MALATYAİLİNDE DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI

Transkript

1

2 MALATYAİLİNDE DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI KISALTMALAR

3 SUNUŞ Doğada yapılan turizm çeşitleri toplum içinde doğa bilincini ve saygısını geliştirirken aynı zamanda da iyi bir gelir kaynağı durumuna gelmiştir. Birçok ülke için önemli bir gelir kaynağı olan ekoturizm yerel halkın ekonomik refahını artırmak için fırsat niteliğindedir. Bu turizm çeşidinde müşteri durumunda olan ekoturistler deyim yerindeyse yerel halkın ayağına kadar gider. Bunun yanında dünyadaki doğal dengeleri ve insan yaşamını bekleyen en büyük tehlikelerden birisi kuşkusuz bilinçsizce tüketilen doğal kaynakların yok olmasıdır. İnsan nüfusunun hızla artması ve doğal kaynakların aynı şekilde tükenmesi nedeniyle doğal kaynaklardan faydalanmanın bir plan dahilinde yapılması kaçınılmaz hale gelmiştir. Planlamada bugünün net bir şekilde ortaya konularak geleceğin öngörülmesi çok önemlidir. Planlanacak objelere genel bakış büyük plan olarak karşımıza çıkar. Büyük planda kabaca şablon oturtulur, amaçlar, hedefler ve stratejiler ortaya konur. Bu genel plana master plan adı verilir. Master planda hedefler ve stratejiler doğrultusunda belirlenen alt projeler uygulama aşamasında detaylandırılarak hayata geçirilir. Planlamadaki genel çerçevenin iyi irdelenmesi geçerliliği uzun sürecek alt projelerin oluşturulması bakımından önemlidir. Böylece belirli bir aşamaya gelmiş veya bitmiş proje veya uygulamaların iptal edilmesine, yeniden yapılmasına gerek kalmaz, zaman ve kaynak israfı azalır. Kaynaklarının kullanımını planlayabilen ülkeler geleceğe daha umutla bakabilirler. Ancak, bu durum dünya için bölgesel bir çözümdür. Çünkü dünyanın bir ucundaki dengesizliğin ve plansızlığın diğer ucunu etkilemesi kaçınılmazdır. Bu nedenle detaylı bir literatür taraması ve yorumlanması ile Ar-Ge niteliği taşıyan bazı çalışmalar master plan kapsamına alınmıştır. Bu plan, başta Orman ve Su İşleri Bakanlığının birimleri olmak üzere belediyeler, kaymakamlıklar, doğa dernekleri ve konu ile ilgili kurum ve kuruluşların doğa turizmi ile ilgili yapacakları faaliyetler ve yatırımlar için yol gösterici bir çalışma niteliği taşımaktadır.

4 ÖNSÖZ Ülkelerin ekonomik, sosyal ve kültürel değerlerine önemli katkıları olan turizm aktivitelerinin sürekliliği için doğal ve kültürel değerlerin korunması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Turizme açılan alanlarda koruma- kullanma dengesinin sağlanması sürdürülebilirlik açısından önem taşımaktadır. Doğanın ilginç doğal ve kültürel özelliklerinin bulunduğu alanlarda sürdürülebilirlik ilkeleriyle hassas ekosistemlerin korunmasına ve çevresel duyarlılığa turizm aracılığıyla hizmet eden ekoturizm, ziyaretçilere bilimsel, estetik, rekreasyonel, kültürel ve eğitsel yönlerden yeni bilgi ve deneyimler kazandırmakta, bölgede yaşayan nüfusun sosyoekonomik gelişmesine kaynak yaratabilen bir araç olmaktadır. Ekoturizmde asıl amaç, kitle turizminin tersine turist sayısının aza indirmesi ve turizmi yıl içinde farklı dönemlere yaymak, doğal çevreye yapılan baskıyı en aza indirmek, tahribatı düzeltmeye değil, önlemeye yönelik planlar yapmak ve uzun vadeli ekonomik çıkarları gözetmektir. Böylece yöredeki turizmin sahip olduğu çevresel değerlerin korunması ve aynı zamanda yöre halkının da maddi kazanç sağlamasına imkan sağlamaktır. Bu kapsamda Bakanımız Sayın Prof. Dr. Veysel EROĞLU nun emirleri ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürümüz Sayın Ahmet ÖZYANIK ın talimatları doğrultusunda Malatya İli Doğa Turizmi Master Planı hazırlanması çalışmalarına başlanmıştır. Bu doğrultuda, Malatya Şube Müdürlüğümüzce Malatya Valiliği bilgisi ve desteğiyle konu ile ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütlerinin katılımının sağlandığı geniş katılımlı ön toplantı yapılmıştır. Toplantı sonrası planda aktif olarak görev alacak bir uzman ekip oluşturulmuş, diğer kurumların desteğiyle Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmıştır. Söz konusu plan, İl Şube Müdürü Abdullah KOÇ un koordinatörlüğünde, İnönü Üniversitesi Kale MYO Öğretim Görevlisi Hakan TUNA, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Şube Müdürü Ali CENGİZ ve Bülent KORKMAZ, Fırat Kalkınma Ajansı Tuğba PEMBEGÜL ve Ahmet Yıldıray ATA, Gençlik Hizmetleri ve Spor İl Müdürlüğü nden Orhan ALTAY ve Şube Müdürlüğümüzde Mühendis olarak görev yapan Bekir KORKMAZ ve Turan TOKDEMİR in katılımlarıyla oluşan proje ekibi tarafından yapılmıştır. Bu planla; doğal kaynak değerlerin, sürdürülebilirlik, katılımcılık ve çevreye duyarlılık temel ilkeleriyle planlanarak, doğa turizminin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Malatya İli Doğa Turizmi Master Planının hazırlanmasında katkı veren ve emeği geçen herkese teşekkür ederim. Abdullah KOÇ Malatya İl Şube Müdürü

5 ÇALIŞMANIN MAKSADI Bu çalışmanın amacı; Malatya ili doğa turizm envanter ve potansiyelinin tespiti, ve gelecek 10 yıllık dönemde verimli olarak harekete geçirilmesi ve geliştirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesidir. Hazırlanan master planı ile hedefe ulaşabilmek için mevcut doğa turizm potansiyeli incelenecek ve potansiyelin değerlendirilmesi için alınması gereken önlemler ayrıntılı olarak verilecektir.

6 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ Genel Çerçeve Çalışmanın Amacı, Kapsamı ve Önemi İçerik GENEL BİLGİLER Malatya İli Genel Özellikleri Tarihçe İlin Coğrafi Konumu İlin Jeolojik, Jeomorfolojik Durumu ve Topoğrafyası... 4 Ovalar ve Vadiler... 4 Dağlar... 7 Su Kaynakları ve Akarsular... 8 Biyolojik Çeşitlilik İlin İklim Durumu Sıcaklık Bulutluluk, Nem ve Yağış Basınç ve Rüzgarlar İlin Demografik Yapısı (Nüfus) ve İdari Durumu Ulaşım... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Karayolu Ulaşımı Havayolu Ulaşımı Demiryolu Ulaşımı Turizm Genel Turizm Durumu Tur Güzergâhları ve Malatya'nın Konumu... 24

7 Malatya İli İçinde Turizm Hareketliliği Kültürel Özellikler... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Malatya ili Gelenekleri El Sanatları Malatya Mutfağı Kültürel ve Sanatsal Etkinlikler Halk Oyunları ve Semahlar Müzeler... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Kongre ve Kültür Merkezleri DOĞA TURİZMİ Doğa Turizmi ve Ekoturizm Kavramları Sürdürülebilirlik ve Doğa Turizmi Doğa Turizmi/Ekoturizm Türleri...Hata! Yer işareti tanımlanmamış Dünyada Doğa Turizmi Türkiye de Doğa Turizmi Türkiye de İlk Ekoturizm Hareketleri... Hata! Yer işareti tanımlanmamış Türkiye de Ekoturizm ve Uygulama Örnekleri. Hata! Yer işareti tanımlanmamış Türkiye de Doğa Turizminin Yasal ve Yönetsel Boyutu MALATYA İLİN DE DOĞA TURİZMİ Arz Değerlendirmesi Malatya İlinde Bulunan Korunan Alanlar Malatya İlindeki Milli Parklar Malatya İlindeki Tabiat Parkları Malatya İlindeki Tabiat Anıtları Malatya İlindeki Sit Alanları Malatya İlindeki Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları... 88

8 Malatya İlindeki Sulak Alanlar Malatya İlindeki Mesire Alanları Avlaklar Diğer Alanlar Malatya İlinde Doğa Turizmi Potansiyeli Genel Poatansiyel Değerlendirmesi Potansiyel Alan Taraması... Hata! Yer işareti tanımlanmamış Öncelikli Yatırım ve Planlama Alanları...Hata! Yer işareti tanımlanmamış Mevzuat Geliştirme...Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 5. AMAÇ, HEDEF VE STRATEJİLER...Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 5.1 Amaç, Hedef, Strateji ve Projeler...Hata! Yer işareti tanımlanmamış Başarı Ölçütleri...Hata! Yer işareti tanımlanmamış GZTF Analizi...Hata! Yer işareti tanımlanmamış Malatya da Turizm-Doğa Turizm Tur GüzergahlarıHata! Yer işareti tanımlanmamış. 6. SONUÇ VE ÖNERİLER...Hata! Yer işareti tanımlanmamış. KAYNAKLAR EKLER Ek 1: Malatya İl Sınırları İçinde Bulunan Endemik Türler ve Tehlike Kategorileri Ek 2: Malatya İl Sınırları İçinde Bulunan Nadir ve Tehlike Altındaki Hayvan Türleri Ek 3: Malatya İlçelerinde düzenlenen Festivaller Ek 4: Malatya İlinde Tescil Edilmiş Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları. 143 Ek 5:Malatya İlinde ki Turizm Tesislerine İlişkin Bilgiler

9 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 1. Malatya İli Haritası... 4 Şekil 2.Ortalama Sıcaklık Değerlerinin Aylık Dağılışı Şekil 3. Malatya da Bulutluluğun Aylık Değişimi... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Şekil 4. Malatya da Yağışın Mevsimlere Dağılışı Şekil 5. Rüzgar Hız Grafiği... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Şekil 6. Ülke Ölçeğinde Tur Güzergahları... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Şekil 7.Dünya da Doğa Turizmi Şekil 8. Malatya İli Önemli Alanlar Haritası Şekil 9. Gündüzbey- Yeşilyurt-Malatya- Battalgazi-Karakaya Baraj Gölü Ekseni Şekil 10. Günpınar Şelalesi- Darende- Balaban- Tohma Vadisi Ekseni Şekil 11. Arapgir- Eski Arapgir- Kayaarası Kanyonu Ekseni Şekil 12. Kültürel ve Doğal Değerler Envanteri Şekil 13. Turizm Gelişimi Mekânsal Yansıması Şekil 14. Turizm Gelişimi Mekânsal Yansıması

10 TABLO LİSTESİ Tablo 1. Arazinin Niteliği İtibariyle Dağılımı Tablo Yılı Aylık Ortalama Sıcaklık Değerleri Tablo 3. Aylara Göre Nem Değerleri( ) Tablo Yılı Aylık Basınç Değerleri Tablo 5. Malatya İli Nüfus Verileri Tablo 6. İlçelere Göre Nüfusun Dağılımı... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Tablo 7. Kentsel Kırsal Nüfus Oranları Tablo 8. Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı Tablo 9. Malatya İli Nüfus Artış Hızı Tablo 10. Temel İşgücü Verileri Tablo 11. Malatya İli Eğitim Durumu Tablo 12. Malatya nın Bazı İllere Uzaklığı (km) Tablo 13. Bazı Ülkelere Ekoturizm Amaçlı Ziyaretçi Sayıları Tablo 14. Ülkemiz deki Korunan Alanlar Tablo 15. Malatya İlindeki Doğa Turizmi Çeşitleri ve Önemli Bölgeler Tablo 16. GZTF Analiz Tablosu

11 1. GİRİŞ 1.1 DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve MALATYA VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin koruna alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif ilişkiler içinde olmamız lüzumludur. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde inisiyatifi eline alan kişi demek olup tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşlar korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin yarattığı olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif çevre duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğinin korunmasında anahtar bir kelime haline gelmiştir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakış açısı yaratılması, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında en önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır.

12 1.2 DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programının (UNEP)çevre konularına ilişkin çalışmaları giderek artan bir etki yaratmıştır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nun 1987 yılında tamamladığı çalışmalar sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmış olup, kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna değinilmiştir. Raporda ortaya konan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne dayanmaktadır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman kereste imalatı için kullanılabilir, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilir, korunan alan olarak kullanılabilir. Alanın ve alanda yaşayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da yöre halkı ve diğer iş gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı yaşam kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemli olmaktadır. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın ve içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacaktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir, bu kavramlar şu şekilde açıklanabilir; Kırsal alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla anılan insan yerleşimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal kalkınma kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel koşulları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabaların devletin

13 bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam biçimde katkıda bulunmalarının sağlanma süreci şeklinde tanımlanmıştır. Kırsal alan kalkınması; Hem bir eğitim hem de örgütlenme işi olup kırsal alan, toplumun gereksinimlerinin göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük sağlamalıdır. Sürdürülebilir kalkınma: ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemli olmaktadır. Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır yılında Fransız vatandaşları tatillerinin %52 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde,%26 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar ayrıca doğa için önemli role sahiptirler. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır. 1.3 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup genişleterek karşılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm gelişimi; Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı,

14 Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri; a. Biyolojik çeşitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. İstihdam kalitesi, f. Sosyal eşitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bir bileşendir. Aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de turizm bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirler gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de lüzumludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, ekoturizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki, turizm eşiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların

15 çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araç olabilmektedir. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması gibi hedeflere de ulaşılabilmektedir. En önemli husus; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi de gereklidir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelecektir. İşte bu nedenle bu çalışmaya SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME (MASTER) PLANI çalışmasına lüzum duyulmuştur. 1.4 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ, Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir. Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için kararlar ortak alınır ve karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre halkının becerilerini, bilgisini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılabileceği gibi yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır, söz konusu gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır.

16 -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. -Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. -Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nda turizm doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi ve özgün bir destinasyon oluşturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemli olmaktadır. -Entegre doğal alan yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin işbirliği oldukça önemlidir, planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama stratejiside Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın bir parçası olup, kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu stratejide yer almalıdır.

17 -Turizm destinasyonu yönetimi; yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir rekabetçi yaklaşımdır. -İyi tanımlanmış amaçlarla ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin izlenmesi ve ziyaretçi yönetim planı:madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalışılıyor bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileştirilmesi) ve hizmetteki aksamaların doğadaki değişimlerin takibi için çok gereklidir. Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaşmak garanti edildiği takdirde teşvik edilmelidir. 2. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR 2.1 KAYNAK ANALİZİ Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması zorunludur. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterininmutlaka yapılması gerekir Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların halihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir.

18 Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk amaçlı kullanımı, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. İklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır. Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizm gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu,

19 donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak halihazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. - Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. - İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep telefonlarının da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etüdleri içermektedir. - Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. - Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. - Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. - Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. - Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. - Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. - Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. İnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır. İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir; - Yöre halkının nüfusu, - Göç vb. eğilimler, - Demografik yapı, - Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı, - Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, - Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim,

20 - Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini içeren sosyal yapı, - Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, - Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir, - Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri, sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili olabilmektedir. Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini sağlayacaktır. 2.2 TURİZM POTANSİYELİ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli eko turistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karşılaması lüzumludur.

21 Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır. Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; - Halen yapılan turizm, - Halihazırdaki turist miktarı, - Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, - Ortalama kalma zamanları, - Turist profili, - Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneş, vb.) - Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, - Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; - İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? - Alan ulaşım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi), - Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) - İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? - Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, - Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir? - Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu(toptak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları,

22 - Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması(iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.) - Hangi standartta yiyecek sunuluyor?(yüksek, yeterli, kötü) - İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), - Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), - İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), - Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), - İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), - Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya mevsime bağlı), - Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, - Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu:kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; - doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, deniz canlıları, iklim, diğerleri), - kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) - Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karaktestik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği, - Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), - Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vd.)

23 - İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler.) Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; - Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), - Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi, - Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan; turizme ilişkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait veriler üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). - Turist başına ortalama harcama, - Grup hacmi ve düzeni, - Turistlerin ağırlıklı yaş grubu, - Yaptıkları faaliyetler, - Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri, - Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri, - İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, - Kullanılabilir ilave veriler.

24 Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır. Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. - Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, - Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, - Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir, - Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, - İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, - Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. - Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. - Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. - Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine

25 bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir. 2.3 TAŞIMA KAPASİTESİ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değişikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır. Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. Taşıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taşıma kapasitesinin aşılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik etkisidir Taşıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal Taşıma Kapasitesi, Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir.bu unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz.

26 Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır. Ekonomik Taşıma Kapasitesi; Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik Taşıma Kapasitesi; Ekolojik taşıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi; Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi,

27 Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. Psikolojik Taşıma Kapasitesi; Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 3. İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir. İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaşmak için işbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur. 3.2 İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ Turizmde ilgi grupları; - Yörehalkı, kişiler ve kurumlar, - Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, - Bölgesel yetkililer, - Ulusal yetkililer,

28 - Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, - Turizmle ilgili sektörler, - Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, - İşçi sendikaları, dernekler, STK lar, - Eğitim ile ilgili birimler, 3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir. İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; - Genel hedeflerini, - Turizmden beklediği faydaları - Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; şu adımlardan oluşur; 1. İlgi gruplarının tanımlanması, 2. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi, 4. İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi, 6. İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması, 8. Paydaşların bir araya getirilmesi,

29 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, 10. Organizasyon çerçevesinin oluşturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletişim organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 12. İzleme ve geri bildirimin yapılması 3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaşım uygulanması neticesinde; - Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, - Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve - Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir. 3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır. Bu işbirliği Valiye imzalatıldığı takdirde resmi bir dokümandır. Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını uygulamak, desteklemek ve sorumluluklarını, karar verme gibi hususları düzenler. 3.6 TARİHÇE Malatya, Doğu Anadolu Bölgesi'nin batısında, doğu-batı ve kuzey-güney doğrultusunda uzanan yolların kavşağında bulunmaktadır. Karakaya Baraj Gölü altında kalan Cafer Höyük kazılarından elde edilen bulgulara göre Malatya'nın tarihi dokuz bin sene öncesine uzanmaktadır. Orta Asya, Orta Doğu ve Mezopotamya dan gelen ticarî yolların kesişmesi ve batıya geçit veren bir konumda bulunması nedeniyle Malatya, tarihin her döneminde önemli bir yerleşim merkezi olmuştur.

30 Malatya, Kültepe kaynaklarında Melita olarak anılmaktadır. Hititçenin çözülmesinde büyük katkısı bulunan Bedřich Hrozný bu sözcüğün Hititçede bal anlamına geldiğini ortaya koymuştur. Melita, Asur ve Urartu kaynaklarında Maldiya, Melitea, Melid, Melide, Meliddu, Malita şekline dönüşmüştür. Araplar şehre Malatiyye demiş; nihayet Türklerin gelmesiyle Malatya adına kavuşmuştur. Geçmişi Paleolitik çağa kadar uzanan Malatya, Neolitik, Kalkolitik, Bronz çağlarında yerleşim görmüş; Hitit, Asur, Pers, Roma, Bizans, Arap, Selçuklu ve Osmanlı egemenliklerine tanıklık etmiştir. Roma ve Bizans döneminde önemli bir doğu kenti olarak göze çarpan Malatya, ilk kez Emeviler devrinde Müslümanların eline geçmiş, Emeviler ve Abbasiler döneminde İslam-Bizans savaşlarına sahne olmuştur. Danişmentoğulları ve Selçukluların 12.yüzyılda Malatya ya egemen olmasının ardından Memluklu ve Dulkadiroğulları Beyliği dönemi başlamış, 1515 de Yavuz Sultan Selim in Çaldıran Savaşı dönüşü Turnadağı savaşı ile Osmanlı topraklarına katılmıştır. Malatya nın ilk yerleşim yeri, Orduzu beldesinde yer alan Arslantepe Höyüğü nün Kültür Dolgusu 30 m. yüksekliğindedir. M.Ö.5000 bin yıllarından 11.yüzyıla kadar yerleşim görmüştür. Roma İmparatorluğu, M.S. 2.yüzyılda şehri, Arslantepe nin 4 km. kuzeyinde Fırat Nehri ne daha yakın bir nokta olan bugünkü Battalgazi (Eski Malatya) ilçesinin olduğu yere taşıdı. 19.yüzyılda şehrin merkezi bir kez daha değişti lu yılların sonuna doğru şehirde yaşanan ekonomik sıkıntılar ve hastalıkların artması; Osmanlı ordusunun Nizip Savaşı nedeniyle Eski Malatya da beklenenden daha uzun süre kalması, şehir halkının 10 km güneydeki Aspuzu ya kalıcı olarak yerleşmesine neden oldu. Bu tarihten sonra şehrin merkezi olan Aspuzu ya Malatya denilmeye başlandı. Belli bir süre Eski Şehir ve Aşağı Şehir olarak anılan önceki şehre ise Eski Malatya denildi; 1987 yılında ise Malatya nın bir ilçesi olup Battalgazi adını aldı. Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Maraş Eyaletine bağlı olan Malatya, 1847 yılında Harput Eyaleti ne bağlanmış ve Türkiye Cumhuriyeti 1924 yılında il statüsünü vermiştir. 3.7 MALATYA İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Coğrafi Konumu Malatya, Doğu Anadolu Bölgesi nin Yukarı Fırat Havzası nda ve Adıyaman, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van çöküntü alanının güneybatı ucunda yer almaktadır. Doğuda Elazığ ve Diyarbakır, güneyde Adıyaman, batıda Kahramanmaraş, kuzeyde Sivas ve Erzincan illeri ile komşudur. İl topraklarının yüzölçümü km2 olup, ve kuzey enlemleri ile

31 38 45 ve doğu boylamları arasında kalmaktadır. il yüzölçümü, ülkenin % 1,57 sini teşkil etmektedir. Malatya, yönetsel bölüm itibarı ile 14 ilçeden oluşmaktadır. Bunlar; Merkez ilçe, Akçadağ, Arapkir, Arguvan, Battalgazi, Darende, Doğanşehir, Doğanyol, Hekimhan, Kale, Kuluncak, Pütürge, Yazıhan ve Yeşilyurt'tur. Malatya, Sultansuyu ve Sürgü Çayı vadileri ile Akdeniz e; Tohma Vadisi ile İç Anadolu ya; Fırat Vadisi ile Doğu Anadolu ya açılarak bu bölgeler arasında bir geçiş alanı oluşturur. Malatya yı çevreleyen dağlar üzerindeki en önemli doruklar; batıdan doğuya doğru Korudağ (2.100 m), Karakaya Tepe (2.424 m), Becbel Tepe (2.006 m), Beydağı (2.544 m), Kelle Tepe (2.150 m) ve Gayrık Tepe (2.306 m)'dir. Başlıca ovaları; Malatya, Doğanşehir, İzollu, Mığdı, Sürgü, Akçadağ, Yazıhan, Mandara, Çapıtlı, Distrik ve Erkenek tir. Belli başlı akarsuları ise Söğütlü Çayı, Morhamam Çayı, Kuruçay, Tohma Suyu, Sultansuyu, Sürgü Suyu, Beylerderesi, Mamihan Çayı ve Şiro Çayı dır. Bu akarsuların bazılarının üzerinde Sürgü, Sultansuyu, Medik, Polat, Çat ve Boztepe barajları bulunmaktadır. Malatya da önemli bir doğal göl yoktur. Sulama amaçlı olarak kullanılan Orduzu, Zorbalı, Hançayı II, İsaköy, Güzelyurt, Sofular, Arapgir ve Darende sulama göletleri vardır. Şekil 1 :Malatya İlinin Ülke İçindeki Konumu, Çevre İller ve Malatya İli İlçeleri

32 İlin Jeomorfolojik Özellikleri Ovalar ve Vadiler Malatya daki araziler kireçli bir yapıya sahip olduklarından vadiler çoktur ve oldukça önemlidir. İldeki bütün vadiler Fırat ana vadisine açılmaktadır. Bunlardan özellikle Tohma Vadisi, yan vadiler ile geniş bir ağ oluşturur. Darende, Akçadağ, Hekimhan, Yazıhan ve Merkez ilçe topraklarından Tohma Vadisi geçer. Vadilerin büyük bir bölümü günümüzde Karakaya gölü alanında kalmıştır. Malatya nın doğal yapısında çoğunluğu oluşturan platolar arasında güneyde Mendol ve Elemendik; batıda Büyük Kuruca ve Küçük Kuruca; kuzeyde Sarıçiçek, Yama, Tabar, Büyükyazı, Akçadağ, Küçükyazı, Üçpınar, Darende, Başdirek, Yeniköy ve Akçatoprak platoları belli başlılarıdır. Ovalar, dağlar ve platolara göre daha azdır. Malatya il sınırları içerisinde yer alan başlıca ovalar ve vadiler şunlardır: Malatya Ovası: Batı-doğu yönünde uzanan ve tektonik bir çukurluk olan Malatya ovası Tohma, Sultansuyu, Akçadağ ile Fırat Vadileri arasında kalan yaklaşık 380 km² lik geniş bir alanı kaplar. Bu ovada daha çok karasal iklim hâkimdir. Ortalama yükseltisi m. olan bu geniş düzlük, kademe kademe yükselen ve 1500 m.ye çıkan platolarla, yüksek dağlarla çevrilidir. Ovanın batısından doğusuna doğru Tohma suyu geçer ve Karakaya Baraj gölüne dökülür. Malatya ovası, kalın bir toprak tabakası ile kaplı olup, verimlidir. Çok geçirgen olduğundan su tutmaz ve çabuk kurur. Bu, nedenle tarımsal üretim açısından sulama son derece önemlidir. Malatya Ovası nda kayısı, elma, armut gibi meyveler yetiştirilir. Önemli miktarda buğday ve arpa tarımı yapılır. Doğanşehir Ovası: Tohma vadisine güneyden açılan Sultansuyu vadisinin her iki yanına sıralanmış, küçüklü büyüklü düzlüklerin tümüne birden Doğanşehir Ovası adı verilmektedir. İlçe merkezinde yükseltisi 1250m ye ulaşır. Bu ovada en çok şeker pancarı tarımı yapılmaktadır. Kayısı, elma, nohut, fasulye vs. ürünlerinin tarımı da yapılmaktadır. Kale (İzollu) Ovası:Malatya Ovasının doğusundan Fırat Irmağı'nın dar ve derin bir koridor oluşturduğu Kömürhan Köprüsü Boğazı'na kadar uzanan kesimdeki irili ufaklı düzlüklere

33 Kale (İzollu) Ovası denir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise oldukça ılıman geçer. Buranın büyük bir kısmının 1986 yılında Karakaya Baraj Gölü'nün suları altında kalmasına rağmen, Malatya ilinin sebze ihtiyacının büyük çoğunluğu yine bu bölümden karşılanır. Son dönemlerde, kayısının değer kazanmasından sonra geniş çapta kayısı ağacı dikimine ağırlık verilmiştir. İldeki tüm vadiler Fırat Nehri'nin yatağına yaklaştıkça genişler ve ovalar böylelikle ortaya çıkar. Kale Ovası, Malatya Ovası'ndan daha çok korunaklıdır. Bu ovanın yükseltisi ise Malatya Ovası'ndan daha azdır. Bu nedenle kayısı yetiştiriciliği başta olmak üzere, meyvecilik ve sebzecilik geniş çapta yapılmaktadır. Bazı köylerde sera tarımı üretimi de yapılmaktadır. Erhaç Düzü ile Arga ve Ören Yazıları:Malatya ovasının batıya doğru uzantıları durumunda olan bu düzlükler yer yer dalgalı ovalardır. Sultansuyu vadisi ile Tohma Vadisi arasında kalan üçgen biçiminde alanı dolduran bu düzlüklerin yükseltisi, Malatya Ovasına göre daha fazladır. Kayısı, elma, nohut, fasulye vs. ürünlerinin tarımı yapılmaktadır. Akçadağ Ovası (Düzü):Akçadağ Ovası, Sultan Suyunun batısında kalan bölümdür. Erhaç Düzü, Arga Yazısı, Ören Yazısı da Akçadağ Ovası üzerinde yer alır. Bu büyük ova Sürgü Barajından sağlanan su ile sulanmaktadır. Kayısı, elma, nohut, fasulye vs. ürünlerinin tarımı da yapılmaktadır. Mandıra, Tafta ve Milli Yazıları:Yarı ova niteliklerini andıran Mandıra düzü, Sultansuyu ile Beylerderesi arasında; Tafta ve Milli Yazıları ise Beylerderesi doğusunda kalmaktadır. Malatya ovasının güney uzantıları durumunda ki bu alanlar, daha yüksek ve daha dalgalıdır. Mığdı Ovası:Ayvalı; Tohma ile Hacılar Tohması vadilerin birleşme noktasında yer alır. Darende nin doğusunda ve güneydoğusunda geniş bir alanı kaplayan ovanın yüz ölçümü yaklaşık 50 km² dir. Ovanın orta kesimleri düzdür. Kenarlara doğru yükselti artar ve dalgalı yapı ortaya çıkar. Akarsuların taşıdığı alüvyonlarla oluşan toprağı verimlidir. Tohma Vadisi aracılığı ile Malatya Ovasına açıldığından iklimi sert değildir. Fırat Vadisi:Türkiye nin en önemli vadilerinden birisidir. Çok derin ve sarp olan Fırat Vadisi, bu yapısını Malatya topraklarında Söğütlü Çayı Vadisi ile birleşene kadar sürdürür. Bundan sonra vadi genişlemeye başlar. Akarsu, çok geniş bir yatakta akmakta iken zaman zaman kollara ayrılarak adacıklar oluşturur. Göldağı ve Sarıçiçek Yaylası hizasından sonra yapı birden değişir. Fırat Vadisine doğru eğimli, geniş oluklar ortaya çıkar. Bunlar Tohma ve Kuruçay Vadileridir. Fırat Vadisinin bu yapısı, Malatya Dağlarının doğu ucuna kadar sürer. Tohma Vadisi:Sivas topraklarından iki kol halinde başlayan Tohma Vadisi, Fırat Vadisine doğru geniş bir oluk oluşturur. Darende yanından bu kollar genişlemeye başlar. İlçenin doğusunda birleşir.

34 Kuruçay Vadisi:Yama Dağının eteklerinden başlayan vadi, başlangıç kesimlerinde pek derin değildir. Burada Tohma Vadisi'nde sıkça rastlanan sarp ve dar boğazlar yoktur. Bunun başlıca nedeni, yöredeki aşınarak yuvarlaklaşmış yeryüzü şekilleridir. Ayrıca, vadiyi açan akarsuyun havzası küçük ve akıttığı su miktarı da azdır. Yine de, Kuruçay Vadisi, orta bölümünde biraz daralır daha sonra tabanı genişleyerek Tohma ve Fırat vadileri ile birleşir. Kuruçay Vadisi'nde, Çapıtlı Yazısı ile Yazıhandüzü dışında ovalık alan yoktur. Çapıtlı Yazısı:Kuruçay Vadisinde, Hasan Çelebi yöresini kaplayan düzlüğe Çapıtlı Yazısı denir. Akgedik diplerinden Hasan Çelebi ye doğru bu yüksek ovanın boyu 20 km yi geçer. Genişliği 10 km ye ulaşır. Ova genellikle düz olmakla beraber yer yer hafif dalgalı bir yapıdadır. Sulanabilen kesimlerinde bitki çeşitliliği vardır. Yazıhan (Ovası) Düzü:Bu ova Tohma ve Kuruçay Vadilerinin Fırat a açıldığı noktada yer alır. Malatya Ovasından Tohma suyu ile ayrılır. Tohma suyunun kuzeyinde kalan ve Kuruçay Vadi tabanını kapsayan alanın bütününe Yazıhan Düzü denilmektedir. Çok verimli toprakları olan bu bölümde doğal su kaynakları çok azdır. Tohma Çayı üzerinde kurulu Medik Baraj Gölü nden büyük kanallar ile akıtılan su ile bu ovada, esas olarak şeker pancarı ve önemli miktarlarda buğday ve arpa tarımı yapılmaktadır. Söğütlü Çay Vadisi:Göl Dağının güney yamaçlarından başlayan bu vadi pek uzun değildir. Sürgü Vadisi:Göksu Vadisinin başlangıç bölümünü oluşturan bu vadi Karakaya tepenin güney yamaçlarından başlamakta, km. aynı yönde uzandıktan sonra genişçe bir yay çizerek il dışına çıkmaktadır. Daha sonra Göksu Vadisi altında Adıyaman topraklarını geçip Fırat Vadisine açılmaktadır. Vadide ilin tarım bakımından önemli olan Sürgü Ovası yer almaktadır. Sürgü Ovası:Malatya çöküntü alanının Güneybatı ucunda yüksek bir ovadır. Genişleyen vadi oluğunun akarsuların taşıdığı alüvyonlarla dolması sonucu oluşan topraklar çok verimlidir. Sürgü Çayı üzerinde kurulan Sürgü Barajından sulanmaktadır. Dağlar İlimizde bulunan dağların güneyinde Besni, Adıyaman ve Kahta düzlükleri, kuzey kesiminde ise Malatya Ovası çukurluğu bulunmaktadır. İl sınırları içinde yer alan dağlar 3. jeolojik devirde oluşan alp kıvrımları şeklindeki Güneydoğu Toros kollarıdır. Malatya ili topraklarının yaklaşık %38 i dağlarla kaplıdır. Bu dağlar sıradağlar biçiminde birbirine eklenir. Beydağları:Merkezin güneyinde ve Yeşilyurt yöresinde yer alan Beydağı 2554 metre yüksekliğe sahiptir. Beydağları üzerindeki yüksek tepeler şunlardır; Bozdağ 2412 m, Karadağ 2450 m, Kurudağ 2100 m.

35 Nurhak Dağları:Akçadağ ilçesinin önemli akarsuyu olan Sultansuyu ile Kahramanmaraş ili arasında, Güneydoğu Torosların bir kolunu oluşturur. Sönmüş volkanik bir dağdır. Nurhak Dağları üzerinde Akçadağ 2015 m, Kepez Dağı 2140 m, Derbet Dağı 2428 m yüksekliktedir. Yama Dağı:Malatya nın kuzeyinde yer alır. Yüksekliği ortalama 1500 metredir. Yama Dağının büyük bir bölümü Sivas il sınırları içerisinde yer alır. Yama Dağı üzerinde bir plato yer alır. Diğer Önemli Dağları:Öğlekayası Dağı 2397 m, Kartaltepe 2916 m, Keklicek Dağı 2727 m, Karakayatepe 2424 m, Becbel Dağı 2006 m, Kelletepe 2306 m; Venk ve İzollu Dağları; Pütürge ve İzollu (Kale ilçesi) arasındaki Çakşak Dağı; Pütürge de Kubbe Dağı, Akdoğan Dağı; Arguvan ile Arapgir arasında Göl, Çaplalı, Ayranca, Ereğli dağları; Hekimhan yöresinde Demirli, Kızılhisar, Zorbehan dağları; Darende yöresinde Hezanlı, Leylek, Heyik Ali Dede, Ademkıran, Beynamaz, Kunduz; Yeşilyurt yöresinde Karataş, Akseki, Keklicek ve İtdağı Jeolojik Özellikler Malatya; Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Orta Anadolu arasında yer alan, denizden yüksekliği yaklaşık 900 metre olan bir ovadır. Ova, kuzeyden güneye doğru hafif bir eğimle uzanır. Arazi denizden uzak ve yüksektir. Malatya'da genellikle karasal iklim hakimdir. En sıcak aylar temmuz ve ağustos, en soğuk aylar ise ocak ve şubattır. Bu nedenle tipik özellikler olan sıcak ve kuru yaz dönemi ile yağışlı ve soğuk kış ana iklim özellikleridir. Bununla birlikte yeryüzü şekilleri itibarı ile mikroklimatik farklılıklar da ön plana çıkmaktadır. Örneğin Malatya ovası ve vadilerde Akdeniz iklimine yakın özellikler görülmektedir İklim Özellikleri Sıcaklık Malatya da ortalama sıcaklık 13,7 ºC dir Ortalama sıcaklıklarda en düşük değere Ocak ayında, en yüksek değere Temmuz ayında ulaşılmaktadır. En yüksek sıcaklık 42,2 derece ile Temmuz ayında, en düşük sıcaklık ise -19,0 derece ile Aralık ayında gerçekleşmiştir. Yılın günü tamamen güneşli, günü kapalı ve güneşli geçer. Geriye kalan günler ise hep parçalı bulutludur.

36 Şekik 0 : Ortalama Sıcaklık Değerlerinin Aylık Dağılışı( ) Tablo 0: 2009 Yılı Aylık Ortalama Sıcaklık Değerleri Meteorolojik Aylar Elemanlar Ortalama Sıcaklık 0,2 1,5 7,1 12,9 18,2 23,5 27,7 27,4 22,3 16,0 7,5 2,2 Ortalama Max. Sıcaklık 3,9 6,0 12,4 18,5 24,3 30,0 34, ,1 22,2 12,3 5,8 Ortalama Min. Sıcaklık -2,7-2,2 2,4 7,4 11,8 16,4 20,3 20,3 15,6 10,6 3,7-0,6 En Yüksek Sıcaklık 13,4 16,4 27,2 33,7 36,0 40,0 42,2 41,5 38,8 31,0 25,0 15,0 En Yüksek Sıcaklık Günü En Düşük Sıcaklık -17,0-15,3-11,7-4,2 0,1 8,7 10,0 12,9 5,7-1,2-12,0-19,0 En Düşük Sıcaklık Günü Kaynak: Malatya Meteoroloji istasyon Müdürlüğü

37 Bulutluluk, Nem ve Yağış Meteorolojide bulutluluk 3 kademede değerlendirilmektedir. Gökyüzünün 0 0,2 sinin bulut örtüsü ile kaplandığı günlere açık, 2,0 ile 8,0 arasında olduğu günlere bulutlu ve 8,0 ile 10,0 arasında olduğu günlere kapalı gün denilmektedir. Malatya da bulutluluğun aylık değişimi incelendiğinde kapalı ve açık günler arasında negatif korelasyon olduğu görülür. Açık gün sayılarının yüksek olduğunda, kapalı gün sayıları düşüktür. Şekil 3: Malatya da Bulutluluğun Aylık Değişimi( ) Nem Malatya da son 10 yıl nispi nem ortalamaları değeri % 53 dür. Ortalama olarak nem Aralık, Ocak, Şubat aylarında % arasında değişiklik göstermekte, İlkbaharda ise % olmakla, yaz aylarında ise % a düşmektedir. Nispi nemin en fazla olduğu ay % 75 ortalama ile Aralık, en az ise % 32 ile Temmuz ayıdır. Muayyen rasatlarda tespit edilen en düşük Nispi Nem % 4 ile Ağustos ayında görülmüştür. Tablo 03: Aylara Göre Nem Değerleri( ) Meteorolojik Elemanlar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Ort. Bağıl AYLAR Temmuz Ağustos Eylül Ekim KAsım Aralık Yıllık 71,3 67,3 58,8 54,2 49,4 38,6 32,4 33,4 38,9 53,2 67,0 73,1 53,1 En Düşük ,9 Kaynak: Malatya Meteoroloji İstasyonu Rasat Kayıtları

38 Yağış Malatya nın yıllık ortalama yağış miktarı 352,1 mm dir. Aylık en yüksek yağış miktarı Mayıs ayında (42,7 mm), en düşük yağış miktarı ise Temmuz ayında (8,9 mm) görülmektedir. En yüksek yağış ile en düşük yağış değeri arasında yaklaşık 6 kat fark bulunmaktadır. Şekil 4 : Malatya da Yağışın Mevsimlere Dağılışı( ) Seri 1; sonbahar; kış ilkbahar yaz sonbahar ; 24% Seri 1; yaz; ; 5% Seri 1; ilkbahar; ; 39% Seri 1; kış; ; 32% Basınç ve Rüzgârlar Ortalama yerel basıncın en düşük olduğu ay 901,6 hpa değer ile Temmuz olup, en yüksek olduğu ay 911,3 hpa değer ile Aralık ayıdır. Tablo 4: 2009 Yılı Aylık Basınç Değerleri Meteorolojik AYLAR Elemanlar (hpa) Ortalama 910,6 908,8 907,0 905,9 905,9 903,9 901,6 902,7 906,1 909,7 911,0 911,3 Yerel Basınç En Yüksek Yerel Basınç 923,9 920,2 922,0 915,4 914,5 912,1 909,8 908,8 915,7 917,3 921,1 922,4 En Düşük 890,1 891,5 892,0 893,6 895,4 895,5 894,2 896,2 895,7 899,6 896,9 892,8 Yerel Basınç Kaynak: Malatya Meteoroloji istasyon Müdürlüğü Malatya da cephesel durumlar haricinde rüzgâr, genel olarak sakindir veya hafif olarak eser. Normal ortalama rüzgâr 1,3 m/sn dir. Rüzgârın en fazla estiği yönler ise güneybatı,

39 güneydoğu ve güney yönleridir. Son 10 yıllık ortalama fırtınalı güneler sayısı yıllık 1,1 dir. Son 10 yıl içerisinde Malatya da kaydedilen en şiddetli rüzgâr Nisan 1994 ayı içerisinde olmuş, ESE yönünde esen bu rüzgârın hızı sn.de 26,2 m/sn ye ulaşmıştır. Şekil 5 : Rüzgar hız grafiği Son on yıllık rasatların yıllık sisli günler ortalaması 5 gün olarak kaydedilmiştir. Sisin en fazla görüldüğü aylar Kasım, Aralık, Ocak ve Şubat aylarıdır. Kışın, yerin aşırı soğumasından ötürü radyasyon sisleri teşekkül etmekte ve Malatya yı etkisi altına almaktadır Hidrografya Malatya ili, Türkiye nin en büyük havzası olan Fırat havzası üzerinde yer alır. Havzanın yukarı Fırat bölümünde oldukça geniş alanı kaplayan il toprakları, yer üstü su kaynakları açısından hayli zengindir. Su toplama alanı km² dolayında olan havzanın yıllık ortalama su hacmi 28 milyar m³ ü aşmaktadır. Fırat Nehri Malatya ilinin en önemli akarsuyu kuşkusuz Fırat nehridir. Malatya iline Elazığ yönünden giren Söğütlü Çayı vadisinden itibaren göreli daha geniş bir vadiye giren nehir Kömürhan boğazından il topraklarını terk eder. Günümüzde Fırat vadisi büyük ölçüde baraj gölü altında kalmış, fakat ilginç görüntüler vererek önemli bir potansiyel yaratmıştır. Fırat gerçekten de tüm yöreye karakteristik ve kalite kazandıran bir fiziki öğedir. Tohma Suyu Tohma, Malatya ilinin Fırat'tan sonra en önemli akarsuyudur. İki koldan oluşan Tohmanın, Ayvalı Tohması denilen kolu Uzunyayladan, Hacılar Tohması (Balıklıağa) denilen kolu is

40 Tahtalı dağlarından çıkar ve Mığıl düzünde birleşirler. Tohma, Ozan köyü yakınında Suğul'dan çıkar ve kolları olan Sultansuyu, Halavun, Epreme Dipsiz, Horata ve Orduzu çaylarını alarak Fırat'la birleşir. Tohma, yoğun yeşillikler içindeki vadisi ile Malatya ilinin görülmeye değer bir akarsuyudur. Özellikle Şuğul denilen kayalar arasındaki derin vadi içindeki görüntüsü çekicidir. Sürgü Çayı İlin güneybatı ucunu oluşturan Sürgü yöresinin sularını toplayan bu çay, Malatya yöresinin batı kesimlerinde yer alan Karakaya tepesinin güney yamaçlarından doğar. Sürgü çayı, Göksu ırmağının önemli bir koludur. Sürgü kasabasından sonra, Kapıdere ye kadar batı yönünden akan çay sonra güneye döner. Burada, Göksu ile birleşen ve Göksu adını alan akarsu, doğuya dönerek Adıyaman il sınırına girerek Adıyaman il topraklarından Fırat a katılır. Sürgü çayı üzerinde Sürgü barajı kurulmuş olup, bu barajdan geniş bir alan sulanmaktadır. Kuruçay İlin kuzey-batısında Yama dağından doğar, Hasançelebi, Hekimhan ve Fethiye'yi geçerek Fırat'a katılır. Kış ve İlkbahar mevsimlerinde artan suları coşkulu bir hareket içindedir. Çayın Fethiye-Hekimhan arasında çıplak ve kahverengi yamaçlar arasında ilgi çekici karşıtlıklar yaratmaktadır. Siro Çayı Pütürge ilçesi engebeli ve sarptır. Düz arazi yok denecek kadar azdır. İlçe toprakları Fırat Nehri ne dökülen Siro Çayı nın geniş vadisinin tabanı ile bu vadi etrafında bulunan dağlık kesimlerden oluşur. Bu dağlar ve Pütürge ormanları doğa turizmi faaliyetine imkân sunmaktadır. Kozluk Çayı Arapgir İlçesi arazisini ikiye bölen bu çay, sarıçiçek dağlarından doğar. Ovaya doğru akarak dar ve derin bir boğaza girer. Buraya halk arasında Kayaarası dedir. Bu kayalıklarda geyik denilen dağ keçileri yaşarlar. Kozluk beslendiği diğer küçük kollarla doğuya istikamet alarak akar ve Fırat varisinde Keban Baraj gölüne dökülür. Burası ilçenin başta gelen mesire yeridir. 70. Km. kadar boyu vardır. Malatya nın bu önemli akarsuları dışında ya doğrudan Fırat a, ya da diğer büyük akarsulara karışan çok sayıda küçük çay ve dereleri vardır. Bunlar: Eğmir, Mircan, Göksu, Aksu, Berenge, Söğütlüçay, Sazdere, Şotikdere, Kozluk Çayı, Yenice Çayı, Setrek Çayı, Arapgir Çayı, Davulga, Cevizlisu gibi irili ufaklı akarsulardır.

41 Doğal ve Yapay Göller Malatya İlinde önemli doğal göl bulunmamaktadır. Bununla birlikte; baraj rezervuarları (özellikle Karakaya Barajı) önemli bir potansiyel oluşturmaktadır Toprak Özellikleri Malatya ili sınırları içinde hemen hemen tüm toprak türlerine rastlanmaktadır. Değişik yaşlı kireç taşlarının üzeri koyu, organik madde yönünden zengin kahverengi orman toprakları geniş alanları kaplamaktadır. Bu topraklar yükseltinin m. arasında değiştiği ve yıllık yağış ortalamasının 700 mm üzerinde olduğu alanlarda yer almaktadır. Kahverengi topraklar eğimli alanlarda ince, az eğimli alanlarda ise kalın tabakaları teşkil etmektedir. İlin batı kesiminde, değişik şistlerle başkalaşım serileri üzerinde kireçsiz orman toprakları oluşmuştur. Bu toprakların yayılım alanı yıllık yağış ortalaması 600 mm. nin üzerinde olan bölgelerdedir. Orman kuşağından kurak kuşağa geçiş bölgelerinde volkanik oluşumlu alanlar ve yer yer kireçsiz kahverengi topraklar görülmektedir. Bu topraklar erozyonun az olduğu kesimlerde derindir ve yayılım alanı yıllık 400 mm. yağış alan bölgelerdedir. Nitelikli toprakların açısından en önemlisi düzlüklerde yer alan alüvyonlu topraklardır. Malatya ovası ile bunun devamı sayılan Fırat, Tohma, Sultansuyu, Sürgü ve Kuru çay vadi tabanları alüvyonlarla kaplıdır. Bu genç topraklar, istiflenmiş birikinti maddelerinden oluşmaktadır. Alüvyonel topraklar kireçli olup, ekili ve dikili tarım için uygun zemin teşkil etmektedirler. Ovaların çevresinde yer alan yamaçlarda ise küçük akıntıların oluşturduğu kolüvyonel topraklar bulunmaktadır. Bu topraklar ise meyvecilik için uygundur. İl sınırları içinde ayrıca az miktarda kırmızı Akdeniz toprağı ve hidromorfik alüvyonel topraklar vardır. Çıplak kayalıklar, ırmak kıyı kumulları ve ırmak taşları yataklarına da rastlanmaktadır.

42 Arazi Varlığı Toplam hektar olan il arazisinin hektarı çayır ve meralarla; hektarı ise orman ve fundalıklarla kaplıdır hektar tarım arazisinin bulunduğu Malatya'da; taşlık, kayalık, su satıhları ve yerleşim yerleri ise hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Tablo 1 : Arazinin Niteliği İtibariyle Dağılımı ARAZİNİN KAREKTERİ ALAN(ha) % DAĞILIM TARIM ALANI ÇEYIR-MERA ALANI ORMAN VE FUNDALIKLAR KÜLTÜR DIŞI VE YERLEŞİM ALANLARI Kaynak: İl Çevre Durum Raporu, Orman Varlığı Malatya dağları üzerinde yer alan platolar ile Malatya Ovası na yakın kesimlerde yer alan yarı ova nitelikli düzlükler, zengin çayırlarla kaplıdır. İl alanının güneybatısını kuşatan dağlar ve platolarda doğal bitki örtüsü hemen hemen ortadan kalkmıştır. Daha çok meşelerden oluşan bozuk nitelikte orman kalıntıları görülür. Bu örtüye yer yer yabani meyve ağaçları, kaynak ve vadi boylarında kavak ve söğütler katılmaktadır. Bitkisel üretim yapılan kesimlerde meyvecilik doğal örtüye göre daha yaygındır. Malatya nın kuzeyini kaplayan dağlar ise bitki örtüsü bakımından Pütürge ve Doğanşehir yöreleri kadar olmasa da batıya göre daha zengin sayılır. Bu yörelerde, çoğu bozuk nitelikli olmak üzere meşenin çoğunlukta olduğu yapraklı ormanlar vardır. Kalın bir toprak tabakasına sahip bu kesimlerde yer yer meyve ağaçları, söğüt ve kavaklıklar görülür.

43 Flora-Fauna ve Hassas Yöreler Malatya ili bitki çeşitliliği (Flora) ve hayvan çeşitliliği bakımından oldukça zengin bir bölgedir. Birçok nadir bitki ve hayvan türü Malatya sınırları içerisinde yayılış göstermektedir. Flora: Hyacinthus orientalis ssp. Orientalis (Sümbül) Malatya ilinde kayıtlı olan toplam bitki türü bulunmaktadır. (Davis ve ark., , 1988, Güner ve ark., 2000, Yıldız ve ark., 2004, Aktoklu, 1996, Arabacı ve Yıldız, 2004, Mutlu ve Aksoy, 2007, Karakuş, 2009, Özhatay ve ark. 1999; Özhatay ve Kültür, 2006; Özhatay ve ark. 2009; Özhatay ve ark. 2011)Alan florasında 8 tür Pteridophyta divizyosuna, 1769 tür ise Spermatophyta divizyosuna aittir. Gymnospermae altdivizyosu 17 türe, Angiospermae altdivizyosu 1752 türe sahiptir. Angiospermlerden 1473 tür Dicotyledone ve 279 tür Monocotyledone sınıfına aittir. Bu türlerin 330 tanesi endemiktir. Endemizm oranı ise % dir. Yukarıda belirtilen çalışmaların değerlendirilmesi sonucunda Malatya ilçelerinden kayıtlı bitki sayıları Tablo 1 de verilmiştir. Bu tabloya bakıldığında en çok bitki kaydının Malatya Merkezde (957) daha sonra sırasıyla Darende (591) ve Doğanşehir (441) de olduğu görülmektedir. Diğer ilçelerde ise kayıtların oldukça az olduğu dikkati çekmektedir. Buradan da görülebileceği gibi bu bölgelerde yapılan floristik çalışmalar oldukça yetersizdir.

44 Tablo 1. Çalışma öncesinde Malatya nın ilçelerinde kayıtlı olan bitki sayıları. Malatya nın İlçeleri Bitki Sayısı Endemik olmayan Akçadağ Arapgir Arguvan Battalgazi Darende Doğanşehir Doğanyol Hekimhan Kale Kuluncak Merkez Pütürge Yazıhan Yeşilyurt Endemik Toplam Yapılan değerlendirme sonucu Türkiye de sadece Malatya dan kayıtlı olan 41 tür belirlenmiştir. Bu bitkiler aşağıda liste halinde verilmiştir. Bu türlerden Cephalaria stellipilis Boiss. (Lübnan da), Scabiosa olivieri Coulter (İran da) ve Erodium gaillardotii Boiss. (İran da) ise farklı ülkelerde yayılışa sahip türlerdir.

45 Tablo: İl sınırları içerisinde ki endemik türler ve tehlike kategorileri(ekim ve ark. 2000). Türkiye de Sadece Malatya da Kayıtlı Olan Bitkiler Tehlike Katagorisi Endemik Alkanna viscidula Boiss E Olanlar Urtica haussknechtii Boiss. E Astragalus altanii Hub.-Mor. CR.Astragalus darendensis Podlech & Ekici CR Astragalus edmondii (Kuntze) Sheldon CR Astragalus ekicii H.Duman & H.Akan CR Astragalus scabrifolius Boiss. CR Astragalus altanii Hub.-Mor. CR Campanula peshmenii A. Güner CR Centaurea brevifimbriata Hub.-Mor. CR Chaenorhinum cryptarum(boiss. & Hausskn.) Davis CR Chaenorhinumsemispeluncarum Yıldırım, Kit Tan, Şenol & Pirhan CR Echinophora lamondiana Yıldız & Bahçecioğlu CR Erodium aytacii Yild. & A.Dogru-Koca CR Hypericum malatyanum Peşmen CR Lotus malatayicus Ponert CR Onobrychis fallax Freyn & Sint. var. longifolia Aktoklu CR Ornithogalum malatyanum Mutlu CR Phlomis dinci Yıld. CR Phlomis integrifolia Hub.-Mor. CR Campanula ovacikensis Yıld.subsp. capitellata (Dambolt)Yıld. EN Cousinia aucheri DC. EN Cousinia euphratica Hub.-Mor. EN Gypsophila leucochlaena Hub.-Mor. EN Minuartia corymbulosa (Boiss. & Bal.) McNeill var. gypsophiloides McNeill EN Nepeta crinita Montbret & Aucher ex Bentham EN Reseda tomentosa Boiss. EN Acantholimon strigillosum Bokhari VU Alopecurusutriculatus Sol. subsp. malatyaensis M.Doğan VU Astragalus macrouroides Hub.-Mor. VU Astragalus malatyaensis Podlech VU Paronychia cataonicachaudhri VU Stachys cataonica Bhattacharjee & Hub.-Mor. VU Verbascum anastasii Náb. VU Verbascum varians Freyn & Sint.var. stepporum Hub.-Mor. LR (cd) Cousinia cataonica Boiss. & Hausskn. LR (nt) Allium sintenisii Freyn LR (nt) Salvia ballsiana (Rech. fil.) Hedge DD Serratula bornmuelleri Azn. DD Endemik Erodium gaillardotii Boiss. VU olmayanlar Cephalaria stellipilis Boiss. - Scabiosa oliviericoulter - E: Tükenmiş; CR: Çok tehlikede; EN: Tehlikede; VU: Zarar görebilir; LR: Az Tehdit altında; (cd): Koruma önlemi gerektiren; (nt): Tehdit altına girebilir; DD: Veri yetersiz. Türkiye de doğal yayılışı olan tüm türlere bakıldığında Malatya ve ilçelerine ait isim taşıyan 9 tür bulunmaktadır. Bu türler; Lotus malataicus, Hypericum malatyanum, Alopecurus utriculatus subsp: malatyaensis, Ornithogalum malatyanum, Verbascum melitenense,

46 Echinops melitenensis, Astragalus malatyaensis, Astragalus melitenensis ve Astragalus darendensis tir. Fauna: Bitki çeşitliliği bakımından zengin olan Malatya ili hayvan çeşitliliği bakımından oldukça zengindir. Maltaya ili, nesli bölgesel ölçekte tehlike altında olan 9 kelebek türüne ev sahipliği yapar. Bu türlerden Malatya kelebeği (Polyommatus dama) nokta endemiği özelliğinde olup bu yerin dünya üzerinde yaşamaya devam ettiği tek bölge kubbe dağıdır. Malatya ili kuşlar açısından da önemli bir bölge olup burada küçük kerkenez (Falco naumanni) ve küçük akbaba (Neophron percnopterus) üremektedir. Malatya aynı zamanda Türkiye ye endemik yünlü yediuyurun (Dryomys laniger) Türkiye deki yaşam alanlarından biridir. Malatya ili kubbe dağı benekli semenderin dar ve kopuk yayılışlı alttürü Neurergus strauchii barani için büyük önem taşımaktadır. Nesli dünya ölçeğinde tehlike altındaki bu gösterişli semender türü alandaki bayrak türlerden biridir. Malatya ilinde bulunan nadir ve tehlike altındaki hayvan türleri Tablo 2. de verilmiştir (Eken ve ark. 2006). Tablo: Malatya il sınırları içerisinde bulunan nadir ve tehlike altındaki hayvan türleri Malatya İlinde Bulunan Nadir ve Nesli Tehlike Altında Olan Hayvanlar Tehlike Kategorisi Neophron percnopterus EN Coracias garrulus VU Falco naumanni VU Milvus migrans VU Kuş Bubo bubo LC Calendrella brachydactyla LC Caprimulgus europaeus LC Emberiza hortulana LC Lanius collurio LC Lanius minor LC Yediuyur Dryomys laniger LC Semender Neurergus strauchii VU Neurergus strauchii barani VU Kaplumbağa Testudo graeca VU Melanargia titea EN Muschampia proteides EN Polyommatus dama EN Kelebek Polyommatus poseidon EN Pseudophilotes bavius EN Tomares nogelli EN Glaucopsyche alexis VU Pseudophilotes vicrama VU Thymelicus acteon VU EN: Tehlikede; VU: Zarar görebilir; LC: En az endişe verici

47 Benekli semender-kubbe Dağı Malatya Karakaya baraj gölünde kayıtlı olan 11 balık türü bulunmaktadır (Uçkun, A. 2011). Bunlar; Leuciscus cephalus, Capoeta capoeta umbla, Capoeta trutta, Cyprinus carpio, Acanthobrama marmid, Chalcalbunus mossulensis, Cyprinion macrostomus, Chandrostoma regium, Barbus capito pectoralis, Aspius varax ve Mastacembalus simack türleridir Yerleşim Alanları ve Nüfus km2 olan yüzölçümü ile ülkemizin %1,57 sini kaplayan Malatya ilimiz, 2011 yılında ADNKS kapsamındaki sayım doğrultusunda kişilik nüfusu ile ülkemiz nüfusunun %1,01 ini oluşturmaktadır. Bu çerçevede, nüfus yoğunluğu açısından ülkemizde km2 ye 95 kişi düşerken Malatya da 62 kişi düşmektedir. Tablo 5: Malatya İli Nüfus Verileri Erkek Kadın Toplam Malatya (%50,08) (%49,92) Türkiye (%50,23) (%49,77) Kaynak: TÜİK, 2011

48 Tablo 6: İlçelere Göre Nüfusun Dağılımı Erkek Kadın Toplam Merkez Akçadağ Arapgir Arguvan Battalgazi Darende Doğanşehir Doğanyol Hekimhan Kale Kuluncak Pütürge Yazıhan Yeşilyurt Kaynak: TÜİK, 2011 Malatya'da merkez ilçe hariç 13 ilçe, 495 köy, 352 mahalle bulunmaktadır. Ayrıca biri Merkez, 13'ü ilçe ve 39'u kasaba belediyesi olmak üzere toplam 53 belediye teşkilatı mevcuttur. İl nüfusunun 'i il ve ilçelerde, 'si ise belde ve köylerde yaşamaktadır. (2011, Malatya Valiliği) Tablo 7: Kentsel Kırsal Nüfus Oranları Kentsel Kırsal Kentsel Nüfus Oranı Kırsal Nüfus Oranı Nüfus Nüfus (%) (%) Malaty a ,8% 34,2% Türkiye ,8% 23,2% Kaynak: TÜİK, 2011

49 Malatya; son yıllarda ülkemizde olduğu gibi pozitif nüfus artış oranlarına sahip olmakla birlikte ülkemizdeki oranın gerisinde kalmıştır. Bununla birlikte 2011 yılında Malatya'nın yıllık nüfus artış hızı yükseliş göstererek binde 23,07 oranında gerçekleşmiş olup, yıllık nüfus artış hızı bakımından 81 il içerisinde 21. sırada yer almıştır. Bu artış neticesinde sınırını geçen Malatya; Büyükşehir Belediyesi olma hakkını da kazanmış olup, gerekli yasal düzenlemelerin önümüzdeki dönemde yapılması beklenmektedir. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımına baktığımızda ülkemiz ile hemen hemen aynı oranların bulunduğu gözlemlenmektedir. Tablo 8: Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı Türkiye Malatya 0-4 8,30% 8,17% 5-9 8,14% 8,20% ,84% 9,13% ,45% 9,22% ,33% 8,86% ,44% 8,09% ,69% 8,26% ,54% 7,21% ,38% 5,93% ,40% 6,20% ,08% 4,52% ,62% 4,52% ,43% 3,52% ,50% 2,64% ,94% 2,25% ,50% 1,65% ,92% 1,01% ,38% 0,44% 90+ 0,11% 0,17% Kaynak: TÜİK, 2011

50 Tablo 9: Malatya İli Nüfus Artış Hızı Türkiye Malatya ,50 4, ,88 5, ,8 23,07 Kaynak: TÜİK, 2011 Eğitim açısından nüfusun durumuna genel olarak baktığımızda; gerek erkekler gerekse de kadınlarda okuma yazma ile ilkokulu bitirme oranlarının ülkemiz ortalamasının gerisinde olduğunu görmekteyiz. Diğer kademelerde ise değişkenlik göstermekle birlikte ülkemizdeki oranlara paralel bir durum söz konusudur. Temel işgücü göstergeleri açısından bakacak olursak; Malatya nın işsizlik oranı açısından ülkemiz ortalamasının altında olması kayda değer bir husus olarak kendisini göstermektedir. Tablo 10: Temel İşgücü Verileri Türkiye Malatya İşgücüne katılma oranı (%) 48,8 47,8 İşsizlik oranı (%) 11,9 9,5 İstihdam oranı (%) 43 43,3 Kaynak: TÜİK, 2010

51 Tablo 11: Malatya İli Eğitim Durumu Türkiye Malatya Okuma yazma bilmeyen (Toplam) 5,69% 9,11% Okuma yazma bilmeyen (Erkek) 1,99% 3,23% Okuma yazma bilmeyen (Kadın) 9,37% 14,92% İlkokul mezunu (Toplam) 27,57% 22,63% İlkokul mezunu (Erkek) 24,18% 18,97% İlkokul mezunu (Kadın) 30,95% 26,24% İlköğretim mezunu (Toplam) 19,64% 20,09% İlköğretim mezunu (Erkek) 22,31% 23,07% İlköğretim mezunu (Kadın) 16,98% 17,14% Ortaokul veya dengi mezunu (Toplam) 5,14% 5,59% Ortaokul veya dengi mezunu (Erkek) 6,28% 7,00% Ortaokul veya dengi mezunu (Kadın) 4,00% 4,20% Lise veya dengi mezunu (Toplam) 21,37% 24,12% Lise veya dengi mezunu (Erkek) 24,73% 28,48% Lise veya dengi mezunu (Kadın) 18,02% 19,81% Yüksekokul veya fakülte mezunu (Toplam) 9,88% 9,60% Yüksekokul veya fakülte mezunu (Erkek) 11,52% 11,85% Yüksekokul veya fakülte mezunu (Kadın) 8,25% 7,38% Yüksek lisans mezunu (Toplam) 0,72% 0,46% Yüksek lisans mezunu (Erkek) 0,86% 0,62% Yüksek lisans mezunu (Kadın) 0,59% 0,30% Doktora mezunu (Toplam) 0,22% 0,18% Doktora mezunu (Erkek) 0,27% 0,26% Doktora mezunu (Kadın) 0,17% 0,11% Kaynak: TÜİK, 2011

52 Tarım ve Hayvancılık Malatya ilinin ekonomisi tarıma ve tarıma dayalı sanâyiye dayanır. Faal nüfûsun % 70 i tarım, hayvancılık, balıkçılık, ormancılık ve avcılıkla uğraşır. Senelik gayri sâfî hâsılanın (hâsılatın) (brüt gelirin) % 35 i tarımdan ve % 20 si sanâyiden, % 12 si devlet hizmetlerinden sağlanır. Tarım: Malatya ilinde tahıl üretimi ön sırada yer alır. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, nohut, fasulye, tütün, şekerpancarı ve patatestir. Malatya ilinde meyvecilik çok önemlidir. Başta kayısı olmak üzere elma, kiraz, armut, dut, ceviz ağaçları orman gibi yer kaplar. Turunçgiller dışında her meyve yetişir. Kayısısı dünyâca tanınır. Kayısı ağacı sayısı 4 milyon civârındadır. Türkiye de yetişen kayısının % 40 ı Malatya da yetişir. Üretilen kayısının % 95 i ihraç edilir. İri tâneli Napolyon kirazı da meşhurdur. Ayrıca kavun ve karpuz ile domates, patlıcan ve tâze fasulye yetişir. Sulanan arâzi artmaktadır. Hayvancılık bitki tarımından sonra gelir. Plato ve yaylalarda zengin çayırlar ve bol su vardır. Hayvancılığa müsaittir. Koyun, kıl keçisi ve sığır beslenir. Beyaz Oğul Balı meşhurdur. HAYVAN VARLIĞI HAYVANIN CİNSİ SAYISI (Baş) HAYVANIN CİNSİ SAYISI (Baş) Koyun At Keçi Katır Toplam Küçükbaş Eşek Sığır Saf Kültür Toplam Tek Tırnaklı Sığır Kültür Melezi Sığır Yerli Diğer Yumurtacı Tavuk Etçi (Broiler) Tavuk Toplam Büyükbaş Hindi Fenni Kovan Ördek 956 Kara Kovan Kaz 483 Toplam Kovan Say Toplam Kanatlı Bu bilgiler 01 Kasım 2012 tarihinde güncellenmiştir. Kaynak tarım il md.

53 Su ürünleri yetiştiriciliği Üretim kapasitesi 2004 yılında, 35 ton/yıl dan, 2011 yılı sonunda; ton/yıl kapasiteye çıkmıştır. Tesis sayısı 3 adetten 73 e çıkmıştır yılı üretimi; Yetiştiricilikte ; ton/yıl ve Avcılık ; 86,9 ton/yıl ve toplamda; 3.273,9 ton/yıl. Ülkemiz Alabalık üretim sıralamasında, 2011 yılı rakamlarına göre ilimiz 6. olmuştur yılı Kasım ayı itibariyle Tesis sayımız 76, kapasitemiz ton/yıl dır yılı üretim miktarının yıllık 4 bin ila 5 bin ton arasında gerçekleşmesi beklenmektedir yılı hedefi alabalık üretiminde ilk 5 il arasına girmektir Sanayi ve Teknoloji İlin sanayisi, büyük çoğunlukla küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşmaktadır. Sanayi alt yapısında, planlı sanayileşmede ve sanayinin gelişmesinde büyük rol oynayan organize sanayi bölgeleri, İl sanayisinin de itici gücünü oluşturmuş ve İl sanayisinin gelişmesine büyük katkılar sağlamıştır. Tekstil ve Gıda sektörleri İl sanayisinde önemli bir yer tutmakta, her ikisi beraber % 50 lerin üzerine çıkmaktadır. Bunun yanı sıra İlde sanayi sektörü; plastik ve kimya, inşaat ve yapı malzemeleri, metal ve makine, madeni eşya, cam ve mobilya gibi değişik sektörlerde de faaliyet göstermektedir. Bu durum, İlin ihracat durumuna da yansımakta ve sanayinin çeşitliliği açısından olumlu bir gelişme olarak görülmektedir. İl, 2. Ordu Komutanlığı, İnönü Üniversitesi, sanayisi ve nüfusu ile bölgesinin en gelişmiş ekonomik ve ticari hayatına sahiptir. İlin iktisadi faaliyet kollarına göre GSYH oranları içinde sanayi sektörü : % 27,1, ticaret : % 24, Devlet hizmeti : % 17,4, tarım : % 16,9 ulaştırma ve haberleşme : % 12,2 oranlarında yer tutmaktadır. Malatya mevduat sıralamasında 31 inci ildir. Türkiye kredileri içindeki payı % 0,3 tür. Malatya İlinde sanayi siciline kayıtlı sanayi işletmesi sayısı, 417 dır. Toplam sanayi işletmesi içerisinde % 0,5 lik bir oran ile sanayisi orta gelişmiş iller arasında yer almaktadır. Doğu Anadolu Bölgesindeki İllerin sanayisine göre bir değerlendirilmesi yapıldığında, Malatya İlinin % 29 luk bir oran ile bölge illeri arasında birinci sırada yer aldığı görülmektedir. Malatya İlini sırasıyla %18 ile Elazığ, % 13 ile Erzurum, % 9 ile Erzincan, %9 ile Van, %5 Ağrı, 2 Muş, % 3 Kars, % 3 Bingöl, %3 Bitlis, % 2 Ardahan, %2 Iğdır, %1 Hakkari, %1 ile Tunceli ve İli takip etmektedir. Malatya İlinde bulunan sanayi işletmelerinin sektörel dağılımına baktığımızda, % 30 lik bir

54 oran ile Gıda ürünleri imalatının ilk sırada olduğu görülmektedir. Diğerleri sırasıyla; %11 Tekstil ürünleri imalatı, %9 Diğer Madencilik ve taşocakçılığı, %8 Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve techizat, %6 Diğer Metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, %6 Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması %4 Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı,304 %4 kauçuk ve plastik ürünlerin imalatı, %4 Fabrikasyon metal ürünleri imalatı(mak.ve teçhizat hariç) %3 kağıt ve kağıt ürünleri imalatı, %2 Metal cevherler madenciliği, %2 Elektrikli teçhizat imalatı, %2 Ana metal sanayi, %2 Motorlu kara taşıtı,treyler ( römork) ve yarı römork imalatı, %1 Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı. %1 Elektrik,gaz,buhar ve havalandırma sistemi ve dağıtımı, %1 İçecek imalatı, %1 Mobilya imalatı, %1 Diğer imalatlar %2 Diğer (Ağaç ve mantar ürün.imalatı(mobilya hariç), Makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı, Kömür ve linyit çıkartılması,ham petrol ve doğal gaz çıkarımı ve saha arama ve tetkiki hariç, Deri ve ilgili ürünlerin imalatı, ) Sanayi sicil kayıtlarına göre, Malatya ilinde kayıtlı işletmelerde çalışan personel sayısı Toplam: dır. Ar-Ge birimi bulunan firma sayısı 33, Kalite Kontrol birimi bulunan firma sayısı 89 dir. Malatya İli nin sanayi sektörlerinin dağılımının yerel hammadde kaynaklarına göre gelişim gösterdiği görülmektedir. Sanayide çalışanların, % 39 u tekstil ürünleri imalatı sektöründe, % 20 i gıda sektöründe istihdam edilirken, % 14 si giyim eşyası sektöründe istihdam edilmektedir. İstihdamın % 87 i işçi, % 3 ü Mühendis tir. Malatya İlinde bulunan sanayi işletmelerinin % 34 ü Mikro Ölçekli, % 54 ü Küçük Ölçekli, %10 u Orta Ölçekli, % 2 ü Büyük Ölçekli işletmelerdir. Personel sayısına göre büyük işletmeler;

55 - -Gap Güneydoğu Tekstil San ve Tic. Malatya Şubesi - -Anateks Anadolu Tekstil Fabrikaları - -Güntaş Gündüzbey İplik Ve Dokuma Fab. San.ve Tic.A.Ş. - -Malatya İplik Sanayi ve Ticaret - -Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş -Malatya Şeker Fabrikası Kaynak bilim, snayi ve teknoloji bakanlığı 81 il durum raporu Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama Kentsel Teknik (Ağsal) Altyapı İçme Suyu Malatya Doğu Anadolu nun göreli gelişmiş illerinden birisidir. Ekonomik sektörler ve sosyokültürel yapıda olduğu gibi, kentsel altyapı gelişmişliğinde de bu durum görülmektedir. İl merkezi ve hemen tüm ilçelerde içme suyu şebekesi yapılmış ve hizmete alınmıştır. Malatya Belediyesi ve müteahhit firmalar tarafından 2007 yılında imar planında açılan yeni yollar, daha önceleri içme suyu şebekesi olmayan bölgeler ile içme suyu şebeke hattı olup da yetersiz kalan ve sürekli sorun yaşanan bölgelere m. çeşitli çaplarda içme suyu şebekesi döşenmiştir. Atık Su Sistemi, Kanalizasyon, Arıtma Sistemi Malatya Kanalizasyon sisteminde; Batı kolektör hattı m., Merkez kolektör hattı m., Doğu kolektör hattı m. ve Boztepe kolektör hattı 3250 m. olmak üzere 4 toplayıcı hat bulunmaktadır. Ülkemizde son yıllarda nüfusun hızlı artışı ve kentleşme sonucunda ihtiyaca bağlı olarak suyun tüketimi artmaktadır. Tüketim sonucunda oluşan atık sular deşarj edildikleri alıcı ortamın fiziki, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özelliklerini değiştirerek çevre kirliliğine yol açmaktadır. Bu anlamda ilde önemli çevre yatırımlarından olan Malatya Belediyesi evsel atık su arıtma tesisi, Battalgazi Belediyesi ile Karakaya Baraj Gölü arasında mm. lik merkez ve mm. lik doğu kolektörlerinin birleştiği noktada m² lik alan üzerine kurulmuştur yılında işletmeye alınan Malatya Belediyesi evsel atık su arıtma tesisi 2010 yılı İçin , 2020 yılı için ve 2030 yılı için eşdeğer nüfusa hitap edecek şekilde yapılmıştır. Malatya Belediyesi Evsel Atıksu Arıtma Tesisi uzun havalandırmalı aktif çamur sisteminde olup, biyolojik olarak azot ve fosfor giderimi gerçekleştirilmektedir tarihine

56 kadar m3 atık su arıtılarak Boran Deresi vasıtasıyla Karakaya Baraj Gölü ne deşarj edilmesi çevresel açıdan büyük bir yatırımdır. Sosyal Altyapı Eğitim Malatya eğitim sektöründe de, bölgeye göre gelişmişlik göstermektedir. Gerek okuma yazma oranı ve gerekse okullaşma oranı gözetildiğinde il bölge içinde ön sıralarda yer almaktadır yılı itibarı ile il halkının % 89,77'si okur-yazardır. Okullaşma oranı yüksektir yılı itibariyle, ilkokullarda okullaşma oranı net % 98,04, ortaöğretimde % 74,88 dir. İnönü Üniversitesi 25 Mart 1975 tarihinde kurulmuştur Eğitim Öğretim yılında eğitime başlamıştır.1984 yılına kadar şimdiki Malatya Fen Lisesinde eğitimini sürdüren üniversite, Eğitim Öğretim Dönemi nde bugünkü kampus alanına geçmiştir. Sağlık 2006 yılında Malatya İlinde toplam sağlık personeli bulunmaktadır. Bu personelin dağılımı; 515 uzman hekim, 594 pratisyen hekim, 133 diş hekimi, 894 sağlık memuru, 1335 hemşire ve 765 ebe dir. Malatya da sağlık personel sayısında 2006 yılında 2005 e göre en çok artış % 9,9 ile diş hekimi sayısında olurken, ikinci sırada ise % 5,3 ile uzman hekimi sayısında artış yaşanmıştır 2005 e göre 2006 yılında pratisyen hekim sayısında da İlde 12 adet hastane mevcut olup toplam yatak kapasiteye sahiptir. Turgut Özal Tıp Merkezi nin temeli 1990 yılında atılmış olup, 14 Ekim 1996 tarihi İtibariyle yeni ve modern binasında sağlık hizmeti vermektedir de inşaatı % 98 oranında tamamlanmıştır. Bu tesis ilerde "Sağlık Turizmi" açısından da özenle değerlendirilecektir. Spor Malatya ilinde yaklaşık aktif sporcu bulunmaktadır. Toplam 54 spor kulübü faaliyettedir. Yaklaşık 3000 kişi ise ayrıca ferdi olarak spor yapmaktadır. Malatya ilinde spor tesisleri oldukça gelişmiştir. İl merkezinde farklı kurum ve kuruluşlara ait futbol sahalarının yanı sıra kişi kapasiteli İnönü Stadyumu, açık ve kapalı yüzme havuzları, kapalı salon ile voleybol ve basketbol sahaları bulunmaktadır. Arapgir, Arguvan, Akçadağ, Battal gazi, Hekimhan, Doğanşehir, Darende, Pütürge ve Yeşilyurt ilçelerinde ve Konak beldesinde futbol sahaları, ayrıca Arapgir'de spor salonu bulunmaktadır. Bunların yanı sıra, Malatya spor Kulübü ülke spor yaşamında ilk kez şirketleşerek anonim şirket olmuştur. Kulübün Pınarbaşı Orduzu mevkiinde tesisleri bulunmaktadır.

57 Ulaşım Malatya ya kara, hava ve demiryolu ile ulaşabilirsiniz. Şehir içi ulaşımı otobüs veya minibüslerle yapılmaktadır. Minibüs daha çok ilçe, köy ve yakın illere ulaşımda kullanılmaktadır. Türk Hava Yolları ve özel havayolu şirketlerinin haftanın her günü İstanbul ve Ankara ya, belirli günler İzmir e, yaz aylarında ise Antalya ve Frankfurt a direkt uçak seferleri vardır. Ankara, İstanbul ve Adana yönüne giderken demiryolu ulaşımını kullanabilirsiniz. Tren, Doğanşehir, Hekimhan, Yazıhan ve Battalgazi ilçelerinden geçmektedir. Ayrıca Karakaya Baraj Gölü kıyısındaki Atabey İskelesi nden, Elazığ ın Baskil ilçesinin bazı köylerine feribot seferi düzenlenmektedir. Karayolu Ulaşımı Şehir İçi Ulaşım: Malatya Belediyesi ulaşım şirketi MOTAŞ a ait otobüsler ve belli hatlardaki minibüsler şehir içi ulaşımı sağlamaktadır. Otobüslerin kalkış noktası birbirine çok yakın noktada bulunan Yeni Cami önü (kuzey ve batı yönüne gider), Valilik yanındaki Fuzuli durağı (Güney ve doğu yönüne gider.), eski belediye binası önündeki Eski Malatya (Battalgazi ilçesine gider.) ve çevre yolu (İnönü Üniversitesi, farklı yönlerdeki bazı köy ve beldelere gider.) duraklarıdır. Otobüslere binmek için durakların hemen yanında satılan akıllı karttan satın almak gerekmektedir. adresinden araçların hareket saatleri öğrenilebilir. İlçelere Ulaşım: Malatya nın ilçe ve köylerine genellikle çevre yolu üzerindeki Eski Otogar dan (Köy Garajı) ulaşım sağlanıyor. Eski Otogar a şehir merkezinden belediye otobüsü ve minibüsle ulaşmak mümkün. Belediye otobüsü tercih edilecekse ya Sıtmapınarı durağından geçen otobüslere binilip, bu durakta inerek beş dakika yürümek veya Yeşiltepe otobüslerine binip eski otogar durağında inmek gerekiyor. Milli Egemenlik Caddesi (Emeksiz) devamından kalkan minibüsler Eski Otogar ın karşısında yolcu indiriyor. Şehirlerarası Ulaşım: Diğer illere yapılan otobüs seferleri çoğunlukla çevre yolu üzerinde bulunan Malatya Şehirlerarası Otobüs Terminali nden (MAŞTİ) yapılmaktadır. Şehir merkezine uzaklığı 5 km olan Maşti ye Yeni Cami önünden kalkan belediye otobüsleri ve Çevre Yolu-Turgut Temelli Caddesi kavşağından kalkan minibüslerle ulaşılmaktadır. Ayrıca Eski Otogar (Köy Garajı) ve Doğu Garajından da Adıyaman, Diyarbakır ve Elazığ a minibüsler kalkmaktadır. Haftanın tüm günleri 24 saat açık olan MAŞTİ Danışma Müdürlüğü ne ve numaralı telefonlardan ulaşılabilir. Her ne kadar firmaların kendi özel telefonları varsa da

58 bu numaralardan adı belirtilen ve Maşti de Ofisi bulunan tüm otobüs şirketlerine aktarma yapılmaktadır. Maşti deki otobüs firmaları verdikleri hizmet şekline göre iki gruba ayrılabilirler. Malatya merkezli otobüs firmaları ve Malatya merkezli olmayan firmalar. Malatya merkezli firmalar sadece kendi seferlerine ait biletleri satarken, diğerleri başka firmaların biletlerini de satmaktadır. Firmaların hemen hemen hepsinin şehir merkezinde (Valiliğe yakın mesafede, İnönü ve Kışla Caddesi boyunca ve yine buraya çok yakın Akpınar da) ofisleri bulunmakta, rezervasyon ve bilet alım işlemi yapılabilmektedir. Otobüs seferlerinin saati mevsime bağlı olarak değişiklik gösterebilmekte, müşteri durumuna göre bazı seferler iptal edilebilmektedir. Tablo 12 : Malatya nın Bazı İllere Uzaklığı (km) İl Mesafe İl Mesafe Adana 388 Gaziantep 247 Adıyaman 185 İstanbul 1112 Ankara 659 İzmir 1189 Antalya 946 Kahramanmaraş 223 Bursa 1030 Kayseri 341 Elazığ 98 Samsun 585 Erzincan 363 Sivas 247 Erzurum 416 Van 573 Havayolu Ulaşımı Malatya Erhaç Havaalanı kente yaklaşık 30 km uzaklıktadır. Havaalanı askeri statüdedir. Sivil uçaklara hizmet sunan terminal binası büyütülmüş ve yenilenmiştir. Malatya dan, İstanbul, Ankara ve İzmir e tarifeli uçuşlar düzenlenmektedir. Ayrıca, yurt-dışına mevsimsel olarak Charter seferler de yapılmaktadır. Malatya Havaalanı yolcu sayısı 2010 yılında değerine ulaşmıştır yılına kıyasla % 12,4 lük artış göstermiştir. Malatya Erhaç havaalanı yolcu hacmi açısından Doğu Anadolu nun 3. büyük havaalanıdır. Türk Hava Yolları nın yanı sıra özel havayolu şirketlerinin Malatya ya tarifeli seferleri bulunmaktadır. Kalkış saatleri yaz ve kış mevsimine göre değişiyor. Türk Hava Yolları: Hareket saati Malatya-İstanbul arası her gün 09.30, İstanbul-Malatya arası Yolculuk 1 saat 45 dakika sürüyor.

59 THY Anadolu Jet: Her gün Malatya dan 07.00, Ankara dan da hareket eder. Yolculuk 1 saat 15 dakika sürer. İletişim bilgileri şöyle: Havaalanı Telefon: Faks: Havaalanı satış: Çelebi: İnternet adresi: ve Onur Air: Her gün hareket Malatya-İstanbul 12.45, İstanbul-Malatya (Telefon: ). İnternet adresi: Sun Ekspres: Salı-Çarşamba-Perşembe günleri Malatya-İzmir te, yine aynı günler İzmir-Malatya te hareket ediyor. Yolculuk 1 saat 45 dakika sürüyor. Yaz aylarında Frankfurt a seferleri var(telefon: ). İnternet adresi: Pegasus: Haftanın 7 günü Malatya-İstanbul-Malatya uçuyor. Uçakları Sabiha Gökçen Havaalanına iniyor. Malatya-İstanbul hareket saatleri: Pazartesi 18.30, Salı 07.45, Çarşamba 18.30, Perşembe 22.15, Cuma 07.45, Cumartesi ve Pazar İstanbul-Malatya hareket saatleri: Pazartesi 16.30, Salı 05.50, Çarşamba 16.30, Perşembe 10.20, Cuma 05.50, Cumartesi ve Pazar Bu firmanın yaz mevsimi Antalya ya da seferleri bulunuyor ve saatleri her yıl yeniden belirleniyor (Telefon: ). İnternet adresi: Öger Tur: Sofuoğlu Seyahat Acentesi, Öger Tur un Duesseldorf ve Frankfurt a uçak seferlerini organize ediyor. Seferler yaz aylarında ve kalkış saati değişebiliyor (Telefon: ). Havaalanı Servis Hizmeti: HAVAŞ firması Türk Hava Yolları nın yanı sıra diğer firmaların yolcularını havaalanına transfer ediyor. Servis otobüsleri Sivas Caddesi nde bu firmanın bürosunun önünden kalkıyor. Hareket saatinden iki saat önce burada hazır bulunmak gerekiyor. Ayrıca Pegasus kendi yolcularına Kernek Meydanında Kernek Camii karşısından; Onur Air, kendi yolcularına öğretmenevi karşısından havaalanına servis olanağı sağlıyor(telefon: ). Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli ve ilgili havayolu şirketleriyle sözleşmesi bulunan seyahat acenteleri de uçak bileti satıyor. Demiryolu Ulaşımı Devlet Demiryolları nın her gün Ankara ya da Mavi, de Ekspres Tren; Pazartesi- Çarşamba-Cumartesi günleri de Kurtalan (Elazığ-Diyarbakır yönü); her gün de Elazığ ve da Adana seferi bulunuyor. Trenler, geçtikleri Yazıhan, Hekimhan, Battalgazi ve Doğanşehir ilçe istasyonlarında durarak yolcu indirip, bindiriyor. DDY Danışma telefon: , İnternet adresi:

60 Haberleşme İlde haberleşmede kullanılan telefon hatları % 27 si yeraltı, % 73 ü de havai(direkt veya blokta) olarak tesis edilmiştir. Malatya il sınırları dahilinde, telefon hizmeti verilmeyen ilçe veya köy bulunmamakta olup, telefonlaşma oranı % 100 dür. Konaklama Malatya turizmi genelde iş amaçlı seyahatlere ve münferit hareketliliğe dayanmaktadır. Buna rağmen hizmete sunulan belgeli yatak sayısı tur güzergâhları üzerinde kalan illerin yatak sayılarına yakındır veya onlardan fazladır. Malatya da özellikle son yıllarda tesis ve yatak sayısı hızla artmıştır. Bunların büyük bir çoğunluğu Bakanlık İşletme Belgeli Tesislerdir ve 3-5 yıldızlı tesislerdir. Özellikle 5 yıldızlı tesislerde görülen artış dikkat çekicidir. Bunlar iş hayatına hizmet sunan, toplantı ve kongre olanakları sunan otellerdir. Turizm İşletme Belgeli Oteller Adı Sınıfı Od Yata Telefon Faks Adres Aksaç 3 a 46 k , Saray Mah. Ömer Efendi Sk. Otel Anemon No Ankara 19 Karayolu 5. Km Otel Avşar Çevreyolu Eski Otogar Beydağı PTT Arkası Dabakhane Mah. Bezginler Çevreyolu Adliye Yanı Büyük Malatya GAP Royal Grand Akkoza Grand Sinan Palancı Tiryandaf il Yeni Yeni Cami Karşısı No 1 Ankara Asfaltı 18. km Akpınar Mah. Çevreyolu Cad. Atatürk No Cad. 135 No: 6 Turgut Temelli Cad. Somuncu Baba Bulvarı No 84 Yeni Darende Cami Karşısı No 2 Malatya ilinde yatırım ve işletme belgeli tesislerde yatak sayısı artış hızı ortalaması Türkiye ortalamasının üzerindedir.

61 Malatya İlinde yatırım ve işletme belgeli tesislerde tesis adedi artış hızı ortalaması Türkiye ortalamasının üzerindedir. Yatırım belgeli tesis sayısı azalırken, işletme belgeli tesis sayısı artmaktadır. Bu doğal bir süreç olup, işletemeye giren tesisler doğal olarak işletme belgesi almaktadır. Öte yandan, İlde azımsanmayacak sayıda Belediye Belgeli konak tesisi bulunmaktadır. Bununla birlikte, bu tür tesislerin sayısı ve bunlardaki yatak adetleri azalma eğilimindedir. Belediye İşletme Belgeli oteller Tesis Adı Adresi İlçesi Oda Yata Telefon Faks k Asilzade Otel İsmetiye Mah. Y. Karaaslan İş Merkez Merkezi No: 29 Belediye Oteli Heyiketeği Mah No: 25 Darend 24 51? Somuncu Baba Bulvarı e Butik Eski Otogar Karşısı Merkez Anatolia Otel Darende Oteli Sungur Mah No: 12 Darend Somuncu Baba Bulvarı e Nazar Otel Berenge Mah. Namık Gedik Arapgir Cad. No:4-74 Huzur Oteli Hamidiye Mah. Antepli Sok. Merkez Mimar Sinan Cezmi Kartay Cad. No: 35 Merkez Oteli Park Otel Atatürk Cad. No: 7 Merkez Pazarbaşı Otel Şifa Mah. Eski Otogar İçi Merkez Pehlivan Otel Cumhuriyet Çarşısı No: 26 Merkez Malatya PTT Cad. No: Merkez Palace Oteli Yeni Darende Oteli Dabakhane Mah. Boztepe Cd. 1. Sk. No: 2 Merkez Yeni Kent PTT Caddesi No: Merkez Oteli Yeni Pütürge Oteli Akpınar Mah. Aslantepe Cad. No: Merkez 10 20

62 Malatya ilinde belediye belgeli tesislerde yatak sayısı ve tesis sayısı artış hızı ortalaması Türkiye ortalamasının altındadır. Yukarıdaki açıklamaların ışığı altında; turizm sektörünün temel göstergelerinin Malatya İlinde görece bir geri kalmışlığı işaret ettiğini savunmak olanaklıdır. Konaklama ve geceleme adetlerinin son yıllardaki artış hızları ve bunların Türkiye ortalamaları ile karşılaştırmaları da bu durumu kanıtlamaktadır. Malatya ilinde 2009 yılında işletme ve belediye belgeli tesislerde konaklayan kişi sayısı dır. Konaklayan turistlerin içinde işletme belgeli tesislerde konaklayanların sayısı kişi iken belediye belgeli tesislerde konaklayan kişi sayısı dur. Aşağıdaki tablolarda Türkiye ve Malatya İli Konaklama Adetleri artış hızları gösterilmektedir. Türkiye de döneminde konaklama adetleri yılda ortalama % 6 hızla artmıştır. Yabancı ziyaretçilerin yaptıkları konaklamalar yerlilerden daha hızlı (% 8,7) artmaktadır. Malatya aynı dönemde bu hızı yakalayamamıştır. Malatya da geceleyen turist sayısı 2009 yılı itibariyle kişidir. Gecelemelerin de büyük bir kısmı yerli ziyaretçilere aittir. Ülke genelinde döneminde geceleme adetleri yılda ortalama % 7 hızla artmıştır. Yabancı ziyaretçilerin yaptıkları gecelemelerin artış hızı daha fazla olup, % 8,6 dür. Türkiye nin sahip olduğu bu değerler Dünya ölçeğinde öneme haiz olup, çok hızlı bir artışı ifade etmektedir. Bu gösterge itibarıyla da Malatya, Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Malatya da yerli ziyaretçilerin yaptığı gecelemelerin artış hızı, Türkiye ortalamasının üzerinde, yabancı ziyaretçilerin geceleme artış hızı ise çok altındadır Kültürel Özellikler Malatya İli Gelenekleri Malatya ve yöresinde doğum ve çocuk, evlilik, sünnet ve kirvelik, evlenme ve ölüm gibi yaşamın temel unsurları üzerine birçok gelenek, görenek, adet ve töre bulunmaktadır. Doğum ve Çocuk Hamilelik döneminde kadın; elma yerse kızı, çok tatlı yerse oğlu olacağına inanılır. Rüyada kadının boynuna altın takılması kıza, el bileğine takılmışsa oğlan çocuğuna işaret eder. Yine hamilelik döneminde kadın güzel şeylere bakmaya gayret etmelidir. Doğum yaklaştıkça bebek için yorgan, yastık, yatak ve giysi hazırlanır. Çocuğun göbeği kesildikten sonra bir cami duvarı dibine veya ayak değmeyecek bir yere dua okunarak gömülür. Lohusa kadına undan hazırlanan ve pekmez katılan kuymak yedirilmesi, kırk(al) basmasına karşı çocuğun korunması, ilk diş çıktığında hedik yapılması diğer geleneklerdir.

63 Sünnet Erkek çocuğun sünneti yaşına kadar olan dönemde gerçekleştirilir. Düğünler çalgılı veya çalgısız yapılır, mevlit okutulur, düğüne katılanlara yemek ikram edilir. Sünnet edilecek çocuğun giysisini kirvesi alır, çocuğa altın takar. Sünnet olan çocuk erkekliğe ilk adımı atmış sayılır. Evlenme Evlenme günümüzde daha çok evlenecek çiftlerin birbirini tanımasıyla gerçekleşmektedir. Ancak evlilik aşamasında geleneğe uyulur. Gençler evlenme isteklerini direkt olarak babaya açamazlar, önce annelerine söylerler. Ardından kız tarafına haber salınıp kız bakmaya gidilir. Genç kız el öper ve misafirlere kahve ikram eder. Oğlan tarafından bir büyük Allah ın emriyle, Peygamber in kavliyle diyerek kızı ister. Kız tarafı kızı vermeye niyetliyse, Allah yazdıysa bize diyecek söz yok, biz de verdik. diyerek cevaplar. Orada bulunan hoca dua okuyarak evliliğin hayırlı olmasını diler. Söz-nişan aşamasından sonra düğün yapılır. Önceleri, akrabaları, komşuları düğüne davet etmek için okuntu adı verilen hediyeler gönderilirken şimdilerde çoğu yerde bunun yerini davetiyeler almıştır. Günümüzde düğünler düğün salonlarında veya köy yerinde yapılmaktadır. Köylerde halen bayrakçı, düğün kâhyası gibi adetler sürdürülmektedir. Ölüm Bir insan vefat ettikten sonra yakınları kefenini hazırlar, kara kazanda su ısıtılır. Ölü evinin pencereleri açılıp havalandırılır. Ölenin giysileri, yatak ve yorganı bir kadın tarafından yıkanır. Ölüyü bekletmek hoş karşılanmaz ancak uzaktaki yakınlarının cenaze törenine yetişmesi için makul süre beklenebilir. Ölü teneşir denen tahta kerevette yıkanır, salaca denen dört kollu tabuta konur. Ölen kadın ise üzerine yazması atılır. Ölü evinde Kuran okutulur, kadınlar ağıt yakar. Bazı yörelerde cenaze sahibi taziyeye gelenlere yemek verirken, çoğu yerde komşular yemek işini üstlenir. Bazı yerlerde mezar kazma işini yapanlara ve cenazede hizmet edenlere kazma takırtısı denilen yemek verilir. Geleneksel Halk Giysileri Halk giysileri genelde mahalli dokumalardan yapılmıştır. Bunlar çubuklu keten, keçi kılı kumaşlar, "Çinko" denilen ince dokumalı peştamallık dokumalarıdır. Ayrıca ak ve karalı damalı çarşaflarda yörede dokunmaktadır. Geleneksel giysiler daha çok kırsal kesim kökenlidir. Ak ve kara çarşafın örtü olarak kullanımı kadınlar arasında yaygındır. Ayrıca peştamal (bazı yörelerde "Bervanik" olarak adlandırılmaktadır) kullanımı da sıkça görülmektedir. "Zıbın", çarşafın altına giyilen en yaygın giysidir. Bunlar pazen, keten veya ipektir. Bazı kesimlerde sızın yerine gömlek veya

64 kutnuda giyilmektedir, (kırmızı renkli, işlemeli, kolları yırtmaçlı bir tür bluz) Bunların altına ise geniş "Şalvar" giyilmektedir, şalvarla, zıbın veya kutnu arasına, "Bervanik" adı verilen peştamal sarılmaktadır. Kadın giysilerini başa takılan "Küllik" adlı fes ve buna Sarılmış çiçekli yazma tamamlamaktadır. Malatya'ya has erkek giysileri, keten gömlek ve üzerine giyilen yelek ile şavak şalvarla karakterize edilebilmektedir. Keten gömlek, kadınlarınınkinin aksine ak ve kara çubukludur. Gömleğin yakası kapalı, kolları yırtmaçlı ve düğmesizdir. Halk Edebiyatı Yukarıda değinilen coğrafi geçiş bölgesi niteliğine bağlı olarak ortaya çıkan zengin kültürel mozaik özellikle halk edebiyatında görülmektedir. Malatya doğumlu halk ozanları Derviş Mehmet, Şah Sultan, Remzi ( ), Biçare, Pervane (?-1919), Aşık Ali Karahoyüklü,Aşık Ali Gürbüz, Haydar Erdoğan olarak belirlenmektedir. Ozanların çoğu Arguvan ve Akçadağ yöresindendir. Halk edebiyatının önemli öğeleri koşma ve deyişlerdir. Ozanların bir kısmı ayrıca, hem aruz ve hem de hece vezniyle eser vermişlerdir. Bu ürünlerin çoğu tasavvuf ve dini konularla ilgilidir. Günümüz Malatya sında özellikle Arguvan dolaylarında, halk şiiri geleneği mahalli ozanlarca hala sürdürülmektedir. Halk Müziği Malatya'nın en önemli ve belirgin kültürel etkinlikleri halk müziği dalındadır. Malatya Türküleri tüm ülkede bilinmekte ve söylenmektedir. Türkülerin çoğu Muzaffer Sarı Sözen, Ulvi Cemal Erkin ve Nurallah Taşkıran tarafından derlenmiştir. Halk müziğinin türleri çeşitlilik göstermektedir. Otantik değeri olanların başında, "Arguvan Ağzı" denilen uzun havalar gelmektedir. Bunlar Sivas dolaylarının havalarına benzerlik göstermektedir. Uzun havalar duygulu ve hüzünlüdür. Farklı ayak ve aralıklarda söylenmektedir. Türküler, yörenin özelliklerini yansıtmaktadır. Bunlar alaycı veya hüzünlü olmakta veya çevrenin doğal güzelliklerinden ya da törelerinden etkilenmektedir. Semahlar içinde "Bozok" ve "Demdem" semahları yaygındır. Bunlar iki ve dört bölümlü olup, ağır ve orta yürük tempoludur. Bunların dışında çeşitli nefesler, divanlar, kına havaları ve ağızlar söylenmektedir. En çok bilinen Malatya türkülerinin başında; "Yüksek Ayvanlarda Bülbüller Öter" (Kına havası), "Telli Duma", (Türkü), "Kaleden kaleye şahin uçurdum" (Türkü), "Tren Gelir Hoş Gelir" (Alaycı Türkü), "Erzurum Dağları Kar ile Boran" (Uzun hava), "Armudu Taşlıyalım"(Türkü), "Havuz Başının Gülleri" (Türkü), vb. ezgiler gelmektedir.

65 El Sanatları Halı-Kilim Halı ve kilim dokumacılığında Ören, Kürecik, Dirican, Parçikan, Başören ve Sinan köylerinin halıları ünlüdür. Malatya kilimleri, dikdörtgen yüzeyi çeviren ve kale burçlarını andıran surlarıyla ayırt edilir. Ortasında altıgen ve sekizgen madalyonlar bulunur. Kuş ve deveboynu, akrep ayağı, koçboynuzu ve geometrik şekillere rastlanır. Cicim dokumasında sergi, çuval, heybe torba ve çobançantası yapılır. Günümüzde devlet desteği ile Halk Eğitim Merkezleri köylerde halıcılık kursu açmaktadır. Halılarda koç boynuzu, ejderha pençesi, stilize çiçekler ve bitki filizleri gibi şekillere rastlanır. Halı dokuma tekniğiyle yün halısı, taban halısı, divan halısı, seccade, halı yastığı çanta ve heybe yapılır. Kullanılan yün geçmişte tamamen kök boyayla boyanırken, günümüzde bu boyama azalmıştır. Malatya da el yapımı halı ve kilim satılan iki dükkân bulunuyor. Sadece Malatya yöresine ait değil başka yörelerde ait olan dokunmuş ürünleri de Akpınar Meydanındaki Örfi Halıcılık (Telefon: ) ve Valilik binasının karşısında Pak Kazanç İşhanı nda bulunan Dinçarslan Halı-Kilim den (Telefon: , ) alabilirsiniz. Dinçarslan eski halı ve kilimlerin tamir işini de yapıyor. Ayrıca Şirket Han da bulunan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Kursu nun öğrencileri halıkilim dokuyup satıyorlar. Tahta Çivili Ayakkabı Tahta çivili ayakkabı Türkiye'de sadece Arapgir de üretilmektedir. Bundan otuz-kırk yıl önce yemeni ve kundura alanında üretim yapan yirmiden fazla sanatkâr vardı. Fakat şu an Arapgir de kunduracı olarak yalnız bir iş yeri kalmıştır. Tahta çivili ayakkabı yapımı, Arapgir de yemenicilikle beraber devam etmiş olan ve günümüzde de varlığını sürdüren bir zanaat koludur. Geleneksel el sanatlarımızdan olan tahta çivili ayakkabının, yüzü hakiki deriden, tabanı sığır köselesinden, iç astarı meşinden yapılmaktadır. Saya(ayakkabının yumuşak olan üst kısmı)nın tabana montesinde gürgen veya fırınlanmış kayın ağacından yapılan yaklaşık 4-5 milimetre uzunluğundaki ağaç(ahşap) çivilerin kullanıldığı ayakkabı yapımcılığına yörede bu ad verilmiştir. Tüm bu işlemler tamamen el yapımı olduğu için yapımı bir hayli zordur. Yani, el emeği göz nuru istemektedir. Ayakkabı yapımının doğallığı dikkat çekicidir. Bu ayakkabılar

66 sağlamlığından dolayı tercih edilir. Ayakkabılar sağlıklıdır, ayağı terletmez ve ayağa hiçbir rahatsızlık vermez. Beğeniye uygun olarak değişik model ve ebatlarda üretilmektedir. Günümüzde sanayileşmeye bağlı olarak imalatı azalmıştır. Bu mesleği Arapgir de yaygınlaştıran kişinin yıl öncesinde İstanbul dan Arapgir e dönerek burada çalıştığı söylenen Veysi (Veysel Güleryüz) Usta olduğu sanılmaktadır. Bugün Arapgir de, Erol Hakan tarafından sipariş üzerine imalatı devam ettirilmektedir. Bu işi yapan Erol Hakan ın babası Kadir Hakan yakın tarihte vefat etmiştir. Yeni neslin ilgisizliği ve yetiştirilecek çırak olmadığından bu meslek de yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Arapgir ilçesinde bu işin yaşayan tek ustası olan Erol Hakan'dan el yapımı tahta çivili ayakkabı satın alabilirsiniz. Hakan Usta ya numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Ahşap İşçiliği Özellikle sivil mimari eserler nedeni ile önem kazanmıştır. Ahşap işçiliğinin etnoğrafik önemi bulunmaktadır. Malatya'ya özgü ürünler, "Güm Güm"ler (yayık olarak kullanılmaktadır.) çıkrıklar, kaşıklar ve teknelerdir. Camilerin ve konutların ahşap oyma işlemeciliği de geleneksel Malatya ahşap ürünleridir. Asıl önemli olan ve değer taşıyanlarda bunlardır. Ancak günümüzde kayıp olmaktadır. Bakırcılık Genellikle ev ve mutfak araçları üretimi önemlidir. Bunlar yemek kabı, tas, bulgur ve pestil kaynatma kazanlarıdır. Dövme, çekme ve germe gibi yöntemler yapılmaktadır. Bununla birlikte Malatya; Erzincan, Trabzon veya Çorum gibi bakır işçilikte uzmanlaşmış bir il değildir. Bez Bebek Yeşilyurt ilçesindeki Girişimci Kadınlar Derneği'nin ürettiği el yapımı bez bebekler çocukların yeni gözdesidir. Bebekler genellikle, Malatya nın yöresel kıyafetleri giydirilmiş kadın ve erkek modellerden oluşuyor. Bez bebekleri el emeği göz nuru ile üreten kadınlar bez bebeklerin yüzüne kendi duygularını yansıtıyorlar. Modeller, yöresel isimlere atfen Azet Bacı ve Hamdi Dayı adıyla anılıyor. Ayrıca Cevdet Bozdağ isimli bir usta tarafından Aşhan Bacı Bebekleri adı verilen ve Malatya kadınlarını yansıtan bez bebekler yapılmaktadır. Bu bebekler geleneksel yaşantıyı yansıtmakta ve kültürel yaşam hakkında bilgi vermektedir.

67 Malatya Mutfağı Malatya nın geleneksel mutfağında kış mevsimi yenilecek gıdalar yaz aylarından kurutulur. Bulgur kaynatılır; üzüm veya duttan pestil, pekmez yapılır; hoşaflık gün kurusu kayısı ve diğer meyveler kurutulur; turşu basılır. Yörenin tarımsal yapısı bulgur, un, süt ürünleri ve eti ana yemek malzemesi yapmıştır. Köftenin yeri özel ve önemlidir. Yalnız Malatya mutfağında köfte denince etten yapılan köfte anlaşılmamalıdır. Köfteden kastedilen bulgur ağırlıklı ve bir bölümü bazı meyvelerin ve sebzelerin yapraklarına sarılan yemeklerdir. Belli başlı köfteler şunlardır: Analı kızlı, içli köfte, sumaklı ekşili çorba, sıkma köfte, ayva köftesi, Polat köftesi, gıkırdaklı köfte, elmalı köfte, kurşun geçmez köftesi, gidirikli köfte, ciğer köftesi, haşhaşlı top köfte, kabaklı çimdik köfte, yumru köfte, yumurtalı sıkma köfte, yoğurtlu balkabağı köftesi, etli çiğ köfte, çiğleme, mercimekli çiğ köfte, keloğlan köftesi, yavandan patlıcanlı köfte, bulama köfte, hirçikli köfte, pat köftesi ve nahna (lahana) köftesi. Bazıları köfte olarak da adlandırılan sarmalar şunlardır: Dut yaprağı, kabak, pazı, ayva yaprağı, zeytinyağlı marul sarmaları, fasulye yaprağı sarması, pancar yaprağı sarması, soğan dolması, kabak çiçeği dolması, kiraz yaprağı dolması, isot dolması, balcan (patlıcan) dolması ve sığırdili dolması. Et tiridi, kabuk aşı, buğulama, sac kavurması, kaburga kebabı, kağıt kebabı, pıtpıtı pilavı gibi yemekler et ve sebzeden yapılır. Bunlardan kağıt kebabı, yağlı kuzu etinin taraklık ve etevi denilen yerinden, özel bir kağıt içinde, fırında buğulanarak yapılır ve çok tutulur. Kayısı, elma, ayva, kabak, çilek, erik, gül, vişne gibi türlerden reçel yapılır. Yine üzüm, kızılcık, vişne, erik ve gül gibi türlerden de şurup hazırlanır. Ayrıca biber, salatalık, domates, acur, lahana gibi sebzelerden turşu yapılır. Tatlı olarak dut helvası, üzüm pestili, köpük pestili, üzüm sucuğu, pekmez, çir kavurması, peynir tatlısı, deli kız baklavası, kaymaklı kayısı tatlısı, Arapgir in peynir helvası, halbur tatlısı, dolma tatlısı, sütlaç ve çiğdemli sütlaç sayılabilir. Kesmece, haşhaşlı saç baklavası ve kabaktan yapılan çıtma tatlısı diğer bazı tatlı çeşitleridir.

68 Kuşkusuz modern hayat geleneksel mutfağa büyük sekte vurmuş, yukarıda sayılan yiyecek ve içecekler sadece kırsal kesimde yaşayan birkaç aile tarafından hazırlanır olmuştur. Ama Malatyalı bu lezzete, damak zevkine alışkındır, vazgeçmek istememektedir. Bunun farkında olan bazı işletmeciler son yıllarda lokantalarında klasik lokanta yemeklerinin yanına yerel mutfaktan yemekler eklemiştir. Köfteler ve Fırın Yemekleri 1-Bulgur Ağırlıklı Köfteler 40 köfte çeşidiyle Malatya gerçekten köfteleriyle ünlü şehir unvanını hak etmektedir. Üstelik bu köftelerin önemli bir bölümü Malatya dışında yapılmayan köfteler. Anadolu mutfağında birçok yemek genelde ismi değişik olsa da içerisine konulan malzemeler ve pişirme tekniğiyle hatta lezzetiyle pek de birbirinden farklı değildir. Ama Malatya mutfağında birçok köfte çeşidinin tamamen Malatya ya özgü olduğunu görmekteyiz. Malatya nın susuz ovalarında yetişen buğdaydan elde edilen bulgur çeşitleri (orta bulgur, yarma, simid, irinti) Malatya mutfağının baş aktörleridir. Malatya mutfağının baş aktörleridir. Bu aktörlerin yanında rol alan diğer oyuncular ise; kiraz, ayva, pazı, dut, fındık, üzüm, menekşe, ebegümeci ve sarmaşık yapraklarıdır. Malatya mutfağını ilginç ve farklı kılan en önemli özellik saydığımız bitki yaprakları ve yarma (ince öğütülen unlu bulgur) ile 10 çeşit köftenin hem lezzetli, hem de besleyici olarak damaklara lezzet vermesidir. Meraklıları için anlatmak gerekirse; Yarma su ve tuz ile yoğrularak bitki yapraklarına ince ince hünerli ellerle sarılır, yoğurt sosunda pişirilir, Malatya ya özgü erik ekşisi ve kavrulmuş soğan sosuyla tatlandırılarak servis yapılır. Bitki yapraklarıyla yapılan köftelerin haricinde ıspanak, fasulye, patlıcan, kabak gibi sebzeler nohut, mercimek, maş, yarmaca gibi bakliyatlarla yapılan köfteler tamamen et konulmadan pişirilmekte ve Malatya mutfağının vejetaryen kısmını oluşturmaktadır. Bahsettiğimiz ürünlerle yapılan bir bölümüne de et konularak yapılan Malatya köftelerinden en çok tüketilenleri isim olarak sıralamak gerekirse; A-Etsiz Köfteler Kiraz, Ayva, Fasulye, Dut, Fındık, Menekşe, Asma yaprağı, Ebegümeci, Sarmaşık, yaprağından ekşili köfte, Sıkma köfte, Yavandan içli köfte, Etsiz lahana köfte, Hırçikli köfte,

69 Yoğurtlu köfte, Ispanaklı köfte, Mahir köfte, Sütlü köfte, Fasulyeli köfte, Bulama köfte, Keloğlan köftesi ve diğerleri. B-Etli Köfteler Tiritli Dolma Köfte (Analı Kızlı Köfte),İçli köfte, Lahana köftesi, Yumru köfte, Patlıcanlı Tiritli köfte, Ispanaklı içli köfte, Kıllor, Lollik ve diğerleri. Bu köfteler arasında bir köfteden özellikle bahsetmek gerekiyor. Genelde Güney Bölgemizde Analı-Kızlı köfte olarak adlandırılan yemek Malatya da kemikli et ve nohutla hem dışı hem içi etli olarak hafif sulu olarak pişirilmekte Tiritli Dolma Köfte olarak Malatya köfte çeşitleri arasında yerini almaktadır. Özellikle bayramlarda, Davetlerde, Misafir ağırlanmasında yapılan bu köftenin son zamanlarda adının çorba olarak geçtiği görülmektedir. Tiritli Dolma Köfte hazırlanırken içli olan kısım tecrübeli anneler tarafından, tirit dediğimiz misket köfteler ise pratik yapılmak düşüncesiyle kızlar tarafından yapıldığı için Anne ve Kızların hazırladığı köfte olarak Analı Kızlı köfte adı da yakıştırılmıştır. 2- Et Ağırlıklı Fırın Yemekleri (Tava ve Kebaplar) Halk arasında çarşı yemekleri olarak bilinen kent merkezinde bulunan Taş Fırın lokantalarda babadan miras meslek olarak yürütülen ustalar tarafından pişirilen, pişirilirken o yemekle birlikte fırının başındaki ustanın da piştiği yağlı ama çok lezzetli yemeklerdir. Koyun veya dana etiyle pişirilen tava ve kebaplarda kuyruk yağı bol miktarda kullanılmaktadır. Kalorisi korkutan ama lezzeti kışkırtan Malatya fırın yemeklerini saymak gerekirse; Kâğıt Kebabı, Sebzeli Kâğıt Kebabı, Patlıcan Tava, Domatesli Kebap, Kuzu Dolma, Kaburga Dolma, Geleli Kebap, İncik Kebap, Sac Kavurma, Pöcük Tava, Kuzu Tandır Malatya fırın yemeklerinin başyapıtlarıdır. Yaz aylarında Tava veya leğenlerde pişirilen yemekler soğuk suların aktığı subaşlarında arkadaş akraba guruplarıyla yenilmektedir. Malatya mutfağında bulgur ağırlıklı, et ağırlıklı yemeklerin yanında meyve ve etin buluştuğu yemeklerde yapılmaktadır. Kayısılı Gerdan Aşı, Kabuk Aşı, Ayva Galyesi, Elmalı Köfte ve Kayısı Kebap ilk akla gelenlerdir. Malatya nın et ağırlıklı Tava ve Kebapları Akpınar Semtinde birbirine yakın ünlü ustaların işlettiği lezzet mekânlarında damaklara lezzet verirken bulgur ağırlıklı köftelerimiz ise çeşitli semtlerdeki otantik Malatya mutfaklarında lezzetçilere hitap etmektedir. Fırın yemekleriyle ünlü lezzet mekânlarının haricinde satır kıymadan yapılan kebapların

70 sunulduğu lezzet mekânlarında Malatya Sofrasında ayrı ve özel bir yeri vardır. İl merkezinden İlçelere doğru lezzet gezisi yapmak isteyenlerin Yeşilyurt İlçemizde kasaplara verdikleri tava siparişlerinin fırınlarda pişirilerek ister fırınların yanı başında veya yemyeşil park ve piknik alanlarında sıcacık pidelerle yaptıkları lezzet keyfini ancak tadanlar bilir. Aslında Yeşilyurt İlçemizde tava yemeklerinden önce şırıl şırıl suların aktığı ünlü kahvaltı mekânlarını pas geçmemek gerekmektedir. Hele bir de aylardan haziran ise dalbastı kiraz a mutlaka yer ayırmalısınız. Gündüzbey Kasabasının beyaz sulu şeftalisini mutlaka tatmalısınız. Akçadağ İlçemiz Sultan Suyu Harası ve taylarıyla ünlüdür ama Sulu Akçadağ Pilavı ve Kömbesinin şöhreti de fena sayılmaz aslında. Doğanşehir İlçemizin Sürgü-Takaz mesire yerindeki alabalığı ister ızgara, ister köfte ister pizza olarak tadın ama mutlaka tadın. Polat kasabasının haşlama içli köftesini yiyenler artık her içli köfteyi kolay kolay beğenmeyecektir. Ah birde kınalı ekmek yapan bir eve rastlarsanız değmeyin keyfinize. Aslında Doğanşehir denilince akla Elma ve Kuru Fasulye gelir unutuyordum az kalsın. Doğanşehir den Darende ye geçerseniz Günpınar Şelalesi ve Tohma Kanyonunda alabalık ziyafetine devam ederken meşhur Darende Kebabını mutlaka tatmalısınız. İlçelerdeki lezzet keşfine devam ediyoruz; Kaleye uğrarsanız Kömürhan Köprüsünden geçerken göl manzarasıyla birlikte mutlaka kavurmanın tadına bakmalısınız. Pütürge, Doğanyol İlçelerimizin Kıllor u ve acılı ayranı, kahvaltılık dermanı mutlaka tadılmalı lokantada bulamazsınız ama hangi evin kapısını çalsanız lezzetli ikramlardan payınızı alırsınız. Pütürge halkı konukseverdir. Paşalar diyarı Arapgir e Eylül ayında mutlaka uğramalısınız. Kekik kokulu dağlarda yetişen oğlaklarla pişirilen tandır kebabının köhnü üzümüyle nasıl servis edildiğini görmek ve lezzetini tatmak gerekir. Bol reyhanlı salatası, isot kebabı, dolama (Yaprak Sarması),Şekerli Peynirli Pidesi ve diğer lezzetlerini kozluk çayının kenarında yemek gerekir. Arguvan, Hekimhan, Kuluncak İlçelerimizin kömbeleri, Şifalı otlarla yapılan yemekleri, sac börekleri, katmerleri ve Hekimhan Cevizini tadarsınız herhalde. Canınız Aynalı Sazan, Turna balığı çektiyse Battalgazi, Yazıhan, Kale İlçelerinin sahilleri tam sizin için al oltayı koş sahile; ben balığın yemesini severim diyorsan koş kırk göze. Eğer mevsiminde gelmişseniz Malatya ya yaş kayısı çeşitlerini, Yeşilyurt Dalbastı Kirazını, Arapgir Köhnü ve Âşık Beyaz Üzümünü, Doğanşehir Elmasını, Banazı Tahannebi Üzümünü, Pütürge Kırmızı üzümünü, Yarma Şam Şeftali ve Akçadağ Armudunu, Kale Çileğini, Kozluk Vişnesini mutlaka tatmalısınız.

71 Malatya nın Koyun ve Keçi sütünden yapılan taze peyniriyle helva, inek sütünden yapılan peynirle ızgarasının tadına doyum olmaz. Tulum Peyniri, Tereyağı, Salamura Peyniri, Salamura Yaprak (Tevek),Salamura Dere Otu (Samut),Erik Ekşisi, Bulgur Çeşitleri, Az Kavrulmuş Hakiki Taş Dibek Kahvesi, Kayısı. Dut ve Üzümden yapılan Pestil, Orcik, Döner, Lokum çeşitleri Meyve Kuruları, Kayısı Çikolatası, Kayısı Kozmetik Ürünleri, Yassı Kadayıf, Yağlı Pide Çeşitleri, Tandır Ekmeği, Siyah Nohut, Siyah Mercimek, Yarmaca, Dağ Kekiği, Arapgir Reyhanı, Karlık, Yamadağı, Sarı Çiçek Yayla Balları, hediye olarak götürülecek ürünlerdir. Zengin Malatya mutfağında halen günümüzde evlerde yapılan yöreye özgü 20 çeşit çorba,30 Çeşit et yemeği,10 Çeşit fırın yemeği,10 Çeşit meyve ile yapılan yemek,50 Çeşit sarma, dolma ve köfte,30 Çeşit pilav,20 Çeşit sebze yemeği,25 Çeşit hamur işi,30 dan fazla tatlı yapılmakta sofralarda yerini almaktadır. Kültürel ve Sanatsal Etkinlikler Uluslararası Malatya Film Festivali Uluslararası Malatya Film Festivali 2010 yılından itibaren düzenlenmeye başlandı. Festival süresince dünya sinemalarından uzun ve kısa metrajlı filmlerin yanı sıra belgeseller Malatyalılarla buluşuyor. Yaklaşık bir hafta süren festivalde ayrıca oyuncu ve yönetmenlerle söyleşi, film çekimi ve kurgu gibi faaliyetlerin yer aldığı sinema atölyeleri, sergi ve paneller düzenleniyor. Festivale ait internet sitesi şöyledir: ( Malatya Günleri Malatya Günleri, Malatya'nın tarihi, turistik ve ekonomik değerlerini daha iyi şekilde tanıtarak ekonomik ve sosyal gelişmeye katkı sağlamak amacıyla Malatya Valiliği nin organize ettiği bir etkinliktir. 1. Malatya Günleri-Ankara 2010, 2. Malatya Günleri- İstanbul 2011 ve 2. Malatya Günleri- Ankara 2012 yılında gerçekleştirilerek; siyaset, sanat ve iş dünyasının yanında, bu iki büyük ilimizde yaşayan Malatyalılar ile Ankara ve İstanbullulardan büyük ilgi görmüş, zengin içeriği ile her kesimin beğenisini toplamış ve bu alandaki önemli bir eksikliği gidermiştir. Bölgesinde önemli bir kültür, finans ve ticaret merkezi olan Malatya, bu özelliklerini her gün biraz daha geliştirmektedir. Malatya Günleri ile Malatya da ve dışarıda faaliyette bulunan işadamlarının sahip olduğu önemli marka ve ticari ürünler ile Malatya nın tarihi, coğrafi ve kültürel değerleri ulusal ve uluslararası alana taşınmaktadır. Ayrıca bu etkinlikler ile Malatya

72 dışında yaşayan üçüncü kuşak Malatyalıların kendi kültürel ve ekonomik değerlerini tanıması sağlanmaktadır. Organizasyonla ilgili her türlü altyapı Malatya Valiliği Koordinatörlüğü tarafından oluşturulmaktadır. Kurumlara ve firmalara her türlü danışmanlık hizmeti verilmekte ve karşılaşabilecekleri her türlü sorunda yardımcı olunmaktadır. Etkinlikle ilgili ayrıntılı bilgiye adresinden ulaşılabilir. Malatya Kitap Fuarı Malatya Ulusal Kitap Fuarının ilki 2012 yılında düzenlendi. Fuara 250 yayınevi katıldı. Fuar süresince yazarlar kitaplarını imzalayıp okurlarıyla söyleşi yapıyor. Ayrıca çok sayıda konferans düzenleniyor. Malatya Fuarı ve Kayısı Festivali Her yıl Temmuz ayının ikinci haftasında düzenlenen Malatya Genel Sanayi ve Ticaret Fuarı ile Malatya Uluslararası Kültür Sanat ve Kayısı Festivali ziyaret edilmeye ve izlenmeye değer etkinliklerdendir. Doğu bölgelerimizin Batı'ya, Batı bölgelerimizin de Doğu'ya açılan kapısı olan Malatya, Doğu Anadolu'nu en büyük fuarına ev sahipliği yapmaktadır. Fuara, ülkemizde sanayi ve ticaret alanında faaliyet gösteren birçok firma katılmaktadır. Fuar ile aynı tarihlerde düzenlenen Kayısı Festivali, uluslararası statüde düzenlenmekte, festivale birçok ülkeden ve ülkemizin birçok yöresinden katılımlar olmaktadır. Festivalde müzik grupları ve sanatçılar konser vermekte, halk oyunları, spor müsabakaları, çeşitli yarışmalar gibi daha birçok etkinlik düzenlenmektedir. Ayrıntılı bilgi için sitesi ziyaret edilebilir. Halk Oyunları ve Semahlar Malatya, halay bölgesinde yer alır. Ancak, halay dışında oyunlara da rastlanmaktadır. Halaylar, davul-zurna eşliğinde oynanır. Yörede halay çekmeye "Dillân Çekme" de denilir. Beş kişiyle oynanan halayın başını çeken oyuncuya "halay başı" sonundaki oyuncuya "Pöççü" denilir. Her ikisi de elinde mendil bulundurur. Çalgı olarak davul, zurna, kaval başta olmak üzere bağlama, cümbüş ve darbuka çalınmaktadır. Arapgir ilçesinde klarnet daha yaygındır. Diğer taraftan halayların yanı sıra toplu olarak oynanan ve törensel bir karakter arz eden semahlar vardır. Malatya ve çevresinde Hızır Semahı, Bozok Semahı, Demdem Semahı, Arguvan Semahı ve Kırat Semahı oynanmaktadır. Kına havası olarak bilinen "Yüksek Ayvanlarda Bülbüller Öter" türküsü genç kızlar ve kadınlar tarafından kına yakılırken oynanır.

73 Ayrıca şimdilerde çok az yörede kalsa da sin sin ve tura da düğünlerde oynanan oyunlardandır. Malatya'da oynanan oyunlarda giysiler bu yöreyi tamamen yansıtmaz. İlçeler arasında değişik giysilere rastlanır. Genellikle halk oyunlarında, erkekler başlarına "Küm" denilen ak işlemeli "Papak" takarlar. Ancak, zaman zaman oyunlarda erkeklerin başı açıktır. Bayanlarda başa, "Küllük" adı verilen etrafı altın liralarla çevrili fes, fesin üstüne de "Pusu" takılır. En üstü ise dolak, ya da yazma bağlanır. "Şalvar", "üç etek" ve üç eteğin üzerine bernavile denilen önlük giyilir. Bele sarılan renkli şalın kenarına beyaz ve kırmızı renkli mendil takılır. Ayakta ise nakışlı çorap ve siyah renkli yemeni bulunur. Malatya da Oynanan Başlıca Oyunlar Ağırlama (Grani, Ağır, Ağır Malatya)/Alkışta (Arkuşta, Yarkutta, Halkuşta, Harkuşta)/. Aşırma Halayı / Arapgir Halayı/Bapuri (Papuri, Papori, Pagpuri)/Berde/Başayak Halayı/Çarşı Su Halayı/Cezayir Oyunu/Çeçer/Dillan/Değirmenci Halayı/Delilo Halayı/ Gelin Halayı (Yüksek Ayvanlarda Bülbüller Öter)/Gerzani Halayı/Gezinti/Güvenk Kevenkj/Güzeller (Nâri)/Hem Hime (Hımhime)/Heyhat/Hoplama/Halayı/Hoşgeldin/ Karahisar Halayı/Keçike (Koçike), Keçikey, Lorke, (Lorki) Halayı/ Kemaliye Tamzarası/Kırıkhan/Kol Müzeler Arslantepe Açık Hava Müzesi Malatya nın en önemli arkeolojik alanı olarak kabul edilen ve 1932 yılından beri kazı çalışmaları yürütülen Arslantepe, 2011 yılında açık hava müzesine dönüştürülüp ziyarete açılmıştır. Müze, haftanın 7 günü saat arası ziyarete açıktır. Müzenin girişine 'li yıllarda bulunup Ankara ya götürülmüş Malatya Kralı Tarhunza ile 2 aslan heykeli, duvar kabartmalarının aynı malzemeden yapılmış birebir kopyaları yerleştirilmiştir. Ziyaretçiler kazı alanındaki kerpiç saray ile duvar bezemeleri ve diğer kalıntıları görebilmektedir. Arslantepe de koruma ve sergileme olanağı bulunmayan buluntular Malatya Müzesi nde sergilenmektedir.

74 Malatya Müzesi Kernek meydanında bulunan Malatya Müzesi nde, Aslantepe ile Karakaya Baraj Gölü altında kalmış ören yerlerinde yapılan kazılar sonucunda elde edilen eserlerin yanı sıra diğer eserler sergilenmektedir. Müzede, Neolitik Dönem, Kalkolitik Dönem, Tunç Çağı, Hitit, Asur, Urartu, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait eserler mevcuttur. Önemli eserler arasında, M.Ö yılında kireçtaşından yapıldıkları tahmin edilen Cafer höyük buluntusu heykelcikleri, Aslantepe buluntusu Eski Tunç Dönemine (M.Ö.3200) ait bronzdan yapılmış gümüş kakmalı kılıç ve mızrak uçları, Geç Kalkolitik Çağı ndan kalma insan mezarları ve Eski Tunç Çağı na ait bölgenin ticari merkez olduğun gösteren mühürler bulunmaktadır. Malatya müzesi ilin en çok turist çeken noktalarından birisidir. Yılda ortalama kişi ziyaret etmektedir (yaklaşık günde 37 kişi). Atatürk Evi ve Müzesi 19. yüzyıl sonu olarak bilinen yapının kitabesi yoktur. Son Osmanlı dönemi eseridir. Kesme taştan yapılmıştır. Ortada uzunca bir salon ve etrafında odalar yer alır. Atatürk Malatya ziyaretinde burada kalmıştır. Bu yapı 2009 yılında Atatürk Müzesine dönüştürülmüştür Madencilik Doğal kaynaklarının bilinmesi tarımsal ve kırsal kalkınma potansiyellerinin ve kısıtlarının tanımlanması bakımından önemlidir. Doğal kaynaklar, yenilenebilir kaynaklar ve yenilenemez kaynaklardan oluşmaktadır. Her iki kaynak da sürdürülebilir biçimde kullanılmalı, tarım ve tarım dışı kullanımlara uygunluğu ve kayıplarıyla ilgili tehlikeler açısından dikkatli olunmalıdır. Bu bölümde Malatya'da bulunan ana doğal kaynakların kısa tanımlamaları, mevcut durumları ve kullanımlarıyla ilişkili potansiyel tehlikeler verilmektedir. İlimizde ekonomik değeri olan maden yatakları aşağıda belirtilmiştir. Metalik Madenler Malatya, Hekimhan, Hasançelebi Maden Yatağı: Hasançelebi'nin hemen yakınında başlayarak batıya doğru uzanan manyetitli skapolit Fels formasyonu 19 km²'lik bir alanı kapsamaktadır. Cevher yatağının yeknesak ve homojen olmaması nedeniyle yatağın durumunu ortaya koymak için toplam ilerlemesi 35270,68 metre olan 148 adet istikşaf ve rezerv sondajı yapılmıştır. Ayrıca mevcut cevher rezervini ve teknolojik testler için numune almak amacıyla toplam metrajı 1360 metre olan 5 adet galeri açılmıştır.

75 Malatya, Hekimhan, Karakuz Demir Yatağı: Demir yatağı madeni Malatya ili Hekimhan ilçesinin 17 km kuzeybatısında yer almaktadır. Sahada ilk çalışmalara 1936 yılında başlanmıştır. Sahada çalışmalar günümüze kadar değişik yıllarda etüt ve sondajlı aramalar şeklinde yürütülmüştür. Sahada toplam metrajı 9194,45 m. olan 33 adet sondaj yapılmıştır. Cevher minerali hematit ve manyetitten ibarettir. Bu çalışmalar sonucunda; %54 demir tenörlü ton %40 demir tenörlü ton rezerv hesaplanmıştır. Malatya, Hekimhan, Deveci Demir Madeni Yatağı: Demir madeni yatağı Malatya'nın Hekimhan ilçesi Deveci yöresinde yer almaktadır. Sahada iki tip cevher yer almaktadır.primer cevher, siderit; seconder cevher ise limonit, hematittir. Sahada değişik yıllarda etüt ve sondajlı aramalar yapılmıştır. Sahada toplam ilerlemesi m olan 69 adet sondaj yapılmıştır.bu çalışmalar sonucunda; %50 demir tenörlü ton hematit rezervi %37 demir tenörlü ton siderit rezervi Malatya, Hekimhan, Şırzı (Boğazgören) Demir Yatağı: Saha Malatya, Hekimhan Şırzı köyü civarında yer almaktadır.genellikle hematit, az miktarda manyetitten oluşan cevherleşme vardır. Sahada detay etüt ve sondajlar yapılmıştır. Toplam metrajı m olan üç adet sondaj yapılmıştır.bu çalışmalar sonucunda ortalama tenörü %49 demir olan ton cevher bulunmuştur. Malatya, Yeşilyurt, Cafana Kurşun Çinko Yatağı: Çalışma alanı Malatya'nın Yeşilyurt ilçesi, Görgü (Cafana) köyünün 9 km kuzey doğusunda yer almaktadır. Sahada toplam derinliği m olan üç adet sondaj yapılmıştır.cevheri oluşturan esas minareler simitsonit, galen ve sfalerit minareleridir. Sahadaki çalışmalar jeofizik sondajlı çalışmalardır.bu çalışmalar sonucunda ;%1229 Zn (çinko) tenörlü ton rezerv tespit edilmiştir. Malatya, Kuluncak Yöresi Krom Yatağı: Saha Malatya'nın Kuluncak ilçesi, Bıcır mevkiinde olup, sahada yapılan araştırmalarda % 4248 Cr203 tenörlü ton kromit bulunmaktadır. Endüstriyel Ham Maddeler Malatya, Pütürge Profillit yatağı: Profillit yatağı Malatya'nın Pütürge İlçesi Babik köyü civarında yer almaktadır. Sabit genleşme özelliği, ısı duyarlılığı ve ısı iletkenliği cevherin kullanım alanını artırmaktadır. Profilit, refrakter gereç yapımı, seramik sanayi, boya, kağıt, cam, tekstil ve plastik sanayinde

76 kullanılmaktadır. Sahada etüt ve sondajlı aramalar yapılmıştır. Toplam ilerlemesi m olan 5 sondaj yapılmıştır. Yörede özel sektöre ve MTA adına ruhsatlı sahalar bulunmaktadır. Özel sektör sahalarında üretim yapılmakta ÇİMSA fabrikalarına gönderilmektedir. DOĞAL KAYNAK (MADEN) REZERVLERİNİN İL EKONOMİSİNE KATKISI İlimiz maden potansiyeli açısından önemlidir. Türkiye'nin büyük rezervli demir ve profillit yatakları ilimiz sınırları içerisinde bulunmaktadır. Ülkemizin bilinen ve işletilen tek profillit yatağı Pütürge ilçesindedir. Hekimhan yöresinde Hasançelebi, Deveci ve Karakuz yatakları olmak üzere 3 adet önemli demir yatağı bulunmaktadır. Bu bölgedeki yataklar düşük tenörlü olup, Türkiye demir rezervinin %36.8'ini içermektedir. Günümüz koşullarında teknolojik sorunlar nedeniyle işletilemeyen yaklaşık 1 milyar ton rezerve sahip Hasançelebi yatağı, teknolojinin bugünden yarına inanılmaz değişimi ve gelişimi düşünüldüğünde, ileriki yıllarda değerlendirilebilecek büyük bir potansiyel olarak durmaktadır. İlimiz doğal kaynaklarının toplam değeri (yaklaşık) 9 milyar 66 milyon $ olarak hesaplanmıştır. Bu toplam değerin 8 milyar 900 milyon'luk kısmı Hekimhan çevresindeki demir cevherlerinin toplam değeridir. İlimizin 2. derecede önemli doğal kaynağı olan profillit 100 milyon $ değerindedir. Diğer kaynaklar (krom, bakır, asbest ve kömür) 66 milyon $ değerindedir. İlimiz sınırları içerisinde 60 farklı lokasyonda 17 çeşit maden oluşumu mevcuttur. Bunların içerisinde büyük rezervli yataklar azdır. Büyük çoğunluğu küçük madencilik faaliyetleri ile işletilip, ekonomiye kazandırılacak türdendir. Bu küçük maden oluşumlarının bir kısmı özel sektör tarafından işletilmektedir yılı verilerine göre ilimizde 22 farklı sahada özel sektör ve devlet sektörüne ait işletme ruhsatı bulunmaktadır. İşletme ruhsat sayısı ilimizin maden potansiyeline göre azdır. MADENİN CİNSİ YERİ TENÖR VE KALİTE REZERV ÜRETİM DEĞER ($) Krom: Darende, Kuluncak %40 Cr2O ton Bilfer şirketi tarafından zaman zaman üretim yapılmaktadır. 30 milyon Bakır: Pütürge-Poluşağı % ton (Muh) Özel şirket tarafından zaman zaman üretim yapılmaktadır. 5 milyon Asbest: Yeşilyurt-Gündüzbey Lif yüzdesi düşük Lif uzunluğu çok değişik ton (Muh) Zaman zaman üretim yapılmaktadır. 30 milyon Pirofillit: Pütürge %69 SiO2 %19.08 Al2O3 %0.6 Fe2O3 %.16 CaO ton (Gör+Muh) Poltaş Madencilik tarafından yılda yaklaşık 2000 ton üretim yapılmaktadır. 100 milyon

77 Demir (Manyetit): Hekimhan-Hasançelebi %52 Fe eşdeğeri 270 milyon ton (Gör+Muh) Etüt, sondaj ve fizibilite çalışmaları bitirilerek TDÇİ'ne devredilmiştir. Hasançelebi demir cevherinin düşük tenöründen dolayı zenginleştirme ve peletleme yapılması gerektiğinden şu anda sahada üretim yapılmamaktadır. 6 milyar Demir (Siderit): Hekimhan-Deveci %3742 Fe 86 milyon ton (Gör+Muh) Fizibilite çalışmaları tamamlanarak TDÇİ'ne devredilmiştir. Sahada siderit seviyesine ulaşıldığından üretim yapılmaktadır. 2 milyar Demir (Hematit): Hekimhan-Deveci %50 Fe ton (Gör+Muh) Fizibilite çalışmaları tamamlanarak TDÇİ'ne devredilmiştir. Sahada üretim yapılmaktadır. 300 milyon Demir (Hematit Manyetit): Hekimhan -Karakuz %54.3 Fe %4045 Fe ton ton (Gör+Muh) Yatak işletilmiştir ton cevher üretilmiştir. Fizibilite çalışmaları tamamlanarak TDÇİ'ne devredilmiştir. Sahada üretim yapılmamaktadır. 100 milyon Demir (Hematit Manyetit): Hekimhan-Şırzı %49 Fe ton (Gör+Muh) Etüt ve sondaj çalışmaları tamamlanmıştır. Sahada üretim yapılmamaktadır. 500 milyon Kömür: Arguvan-Parçikan %22.78 Su %35.44 Kül 2175 Kcal/Kg AID ton (Muh) Sahada üretim yapılmaktadır. 1 milyon Kaynak: MTA. Bölge Müdürlüğü 3.8. İLGİ GRUBU ve PAYDAŞ ANALİZİ Malatya Şube Müdürlüğümüzce ilimiz doğa turizm master planı yapımı, Malatya Valiliği koordinatörlüğü ve desteğiyle konu ile ilgili kurum, kuruluş ve sivil toplum örgütlerinin katılımının sağlandığı geniş katılımlı ön toplantı yapılmıştır. Toplantı sonrası planda aktif olarak görev alacak bir uzman ekip oluşturulmuş, diğer kurumların desteğiyle Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmıştır. Plan, Valilik Makamı, Kaymakamlar, İl ve İlçe Belediye Başkanları, İnönü Üniversitesi, İl Özel İdaresi, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Orman İşletme Müdürlüğü, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü, Fırat Kalkınma Ajansı, Meslek Odaları, Sivil Toplum Kuruluşları Temsilcileri ve Özel kesimin ve Otel İşletme Müdürlerinin katılım ve katkılarıyla hazırlanmıştır. Ayrıca Bakanlığın Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ve Eylem Planı başta olmak üzere Malatya Valiliği ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü nün hazırladığı turizm master planlarından yararlanılmıştır. Tüm önemli paydaş ile görüşülmüş, formal ve informal toplantı ve görüşmelerde görüş ve önerileri derlenmiştir.

78 4. MALATYADOĞA TURİZMİ ARZI 4.1 MALATYA NIN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ(DOĞA TURİZMİ ARZI) Korunan alanlar, milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, doğal sit alanları, sulak alanlar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, özel çevre koruma bölgeleri ve benzeri koruma statüsü bulunan, biyolojik çeşitliliğin, doğal ve bununla ilişkili kültürel kaynakların korunması ve devamlılığının sağlanması amacıyla ilgili mevzuata göre tespit edilen ve yönetilen kara ya da sulak alanlardır. Malatya ili doğa turizmi arz boyutu açısından değerlendirildiğinde; Zengin kültürel, yerleşme antropolojisi ve arkeolojik envanter (Arslantepe,Nemrut, Roma İmparatorluğunun Anadolu daki en doğu izleri- kalıntıları, Levent Vadisi, Battal Gazi Hanlar ve Kervansaraylar, Malatya Sivil Mimarisi, Yeşilyurt, Arapgir, Gündüzbey, Darende ve pek çok benzerleri) Zengin bir etnoğrafik ve folklorik yapı (gelenek ve görenekler, yemek kültürü, halk müziği ve benzerleri). Turizm Ürünün Bunlara Bağlı Olarak Çeşitlendirilmesi (kültürel turizm, arkeolojik ve antropolojik turizm, doğa turizminin her türü, termal turizm, kış/kayak turizmi, göl turizmi (yelken, kürek, olta balıkçılığı), iş turizmi ve benzerleri) Turizm Sektöründe Gelişme Kaydetmek Niyeti (yerel yöneticiler, yerel yönetimler ve yerel inisiyatif turizm sektöründe atılım yapmak istemektedirler). Olduğu görülmektedir.

79 4.2. Malatya ilinin Doğa Turizmi (Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi Malatya ilinde doğa turizmi faaliyetlerindeki arz, talep ve aktüel durum incelendiğinde ciddi bir doğa turizmi potansiyelinin olduğu anlaşılmaktadır. İlimizde 1 adet Milli Park, 1 adet tabiat parkı, 2 adet tabiat anıtı, RAMSAR a aday 1 adet sulak alan,6adet avlak mevcut olup,1 adet tabiat parkıve 1 adet yaban hayatı geliştirme sahası tescil aşamasındadır. Doğa yürüyüşü ve dağ turizmi, kültür turizmi, Sportif olta balıkçılığı,raftingiçin potansiyel mevcut olup aktiviteler için ilimiz uygun sarp dağlar, baraj,çay, göletlere sahiptir. Bu alanlara ilave olarak yeni tabiat parkları ve tabiat anıtlarının ilan edilebilme potansiyeli mevcut olup, bu konuda çalışmalar devam etmektedir Malatya İlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar Nemrut Dağı Milli Parkı Nemrut Dağı 1987'de UNESCO tarafından Dünya mirası alanı ilan edilmiştir. Nemrut Dağı Milli Parkı olarak 1988 yılında tescil edilmiştir. Malatya ya 97 kilometre mesafede bulunan Nemrut Dağı na Pütürge Tepehan Beldesi Büyüköz köyü üzerinden ulaşılmaktadır. Kommagene Kralı I. Antiochos un tanrılara ve atalarına minnettarlığını göstermek için, 2150 metre yüksekliğindeki Nemrut Dağı nın yamaçlarına yaptırdığı mezar ve anıtsal heykeller Helenistik Dönemin en görkemli kalıntılarından birisidir. Anıtsal heykeller doğu, batı ve kuzey teraslarına yayılmıştır. İyi korunmuş durumdaki dev heykeller kireçtaşı bloklarından yapılmış olup, 8-10 metre yüksekliktedir.

80 Eski çağlarda Kommagene olarak anılan bölgede I. Mithradates tarafından bağımsız bir krallık kurulmuş; krallık, onun oğlu I. Antiochos (M.Ö ) döneminde önem kazanmıştır. M.S. 72 yılında Roma ya karşı yapılan savaşın kaybedilmesinin ardından krallığın bağımsızlığı sona ermiştir. Nemrut Dağı nın doruğu yerleşme yeri olmayıp, Antiochos un tümülüsü ve kutsal alanlardır. Tümülüs, Fırat Nehri geçitlerine ve ovalarına hâkim bir noktadadır. Kralın kemiklerinin ya da küllerinin ana kayaya oyulmuş odaya konulduğu ve 50 metre yüksekliğinde, 150 metre çapındaki tümülüs, küçük kaya parçalarıyla örtülerek koruma altına alınmıştır. Her ne kadar yazıtlarda kralın mezarının burada olduğu belirtiliyorsa da bugüne kadar keşfedilememiştir. Doğu ve batı teraslarında Antiochos ile tanrı ve tanrıça heykellerinin yanı sıra aslan ve kartal heykelleri bulunmaktadır. Batı terasında eşsiz bir aslanlı horoskop yer almaktadır. Heykeller Helenistik, Pers sanatı ve Kommagene ülkesinin özgün sanatı harmanlanarak yontulmuştur. Bu anlamda Nemrut Dağı na Batı ve Doğu uygarlıklarının köprüsü denebilir. Kommagene Krallığı nın tarih sahnesinden silinmesiyle Nemrut Dağı ndaki eserler yaklaşık iki bin yıl boyunca yalnızlığa terk edilmiştir yılında yöreyi görevli olarak gezen Alman mühendis Karl Sester, Nemrut Dağı heykellerine rastlamış ve İzmir de bulunan Alman Konsolosu nu, Kommagene Krallığı na ait harabeleri, tanrı heykellerinin oturtulduğu kaidelerin arkasındaki Grekçe yazıtları göremediğinden Asur harabeleri zannederek haberdar etmiştir. Karl Sester, dev heykelleri keşfetmenin heyecanıyla bu hataya düşmüştür yılında Otto Puchstein ve Karl Sester Nemrut ta inceleme yapmıştır. Müze-i Hümayun (İmparatorluk Müzesi) Müdürü Osman Hamdi Bey 1883 yılında bir ekiple gelip Nemrut ta çalışmıştır. 2. Dünya Savaşı nın ardından Amerikan arkeolog Theresa Goell ve Alman Karl Doerner; Nemrut ve yöresinde kazı, araştırma ve inceleme yapmışlardır. Turgut Özal Tabiat Parkı Halkın yörelerinde bulunan bitki türlerini tanıyarak Doğa koruma bilincinin geliştirilmesinin yanı sıra,doğal kaynakların tanıtımı ve korunmasına hizmet etmek amacıyla,pınarbaşı mevkii nde38,69 ha lık alan tarihinde Turgut Özal Tabiat Parkı olarak tescil edilmiştir.

81 Vadi içerisinde yer alan doğal kaynak suyu, oluşturulan göleti, orman alanı ileoluşan peyzaj bütünlüğü sayesinde alan harika bir rekreasyon özelliğine sahiptir.alt projeler tamamlanarak, yapı ve tesislerin yapım işine başlanmıştır yılı sonlarında ziyaretçi kullanımına açılması planlanmaktadır. Proje kapsamında giriş ve kontrol üniteleri, otopark, idare ve ziyaretçi merkezi, çay kafe, restoran, büfe, ateşli ve ateşsiz piknik üniteleri, yürüyüş ve koşu yolları, çocuk oyun alanları, wc ler, seyir terasları. mevcuttur. Beydağı Tabiat Parkı İlimiz merkezde bulunan sarp vadi ve doğal güzellikleri ile manzara bütünlüğü sunan yaklaşık 96 ha lık bir saha Tabiat Parkı olarak tescil edilmek üzere ön etüt raporu düzenlenerek onaylanmak için Bakanlığımıza sunulmuştur.onayı müteakip hazırlanacak projelerle yapım işine başlanacak ve 2015 yılında halkın ziyaretine açılacağı planlanmaktadır. V. Bölge Müdürlüğü ve İl Şube Müdürlüğümüz faaliyetlerini Tabiat parkı içerisindeki idari binada sürdürecektir.

82 Tabiat Anıtları Orduzu Çınar Ağacı Battalgazi nin Çınarı olarak bilinen çınar ağacı Malatya ya 7 kilometre uzaklıkta Orduzu Beldesi nde Çarşıbaşı Mahallesi Çınarçeşme Mevkii nde yer almaktadır. Ağacın gövde kalınlığı 7.20 metre olarak ölçülmüştür. Boyu yaklaşık 15 m olan yaşlı ağacın gerçek yaşı kesin olarak bilinmemekle birlikte, zamanla içi boşalan ağacın ana gövdeden iki dala ayrıldığı görülmüştür. Dalların gövde sürgününden büyümüş 8 10 metre boyunda yan dalları mevcuttur. Ağacın gövdesi iç kısımdan çürümüş ve büyük kovuklar oluşmuştur. Ağacın kök kısmı taş bir duvar örülerek sağlamlaştırılmıştır. Ağacın etrafında gözeler halinde su akmaktadır. Battalgazi Çınarı nın bulunduğu alan çınar ağacı ve yanındaki pınardan oluşan bir ziyaret yeridir. Rivayete göre 8.yüzyılda yaşadığına inanılan Battalgazi, hayvanlarını buraya sulamaya getirmiş; suladıktan sonra elindeki çınar çubuğunu suyun kenarına dikmiş ve o çubuktan da bugünkü çınar ağacı yetişmiştir.

83 Ormaniçi Köyü Çınar Ağacı Pütürge İlçesi, Ormaniçi Köyü nde, Köyiçi mevkiinde yer almaktadır. Ağacın gövde çapı 10,60 metre olarak ölçülmüştür. Boyu yaklaşık metre olan ve yaşı kesin olarak bilinmeyen ağaç oldukça yaşlıdır. Ağacın ana gövdesinde öz odunda çürüme meydana gelmiş olup, kovuklar oluşmuştur. Ana gövdeden dört ayrı dala ayrıldığı görülmüştür. Ağacın gövde sürgününden büyümüş cm. çaplarında, 8-10 m. boyunda yan dalları mevcuttur. Ana gövdenin içi boşalan kısmına, biriken yağmur sularının ağaca zarar vermemesi için toprak doldurulmuştur. Doğu yönündeki ana dallardan biri gövdeden yana doğru ayrılmıştır. Bu ana dalın kırılmaması için dalın altına taş bir duvarla destek yapılmıştır. Yaban Hayatı Geliştirme, Yerleştime Sahaları Arapgir Kozluk Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası Arapgir ilçesi Kozluk Vadisi Kanyonu ve Çayı doğal güzelliği ve yaban hayatı zenginliğinden dolayı (Yaban Keçisi, Su Samuru, Ayı, Vaşak..) 6100 Ha lık alan yaban hayatı geliştirme sahası olarak teklif edilmiştir.

84 Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Avlaklar Av yaban hayatının korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu gereği Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce başlatılan ve 2016 yılından önce tüm illerimizde tamamlanması planlanan Örnek, Devlet ve Genel Avlak çalışmaları kapsamında; İlimizde 2012 yılı içerisinde 3 adet Genel ve 3 adet Devlet avlağı tescil edilmiştir.2015 yılı sonu itibariyle tüm avlaklarımız tescil edilmiş olacaktır. Sulak Alanlar Karakaya Baraj Gölü Uluslararası öneme sahip sulak alanlarımızdan olup Ramsar a aday olarak gösterilen alanımızdır. İlin en büyük gölüdür ,5 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Malatya il merkezine yaklaşık 15 km. uzaklıkta bulunan göl, ilin doğal ve görsel yapısını değiştirmiş ve son derece olumlu bir potansiyel yaratmıştır. Doğal Sit alanları Aslantepe Höyüğü (Arkeolojik Alanı) Malatya ilinin en önemli arkeolojik alanıdır, 1937 yılından itibaren kazılmaya başlamıştır. Fransız Deloporte tarafından ilk bilimsel araştırmalar yapılmış, daha sonra çalışmalar Alman C.Sehaeffer tarafından yürütülmüştür. ( ). Aslantepe kazıları 1962'lerden itibaren de İtalyan Prof.Dr.Alba Palmieri tarafından geliştirilmiştir. Malatya'nın 6 km. kuzeydoğusunda Orduzu'da bulunan yığma toprakla meydana getirilmiş on höyükten biridir. M.Ö yılları arasında yaşamış bir Hitit yerleşme yeridir.

85 Atatürk'ün emriyle burada 1933 yılında Fransız I. Delaporte, 1948 yılında C.Schaeffer ve 1962 yılında İtalya F. Meriggi ile M.Puglisi tarafından kazılar yapılmıştır. Bu kazılar sonunda ilk eski Tunç Çağı, Hitit İmparatorluk Çağı, Hellenistik Çağ, Roma ve Bizans olmak üzere çeşitli kültür tabakalarına rastlanmıştır. Burada Hitit ve Asur hükümdarlarına ait saray kalıntıları, kabartmalar aslan heykelleri ve süslü vazolar bulunmuştur. Bu eserlerin çoğu Ankara Arkeoloji Müzesine götürülmüştür. Fırat Karakaya Baraj Gölü Altında Kalan Höyükler Malatya ili için önem taşıyan Pirot, Caferhöyük, Köşkerbaba, Değirmentepe ve İmamoğlu höyükleri maalesef Karakaya Baraj gölü altında kalmıştır. Bu höyüklerde, kurtarma kazıları sonucu bulunan eserler Malatya müzesinde, ayrı bir salonda teşhir edilmektedir. Bunlara "Müze" bölümünde değinilecektir. Roma Mezarları Yenice kasabası merkezinde, Maşattepe Mevkiindedir. Buradaki tümülüste yapılankazılarda ortaya çıkarılan mezar yapısı; içten düzeltilmiş, dıştan moloz taş ve toprakladoldurulmuş, taştan inşa edilmiştir. M.Ö. I. yüzyıldan kaldığı düşünülmektedir. Çift mekânlı yapıda ortadaki boşlukta bulunan ahşap sanduka içinde kadın cesedi bulunmuştur. Ayrıca, yine bu mezar yapısında bulunan, taşınır nitelikteki küçük buluntular, Malatya Müzesinde sergilenmektedir. Diğer Höyükler Karahöyük (Arguvan), Yenice Höyük (Darende), Fırıncılar Höyük (Malatya-Elazığ karayolu15. km.si), Bayramtepe höyük (Yazıhan ilçesi Fethiye köyü) Ören höyük (Akçadağ ilçesi),ikinciler höyük (Akçadağ ilçesi) diğer höyüklerdir. Bütün bu höyüklerin çoğu tahripolmuştur. Buralarda bilimsel bir kazı faaliyeti de bulunmamaktadır. Mesire Yerleri Tepehan B Tipi Mesire Alanı İlimiz Pütürge ilçesi Tepehan Beldesinde 3.2 ha lık alanda kurulmuştur. İğne yapraklı ağaçların yer aldığı ormanlık bölgede manzara bütünlüğüne sahip bir alandır. Nemrut Dağı Milli Park güzergâhı üzerinde olması nedeniyle yerli ve yabancı turistlere hizmet imkânı sağlanmaktadır.

86 Kent Ormanı Merkez Orduzu Beldesi Pınarbaşı mevkii, Turgut Özal Tabiat Parkının devamında yer almaktadır. Sulama göletine sınır, ormanlık bir alanda kurulmuştur. 26 Ha lık alana sahiptir.tescil edilerek statü kazandırılmış bu alanların dışında; ilimiz sınırları içinde yer alan doğal güzelliklere sahip ve mesire alanı özelliği taşıyan alanlara günlük geziler Malatyaturizminde önemli yer tutmaktadır. Diğer Alanlar Hekimhan Yağca Geyik ve Dağ Keçisi Üretim İstasyonu Nesli yok olmak üzere veya tehlike ve tehdit altında olan özellikle endemik yaban hayvanlarının popülasyonlarını arttırmak amacıyla 2005 yılında, İlimiz Hekimhan İlçesi Yağca Köyü yakınlarında 70 Ha lık alan üzerine kurulmuş olup, Ceylan, Dağ keçisi ve Yaban Koyunu üretimi yapılmaktadır.

87 Kınalı Keklik Üretim İstasyonu İlimiz ve bölgemiz kanatlı ihtiyacını karşılamak amacıyla, 2012 yılında İnönü Üniversitesi kampüs alanı içerisinde 40 dönümlük bir alana kurulmuştur. Kınalı Keklik Üretim Kapasitesi adet/yıl dır. Malatya İli Önemli Alanları İlimiz, el değmemiş veya yeri doldurulamaz geniş doğal alanlar, yüksek tehdit altındaki alanlar, türlerin tehlike altında bulunduğu merkezler, tatlı su eko sistemleri içeren alanlar açısından değerlendirildiğinde; Tohma Vadisi:Doğal Sit Alanı olan, Malatya (Darende) ve Sivas (Gürün) illeri sınırları içerisinde yer alan bu bölge Önemli Bitki Alanı (ÖBA) olarak belirlenmiştir (Özhatay et al.,

88 2005). Alan içerisinde 92 adet endemik tür bulunmaktadır. Bunlar içerisinden (3 adet Küresel ölçekte, 89 adet Avrupa ölçeğinde tehlike altında tür bulunmaktadır. Akdeniz Melikesi Kubbe Dağı: Doğal Sit Alanı olup Pötürge ilçesi sınırlarında kalan bu bölgede, Malatya kelebeği (Polyommatus dama) nokta endemiği özelliğinde olup bu yerin dünya üzerinde yaşamaya devam ettiği tek bölgedir. Benekli semender (Neurergus strauchii subsp. barani) türü için de bu bölge yayılış alanları içerisinde olması bakımından büyük önem taşımaktadır. Karakaya Baraj Gölü: Önemli Doğa Alanı (ÖDA) olarak belirlenmiştir (Eken, et al., 2006). Birçok kuş türünün yaşam alanı veya kışın konakladıkları bir bölgedir. Gece Balıkçılı (Nycticorax nycticorax) türünün Türkiye deki bilinen en büyük kışlama populasyonu bu bölge üzerindedir. Anemone blanda (Yoğurt Çiçeği)

89 Şekil 8 : Malatya İli Önemli Alanlar Haritası 4.4.Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Malatya Evleri Geleneksel Malatya evlerinin tipik özellikleri; mikro klimaya azami uyum sağlanması ve mahalli yapı malzemelerinin kullanımı ile belirlenmektedir. Yapılar avlu içinde; genellikle iki katlı olup, bunlardan kırsal kesimde ve/veya kent yakınında bağlık alanda yer alanlar meyve bahçeleri ile bezenmektedir. Kent dokusunda kalanlar ve bir sokağa bakanlarda ise, sokağa çıkma yapan şahnişinler bulunmaktadır. Bunlar genelde evin en prestijli yeri olmaktadır. Bu pencere çıkartmaları (genellikle cm.dir) ahşap kiriş veya konsollara oturmaktadır. Binalar sokağın yapılanma tarzına göre, fakat genellikle, bitişik nizamda konumlanmaktadır. Yapı malzemesi genelde kerpiç ve yöreye göre taş ya da ahşaptır. Kerpiç "ana" ve "kuzu" olarak adlandırılan büyüklüklerde kullanılmaktadır. Taştan yapılan subasman üzerinde, taşıyıcı özellik taşıyan dış duvarlarda; temel malzeme ahşap ve dolgu malzemesi ise kerpiçtir. Ahşap malzeme genellikle kavak ağacıdır. İkinci katlarda da aynı sistem kullanılmaktadır. Konutların zemin katı, yapı kırsal alanda ise, genellikle ahır, ahır sekisi ve yem deposu Konut kent dokusunda ise; giriş katı genellikle serin bir mahalde yer alan mutfaktır. Mutfak, kiler işlevi de yüklenmiştir. Ayrıca depo da bulunmaktadır. Giriş katı duvarları genellikle sağırdır.

90 Varsa, pencereler ufak ve yüksektedir. Bu durum hem mikro-klima, hem de mahremiyetten nedenlenmektedır. Giriş katında, eyvan ve odalar bulunmaktadır. Mikroklimalık nedenlerle yaz aylarında burada yatılmaktadır. Evlerin 1. katı, avluyla bağlantılıdır. Burada en önemli yeri "Kış Damı" denilen oda teşkil etmektedir. Kış mevsiminde yaşam burada geçmektedir. Ayrıca bu katta odalar ve avluya bakan "Köşk" bulunmaktadır. Dikdörtgen biçimindeki kış damı genişçe olup, etrafı makat denilen sedirlerle çevrilidir. Ayrıca yaşmaklı piramit külahlı ocakta buradadır. Günlük hayat için gerekli tüm donanımda bu mekândadır. Ocağın yanında "tahtıbek" bulunmaktadır. Bakır mutfak araç ve gereçleri burada yer almaktadır. Üst kattaki diğer mekanlar; sokak yönündeki çıkmalı (şahnişin) odalar ve yazın oturulan, iki yada üç tarafı açık köşk olarak belirlemektedir. Üst katın tavanı ve döşemesi ahşaptır. Malatya ilinde bazı eski evler haremlik-selamlık ayrımına göre yapılmıştır. Örneğin Arapgir'de Hacı Sabri Efendi evi böyledir. Evin giriş katı hem selamlığın ve hem de haremliğin yaşama alanlarını teşkil etmektedir. Selamlığın en önemli yeri başodadır (Sofa). Selamlıkta konuklar için odalar ve ayrıca çocukları için, sofanın bir köşesinde parmaklıklarla çevrili "mim oda" bulunmaktadır. Haremlikte, selamlık arasında, hizmetkârların yemek servisi yaptıkları boşluk bulunmaktadır. Haremlik, Selamlık yanından girilmekte olup üç odadan, mutfaktan ve sebzelerin kurutulduğu, depolandığı mekândan oluşmaktadır. Erzakların depolanması ve yemek pişirilmesi kuşkusuz haremliğin işlevidir. Hacı Sabri Efendi evinin giriş katının altında, eğim nedeni ile iki bodrum bulunmaktadır. I. bodrumda hizmetkârı arın yatak odaları ve altında kiler yer almaktadır. Kiler evin önemli bir bölümü olup, yağ, peynir, meyve, pestil, turşu vb. yiyecekler burada saklanmaktadır. Alttaki bodrumda ise, ahır ve tavlaya (at ahırı) konumlanmıştır. Evin üst katı, sofa ve misafirlere ait odalardır. Malzemesi taş, kerpiç ve ahşaptır. Binanın döşemesi ve tavanları ahşap olup, bu malzeme kavak ağacındandır. Beşkonaklar Merkez Dernek Mahallesinin Beşkonaklar (Sinema) Caddesi üzerinde, tipik Malatya konaklarının yapım özelliklerini taşıyan, birbirine yapışık beş konaktan ibaret bir yapı bütünüdür lü yılların başlarından itibaren inşa edildikleri bilinmektedir. Sokak içerisinde toplam 12 konak bulunmaktadır.

91 Orduzu Pınarbaşı Mişmiş Park Alanı Orduzu Pınarbaşı, Malatya merkezinde adı en çok bilinen mesire yeridir. Malatya-Elazığ karayolu üzerinde, merkeze 5 kilometre mesafededir. Malatya Belediyesi tarafından işletilmektedir. Kaynak sularının önüne set çekilerek oluşturulan göl ve gölün yamacında oluşturulan yeşil piknik alanı mevcuttur. Horata Mesire Alanı İl merkezine 5 kilometre mesafedeki Konak kasabasında, Beydağı nın eteklerinden çıkan Horata Suyu nun çevresinde yer alan bir mesire alanıdır. Yaz aylarında kent merkezinden Horata ya giden Malatya halkı, soğuk ve temiz Horata Suyu nun etrafında piknik yapıp dinlenme olanağı bulmaktadır. Piknik yerine girişte, kişi sayısına göre belli bir ücret alınmaktadır. Arzu edene piknik alanında mangal hizmeti de verilmektedir.

92 İspendere Şifalı İçme Suları Malatya şehir merkezine 25 kilometre mesafededir. Suyunun, sindirim sistemi, idrar yolları ve karaciğer hastalıklarına iyi geldiğine inanılmaktadır. Yaz aylarında otobüs seferleri mevcuttur. İçme suyunun olduğu yerde bir işletmeye ait tesis bulunmakta oda ve villa tipi konaklama ve yeme içme hizmeti sunmaktadır. Tesis çevresinde pide fırını, market, kasap ve lokanta mevcuttur. Levent Vadisi- Bağköy Kaya Kabartmaları (Akçadağ) Vadi, Akçadağ ilçesi Levent beldesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Malatya ya yaklaşık 57 kilometre uzaklıktadır. Saklı kalmış doğa harikalarından biri olan vadi, kaya kabartmaları ve doğal güzellikleriyle ziyaretçilerini beklemektedir. Jeolojik olaylar sonucu oluşan farklı büyüklükteki mağaralarda Geç Hitit Döneminden kaldığı düşünülen kaya kabartmaları bulunmaktadır. Bu vadi, doğa yürüyüşü, paraşüt, kaya tırmanışı, kampçılık ve izcilik gibi spor ve alternatif turizm faaliyetlerinin rotası olmaya adaydır. İki yanı kayalıklardan oluşan jeopark özelliğindeki vadiyi turistlerin izlemesi için 150 metre yüksekliğinde, dürbünlerin olacağı, seyir terasları kurulmuştur.

93 Sultansuyu Harası Akçadağ ilçesi sınırları içinde bulunan Sultansuyu Harası, Malatya nın 27 kilometre batısında Malatya-Kayseri karayolu üzerinde Sultansuyu vadisinde bulunmakta olup, merkez arazileri oldukça eğilimlidir. Malatya Erhaç havaalanı ile Tohma Vadisi arasındadır. Hara, 1865 yılında Sultansuyu Çiftlikatu Hümayun adı ile kurularak, ordunun binek at, keçe, yapağı v.b. hayvansal ürün ihtiyaçlarını karşılama görevini 1908 yılına kadar sürdürmüştür. Meşrutiyet in ilanından sonra (1908) Çiftlikatu Hümayun lağvedilerek hazineye devredilmiş, 1915 yılına kadar halka yarıya vermek suretiyle işletilebilmiştir yılında halen hara merkezi olan Aziziye Kışlası ve civarındaki 500 dekarlık arazide bir tay deposu kurulmuş ve ilk defa HARA ismini almıştır. Bu kuruluş 1924 yılında feshedilerek, yerine topçu alayı kurulmuştur yılına kadar hizmetini sürdüren topçu alayı buradan kaldırıldıktan sonra Doğu ve Orta Anadolu vilayetlerinin, at ıslahı ve aynı zamanda çöl karakterine sahip safkan Arap atı yetiştirerek, bu suretle memleket atlarının kan değişikliğini sağlamak, aynı zamanda ordunun ihtiyacı olan hafif süvari bineği atı yetiştirmek amacıyla yüksek vekiller heyetinin 29 Temmuz 1928 tarihli ve 6943 Sayılı Kararnamesi ile Sultansuyu Harası kurulmuştur.halen Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü nce işletilen hara, safkan Arap atlarıyla ünlüdür. İşletme, yöre çiftçisine tarım ve hayvancılık alanında destek de sağlamaktadır. Safkan Arap atları yetiştirilen Sultansuyu Harası nda ve yakınındaki Sultansuyu Barajı ve çevresinde piknik yapma ve dinlenme imkânı bulunmaktadır.

94 Yazılı Mağara (Arapgir) Arapgir Kalesinin eteklerinde yer alan Yazılı Mağara ilçenin en eski tarihine tanıklık eden önemli kalıntılardan biridir. Yazılı Mağaranın girişini oluşturan kapının hemen sol yanında ana kayaya kazınarak yazılan kitabe bugüne kadar okunmamış ya da okutulamamıştır. Mağara olarak adlandırılan alanın içinde derince bir çukur, giriş hizasında ise düzgünce ve açık L şeklinde kısım mevcuttur. Tarhan Köyü Mağarası ve Sugeçiti Köyü (Arapgir) Tarhan köyünde tarihi özelliği olan mağarada kaya mezarı bulunur.sugeçiti Köy sınırları içerisinde ise kaya oda mezarları bulunur. İlk çağ uygarlıklarının yerleşim yeri olduğu eski yerleşim harabeleri ile kaya mezralarından anlaşılır. Köy mezraları ile beraber karışık bir kültür yapısı meydana getirir. Tarhan Köyü Mağarası Sugeçiti Köyü Yontma Taş Devri Şehir Kalıntısı Kozluk Çayı - Kayaarası Kanyonu (Arapgir) Bu kanyon, Arapgir ilçesinin hudutlarında kalmaktadır. Malatya ya uzaklığı yaklaşık olarak 140 kilometredir. Kanyon-Vadi, Kozluk Çayı üzerinde bulunan Çiğnir Köprüsü nden başlayıp, yine Arapgir-Kemaliye karayolunun yakınındaki eski köprü (Eski Kozluk Köprüsü) civarında bitmektedir. Toplam uzunluğu metredir. Yer yer dik ve sarp kayalıkların yer aldığı kanyon-vadi çevresindeki alanlarda dağ keçisi, su samuru, ayı ve diğer bazı yaban

95 hayvanlarına rastlanmaktadır. Alanın doğa sporları, balık ve kara avcılığı, dağcılık, turizm ve yaylacılık faaliyetleri için uygun doğal ortamdır. Kozluk Çayı Manzarası Kayarasında Yaşayan Dağ Keçisi Sarıçiçek Yaylası Osmanlı döneminde Dağili nahiyesi sınırlarında bulunan Sarıçiçek Yaylası peynir ve bal kaynağı olarak ün yapmıştır. Yaylanın ortalama yükseltisi 1500 ila 1700 metre arasındadır. Dağlarla çevrili yörede Kozluk Çayı, Kayaarası denilen derin vadilerden akar. Bitki örtüsü olarak seyrek de olsa meşe, su kenarlarında söğüt, kavak, çınar ve meyve ağaçları yer almaktadır. Arapgir, Arguvan, Divriği ve Kemaliye ilçeleriyle çevrelenen yayla; Malatya, Erzincan ve Sivas illerinin sınırını belirler. Otu ve suyu bol olan bu yaylaya çevre il ve ilçeler ile köylerinden her yaz yaylacı aşiretler gelir. Baharla beraber yaylaya gelen aşiretler, Eylül ayına kadar burada konaklarlar. Binlerce koyundan oluşan sürülerden elde edilen süt peynir haline getirilip satış için şehirlere gönderilir. Arguvan Balıklı Çeşme Balıklı Çeşme(Kutsal Balıklar Parkı)ilçe merkezine 10 kilometre mesafedeki Kızık Köyü ndedir. Bulaşıkçı balıklar olarak da bilinen ve halk tarafından kutsal olduklarına inanılan

96 balıklar önceleri pınarın oluşturduğu gölette barınırken, şimdilerde daha sonra alt kısma yapılan parktaki yapay bir göletin içinde yaşamaktadırlar. Kızık Köyü nde bulunan bu mekân piknik için de uygundur. Ayvalı ve Ozan Kanyonu (Darende) Malatya'nın Darende ilçesi sınırları içerisinde yer alan Ozan Kanyonu ile Ayvalı Kanyonu 3. derece doğal SİT alanı ilan edilmiştir. Sivas Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından sit alanı ilan edilen Ayvalı Kanyonu Darende ilçesi Ayvalı beldesi Göynük Mahallesi'nden başlayıp, Peteklik mevkiinde bitmektedir. Sarp kayalıklardan oluşan 16 bin 747 metre uzunluğundaki kanyonda doğa sporlarının yapılabilecek olması bölgenin turizme açılması yönünden bir avantaj sağlamaktadır. Yine kurul tarafından sit alanı ilen edilen Ozan Kanyonu'nun ise, büyük bir bölümü Darende sınırları içerisinde yer almaktadır. Kanyon, İlçeye bağlı Ozan köyünden başlayıp, Akçadağ ilçesi Aşağıköy Mahallesi'nde son bulmaktadır. Son derece dik ve sarp kayalıklar içerisinde yer alan kanyonun uzunluğu 18 bin 730 metre. Söz konusu kanyonda doğal mağaralara da rastlanmakta ve su debisinin oldukça yüksek olduğu bu nedenle kanyonda rafting, kano gibi su aktivitelerin yapılmasına olana sağlamaktadır.

97 Tohma Kanyonu (Darende) Darende Somuncu Baba Camii ile Taş Köprü arasında kalmaktadır. Tohma Çayı nın her iki yamacı dik kayalıklar ve sarp bir vadi biçimindedir. Kayalıklar üzerindeki doğal oyuklar ve mağara şeklindeki kısımlar dikkati çekmektedir. Ayrıca bu kayaların yamaç kısmında, kayalar oyularak Somuncu Baba Camii ne kanal ile su getirilmiştir. Kısmen yıkılmış vaziyette olan bu kanalın bazı kısımları beton yapı malzemeleriyle onarılmıştır. Alanda rafting, trekking, foto safari ve tırmanış gibi etkinlikler yapılmaktadır. Bu alanda rafting sporları için başlangıç noktası bulunmaktadır. Sekiz kilometre uzunluğundaki kanyon, orta zorlukta rahat bir parkur olup, gidiş-geliş yaklaşık bir saat sürer. Somuncu Baba otoparkından kanyona 10 dakikada ulaşılabilir. Günpınar Şelalesi (Darende) Darende ilçesine 10 km. uzaklıkta Günpınar çayı üzerindedir. Şelalenin Ankara- MalatyaDevlet Karayoluna uzaklığı 5 km. dir. Şelalenin özelliği, suyun bir kısmının, hemenkaynağından dökülmesidir. Sular 3 taraçadan aşağıya inmekte olup, Malatya nın enpopüler mesire yerlerinden birisidir. Doğal güzelliği civarındaki yeşil bitki örtüsü iletamamlanmaktadır.

98 Günpınar Şelalesi Balaban İçmesi D/300 karayolu üzerinde, Darende ye 18, Balaban belde merkezine 2,5 kilometre mesafededir. İklim koşulları nedeniyle 1 Haziran-15 Eylül arası açıktır. Buraya doktor tavsiyesiyle gidilmektedir. İçme, böbrek rahatsızlığı çekenlere önerilmektedir. Burada çamur banyosu olanağı da vardır. İçme çevresindeki tesiste (Telefon: ) pansiyon ve ev tipi konaklama mevcuttur. İstenmesi halinde yemek de verilmektedir. Balaban belde merkezine taksiyle gidilip alışveriş yapılması da mümkündür. Erkenek-Karanlıkdere Kanyonu(Doğanşehir) Doğanşehir ilçesine bağlı Erkenek kasabası sınırları içerisinde bulunan ve doğa harikası bir mekân olan Karanlıkdere Kanyonu, Malatya şehir merkezine yaklaşık 100 kilometre mesafededir. Kanyonun en derin yerindeki uzunluğu 2324 metredir. Malatya-Adana karayolu, kanyon ile paralel olduğu için, burada yolculuk yapanlar müthiş doğa

99 manzarasını izleme fırsatı bulurlar. Yol seviyesinden kanyonun derinliği, 100 metreden daha fazladır. Ne kadar yakından da baksanız çoğu zaman kanyonun tabanını göremezsiniz. Kanyondaki su, yer yer açıktan, 30 metre yükseklikten şelale oluşturarak akarken, yer yer de kayaların arasından akar ve göremezsiniz. Sulu Mağara (Doğanşehir) Mağara, Doğanşehir ilçesinin Polat kasabasında bulunmaktadır. Kasabaya kadar ulaşım, asfalt yol ile sağlanmaktadır. Polat kasabasından sonra 6 kilometre stabilize yolu da araç ile aşmak mümkündür. Ancak, yolun mağaraya kadar ulaştırılması çalışmaları henüz tamamlanmadığından mağaraya ulaşabilmek için biraz yürümek gerekiyor. Mağaraya dar ve alçak bir girişten geçilerek girilmektedir. Mağaranın zemini içindeki rutubetten ötürü kaygan bir durumdadır. Mağara, 2260 metre yüksekliğindeki Kuzkaya Tepesi nin metresinde yer almaktadır. Mağaraya 20 metre uzunluğunda, dar ve alçak bir giriş açıklığı ile girilir. Birinci bölüm yaklaşık 35 metre çapında dairevi bir formdadır. Bu bölümden, kuzeydeki teraslara tırmanarak, mağaranın ikinci bölümüne çok dar bir boğazdan, ancak sürünerek geçilir. Bu bölüm ise yaklaşık 6 metre çapında ve 3 metre yüksekliğindedir. Yerli halk, mağaranın ikinci bölümden sonra da devam ettiğini söylemektedir. Fakat burada herhangi bir geçiş yeri bulunamamıştır. Her iki bölümde de çok sayıda sarkıt ve dikit bulunmaktadır. Mağaranın, oluşumundan itibaren doğal şekliyle kaldığı ve büyük bölümüne insan elinin değmediği tahmin edilmektedir. Genel hatları ve yapısı itibariyle Antalya - Damlataş Mağarası nı andırmaktadır.

100 Sürgü Göleti Harap Şehir İçmesi(Doğanşehir) Doğanşehir ilçesindeki bu içmenin suyu, idrar yolları hastalıkları ve böbrek rahatsızlıklarınaiyi gelmektedir. Takaz Mesire Alanı(Doğanşehir) Doğanşehir in 14 kilometre güneydoğusunda Sürgü beldesinde bulunan Takaz, yöre halkının oldukça rağbet ettiği bir mesire yeridir. Malatya dan da her gün çok sayıda ziyaretçi, güzelliklerini görmek ve lezzetli alabalıklarından yemek için Takaz(Takas) a gitmektedir. Malatya ya 70 kilometre mesafede olan mesire yeri soğuk ve temiz sularıyla doğal bir akvaryum görünümündedir.

101 Beypınarı Mesire Alanı(Doğanşehir) Polat beldesine 3 kilometre, Doğanşehir e ise 7 kilometre uzaklıkta bulunan Beypınarı mesire alanı, Doğanşehir'de Takaz'dan sonra en beğenilen mesire alanıdır. Bir araziden çıkan kaynak suyu değerlendirilerek çok güzel bir alabalık çiftliği kurulmuştur. Güzel bir gün geçirmek isteyenler için ideal bir dinlenme yeridir. Beypınarı'nda çok güzel bir de kır lokantası bulunmaktadır. Ailece rahat gidilebilen hoşça vakit geçirilebilecek şehrin gürültüsünden uzakta olan bir yerdir. Karakaya Baraj Gölü Malatya'yayaklaşık 14 km. uzaklıktadır. Göl, Malatya turizm envanterine yapay birimkan ve güzellik olarak katılmıştır.göl kenarındaki lokantada yemekyemek ve feribotlarla gölde gezintiyapmak, olta balıkçılığı yarışması gibiaktivitelere katılmak mümkündür.yakın bir gelecekte Karakaya BarajGölünde, gezinti tekneleri ile Kaleİlçesinde bulunan İnönü ÜniversitesiMarinasına ulaşmak mümkünolacaktır. Tekne gezilerinin Nemrut Dağı yolunda Tepehan yakınlarınakadar uzatılması gündemdedir. Karakaya Barajı

102 Girmana Vadisi(Hekimhan) Hekimhan ilçesine bağlı Girmana beldesindedir. Doğal güzellikleriyle dikkat çeken Girmana Vadisi nin turizme kazandırılması amacıyla Malatya Valiliği tarafından Girmana Vadisi Çevre ve Rekreasyon Alanı projesi hazırlanmış ve resmi çalışmalara başlanmıştır. Malatya şehir merkezine 60, Hekimhan a 20 kilometre mesafedeki Girmana Vadisi ne, Yazıhan- Fethiye üzerinden de gidilebilmektedir. Yama Dağı Yaylası ve Kayak Tesisi(Hekimhan) Büyük bölümü Sivas il sınırları içinde bulunan Yama Dağı kütlesi güneye ve güneydoğuya doğru açılarak Malatya'nın kuzeyini bütünüyle kaplar. Batıda Kuruçay vadisine, güneydoğuda Fırat vadisine kadar uzanan Yama Dağı ve uzantıları genellikle volkanik yapılıdır. Yüksekliği 1500 metrenin üzerindedir. Bu dağlar geniş, toplu ve yüksek bir kabartı oluşturmaktadır. Önemli doruklar dışında bu kesim, genellikle bir plato görünümündedir. En yüksek noktası Ozan Gediği Tepesi olup, metredir. Yüksek tepeler arasında yaylalar bulunmaktadır. Yama yaylalarında yazları yaylacılar görülür. Su olan her yerde çadır görmek mümkündür.

103 Alternatif turizm faaliyetleri kapsamında, Malatya Valiliği'nin girişimiyle, Hekimhan Yama Dağı'nda kayak tesisleri yaptırılıyor metre yükseklikteki Yama Dağı'ndaki tesislerde 50 yataklı bir konaklama ünitesi, 600 ve 700 metre uzunluğunda iki adet pist olacak. Tesisin sadece Malatya ya değil yakındaki Gaziantep, Adıyaman, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Elazığ, Diyarbakır ve diğer yerlerden gelen vatandaşlara da hizmet vermesi hedefleniyor. Hasançelebi Ilıca Mesire Alanı Bu mesire alanı Hekimhan ın Hasançelebi beldesinde bulunup, Malatya ya 100, Hasançelebi ye 3 kilometre mesafededir. Yapay göl, m² alana sahiptir. Göl ve çevresindeki park, özellikle yaz aylarında seyrine doyum olmayan bir manzara sunuyor. Burası, piknik yapmak ve yorgunluk atmak için ideal bir yer. Gölde bulunan sandallar da göl üzerinde yapacağınız gezinti için sizleri bekliyor. Park ve gölet belediyeye ait olup halka açıktır.

104 İnek Pınarı (Yeşilyurt) Yeşilyurt ilçesi Atmalı vadisi içindedir. Aynı adla anılan çayın kaynağındadır. Alan DSİ tarafından düzenlenmiş ve düzgün bir mesire yeri haline getirilmiştir. Yeşilyurt'a uzaklığı 5, Malatya'ya uzaklığı 13 km. dir. Malatya ve Yeşilyurt a yakınlığı nedeni ile ilgi çekmektedir. Gündüzbey Mesire Alanı Yeşilyurt un Malatya ya 8 kilometre uzaklıktaki beldesi Gündüzbey, özellikle yaz aylarında serinliği, yeşilliği, bol oksijenli temiz havası ile yöre insanı ve Malatyalıları beldeye çekmektedir. Gündüzbey deki piknik alanları ile ünü Malatya'yı aşan yeşillikler içindeki kır lokantaları Malatyalıların ve dışarıdan gelen misafirlerin uğrak yerleridir. Buzluk(Yazıhan) Ansır Köyü sınırları içerisinde bulunan yerleşim birimi mağaralarıdır. Ayrıca, yöredemezarlık alanları mevcuttur. Mağaralar, bugün çok bozulmuştur. Tahminen paleolitikyerleşime de sahne olmuştur. Ansır Mağaraları(Yazıhan) Yazıhan Ovası na hâkim bir yerde, Yazıhan ilçesinin 10 kilometre batısında, Buzluk Köyü nde bulunan ve tarihî İpek Yolu ile Bakır Yolu üzerinde yer alan Ansır Mağaraları gerek doğası, gerekse manzarası ile önemli bir konuma sahiptir. Bu mağaraların insanlar tarafından ne zaman barınak haline getirildiği kesin olarak bilinmemekle birlikte kaya mağaralarında Yontma Taş Devri ve Hitit uygarlıklarının izlerine rastlanır. Bu mağaralar halk arasında Buzluk Mağarası ismi ile de tanınmıştır. Ayrıca Ansır Vadisi nde yer alan tarihî

105 yerleşmeler Roma ve Bizans Dönemi izleri de taşımaktadır. Geçmişi çok derin izler taşıyan bu mağaraların, Hıristiyanlığın yayılma safhasında devrin hükümdarının zulmünden kaçan Hıristiyanların yerleşim yeri olduğu da söylenmektedir. Efsaneye göre, Şehristan Kralı, dış saldırılardan kendisini korumak için mağaralardan en yükseğine yerleşmiştir. Kayaların altında üç kilise ile dolayında oda şeklinde harabeler bulunur. Mağaraların hemen eteğinde kültür katmanı ve mezarlık alanı bulunmaktadır. Bu mezarlıkta Hitit aslanı özelliği gösteren kaba yontu taşlar bulunmaktadır. Saklı kalmış tarih ve doğa güzelliğine sahip olan Ansır Mağaraları na ulaşmak için biraz yorulmak gerekiyor; ancak, mağaralara ulaşınca bu yorgunluk unutuluyor. Bu noktadan Malatya Merkez, Yazıhan ve Battalgazi ile Karakaya Barajı nın o muhteşem manzarası gözlerinizin önüne seriliyor. Kaptaj Suyu:Malatya içme suyunun Gündüzbey beldesinde çıktığı yerin ismidir. Malatya içme suyu herhangi bir arıtma yada farklı bir işleme tabi tutulmadan direk kaynağından evlere dağıtımı yapılan %100 kaynak suyudur ve bu su Bir Buçuk Milyonluk Nüfusun ihtiyacını karşılayacak yeterliliktedir. Malatya Kayısısı Kendine özgü tat ve aroması, sarı ve turuncu güzel rengi, kadifemsi meyve etiyle her yaştan tüketicisi olan bir meyvedir kayısı. Yaş ve kuru olarak üretilen kayısının reçeli, pestili, nektarı, pekmezi ve tatlısı başta olmak üzere birçok tüketim şekli bulunmaktadır. Kayısı yaklaşık 60 ülkede yetiştirilir ama Malatya dünya kayısısının başkentidir; yeryüzünün en lezzetli kayısılarının yurdudur. Türkiye yaş kayısı üretiminin yaklaşık % 50 si, kuru kayısı üretiminin ise % ı Malatya da yapılmaktadır. Her yıl 100 bin ton kuru kayısı ihracatından milyon dolar

106 civarında gelir elde edilen kayısı, başta Malatya çiftçisi olmak üzere şehrin ekonomisinde çok önemli bir yere sahiptir. Dünya kuru kayısı ticaretinin ise yaklaşık % i Malatya ya aittir. Malatya da üretilen kuru kayısının, hem üretim hem de ihracat rakamları dikkate alındığında dünyada aranan ve bilinen bir ürün haline geldiği kolayca anlaşılmaktadır. Malatya kayısısını tadan bir kimse hemen özel bir meyve ile karşı karşıya olduğunu fark eder. Yerli ve yabancı herkesin beğenisini kazanan Malatya kayısısının en önemli özelliği meyvedeki kuru madde miktarının (suda çözünebilir kuru madde) yüksek, organik asit miktarının ise düşük olmasıdır. Malatya kayısısının yaklaşık 3 3,5 kilo yaşından bir kilo kuru kayısı elde edilirken diğer kayısı çeşitlerinin ancak 5 7 kilosundan bir kilo kuru kayısı elde edilebilmektedir. Malatya kayısısı renk, şekil, tat, aroma ve irilik bakımından birbirinden farklı çok sayıda çeşide sahiptir. Temmuz ayında milyonlarca ağaçtan toplanan kayısı kurutulur ve çoğunluğu yurtdışına, bir bölümü ise iç piyasaya satılır. Son yıllarda yaş kayısı satışında artış görülmektedir. Yöre halkının mişmiş dediği Malatya kayısısının Hacıhaliloğlu, Kabaaşı, Soğancı, Hasanbey, Çöloğlu, Çataloğlu ve Şekerpare adıyla bilinen çeşitleri kurutulup işlenmekte, ardından paketlenmekte ve satışa sunulmaktadır. Kayısı, insan vücudu için önemli ve gerekli bileşiklere sahiptir. Mineral maddelerden potasyum, fosfor, kalsiyum, demir ile A vitamini(β-karoten) bakımından zengindir. A vitamini, organizmanın ve sağlıklı hücrelerin direncini artırarak vücudu kansere karşı korumaktadır. Bu koruyucu aktivite sigara ve alkol kullananlar için daha da önemlidir. Diğer taraftan, A vitamin açısından zengin olan kuru kayısının yaşlanmayı geciktirici, kan yapıcı bir besin olduğu, cilt güzelliğine ve saça olumlu etki yaptığı bilinmektedir. Kayısı, diyet lifi bakımından da çok zengindir. Diyet lifi, sindirim sistemi için çok yararlıdır. Malatya'nın geçit iklimi ve kireçli topraklarına yüzlerce yıllık bir süreçten sonra adapte olan kayısılar oldukça hassas bir meyve olduğundan başka iklim ve toprak koşullarına götürüldüğünde çoğu kez aynı kalitede verim alınamaz.

107 Kayısı binlerce Malatyalı aileye geçim kaynağı, ekmek parası demektir. Sadece Malatyalılar faydalanmaz bu güzel meyveden. Hasat zamanı başka illerden mevsimlik işçiler gelir, onlar da bütçelerine katkı sağlarlar. Arz analizi tabloları; Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M 1- Milli Park ve benzeri sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Nemrut Dağı Milli Parkı Pütürge M Turgut Özal Tabiat Parkı Merkez T Beydağı Tabiat Parkı (tescil aşamasında) Merkez T Orduzu Çınar Ağacı Merkez T Ormaniçi Köyü Çınar Ağacı Pütürge T Kozluk Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahası (tescil aşamasında) Devlet ve Genel Avlaklar (tescil aşamasında) Arapgir Arapgir, Arguvan T T Karakaya Baraj Gölü Battalgazi, Kale M Aslantepe Höyüğü (arkeolojik alan) Merkez M Tepehan B Tipi Mesire Alanı Pütürge B Malatya Kent Ormanı Merkez B Hekimhan Geyik ve Dağ Keçisi Üretim İstasyonu Hekimhan B Kınalı Keklik Üretim İstasyonu Merkez T Önemli Bitki Alanları Akçadağ, Darende-Pütürge- Battalgazi, Kale T

108 Malatya da bulunan Milli Park ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - İnsanların doğa sevgisi ve dolayısıyla doğa turizmine olan ilgi ve talebinin gün geçtikçe artarak yükselmesi, - İlimizin zengin tarihi ve kültürel birikimi ve potansiyel doğa turizmi alanlarının zenginliği, - İlimizin farklı ulaşım bağlantılarının kesişme noktasında olması, - Şehrimizin her alanda (ulaşım, konaklama, altyapı, kentsel donatı, girişimcilik..) hızla gelişerek kaliteli hizmet sunulması noktasında yükselmesi Fırsatlar - İlimizin gelişmişlik göstergeleri itibari ile bölgenin en gelişmiş ili olması, - Turizm talebi eğilimindeki değişimlerin ilimiz potansiyeline uygun olması, - Kalkınma ajanslarının doğa turizmi projelerini desteklemesi, - Köyde yaşayan halkımızın ve STK ların doğa turizmine yönelik talepleri, - Bölge itibariyle doğa turizm açısından cazip olan bir konumda bulunması. Zayıf Yönler - Doğa turizmi bilincinin hizmet sunumu açısından bakıldığında yeni yeni fark edilirliği, - İlin bilinirlik düzeyi yüksek değildir. Benzer biçimde Tanıtım yetersizdir. - Kalifiye personel bulma sorunu, - Özellikle kırsal kesimin çekingenliği ve bilgi eksikliği ile devletin mali olanaklarını kullanmada deneyimsiz ve çekingen olmaları, - Doğal kaynak değerlerin araştırılarak açığa çıkarılmadığı, bilinenlerin ise tanıtım ve programlı sunumunun yapılamadığı, - İlçelerde yeterli yapı ve tesislerin olmayışı, - Yeterli uzman olmaması, Kurumların doğa turizmi konusunda personel ve mevzuat olarak henüz güçlü bir yapıya ulaşmaması, - Doğa turizmi faaliyetlerinin çok geniş bir alanda dağılım göstermesi planlamayı güçleştirmektedir. - Sivil Toplum Kuruluşlarının Kapasite Eksikliği Tehditler - Doğu ve Güneydoğu da Yaşanan Turizm Sektörü Talebi Daralması ve tur güzergahının değişmesi, - Doğa turizmi amaçlı kullanılan alanların doğayı tahrip edici talepler nedeniyle baskı altında olması, - Doğal alanlara insan baskısının artması, amaca uygun olmayan farklı arazi kullanım taleplerinin olması. - İlde ki konaklama transit geçenlerin yaptığı konaklama ve molalardan oluşmaktadır.

109 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1 - Kurumların doğa turizmi konusunda uzman personel yetiştirmesi ve çekingen olan yöre halkının cesaretlendirilmesi, 2 - Mevzuat eksikliklerinin en kısa sürede tamamlanması, 3 - Doğal kaynak değerlerin araştırılarak açığa çıkarılması, bilinenlerin ise tanıtım ve programlı sunumunun yapılması, 4 Potansiyel olan İlçelerde yeterli yapı ve tesislerin yapılması için halkın özendirilmesi, teşvik verilmesi ve kullandırılması sağlanması, 5 - İlimizin zengin tarihi ve kültürel birikimi ve potansiyel doğa turizmi alanlarının tüm iletişim kanalları kullanılarak tanıtımının sağlanması, 6 Yöre halkının pansiyonculuk, rehberlik, doğal ürün yetiştiriciliği, ağırlama..vb konularda eğitilerek kaliteli hizmetin sunulması, 7 Turizm şirketleri ile ortak hareket edilerek ilimiz doğa turizm tur güzergâhlarının belirlenmesi ve turlar düzenlenmesinin sağlanması, 8 - Doğa turizmi amaçlı kullanılan alanların doğayı tahrip edici talepler nedeniyle baskı altında olmasını önlemek amacıyla gerekli yasal önlemlerin alınması ve denetimlerin yapılması, 9- Doğa Turizminin doğa ve turizm açısından sürdürülebilir olması sağlanmalıdır.

110 2 - Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Orduzu Pınarbaşı Mişmiş Park Mesire Alanı Merkez B Horata Mesire Yeri Merkez B Gündüzbey Mesire Alanı Yeşilyurt B İnekpınarı Mesire Yeri Yeşilyurt B Takaz Mesire Alanı Doğanşehir B Beypınar Mesire Alanı Doğanşehir B Hasançelebi Ilıca Mesire Yeri Hekimhan B Malatya Evleri Merkez, Yeşilyurt, Arapgir, Akçadağ, Doğanşehir, Darende B Girmana Vadisi Hekimhan B Kozluk Çayı Kayarası Kanyonu Arapgir B Erkenek Kanyonu Doğanşehir B Ayvalı ve Ozan Kanyonu Darende D Sultansuyu Harası Akçadağ T Sarıçiçek Yaylası Arapgir-Arguvan T Yamadağı Yaylası ve Kayak Tesisleri Hekimhan B Yazılı Mağara Arapgir B Tarhan Köyü Mağaraası Arapgir B Sulu Mağara Doğanşehir B Ansır Mağarası Yazıhan B Buzluk Mağarası Yazıhan B

111 Malatya da bulunan Milli Park ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - İnsanların doğa sevgisi ve dolayısıyla doğa turizmine olan ilgi ve talebinin gün geçtikçe artarak yükselmesi, - İl ve ilçelerde yer alan doğal güzelliklere, mesire yerlerine yapılan günlük gezilerin turizm açısından önemli yer tutması. Fırsatlar - Kalkınma ajanslarının doğa turizmi projelerini desteklemesi, - Köyde yaşayan halkımızın ve STK ların doğa turizmine yönelik talepleri, Zayıf Yönler - Doğa turizmi farkındalığının oluşmamış olması, - Çevre bilincinin yeterince yerleşmemiş olması, - Ulusal alanda tanıtım yetersizliği, - Kış turizmine yönelik yatırımların henüz planlama safhasında olması, - Turistlerin büyük bir kısmının il genelinden oluşması. Tehditler - Doğa turizmi konusunda yeterli bilinç ve tecrübenin olmayışı, - Doğal alanların tahrip edici talepler nedeniyle baskı altında olması, Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1 - Kurumların doğa turizmi konusunda uzman personel yetiştirmesi ve çekingen olan yöre halkının cesaretlendirilmesi, 2 - Doğal kaynak değerlerin araştırılarak açığa çıkarılması, bilinenlerin ise tanıtım ve programlı sunumunun yapılması, 3 Potansiyel olan İlçelerde yeterli yapı ve tesislerin yapılması için halkın özendirilmesi, teşvik verilmesi ve kullandırılması sağlanması, 4 Yöre halkının pansiyonculuk, rehberlik, doğal ürün yetiştiriciliği, ağırlama..vb konularda eğitilerek kaliteli hizmetin sunulması,

112 3 - Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Karakaya Baraj Gölü Battalgazi, Kale M Kaptaj Suyu Yeşilyurt T İspendere Şifalı İçme Suları Merkez T Balaban İçmesi Darernde B Harap Şehir İçmesi Doğanşehir B Balıklı Çeşme Arguvan B Malatya da bulunan Milli Park ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Doğal tedavi yöntemlerine olan talebin artması, - Kaptaj suyunun Doğal kaynak suyu olması ve cazibesi ile ilin ihtiyacı olan suyu karşılaması, - Su sporlarına olan ilginin artması ve sulak alanın çok amaçlı kullanıma uygun olması, -Sulak alanın zengin biyoçeşitlilik içermesi, Fırsatlar - Tüm kamu kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum kuruluşları ve İnönü Üniversitesinin şifalı sular ve sulak alanların doğa turizmi açısından değerlendirilmesi konusunda istekli olması, Zayıf Yönler - Yeterli tanıtım ve ulaşılabilirliğin sağlanamaması, - Alanların kullanıma açılabilmesi gerekli yasal, fiziki ve sosyal düzenlemelerin yapılmaması, planlama ve uygulama projelerinin olmayışı, - Yeterli yapı ve tesislerin olmayışı, -Mali kaynakların yetersiz kalması, Tehditler - Yeterli koruma ve gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle alanların yok olması, - Doğa turizmine açılacak alanların dokusu, orijinalliği bozulmadan korunması ve kullanımı,

113 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1 Doğal tedavi yöntemlerinden şifalı sulara olan talep artışı bu alanların tanıtımı ve işletmecilerin yatırımlara yöneltilmesi bakımından fırsat olarak kullanılmalıdır. 2 - Sulak alanın zengin biyoçeşitlilik içermesi, Su sporlarına olan ilginin artması ve sulak alanın çok amaçlı kullanıma uygun olması avantajları ile tanıtımı yapılacak sulak alanlara talep artışı sağlanmalıdır. 3 Tüm kamu kurum ve kuruluşlar ile İnönü Üniversitesinin şifalı sular ve sulak alanların doğa turizmi açısından değerlendirilmesi için planlama ve yatırıma yönelik girişimleri, özel yatırımcılara ivme kazandıracaktır. 4 Potansiyel olan İlçelerde yeterli yapı ve tesislerin yapılması için halkın özendirilmesi, teşvik verilmesi ve kullandırılması sağlanması, 5 - Doğa turizmi amaçlı kullanılan alanların doğayı tahrip edici talepler nedeniyle baskı altında olmasını önlemek amacıyla gerekli yasal önlemlerin alınması ve denetimlerin yapılması,

114 4 - Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Tohma Kanyonu Darende T Günpınar Şelalesi Darende T Malatya da bulunan Milli Park ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Harika doğası, Peyzaj bütünlüğü, temiz bakımlı ve planlı alanı, piknik yapma ve su sporları balık tutma imkanlarının bir arada olması, - Din turizmi ile aynı sahada yer alması ve ülke genelinde tanındığından il dışından da alanın ziyaret edilmesi, - Vakıf aracılığıyla yönetim planları, denetim ve kontrolün yapılması, - İlimizde nadir bulunan şelale ile aynı alanda yer alması. Fırsatlar - Malatya-Ankara şehirlerarası Karayolu üzerinde olması, - İl ve ülke geneli ziyaretçi portföyünden oluşması, - Konaklama, yeme içme gibi yapı ve tesisler imkanlarının daha iyi olması, - Bölge insanının doğa turizm konusunda bilinçli ve destekler yapıya sahip olması. Zayıf Yönler - Ziyaretçi kapasitesinin zaman zaman yüksek ve otopark alanlarının yetersiz olması, - Ziyaretin yılın her ayına dağılmaması, -Halkın direk katılımının ve söz sahibi olmasının sağlanamaması, Tehditler - Kapasitenin üzerinde kullanımdan kaynaklanan insan baskısının artması nedeniyle doğal yapıya zarar verilmesi, - Alan düzenlemelerinde doğal yapıya uyumlu yapı ve tesisler tercih edilmemesi, - Alanda yüksek oranda yapılaşmaya gidilmesi,

115 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1 Doğa turizm rotalarını detaylandırılmalıdır, 2 -Doğal kaynak değerleri korunmalı ve turizm ürünü haline getirilmelidir, 3 Alanların gelişim planları yapılarak ziyaretçi kapasiteleri belirlenmeli ve kullanım kapasitesi üzerine çıkılmamalıdır, 4 Yöre halkının pansiyonculuk, rehberlik, doğal ürün yetiştiriciliği, ağırlama..vb konularda eğitilerek kaliteli hizmetin sunulması,

116 5 - Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Levent Vadisi Akçadağ T Malatya da bulunan Milli Park ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Malatya Kayseri karayolu üzerinde bulunması, - Levent Vadisinin Jeopark özelliğine sahip olması, - Malatya iline çok yakın olması, - Yarış atı yetiştirme çiftliği, barajı ve mesire alanlarını bir arada bulundurması, - Malatya Valiliğince projelendirme ve yatırımların takip edilmesi, Fırsatlar - İlimizin gelişmişlik göstergeleri itibari ile bölgenin en gelişmiş ili olması, - Turizm talebi eğilimindeki değişimlerin ilimiz potansiyeline uygun olması, - Kalkınma ajanslarının doğa turizmi projelerini desteklemesi, - Köyde yaşayan halkımızın ve STK ların doğa turizmine yönelik talepleri, - Bölge itibariyle doğa turizm açısından cazip olan bir konumda bulunması. Zayıf Yönler - Yerli halk tarafından ilginç olarak değerlendirilemeyeceği, - Sadece görsel özelliği bulunması ve alanda hiç bir yapı ve tesisin olmayışı, Tehditler - Doğa turizmi amaçlı kullanılan alanların doğayı tahrip edici talepler nedeniyle baskı altında olması, - Kurumların doğa turizmi konusunda kararlı ve sürdürülebilirliğini sağlayacak şekilde hareket etmemeleri,

117 Milli Park ve benzeri sahalara dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliştirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliştirilmesine yönelik stratejik kararlar; 1 Alanın jeolojik yapısı ve tanıtımının yapılarak ziyaretçi kapasitesinin arttırılması, 2 Ziyaretçilerin ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri yapı ve tesislerin yapılması, 3 Bölge içerisinde doğa potansiyeline sahip alanlarla birlikte değerlendirilmesi, alana turlar düzenlenmesi ve tur güzergahlarına eklenmesinin sağlanması,

118 4.5 MALATYA İLİNDE DOĞA TURİZİM ÇEŞİTLERİ 1-Dağ Turizmi Dağcılığın birçok dildeki adı Alpinizimdir Bu etkinliğin bir spor dalı şekline dönüşümü ve yaygınlaşması, büyük ölçüde Alp Dağlarında olduğu için bu isim uygun görülmüştür. Himalayalar da dağcılığa himalayalizm, And Dağlarında yapılana Andizm dendi. Türkçe de bu etkinliğe verilen isimde herhangi bir dağ tercihi yapılmamış ve İngilizce deki gibi genel anlamda dağcılık sözcüğü benimsenmiştir (Altan, 2006: 54). Türkiye de son yıllarda üniversitelerin dağcılık kulüpleri ile başlayan dağcılık, seyahat acenteleri tarafından paket turların gerçekleştirildiği bir turizm türü olarak giderek gelişmektedir. (Kozak ve diğerleri, 2008: 23). Türkiye, çeşitli yükseklikteki dağları, dağların yapısal durumları, orman ve manzara güzellikler ve doğal zenginlikleri ile dağ turizmi için oldukça elverişli bir coğrafyadır. Hem sportif hem de kültürel etkinlikleri barındıran dağ turizmi, insanın doğa ile ilişki kurarak fiziksel ve değişiklik arayanlara doğa yürüyüşü, tırmanma, dağ bisikletiyle geziler, orienteering (yön bulma), kaya tırmanıcılığı, yamaç paraşütü, karlı ve buzlu alanlarda botla kaymak (snow-spee rafting), kızak (snow-scating) gibi çeşitli rekreasyonel faaliyetler ve spor olanakları sunmaktadır (Kınacı ve diğerleri, 2011: 57). 2-Yayla Turizmi Yaylalar, geleneksel olarak yöre insanlarının yaz aylarında özellikle hayvanlarını otlatmak amacıyla çıktıkları, yüksek bölgelerde konumlanmış yerlerdir. Özgün doğal yapılarının yanı sıra kültürel kimlikleriyle de oldukça cazip bir turizm potansiyelini oluşturmaktadır. Söz konusu potansiyelin doğa yürüyüşleri, kış sporları, kanorafting, çim kayağı vb. gibi aktivitelerle desteklenmesi durumunda ülkemizdeki sürdürülebilir turizm uygulamalarına uygun ortamları sunmaktadır (Altan, 2006: 53). Türk kültüründe yaylaların önemi çok büyüktür. Özellikle Yörük Türkmen geleneğinin yaşatılmasında yaylada yapılan festival ve etkinlikler ülkemizin birçok yerinde yaygındır. Akdeniz ve Ege Bölgesi ni sıcak yaz günlerini yaylada geçirmek isteyen halk yaylalardaki otantik kültürü yaşarken oraların turizm gelirlerine de katkı bulunurlar. Torosların üst

119 kesimleri ve İç Ege nin yüksek kesimlerinde bulunan yaylalar en çok tercih edilen ekoturizm bölgeleridir. (İzmir master planı) Türkiye de ekoturizm etkinlikleri arasında en fazla yayla turizmine olmaktadır. Dünyada olduğu kadar Türkiye de zengin yaşama kültürü içindeki yayla yaşantısı çok önemli yer tutar. Yaylalar, bakir tabiatın kirlenmemiş havasını; billur gibi soğuk suları; yazın en sıcak günlerde bile korunma ferahlatıcı serinliği; büyüleyici güzellikte manzaraları; hormonsuz ve dalında yavaş yavaş olgunlaşan bitkileri; tabii ortamlarında yetişen hayvanlardan elde edilen ve yapılan gıdaları da sunarlar. Habitatı bozulmamış bir çevrede yaşayan bin bir çeşit yabani hayvan ve bitki, insanı televizyonlarda izlenilen belgesellerin kurmaca aleminden kurtarıp gerçek hayatın bir parçası kılar ( Günümüzde büyük şehirlerde yaşayan insanların şehir gürültüsü ve kirliliğinden kaçıp, doğal güzelliklere sahip olan sessiz alanları tercih etmelerinin doğal bir sonucu olarak, özellikle kıyı şeridindeki, tatil yörelerinin sıcak ve nemli havasına karşılık yaylaların çok çeşitli bitki örtüsüne sahip olması, ormanları krater gölleri, ırmakları, dereleri, tarih, kültürel ve arkeolojik değerleri, dağ ve doğa yürüyüşleri, rafting, kış sporları, av ve spor olta balıkçılığı, çim kayağı, şifalı suları, yayla şenlikleri ve el sanatları gibi değerleri taşıması nedeniyle bu bölgenin turizm çekim merkezi olmalarına olanak sağlamaktadır (Kozak ve diğerleri, 2008: 26). Yayla turizmi, yaylalarda yapılan şenlikler, festivaller, yayla yaşantısı bozulmamış doğa güzelliklerinin görülmesi gibi faaliyetleri kapsamaktadır. Fakat kuş gözlemciliği, av faaliyetleri, doğa yürüyüşü, bitki inceleme, bisiklet turları gibi tek başlarına birer turizm aktivitesi olabilecek etkinliklerle birleştirilerek kapsamı zenginleştirilmektedir. Yaylaların turizme kazandırılması ve potansiyellerin belirlenmesi amacıyla Turizm Bakanlığınca 1990 yılında Yayla Turizm projesi adı altında bir çalışma başlatılmıştır. Proje ile yaylaların doğal güzellikleri, etnolojik ve diğer çekicilik yaratan özellikleri, koruma-kullanma dengesi içerisinde turizm amaçlı değerlendirilmesi hedeflenmektedir (Uçar ve diğerleri, 2010: 37). Yayla turizmine yönelik gelişen bu talep yayla turizminin yapıldığı bölgelerde çevrenin korunması ve toplumsal bağlamda olumsuzlukların engellenmesi gerekliliğini de beraberinde getirmektedir. Yayla turizminin çevresel ve toplumsal düzeyde olumsuzluklara neden

120 olmaması için çevreyi gözeten bir planlamayla gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yayla turizminden beklenen hedeflere ulaşılabilmesi, çok çeşitli sayıdaki hizmetin etkinlik ve verimlilikle yürütülmesine bağlıdır (Kınacı ve diğerleri, 2011: 55). 3-Kış Turizmi Kış turizmi; kış sporları ve rekreasyon eylemleri yüksek dağlık kuşaklarda gerçekleşmektedir. Dağlık alanlarda; yerleşme merkezlerine uzaklığı, konumu,ulaşımı ve sundukları olanaklar ölçüsünde nitelik kazanırlar. Kayak sporu başta olmak üzere diğer rekreatif özellikler kış mevsiminin yegana turizm eylemidir (Demir, 2000). Kış turizmi turizmin çeşitlenmesi açısından mevsim itibari ile sönük geçen kış aylarının değerlendirilmesi ve kış aylarındaki turizm eylemlerinden gelir elde etmesi sağlamak açısından amaç olabilmektedir (Beyhan, 2004). 4-Tarım ve Çiftlik Turizmi Kırsal alanlarda tarıma dayalı turistik etkinliklere tarım turizmi (agroturizm) denir. Şehrin yoğun iş hayatından bunalan insanlar sakin bir köy yaşamını arzularlar. Köy hayatının içinde hafta sonlarını veya yaz tatillerini değerlendirmek üzere küçük bahçeleri olan köy evlerinde zevk amacıyla tarım ürünleri yetiştirir, yerel halkın tarım etkinliklerine katılırlar. Böylece kırsal bölgelerin yerel halkıyla etkileşimde bulunarak gelirlerine turizm yoluyla katkıda bulunurlar. (İzmir master planı) Aileleriyle birlikte doğal bir köy hayatını özleyen bu insanlar için büyükşehirlerimize yakın kırsal bölgeler önemli bir potansiyele sahiptir. Tarım turizmi yada diğer adıyla agro-turizm, uluslar arası turizmin gelişmesi sonucu tarımsal faaliyetlerin yapıldığı ve doğal çekiciliklere sahip alanlarda ortaya çıkmıştır. Bu turizm çeşidi, çoğunlukla, kırsal alanda yapılan tüm turizm faaliyetlerini kapsamaktadır. (Uçar ve diğerleri, 2010: 35).

121 Tarım turizm, çeşitli ulusal kalkınma programlarıyla kırsal kalkınmayı sağlamak için şimdiye kadar olan tarımsal ürüne odaklı yapısından, tarımsal kültür pazarlamasını temel alan bir yapıya dönüştürülmektedir. Böylece ulusal ekonominin kalkınmasında yeterince önem gösterilmeyen kırsal bölgelerdeki kaynakların daha verimli kullanılması mümkün olmaktadır. Tarım turizmi ekoturizme benzer olmakla birlikte, çekicilik alanı sadece doğa manzarası değil, aynı zamanda kültürel bir manzaradır. Eğer yöreye gelen turiste sunulan çekicilikler, yörede yaşayan insanların gelir düzeyini artırıyorsa, tarım turizmi bölgesel gelişimi de artıracaktır. Bunun için tarım turizmiyle geçinen insanlar tarımsal çeşitliliğe önem vermektedirler. Tarımsal çevre, tarımsal üretim ve tarımsal barınma ile doğrudan bağlantılı turizm ürünlerini içermektedir. Kapalı alanda ya da kamp yapmak suretiyle bir çiftlikte barınma, eğitsel geziler, yemekler, eğlendirici faaliyetler, çiftlik ürünlerinin ve el sanatlarının satışı, bu kapsamda değerlendirilmektedir. Tarım turizmine bağlı olarak, turiste köyde ve çiftliklerde turistik hizmet kullanma imkanı sağlayan yerel halk, turistik bölgelerdeki boş arazilerini kamping alanı olarak turizme açma imkanı bulmaktadır. Yerel halkın bu alanları turizm amaçlı kullanabilmesi, düşük maliyetlere katlanarak tarımsal üretimden çok daha fazla gelir elde etmesini sağlamaktadır. Tarım ve turizmin yoğun olduğu yörelerde, çiftlik turizmine olan talebin artması sonucunda, eski ve karakteristik çiftlik evleri yerli ve yabancı turistlere konaklama imkanı sağlamaktadır. Kırsal alanın basit yaşam koşulları, az bir sermayeyle çiftlik evlerinin turistik ihtiyaçlara cevap verebilecek hale getirilmesini mümkün kılmaktadır. Günümüzde, tarım turizmi arzındaki gelişmeler, bu alanlardaki turizm faaliyetlerinin cazibesi ve çekiciliğini giderek arttırmaktadır (Uçar ve diğerleri, 2010: 35). 5-Termal Turizm İnsanların tarihin ilk çağlarından beri sağlık amaçlı özellikle termal suların bulundukları yerlere gittikleri bilinmektedir. Benzer şekilde, dünya tıp alanında gelişmiş ülkelerde sağlık turizmine yönelik önemli oranlarda talep olduğu görülmektedir. (Kozak ve diğerleri, 2008: 20). Termal turizmi, sağlık turizmi içerisinde değerlendirilen, içeriklerinde erimiş mineral bulunan maden sularının dinlenme, zindeleşme, tedavi vb amaçlarına dönük olarak kullanımından doğan bir dizi ilişkilerden kaynaklanmaktadır. (Kozak ve diğerleri, 2008: 20).

122 Termal turizm yirmi birinci yüzyılın ihtiyacı haline gelen bir turizm şekli olmaktadır. Günümüzde yaşam koşulları ve çevre sorunları insanoğlunun sağlığını bozmakta ve bozulan sağlığını tekrar iyileştirmek için bu duruma çare düşünülmektedir. Çare olarak da, sağlığına iyi gelecek yerlere seyahat ve oradaki temel su kaynaklarından yararlanmak düşünülmüştür. Eskiden bu seyahatler halk arasındaki söyleyişlerden kaynaklanırken şimdi tıp dünyasındaki uzman kişilerin yönlendirilmesiyle yasal boyutlarda bir olay halini almıştır (Altan, 2006: 100). Termalizm, tabii şifalı su kaynaklarıyla uygulanan bir tedavi sistemidir. Turizm bakanlığı yayımlarında ise termalizm, mineralize termal suların ve çamurların kaynağın bulunduğu yörenin çevre ve iklim koşullarıyla birlikte insan sağlığına katkı sağlamak amacıyla uzman hekim denetim ve programında, destek tedavilerle (fiziki tedavi, rehabilitasyon, egzersiz, psikoterapi, diyet, iklim kürü, mekanoterapi) koordineli kür uygulamaları için gerçekleştirilen turizm hareketleri termalizm olarak adlandırılmaktadır (Turizm bakanlığı, 1993). Bu özelliklerinden dolayı termalizm dünya turizm hareketlerine katılımda belirli en eski motiflerden biri olarak değerlendirilmektedir (Uçar ve diğerleri, 2010: 35). Günümüzde dünyada termal turizm amaçlı olarak Almanya da ve Macaristan da 10 milyon kişi, Rusya da 8 milyon kişi, Fransa da 700 bin kişi, İsviçre de 800 bin, İspanya da 400 bin kişi termal turizme katılmaktadır. Türkiye de de toplam 1300 termal kaynak içerisinden aktif olarak kullanılan 240 adet kaplıcadan 7 milyon kişi faydalanmaktadır. 101 Görüldüğü üzere pek çok ülke kaplıca, ılıca gibi şifalı sular merkezlerinden alternatif tıp teknikleri ve doğal tedavi yöntemleri açısından yararlanmaktadır ve ekonomik açıdan fayda da elde etmektedir. (Altan, 2006: 101). Dünyada termal turizm özellikle Almanya, Avusturya, İtalya, Macaristan, Belçika, İsveç, Romanya ve Fransa gibi ülkelerde modern tıp teknikleri ve diğer tedavi olanaklarıyla birlikte bütünleşmiş olarak tedavi amaçlı kullanılmaktadır. Konuyu Türkiye açısından değerlendirdiğimizde; Türkiye, Alp-Himalaya orojenik kuşağı üzerinde bulunmaktadır ve bu konum ülkemizi, satıh suların derinliklerine inerek ısınması, madenin eniyiler ile yüklenmesi ve basınç kazanarak tekrar yüzeye çıkması sonucu oluşan termal suları açısından çok zengin kılmaktadır. Ülkemiz sahip olduğu bu kaynaklar bakımından dünyada ilk yedi ülke arasında yer almaktadır. Türkiye nin termal suları, özellikle Uluslararası Kaplıcalar Birliği (FITEC) tarafından belirlenen sıcaklık seviyeleri, debileri, fiziksel-kimyasal özellikleri bakımından Avrupa daki termal sulardan daha üstün niteliklere sahiptir (Uçar ve diğerleri, 2010: 35). Termal turizme katılanlar, konaklama, yeme-içme, eğlence giderlerinin yanı sıra talep ettikleri sağlık hizmetleri için de ayrı bir harcan a yapmaktadırlar. Sağlık için

123 ayrılan paradan tasarruf etmenin zor olduğu dikkate alı ursa termal turizmin kişi başı harcama gideri yüksek olan bir turizm çeşiti olduğu aı daşıimaktadır. Termal turizm etkinlikleri, ülke ekonomilerine olan önemli katkılara: m yam sıra turizm sezonunu mevsimsel olmaktan çıkarıp, tüm yıla yaymasıyla da ö lemlidir. Böylece yıl boyunca turizm talebi yaratılmış ve istihdam sürekliliği sağlann ış olmaktadır. (Kınacı ve diğerleri, 2011: 70). 6-Kano ve Rafting Turizmi Rafting raft olarak adlandırılan şişme botlarla, akış hızı yüksek nehirlerde yapılan bir spor türüdür. Kano ise yine aynı tür akarsularda yapılan fakat bot şeklinin uzun, ince olması ve grupların 2 şer kişiden oluşmasıyla raftingten ayrılan bir spordur. Her iki spor türünde de amaç aynıdır. Grup elemanları, kürekleri uyum içinde çekip, içinde bulundukları botu yönlendirerek kayalar ve engeller arasından devirmeden geçirmeye çalışırlar. Kısaca akarsu Krosu diye de adlandırılan ve takım ruhunun ön planda olduğu ratinf 6-8 kişilik gruplarla yapılmaktadır. Dünya da ilk kez 1969 yılında Büyük Kanyon daki Colarado Nehri üzerinde, ülkemizde ise ilk kez 1992 yılında Çoruh Nehri nde yapılmıştır (Uçar ve diğerleri, 2010: 38). Rafting de diğer doğa sporları gibi doğayla iç içe yapılan bir etkinliktir. Doğanın içindeyken, onun kurallarının iyi bilinmesi ve ona uyum sağlanması gerekmektedir. Amaç akarsuyu yenmeye çalışmak değil, onun ritmine uymaktır. Rafting turunda dikkat edilmesi gereken konular (Altan, 2006: 106): İyi bir yüzücü olunmalı Mutlaka can yeleği takılmalı Güvenlik için kask takılmalı Mutlaka en az iki yada üç kişilik gruplarla çıkılmalı İlkyardım konusunda bilgi sahibi olunmalı. 7-Dağ ve Doğa Yürüyüşü (Trekking) Dağcılık etkinliğine göre daha hafif bir etkinlik olan doğa yürüyüşlerinden en çok bilineni trekkingdir. uzun ve zorlu yolculuk anlamına gelen trekking daha çok dayanıklılık

124 gerektirir. Doğa yürüyüşlerinin hafif olanları yaşlılar ve çocuklar için de uygundur. Doğa yürüyüşleri sırasında doğanın güzellikleri görülebilir ve fotoğraflanabilir. Trekking dışında yürüyüş uzunluğu, zorluk derecesi ve konaklama göre adlandırılan hiking ve expedition olarak çeşitlendirilen doğa yürüyüşleri bulunmaktadır. (İzmir master planı) Alp Himalaya kuşağı üzerinde yer alan ülkemiz dağ ve sıradağları, flora ve faunasıyla doğa yürüyüşleri için önemli bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyelin planlı bir yaklaşımla turizm olgusu içerisinde değerlendirilmesi, böylece turizmin tür ve aktivitelerinin zenginleştirilerek arz kapasitesinin geliştirilmesi, alternatif turizm alanlarının koruma-kullanma dengesi içerisinde hizmete sunulması, tanıtılması, farklı yörelerin turizmin ekonomik ve sosyal katkılarından yararlandırılması açısından önemlidir (Akpınar, Bulut, 2010). 8-Atlı Doğa Yürüyüşü Turizmin çeşitliliği içerisinde yer alan atlı doğa yürüyüşleri tarihi ve doğal güzelliklerin bulunduğu yörelerimizde düzenlenen günübirlik veya birkaç günlük gezi programları ile yapılmaktadır. Orman içi ekoturizm alanlarına yakın olan at çiftliklerinde verilecek birkaç günlük binicilik eğitimi ile faaliyet gerçekleştirilebilir. Ekoturistler hem ata binmenin zevkini hem de doğanın güzelliklerini izleme olanağı elde ederler (Altan, 2006: 58). 9-Bisiklet Turizmi Bisiklet bir spor dalıdır. Yaklaşık 100 yılı aşkın bir tarihi geçmişi vardır. Kısa yolculuklarda kolay ve ekonomik bir ulaşım sağlar. Birçok insan için çocukluktan kalma nostaljik bir ulaşım aracıdır. Bununla birlikte bisiklet sevgisi birçok

125 insanda spor haline dönüşmüştür. Bisikletin motorsuz ve doğa dostu olması insanların sevgisini kazanmasında başka bir etkendir. Yine bisiklete binerken önemli derecede enerji harcanması nedeniyle sağlıklı yaşam için de önemli bir araçtır. Bütün bu özellikler bisiklet sporunu geliştirmiş ve tüm dünyada ciddi organizasyonlar yapılır hale gelmiştir. Doğal güzellikler içinde spor yaparak dolaşma olanağı sunan bisiklet aktiviteleri bugün birçok kulüp ve dernek tarafından bir turizm aktivitesine dönüştürülmüştür. Ülkemizin birçok bölgesi bisiklet aktiviteleri için uygun mekanlar sunar. (İzmir master planı) 10-Mağara Turizmi Doğal süreçler sonucunda oluşmuş yer altı oyuğuna mağara adı verilmektedir. Genel olarak yer altı boşluğu ya da birbirine bağlantılı boşluklar sistemini içeren mağaralar işlevlerine ve yapılarına göre obruk olarak da tanımlanmaktadırlar. Turizm türlerinin geliştirilmesi kapsamında, Türkiye de turizm hareketlerinin diğer bölgelere ve yılın diğer aylarına yaygınlaştırılması amacıyla son yıllarda mağara turizmi konusunda yapılan çalışmalar artış göstermektedir. Türkiye de halen insan eli değmemiş binlerce mağaranın bulunması, bu turizm türünün gelencekte daha fazla gelişeceğini göstermektedir. Turizm bakanlığı, 1000 dolayındaki mağaranın turizme kazandırılması yönünde çalışmalarda bulunma kararı almıştır (Kozak ve diğerleri, 2008: 22). İnsanın içindeki macera ruhu mağaraları keşfetme ve ziyaret etme talebini de beraberinde getirmektedir. Diğer doğal güzellikler ve ormanlarla bütünleşen mağaralar ekoturizmin önemli elemanlarından birisini oluşturur. (İzmir master planı) Turizmin çeşitliliği açısından ülkemizdeki mağaralar, önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Ülkemizin %40 ı mağara oluşumları açısından önemli bir nitelik olan karstlaşmaya uygun kayalardan meydana gelmiştir. Erimeye uygun kayaların kapladığı alan ve bu alanlarda tespit edilen mağara sayısının oranına göre Türkiye de den fazla mağara bulunabileceği öngörülmektedir. Bunlardan 800 ü MTA, 450 tanesi de değişik kulüp ve derneklerce olmak üzere ancak 1250 si incelenmiştir (Akpınar, Bulut, 2010). Türkiye nin en uzun mağarası, 16 km den fazla olan Isparta daki Pınargözü Mağarası; en derin mağarası ise 1453 m ile Mersin deki Peynirlikönü Mağarası, sarkıt ve dikitleri en ünlü mağarası Burdur daki İnsuyu Mağarası dır.

126 Türkiye de ve dünyada birçok mağara, turizm amaçlı işletilmektedir. Ancak doğru işletilmeyen bir mağara, on binlerce yılda oluşan oluşumların yok olması ile karşı karşıya kalabilir. Bunun yanında uygun kullanılmayan mağaralar; çevre yer altı sularını zehirleyen bir hal alabilir (Kınacı ve diğerleri, 2011: 59). 11-Av Turizmi Avcılık ilk insanın doğada var olma mücadelesi ile başlar. İnsanın yerleşik hayata geçmesi ile birlikte tarım ve hayvancılığın gelişmesi avcılık faaliyetlerini de azaltmıştır. Bununla birlikte insanların av merakı ve doğayı keşfetme hevesi avcılığın hiçbir zaman vazgeçilmez bir aktivite olacağının bir göstergesidir. Av turizmi, av ve yaban hayatı kaynaklarının kontrollü olarak yerli ve yabancı avcıların kullanımına sunulması, avcıların belirlenmiş yasalar çerçevesinde avlanmaları ve her türlü avcılık faaliyetleriyle uğraşmaları neticesinde oluşan ilişkiler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Av turizmi, popülasyonu yeterli av hayvanlarının avına izin verilerek ülke ekonomisine katkıda bulunmak amacıyla genel, özel ya da devlet avlaklarında yapılmaktadır. Bu avlaklarda özel işletmeler veya acenteler tarafından av meraklıları için düzenlenen av organizasyonları av turizmi kapsamında yer almaktadır (Uçar ve diğerleri, 2010: 37). Ülkemizin coğrafi yapısı, bitki örtüsü ve yaban hayatı bakımından av turizminin gelişmesine elverişli konumdadır. Ancak av hayvanlarımız, bugün için belirli türler dışında av turizmine sunulabilecek belirli zenginliğe ulaşmış değildir. Av turizmine açılacak avlaklar, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Daire Başkanlığı tarafından tespit ve ilan edilmektedir. Ülkemizde av turizmi faaliyetleri; 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu, Yerli ve Yabancı Avcıların Avlanmalarına ilişkin Esas ve Usulleri Yönetmeliği ne göre yapılır. Yönetmelik, kanunun 15 ve 32. maddeleri kapsamında hazırlanıp 8 Ocak 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik; sürdürülebilir avcılık ve doğal hayatın korunması ilkelerini gözeterek oluşturulmuştur (Akpınar ve Bulut, 2010). Türkiye, farklı coğrafi ve iklim özelliklerine sahip bir ülke olması nedeniyle, çok sayıda av ve yaban hayvanın yaşaması ve barınması için uygun bir ortama sahiptir. Ancak, uzun yıllardan beri sürdürülen bilinçsiz uygulamalar doğada serbestçe yaşayan hayvanların azalmasına ve

127 yok olmalarına neden olmuştur. Türkiye için av turizmi, hem ülke ekonomisine katkı olarak hem de vahşi doğal hayatın korunmasını sağlayacak önemli bir araç olarak görülmektedir. Av turizmi, av hayvanlarının sayısına ve türlerinin çeşitliliğine bağlı olarak, bir yandan hayvanların soylarını sonsuza kadar sürdürebilecekleri ve genetik çeşitliliğe olanak verecek kadar çok sayıda olmalarını gerektirirken, diğer yandan yaşadıkları doğa parçasının kaldırabileceğinden da çok olmamalarını zorunlu kılar (Kınacı ve diğerleri, 2011: 61). Türkiye de avlanmasına izin verilen hayvanlar üç ana gruba ayrılmıştır. Birinci grup; bıldırcın, kaya güvercini, tahtalı ve üveyiği; ikinci grupta; keklik, kum keklik, kıkırlık, bağırtlak, tavşan ve ada tavşanını; üçüncü grupta ise; tilki, sansar, sakarmeke, ördekgiller, kazgiller, kazkuşu, karatavuk, çulluk türleri ve bekasını kapsamaktadır. Büyük av hayvanlarından ayı, çengel boynuzlu dağ keçisi, yaban keçisi, yaban domuzu, vaşak, kurt, çakal ve tilkinin yerli ve yabancı avcılar tarafından avlanmasına belli bir bedel karşılığı izin verilmektedir (Uçar ve diğerleri, 2010: 38). 12-Orienteering ( Yön Bulma) Oryantiring, İskandinav'ca bir kelimedir ve yön bulma anlamına gelmektedir. Üzerinde kontrol noktaları işaretlenmiş büyük ölçekli (detaylı) bir harita ve pusula yardımıyla yönünü bularak belirli bir parkuru en kısa sürede tamamlama yarışmasına oryantiring denir. Parkur birbirinden uzak ve ters yönlere konan kontrol noktaları ile çizilir. Noktalar iyice gizlenir ki, yarışmacılar harita ve pusulayı hakkıyla kullanabilsin. Bu yüzden oryantiring, koşarken satranç oynamak olarak tanımlanmaktadır. Kontrol noktalarında her biri farklı olan şifreler ya da zımbalar bulunur. Yarışmacılar bu şifreleri toplamak ya da ellerindeki kartı her kontrol noktasında zımbalatmak zorundadırlar. Yarışmacılar iki dakika arayla start alır ki, birbirini izleme gibi bir kolaylığa yönelmesinler (Altan, 2006). Oryantiring 'in diğer doğa sporlarına göre ters olan yanı çok kişi ile yapılmasının keyif vermesidir. Yarışa ne kadar çok katılan varsa, yani elli, yüz belki de bin kişi, o kadar zevkli olmaktadır. Dünyada kişinin aynı günde koştuğu büyük organizasyonlar yapılmaktadır (Altan, 2006). Oryantiring yapı, bina, stat, saha gerektirmeyen çevreci bir spordur. Her şey sökülüp takılıp işleri bitince kaldırılıp götürülebilir. Örneğin binlerce kişinin katıldığı yarışlardan sonra ertesi

128 gün aynı araziye gidince ayak izlerinden başka bir şey görülmez. Oryantiring maliyeti çok az, alt yapısı çok ucuz bir spordur (Altan, 2006). 13-Parapente Yamaç Paraşütü Turizmi Macera ruhlu insanların havada yalnız uçma ve risk duygusunu yaşamak istemeleri sonucunda 1970 lerde delta kanat bulunmuştur. Böylece insanlar serbest bir şekilde uçmaya başlamışlardır lerin başında Fransa da Alpler bölgesinde Miessy adlı kasabada dağcılık da yapan bir grup paraşütçü, uçaktan serbest atlayışta kullandıkları yönlendirilebilir paraşütlerle tırmandıkları dağlardan koşarak havalanmayı ve inişi uçarak yapmayı düşündüler. Parafoil adı verilen bu paraşütlerin uçuş açılarını biraz değiştirip bunu gerçekleştirmeyi başardılar, bu yeni alete de Parapente adını verdiler. Belli bir eğime sahip, etrafında kalkış ve iniş için yeterince açık bölgeye sahip hemen hemen her yerde uçmak mümkün. Fazla bir yükseklik de şart değil. Eğitim ve iniş yerleri yeterli özelliklere sahip ise sadece m irtifası olan yerlerden dahi kalkış yapılabilir. (Altan, 2006: 127). Ülkemizde yamaç paraşütü iyi tanınan ve çok fazla insanın yaptığı bir spor değildir. Fakat Türkiye nin sahip olduğu koşulları dikkate alınırsa gelişme fazla olan spor. Yamaç paraşütü ilk aşamalarda kolay öğrenilen bir spordur. Yamaç paraşütünde oluşan kazaların çoğu kalkış ve iniş sırasında olmaktadır. (Altan, 2006: 127). 14-Kuş Gözetleme (Ornitoloji ) Turizmi Kuş gözlemciliği doğayı kuşların dünyasından tanımayı sağlayan bir gözlem sporudur. Eğitim seviyesi ve gelir düzeyi yüksek kişiler tarafından tercih edilen kuş gözlemciliği, dünya çapında ekoturizmin en hızlı büyüyen dalıdır. Sağlıklı bir çevrenin en iyi göstergesi olan kuşlar her türlü yaşam ortamında bulunurlar. Kent içerisinde parkta, sulak alanda, bozkır, orman, çöl gibi hemen her yerde kuş gözlemciliği yapılabilir (Dinçer Şen, 2010, s.9l). Ancak gözlemleme etkinliği, kuşların doğal ortamlarında yapılması durumunda bir turizm

129 türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Turizm mevsiminin uzatılmasını ve 12 aya yayılmasını sağlamak açısından son derece uygun bir turizm türüdür. Kuş gözlemciliğinin mevsimi de zamanı da sınırlı değildir; 365 gün 24 saat yapılabilir (Kınacı ve diğerleri, 2011: 63). Kuş gözlemleme ülkemizde az sayıda insan tarafından bilinmesine rağmen Avrupa ve Kuzey Amerika da çok yaygındır. ICBP (Uluslararası Kuş koruma Konseyi), OSME (Orta Doğu Ornitoloji Topluluğu), IWRB (Uluslararası Su Kuşları ve Islak Alanlar Araştırma Bürosu), RSBP (Royal Kuş Koruma Topluluğu) gibi kuş gözlemciliğinde önde gelen pek çok profesyonel organizasyon, Avrupa, Asya ve Afrika da doğal habitatları içinde kuşları gözleyip, bölgelerin kuş toplumlarını ve belli kuş türlerini araştırırlar. Bunların dışında pek çok amatör kuş gözlem toplulukları da doğal ortamda yaban hayatını izlemektedirler (Akpınar, Bulut, 2010). Farklı 466 kuş türünün bulunduğu Türkiye, üreyen kuşlar açısından Avrupa nın en zengin ülkesi konumundadır. Farklı habitatların egemen olması, konumu itibari ile kuş göç yolları üzerinde bulunması, sulak alanların zenginliği Türkiye de kuş çeşitliliğinin yüksek olmasının sebeplerindendir. Bu zenginlik, Türkiye de kuş gözlemciliğinin; dolayısıyla dünyada öne çıkan alternatif turizm dallarından kuş gözlem turizminin gelişmesine olanak sağlamaktadır (Akpınar, Bulut, 2010). 15-İzcilik: İzcilik, gönüllü, uluslararası, üniformalı, çeşitli yaş gruplarındaki gençlerin zihinsel, fiziksel, ruhsal, sosyal, duygusal ve karakter gelişimine katkıda bulunan bir gençlik faaliyetidir. (İzmir master planı) İzcilik, milliyet, ırk, din ve dil ayrımı olmaksızın herkese açık, gönüllü, politik olmayan eğitimsel bir gençlik hareketidir. İzcilik, çocuk ve gençleri mevcut özellikleri ile bir bütün olarak ele alan, ruh ve beden sağlıklarını geliştiren, onların boş zamanlarını bir program çerçevesinde değerlendirilmesini sağlayan bir eğitim aracıdır. Bu özellikleri ile izcilik, öğretim olmaktan çok uygulamalı bilgi ve beceri kazandıran eğitim karakterinde bir faaliyetidir. Bu nedenle de izcilik tüm dünyada okul dışı bir faaliyet olarak değerlendirilmiş ve okul dışı izcilik organizasyonları kurulmuştur. (İzmir master planı)

130 İzcilik,çocuk ve gencin grup içinde ve bizzat tabiatın kucağında eğitilmesiyle karakter, beceri, sağlık, mukavemet, cesaret vs. konularda daha iyi ve daha çabuk eğitilebilecekleri fikrinden doğmuştur. (İzmir master planı) Kişinin eğitimi, bedenen ve fikren olduğu kadar ahlaken de büyük önem taşır. Bu nedenle de izcilik ahlak eğitiminde aktif bir metod olarak kabul edilir. İzcilik iyi yurttaş yetiştirmeyi amaçladığından milli, iyi insan yetiştirmeyi amaçladığından ise evrensel bir olaydır ( 16-Kamp Karavan Turizmi: Ülkemiz, günübirlik dinlenme, eğlenme ve piknik amaçlı kullanımların yanı sıra, çadır ve karavanlı kamp yapma olanağına sahip, pek çok doğal alanlara sahiptir. Gözlerden uzak doğa ile baş başa vakit geçirmek isteyen insanlar için oldukça büyük imkanlar sunmaktadır (Akpınar, Bulut, 2010). 17-Gem Safari (Süstaşları Toplama Gezisi): Gem, Gems, Gemstone kavramı süstaşı, Gemoloji kavramı Süstaşı bilimi, Gemolog kavramı süstaşı inceleme uzmanı vb. özgün kavramlar Hatipoğlu ve Kırıkoğlu (2005) tarafından isimlendirilmiştir. Gem Safari; Süstaşları toplama gezisi olarak isimlendirilmektedir. Süstaşı minerallerin, kayaların ve organik malzemelerin bazıları; (İzmir master planı) -Güzellikleri, -Ender bulunuşları, -Diğerlerine göre bazı fiziksel ve kimyasal özelliklerindeki ayrıcalıkları nedeniyle, mücevher taşı ya da dekorasyon malzemesi biçiminde kullanılarak özel bir değer kazanırlar. Belirli bir ekonomik değere sahip bu tür malzemelere, kıymetli taş, yarı kıymetli taş veya genel olarak süstaşı denilmesini sağlamaktadır. (İzmir master planı)

131 Süstaşlarının kıymetli ve yarıkıymetli olarak gruplanması tamamen izafidir. Bu ayrımda kesin bir sınır yoktur ( Çok fazla yaygın olarak tanınmasa da doğadan süs taşları toplayıcılığı olarak bilinen bu safari türü de son zamanlarda dikkat çeken bir ekoturizm etkinliğidir. Süstaşı toplama faaliyeti olarak bilinen bir tür ekoturizm faaliyeti olarak karşımıza çıkar. (İzmir master planı) Kuşkusuz jeolojik yapıları nedeniyle dünyanın her tarafında farklı kayaç oluşumları vardır. Süs eşyası yapımında kullanılan az bulunan bazı taşlar konu ile ilgilenen insanları uzak doğal mekanlara yönlendirebilmektedir. (İzmir master planı) Gem Safari (Süstaşları toplama gezisi) bir rehber eşliğinde, Mart ayından Kasım ayına kadar gerçekleştirilebilir. Büro ortamında çalışmaktan ve şehir hayatından sıkılan genellikle üniversite eğitimi almış kişilere hitap ettiği gibi, gezilere katılımcıların Kuvars yaşı 15 yaş Kristali ile 80 yaş arasında değişmektedir. Yurt dışında daha yaygın olarak yapılmasına karşı ülkemiz için çok yeni bir kavramdır. (İzmir master planı) 18-Festival turizmi: Festivaller, sosyal ve kültürel kutlama etkinlikleridir. Festivaller, dikkate değer bir ekonomik etki yaratan, turist çeken bir unsur olarak görülmektedir. Eski Anadolu Roma, Çin, Hint, Uzakdoğu ve Ortadoğu uygarlıklarında, Müslümanlık, Hıristiyanlık, Musevilik ve Budizm gibi dinlerin yaygın olduğu tüm toplumlarda geleneksel hale getirilmiş ve günümüze kadar süregelen dinsel kökenli birçok festival bulunmaktadır. (İzmir master planı) Günümüzdeki festivaller aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır: (İzmir master planı) Dini festivaller Tarımsal ürün festivalleri Folklor festivalleri (Geleneksel yaşam biçimlerine yönelik, yemek türleri, aşure, Hıdrellez Şenlikleri, yerel büyükleri ve kahramanları anma vb.) Sanat festivalleri (resim, film, fotoğrafçılık, dans, tiyatro, şiir, müzik vb) (Koçkar, 1998). Ülkemizde yılda 1000 in üzerinde yöresel festival yapılmaktadır. Bu festivallerin bazıları uluslararası düzeye ulaşmıştır. Yörenin kültürünü, ürünlerini veya doğal Sel

132 zenginliklerinitanıtarak turist çekmeyi amaçlayan birçok festival günümüzde uluslararası düzeyde organize edilir hale gelmiştir. 19-Yaban Hayatı (Fauna) Gözlemciliği Doğada bulunan yabani hayvan türleri eskiden beri insanların ilgisini çekmiştir. Yaban hayvanlarının doğal yaşam ortamlarında fotoğraflamak, izlemek için fotosafariler düzenlenir. Yaban hayatı zengin olan bazı ülkeler bu turizm türünü geliştirerek önemli kazanç sağlamaktadırlar. Afrika ülkelerinden Kenya gibi ülkeler yaban hayvanlarının yoğun olduğu bölgeleri ulusal park haline getirerek dünya turizmine açılmıştır. (İzmir master planı) Yaban hayatı gözlemciliği tüm dünyada ve turizm endüstrisinde popüler olmaya başlamıştır. Kenya, Belize ve Güney Amerika gibi ülkelerin doğal yaban hayatı alanları onlar için bir avantaj olmakla birlikte ülke ekonomilerine de katkı sağlamaktadır. İnsanların genel olarak hayvanlara olan ilgileri Afrika kadar Güney Amerika'nın bazı ülkelerinde de gelir getiren bir endüstriye dönüşmüştür. Örneğin, Balina seyri 65 ülkede 300 bölgede yapılan önemli bir turistik faaliyettir. Bu faaliyetlere katılan kişi sayısı her yıl % 10 artmaktadır. 1998'de 6 milycjn kişi balina seyri için ilgili bölgelere gitmiş ve yılda 31 milyon İngiliz Sterlini kazandırmıştır. Raundada Volkanlar Milli Parkında turistler dağ gorillerini 1 saat görmek için 170 dolar vermektedirler. Ancak bu faaliyetlerin bazı olumsuz etkileri de vardır. Bunlardan birisi, artan insan varlığının bu hayvanların günlük faaliyetleri üzerimdeki olumsuz etkisidir. Bu insan ilgisinin artması ile çoğu yaban hayvanı insanlardan yiyecek alarak beslenmekte ve sahip oldukları yaşamlarım sürdürmek için gerekli olan yeteneklerini ve güdülerini kaybetmektedirler (Kınacı ve diğerleri, 2011: 68). Ülkemizde hayvan türünün yaşadığı saptanmış olup gelecekte yapılacak ayrıntılı çalışmalarla bu sayının 80 hatta e ulaşabileceği sanılmaktadır. Avrupa kıtasında kadar hayvan türünün yaşadığı düşünülürse ülkemiz faunistik açıdan oldukça zengindir (Erdoğan, 2003, s. 138). Yaban hayatının korunması, ormanların, sulak alanların ve bakir alanların korunmasıyla birebir

133 ilişkilidir. Son yıllarda yaşanan ve bir türlü engellenemeyen orman yangınları, ormanlık alanların tarım arazilerine dönüştürülmesi, tarım ilaçlarının ve gübrelerinin aşın kullanımı ve aşırı avlanma yaban hayatı habitatlarını olumsuz yönde etkilemiştir. Yaban hayatı habitat- larıııcla yaşanan bu olumsuzluklar günümüzde tehlikeli boyutlara ulaşmış ye bunun sonucunda birçok bitki ve hayvan türü yok olmuş veya yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Sahip olduğumuz bu fauna zenginliğinin korunması ve ormanlık alanların yok olmaması için yapılacak faaliyetlerin ve alınacak kararların sürdürülebilirlik ilkelerine uygun olması gerekmektedir. (Kınacı ve diğerleri, 2011: 68). 20-Botanik (Bitki İnceleme) Turizmi Türkiye iklim çeşitliliği ve farklı yükseltilerden oluşan topoğrafik yapısı nedeniyle çok çeşitli bir floristik yapıya sahiptir. Endemik ve nadir olan birçok bitki türü ile birlikte toplam tür sayısı e ulaşmıştır. Avrupa daki toplam bitki türü sayısının civarında olduğu düşünülürse ülkemiz bitki örtüsünün zenginliği daha kolay anlaşılır. Bu flora zenginliği botanik turizmi ile ilgilenenler için büyük bir çekicilik oluşturmaktadır. (İzmir master planı) Doğanın korunması için Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından birçok çalışmalar yürütülmektedir. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü bu amaçla milli park, tabiat parkı, yaban hayatı koruma sahası, yaban hayatı geliştirme sahası, tabiatı koruma alanı, tabiat anıtı gibi koruma statüleri ilan ederek kaynak değeri açısından önemli olan alanları koruma altına almaktadır. (İzmir master planı) Botanik turizminde, botanik konusunda yetişmiş, bilgili rehberlerin bulunmayışı ve bitki tohumu ve soğanlarının başka ülkelere kaçak yollarla götürülmesi ülkemizde, önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır ve 1988 yılları arasında yayınlanan iki kararname ile yabancıların doğada bitki, hayvan ve arkeolojik materyal toplamaları izne ve belli kurallara bağlanmış ve yasal boyut getirilmeye çalışılmıştır (Akpınar, Bulut, 2010). Türkiye'nin bitki zenginliğinin en önemli nedenlerinden biri, buzul çağlarında Anadolu'nun bitkiler için bir sığınak olmasıdır. Günümüzde de Türkiye hiçbir Avrupa ülkesinde olmayan bir şekilde 3 farklı bitki alanının kesişme noktasında yer almaktadır. Bu bitki alanları Akdeniz Bitki Alanı (Akdeniz ve Ege bölgelerini kapsamaktadır), Avrupa- Sibirya Bitki Alanı

134 (Karadeniz ve Marmara Bölgesi ni kapsamaktadır), İran-Turan Bitki Alanı (İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesi ni kapsamaktadır) (Akpınar, Bulut, 2010). Türkiye biyolojik çeşitlilik bakımından dünya] un en dikkat çeken ülkelerinden birisidir. Ülkemizde yaklaşık 9000'i çiçekli bitki ol nak üzere den fazla bitki türünün yetiştiği belirlenmiştir. Bunların 3000 kadarı ülkemize özgü endemik türlerdir. Bütün Avrupa kıtasında e yakın çiçek: i bitki türü ve Avrupa ülkelerinin hepsinde toplam 2750 kadar endemik bitki türü yetiştiği düşünülürse ülkemizin bitki zenginliği açıkça anlaşılacaktır (Erdoğan, 2003, s ). (Kınacı ve diğerleri, 2011: 61). Botanik turizmi, materyali, doğanın flora varî ğı ve zenginliği olan alternatif bir turizm türüdür. Floristik zenginliğin ve ilginçliğin mevcut olduğu her mekanda gerçekleştirilebilecek bir turizm çeşidi olup, doğaya za: ar vermeyen, tabiatın korunmasına yardımcı olan ve bunu amaç edinen bir turizm i aaliyetidir. (Kınacı ve diğerleri, 2011: 61). Botanik turizmi aktivitelerine katılan turistler genellikle yabancı ağırlıklı olup, eğitimli, konularında bilgili, donanımlı ve varlıklı insanlardır. Botanik turizmi bir kitle turizmi olmayıp, küçük gruplar halinde doğayı gezen ve doğada dolaşan, doğayı inceleyen insanlardan oluşmaktadır. Belirli merkezlerde kaliteli ve bakımlı konaklama tesislerine, trekkingler için patika türü yollara ve aktivitenin yapıldığı mekanı iyi bilen, özellikleri hakkında sağlam bilgiye sahip.turist rehberlerine ihtiyaç duyan bir turizm etkinliğidir (Sönmez, 2008, s ). (Kınacı ve diğerleri, 2011: 62). Ülkemizin önemli sulak alanlarında (Manyas, İzmir, Göksu Deltası vb gibi) kuş gözlem istasyonları ve gözlem kuleleri kurularak ornitoturizm ile ilgili atılımlar yapılmıştır. Ülkemizde özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında görülen kuş göçlerinin önemli geçiş noktalan İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Adana, Hatay, Gaziantep ve Kuzeydoğu Anadolu'dur (Artvin, Rize, Kars). Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi özellikle yırtıcı kuşlar açısından önemli bir potansiybl arz etmektedir (MEGEP, 2007, s.22).

135 Örneğin Gürcistan sınırına yakın bölgede yapyan Kafkas Horozuna dünyanın başka bir yerinde rastlanmamaktadır. İî (Kınacı ve diğerleri, 2011: 62). Ülkemiz kuş gözlemciliği açısından zengin bir potansiyele sahip olmasına rağmen yeterli koruma sağlanamadığından sahip olduğumuz bazı güzellikler yok olmaya maruz kalmaktadır. Amik Gölünün kuruması ile Kaz Karabataklan tükenmiş, Kayseri Sultansazlığı'ndaki su seviyesinin düşmfesi sonucu kuşlar buraları terk etmiştir. Kelaynak kuşları sadece koruma altında yaşayabilme imkânı bulabilmektedir (Şenol, 2008, s.42). (Kınacı ve diğerleri, 2011: 62). 21-Balon Turizmi Balon turları sayesinde tüketiciler hem daha çok yeri görme şansına sahip olmakta hem, hem de yürüyüşle görülmesi mümkün olmayan manzaraları görmektedirler. Bunun yanında balonla gezinti başlı başına bir faaliyet olarak turistik tüketicilerin ilgisini çekmektedir. Balonla yapılan geziler ayrıca, doğa yürüyüşlerine ve bisiklet turlarına katılma konusuna engeli bulunan ya da yaşı dolayısı ile bu kondisyona sahip olmayan turistik tüketiciler içinde bulunmaz bir fırsat sunmaktadır. Balon gezilerinin bir başka avantajı fotoğraf avcılığı diyebileceğimiz bir faaliyete imkansağlamasıdır. Gerçekten yörenin sunduğu manzaralar fotoğraf meraklıları için kaçırılmayacak bir fırsattır. Faaliyetin bu yönü dikkate alınarak uzman kişilerce fotoğraf için daha elverişli alanlar gezi güzergahına alınmalıdır. (Altan, 2006: 66). 22-Foto Safari: İnsanlar gezip gördükleri yerlerdeki birçok doğal güzelliği fotoğraflamak ister. Son yıllarda gelişen fotoğrafçılık teknolojisi hemen herkesin içinde olan fotoğraf çekme arzusu için büyük olanaklar sunmaktadır. Son zamanlarda tek başına doğal alanları gezerek fotoğraflamak yerine daha önceden bilinen doğal alanlara gruplar halinde yapılan fotosafariler tercih edilir duruma gelmiştir. Böylece planlı yapılan etkinliklerle amaca

136 daha iyi ulaşılır. Ulaşım problemleri ve kaynak problemi de kolayca aşılmış olur. Ülkemizdeki fauna ve flora zenginliği fotosafariler için eşsiz imkanlar sunmaktadır. (İzmir master planı) 23-Akarsu Turizmi: Ülkemizde akarsular, doğal ve kültürel özellikleri bakımından farklı özellikler arzederek, değişik rekreasyonel kullanım olanakları sunmaktadır (Bulut ve Yılmaz, 1998). Akarsularımızın büyük bölümü akarsu turizmi olarak adlandırılan rafting, kano ve nehir kayağı için çok elverişlidir (Akpınar ve Bulut, 2010). Doğa turizminin önde gelen dallarından biri olarak akarsu turizmine yönelik ülkemizin sunduğu bu büyük potansiyelin geliştirilmesi ve geniş kitlelere hitap edecek şekilde tanıtımının yapılması önem taşımaktadır. Büyük yatırımlar gerektirmeyen akarsu turizmi, çevrenin tarihi, arkeolojik, kültürel, otantik değerleri ve diğer turizm çeşitleriyle bir bütün oluşturmaktadır. Bu nedenle, nehirlerimizin akarsu turizmi potansiyeli incelenirken, çevresinde yer alan ve entegre bir şekilde geliştirilebilecek diğer turizm değerleri de bu proje kapsamında belirlenmiştir (Akpınar, Bulut, 2010). Özellikle kanyonlardan geçen kıvrımlı bir yatağa sahip akış hızı yüksek akarsular üzerinde yapılan rafting sporu turistlerin büyük ilgi odağı durumundadır. 24-Sportif Olta Balıkçılığı: Balıkçılık insanın içindeki avcılık güdülerinden gelen bir tutkudur. Doğa ile iç içe, ticari olmayan, hoşça vakit geçirmek amacıyla orman içi akarsu ve göllerde sportif olarak yapılan balık tutma aktivitesi sportif olta balıkçılığı olarak adlandırılır. Türkiye nin akarsularla örülü olması, hala kirlenmemiş göl ve barajlarının bulunması sportif olta balıkçılığı için büyük olanaklar sunmaktadır. Bilinçli ve planlı bir faydalanma ile bu olanakların daha da artırılması mümkündür.

137 Aktivite/değer Merkez İlçesi Akçadağ İlçesi Arguvan İlçesi Arapgir İlçesi Battalgazi İlçesi Darende İlçesi Doğanşehir İlçesi Doğanyol İlçesi Hekimhan İlçesi Kale İlçesi Kuluncak İlçesi Pütürge İlçesi Yazıhan İlçesi Yeşilyurt İlçesi Değerler toplamı Rafting (R) Canyoning/kanyon yürüyüşü (C) Mağara (M) Festival Turizmi Av Turizmi ve potansiyel alanlar(a) Yamaç Potansiyeli (Y) Paraşütü Balon potansiyeli Turizm Bisiklet Turizmi (B) Tarım ve Çiftlik Turizm potansiyel sahalar Termal Turizm(şifalı su, içmeler) Din Turizmi Dağ-yayla gezisi imkanı ( DG) Peyzaj güzelliği/fotosafari (PF) Düzenlenmiş doğa gezisi rotası(dgr) Aktif yaylacılık(ay) Kuş gözlemciliği imkanı(kug) Sportif olta balıkçılığı imkanı(sob)

138 Aktivite/değer Merkez İlçesi Akçadağ İlçesi Arguvan İlçesi Arapgir İlçesi Battalgazi İlçesi Darende İlçesi Doğanşehir İlçesi Doğanyol İlçesi Hekimhan İlçesi Kale İlçesi Kuluncak İlçesi Pütürge İlçesi Yazıhan İlçesi Yeşilyurt İlçesi Milli park vb sahalar(mp) Mesire Alanları Kış sporları potansiyeli(ksp) Estetik şelale bulunan yerler(eş) Estetik göl/baraj olan yerler(egb) Botanik gezilerine uygun saha(bog) Tescilli avlak sahası (AvS) Yabana hayatı geliştirme sahası(yhgs) Garantili yaban hayatı gözlemi(gyhg) Endemik Bitkilerin Gözlemi (EBG) Gastronomi gezisi (Gezi günü belirlenir. Gezi günü ziyaretçilerle yöresel yemekler yapılarak yedirilir) (GG) Tarihi eserler, sit alanı (Ts) Şelale görme imkanı (Ş) Peyzaj değeri yüksek fotoğrafik yerler (P)

139 Aktivite/değer Merkez İlçesi Akçadağ İlçesi Arguvan İlçesi Arapgir İlçesi Battalgazi İlçesi Darende İlçesi Doğanşehir İlçesi Doğanyol İlçesi Hekimhan İlçesi Kale İlçesi Kuluncak İlçesi Pütürge İlçesi Yazıhan İlçesi Yeşilyurt İlçesi Motorlu gezi imkanı (M) Jeolojik jeomorfolojik Jeopark (Jm) ve değerler Kanyon görme imkanı (Cn) Vadi görme imkanı(vd) Atla geziye uygun (At) 5. SEÇKİN VE YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN () YILDIZ ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARININ ORTAYA KONULMASINA İLİŞKİN ANALİZLER İLİMİZ MERKEZ İLÇESİ VE MERKEZE YAKIN BATTALGAZİ, YEŞİLYURT, AKÇADAĞ İLE DOĞANŞEHİR İLÇELERİ Önemli alanların büyük bir kısmını bünyesinde barındıran İlimiz merkez ve 10 km ile 40 km arasında uzaklıkları ile merkeze çok yakın sayılan ilçeleri bir arada değerlendireceğiz. İlimiz merkez ilçesinde korunan alan statüsü verilen Turgut Özal Tabiat Parkı ve tescil aşamasında olan Beydağı Tabiat Parkı, Orduzu çınar ağacı (anıt ağaç) ile M.Ö yıllarından M.S. 11. yüzyıla kadar yerleşim görmüş ve Bizans mezarlığı olarak yerleşimini tamamlamış Arslantepe Höyüğü, tarihi kilise, manastır ve camileri, çok sayıda mesire alanı bulunmaktadır. Şifalı içme suyu, geleneksel halı, kilim, tahta çivili ayakkabı gibi el sanatları, bulgurlu etli yöresel yemekleri, bakırcılar pazarı ve kayısının pazarlandığı şire pazarı ilimizin önemli özellikleri arasında sayılabilir. Battalgazi ilçesinde Selçuklu hükümdarı Alaaddin Keykubat zamanında 1224 yılında inşa edilen Ulu Camii, Zeynel Abidn Türbesi gibi din turizmi açısından önemli ziyaret yerleri, mesire alanları, Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı, tarımsal ürünlerin yetiştirildiği tarım alanları bulunmaktadır. Ayrıca ramsar a aday Karakaya Barajı ilçemiz sınırlarındadır.

140 Yeşilyurt ilçesinde kültürel miras sayılan evleri, çok sayıda mesire alanları, peyzaj güzellikleri, yöresel fırın yemekleri, üzüm ve kirazı sayılabilir. Akçadağ ilçesi Levent beldesi sınırları içerisinde yaklaşık 57 kilometre uzaklıkta doğa harikalarından biri olan jeopark olarak kurulan Levent Vadisi, Tohma Ozan Kanyonu, Sultansuyu Harası, mağarası ve ilçeye has yemek çeşitleri ilçenin önemli özellikleri arasında sayılabilir. Doğanşehir ilçesinde 2324 metre uzunluğunda, 30 metre yükseklikten şelale oluşturarak akan doğa harikası mekân olan Karanlıkdere Kanyonu, Mağaraları, mesire alanları ile içme suyu olarak kullanılan buz gibi kaynak suları ve alabalık yetiştiriciliği ile balık restoranları, tarımsal ürünlerin yetiştirildiği tarım alanları, yaylacılık sayılabilir. BATTALGAZİ Yüzölçümü 213 kilometrekare olup, Malatya ya uzaklığı 9 kilometredir. Malatya nın ikinci yerleşim yeridir. M.Ö. 2.yüzyılda Roma İmparatorluğu Malatya şehir merkezini Arslantepe den bugünkü Battalgazi ilçesinin olduğu yere taşımış, etrafını surlarla berkitmiştir. Doğuda bir sınır kenti olması nedeniyle birçok saldırıya maruz kalmış ve birçok uygarlık arasında el değiştirmiştir. Bizans, Arap, Danişment, Selçuklu, Moğol ve Memluk egemenliğine girmiş, 1516 da Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı toprağı olmuştur ların sonuna kadar Malatya diye anılan şehir burasıdır. Çeşitli nedenlerle şehrin merkezi, o dönem Aspuzu olarak anılan, günümüz Malatya sının olduğu yere kayınca Battalgazi eski önemini yitirmiştir. Bu tarihten itibaren Eski Şehir veya Aşağı Şehir olarak anılmıştır yılına kadar Malatya nın bir kasabası olan Eski Malatya, o tarihte ilçe yapılıp Battalgazi adını almıştır. Ziyaret edilebilecek tarihi mekânlar şunlardır: Ahmet Duran Mescidi ve Türbesi, Akminare Camii, Alacakapı Mescidi, Emir Ömer Mescidi, Ertunan Evi, Eski Malatya Kale Suru, Halfetih Minaresi, Kanlı Kümbet, Karahan Camii, Kırk Kardeşler Şehitliği, Melik Sunullah Camii ve Minaresi, Namazgâh, Nefise Hatun Kümbeti, Şahabiyye-i Kübra Medresesi, Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı, Şişman Han, Sitti Zeynep Kümbeti, Sütlü Minare Camii, Toptaş Camii, Ulu Cami, Usta ve Şegirt Kümbetleri ve Zeynel Bey Mescidi.

141 Karakaya Baraj Gölü Battalgazi ye 5 kilometre uzaklıktadır. İlçe merkezine yakın Kırkgöz mevkiinde, baraj kıyısında İl Özel Müdürlüğü nce yaptırılmış ve lokanta olarak da hizmet veren bir tesis ile piknik yeri bulunmaktadır. AKÇADAĞ Ova ve dağlık bir konumda kurulan ilçenin deniz seviyesinden yüksekliği 925 metredir. Yüzölçümü km2 olan ilçenin Malatya'ya uzaklığı 37 kilometredir yılı verilerine göre toplam nüfusu dir. İlçede karasal iklim hüküm sürmekte olup, yazları sıcak ve kurak; kışları soğuk, sert ve yağışlı geçer. Ören ve İkinciler Höyük teki yüzey araştırmalarına göre Akçadağ'a ilk yerleşim Eski Tunç Çağında başlamış, Geç Hitit, Roma ve Bizans devrinde devam etmiştir yılında bugünkü Levent beldesinde teşkilatlandırılan ilçe 1858 de bugünkü ilçe merkezi Arga ya taşınmıştır. Torosların uzantısı olan Nurhak Dağları batıdan ilçe topraklarına girer ve Sultan Suyu na dökülen çeşitli çay ve derelerle parçalanır. Ovalık kesimler ilçenin kuzeydoğusu ile güneyindedir. Bu düzlükler ilçenin en önemli su kaynaklarından Sultan Suyu ile Eber Çayı tarafından sulanır. Nurhak Dağlarının alçak kesimlerinde Büyük Kuruca ve Küçük Kuruca platoları bulunmaktadır. İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Çiftçiliğin her türlüsüyle uğraşılmakta, genellikle aile ekonomisi tarıma dayanmaktadır. Yetiştirilen başlıca tarımsal ürünler, buğday, fasulye ve nohuttur. Bunun yanı sıra meyvecilik yapılmaktadır. Ovalık ve sulak alanlarda kayısı yetiştirilir. Levent ve Kürecik bucaklarında ise ilçenin ünlü Hocamız armudu yetiştirilmektedir. Hayvancılıkta ise büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği yapılmaktadır. İlçe sınırları içerisinde Tigem e bağlı Sultan Suyu üretme çiftliği bulunup, bu çiftlikte tarım ve meyvecilikle birlikte hayvancılık yapılmaktadır. Ülkemizin ünlü yarış atları burada yetiştirilmektedir Sultansuyu ile Levent Vadisi gezilecek yerler arasındadır. DOĞANŞEHİR Yüzölçümü kilometrekare olup, Malatya ya uzaklığı 59 kilometredir. Denizden yüksekliği 1290 metredir. Ova ve dağlık bir kısımda kurulmuştur. İlçenin en önemli gelir kaynağı tarımdır. Bilhassa köylerde meyvecilik ve hayvancılık yapılmaktadır. Lezzetli elmaları ve kuru fasulyesiyle tanınır.

142 Romalılar tarafından kurulduğu sanılan ve Bizanslıların Zipetra adını verdiği ilçe, Arapların elinde de kalmış ve 1399 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır yılında ilçeyi Timur yağmalamış ve 1515 de tekrar Osmanlı hâkimiyetine girmiştir ye kadar adı Viranşehir veya Harapşehir olan ilçe Osmanlı-Rus Savaşı sırasında doğudan getirilip yerleştirilen halkından dolayı Muhacir Köyü diye adlandırıldı te Doğanşehir adını aldı. Akçadağ a bağlı bir köy iken 1946 yılında ilçe oldu. İlçe ve çevresinde çok sayıda höyük, sur kalıntısı, arkeolojik yerleşim, kaya mezar odaları, antik mezarlık alan ve cami bulunmaktadır yılında Günedoğru Köyü Sekili-İçmece mevkiinde Roma Dönemine tarihlenen renkli taban mozaiği bulunmuştur. Geometrik bezemelerde süslü mozaikte otlayan bir ceylan görülmektedir. Bu eser Malatya Müzesi nde sergilenmektedir. Sürgü Barajı, Polat Balık Yaylası, Sulu Mağara, Şakşak, Sürgü, Takas, Harapşehir İçmeceleri, Beypınarı, Acıpınar Yaylası, Sıtmapınarı, Yıldızsubaşı, Çığlık Ağaçlıkları, Kayapınarı, Sürmeli Pınarı, Erkenek, Sakaltutan Suyu, Değirmen Deresi, Reşadiye Pınarı ve Topraktepe'de Kayapınar gezilip görülecek yerlerdir. YEŞİLYURT Yüzölçümü 568 kilometrekare olan ilçenin Malatya ya uzaklığı 9 kilometredir. İlçede yerleşimin ilk izlerine Şabandede mevkiinde bulunan Kaletepe Höyük te rastlanmaktadır. Yüzey araştırmalarına göre Kaletepe ilk olarak Bizans Döneminde yerleşim görmüştür. Buranın yaklaşık 1,5 kilometre kuzeyinde Taftacık mevkiinde bulunan bir mezarla ilçenin tarihi Roma Dönemine kadar gider. 16. Yüzyıl Osmanlı Tahrir Defteri kayıtlarına göre Yeşilyurt, 1,5 kilometre ilerisindeki Gündüzbey le birlikte, zengin bir köydür. Tarımsal faaliyetlerin yanı sıra hayvancılık gelişmiştir, ayrıca üretilen pamuk için bir de boyahanesi vardır. Tarihi adı Çırmıhtı dır. Çırmıktı diye de söylenir. Cumhuriyet ten sonra Malatyalı devlet adamı İsmet İnönü ye atfen, İsmetpaşa adı verilmiştir yılında ilçe yapılmış ve adı Yeşilyurt olarak değiştirilmiştir. Arazisinin çoğu dağlıktır. İlçe merkezi ve Gündüzbey yaz aylarında çok canlıdır. Şehre yakın ve ulaşımı kolay olan bu iki yerleşim yeri; parkları, bahçeleri, serin havası, kirazı ve ziyaretçilerin hazırladığı veya hazırlattığı fırın yemeklerini ücret almadan pişiren taş fırınlarıyla Malatyalıların bilhassa yaz mevsimi ilk uğrak yeridir.

143 Derme Suyu'nun geçtiği yerlerdeki bahçeleriyle Gündüzbey, Yakınca, Atmalı Vadisi ni sulayan İnek Pınarı, Şabandede ve Kaletepe Höyük, Koru Deresi ve Adıyaman sınırındaki Karlık Yaylası-Dağı gezilip görülecek yerler arasındadır. Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırdaki ziyaretçi Sahayı çok sayıda yerli turist gezmekte ve değişik amaçla ile sayısı gelenler merkezde konaklamaktadır. Para harcama Ziyaretçi Profili Gelişlerin İlk 5 Sebebi Harcama ile ilgili çalışma yapılmamıştır. İl ve diğer illerden gelen Tur grupları ve aile gezileri ağırlıklıdır. 1- Tabiat Parkı, 2- Sulak alan faaliyetlerine yönelik turizm 3- Jeopark 4- Mesire alanları, 5- Tarih ve din turizmi, Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası Yakın; 1 saat havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( ) Toplu taşıma ( ) Diğerleri ( ) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Ulaşım için problemler: Ulaşım problemi yoktur. Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Olumlu Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) ASFALT Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık Programlar Ücretler İşaret levhaları Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı

144 Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik 15 Yerel 1 Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : 15 Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: 2 Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı Turizm İşletme Belgeli Oteller (iyi-kötü-orta) Hosteller (Misafirhaneler) İYİ 3 Belediye işletme ruhsatlı oteller İYİ ORTA Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet-Hayır E Var-Yok VAR VAR VAR Hangi Sahalar NEMRUT DAĞI MİLLİ PARKI Neler? ASLANTEPE HÖYÜĞÜ JEOLOJİK ALAN TABİAT PARKI, SULAK ALAN Sunduğu özellikleri Bayrak türler 1. VAR 2. Gece Balıkçılı Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Kelebekler..tür Endemik bitkiler, Şu ana kadar yapılan çalışmalar kapsamında 245 adet endemik bitki tespit edilmiştir..tür

145 Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban Memeliler Kuşlar Açıklama hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Genellikle rastlanma ihtimali KARTAL, DOĞAN, BAYKUŞ, ŞAHİN, KEKLİK, Alanda bulunan tesisler Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler Turgut Özal Tabiat Spor tesisleri Park alanı için Diğerleri verilmiştir. Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor

146 Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik MÜSPET OLUMLU Ahşap Hediyelik eşyaların satılması, Dağcılık,trekking MÜSPET OLUMLU Su sporları MÜSPET OLUMLU Olta balıkçılığı MÜSPET OLUMLU SULAK ALAN KİRLİLİĞİ KONTROL ALTINA ALINMALI Normal spor etkinlikleri MÜSPET OLUMLU Yeme içme MÜSPET OLUMLU KONTROL ALTINDA OLMALI Doğa yürüyüşü MÜSPET OLUMLU Yaban hayatı gözlemi İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. KONTROL EDİLMELİ 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır EkolojikTaşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Turgut Özal Tabiat Park alanı haricinde diğer alanların ekolojik açıdan bilimsel çalışmalar henüz tamamlanmamıştır. Ancak potansiyel olarak zengindir. Yeterince araştırma yapılarak potansiyelin tespit edilememesi ve tanıtımın yapılamaması nedeniyle ziyaretçi kullanımına da tam manasıyla açılmamıştır.

147 Fiziki/idari Taşıma Kapasitesiİncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı,yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriş yolları Korunan alandaki yol ağı Korunan alan içindeki toplu taşıma araçları Park girişi Park etme akış Park yeri imkanları Yer sayısı Biletleme yönlendirme Bilgi imkanları İşaret levhaları Yetkililer Ziyaretçi merkezi Ofisler Basılı ve görsel materyal Yiyecek içecek temini Tedarik Ticaret Seçenekler Kolaylık tesisleri Tuvaletler Atıkların toplanması Patika ağı Yeterlilik durumu Aktiviteler seçenekler Spor aktiviteleri Su sporu aktiviteleri Çalışanlar Yeterli sayıda Donanımlı Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; Coğrafi şartlar ve doğal ortamın korunması göz önünde bulundurulduğunda tescil edilen alanların fiziki olarak kullanıma en uygun olacak şekilde planlandığı, yerel yönetimlerin kontrolünde olan alanların yönetim planları yapılmadığı, taşıma kapasitelerinin üzerinde kullanıldığı görülmektedir. Psikolojik Taşıma Kapasitesi: Genel olarak görsel gözlemler turistler hakkında yerel halkın olumlu tavrı sergilemeleridir. Turistlerle olumsuz bir davranışla karşılaşılmamıştır. Halk turizme gerekli saygı ve yardımı sunmaktadır. Turizmin gelişmesi için istekli ve gayretlidir

148 PÜTÜRGE Yüzölçümü kilometrekare olan ilçenin Malatya ya uzaklığı 73 kilometredir. Denizden yüksekliği metredir. İlk adı güzel yer/istenen yer anlamında Imrun olan Pütürge yaklaşık 300 yıl önce köy olarak kurulmuştur de bucak olarak Adıyaman'ın Kâhta ilçesine, 1892 de Elazığ a ve Cumhuriyet Döneminde de Malatya ya bağlanmıştır. İlçe, arazi olarak engebeli ve sarptır. Düz arazi yok denecek kadar azdır. İlçe toprakları Fırat Nehri ne dökülen Şiro Çayı nın geniş vadisinin tabanı ile bu vadi etrafında bulunan dağlık kesimlerden oluşur. Yerleşim yerleri dağlık ve tepelik alanlarda yoğunlaşmıştır. Bunun için tarıma elverişli arazileri dağ ve tepelerin yamaçlarında bulunmaktadır. Şiro Çayına bakan Gerar (Kerar) Kalesi harabeleri, Çeçeli Hamamı, Uzuntaş köyündeki Dilber Kalesi tarihi mekânlar arasındadır. Ayrıca Tepehan beldesi üzerinden Nemrut Dağı na gidilmektedir. Kubbe Dağı ile burada bulunan su kaynağı, Nemrut a giderken Yandere- Büyüköz arasında bulunan Karasu, ormanlarla kaplı dağlık kesimler ve yaylalar gezilecekgörülecek yerler arasındadır. Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırdaki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı yurt içi ve dışından çok sayıda turist sayısı ziyaret etmekte bunların büyük bir kısmı konaklamaktadır. Para harcama Ziyaretçi Profili Gelişlerinin İlk 5 Sebebi Kıyaslanabileceği saha Yapılan bir çalışma yoktur. İl ve diğer illerden gelen Tur grupları ve aile gezileri ağırlıklıdır. 1- Nemrut Dağı Milli Parkı, 2- Doğa Yürüyüşü, 3- Yayla turizmi 4- Yerel ve doğal ürünleri 5- Mesire Yerleri Merkez-Aslantepe Höyüğü Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( ) Toplu taşıma ( ) Diğerleri ( B ) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, Orta derecede yakın; 3 saat (2-4 saat arasında) Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Olumlu atlı vb.) Ulaşım için problemler: Ulaşım sadece yaz aylarında sağlanabiliyor. Kar yağışıyla birlikte yol ulaşıma kapanıyor.

149 Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık Programlar Ücretler İşaret levhaları Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı ALANDA HİZMET EVLERİ YAPIM AŞAMASINDA Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik Yerel 1 OTELE AİT RESTORAN Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: 1 Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller ORTA 1 Hosteller (Misafirhaneler) Yatak&kahvaltı oteli Kamp alanı DOĞAL ALANLAR MEVCUTTUR

150 Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet-Hayır EVET Var-Yok VAR VAR Hangi Sahalar ESKİ ADIYAMAN Bayrak türler Diğer ilginç yaban 1. Benekli Semender 2. hayatı (fauna) Neler? NEMRUT TARİHİ PEYZAJ ÖZELLİĞİ GÖRSEL KÜLTÜR Sunduğu özellikleri Kelebekler Malatya kelebeği..tür Endemik bitkiler, Şu ana kadar yapılan çalışmalar kapsamında 23 adet endemik bitki tespit edilmiştir..tür Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban Memeliler Kuşlar Açıklama hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var YOK mı? Genellikle rastlanma ihtimali Şans veya mevsime bağlı olanlar Ayı, Y. Domuzu, Kurt Alanda bulunan tesisler 1 AD. OTEL Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler DOĞAL Spor tesisleri ORTAMLAR Diğerleri

151 Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Kamping&piknik Dağcılık,trekking Yeme içme Doğa yürüyüşü Bilimsel geziler Genel etkiler Müspet /menfi MÜSPET YOK MÜSPET YOK MÜSPET YOK MÜSPET YOK MÜSPET YOK Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak;

152 İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır EkolojikTaşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Korunan alanın sınırları içerisinde kaldığı Pütürge ilçesi yaban hayatı açısından zengin bir potansiyele sahiptir. Ancak ekolojik açıdan bilimsel çalışmalar henüz tamamlanmamıştır. Fiziki/idari Taşıma Kapasitesiİncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı,yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriş yolları Korunan alandaki yol ağı Korunan alan içindeki toplu YOK taşıma araçları Park girişi Park etme akış Park yeri imkanları Yer sayısı Biletleme yönlendirme Bilgi imkanları İşaret levhaları Yetkililer Ziyaretçi merkezi YAPILIYOR Basılı ve görsel materyal Yiyecek içecek temini Tedarik Kolaylık tesisleri Tuvaletler YAPILIYOR Atıkların toplanması Patika ağı Yeterlilik durumu Yaban hayatı izleme noktaları Sayısı ve uygunluğu YOK Aktiviteler seçenekler Paket doğa turları At-katır kiralama Çalışanlar Yeterli sayıda Donanımlı

153 Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; Coğrafi şartlar ve doğal ortamın korunması göz önünde bulundurulduğunda tescil edilen alanların fiziki olarak kullanıma uygun şekilde planlandığı, yapılmakta olan hizmet evlerinin faaliyete geçmesiyle ihtiyaçların rahatlıkla karşılanacağı düşünülmektedir. Ancak Kültür Turizm Müdürlüğü ile birlikte alanda söz sahibi olmanın hizmet sunumunda kaliteyi düşürdüğü gözlemlenmektedir. Psikolojik Taşıma Kapasitesi: Genel olarak görsel gözlemler turistler hakkında yerel halkın olumlu tavrı sergilemeleridir. Turistlerle olumsuz bir davranışla karşılaşılmamıştır. Halk turizme gerekli saygı ve yardımı sunmaktadır. Turizmin gelişmesi için istekli ve gayretlidir DARENDE İLÇESİ Yüzölçümü kilometrekare olup, Malatya ya uzaklığı 112 kilometredir. Rakımı metre arasında değişmektedir. İlçenin tarihi Hititlere kadar uzanmaktadır. Asurlular Tohma boyunda koloniler kurmuş, Persler döneminde bölge Sengbar kalesi ile askeri üs haline gelmiştir. Roma ve İslam döneminde kültür ve ticaret merkezi olmuş, 1517 de Osmanlı egemenliğine girmiştir. Önceleri Sivas sancağına bağlıyken 1934 de Malatya nın ilçesi olmuştur. Bölge, karasal iklimin tipik özelliklerine sahiptir. Yeniköy, Balaban ve Ağılyazı düzlüklerinde tarım yapılmaktadır. İlçenin tarımdaki en büyük gelir kaynağı kayısıdır. Mehmet Paşa Halk Kütüphanesi, Somuncubaba Kütüphanesi, es-seyyid Osman Hulusi Efendi Özel Kütüphanesi, Balaban Şeyh Abdurrahman Erzincani Kütüphanesi ve İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi nde birçok el yazması kitap bulunmaktadır. Somuncubaba, Zengibar Kalesi, Aslantaşlar, Yalnız Minareler, Erzincani Camii ve Külliyesi, Abdurrahman Gazi Türbesi, Ozan Anıtı, Hüseyin Paşa Hamamı, Kudret Havuzu, Yusuf Paşa Bedesteni, Tohma Kanyonu, Günpınar Şelalesi, Maşattepe Tümülüsü, Hasan Gazi Türbesi Şehitlik Anıtı ve Nadir Köprüsü gezilip görülecek yerler arasındadır. Darende kaymakamlığı bünyesinde bir turizm bürosu bulunmaktadır. Başvuranlara istenen bilgi ve ilçeyi tanıtıcı yayınlar verilmektedir.

154 Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırdaki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı yurt içinden çok sayıda ziyaretçi gelmekte sayısı bunların bir kısmı konaklamaktadır. Para harcama Ziyaretçi Profili Gelişlerinin İlk 5 Sebebi Kıyaslanabileceği saha Çalişma yapılmamıştır İl ve diğer illerden gelen Tur grupları ve aile gezileri ağırlıklıdır. 1- Kanyon 2- Şelale 3- Doğa Gezileri, 4- Kültür turizmi 5- Rafting 6- Fotosafariler, Battalgazi Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( ) Toplu taşıma ( ) Diğerleri () (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, Malatya hava alanına yaklaşık 120 km uzaklıktadır. Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Uygun atlı vb.) Ulaşım için problemler: Malatya- Kayseri-Ankara karayolu üzerinde olan ilçemiz açısından ulaşım problemi YOKTUR. Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık Programlar Ring patikaları İşaret levhaları Genel yer işaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı

155 Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik 2 Kanyon ve Şelale restoran Yerel Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller 3 YILDIZLI Yatak&kahvaltı oteli ORTA 2 89 Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet-Hayır EVET Var-Yok YOK KANYON + SOMUNCU BABA KABRİ GÜNPINAR ŞELALESİ Hangi Sahalar GÜRPINAR Bayrak türler Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Neler? Kelebekler Akdeniz Melikesi..tür Endemik bitkiler, Şu ana kadar yapılan çalışmalar kapsamında 112 adet endemik bitki tespit edilmiştir. HEM DOĞA VE HEM DE DİNİ TURİZM DEĞER TAŞIMASI Sunduğu özellikleri SULAK ALAN.tür

156 Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları;sosyal açıdan bakıldığında mülki idare destekli, vakıf önderliğinde yapılan turizm örneğine esnafın katılımı gözlenmektedir. İlçede kalkınma ve ekonomik gelişmeye katkısı olduğu gözlenmekte ancak çalışılmış sayısal veri bulunmamaktadır.

157 Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kamping&piknik müspet Ahşap Hediyelik müspet eşyaların satılması, Su sporları müspet Rafting müspet Olta balıkçılığı müspet Yeme içme müspet Doğa yürüyüşü müspet Mağaracılık Kanyoning müspet Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır EkolojikTaşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Alan ekolojik açıdan bilimsel çalışmalar henüz tamamlanmamıştır.

158 Fiziki/idari Taşıma Kapasitesiİncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı,yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriş yolları Korunan alandaki yol ağı Korunan alan içindeki toplu taşıma araçları Park girişi Park etme akış Park yeri imkanları Yer sayısı Biletleme yönlendirme Bilgi imkanları İşaret levhaları Yetkililer Ziyaretçi merkezi Ofisler Basılı ve görsel materyal Yiyecek içecek temini Tedarik Ticaret Seçenekler Kolaylık tesisleri Tuvaletler Atıkların toplanması Patika ağı Yeterlilik durumu Yaban hayatı izleme noktaları Aktiviteler Sayısı ve uygunluğu seçenekler Paket doğa turları Bisiklet kiralama Araç kiralama At-katır kiralama Çalışanlar Yeterli sayıda Donanımlı Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; Coğrafi şartlar ve doğal ortamın korunması göz önünde bulundurulduğunda alanlar fiziki olarak kullanıma en uygun olacak şekilde planlanmıştır. Aşırı talep nedeniyle alan taşıma kapasitesinin üzerinde kullanımdadır. Psikolojik Taşıma Kapasitesi: Genel olarak görsel gözlemler turistler hakkında yerel halkın olumlu tavrı sergilemeleridir. Turistlerle olumsuz bir davranışla karşılaşılmamıştır. Halk turizme gerekli saygı ve yardımı sunmaktadır. Turizmin gelişmesi için itseli ve gayretlidir.

159 ARAPGİR İLÇESİ İlçe yaban hayatı yerleştirme sahası ve avlakları, ovacılık, kanyon ve eski yerleşim yeri, tarihi, kültürel gelenek ve görenekleri ile yöresel yeme içme özellikleri açısından özellikler taşımaktadır. Tescil aşamasında olan Kozluk Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme sahası ile avlakları tescil edilmiştir. Diğer alanlarda Bakanlığımızca verilen koruma statüsü bulunmamaktadır. Yüzölçümü 964 kilometrekare, Malatya ya uzaklığı 120 kilometredir. Eski adı Daskuza olan ilçenin M.Ö yıllarında kurulduğu tahmin edilmektedir. Asur, İran, Danişmentli, Anadolu Selçuklu, Moğol ve Karakoyunları Beyliği egemenliğinde kalmış, 1515 Çaldıran Savaşı nın ardından Osmanlı toprağı olmuştur yılında tutulan ilk Osmanlı Tesnit Tahrir Defteri nde Diyarbakır eyaletinin 12 sancağı bulunmaktaydı. Bu defterde Arapgir de yer almaktaydı. Kanuni Sultan Süleyman zamanında Sivas valiliğine bağlı bir sancak merkezi olan ilçe, 1834'de Diyarbakır ve 1847 de Mamuret ül-aziz (Elazığ) sancaklarına bağlandı tarihli Türkiye Devlet Salnamesi nde ise Arapgir Malatya'ya bağlı bir kaza olmuştur. İlçe, engebeli ve dağlık bir bölgeye sahiptir. İlçe merkezinde rakım 1250 metredir. 14. yüzyıl yapısı olduğu sanılan Ulu Cami, Akkoyunlular dönemi eseri Yeni Cami, 1694 de yapılmış Cafer Paşa Camii, yine 17.yüzyıl eserleri Mirliva Ahmet Paşa Camii, 1823 yapımı Gümrükçü Osman Paşa Camii ve 1893 Çobanlı Camii ile Molla Eyüp Camii, Osman Paşa Camii ve Çarşı Hamamı ile Miran Çayı kıyısındaki Harap Pazar harabeleri ilçedeki tarihi eser ve kalıntılardır. Berenge Deresi boyunca uzanan vadi ile Kaynarca, gezilecek yerler arasındadır. Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırdaki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı çok sayıda yerli turist ziyaret etmektedir. sayısı Para harcama Ziyaretçi Profili Gelişlerininİlk 5 Sebebi Kıyaslanabileceği saha Veri yoktur. Aileler, Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde). 1- Dağ-Doğa Gezileri, 2- Kültür turizmi, 3- Kanyon 4- Av turizmi, 5- Bisiklet turizmi Hekimhan

160 Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( ) Toplu taşıma ( ) Diğerleri () (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Malatya hava alanına 120 km uzaklıktadır. Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Uygun olduğu yönündedir. Ulaşım için problemler: Kışları fazla kar yağışı aldığından dikkatli olmak gerekir. Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Yerel genel taşımacılık İşaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik Yerel Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: 2 ADET Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller ORTA 1 54

161 Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet-Hayır EVET Var-Yok ESKİ ARAPGİR YERLEŞİM YERİ KANYON, YABAN HAYATI Hangi Sahalar DİVRİĞİ-KEBAN Bayrak türler Diğer ilginç yaban 1. Su Samuru, Vaşak 2. hayatı (fauna) Y Keçisi Neler? KÜLTÜREL AÇIDAN YHYS MEVCUTTUR Sunduğu özellikleri SELÇUKLU ULUCAMİ ve ELEKTRİK BARAJI Endemik bitkiler, Şu ana kadar yapılan çalışmalar kapsamında 30 adet endemik bitki tespit edilmiştir..tür Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Alanda bulunan tesisler Memeliler Kuşlar Açıklama YABAN KEÇİSİ VAŞAK, SU SAMURU TAKİP ETMEK GEREKLİDİR. YOKTUR

162 Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi Beraber çalışmanın önemi biliniyor İyi bir işbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor

163 Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kamping&piknik MÜSBET VAR Dağcılık,trekking MÜSBET VAR Kültür turizmi MÜSBET VAR Olta balıkçılığı MÜSBET VAR Yöresel ürün satışı MÜSBET Yeme içme MÜSBET VAR Doğa yürüyüşü MÜSBET VAR Mağaracılık Kanyoning MÜSBET VAR Yaban hayatı gözlemi MÜSBET VAR Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; Kaçak avcılık önlenmeli İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Alan ekolojik açıdan bilimsel çalışmalar henüz tamamlanmamıştır. Ancak potansiyel olarak zengindir. Yeterince araştırma yapılarak potansiyelin tespit edilememesi ve tanıtımın yapılamaması nedeniyle ziyaretçi kullanımına da tam manasıyla açılmamıştır.

164 Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı,yeterli 2- İyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriş yolları Korunan alandaki yol ağı akış Park yeri imkanları Yer sayısı Biletleme YOK yönlendirme YOK Bilgi imkanları İşaret levhaları YOK Yetkililer YOK Basılı ve görsel materyal Yiyecek içecek temini Tedarik Kolaylık tesisleri Tuvaletler Patika ağı Yeterlilik durumu Yaban hayatı izleme noktaları Sayısı ve uygunluğu YOK Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; Tescil aşamasında olan YHGSa yakın noktaya dağ araç yolu ile ulaşım sağlanmaktadır. Daha sonra yürümek gerekmektedir. Dik ve sarp vadiye geçiş noktaları dışında ulaşmak zor ve tehlikelidir. Alan sarp ve dik kayalıklardan oluşan dağlık bir yapıya sahiptir. Psikolojik Taşıma Kapasitesi: Genel olarak görsel gözlemler turistler hakkında yerel halkın olumlu tavrı sergilemeleridir. Turistlerle olumsuz bir davranışla karşılaşılmamıştır. Halk turizme gerekli saygı ve yardımı sunmaktadır. Turizmin gelişmesi için itseli ve gayretlidir. MALATYAİLİ VE İLÇELERİNİN KIYAS YÖNTEMİ İLE KISA DEĞERLENDİRMESİ Karşılaştırma yöntemi, kapsam dahilindeki unsurun benzerleri ve rakipleri ile arasındaki farkı görmesi ve daha ilerlemesine itici güç olması amaç edinilerek verimliliği arttırma yöntemidir. Karşılıklı bilgi alışverişi olarak değerlendirilen bu yöntemde, kopyalama değil, kendi ürünlerimize yönelik ilham almak, uyarlamak hedeftir. Gelecek eğilimlerini şimdiden görüp, müşterinin isteklerini şimdiden karşılamaya hazırlıklı olmayı gerektirir. Karşılaştırma yapılan ilçenin/ilin başarılı oluğu hususta takip ettiği yolun ilçede/ilde alınabilirliği araştırılmalıdır.

165 KIYAS YÖNTEMİ İLE DOĞA TURİZMİ POTANSİYELİ YÜKSEK OLAN BAZI İLÇELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Malatya ili İlçe PÜTÜRGE Kıyaslanan İl/ilçe MERKEZ BATTALGAZİ DARENDE HEKİMHAN ARAPGİR Kıyaslama sebebi, KORUNAN ALAN VE TARİHİ DEĞERLER BENZERLİĞİ SULAK ALAN DEĞERLERİ DOĞAL DEĞERLER POTANSİYELİ Örnek Alınacak Deneyim PLANLAMA VE YÖNETİM MODELİ SÜRDÜRÜLEBİLİR PLANLAMA VE İCRAAT KATILIMCILIK, TANITIM VE BENİMSEME 1. MALATYA İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ 6.1.Gelişme Stratejileri Strateji 1.Doğa turizmine konu ilçe, belde ve köylerimizde halkın hizmeti sunumunu ve kaliteyi arttırmak. Bu amaçla Üniversiteler turizm sektörleri ile işbirliği halinde bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları düzenlemelidir. Strateji 2. STK lar ile işbirliği sağlamak. Şube Müdürlüğü nce yılda en az bir defa bir sivil toplum kuruluşunun doğa turizm faaliyetine aktif olarak katılım sağlamak. STK ve Yerel halka yönelik bilinçlendirme toplantıları organize etmek. Pilot bölge ve köy seçimleriyle örnek uygulamalar yaparak bu uygulamaları diğer yörelere yaymak. Strateji 3.İlgili yerel ve ulusal televizyon kanallarında yılda en az iki defa doğa turizmi konusunda söyleşi yapmak. Strateji 4.Her yıl bir pilot projenin seçilmesi ve desteklenmesi. Öncelikli bölgelerden başlayarak pilot projelerin uygulanması için teknik destek ve görev alanı dahilinde yatırımların yapılması. Strateji 5.Doğa turizmi dernekleri, üniversiteler ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının katılımıyla en az yılda bir defa sempozyum düzenlemek.

166 Strateji 6. İlimiz doğa turizmine uygun alanların belirlenmesi ve bu alanların iyileştirilmesi, geliştirilmesi ve sürdürülebilirliğine yönelik projelerin yapılması. Strateji 7.Doğa turizm alanlarındaki tür çeşidini ve sayısını artırmak, cazip hale gelmesini sağlamak. Doğa turizm yapılan alanlara yaban hayvanı üretme istasyonlarında üretilen türlerin uygun alanlara salınması. Strateji 8.Su kıtlığı olan doğa turizm alanlarında yaban hayvanları için can suyu havuzları inşa edilmesi. Doğa turizm alanlarında küçük grup ve kümeler halinde meyveli orman ağaçlarının dikilmesi ile doğa turizm alanlarındaki yaban hayvanlarının beslenmeleri sağlanmış olacaktır. Doğa turizmi yapılan alanlarda kuş türlerinin davranışlarına uygun yuva modellerinin geliştirilmesi gibi çalışmalarla yaban hayatının desteklenmesi. Strateji 9.Malatya ili coğrafi sınırlarında yaşayan yaban hayvanlarının yaşadıkları bölgeler, koruma statüsü ve görünürlük durumlarıyla ilgili bilgilerin üretilmesi için Ar-Ge kuruluşları ve üniversitelerle işbirliği yapılması. Strateji 10. Milli Park, Tabiat Parkı, Sulak alanlar, Yaban Hayatı Koruma ve Geliştirme Sahaları gibi korunan alanlarla avlakların sayısını hızla arttırarak av ve doğa turizmini canlandırmak. Strateji 11. Sosyal ve fiziksel altyapının güçlendirilmesi, konaklama, yeme içme, hizmet kalitesinin arttırılması Pazarlama Stratejisi Strateji 1.Doğa turizmi alanları ile ilgili bir veri tabanı oluşturarak web üzerinden paylaşmak. Doğa turizmi yapılan alanların özelliklerini, hangi doğa turizmi çeşitlerinin nerelerde yapılabileceğini, bu alanlardaki olanakları bir veri tabanı hazırlayarak web üzerinden interaktif olarak paylaşmak doğa turizmine olan ilgiyi artıracaktır. Bu konu ile ilgili coğrafi bilgi sistemlerinin kullanılarak bir proje geliştirmek mümkündür. Strateji 2. Yabancı turistleri doğa turizmi alanlarına çekmek. İlimize gelen turistler için turlar düzenleyerek doğa turizmi alanları aktif hale getirilebilir.

167 Özellikle doğa harikası olan korunan alanları gerekli önlemleri alarak ve ziyarete uygun biçimde düzenleyerek gerçekleştirmek mümkündür. Bu alanların tur şirketlerine tanıtımı yapılmalı ulaşım için olanaklar sunulmalıdır. Yerel yönetimler, DKMP GM, Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve tur şirketlerinin ortaklaşa yapacağı projelerle bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesi mümkündür. Strateji 3. Malatya ilinin flora ve fauna varlığı, envanteri ve alana dağılımının tespiti ile biyoçeşitlilik haritasının çıkarılması ve endemik türlerin tespitinin yapılarak hassas alanların belirlenmesi. Strateji 4. Ekoturizm potansiyelinin tespiti ve ortaya konması ilimiz imajının kuvvetlenmesi, yatırımları ve sonuçta gelirlerin ve istihdamın artmasına katkıda bulunulmak Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi Strateji 1.Doğa turizmi konusunda rehberlik yapabilecek birim oluşturup gerekli eğitim ve bilgi desteğini sağlayarak hizmet sunum kalitesini arttırmak. Strateji 2. Müşteri beklentilerine dayalı sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin sağlanması için koruma İlkeleri ve ziyaretçi yönetim kriterlerini belirlemek İzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) Strateji 1. İlimiz doğa turizm amaç ve hedeflerin gerçekleşme durumlarını tespit etmek, hazırlanan stratejik planlar doğrultusunda yıllık performans programlarını oluşturmak, Strateji 2. Stratejik amaç ve hedeflere ulaşmak için izlenen yolun, hedeflere ulaşmak üzere kullanılan yöntemler ile yürütülen faaliyet ve projelerin ve bunların sonucunda elde edilen çıktı ve sonuçların, kısacası performans programının ve dolayısıyla stratejik planın başarısını ölçmek amacıyla performans değerlendirmesi yapmak. Performans sapmalarını ve nedenlerini gözlemlemek, gerekli tedbirleri alarak stratejide gerekli değişiklikleri yapmak ve sonuçları faaliyet raporlarında kamuoyu ile paylaşmak.

168 6.1. KAPASİTE GELİŞTİRME Amaç: ilgili paydaşların turizm(ekoturizm) açısından kapasitelerini geliştirmek Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangı ç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 3 Ekoturizm eğitimi Yerel halkının eko-turizm hakkında eğitimi, Ekoturizme sunulabilecek ürünlerin çeşitlendirilmesi ve geliştirlmesi ve yıl boyu devam edecek şekilde yıla yaymak, çalışanların beceri düzeyini yükseltmek, Bu konuda plan süresince kurs açılarak kişinin eğitilmesi sağlanacak. 2 1 İlin ekoturizm kapasitesinin belirlenmesi İlin Ekoturizm açısından potansiyelinin tespit edilmesi ve önceliklerin belirlenmesi, tur güzergahları oluşturulması ve bölgesel bağlantılarla güçlendirilmesi, eylem planları ve ulusal/uluslararası orgazizasyonlar düzenlenmesi, İTM, OSİ, KY, İTM, OSİ, İÖİ, B Özel girişimciler, Belediyeler, muhtarlıklar Ekoturizm Dernekleri Belediyeler, muhtarlıklar, Hizmet ve Ürün kalitesinin geliştirilmesi Eko-turizm hizmetlerinin kademeli olarak geliştirilmesi için bir yerel nitelikler standardı oluşturulması, Geleneksel köy evlerinin pansiyona dönüştürülmesi projelerinin yapılması, Geleneksel düğün kompozisyonunun canlandırılması /yaygınlaştırılması, Plan dönemi sonunda standartlara uygun en az 130 adet ev pansiyonu oluşturulması KY, İTM, OSİ, İÖİ, B Özel girişimciler, Belediyeler, muhtarlıklar, 2013

169 4 1 Yerel Halkın Ekoturizmi Sahiplenmesinin Sağlanması Yerel halkın ekoturizmi sahiplenlenmesinin sağlanması için bilinçlendirme eğitimleri verilmesi, yerel beceri ve kültürü esas alıp, ön plana çıkararak kültürel mozaik olanaklarından yararlanmak, ekoturizm getirilerini anlatmak ve kamuoyunda bilinç ve farkındalık oluşturmak, yöresel ürünleri ve mutfağı turizme iyi sunulmasını ve tesislerin kalitesinin arttırılmasını sağlamak, yerel halkın ekoturzme yönelik yatırım yapmalarını sağlamak, ziyaretçi memnuniyetinin önemini kavratmak, öğrenciler olmak üzere geziler düzenlenmesi, KY, İTM, OSİ, İÖİ, B Özel girişimciler, Belediyeler, muhtarlıklar, İlgi gruplarının, Rehberlerin ve Yöre halkının doğa ve Yabancı dil eğitimi eğitimi Statülü alanlarda rehberlik yapacak kılavuzların ve yöre halkının eğitilmesi, ayrıca çocukların eğitimi, OSİ; ÜN, KY, B HEM MEM TEMA Muhtarlıklar, belde belediyeleri, Ekoturizm Konseyi ve Ekoturizm Dernekleri Kurulması Eko-turizmde hedef birliğinin sağlanması, İşbirliği için sözleşme imzalanması İTM, Kişiler, Özel girişim Muhtarlıklar, belediyeler, KY Yerel profesyonel av klavuzu eğitimi Av turizmine profesyonel yaklaşım sağlanacaktır. OSİ,HEM,ÜN, Üniversitelerle işbirliği Her türlü faaliyetin planlanma, geliştirme ve uygulama safhalarında Bartın içinde ve yakınındaki üniversitelerden bilimsel destek alınması için işbirliği yapılacaktır, OSİ, İTM, Dernekler 2013

170 9 2 Kamu Kesimi Yönetici ve Çalışanlarının Eğitimi ve Motivasyonu Bu program; doğa turizmi ile dolaysız yada dolaylı ilgili kamu kesimi personeline verilecektir. Bunlar arasında; - İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü - İl Özel İdaresi - İl Çevre ve Orman Bakanlığı - İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü - Belediyeler, - Güvenlik güçleri (polis ve jandarma) Bu bağlamda; Malatya nın kültürel ve doğal değer envanteri, Doğayı korumanın önemi ve ilkeleri, Turizmin önemi ve hizmet sunumunun temel kuralları, insan hakları, halkla ilişkiler ve temel ilkeleri, Yabancı diller yer almalıdır. Valilik, Kaymakamlıklar Haritaların oluşturulması Ekoturistler için rotaların yer aldığı haritaların oluşturulması ve basımı, İTM, OSİ, KY, İÖİ WWF Deneyim paylaşımı Deneyim paylaşım programları oluşturulacaktır, kıyaslama bölgeleri ile ve ülke düzeyinde deneyim paylaşımı için 10 adet karşılıklı gezi düzenlenecektir. Yöre halkı, KY, İTM, İÖİ, Özel girişimciler Kurtarma Timlerinin kurulması Dağ, kanyon ve mağara kurtarma Timlerinin kurulması sonucunda ziyaretçilerin güvenliği sağlanacaktır. OSİ, AFAD, Kaymakamlıklar 2013

171 6.2. FİZİKSEL ALTYAPININ OLUŞTURULMASI Amaç; altyapıyı güçlendirmek veya geliştirmek, Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 1 Atık yönetimi Katı atıkların yönetimi konusunda, vahşi depolama yapılması engellenecektir. Muhtarlıklar(M ) belediyeler,(b) İl özel idaresi (İÖİ) Dernekler( D) Çevre ve Şehircilik md (ÇŞM) Alan düzenleme, doğa turizmine yönelik faaliyetlerle hizmet amaçlı yapı ve tesislerin yapılması Kamping alanlarının ve günübirlik alanların düzenlenmesi, bisiklet parkurlarının oluşturulması, yürüyüş yolları, kuş gözlem kuleleri, seyir terasları, olta balıkçılığı için iskeleler, tuvalet ve büfe, otel ve pansiyonculuk gibi yapı ve tesislerin yapımının sağlanması İl Turizm Md.(İTM) Kaynakamlıklar, (KY) İÖİ D, ÇŞM Turizm Bilgilendirme- Ziyaretçi merkezleri kurulması Ziyaretçi merkezi vizyonunun katılımcılıkla oluşturulması, favori ilçelerde turizm bilgilendirme ve ziyaretçi merkezlerinin kurulması için çalışmalara başlanması İTM OSİ Ky B İÖİ Dernekler, KTM, Belediyeler, Muhtarlıklar Ulaştırma imkanlarının arttırılması Havaalanı ve her türlü ulaşım seferlerinin arttırılmasıyla ziyaretçilere kolay ulaşım imkanı sağlanacaktır. Valilik, İÖİ,THK,UB Doğa Müzesi kurulması Favori ilçelerde Doğa Müzesi ve Ekolojik Yorum Merkezleri kurulması için çalışmalar yapılacaktır. OSİ, İTM Ky B İÖİ Dernekler, Üniversiteler 2014

172 6.3.ENVANTER, ÜRÜN OLUŞTURMA, ÜRÜN ÇEŞİTLENDİRME VEGELİŞTİRME, SERTİFİKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN YAPILMASIAmaç: mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi,tanıtımı ve pazarlamasını yapmak. Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 1 Kültürel ürün envanteri ürünleri sunuma hazır hale getirme Geleneksel hayat tarzı, kültüre ilişkin olarak doğadan toplanan, üretilen gıda maddeleri veya doğal materyalden üretilen el sanatları vb. Değerlerin tespiti, satılabilir hale getirilmesi, sözlü değerlerin envanteri, bunların turizme sunulabilir hale getirilmesi. itm, OSİ, Ky, HEM, Dernekler, üniversiteler Doğal ürün envanterlerinin hazırlanması ve ekolojik ürün satış merkezlerinin oluşturulması Doğada gizli kalmış, henüz keşfedilmemiş olan turizme sunulabilecek değerlerin ortaya çıkarılması ve bilinenlerle birlikte sunuma hazır hale getirilmesi satış yerleri oluşturulması, vatandaşların üretim ve satış için yönlendirilmesi. İÇOM, Tarım il Müdürlüğü(İTM), özel girişimciler İÖİ B Üniversiteler Yeni ürünler ve Ürün geliştirme Yeni ürünlerin geliştirilmesi, yeni dizaynlar, yerel kültür elemanlarının figüre edilmesi, bilinmeyen veya kaybolmaya yüz tutmuş, yöresel yemeklerin sunulabilir hale getirilmesi bunların kataloglar halinde basımının sağlanması, İTM ÜNİV OSİ Ky HEM Dernekler, Üniversite, 2015

173 4 2 Eko köy ve Eko beldeler Saha içinde doğal ve kültürel değerleri bozulmamış veya küçük bir çaba ile bu değerlerinin sunumu ve korunması kolayca başarılabilecek ve ekolojik uygulamaların sürdürülebilirliği söz konusu olan Köy ve ilçelerde Ekolojik köyler oluşturulması, bu konuda diğer koruma alanlarına örnek olacak pilot uygulama yapılması, İTM, OSİ, Ky, İÖİ, Muhtarlıklar WWF TATUTA Organik tarım Korunan alanlarda organik tarımla üretim prensiplerinin yerleştirilmesi, plan dönemi sonunda sahaların yüzde 30 unda organik tarımın yapılıyor olmasının sağlanması, İTM, OSİ, İL tarım Md. Muhtarlıklar, Dernekler, Sertifika/kalite standardı programı Pansiyonculara, lokantalara, ekolojik ürün üreticilerine yönelik sertifika ve kalite standardı programının hazırlanması ve uygulanması İTM HEM Ky B OSİ Üniversiteler, Dernekler, Hizmet üretlenler Yerel standardı koruma Eko-turizm hizmetlerinin kademeli olarak geliştirilmesi için bir yerel nitelikler standardı oluşturulması, bu şekilde orijinalliğin korunması ile bozulma ve kültürel melezleşmenin önüne geçilmesi İTM OSİ Ky Dernekler Satış-Tutundurma çalışmaları Ekoturizm değerleri dağıtım programı yapılacaktır. Ekoturizm tutundurma programı hazırlanacaktır. Bu amaçla, gerekli kişisel satış, reklam, tanıtım ve satış geliştirme etkinlikleri belirlenecektir. İTM, OSİ, Tic. Ve San Odası, Özel Gr., Dernekler, Belediyeler 2013

174 9 1 Tur opreratörlerine saha tanıtımı ve Ekotur destinasyonları Tur opartörlerine sahanın gezdirilerek tanıtımı, görüşlerinin alınması, isteklerinin değerlendirilmesi, destinasyon şekillendirmelerinin yapılması,bu destinasyonlar üzerinde hizmet kalitesi ağı kurulması, destinasyonları destekleyici, olumlu etkileyici eklerin tespiti İyi örnekleri öne çıkarma Yılda bir kez Örnek pansiyon, Örnek lokanta, Örnek Ürün satış yeri seçimi, bunlara göre kalite standartlarının diğer aynı faaliyette bulunan kişi ve kurumlara yaygınlaştırılması 11 2 Ortaklıklar oluşturma Park dışından hizmet sunucularıyla park yönetimi ve park içinden hizmet üreticileri arasında daha kaliteli ve düzenli hizmet sunumu amacıyla ortaklıklar oluşturma, Dış paydaş oluşturmak için arayışlar sürdürülecektir Kurallar sistemi Tur operatörlüğü, Rota kılavuzluğu, pansiyonculuk ve yerel ürünlerin satışı konusunda halkın da benimsediği bir iş düzenini ve kurallar sistemini ortaya koyan mekanizma geliştirmek, 13 3 Fuar sempozyumlar, festivaller 14 3 Müşteri beklenti ve memnuniyet anketleri Fuar ve sempozyumlara aktif katılımlarla stand oluşturma, Bartın konulu sempozyum düzenleme, festivallerin kültürel değerleri öne çıkaran hale getirilmesi, her yıl en az 2 milli fuara katılacaktır. Ziyaretçilerin beklentileri ve verilen hizmetlerden memnuniyetinin peryodik olarak ölçülmesi, her yıl 250 şer kişi ile, sezon başı, ortası ve sonunda toplam 3 anket yapılacaktır. İTM, OSİ; Valilik, K, B, İÖİ, Dernekler, KTM 2014 İTM OSİ İOİ Ky Dernekler 2015 İTM, OSİ, Tic. Ve San Odası, Valilik Makamı, Ky B Özel Gr. İTM OSİ Ky B Tur oparatörleri, Hizmet üretenler İTM, OSİ, tarım d. HEM, Dernekler, Pansiyoncul ar, Belediyeler, Dernekler ÜN İTM OSİ KY ÜNİV 2013

175 15 3 Yeni tesisler Zamanla gelişim gösteren ve potansiyeli artan yerlere belirlenmiş ekoturizm standartlarına uygun yeni eko-turizm tesisleri Özel Gr. OSİ, Ky İÖİ, İTM Dernekler, Belediyeler Ekoturizm potansiyelinin Milli ve Milletlerarası seviyede tanıtım ve pazarlanması Tanıtıma yönelik farklı dillerde hazırlanmış kitapçık, broşür, CD, görsel ve işitsel tanıtım materyallerin hazırlanması, Turizm Danışma Birimlerinin Kurulması Web sitelerinin hazırlanması, Ekoturizm haritasının oluşturulması, Ulusal ve uluslar arası acentelerle işbirliklerini artırmak, STK ların tanıtımda daha etkin olmalarının sağlanması ve yapacakları toplantı ve benzeri faaliyetlerin İlimizde yapılmasının sağlanması, Ulusal basın ve görsel iletişim kanallarından yararlanılması, Yerel rehberlerin eğitilmesi, Yurt içi ve dışında hazırlanan turizm rehber kitapçıklarına Malatya nın eklenmesi, TÜRSAB ın İlimizi gezi turlarına dahil etmesinin sağlanması, Uygun yerlere yeteri miktarda ekoturizm bilgilendirme, yönlendirme ve tanıtım tabelalarının konulması Malatya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Belediyeler Kaymakamlı klar Sektörün Sivil Toplum kuruluşları Kaymakamlı klar Ticaret ve Sanayi Odası 2013

176 6.4.iZLEME VE DEĞERLENDİRMEYE YÖNELİK EYLEMLERAmaç: ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması. Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 1 Değişimin sınırlarının belirlenmesi Doğal ve kültürel değerleri etkileyen tüm turizm faaliyetlerinin kabul edilebilir değişimin sınırlarının belirlenmesi, bu çalışmanın hedefi yöresel düzeyde kabul edilebilir sınırların tespitidir. OSİ, İTM, Üniversiteler WWF, Dernekler Çevresel, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel etkilerin değerlendirilmesi indikatörlere göre izlenecektir. ÇŞM OSİ B İTM, Tarım Md Ky B Tic San Od. Ünv. OSİ Dernekler, KTM Ünv Sürüdürülebilirliğin ve Uyumun İzlenmesi Kurallar sistemine uyumun izlenmesi, uyumsuzluğun sözkonusu olduğu hususları inceleme, uzlaşma arayışı, çözüm geliştirme, raporlama ve değerlendirme, yaptırım uygulama, İTM, OSİ Özel girşimciler, ÇŞM, Hizmet üreten herkes Belediyeler Dernekler Ölçme ve değerlendirme Belirlenen strateji ve planların politikaların uygulanabilirliği ve hedeflerin gerçekleşme durumunun değerlendirilmesi ve sonuçlara göre tedbirlerin alınması toplantıları düzenlenmesi İTM, OSİ, KTM, Ünv. Dernekler Özel girşimciler, ÇŞM, Belediyeler Hizmet üreten herkes 2013

177 SONUÇ VE ÖNERİLER Malatya ilinin zengin kültürü, yerleşme antropolojisi ve arkeolojik envanteri, etnoğrafik ve folklorik yapısı ile doğa turizm ürünü ve bunlara bağlı olarak çeşitlendirilebilme kapasitesi, turizm sektöründe gelişme kaydetmek niyet ve isteğinin olması doğa turizminde kısa sürede planlanacak hedefe ulaşılmasını sağlayacaktır. Doğa turizmine olan talebin arttırılması amacıyla tanıtım, tanınırlık düzeyinin artırılması, konaklama tesislerinin fiziki standartlarının ve işletme kalitelerinin yükseltilmesi, yeme-içme tesisleri acentelerin ve operatörlerine bilgi desteği sağlanmalıdır. Tanıtım için en güçlü yöntem görsel medya araçlarıdır. Bu bakımdan materyal bulunan alanlarda belgesel çekimleri yapmak veya belgesel çekimlerine destek vermek önemli bir tanıtım yöntemidir. Son yıllarda reklam ve tanıtımda en iyi yol internet kanalıyla yapılmaktadır. Özellikle yabancı dilde yapılacak yayınlar iyi bir tanıtım sağlayacaktır. Malatya nın doğal değerleri hakkındaki yayın sayısını artırmak için bilim adamlarını çekebilecek, sempozyum ve seminerler düzenlemek iyi bir yöntemdir. Yapılacak bu seminer ve toplantılara yabancı araştırmacı ve bilim adamlarının katılımının sağlanması gerekmektedir. Doğa turizmine yurtdışından da talep gelmesini sağlamak amacıyla yapılan projelerin yurtdışına sunulması ve tanıtımının yapılması önemlidir. Doğa turizmi; sivil toplum kuruluşları, yerel yönetimleri ve ilgili birçok kamu kurum ve kuruluşu ilgilendiren bir turizm çeşididir. Bu yüzden sivil toplum kuruluşları, belediyeler, kaymakamlıklar, kültür ve turizm ile ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliğini zorunlu kılar. Bu kurum ve kuruluşlarla birlikte yapılacak organizasyonlar, toplantılar, seminerler, sempozyumlarda kurumun doğa turizmi ile olan ilişkisi ve bakış açısı iyi anlatılmalıdır. Bu toplantı ve organizasyonlar aynı zamanda doğaseverleri bilgilendirmek ve sorumlu bir turizm yapılmasını sağlamak bakımından önemlidir. Malatya ili için yapılan bu master plan bazı eksikliklerine rağmen yeni bir perspektifle hazırlanmış modeldir. İçindeki doğa turizmi ile ilgili derli toplu bilgiler doğa turizmi konusunda yapılacak yeni çalışmalar için önemli bir kaynak niteliğindedir. Bundan sonra yapılacak çalışmalarda, burada görülen eksikliklerin de tamamlanmasıyla, başarılı sonuçlar almak mümkündür. Master plan sonucunda doğa turizmi bakımından öncelikli faaliyetler ve öncelikli bölgeler ortaya çıkarılmıştır. Doğa turizmine yönelik projeler birçok finans kuruluşları tarafından desteklenen projelerdir. Projeler geliştirilerek yatırımlar ve araştırmalar için kaynak yaratmak izlenecek politikalar arasında yer alır.

178 Yeni projeler geliştirmek ve uygulamak bakımından Ar-Ge kuruluşlarıyla ve üniversitelerle işbirliği içinde hareket etmek amaçlara ulaşılmasını hızlandıracaktır. Ar-Ge kuruluşlarından yurtdışındaki ve yurtiçindeki gelişmelerin öğrenilip paylaşılması kurum personelinin uzmanlaşması bakımından önemlidir. Doğa turizmi için orman alanlarından faydalanılmasında yerel halkın görüşlerinin alınması, doğal değerlerin korunması ve sahiplenilmesi bakımından önem arz etmektedir. Halkın düşüncelerinin mevzuata yansıması mevzuatın daha kolay uygulanmasını sağlayacaktır. STK ların deneyimleri ve önerileri önemlidir. Doğa turizminde kullanılan alanların ve faaliyetlerin yönetimi konusundaki mevzuat eksikliklerinin giderilmesinde STK larla işbirliği yapılmalıdır. Bu amaçla ilgili kuruluşlarla zaman zaman toplantılar yaparak mevzuatı geliştirmekle görevli organlara raporlar sunmak yararlı olacaktır. Malatya ilinde doğa turizm potansiyeli yüksek ve en iyi gelişeceği bölge il merkezi ve yakın çevresidir. Malatya merkez, Battalgazi, Yeşilyurt, Akçadağ ve Karakaya Baraj Gölü alanlarıdır. Tarihe tanıklık eden Aslantepe, Tabiat Parkları, Jeopark, Karakaya Barajı, marinalar, yelken, kürek gibi su sporları, kültür, kent, iş turizmi, şifalı içme ve doğal kaynak suları, mesire alanları, dağ turizmi, bisiklet turizmi, doğa turizmi vb alanlarda bulunan doğa turizm potansiyelleri arasında sayılmaktadır. Diğer bir alan Tohma Vadisinin yer aldığı Darende ilçesidir. Kültür turizmi, din turizmi başta olmak üzere, rafting, trekking, doğa gezileri ve fotosafari, Günpınar Şelalesi potansiyeller arasında göze çarpmaktadır. Ayrıca Arapgir ilçesi de Kayaarası Kanyonu nun doğal ve yaban hayatı zenginliği, rafting ve kanoculuk, doğa ve dağ yürüyüşü, dağ bisikleti, foto safari, eski mimari eserler, gelenek ve görenek, yeme içme kültürü açısından zengin potansiyele sahip olup belirtilen alanlara yapılacak planlamada öncelik verilmesi uygun olacaktır.

179 HAZIRLAYAN Malatya İli Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürü Abdullah KOÇ KONTROL EDEN V. Bölge Müdürlüğü Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürü Haluk KODAMAN Uygun Takdim V. Bölge Müdürü M. Fehmi YÜKSEL Vali Yardımcısı Latif MEMİŞ Doğa Turizmi Master Planının uygulanması UYGUNDUR Vasip ŞAHİN VALİ