındadır. Eskişehir ilinde hakim olan kara iklimine karşın. Sarıcakaya Vadisi nde Akdeniz İklimi özelliklerini gösteren mikroklima hakimdir. Eskişehir, İç Anadolu, Batı Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin etki alanı içinde olması nedeniyle, kendine özgü bir iklime sahiptir. Yıllık sıcaklık ortalaması, 10.9 dir. Aylık ortalamaya göre yılın en soğuk ayı, -2 ile ocak ayıdır. Aralık ayının ortalarından, şubat ayının ortalarına kadar çok soğuk günler ve don olayları yaşanır. -10 ile -25 arasında değişen derecelere rastlanabilir. Mart ayında daha çok don olayına rastlanır. Baharın ikinci yarısında maksimum sıcaklık, 20 nin üstüne çıkar. Haziran, temmuz ve ağustos aylarında en sıcak günler yaşanır. Bu aylarda en düşük sıcaklık dir. Temmuz ayının ikinci yansı ile ağustos ayının ilk yansında en yüksek sıcaklık, arasında değişir. Burada, kara iklimi özelliğini gösteren en belirgin olay, aynı zamanda gece ile gündüz sıcaklığında 12 ile 29 arasında büyük ısı farklarının olmasıdır. Sonbahar mevsimi, sıcaklığın 20 nin altına düşmesiyle, ağustos ayının ikinci yarısından itibaren kendini belli eder. Eylül ayının sonunda sıcaklık, 0 ye kadar inebilir. En yüksek sıcaklık ise, yine eylül ayı içinde, yazın devamı olarak 20 ile 30 arasında oynayabilir. Ekim ayında ortalama sıcaklık, 10 civarında seyreder. Eskişehir de yağışlar, kışın kar ve yağmur halinde görülür. Aralık ayından itibaren yağışlar daha çok kar olarak görülür. Eskişehir de bahar yağmurları, batı ve güneybatıdan gelerek, sağanak halinde düşer. Yıllık ortalama yağış miktarı kg/m3 dür. Temmuz ve Ağustos aylarında, Akdeniz yaz kuraklığı özelliklerini gösterir. Ancak çok hafif olarak, Karadeniz yaz yağmurlarını da alır. Ekim ayında yağmur, kasım ayında sulu karın yağması, kışın başladığını gösterir. Eskişehir de rüzgarlar, kışın doğudan batıya eser. Baharın ilk aylarında kuzeybatı rüzgarları hakimdir. Baharın sonunda güneybatı, batı ve kuzeybatıdan gelen rüzgarlar görülür. Yaz mevsiminde bazen geçici olarak günlük şiddetli doğu rüzgarları da görülebilir. Sonbaharda ise, eylül sonundan itibaren doğu, kuzeydoğu ve güneydoğu rüzgarları ortaya çıkar. 30

35 Hidrografya ESKİŞEHİR İLİ Sakarya Nehri: Çifteler İlçesi nin sınırları içinde yer alan Sakaryabaşı denilen yerden çıkmaktadır. Buradan çıkan su, önce Bardakçı Suyu ile, sonra Seydisu ve Sarısu ile birleşerek güneydoğuya doğru akar. Çakmak Köyü yakınında Ankara - Eskişehir arasında il sınırı olur ve kuzeye döner. Kıran Hamamı denilen yerde Porsuk Çayı ile birleşir ve kuzeye doğru akar. Sarıyer Barajı ndan sonra akışı batıya döner. Porsuk Çayı ve Kolları: İki koldan oluşmuştur. Birincisi, Porsuk suyudur. Kaynağı Murat Dağı ndadır. Altıntaş havzasında hafif meyilli bir arazide akar. Diğer kol, Kütahya nın batısından gelir. Bu, şehrin kuzeyinden Porsuk Çayı adı ile geçen sudur. Bunlar Çukurova da birleşerek ve Eskişehir il sınırında, İncesu Köyü nün yakınındaki Kalburcu Çiftliği nden geçerler. Sonra sırasıyla Kunduzlar, Kargın Deresi, Ilıcasu, Mollaoğlu Deresi, Sarısu, Keskin-Muttalip dereleriyle birleşerek, Sakarya Nehri ne yaklaşırken de Pürtek Çayı nı içine alır. Eskişehir içindeki sıcak su kaynakların sıcaklıkları C arasında değişmektedir. Ana kaynak olarak Hamamyolu Caddesi üzerinde Çarşı Camii kaynağı olmak üzere irili ufaklı kaynaklar belirlenmiştir. Eskişehir de, yukarıda bahsedilen bir dizi kaynağa ilaveten, sıcaklıkları C arasında değişen tulumba, keson, kuyu, çakma boru şeklinde, yapay sıcaksu kaynakları ile derinlikleri 80 m. yi geçmeyen sıcaksu sondajları bulunur. Kızılinler kaynağı, Kızılinler Köyü ne girişte kaplıcanın kaptajında bulunur. Sıcaklığı 38 C dir. Pınarbaşı Ilıca Kaynağı, İnönü İlçesi nin güneybatısında fay boyunca yüzlek vermektedir. Sıcaklığı 26 C dir. Hasırca, Kızılay Ilıca Kaynağı, Eskişehir in güneybatısında ve Eskişehir e 45 km. mesafede bulunur. Sıcaklığı 29 C dir Toprak Özellikleri Eskişehir ilinde tespit edilmiş 8 adet toprak grubu vardır. Buna göre, % 44.8 ile en fazla kahverengi topraklar, % ile kahverengi orman toprakları ve % ile kalkersiz kahverengi orman toprakları bulunmaktadır Arazi Varlığı Eskişehir İl arazisinin %21.8 i dağlık, % 6 sı yayla, % 25.8 i ova ve %51.8 i dalgalıdır hektar (% 43) tarım alanına sahip olan Eskişehir İlinde ; hektar çayır-mer a 31

36 arazisi (% 24), hektar (% 24) orman ve fundalık arazi, hektar (% 9) tarıma elverişsiz arazi bulunmaktadır. Arazi kabiliyeti yönünden ildeki arazilerin % 9 u 1. sınıf, % 36 sı 2.,3. ve 4.sınıf, % 55 i de 5.,6.,7. ve 8. sınıf arazilerdir. Sulanabilir arazilerde her yıl ekim yapılmaktadır. Geriye kalan araziler kıraç ve taban arazi olup, Nadas-Ekim münavebe sistemi uygulanmakta ve her yıl dekarı nadasa bırakılmaktadır. Tipik bir karasal iklime sahip olan Eskişehir de Sarıcakaya ve kısmen de Mihalıççık İlçeleri hariç tutulacak olursa genelde yıllık yağış 400 mm nin altında olup, daha çok serin iklimde tahıl (Buğday, Arpa) ile Şeker Pancarı tarımı yapılmaktadır. Bir mikroklima bölgesi olan Sarıcakaya ve Mihalgazi İlçelerinde ilimiz ve çevre illerin ihtiyacını karşılayabilecek düzeyde sebzecilik ve seracılık yapılabilmektedir Kullanılış Biçimi Alan (ha) Toplam Alana Oranı % İşlenen Tarım Alanı ,6 Çayır-Mera Alanı ,9 Ormanlık ve Fundalık Alan ,2 Tarım Dışı Arazi ve Yerleşim ,3 TOPLAM İŞLENEN TARIM ALANLARI DAĞILIMI Kullanılış Biçimi Alan (ha) Toplam Alana Oranı % Tarla Arazisi Bağ Arazisi ,3 Sebze Arazisi ,9 Meyvelik Arazi Diğer (Zeytin) 170 0,03 Terkedilen Alan ,57 Nadas ,8 TOPLAM Orman Varlığı İlimiz Orta Anadolu Bölgesinin karakteristik bitki örtüsü olan zonu içerisinde yer almaktadır. Bununla beraber % 26,3 ü ormanlarla kaplıdır. Önemli ormanlık yöreleri Çatacık, Mihalıççık, Sarıcakaya, Seyitgazi, Büyükyayla ve 32

37 Kalabak tır. İlimiz ormanları ormanların devamlılık prensibini bozmayacak şekilde piyasa ihtiyaçları da dikkate alınarak işletilmektedir. Üretimle birlikte büyük çapta ağaçlandırma ve gençleştirme faaliyetleri yürütülmektedir. İlimizde ,5 ha. koru, ha. baltalık alan mevcuttur. Çayır ve mera arazisi ilimizin toplam arazisinin %24 ünü teşkil etmektedir. Koru ormanlarının % 78 ü karaçam, % 9 i sarıçam, % 6 ü kızılçamdır. Geriye kalanı yapraklı ormanlar olup, bunun da tamamı meşe cinsidir Flora-Fauna ve Hassas Yöreler Flora, bir bölgenin sahip olduğu bitki ve vejetasyon özelliklerini ifade eder. Eskişehir in, farklı iklimlerin etkisi altında bulunması, farklı yükselti ve yeryüzü şekillerine sahip olması, çok zengin bir bitki örtüsüne de sahip olmasını sağlamıştır. Eskişehir in bitki örtüsü; İç Anadolu Bölgesi ne özgü step bitkileri ile Batı ve Kuzey Anadolu nun orman bitkilerinden oluşan bir yapı gösterir. Özellikle şehrin kuzeyinde yer alan Sündiken Dağlarının ve Bozdağ ın orman bitkileri açısından zenginliği dikkat çekmektedir. Bu bölgelerde yükseltiye göre, özellikle karaçam, sarıçam, kızılçam ve kayıngiller familyasından kayın, gürgen ve meşe türleri bulunmaktadır. Ovalarda ise özellikle su kenarlarında kavak, söğüt, çınar, meyve ağaçları yer alır. Bölgenin dörtte birini çam, meşe, gürgen, ardıç, sedir ağaçlarının oluşturduğu ormanlar teşkil etmektedir. Bu flora yapısı ve ormanlık arazilerin çokluğu orman içi turistik rekreasyon alanları olarak planlama yanında, sahip olduğu farklı bitki türleriyle özel ilgi turist grupları için bir çekicilik unsuru olarak kullanılabilir. 33

38 Fauna, belli bir bölgede yaşayan hayvanların tümünün genel adıdır. Çeşitlilik açısından büyük önem arz eden Eskişehir faunası, özellikle kuş türleri açısından zengindir. Balıkdamı Sulak Alanı (Sivrihisar), Doğancı Göleti (Alpu), Emineken Göleti (Çifteler) ve Yörükkırka Göleti (Merkez) göçmen kuşların uğrak yeri olması nedeniyle, kuş gözlemciliği açısından önemli yerlerdir. Balıkdamı, göç döneminde yaklaşık 140 kuş türü barındırmakta olup Türkiye nin en büyük sulak alanlarından biridir. Bu bölgede kuşların yanı sıra sazan, yayın, turna, sarıbalık, kızılkanat, tatlı su karidesi, su samuru ve porsuk gibi canlılar da bulunmaktadır. Önceki yıllarda Balıkdamı nda 10 34

39 dan fazla balık çeşidi yaşarken, bugün sayının giderek azaldığı görülmektedir. Bunda, kültür balıkçılığı çerçevesinde çok hızlı üreme yeteneği olan İsrail yayını olarak bilinen balık türünün bu bölgeye bırakılması neden olarak gösterilebilir. Bu balık türü diğer balıkların yumurtalarını ve küçük balıkları yiyerek üremelerini engellemektedir. Bu durum diğer balıklar ve bu balıklarla beslenen kuş türlerini de tehdit etmektedir. Bir diğer fauna alanı memeli hayvanlar açısından önemli olan Çatacık Ormanları (1350m) dır. Türkiye de iki noktada bulunan Kızıl Geyik Üretme İstasyonundan birisi bu bölgede yer almaktadır. Tamamıyla ava kapalı olan Çatacık Yaban Hayatı Geliştirme Sahasında ; Kızılgeyik, ayı, domuz, kurt, tavşan, sincap, yaban koyunu gibi memeli, keklik, doğan, kartal ve şahin gibi kuşlarıyla dikkat çekmektedir Yerleşim Alanları ve Nüfus TÜİK verilerine göre İl Toplam Nüfus; dir. Türkiye genelinde olduğu gibi nüfus şehir merkezinde yoğunlaşmıştır. İl Merkez Nüfusu dir. Kırsal köy nüfusu olup Şehir Nüfus oranı % 90 dir. Köy Nüfus oranı % 10 dur. Buna göre nüfus yoğunluğu : 56 dır. İlimizde Okur- yazar oranı % 96,5 olup eğitim seviyesi yüksektir. 35

40 İLÇELERE GÖRE NÜFUS DAĞILIMI 31 Aralık 2011 Tarihi İtibariyle İL MERKEZİ NÜFUSU ALPU BEYLİKOVA ÇİFTELER GÜNYÜZÜ HAN İNÖNÜ MAHMUDİYE MİHALGAZİ MİHALIÇÇIK SARICAKAYA SEYİTGAZİ SİVRİHİSAR KENTSEL NÜFUS ARTIŞ HIZI % 2,17 ŞEHİR NÜFUS ORANI % 90 KÖY NÜFUS ORANI % 10 NÜFUS YOĞUNLUĞU Tarım ve Hayvancılık Tarımsal üretimin yapı itibariyle büyük ölçüde tabiat şartlarına bağlı olması ilimizde bitki deseni, ürünlerin miktar ve çeşitliliğini sınırlamaktadır. Bu sebeple ilimizdeki tarımsal üretim, tarla tarımı ve buna bağlı olarak hububat ekimi toplam tarla arazisinin % ünü teşkil etmektedir. 36

41 Eskişehir İli bitkisel ve hayvansal üretimde Türkiye ortalamasının üzerinde üretim yapabilen bir teknolojiye ulaşmıştır. TABLO; Arazi Kullanımı ÜRÜN TOPLAM TARIM ALANI (Da) 1-TAHIL TOPLAMI BAKLAGİLLER TOPLAMI ENDÜSTRİ BİTKİLERİ TOP YAĞLI TOHUMLAR TOP YUMRU BİTKİLER TOP YEM BİTKİLERİ TOPLAM TARLA BİTKİLERİ EKİLİŞİ ( ) NADAS EKİLMEYEN TARLA TOPLAM TARLA SEBZE ALANI MEYVELİK ALANI BAĞ-BAHÇE TOPLAMI(11+12) TARIM ARAZİLERİ TOPLAMI TAHIL TOPLAMI Tarım İl Müdürlüğü-2010 İl hayvancılığı; kültür ırklarının çoğalması sonucu et ve süt üretimini arttırmıştır. En çok koyun varlığı Sivrihisar İlçesindedir. Bu ilçeyi Merkez İlçe ve Seyitgazi ilçeleri takip etmektedir. Keçi varlığı bakımından Mihalıççık birinci sıradadır. Mihalıççık ı Merkez İlçe, Seyitgazi ve Han ilçeleri takip etmektedir. İlimizde hayvancılık mera hayvancılığından entansif hayvancılığa dönüşmeye başlamış ve kültür ırkı hayvancılık büyük bir gelişme göstermiştir. Sığır yetiştiriciliğinin gelişmesinde suni ve tabii tohumlamanın yanında ithal edilen ineklerle kurulan yeni işletmeler İlimiz sığır ırkının % 85 melez ve kültür ırkı olmasını sağlamıştır Sanayi ve Teknoloji Yurdumuzun topraklarının % 1.8 ine sahip olan Eskişehir İl Merkezi nüfusu itibariyle 10. sırada İlin toplam nüfusu itibariyle 31. sırada, ekonomik ve sosyal gelişmişlik ölçeğinde ise 81 il arasında 6. sırada yer almaktadır. İlimiz kalkınmasında devlet işletmeleri ve kamu yatırımları büyük rol oynamıştır

42 yılında temeli atılan bugünkü adıyla Tülomsaş Fabrikası bir kamu kuruluşu olup, onu Şeker Fabrikası (1933) Sümerbank Dokuma Fabrikası (1956) izlemiştir. Eskişehir İl merkezinde yer alan imalat sanayii firmalarının % 52.1 i iç pazara yönelik üretim yapmaktadır. Diğer illere satış yapan başlıca sektörler arasında taş ve toprağa dayalı sanayi içinde yer alan refrakter tuğla, seramik, fayans, alçı ve çimentodan üretilmiş prefabrik yapı elemanları üreticileri bulunmaktadır. Cumhuriyetin ilk yıllarında özel sektörün özellikle un ve toprak sanayiinde başlattığı sanayileşme faaliyetleri 70 li yıllarda metal eşya ve makine imalat sanayine de yönelmiş, teşvik tedbirlerinin özendirici olduğu dönemlerde sektörel bazda yatırımların sayısı artmıştır. Mevcut sanayi içinde makine imalat sanayinin G.S.M.H. içindeki payı % 22.5 den %32 ye çıkmıştır. Gıda sanayi ile taşa ve toprağa dayalı imalat sanayi en fazla katma değer üreten 2. ve 3. sektör konumundadır. Eskişehir Uçak bakım ve Lokomotif Fabrikalarından görünüm. Ülkemizin tek uçak motoru fabrikası (TUSAŞ) ile dizel lokomotif motoru üreten tek fabrikası (TÜLOMSAŞ) İlimizdedir. Ülkemizin en büyük kapasiteli buzdolabı (ARÇELİK) ve ülkemizin en büyük kapasiteli kompresör fabrikaları İlimizde bulunmaktadır. Hazır Giyim ve Konfeksiyon sanayiinde Sarar, Çetintaş ve Doğruöz Giyim Sanayii gibi büyük ve modern tesisler mevcut ürünlerini Türkiye genelinde pazarladıkları gibi büyük ölçüde ihracatta yapmaktadır. Eskişehir bisküvi üretiminde Türkiye genelinde % 35 lik, hamur işleme makineleri üretiminde % 40 lık paya sahiptir. Beton direk ve prefabrike yapı elemanları üretimi açısından en büyük kapasiteli fabrikalar Eskişehir dedir. 38

43 İlimiz soba (Odun, Kömür, LPG yakıtlı soba) sanayii ülke çapındaki üretimin % 40 lık payını almaktadır. İlimizde şeker, yem ve bisküvi fabrikalarıyla, maden öğütme tesisleri ve asfalt plenti yapan fabrikalar mevcuttur. Ayrıca ülkemizin ilk konteyner fabrikası İlimizde bulunmaktadır. İlimizde 7 ayrı sektörde faaliyet gösteren kuruluşların ülkemizin ekonomik ve teknolojik gelişmesi sürecinde büyük katkıları olmuştur. Bu itibarla İlimiz bir asırlık sanayi geçmişine sahiptir. Eskişehir Cumhuriyetin ilanını takip eden dönemde artan kamu yatırımlarından büyük pay alan illerden biri olmuştur Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama İlimiz ulaşım konusunda en rahat ulaşabilen şehirlerin başında gelmektedir. İl genelinde 384 km devlet yolu, 278 km bölünmüş olmak üzere 848 km kara yolu, 3387 km köy yolu, 471 km demir yolu bulunmaktadır. Ayrıca uluslararası uçuşlara uygun 1 hava alanı da mevcuttur. Haritada tüm önemli şehirlerin yol güzergahında bulunan Eskişehir e kara yolu, tren yolu ve havayolu ile ulaşmak mümkündür. Son dönemlerde yapılan kara yollarının yenilenme çalışmaları ile Eskişehir - İstanbul, Eskişehir- Ankara, Eskişehir- Bursa ulaşımı son derece kolaylaşmış durumdadır. Ayrıca Yüksek hızlı trenle Eskişehir-Ankara arası mesafe yalnızca 1,5 saat sürmektedir. (Yakın zamanda şehir giriş çıkışların yapılacak yenilemeler ile bu süre daha da azalacaktır) Son olarak İzmir Eskişehir arası ise 412 km 39

44 olup yolculuk yaklaşık 6 saat kadardır. Ayrıca Eskişehir- İstanbul Yüksek hızlı Tren hattı yapımı devam etmekte olup bu çalışmaların bitimin de şehrimize ulaşım daha kolay hale gelecektir. Kent içinde ulaşım tramvay ve diğer toplu taşıma araçlarıyla yapılmaktadır. Son yıllarda Eskişehir gerek ticaret gerekse kültür turizmi anlamında çok hızlı gelişmekte ve ziyaretçi sayısı her geçen gün artmaktadır. Buna paralel olarak, yoğun olarak şehir merkezinde açılan otellerle beraber yatak arzı artmaktadır. Eskişehir de ziyaretçilerin yararlanabileceği farklı nitelikte işletme ve tesisler bulunmaktadır. Özel sektörün işlettiği tesisler olduğu gibi kamunun denetiminde olan misafirhaneler ve konukevleri de bulunmaktadır. Eskişehir de konaklama açısından Turizm İşletme Belgeli Konaklama Tesislerinden bazıları aşağıdaki gibidir. Sayısı Otelin Adı Madencilik İlçe Sınıfı (Yıldız) Oda Sayısı Yatak Sayısı Anemon Otel Merkez Saffron Otel Merkez Dedepark Otel Merkez Atışkan Otel Merkez Büyük Otel Merkez Soyiç Otel Merkez İbis Otel Merkez Grand Namlı Otel Merkez Es Albatros Otel Merkez Has Termal Otel Merkez Şale Otel Merkez Altınes Otel Merkez Arslan Otel Merkez Sultan Otel Merkez Gürgenci Otel Merkez Apart Verman Otel Merkez Adalife Otel Merkez Butik Abacı Otel Merkez Butik Toplam Yer altı zenginliği Eskişehir'in önemli ekonomik kaynaklarından biridir. Madencilik ilin sanayisinin gelişmesinde ve yıllar içinde ihracatın artışında önemli bir yere sahiptir. 40

45 İl genelindeki önemli maden rezervlerinden bazıları; manyezit, krom, bor, kil, mermer ve lületaşıdır.lületaşı yıllar boyunca yurt dışına işlenmeden ihraç edildikten sonra, 1970'lerde ham olarak ihracatının yasaklanmasıyla birlikte, ildeki atölyelerde işlenerek pipo ve süs eşyası haline getirilmiş ve işlenmiş şekilde ihraç edilmeye başlanmıştır. Sepiolit madeni de Eskişehir'in önemli yer altı zenginliklerindendir. Krom madeni, Eskişehir'in diğer önemli yer altı zenginliklerinden biridir. Çelik ve diğer maddelerin kaplanmasında, savunma sanayisinde, refrakter malzeme üretiminde ve çeşitli kimyasallarda kullanılmaktadır. İldeki önemli bir maden ise Etibank Kırka Boraks İşletmesi tarafından çıkarılan bor tuzlarıdır. Ayrıca tuğla, kiremit ve seramik üretmek için kullanılan kil, ilin sahip olduğu önemli rezervlerden biridir Enerji Eskişehir sınırları içinde taş kömürü rezervi bulunmamaktadır. Ancak Mihalıççık İlçesi Koyunağılı ve Beyköy civarında kömür ocakları mevcuttur. Eskişehir sınırları içinde Mihalıççık İlçesi, Koyunağılı Köyü hudutlarında kömür rezervi bulunmaktadır. Üretilen kömür sanayi kuruluşlarında ve konutlarda yakacak olarak tüketilmektedir. Eskişehir in kömür rezervi m³ tür. Eskişehir sınırları içinde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. Şehrimizde Toprak Enerji, Organize Sanayi Bölgesi EEE Otoprodüktör ve Yurtbay Seramik Enerji olmak üzere 3 adet doğalgaz çevrim santrali bulunmaktadır. İlimizde 2011 yılı doğalgaz tüketimi m3 olarak gerçekleşmiştir. Başlıca Hidroelektrik santrallerinden biri olan Gökçekaya H.E.S. ve barajı ilimiz sınırları içerisinde yer almaktadır. Sakarya nehri üzerine kurulmuş olan bu barajın yüksekliği 158 m., göl alanı 20 km², depolama hacmi 910 milyon m³ olup, yılda 562 milyon kwh elektrik enerjisi üretilmektedir. Sakarya Nehri üzerine kurulmuş olan Yenice H.E.S i 1999 yılında işletmeye açılmış olup, yüksekliği m, göl alanı 3.64 km², depolama hacmi milyon m³ olup, yılda 122 milyon kwh elektrik enerjisi üretilecektir. Yenice Beyköy H.E.S. nin ise türbün gücü 5.15 kw dir. İlde iki ana trafo bulunmaktadır. Köylerin tamamına elektrik hattı ulaştırılmıştır. 41

46 3.8.İLGİ GRUBU VE PAYDAŞ ANALİZİ İlimizde doğa turizmi ile ilgili kurumların başında Üniversiteler ve bunlara bağlı fakülteler gelmektedir. Ayrıca Kültür Turizm İl Müdürlüğü, Dağcılık Federasyonu İl temsilciliği, Türsab Temsilciliği, Mağaracılık Federasyonu ile Orman Bölge Müdürlüğü Eskişehir in doğa Turizmi potansiyelinin tespitinde kurumumuza katkıda bulunmuşlardır. 4.ESKİŞEHİRİN DOĞA TURİZM ARZI 4.1 ESKİŞEHİRİN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ Önemli bir kavşak noktasında olan Eskişehir Uzun yıllar sanayi şehri olarak gelişme göstermiştir, son yıllarda özellikle, iç turizm ivme kazanmaya başlamıştır. Turizm alanında yakalanan bu gelişmenin nedeni var olan 2 Üniversitesi ile bir eğitim kenti olması ve yapılan ulaşım alt yapı çalışmaları ile kolay ulaşılabilir bir kent olmasıdır. Bunun için gelen turistlere geceleme imkanı sağlamak ürün çeşitlendirmesi yapmak amacıyla, son yıllarda turizm yatırımları artarak devam etmektedir. Şehir doğal, kültürel, tarihi kaynaklara sahiptir. Eskişehir doğal termal sular bakımından zengin kaynaklara sahiptir. Özellikle Merkez de bulunan sıcak sular, Bakanlar Kurulu kararıyla termal bölge ilan edilen Kızılinler ve Sakarıılıca termal kaynakları turizm alanlardır. Bu bölgelerdeki doğal sulardan, gelecekte sağlık ve SPA turizmi alanlarında yararlanılabileceği söylenebilir. Şehirde doğal kaynaklar içerisinde yer alan fauna ve flora alanında da zengin bir çeşitlilik olduğu saptanmıştır. 14 bitki türü Eskişehir endemiği olmak üzere çok sayıda Türkiye endemiğinin bölgede yer aldığı tespit edilmiştir. Korunan alanlar başta olmak üzere Fauna açısından bakıldığında Balıkdamı, Yörükkırka Göleti, Sarıyar Barajı, Flora açısından Sündiken Dağları, Musaözü Tabiat Parkı, Fidanlık Tabiat Parkı, Geyik Alanı Tabiat Anıtı ve Çatacık Ormanları kuş gözlemciliği, av turizmi ve çeşitli doğa turizmi türlerinin geliştirilebileceği önemli ekolojik alanlar olduğu görülmektedir. Yukarda belirtildiği üzere korunan alanlar dışında Eskişehir genelinde halen doğa severlerin tarafından kullanılan ve potansiyel olarak tespiti yapılan Doğa Yürüyüş yolları, Bisiklet Rotaları ve Çadırlı Kamp alanları ile Kaya Tırmanış alanları doğa turizm arzı kapsamında değerlendirilmiştir. 42

47 Eskişehir Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Turizm Stratejisi Kavramsal Eylem Planı'nda Kültür ve Termal Turizm gelişme bölgesi içine alınmıştır. Dolayısıyla bu durum ilimizde kültür ve termal turizminin desteklenebileceği düşünülerek bir avantaj olarak değerlendirilmektedir. 4.2 Eskişehir İlinin Doğa Turizmi(Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede: B, Ülke seviyesinde: T, Milletlerarası seviyede: M 43

48 1- Milli Park ve benzeri sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Balık damı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası (Sulak Alan) Çataçık Ormanları,Yaban Hayatı Geliştirme Sahası (Kızıl Geyik) Üretme İstasyonu Sivrihisar Mihalıççık B T Musaözü Tabiat Parkı Merkez B Fidanlık Tabiat Parkı Merkez B Sakarya başı Piknik Alanı Çifteler B 2- Korunan Alanların Dışında Kalan Diğer sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Yürüyüş yolları Tepebaşı,Odunpazarı Sarıcakaya, Mihalıçcık Alpu, Sivrihisar B Frig vadisi yürüyüş yolu Han, Çifteler, Seyitgazi T Dağ Bisiklet Rotaları Sarıcakaya, Tepebaşı, Han, Odunpazarı B Çadırlı Kamp Alanları Han, Mihalgazi, Seyitgazi B Kaya Tırmanış Alanları Sivrihisar, Tepebaşı B 44

49 Balık Damı Yaban hayatı Geliştirme sahası ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler - Tescilli Sulak Alan Olması sebebiyle koruma altına alınmış olması. - 2.Derece Doğal bir sit alanıdır - Birçok yerli ve göçmen kuşların barınma beslenme ve üreme alanıdır kuş türü varlığı tespit edilmiştir. - Sulak alan olması hasebiyle aynı zamanda balıkların üreme ve yaşama alanıdır. - Sahanın yönetim planı projesi yapılmıştır. - Doğa Turizmi çalışmaları kapsamında sahada kuş Gözlem kulesi mevcuttur. - Alanda kuş gözlemi ve doğa yürüyüşü için potansiyel mevcuttur. - Saha şehir merkezine uzaktır. Ulaşım ancak kara yolu ile sağlanmaktadır. - Sahanın doğal sit olması nedeniyle herhangi bir yapılaşmaya imkan sağlamaması - Potansiyel turistlerin konaklamasına imkan sağlayacak alt yapı yörede bulunmamaktadır. - Yapılacak etkinliklerde sahanın hassas doğal yapısına ve kuşların üreme dönemlerine dikkat edilmelidir. - Yöre halkının bu konularda eğitime ve yönlendirmeye ihtiyacı bulunmaktadır. Fırsatlar Alanın bakir bir yapıda olması bir çok su kuşunun ve göçmen kuşların yaşama ve konaklama alanı olması. Tehditler Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda bozulma ihtimali Merkeze uzak olmasının yanında Ankara- Eskişehir Devlet Kara yoluna yakın olması (30 Km) sahaya düzenlenecek günlük turlar için bir fırsat olabilir. 45

50 Çataçık Ormanları Yaban hayatı Geliştirme sahası ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler - Çataçık ormanları çok geniş bir alanı kaplamakta ve çok güçlü bir sarıçam orman varlığına sahiptir, - Orman flora bakımından çok zengindir ve yöreye has endemik türler mevcuttur - Saha fauna bakımından çok zengindir, - Çataçık Ormanlarında Yaban Hayati Geliştirme sahasında, Kızıl Geyik, Yaban Domuzu, Boz Ayı ve diğer vahşi yaşam türleri mevcuttur, - Sahanın her yıl envanterlerinin yapılması, - Koruma ve kontrol teşkilatının olması, - Kızıl Geyik varlığının ve trofe kalitesinin yüksekliği, - Sahada 24 kişi / gün konaklama sağlamayacak bir tesis mevcuttur. - Saha içerisinde Sarıçam türünün Doğal Gelişimi ve Yetişme ortamı özelliğinden dolayı koruma altına alınmış Geyik Alanı Tabiat anıtı mevcuttur. - Yaban Hayatı Geliştirme sahası kapsamında Hızlı Alan Değerlendirmesi Planı yapılmış olup, Sahanın yönetim planı da tamamlanmak üzeredir. - Doğa Turizmi çalışmaları kapsamında sahada Av turizmi yapılmakta olduğundan bu konuda deneyim mevcuttur, - Alan Flora ve Fauna gözlemi, doğa yürüyüşü ve foto safari turları için güçlü bir potansiyele sahiptir. - Saha şehir merkezine uzaklığı. Ulaşımın ancak kara yolu ile sağlanması. - İl merkezinde var olan hava alanının talep yetersizliği nedeniyle hizmet dışında tutulması - Sahanın Orman varlığı nedeniyle herhangi bir yapılaşmaya imkan sağlamaması - Gelen turistlerin konaklamasına imkan sağlayacak alt yapının yörede bulunmaması. - Yöre halkının eğitime ve yönlendirmeye ihtiyacın bulunması - Saha içerisinde ve civarında insan kaynağının yaşlı olması, - Avcı turistlerinin yakın yerlerde konaklama imkanlarının yetersiz oluşu, - Yörede konaklama tesisleri yapımı için gerekli sermayeyi ortaya koyacak yatırımcıların bulunmaması, - Orman İdaresine bağımlı ve küçük baş hayvancılığa dayalı ekonomik yapı, - Sahanın büyük bir kısmının Orman İdaresi altında olması planlanan faaliyetler için işbirliği gerektirmesi, - Sahada mevcut konaklama tesisi(misafirhane) Orman Genel Müdürlüğüne aittir. - Sahadaki tesis de devamlı hizmet elemanı bulunmaması 46

51 Fırsatlar Tehditler Alanın bakir olması bu orman kütlesi içerisinde birçok doğa turizmi faaliyetine (Av turizmi, Foto Safari. Flora ve Fauna Gözlemciliği, Doğa Yürüyüşü ) imkan sağlayacak yapıda olması. Sahada doğal yapının (endemik türler) aşırı ziyaret sonucunda bozulma ihtimali Yapılacak doğa turizm yatırımlarının çok detaylı ve kompleks bir yapıda olması pazarlama açısından büyük bir avantaj sağlayacaktır. Musaözü Tabiat Parkı sahasına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler - Saha yöre insanını halen piknik alanı olarak kullandığı bilinen bir yerdir, - Şehir merkezine yakındır (21 km). - Sahada bir gölet mevcuttur, - Sahada karışık yapıda güçlü bir orman varlığı vardır. - Park içerisinde 8 kişi/gün konaklama imkanı sağlayacak bir tesis bulunmaktadır. - Tabiat Parkı dinlenme, manzara, rekreasyon ve olta balıkçılığına uygundur. - Sahada 6-8 km lik doğa yürüyüş parkuru yapılabilir - Sahanın içinde bulunan alt yapı eskimiş durumdadır. - Park ta bulunan konaklama amacıyla yapılan tesis yetersizdir. - Gelen turistlerin konaklamasına imkan sağlayacak yapıların yörede bulunmaması. - Yöre halkının bu konularda eğitime ve yönlendirmeye ihtiyacın bulunması - Yörede konaklama tesisleri yapımı için gerekli sermayeyi ortaya koyacak yatırımcıların bulunmaması, 47

52 Fırsatlar Tehditler Tabiat Parkı doğa turizmi faaliyetlerinden Doğa Yürüyüşü, Olta Balıkçılığı, Dinlenme, konaklama ya imkan sağlayacak yapıdadır. Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda bozulma olasılığı Şehir Merkezine yakındır. Fidanlık Tabiat Parkı sahasına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler - Tabiat Parkı Şehir Merkezine çok yakındır ( 7 km ). - Parka Ulaşım Toplu Taşıma araçları ile yapılabilmektedir. - Tabiat Parkı günü birlik piknik amacıyla kullanılmaktadır. - Park içerisinde bir adet büfe ve 1 adet kır gazinosu, çocuk oyun bahçeleri,ocaklar mevcuttur. - Park içesinde elektrik su ve kanalizasyon alt yapısı mevcuttur. - Park içerisinden Porsuk Nehri geçmektedir. - Tabiat Parkı Çadırlı Kamp Alanı için uygun bir yapıya sahiptir. - Parkta bulunan ve günü birlik piknik amacıyla kullanılan alt yapısı eskimiş durumdadır. - Şehir Merkezine çok yakın olması Parka olan talebi attırdığından. Yılın bazı dönemlerinde yoğun insan baskısına maruz kalmaktadır - Tabiat Parkı alanı küçüktür, büyütmek imkanı da yoktur, - Saha Orman Fidanlığının Fidan Üretim parsellerine çok yakın olduğundan yaz aylarında yangın tehlikesi olabilir. 48

53 Fırsatlar Tehditler Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda bozulma olasılığı Sakarya başı sulak alanı ve piknik alanı sahası ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler - Sakarya başı Su kaynaklarının önünün kapatılmasıyla yapılan yapay bir gölettir - Sakarya nehrinin Ana kaynağının doğduğu yerdir. - Sakarya başı Şehir merkezine 67 km uzaklıkta olmasına rağmen Çifteler İlçe merkezine çok yakın bir mesafededir. - Eskişehir-Konya şehirlerarası kara yolu üzerindendir - Sakarya başın da yerel yönetim bilimsel öneri ve destek olmaksızın kendi imkan ve çabalarıyla bir şeyler yapma gayreti içindedir - Var olan plansız yapılaşma ile birlikte yoğun insan hareketliliği doğal yaşamı olumsuz etkilemektedir, - Yapılacak olan çalışmaların bilimsel bir temele dayandırılması gereği vardır, aksi takdirde bölgenin doğal dokusu tehlikeye maruz kalabilir - Piknik alanı olarak hizmet verdiği gibi alan da 1 adet 35 odalı otel, yüzme havuzu, çocuk oyun alanları, spor sahaları ve özel şahıslara ait lokantalar mevcuttur - Sakaryabaşında bir üniversiteye bağlı Balık Üretim ve Araştırma istasyonu vardır - Sakarya başının hemen devamında 5600 dekar yüzölçümünde Eminekin sazlığı sulak alanı bulunmaktadır. - Eminekin sulak alanın da yerli ve göçmen olmak üzere 102 kuş türü tespiti yapılmıştır, Tatlı su balıkçılığı da (özellikle sazan) vardır - Alanda doğa yürüyüşü, sportif olta balıkçığı, kuş gözlemciliği potansiyeli mevcuttur. 49

54 Fırsatlar Tehditler Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda bozulma ihtimali, Yürüyüş Yollarına ve Bisiklet Rotalarına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - İlçelerde de rota çalışmalarının devam etmesi - Yerli turistlerin de artan nispette bu güzergahları tercih etmeleri, rotalardan duyulan memnuniyet, - Rotalara ulaşım kolaylığı - Rotaların peyzaj ve görsel değerlerinin yüksekliği Zayıf Yönler -Rotaların bazılarının pek benimsenmemesi, uzun ve yorucu bulunması -Köylerde insan kaynağının zayıf olması Fırsatlar Tehditler Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda bozulma ihtimali, Yürüyüş ve bisiklet yollarında köpeklerin saldırıları 50

55 Kaya Tırmanışı ve Çadırlı Kamp Alanlarına ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Kamp ve tırmanış alanları amatör kullanıcılar tarafından bilinmektedir. Zayıf Yönler - Kaya tırmanış alanlarının (Sivrihisar kayalıkları) il merkezine uzak olması - Bu alanlar kullanıcılara tatmin edici özelliklere sahip alanlardır. - Profesyonel sporculara da hizmet verebilecek kapasitededir. - Fırsatlar Tehditler - Sahada doğal yapının aşırı ziyaret sonucunda bozulma ihtimali, - Üreme dönemlerinde memeli hayvanların rahatsız edilme ihtimali - Aşırı kullanımın endemik bitki türlerine zarar verme ihtimali 51

56 4.3 ESKİŞEHİR İLİ VE İLÇELERİNİN ÖNE ÇIKAN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ MATRİSİ Aktivite/değer MERKEZ İlçesi ALPU İlçesi BEYLİKOVA İlçesi ÇİFTELER İlçesi GÜNYÜZÜ İlçesi HAN İlçesi İNÖNÜ İlçesi MAHMUDİYE İlçesi MİHALGAZİ İlçesi MİHALLIÇÇIK İlçesi SARICAKAY İlçesi SEYİTGAZİ İlçesi SİVRİHİSAR İlçesi Değerler toplamı Rafting (R) Canyoning/kanyon yürüyüşü (C) Mağaracılık (M) Dağ bisikletçiliği (DB) Denizel değerler (DS) Dağ-yayla gezisi imkanı ( DG) Peyzaj güzelliği/fotosafari (PF) Çadırlı kamping Düzenlenmiş doğa gezisi rotası(dgr) Tabiata uyumlu kırsal miras gezisi(kmg) Pansiyonculuk(P) Kır havasında şehir merkezleri(khşm) Kaya Tırmanış Alanları (KTA) Kelebek imkanı(keg) gözlemciliği 52

57 Kuş gözlemciliği imkanı(kug) Sportif olta balıkçılığı imkanı(sob) Milli park vb sahalar(mp) Milli park vb. nde konaklama(mpk) Kış sporları potansiyeli(ksp) Aktif kış sporları merkezi(ksm) Estetik şelale bulunan yerler(eş) Estetik göl/baraj olan yerler(egb) Botanik gezilerine uygun saha(bog) Tescilli avlak sahası (AvS) Yabana hayatı geliştirme sahası(yhgs) Garantili yaban hayatı gözlemi(gyhg) İzole ilginç ekosistemler(ie) Çim kayağı(çk) Sualtı Yaşamı Gözleme İmkanı (SAG) Bakir Küçük Koylar (BKK) Ormanaltı florası tanıma gezi imkanı(mantar ve benzeri dahil) (FGİ) Endemik Bitkilerin Gözlemi (EBG) 53

58 Köy Pazarları(Orman meyvelerinden reçel marmelat, kurutulmuş meyve satılması kaydıyla) (KP) Çayır şeklinde gruplanmış dağ çiçekleri gezisi (görselliği yüksek olacak) (DÇG) Doğal taşlardan tabiat tarihi gezisi(gezi sırasında en az değişik taş türü ve jeomorfolojik yapılar tanıtılmalıdır) (DTTTG) Bakir doğa parçaları keşif gezisi(bakir vadi ve bakir orman gibi gizli kalan değerleri keşfetme gezileri) (BDPKG) Gastronomi gezisi (Gezi günü belirlenir. Gezi günü ziyaretçilerle yöresel yemekler yapılarak yedirilir) (GG) Dokusu bozulmamış kırsal miras gezisi (köyler) (KMG) Yayla gezisi imkanı (Ya) Yaya gezi imkanı (Y) Tarihi eserler, sit alanı (Ts) Şelale görme imkanı (Ş) Peyzaj değeri yüksek yerler,fotoğrafik yerler (P) Mağara gezisi (Mğ) Motorlu gezi imkanı (M) Jeolojik ve jeomorfolojik değerler (Jm) 54

59 Kanyon görme imkanı (Cn) ESKİŞEHİR İLİ Botanik gezisi imkanı (Bt) Bakir orman gezisi (Bo) Atla geziye uygun (At) 5. SEÇKİN VE YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN () ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARININ ORTAYA KONULMASINA İLİŞKİN ANALİZLER Eskişehir in doğa turizmi yönünden öne çıkan ilçeleri; - Merkez İlçe (Fidanlık Tabiat Parkı, Musaözü Tabiat Parkı) - Mihallıççık İlçesi (Çataçık Ormanları) - Sivrihisar İlçesi (Balık damı Sulak Alanı) - Çifteler İlçesi (Sakarya başı ve Eminekin sazlığı) - Bu ilçelerde doğa turizm imkanı ve gelişimi için yapılması gerekenlere geçmeden önce sahaların özellikleri incelenerek doğa turizmi konusunda bu sahaların özellikleri bu özelliklerin geliştirilebilmesi için gerekenler açıklamaya çalışılacaktır. 5.1 Merkez ilçe (Odunpazarı ve Tepebaşı) : Doğa Turizm çalışmaları kapsamında değerlendirilmek üzere Eskişehir Merkezinde korunan alan olarak planlamaya dahil edilen iki bölge bulunmaktadır. Fidanlık Tabiat Parkı : Eskişehir kent merkezine 7 km. uzaklıkta bulunan Orman Fidanlığı Tabiat Parkı, Karacaşehir Köyü nün hemen yakınındadır yılında tesis edilen Fidanlığın güneyinde yer alan yamacın üst kısımlarında ise Karacaşehir Kalesi nin yıkıntıları bulunmaktadır. Porsuk çayı kenarında, ağaçlık bir alan olup, toplu taşıma araçları ile ulaşım mümkündür. Eskişehir halkının dinlenme ve eğlence gereksinimini karşılamada önemli bir yere sahiptir. 12 hektar büyüklüğündeki Fidanlık Tabiat Parkında Kır gazinosu, piknik alanı, masalar, banklar, çocuk oyun bahçeleri, büfe, ocaklar, su ve tuvalet bulunmaktadır. Bu alanda 2000 metre karelik çadırlı bir kamp alanını yapımı planlanmaktadır. 55

60 Fidanlık Tabiat Parkında Planlanan Doğa Turizm Faaliyetleri - Çadırlı Kamp alanı yapımı (2000 metre karelik bir alanda) Fidanlık Tabiat Parkı Turizm Talebi Değerleri Halihazırdaki ziyaretçi sayısı (1 yıl) Günü Birlik : kişi Konaklama : Yok Para harcama Yeme-içme, piknik vb. Ziyaretçiler ihtiyaçlarını dışardan getirebildiği gibi saha içinde var olan kır kahvesi ve büfeden de istifade etmektedirler. Ziyaretçi Profili Arkadaş Grupları: % 45Aileler : %35 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : %10 Diğerleri : %10 Geliş sebepleri: 1- Stres Atma /Dinlenme 2- Dostlarla vakit geçirme 3- Yeme İçme Kıyaslanabileceği bir saha 56

61 Fidanlık Tabiat Parkı Turizm Arzı Değerleri Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Ulusal Kolay derecede yakın; 20 dakika (Hava Alanı Aktif değil) havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt (x) Toplu taşıma (x) Diğerleri (x) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Ulaşım için problemler : Yoktur. Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı yeterli Yerel ağ(toprak, asfalt) Asfalt Anayollara bağlantı iyi Yerel genel taşımacılık Programlar Ücretler Ring patikaları İşaret levhaları Toplu taşıma hizmeti var. Gelişme planı çerçevesinde henüz oluşturuluyor 57

62 Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme Yeterli değil, kolaylıkları Restoran sayısı 1 Turizme uygun. Gelişme planına göre yapılabilir Alanda bulunan tesisler WC, Çocuk Oyun Bahçesi, Yeterli Büfe ve Ocaklar Sahadaki tesisler Yetersiz yeterli iyi Durum açıklaması Rekreasyonel tesisler Gelişme planına göre Spor tesisleri yapılabilir. Diğerleri Doğal Kaynakların Potansiyeli Kaynak adı Var Açıklama Dağlar Peyzaj, Jeomorfoloji, Ormanlar Peyzaj değeri İzole alanlar - Şelaleler - Göller - Göl ekosistemi yoktur Nehirler Porsuk nehri içinden geçmektedir Yaylalar - Mağaralar - Yaban hayatı Memeli - Kuşlar Kelebekler - İklim Peyzaj dokusu - Çeşitlilik öne çıkar Kanyonlar - Tabiatla uyumlu kültürel miras arası değerlendirme şekli; 1) İnsanlar sahayı özelikle bu kaynak için ziyaret ederler, çekirdek üründür, 2) Kaynak alanı ziyaretçiler tarafından mutlaka ziyaret edilir, 3) Alanda kaynağın olması ziyaretçi deneyimine katkı sağlar, 4) Herhangi bir farklı şey sunmaz, 5) Turizm için ilginç değil, 58

63 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1- Fidanlık Tabiat Parkında öncelikli olarak 2000 metre karelik çadırlı kamp alanı yapılması 2- Şehir merkezine oldukça yakın alan ve yoğun ziyaret alan bu alanda güvenlik önlemlerinin artırılması, 3- Tabiat Parkı içine ziyaretçilerin kullanımına yönelik spor tesislerin yapılması 4- Park içinde bulunan ve eskimiş olan alt yapının güçlendirilmesi, Musaözü Tabiat Parkı : Eskişehir-Kütahya yolu üzerinde Merkez İlçe ye 21 km uzaklıkta 50 hektar büyüklüğünde bir piknik alanıdır. Ayrıca park içerisinde D.S.İ. Sulama göletinin çevresinde oluşturulan dinlenme alanından günübirlik yararlanılabilir. Park içerisinde 8 kişi/gün konaklama imkanı sağlayacak bir tesis bulunmaktadır yılında tesis edilmiştir. Karaçam, meşe, söğüt ve ardıç türlerinden oluşan yeşil örtüsü ve olta balıkçılığına(gelişme Planının onayından sonra) imkan veren sazan, yayın kerevit bulunan göleti, dinlenme yerinin doğal değerleridir. Doğa Turizm Çalışmaları kapsamında tabiat parkında 6-8 km lik yürüyüş yollarının yapımı ve yönlendirme levhaları ile sportif amaçlı olta balıkçılığı teşvik edilecektir. Park içerisinde var olan konaklama ünitesinin yeniden düzenlenerek kısa süreli konaklama imkanı sağlayacak biçimde düzenleme yapılacaktır. 59

64 Musaözü Tabiat Parkında Planlanan doğa Turizm Faaliyetleri - Doğa Yürüyüşü (6-8 Km lik Parkur ve yönlendirme levhaları) - Sportif olta Balıkçılığı - Konaklama (sınırlı olmak kaydıyla) Musaözü Tabiat Parkı Turizm Talebi Değerleri Halihazırdaki ziyaretçi Günü Birlik : kişi sayısı (1 yıl) Konaklama : 6 kişi Para harcama Yeme-içme, piknik, konaklama vb. Ziyaretçi Profili Arkadaş Grupları: %45 Aileler : %35 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : %5 Diğerleri : %10 Geliş sebepleri: 4- Stres Atma, Dinlenme 5- Dostlarla vakit geçirme 6- Konaklama / Yeme İçme Kıyaslanabileceği bir saha 60

65 Musaözü Tabiat Parkı Turizm Arzı Değerleri Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Ulusal havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( x) Toplu taşıma ( - ) Diğerleri (x) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Yakın; 40 dakika (Hava alanı aktif değil) Ulaşım için problemler : Ulaşım sadece Özel taşıt ile mümkündür. Merkeze 20 Km uzaklıkta Anayol üzerinden ayrılan asfalt yol ile gidilmektedir. Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Bazı bölgelerde yeterli Yerel ağ(toprak, asfalt) Bazı bölgelerde yeterli Anayollara bağlantı iyi Yerel genel taşımacılık Programlar yok Gelişme planı çerçevesinde henüz oluşturuluyor Ücretler Ring patikaları İşaret levhaları Yapılıyor, yer yer tamam, 61

66 Genel yer işaret Yapılmakta levhaları Bilgi panoları Yapılmakta, Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme Yeterli değil, kolaylıkları Restoran sayısı 1 Turizme uygun nitelikliler yetersiz Alanda bulunan tesisler Misafirhane, 2 adet bungalov, kır kahvesi, Su, WC, Ocaklar, oyun bahçesi Alanda bulunan tesisler daha uygun duruma getirilebilir Sahadaki tesisler Yetersiz yeterli iyi Durum açıklaması Rekreasyonel tesisler Gelişme planına göre Spor tesisleri yapılabilir. Diğerleri Doğal Kaynakların Potansiyeli Kaynak adı Var Açıklama Dağlar - Peyzaj, Jeomorfoloji, Ormanlar Peyzaj değeri İzole alanlar - Şelaleler - Göller Baraj göleti vardır Nehirler - Yaylalar - Mağaralar - Yaban hayatı Memeli Kuşlar Kelebekler İklim Peyzaj dokusu Çeşitlilik öne çıkar Kanyonlar - Tabiatla uyumlu kültürel miras arası değerlendirme şekli; 1) İnsanlar sahayı özelikle bu kaynak için ziyaret ederler, çekirdek üründür, 2) Kaynak alanı ziyaretçiler tarafından mutlaka ziyaret edilir, 3) Alanda kaynağın olması ziyaretçi deneyimine katkı sağlar, 4) Herhangi bir farklı şey sunmaz, 5) Turizm için ilginç değil 62

67 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1- Musa Özü Tabiat Parkı içinde Gelişme Planı çerçevesinde Sportif balıkçılığa uygun yerlerin İl Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ile Orman ve Su İşleri İl Şube Müdürlüğü tarafından detaylı olarak planlanması, 2- Musa Özü Tabiat Parkı içinde Gelişme Planı çerçevesinde göletin balıklandırma çalışmalarının yapılması 3-Tabiat Parkı içinde sportif balıkçılık iskeleleri yapılması, 4-Sportif balıkçılık ve doğa spor gruplarına ulaşılarak bu sahalar da çalışmalar yapılması, ve alanın tanıtımının yapılması 5- Doğa Sporlarına yönelik olarak 2 adet doğa yürüyüş parkuru ve yönlendirme levhalarının yapılması 6-Doğa turizm çeşitlerinde yöre insanının kırsal kalkınmasını temin maksadıyla öncelikli olarak yöre insanının rol alacağı uygulamalara yer verilmesi, 7-Ziyaretçilerin kullanımına yönelik spor tesislerinin yapılması 8-Tabiat Parkı içinde yer olan Konaklama tesisinin yapılacak yatırım ve tanıtım ile daha da işlevsel hale getirilmesi, 9-Bu kaynakların ilimizde yapılmakta olan diğer turizm destinasyonlarına entegre edilerek bu destinasyonlara zenginlik katılmasının uygun olacağı, 10-Kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine dikkat edilmesi, 63

68 Eskişehir İli Turizm Haritası. 5.2 Mihalıççık İlçesi: Mihalıççık ilçesi yukarı Sakarya kesiminde Sündiken dağlarının güney doğusunda kurulmuş olup Denizden yüksekliği 1325 m. Kuzeyinde Bolu ili, Nallıhan ilçesi Sarıyar beldesi Kuzey doğusunda Beypazarı ilçesi Doğusunda Ankara ili Batısında Eskişehir ili, Alpu ilçesi Bozan beldesi Güneyinde Sivrihisar ilçesi Güney batısında Beylikova ilçesi Mahmudiye ilçesi Kaymaz beldesi ile çevrilidir km²lik bir alana sahip ilçenin Güneydoğu ve güneybatı kesimleri tamamen ovalıktır. Bu ovaları Porsuk çayı sular ilçenin doğusunda ve kuzeyinde Sakarya vadisi yer alır. Orta kesimde bulunan sündiken dağlarının yüksekliği m dir. Bu dağlar verimli ormanlarla kaplı olup doğudan batıya doğru uzanır. Sündiken dağlarının en yüksek tepeleri Hamidiye, kartal, Beşpınar ve Kızıltepe dir. En yüksek dağ olan Kızıltepenin yüksekliği 1818 metredir. 64

69 Sündiken dağlarının batı uzantısında Yeşilyurt, Yumaklıca, Otluk, Mavzut, büyük ve küçük Sasa yaylaları, kuzeydoğunda uzantısında Yeşilyurt, Yumaklıca, Otluk, Mavzut, Büyük ve küçük sasa yaylaları kuzeydoğusunda Belen yaylası, doğusunda Gencek, Kazanpınarı Eğriova yayları yer alır. Bunların yükseklileri m arasında değişir. İlçenin güneyinde ise Porsuk vadisine dik olarak uzanan Karaçam dağları bulunur. İlçenin iklimi değişik özellikler arz eder. Porsuk vadisinde kışlar sert ve soğuk yazlar oldukça sıcak geçmektedir. Sündiken dağları yılın en az altı ayı karla kaplı kalır. İlçenin kuzeyinde Sakarya vadisinde ise oldukça ılıman bir iklim hüküm sürmektedir. İlçe merkezinde kışın ısı bir hayli düşmekte yaz aylarında ise serin yayla iklimi hakim olmaktadır. Yağışlar kışın kar, İlkbahar ve sonbaharda yağmur şeklindedir. Geyik Alanı Tabiat Anıtı Kızıl Geyik Üretme İstasyonu Karadeniz ikliminden karasal iklime geçiş noktasında ( stepe geçiş zonu ) bulunan Mihalıççık İlçesinin özellikle kuzey kısmı verimli ormanlarla kaplıdır. Orman dahilinde, karaçam, sarıçam, kızılçam, ardıç, meşe ağaç türleri ağırlıklı olarak bulunmaktadır. Özellikle Çatacık İşletme Şefliği içerisinde bulunan saf sarıçam ormanları dünyaca tanınmakta ve 65

70 yıllardır dünyanın sayılı bilim adamlarının araştırmalarına konu olmaktadır. Ayrıca içerisinde bulunan mesire yeriyle de halkımıza hizmet vermektedir. Çatacık Ormanları yaban hayatı ve Fauna açısından önemli bir konumdadır. Bünyesinde barındırdığı bir çok yaban hayvanının yanında en önemlisi kızıl geyiktir. Bu alanda ayrıca Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ve Kızıl Geyik Üretme İstasyonu ile Geyik Alanı Tabiat Anıtı da bulunmaktadır. Mihallıççık İlçe sınırları içerisinde bulunan Çatacık ormanları sarıçam zenginliğinin yanı sıra Flora açısında da çok zengindir yöreye has çeşitli endemik bitki türleri de mevcuttur. Ayrıca saha peyzaj, rekreasyon ve görsel bütünlük olarak da çok zengindir. Mihallıççık /Çataçık Ormanlarında Planlanan doğa Turizm Faaliyetleri; - Doğa Yürüyüşü - Foto Safari - Botanik Gözlemi - Fauna Gözlemi 66

71 - Av Turizmi (Halen Yapılmakta) - Araştırma gezileri ESKİŞEHİR İLİ Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırda ki ziyaretçi sayısı Saha Merkeze uzak olduğundan hali hazırda ziyaretçi sayısını tespit imkanı bulunmamaktadır. Para harcama Bu alanı ziyaret için gelen kişiler günü birlik piknikçiler veya av turizmi için gelen avcı turistlerdir. Bu ziyaretçiler de ihtiyaçlarını şehir merkezinden karşılamaktadırlar. Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler : % 10 Eşler: % 10 Aileler : % 25 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : % 40 Diğerleri : % 15 Gelişlerinin İlk 5 Sebebi 1- Doğa Gezileri, 2- Foto safariler, 3- Botanik gezileri, 4- Yaban Hayatı ve Kuş Gözlemciliği (fauna gezileri), 5- Bakir Orman Gezileri, 6- Doğa Eğitimi Programları 7- Av Turizmi Kıyaslanabileceği saha - Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Orta derecede yakın; 2 saat (2-4 saat arasında) ( Var olan hava alanı aktif değil) Alana Ulaşım Özel taşıt ( x ) Ziyaretçinin Genel Toplu taşıma ( ) ulaşım kanaati: Ulaşım Diğerleri ( x ) zor (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Ulaşım için problemler: Yerleşim yerlerine uzaklık Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Toprak ve Stabilize Anayollara bağlantı var Yerel genel taşımacılık Yok Programlar Yok Ücretler Yok Ring patikaları Yok İşaret levhaları Yok Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi 67

72 Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı Yeme içme konaklama analizi Yok Yok Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik - Yerel 1 İlçe Merkezinde Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : - Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar:- Kötü standartta yemek sunanlar :1 Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller Kötü 1 10 Hosteller (Misafirhaneler) Orta 1 (OGM) 24 Yatak&kahvaltı oteli Rota üstü kulübeler Bungalov tarzı Kamp alanı Diğerleri: Pansiyon Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet Var-Yok var var var Neler? Kızıl Geyik, Kara Akbaba, Sarıçam Ormanlarından oluşan doğal manzara bütünlüğü, Flora zenginliği Gökçekaya Barajında Olta Balıkçılığı Bayrak türler var 1.Kızıl Geyik 2.Kara Akbaba Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) var 1.Boz Ayı 2.Kurt Kelebekler yok.. tür 68

73 Endemik bitkiler, var 1.Jülyen (Hesperi Türkmendağensis) 2.Peygamber Çiçeği(Centaurea Sericea), 3.Kahkaha Çiceği (Convolvulus Pulvuinatus), 4 Alis(Alyssum Niveum), 5.Çan Çiçeği (Tokurii), 6.Beyaz Çivan Percemi (Achillea Ketenoğlui), 7.Sığır Kuyruğu (Verbescum Gypsicola), 8. Dağ Çayı (Sideritis Gulendamiae), 9.Taş Çanta (Aethionema Dumanii), 10.Çöven Otu (Gypsophila Osmangaziensis, 11. Kantaron (Hypericum Sechmenii), 12. Centaurea Nivea, 13. Verbascum Eskisehirensis, 14. Campanula Pamphylica Subsp) Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban Memeliler Kuşlar Açıklama hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Kızıl Geyik Domuz Kara Akbaba, Şahin Genellikle rastlanma yüksek Gözleme bağlı ihtimali Şans veya mevsime Ayı bağlı olanlar Alanda bulunan tesisler Kızıl Geyik Gen İstasyonu Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler Spor tesisleri Yok Diğerleri - Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir 69

74 Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kamping&piknik Müspet Ahşap Hediyelik Müspet eşyaların satılması, Dağcılık,trekking Su sporları Rafting Olta balıkçılığı Normal spor etkinlikleri Yeme içme Müspet Doğa yürüyüşü Müspet Mağaracılık Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; 70

75 Kanyoning Yaban hayatı Müspet gözlemi Bilimsel geziler Müspet İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriş yolları x Korunan alandaki yol ağı x Korunan alan içindeki toplu x taşıma araçları Park girişi Park etme x akış x Park yeri imkanları Yer sayısı Biletleme yönlendirme Bilgi imkanları İşaret levhaları Yetkililer Ziyaretçi merkezi Ofisler Basılı ve görsel materyal Yiyecek içecek temini Tedarik Ticaret Seçenekler Kolaylık tesisleri Patika ağı Yaban hayatı izleme noktaları Tuvaletler Atıkların toplanması Yeterlilik durumu Sayısı ve uygunluğu 71

76 Aktiviteler seçenekler Paket doğa turları Bisiklet kiralama Araç kiralama At-katır kiralama Çalışanlar Yeterli sayıda Donanımlı Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; Psikolojik Taşıma Kapasitesi: Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1- Planların Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından güncellenmesi, ziyaretçi tanıtım merkezi ve diğer alt yapı tesislerinin yapılması. 2- Çataçık Ormanlarında var olan sarıçam zenginliğinin tanıtımı amacıyla, doğa yürüyüş patikalarının yapılması 3- Sahadaki doğal güzelliklerin seyri ve foto safari aktiviteleri için seyir terası ve gözlem kulelerinin yapılması, 4- Av turizmi amacıyla gelen avcı turistlerin konaklaması ve misafir edilmesi için Konaklama tesisinin yapımı 5- Eskişehir Orman Su İşleri Şube Müdürlüğünün yaban hayatı bölümü mezunu personel bakımından güçlendirilmesi 6- Yaban Hayatı Geliştirme Sahasındaki türlerin korunması ve popülasyonunun artırılması 7- Ağır kış şartlarının hüküm sürdüğü dönemlerde yem takviyesinin yapılması, 8- Alanda avcılığın kontrollü bir şekilde yaptırılması. 9- Sahadaki Flora zenginliğinin tanıtımı amacıyla tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinde bulunmak 10- Yöre halkının alandan ekonomik olarak faydalanabilmesi için alan kılavuzluğu hizmetlerinde yöre insanının kullanılabilmesi için eğitim projelerinin hayata geçirilmesi. 11- Yapılacak olan çalışmalarda Orman Bölge Müdürlüğü ve yerel halk ile işbirliği içinde olmak 12- Yerel ekonomiye katkı vermek amacıyla yöresel el sanatları ve hediyelik eşya satışına yönelik stantların açılmasına destek vermek 13-Kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine öncelik verilmesi, 14- Faaliyetler sırasında meydana gelebilecek atıkların düzenli olarak alan dışına çıkarılması ve bertarafının sağlanması, 72

77 5.3 Sivrihisar İlçesi : ESKİŞEHİR İLİ Sivrihisar ilçesi, doğuda Günyüzü ve Ankara, batıda Çifteler ve Mahmudiye, kuzeyde Beylikova ve Mihalıççık, güneyde ise Konya ve Afyonkarahisar ile çevrilidir. Nüfusu 2000 yılı sayımına göre olup, si (%66.7) köylerde, si (%33.3) İlçe Merkezinde yaşamaktadır. İlçe halkının en önemli geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Sivrihisar ilçesinde yerleşim Hititler zamanına kadar iner. O dönemde adı Sallopa olan ilçede Milattan önce 700 lerde Frigler yerleşmeye başlamıştır. İlçe merkezinin 16 km. yakınında olan Pessinus (bugünkü Ballıhisar) önemli bir kült merkezdir. Friglerle birlikte Ana Tanrıça Kibele kültünün de yok olması Pessinus un giderek önem kaybetmesine yol açmıştır. Roma döneminde ticari ve askeri önemi artmaya başlayan Sivrihisar, Bizans İmparatoru Justinianos (M.S ) tarafından yeniden onarılmış ve Justinianopolis adını almıştır yılında Selçuklu ların eline geçen ilçe Karahisar adını alarak bir imar hamlesi başlatılmıştır. Cami, han, hamam, medrese gibi yapılar ilçenin önemli bir kültür merkezi olmasını sağlamıştır yılında Osmanlıların eline geçen Sivrihisar da 1684 yılında kaza teşkilatı kurulmuş, 1912 de Eskişehir iline bağlanmıştır. Günümüzde Sivrihisar kültürel ve tarihi bir merkez olarak önemini korumaktadır. Ünlü mizah ustası ve filozof Nasreddin Hocanın doğum yeri olması ile ünlüdür. Türkiye'nin en büyük sulak alanlarının başında gelen 'Balıkdamı' Sivrihisar'ın 30 km güneyinde Ahiler, Kurtşeyh, Ertuğrul ve Yenidoğan Köyleri arasında yer alan Sakarya Nehri üzerinde yaklaşık olarak 1470 hektar alana sahiptir. Yaklaşık 5 km genişliğinde ve 20 km uzunluğunda bir alanı kaplar. Toplam alanı ise 30 bin dönüm civarındadır. Balık damı çok sayıda küçük gölet ve büyük sazlıklardan meydana gelir. Balıkdamı Asya' da yaşayan yabani su kuşları için batıdaki son durak olma özelliği de taşımaktadır ve bu özelliği ile birçok yerli, göçmen, transit göçmen kuş türlerine barınma, beslenme ve üreme alanı sağlamaktadır. Bu bölge aynı zamanda İç Anadolu Bölgesinde yer alan karasal iklime sahip Eskişehir' in daha ılıman bir iklime sahip olmasını da sağlamıştır. Balıkdamı, doğal bir sit alanı statüsüyle Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunca koruma altına alınmıştır. 73

78 Balıkdamı ve çevresinde yaşayan fauna elemanlarının saptanması amacıyla, 2001 yılından beri Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ) tarafından yürütülen arazi çalışmaların da yıllar itibariyle tür sayısı değişmekle birlikte Balık damı bölgesinde gözlenen 140 kuş türü varlığı tespit edilmiştir. Balık damı Sulak Alanında Planlanan Doğa Turizm Faaliyetleri - Kuş Gözlemi - Doğa yürüyüşü 74

79 Balıkdamı Sahasının Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırda ki ziyaretçi sayısı Para harcama Saha Merkeze uzak olduğundan hali hazırda ziyaretçi sayısını tespit imkanı bulunmamaktadır. Bu ziyaretçiler de ihtiyaçlarını şehir merkezinden alıp getirmektedirler. Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler : % 10 Gelişlerinin İlk 5 Sebebi Eşler: % 10 Aileler : % 25 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : % 40 Diğerleri : % Doğa Gezileri, 3- Foto safariler, 4- Kuş Gözlemciliği (fauna gezileri), 5- Doğa Eğitimi Programları Kıyaslanabileceği saha - 75

80 Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Orta derecede yakın; 2 saat (2-4 saat arasında) ( Var olan hava alanı aktif değil) Alana Ulaşım Özel taşıt ( x ) Ziyaretçinin Genel ulaşım Toplu taşıma ( ) kanaati: Ulaşım zor Diğerleri ( x ) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Ulaşım için problemler: Yerleşim Merkezlerine uzaklık Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) (Toprak) Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık Yok Programlar Yok Ücretler Yok Ring patikaları Yok İşaret levhaları Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme Yok kolaylıkları Restoran sayısı Yok Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik - Yok Yerel 3 İlçe Merkezinde Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: 1 Kötü standartta yemek sunanlar : 2 Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı Oteller Hosteller (Misafirhaneler) Yatak&kahvaltı oteli Rota üstü kulübeler Bungalov tarzı (iyi-kötü-orta) İyi Orta

81 Kamp alanı Diğerleri: Pansiyon Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet Var-Yok Yok Var Sivrihisar Pessunus Ballıhisar harabeleri Neler? Göçmen Kuşlar Arkeolojik değerler Bayrak türler 1 2. Diğer ilginç yaban Var 1.Saz Delicesi hayatı (fauna) 2.Kızıl Şahin Kelebekler Yok - Endemik bitkiler, Yok - Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Memeliler Kuşlar Açıklama Göçmen Kuşlar Saz Delicesi Kızıl Şahin Genellikle rastlanma Gözleme bağlı ihtimali Şans veya mevsime Göçmen Kuşlar bağlı olanlar Alanda bulunan tesisler Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler Saha Yaban Hayatı Spor tesisleri Yok Geliştirme Sahası Diğerleri - Olduğundan Alanda Bir yapılaşma Yoktur. YönetimPlanı 2012 Yılında Tamamlanmıştır. 77

82 Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç, istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor 78

83 Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik Menfi Ahşap Hediyelik Müspet eşyaların satılması, Dağcılık,trekking Su sporları Rafting Olta balıkçılığı Gelişme Planına göre Normal spor etkinlikleri Yeme içme Müspet Doğa yürüyüşü Müspet Mağaracılık Kanyoning Yaban hayatı gözlemi Müspet Bilimsel geziler Müspet İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir Yürüyüş yollarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır 79

84 Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriş yolları x Korunan alandaki yol ağı x Korunan alan içindeki toplu - taşıma araçları Park girişi Park etme - akış - Park yeri imkanları Yer sayısı - Biletleme - yönlendirme Bilgi imkanları İşaret levhaları Yetkililer - Ziyaretçi merkezi - Ofisler - Basılı ve görsel materyal - Yiyecek içecek temini Tedarik Ticaret Seçenekler Kolaylık tesisleri Tuvaletler - Atıkların toplanması - Patika ağı Yeterlilik durumu - Yaban hayatı izleme Sayısı ve uygunluğu x noktaları Aktiviteler seçenekler Paket doğa turları - Bisiklet kiralama - Araç kiralama - At-katır kiralama - Çalışanlar Yeterli sayıda Donanımlı - 80

85 Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; Psikolojik Taşıma Kapasitesi: Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1- Yönetim Planı çerçevesinde, ziyaretçi tanıtım merkezi ve diğer alt yapı tesislerinin yapılması 2- Sulak alanda var olan kuşları gözetleme amacıyla Kuş Gözetleme kulesi /Seyir terası yapımı 3- Alan içinde Doğa Yürüyüş yollarının ve yönlendirme levhalarının yapımı 4- Kaçak avcılığın önlenmesi amacıyla sahanın kontrol ve denetim altına alınması için yerel halktan kişilerin eğitimi ve istihdamı 5- Yörede var olan doğal değerlerin turizm çeşitlendirmesi amacıyla turizm şirketlerine tanıtımı ve bilgilendirme faaliyetleri 6- Sivrihisar ilçe merkezine yakınlığı sebebiyle yörede bulunan arkeolojik eserlerin ve mutfak değerlerinin bir paket olarak planlanması için tanıtım yapmak ilimizde yapılmakta olan diğer turizm destinasyonlarına entegre edilerek bu destinasyonlara zenginlik katılması 7- Sulak Alanda kaynakların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkelerine dikkat edilmesi, 8- Kırsal kalkınma maksadıyla, yöre insanının faaliyetlerden daha fazla pay almasına dayalı hediyelik eşya veya yöresel el işlerinin satışına yönelik uygulamaların geliştirilmesi, 5.4 Çifteler İlçesi; Çifteler ilçesi; doğuda Sivrihisar, batıda Seyitgazi, güneybatıda Han, kuzeyde Mahmudiye, güneyde Afyonkarahisar ile çevrilidir yılında ilçe olmuştur. Nüfusu 2000 yılı sayımına göre olup, ü (%35.9) köylerde, kişi (%64.1) ilçe merkezinde yaşamaktadır. İlçe halkının en önemli kaynağı tarım ve hayvancılıktır. İlçedeki su ürünleri istasyonunda aynalı sazan, alabalık ve pekin ördeği yetiştirilmektedir. İlçeye yerleşim antik çağlarda Frig ve Roma uygarlıklarına kadar uzanır. İlçe sınırları içerisinde çok sayıda höyük bulunmaktadır. Osmanlı Devleti zamanında tahıl gereksinimini karşılayan önemli merkezlerdendir yılında düzenli yerleşim ile Çifteli adı Çiftlük-ü Humayun olur. 19. yüzyılın başlarında Çifteevler olarak değişen isim zamanla Çifteler olur. Sakarya Nehrinin doğduğu yer olan Sakarya başı Çifteler in 2 km. güneyinde yer alır. Kaynak güzel bir göl oluşturur. Rengarenk bitkileri ve balıkları ile doğal bir akvaryum 81

86 gibidir. Sakarya başı nda turizm hareketliliğine cevap verebilecek konaklama, balık lokantaları, çay bahçeleri, günübirlik piknik ve mesire alanları ve doğal yüzme havuzu vardır. Sakarya Başı Sulak alanında Planlanan Faaliyetler; Sakarya başı sulak alanı Çifteler Belediyesinin sorumluluk alanı içerisinde olması ve sahada özel şahışlara ait araziler bulunduğundan alanla ilgili olarak şube müdürlüğümüzce herhangi bir faaliyet planlaması yapılamamıştır. Bu alanla ilgili herhangi bir planlama yapmak için öncelikle uzman sistematikçiler tarafından bilimsel bir araştırma yapılarak, yapılan çalışma ışığında bütün tarafların katılımı ile planlamaların yapılması yerinde olacaktır. 6. DOĞA YÜRÜYÜŞ ROTALARI 6.1 Frig Vadisi Yürüyüş Yolu: Gordion (Ankara)-Seydiler (Afyonkarahisar)-İncik (Kütahya)-Yazılıkaya(Eskişehir) arasında Frig Vadisi boyunca Friglerin kullanmış olduğu yollar esas alınarak yaklaşık uzunluğu 400 km olan yürüyüş yolları oluşturup uluslararası standartlarda işaretlemek, yolun GPS verilerini ve her türlü dökumantasyonunu oluşturmak suretiyle ülkemizin en 82

87 uzun doğa yürüyüş yollarından birisi olacaktır. Yönlendirme levhaları konulmasına başlanmıştır. 6.2 Avlakkaya - Muttalıp Rotası (19 km) Eskişehir' e 25 km uzaklıktaki Beylik köprü' de inilir ve kuzey yönde bulunan vadiye girilir, rotaya girildiği gibi yeşillikler içinde Avlağı Deresi ile yol almaya başlıyoruz. Çok keyifli doğa harikası bir parkurdan sonra yaklaşık 1,30 km ilerleyerek varacağımız şelaleye kadar Avlağı Deresini iki yerde geçiyoruz. Daha sonra güney yönde meşe ağaçları içinde devam eden rotamızda Gök tepenin altına geldiğimizde, 3,30 uncu kilometrede yine Avlağı deresini geçiyoruz. Dere boyunca yine meşe ağaçları arasında ilerleyen rota 1245 m kotundaki Bozdağ köyü yolunu 9,50 nci kilometrede kesiyor ve sonrasında güney batı istikametinde yükselmeye devam ederek tarlaların arasından 3,20 km ilerleyince de Sündiken dağlarının 1423 m yüksekliğindeki Boztepe zirvesine (Yüksek verici antenlerin bulunduğu tepe) varıyoruz. Buradan tüm Eşkişehir' i kuşbakışı izleme keyfinden sonra dağın güney yüzündeki sırtlardan inişe geçip Muttalıp' ta rotayı tamamlıyoruz. 83

88 Rotaya ulaşım: Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali nden Mihalgazi Kaplıca Araçları Dönüş : Muttalıp köyünden Eskişehir Büyükşehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri 6.3 Başören Orman Deposu Karacaören Orman Deposu Rotası 21,00 km Eskişehir merkezine 66 km (Alpu üzerinden) uzaklıktaki Başören köyü girişinde 1.090,00 m kotunda Orman deposundan başlayan rota 6,50 km sonra, Belkese köyüne varıyor, köyün çıkışında orman yolundan devam eden rota kuzey tarafta başlayan etkileyici manzara eşliğinde, rotanın 8.00 kilometresinde 1296 kotuna ulaşıyor, burada başlayan iniş 13,70 km. de 850,00 kotunda sona eriyor ve rota bu noktada tekrar yükselmeye başlayarak 1267,00 m kotunda Karacaören Orman deposunda sona eriyor. Not: İstenirse rota, Başören ya da Belkese köylerinden başlayıp, Karacaören köyünde de sonlandırılabilir 84

89 Rotaya ulaşım: Özel araçlarla yapılması uygun olur. 6.4 Bozaniç - Dağküplü Rotası 14,20 km Bozaniç köyü 221 m kotundan başlayan rotaheraçısı farklı güzellikte olan Bozaniç Kayasının etrafından dolaşarak devam eder ve yükseklik arttıkça Sakarya Vadisinin eşsiz güzellikleri ortaya çıkar. Yaklaşık 5.00 kilometre sonra ve 650 m kotunda bulunan yemyeşil çayırda mola verilir. Devamında orman yollarından Çukurca mevkiine çıkılır. İhtiyaç varsa Bulur Pınarından su takviyesi yapıldıktan sonra 881 m kotunda bulunan dere geçişi ile görüş alanımıza giren ağılın yanından devam ederek yaklaşık 1100 m ye kadar yükseldikten sonra doğuya dönüyor ve katır yolundan Dağküplü köyüne inişe geçiyoruz. Rotaya ulaşım: Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Mihalgazi Belediyesi ya da Sarıcakaya Kooperatifi Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi 85

90 6.5 Bozaniç yayla yolu Çukurca - Dağküplü Rotası 14,00 km Eskişehir Sarıcakaya yolunun (26-01 kodlu yol) 24. km den batı istikametine doğru başlayan rota 3,00 km sonra Bozaniç yaylaya varıyor. Yayladan yeşillikler içinde Yukarıelmaçukuru ve Aşağıelmaçukuru geçildikten sonra Çukurca mevkiine iniliyor. 881 m kotunda bulunan dere geçişinden sonra görüş alanımıza giren ağılın yanından devam ederek yaklaşık 1100 m ye kadar yükseldikten sonra doğuya dönüyor ve katır yolundan Dağküplü köyüne inişe geçiyoruz. Rotaya ulaşım: Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Sarıcakaya Kooperatifi Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi 86

91 6.6 Bozaniç Yayla Yolu Tandır Kozlu - Dağküplü Rotası 14,30 km Eskişehir Sarıcakaya yolunun (26-01 kodlu yol) 24. km den doğu istikametine doğru başlayan rota 3,80 km sonra Tandır köyünün kuzeyinden geçer, mis gibi çam ormanları kokusu arasından yine kuzey yönde kıvrıla kıvrıla orman yolundan devam eder. Rotanın nci kilometresinde ana yol üzerindeki Kozlu mevkiine varılır. Burada yolun karşısına (batısına) geçilir ve patikalardan Dağküplü köyüne inilir. Rotaya ulaşım: Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Sarıcakaya Kooperatifi Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi 87

92 6.7 Bozdağ Dağküplü Rotası 20,90 km Muttalıp köyünün 2,50 km kuzeyinde Bozdağ eteklerinden (917 m) başlayan rota 4,00 km. sona Boztepe zirveye (1423 m) ulaşır. Buradan kuzey yönde Bozdağ köyüne ulaşılıp, köyün doğusundaki meşe ağaçları ile süslü vadi takip edilir ve Gök tepeye gelmeden önce 1060 m kotunda ve rotanın 12,30 ncu kilometresinde Avlağı Deresi geçilerek kuzey doğu yönünde 1156 m kotunda ve 13,20 nci kilometredeki pınarda mola verilir. Moladan sonra sırasıyla 1190 m kotundaki Yukarıelmaçukuru ile 1194 kotundaki Bozaniç yayla geçilerek devamında 16,50 nci kilometrede 1250 m ortalama yüksekliğe sahip Küplü (Mayıslar) yaylaya gelinir. Kuzey yönünde orman yoluyla devam eden rota 1067 m. Kotunda ve 18,70 nci kilometrede doğuya dönerek meşe ağaçları arasından kıvrıla kıvrıla Dağküplü köyüne iner. Rotaya ulaşım: Gidiş : Muttalıp köyü - Büyük Şehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi 88

93 Not: Gidişte Yıldız Minibüslerine söylenirse sizi Bozdağ eteklerine rota başına kadar götürebilir. 6.8 Bozdağ Tırmanış Rotası 4,00 + 4,00= 8,00 km Muttalip köyünün 2,50 km kuzeyinde Bozdağ eteklerinden (917 m) başlayan rota sırt hatları takip edilerek 4,00 km. sonra Boz Tepe zirveye ( 1423 m) ulaşır. Zirvede Televizyon Verici İstasyonu ve yüksek kuleleri görülür. Mola için zirve altında rüzgâr almayan kuytu düzlükler kullanılabilir. Buradan aynı rota ile geri dönülmesi tavsiye olunur, zira derin vadi geçişleri risk oluşturabilir. Rotaya Ulaşım: Gidiş : Muttalip köyü - Büyük Şehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri Dönüş : Muttalip köyü - Büyük Şehir Belediye Otobüsleri ya da Yıldız Minibüsleri 89

94 Not: Gidişte ve Yıldız Minibüslerine söylenirse sizi Bozdağ eteklerine rota başına kadar götürebilir ve dönüşte de alabilir. Dağlık Frigya Bölgesi Rotaları 6.9 Büyükyayla Yazılıkaya Rotası 23,40 km Eskişehir Afyon Karayolu 81. km deki Büyükyayla köyü sapağında inilir (özel araçla gidilirse 3 km daha Büyükyayla yönünde devam edilebilir). Bu noktanın 3,00 km güney batısında bulunan çam ağaçları içinde doğa harikası Karaören göletinden başlayan rota Büyükyayla köyüne devamında önce güney batı yönünde 3,75 km boyunca Gökbahçe köyüne kadar devam eder. Eskişehir Afyon ana yolu üzerindeki Gökbahçe köyünden doğu yönünde, orman yollarından 7,13 km sonra 1144 m kotundaki Yapıldak Göletine varılır. Yapıldak Göletinden yine doğu yönde hareketle önce 3 km sonra Yapıldak Köyüne devamında da 7,20 km sonra Yazılıkaya nın hemen 90

95 güneyinde yer alan 1308 m kotundaki Akçeşme ye varılır. Rotaya ulaşım: Gidiş : Eskişehir Terminali Afyon otobüsleri Dönüş : Yazılıkaya veya Çukurca köyü otobüsleri 6.10 Çatalçam Dağküplü Rotası 12,70 km Bozdağ köyünün 4,50 km. kuzeyinden 1168 m kotundan başlayan rota kıvrıla kıvrıla 2,00 km. sonra Göktepe ye (1100 m) varıyor. Göktepe göreceli olarak daha aşağıda olmasına rağmen doyumsuz manzaraya sahip zirvelerden, buradan inişte yine Avlağı Deresi geçilerek doğu yönde Aşağıelmaçukuru geçildikten sonra kuzeye dönerek Çukurca mevkiine iniliyor. 881 m kotunda bulunan dere geçişinden sonra görüş alanımıza giren ağılın yanından devam ederek yaklaşık 1100 m ye kadar yükseldikten sonra doğuya dönüyor ve katır yolundan Dağküplü köyüne inişe geçiyoruz. 91

96 Rotaya ulaşım: Gidiş : Eskişehir İlçeler Terminali - Sarıcakaya Kooperatifi Dönüş : Dağküplü Köyü - Sarıcakaya Kooperatifi 6.11 Kent Ormanı Rotası 8,5 km Şehir dışına gitme imkânı bulamadığımız zamanlarda ya da yazın sıcak günlerinde akşamları ve kullanılan bu rotanın en büyük özelliği kolay ulaşılabilmesidir. Rotanın girişi Gençlik Bulvarı üzerindedir. Ana kapıdan 847 m kotundan başlayan rota 879 m sonra 913 m kotunda güney batıya döner devamında önce 928 m kotunda güney doğu, 931 m kotunda güney batı ve 1007 m kotunda da zirve yaparak doğuya döner. Buradan yaklaşık 2,00 km sonra Yangın Kulesine varılır. Burada özellikle gün batımı manzarası muhteşemdir. Aynı yoldan geri dönülür. Ayrıca ara patika yollarda vardır. Rotaya ulaşım: Gidiş : 34 nolu Minibüs (Şehitlik Üniversite evleri) Dönüş : 34 nolu Minibüs (Üniversite evleri Şehitlik) 92

97 6.12 Dağ Bisikleti Rotaları Eskişehir-Bozaniç-Sarcakaya-Eskişehir km Eskişehie-Bozaniç-Sarcakaya km Eskişehir-Ilıca 33 km Eskişehie-Karabayır-Kızılinler-Eskişehir33.60 km Eskişehir-Kızılinler km Eskişehir-Mayıslar km Eskişehir-Musaözü 22 km Karaören-Yazılı kaya km Kavacık yayla- Eskişehir km Kuyucak Eskişehir km Porsuk barajı- Eskişehir km 93

98 Seklice Eskişehir km Seyircek Kale kaya mezarları-doğanlı Kale Yeni sofça- Eskişehir km 7 - ESKİŞEHİR İLİ KAMP ALANLARI 7.1 Akçeşme bölgesi Yazılıkaya köyü - Han ilçesi Eskişehir e 73 km mesafedeki Yazılıkaya köyüne vardıktan sonra Yapıldak köyü yoluna girilir, güney batı yönünde 1,30 km sonra solda görülen yeşil düzlük kamp alanıdır. Kamp yerinde su ve WC vardır. Koordinatlar Yükseklik : 39 o K 30 o D : 1.282,00 m 94

99 7.2 Avlakkaya bölgesi - Mihalgazi ilçesi Eskişehir Mihalgazi yolunun 25 nci kilometresinde, (Beylik köprüden) kuzey yönde bulunan vadiye girilir, vadiye girildiği gibi yeşillikler içinde Avlağı Deresi ile yol almaya başlarız, 900 m sonra dere geçişi yapılarak çok keyifli doğa harikası bir parkurdan geçerek 1100 m sonra Avlakkaya ya (Büyük kaya duvarlarının olduğu bölge) varılır. Şelaleyi görmeyi unutmayın.kamp yerinde su ve WC yoktur. Koordinatlar : 39 o K 30 o D Yükseklik : 903,00 m 95

100 96 ESKİŞEHİR İLİ

101 7.3 Karaören göleti Büyükyayla köyü Kırka - Seyitgazi ilçesi Eskişehir Afyon Karayolu 81. km deki Büyükyayla köyü sapağından köy yönünde devam ediyoruz ve 3,00 km sonra çam ağaçları içinde Karaören göletine varıyoruz.kamp yerinde (Pınar) su vardır, WC yoktur. Koordinatlar : 39 o K 30 o 33 30,51 D Yükseklik : 1.101,00 m 7.4 Yapıldak Göleti Yapıldak köyü - Seyitgazi ilçesi Eskişehir e 89 km mesafedeki Yapıldak köyüne vardıktan sonra güney batı yönünde Yapıldak Göleti yoluna girilir, 2,50 km sonra gölete varılır. Kamp yerinde su yoktur, ayrıca göleti besleyen kuru dere yatağına da aniden gelebilecek su nedeniyle çadır kurulmamalıdır.kamp yerinde (Pınar) su vardır, WC yoktur. Koordinatlar : 39 o K 30 o D Yükseklik : 1.140,00 m 97

102 8. KAYA TIRMANIŞ ALANLARI. 8.1 Sivrihisar Kayalıkları (Bal kaya, sinekli kaya gibi) Sivrihisar Kayalıkları Eskişehir e 100 km. uzaklıktadır, ilçeyi çevreleyen bu bölge ülkemiz adına önemli bir tırmanış alanı durumundadır. Kamp yerinde su olmadığı için tırmanıcılar yanlarına yeterince su almalıdır. Rotalar uzun yıllardır kullanıldığı için oldukça temizdir. Ancak yer yer parçalanan kayalar da vardır. Önemli rotalar Sineklikaya, Balkaya ve Kuleler topluluğunda bulunmaktadır. Koordinatlar : 39 27'17.74"K 31 33'7.71"D Yükseklik : 1.250,00 m 98

103 99

104 8.2 Kızılinler kayalıkları (Merkez ilçe) Merkeze 15 km uzaklıktaki Kızılinler köyü, içinde bulunan tarihi hamamın sağ ve sol tarafında yer alır. Bu kayalıklar özellikle yeni başlayanlar için ideal bir tırmanış alanıdır. Koordinatlar Yükseklik : 39 42'40.49"K 30 24'21.12" : 826,00 m 100

105 9. ESKİŞEHİR İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZM STRATEJİLERİ 9.1. Gelişme Stratejileri Strateji 1. Korunan alanların gelişme planlarının yapılması ve Doğa Turizmi yatırım projeleri için teşviklerin sağlanması gerek özel sektör gerekse genel bütçe imkanları dahilinde yatırımların arttırılması Strateji 2. Korunan alanlarda flora ve fauna envanterinin yapılması. 101

106 Strateji 3: Doğa turizm potansiyelinin yüksek olduğu alanlarda alt yapı tesislerin yapılması. Yerel halkında tesisleşmesi için destek verilmesi Strateji 4: Doğa turizm bilincinin oluşturulması ve sürdürülebilir çevre yönetimi kapsamında eğitim verilmesi 9.2. Pazarlama Stratejisi Strateji 1. Doğa turizm potansiyelinin yüksek olduğu alanların ülke genelinde bölgesel ve yerel ölçekte tanıtımının yapılması. Strateji 2. Doğa turizm ürünlerinin pazarlanarak yüksek gelir elde edilmesi. Strateji 3. Doğa turizmi alanları bilgilerini kamuoyu ile paylaşmak Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi Strateji 1. Koruma ilkeleri ve ziyaretçi yönetim kriterlerinin ile yaygınlaştırılması, bunun yanında, müşteri beklentilerine de dayalı sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin sağlanması İzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) Strateji 1. Turizmin etkilerinin izlenmesi için, izleme birimlerince göstergelerden yararlanılması olası etkilerin önüne geçmek için gerekli tedbirlerin alınması. 102

107 103

108 104 ESKİŞEHİR İLİ

109 9.1.KAPASİTE GELİŞTİRME Amaç: ilgili paydaşların turizm(ekoturizm) açısından kapasitelerini geliştirmek Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangı ç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 1 Gelişme Planlarının Güncellenmesi Muasaözü ve Fidanlık Tabiat Parklarının Gelişme Planlarının günün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde güncellenmesi İl Kültür Turizm Müdürlüğü,Orman Su İşleri Bütçe imkanları dahilinde ekoturizm yatırmlarının yapılaması ve özel sektörün teşvik edilmesi Çataçık YHGS, Balık damı, YHGS, ve Musa özü ve Fidanlık Tabiat Parkları İl Özel İdaresi, Orman Su İşleri ve Özel Sektör Eskişehir İli Korunan alanlarında Flora ve Fauna envanterinin çıkartılması Çataçık YHGS, Balık damı, YHGS Orman Su İşleri ve Eskişehir OGÜ ve Anadolu Üniversitesi Altyapı Çalışmalarının yapılması ve yerel yatırımcıların teşvik edilmesi Çataçık YHGS, Balık damı, YHGS, ve Musa özü ve Fidanlık Tabiat Parkları İl Özel İdaresi, Orman Su İşleri, Belediyeler ve Yerel Yatırımcılar Doğa Turizmi bilincinin oluşturulması ve sürdürüleblir çevre için eğitim çalışmalarının yapılması Doğa Turizmi Konusunda kamu kurumlarında, okullarda ve yerel halkın bilinçlendirilmesine yönelik eğitim programların gerçekleştirilmesi Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü, İl Milli Eğitim Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü

110 6 2 Yöre halkının alandan ekonomik fayda sağlaması için alan kılavuzluğu hizmetlerinden kullanılması için eğitim kurslarının düzenlenmesi Alan Kılavuzluğu hizmetleri için seminer ve eğitim kurslarının düzenlenmesi Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Halk Eğitim Merkezi Müdürlükleri FİZİKSEL ALTYAPININ OLUŞTURULMASI Amaç; altyapıyı güçlendirmek veya geliştirmek, Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 7 1 Altyapı Tesislerinin yapılması veyagüçlendirilmesi Çataçık ve Balık damı Yaban hayatı geliştirme sahası içinde (Kapı Girişi,Tanıtım, Araç Park yeri ve konaklama tesislerinin) turizm alt yapı çalışmalarının yapılması Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü Belediyeler, İl Özel İdaresi Altyapı Tesislerinin yapılması veya güçlendirilmesi Musa özü ve Fidanlık Tabiat Parklarında turizm alt yapısının tamir ve tadilat çalışmalarının yapılması Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü İl Özel İdaresi Altyapı Tesislerinin yapımı veya güçlendirilmesi Korunan alanlar dışında kalan sahalara yürüyüş yolları ve bisiklet rotaları ile yönlendirme levhaları ile kamp altyapısının yapımı OGM, İl Özel İdaresi, Kaymakamlıklar, Belediyeler İl Kültür Turizm Müdürlüğü

111 9.3. ENVANTER, ÜRÜN OLUŞTURMA, ÜRÜN ÇEŞİTLENDİRME VE GELİŞTİRME, SERTİFİKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN YAPILMASI Amaç: mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi, tanıtımı ve pazarlamasını yapmak. Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi Süresi Göstergeler Eylem no Öncelik Doğa Turizm potansiyelinin yüksek olduğu alanların tanıtımının yapılması Musa özü Tabiat Parkı başta olmak üzere diğer tabiat parklarının ulusal ve bölgesel tanıtımının yapılması Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü,İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Dernekler, Turizm Acentaları Doğa Turizm potansiyelinin yüsek olduğu alanların tanıtımının yapılması Çatacık Ormanları veyaban Hayatı Geliştirme Sahasının sahip olduğu doğal zenginliklerin tanıtılması için yerel ve ulusal medya üzerinden tanıtım programlarının yapılması ve/ve ya yaptırılması Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü,İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Dernekler, Turizm Acentaları, Medya Kuruluşlar ı Doğa Turizm Ürünlerinin ve yöresel ürünlerin tanıtımı pazarlanarak gelir elde edilmesi Yöresel ürünlerin ve doğa turizmi yapılmasında kullanılacak olan ürün ve eşyaların sergilenerek satışının yapılacağı merkezlerin yapılması Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü,İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Eskişehir Valiliği Belediyeler

112 13 4 Doğa Turizm Ürünlerinin ve yöresel ürünlerin tanıtıı pazarlanarak gelir elde edilmesi Balık damı Yaban Hayatı Geliştirme sahası ve İlçe Merkezinin arkeolojik ve yöresel ürünlerinin mutfağının bir paket olarak sunumu pazarlanarak ekonomik gelir elde edilmesi çalışmaları Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü,İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kaymakamlık Eskişehir Valiliği Belediyeler izleme VE DEĞERLENDİRMEYE YÖNELİK EYLEMLER Amaç: ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması. Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangı ç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 14 1 Çevresel Etkilerin İzlenmesi İndikatörlere göre İzlenecektir Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Anadolu Üniversitesi Ekonomik Etkilerin İzlenmesi İndikatörlere göre İzlenecektir Orman Su İşleri Şube Müdürlüğü, Ticaret ve Sanayi Odası İl Kültür Turizm Müdürlüğü Sosyal ve Kültürel etkilerin İzlenmesi İndikatörlere göre İzlenecektir Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü, Üniversiteler İl Kültür Turizm Müdürlüğü

113 17 4 Sürdürebilirliğin İzlenmesi İndikatörlere göre İzlenecektir Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Uyumun İzlenmesi Kurallar sistemine uyumun izlenmesi, uyumsuzluğun sözkonusu olduğu hususları inceleme, uzlaşma arayışı, çözüm geliştirme, raporlama ve değerlendirme,yaptırım uygulama Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü, İl Kültür Turizm Müdürlüğü Üniversiteler İzlemenin raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlere dönüştürülmesi Doğal ve kültürel değerlere etki yapan Faaliyetlerin sınırlara göre durumunun izlenmesi ve raporlama, değerleme ve geri bildirimlerinin yapılması, Orman Su İşleri Eskişehir Şube Müdürlüğü, İl Kültür Turizm Müdürlüğü, Üniversiteler

114 12 - YARARLANILAN KAYNAKLAR 1- Eskişehir Valiliği Turizm Master Planı ( ) 2- Eskişehir Valiliği Resmi İnternet sitesi 3- Sivrihisar Kaymakamlığı resmi internet sitesi 4- Mihallıçcık Kaymakamlığı resmi internet sitesi. 5- Eskişehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 2012 Yılı Çevre Düzen Planı 6- Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Resmi İnternet Sitesi. 110

115 111

116 112 ESKİŞEHİR İLİ

117

118