DEVRİMİN DİLİ VE EYLEMİ

Transkript

1

2 Abdullah Öcalan Devrimin Dili ve Eylemi ABDULLAH ÖCALAN DEVRİMİN DİLİ VE EYLEMİ WEŞANEN SERxWEBUN 82

3 Abdul lah ÖCA LAN Devrimin Dili ve Eylemi Weşanên Serxwebûn: 82 İ C İ N D E k İ L E R Önsöz 7 İlk söz 15 Öz gür lük ço cuk ta ba şlar 19 İlk is yan 39 Di yar ba kır 53 Tek ki şi lik or du 61 Birin ci baskı: Ağustos 1996 Duy gu lar sa va şı 127 Bü yük vu ruş ha re ke ti 151 İha net çö zü lü yor 185 Mem ve Zin 207 Şah me ran 213 Ben ka zan dık ça halk ka za nı yor 231 Ölü le rin ruh la rı 257 Ölüm süz lük pe şin de 281 Bü yük göz 315 Son söz 335 5

4 Önsöz Devrimin dili ve eylemi 1995 yılı yaz aylarında, Ortadoğu daki Parti Merkez Okulu'nda bir grup öğrenci tarafından hazırlandı ve aynı yılın sonlarında bitirildi. İçindeki her şey, Başkan APO nun yılları arasındaki çözümlemelerinden derlenmiştir. Başkan APO nun kendisine has üslubunu zedelememek için, hemen hiçbir sözcüğe dokunulmamış, ancak kronolojik zamanlama açısından çeşitli zamanlarda dile getirilenler, bir araya toplanmıştır. Kitap Başkan APO nun gerçeğini kendi diliyle ifade etmesi amacıyla tasarlandı. Birçok insanın tanımlama isteğine karşı onun kendi söyleminden bir tanım getirme gereğinin bir sonucu olarak bu çalışmaya başlanmasına karşın, ileriki satırlarda da anlaşılmaya çalışılacağı üzere, bunun gerçekleşmesi için kitabı hazırlayan grubun tam bir başarısından söz etmek de, mümkün değildir. Ama öte yandan da kitabın ilk birkaç fotokopi baskısının gördüğü büyük ilgiden de anlaşılacağı gibi, bu çalışma gerek Parti Merkez Okulu nda verilen Önderlik Gerçeği dersleri için, gerekse de kamuoyu için çok önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Başkan APO için, bir kuraklık gerçeğinin değiştirilmesi, canlandırılması için kendi varlığını ortaya koyarak tarihin büyük güçler tarafından öngörülmüş akışını değiştiren bir kişilik denilebilir mi? Veya O, çok güçlü tarihsel temellere sahip bir düşmana karşı kendisini çok incelikli bir tarzda, PKK şahsında gerçekleştirmiş bir militan mıdır? Ya da, kişisel ve güçlü bir intikam eyleminin, tarihsel bir intikam durumuyla çakışması mıdır? İçinde bulunduğumuz yüzyılda ve üzerinde yaşadığımız coğrafyada O, kişi ile tarih arasındaki bağlantıyı çok dolaysız biçimde kurabilen bir önder midir? Bu türden önermeler giderek çoğaltılabilir ve bu yapıldığında da her türden kısa erimli hükmün yetersiz kaldığı bir kişilikle karşı karşıya olduğumuz görülecektir. Hiçbir felsefi tanımlama 6 7

5 veya teorik yargı, tek başına Abdullah Öcalan ı tümüyle kendi kapsamına alacak bir genişliğe sahip değildir. Yine de, doğru bir çözümleme anlayışıyla konunun üzerine gidildiğinde, birçok nokta aydınlığa kavuşabilir. Aydınlığa kavuşabilir, diyoruz; çünkü gerçekten de Abdullah Öcalan ve onun öğretisi, felsefesi; henüz tam olarak aydınlatılabilmiş değildir. Gerçi kendisinin de sık sık kullandığı bir terimle ifade edilecek olursa, ortadadır, gözler önündedir ancak onun böylesine açıklıkta durması, anlaşılmış olduğu anlamına gelmiyor. Şu anda, Abdullah Öcalan gerçeği karşısında insanlar yalnızca etkilenebilmekte ve bu etkilenmenin sonuçlarına zorunlu kaldıklarını görmektedirler. Bunun nasıl gerçekleştiği, hangi temelde ve neden gerçekleştiği sorularına, henüz çok yüzeysel cevaplar verilebilmektedir. Çünkü teorinin kendisini açması, sistemleştirmesi ve bir yeryüzü ölçüsü olarak sunması, henüz gerçekleşebilmiş değildir. Başkan APO nun varlığının yeryüzü gerçeği karşısındaki durumu, diğer bütün bireysel durumlardan biri olmasına karşın, hepsinden farklı, hatta hepsine karşıt bir etkiye sahiptir. Bu değerlendirme, sadece aynı veya farklı coğrafyalarda yaşayan Kürt insanlarını kapsamamaktadır. Yeryüzü ölçülerinde karşıt bir gerçeklik durumu söz konusudur ki, bu durum insanlığın ulaşmış olduğu etik, felsefi, teknik, uygarlığa ilişkin vb. genel toplumsal düzeyin de bir anlamda reddi olarak gerçekleşmek eğilimindedir. Onun şu sözleri, kendisinin nasıl bir red olarak ortaya çıktığını açıklaması açısından önemlidir. Bu ne büyük talihsizliktir ki, böyle bir halk gerçekliği başıma bela gelebilir. Ne büyük bir talihsizliktir ki, köy ortamında mensup olduğum böylesi bir ailedir. Tabii ki bunu kendi gerçekliğimi aşağılamak, yine bu anlamda halkımı aşağılamak için söylemiyorum. Sadece içinde bulunulan gerçekliği çarpıcı olarak göstermek için söylüyorum. Devrimcilerin mutlaka ve mutlaka gerçekliğe sadakatlarının olması gerekir. Gerçekliğe sadakati biten kişinin bırakalım devrimciliği, insanlığından bile kuşku duyulması gerekiyor. Yani temiz-dürüst bir insan anlamında: İşte büyük bela bize kendisini böyle dayattığında, çok erken yaşta tipik içine girdiğim bazı tavırlar vardı. Acaba kendimi inkar edebilir miyim? Çocukça hayaller; daha başka ailelere özenti... Tabii ki bu özentiye daha sonra başka uluslara özentiyi de eklemek gerekir. Keşke anam babam başka türlü olsaydı, keşke başka bir toplumda yaşama başlamış olsaydım... Bu soruları kendime sorduğumu hatırlıyorum. Fakat anladım ki, ergeç kaçış olmaz. Toplumsal realite, esas belirleyicidir. Hayallerin, özentilerin fazla önemi olamaz. Peki bu büyük çaresizlik içinde neler yapabilirsin? Öyle bir halk ki, belki de insanlığın en gerisinde ve dönemde yücelmiş hiçbir değeri yok. Belki de insanlığın en gerisinde. Ve vurgulandığı gibi, kendisine en büyük inkarı yakıştırmış. Bir inkar sınırında. Onun da en kötürüm bir köyü, ulusal-toplumsal çözülüşün yine en minimum noktasında yaşıyor. Yaşamdan başka her şeye benziyor. Bu köyün de yine en çözülmüş, zor bela kendini götürmeye çalışan bir ailesi. İnsanların kişilikleri ve tarihi çıkışları değerlendirilirken, onların çocukluklarının iyi incelenmesi gerekir. Bu gerekliliğin, birçok açıdan önemi vardır. Birincisi, hatırlanan ve özellikle hatırlanmayan yönleriyle her çocukluk, olgunluk deneminin bir temeli, olgunluğun hazırlayıcısıdır. Hatırlanmayan veya dile getirilmeyen yönler ile sürekli olarak dile getirilen yönler, bu kişilik gerçekleşmesinde çok büyük etkilere sahiptir. Hatırlanmayan yönler, kişiliklerin belli tarihsel dönemlerdeki belli hareket veya davranış eğrilerinin nedenlerini açıklarlar. Bunun dışında sürekli açıklanma gereği hissedilen yönler ise, temelde henüz tam ve net olarak anlaşılmadıkları için bu derece tekrarlanma gereği duyulmaktadır. Başkan APO nun bu anlamda tekrarlamaktan bıkmadığı bazı anıları bulunmaktadır ki, zaten kendisi bunları tekrarlamadaki ısrarının temelinde, bu türden anıların doğru değerlendirilmesi endişesinin bulunduğunu belirtmektedir. Bunlar biraz da psikolojik belirlemelerdir. Bizim ise, bundan kopuk olmayan, ancak bu türden belirlemeleri temel almayan bir 8 9

6 ulusal ve toplumsal devrim sorunumuz var. Üstelik yakın tarihimiz çerçevesinde gelişen olaylar, Başkan APO öncülüğünde gelişmiş ve gelişmekte olan devrimin, kendi ulusal sınırlarını oldukça kırmak zorunda bırakılacağını gösteriyor. Uluslararası alan, Kürt ulusal sorununu Kürdistan'ı bir sorun olmaktan çıkararak dünyasal bir sorun haline getirme sürecini gittikçe daha güçlü dayatıyor ve bütün belirtiler bunu başaracağını göstermektedir. Ancak bu başarının kime ait olacağı veya Kürtlerin mi, düşmanlarının mı yararına olacağını da, geleceğin tarihi hepimize gösterecektir. Bunlar, anlamak durumunda olduğumuz konunun bir kişi veya bir kişilik olmadığını, Abdullah Öcalan gerçeğini ulusal bir önder olarak değerlendirmenin bile dar kalabileceğini, onun yeryüzü tarihinin en azından belli bir dönemine oldukça kalıcı damgasını vuracağını göstermektedir. En azından, onun çıkışı temelinde beklenen gelişmelerin çok çarpıcı olacağı ve tarihsel sonuçları açısından, birçok yüzyıllık, hatta bin yıllık çelişkiyi kökten çözeceği, bunun da büyük toplumsal fırtınalarla gerçekleşeceği, hatta bunun bugünden gerçekleşmeye başladığı söylenebilir. Bütün felsefi veriler ve özellikle PKK nin yakın tarihsel gelişimi, ancak Başkan APO nun gerçeğine evrensel parçanın daha sınırlı bir bütünü olarak bakıldığında, onun nispeten daha anlaşılır olabileceğini göstermektedir. Onun gerçeğinin anlaşılması, evrensel gerçeğin mantıklı bir parçasının tüm çelişkileri, tüm kaotik yapısı ve bunun yanısıra yine olağanüstü toplumsal uyum ile yine düzenliliği; karşıtların evrensel anlamda apaçık ve çok gizli birlikteliğini ortaya koymaktadır. Bunun anlaşılması için ise, deyim yerindeyse insanın bugünkü sistem çerçevesi dahilinde oluşmak zorunda bırakılmış bir anlama gücü yetmemektedir. Ona bakışın, onun kendi öznelliğini, kişisel özgünlüğünü çok iyi değerlendirmesi ve bunun için de onu genelgeçer öznelliklerin tümünün dışında, ama yine de normlara uygun ve bu dünyanın içinden çıkan bir gerçeklik olarak kaydetmesi gerekiyor. Bakış açısına ilişkin bu tutum, Başkan APO nun yüceltilmesi veya övgüsü gibi bir değer taşımıyor. Ne bakışımıza konu olan kişinin kendisi, ne de onun verili durumu, böyle bir tutuma kesinlikle ihtiyaç göstermiyor. Tam tersine, Başkan APO nun da sık sık vurguladığı gibi, onun gerçeği ancak ve ancak son derece eleştirel bir tutumun sahibi olunmak suretiyle doğruya daha yakın bir tarzda değerlendirilebilir. Ancak hemen ardından, başka bir temel gereklilik daha ortaya çıkıyor ki, o da şudur: Başkan APO yu genelgeçer normlara uygun olarak değerlendirmek isteyen biri, son derece yanıldığını görmek bir yana; sonuç olarak çağın gerektirdiği ve giderek zorunlu kıldığı, hatta artık gerçekleşmeye başlayan yeni, devrimci toplumsal süreçlerin tam karşıtı bir yöne savrulmaktan da kurtulamayacaktır. Yine bunun nedeni de, Başkan APO nun gerçekliğinin bizzat kendisinin, verili sosyal ve tarihsel düzeyin tıkanmakta olan ve artık yeryüzü ve insanlığın doğal süreçlerine son derece zarar vermeye başlayan gerçekliğine karşı en kapsamlı bir devrimci red teşkil etmesidir. Böyle bir red durumunu reddedilen ortamın bizzat kendisinin toplumsal-tarihsel yasalarına göre değerlendirmek de, başlangıçta değerlendirmeye konu olan gerçeğin kendisinin mahkumiyetini gerektirdiği yanılgısına götürse de; açıktır ki bu, konunun anlaşılmasını değil, değerlendirmenin daha baştan mahkumiyetini getirecektir. Bu anlamda, Öcalan gerçeğinin bir bütün olarak anlaşılması gerçekten de çok yakıcı bir iştir ve neredeyse bu gerçeğin kendisinin oluşması sürecindeki zorluklar ölçüsünde bir fedakarlığın göze alınmasını gerektirmektedir. Bu gereklilik, inceleme konumuz olan gerçeğin kendine has özellikleriyle doğrudan bağlantılıdır. Başkan APO nun gerçeği, sadece onun sözle dile getirdiği teorik literatürün toplamı bir gerçek olmaktan son derece uzaktır ve bu türden bir yargı olayın anlaşılmasında eksiklik yaratmaktan da öteye, oldukça yanılgılı sonuçlara götürecektir. Kitabımızın başlığı biraz da bu nedenle, Devrimin Dili ve Eylemi başlığını taşımaktadır ve Başkan APO yu kişisel-tarihsel eyleminden soyutlayarak ele almak, onu bir gerçeklik olarak reddetmekle eş anlamlıdır ki bu da sıradan bir gözlemci için bile kendi çalışmasını daha baştan boşa çıkaran bir tutum olacaktır. Aksine, Başkan APO en 10 11

7 öncelikli bir tarzda eylemiyle ele alınabilir ve onun teorik olarak dile gelen yanı, eylemin kendisinin binde birini bile açıklayacak kapsamda değildir. Öte yandan teorik olarak dile gelenlerin kendisi eylemin bir parçası olarak vardır. Eylemle diyalektik bir bütün olmaktan öteye, eylemin içeriklerinden biridir. İşin doğrusu, Başkan APO nun sık sık dinsel bir tutumla veya dinsel kavramlar çerçevesi içinde açıklanmaya çalışılmasının ana nedenlerinden biri de budur. Onun tanrısal bir güç olarak değerlendirilmesinin en başlıca sebebi de, onun anlaşılmasının zorluğundan kaynaklanmaktadır ve bu kitapta kendisinin de belirttiği gibi, onun tanrısallığıyla vurgulanmak istenen şey, onun militanlığından başka bir şey değildir. Bütün bu doğrular, belki de kapsamlı bir tartışma yaratacak bambaşka bir gerçekliğe işaret etmektedir ki, bu da Başkan APO nun öğretisinin, eylemiyle açıkladığı kapsamda ve ona uygun olarak henüz sistematize edilmediği, bağımsız ve eylemini açıklayabilen bir kuram olarak henüz tam ortaya çıkmadığı durumudur. Bu konuda Başkan APO nun güncel gerçeği ile, onun tarihsel gerçeğinin, çoğunlukla iç içe ve aynı şeyler olsalar da, birbirlerinden ayırdedilmeleri sorunu vardır. Keskin sınırlarıyla diyalektiğin güncel yaşam içinde uygulanması için, başlangıçta yalnızca kişinin kendisine karşı dürüst olmasının gerekliliği ve bunun yeterliliğine karşın, örgütsel bir merkez olması açısından bu durumun tarihsel sonuçları hiç beklenmedik bir kapsamda ortaya çıkabilmektedir. Bu, bir yandan insanlık toplumunun bugünkü tarihsel-toplumsal düzeyi açısından son derece olumsuz ipuçları verirken, öte yandan Öcalan gerçeğinin kendisi ele alındığında bu olumsuzluğun giderilmesi için en büyük umuda işaret etmektedir. Bütün bu uygar karmaşa içerisinde, paramparça olmuş insanın kendi özünü yeniden keşfetmesi ve bu özün yeryüzünde yeniden temel bir geçerlilik olarak var olması için mücadele içine girmesi, Başkan APO nun felsefesinin genel bir içeriği olarak yerini almaktadır. Başkan APO gerçeğine biraz daha yaklaşmak açısından, onun yanında birkaç yıl kalmış ve olgunlaşma çağını onun eğitimi altında tamamlamış bir öğrencisinin, kendisinden Önderlik, İnsan ve Tarih başlığı altında bir yazı istendiğinde yazdığı şu ilk satırlara bakmak, bize bazı ipuçları verebilir. Sizlere bu yazıda çelikten örülü sınırlar içerisinde sınırsız yaşayan bir insanı anlatmak istiyorum. Belki büyük bir çelişki yakaladığımı sanır ve şu soruyu sorma gereği duyarsınız: Çelikten örülü duvarlar içinde sınırsızlık olur mu? Evet. Eğer bu, yaşamını dakikası dakikasına planlamış, yaşamı dört duvar arasında bile güzelleştirmenin, sınırsızlaştırmanın yollarını bulmuş, neden ve niçin yaşamalı sorusuna derin bir anlam kazandıracak köklü çözümler getirmiş biriyse, neden olmasın? Reddedilmesi gerekeni tümden reddetme, yaşanması gerekeni ise sınırsızca yaşamanın adı olan bu kişilik, hem çok sade, anlaşılır; hem de çok karmaşık ve anlaşılmazdır. Tabii ki, bu biraz da anlamak isteyip istememeye bağlı bir olaydır. Herkesin 'tam istediğim gibi bir adam' dediği bu kişilik, özünde herkesi yok eden bir kişiliktir. Ama yok ederken onu yeniden yaratmasını bilen ve onu gerçek yapan bir güçtür. Bu kısa belirlemelerde, Öcalan gerçeğinin bütün ağırlığını sezmek mümkündür. Bunun ötesinde, bu kısa yazıdan anlaşılması gereken temel gerçek, yazının genel içeriğinden çok, gözlemcinin gerçek karşısındaki son derece tedirgin tutumudur. Bu tedirginlik, bir gözlemci olarak anlamakta yetersiz kalmanın verdiği bir tedirginliktir. Başkan APO nun felsefesini tanımlamaya çalışmanın bedellerinin hangi kapsamda olacağı konusunda da uyarıcı bir özellikte olan bu tutum, sonuçlarını diğer birçok olayda da ortaya koymaktadır. Bunun verdiği temel ders şudur: Başkan APO nun gerçeği, bir yandan devrimci bir tutumun sahibi olmak isteyen herkes için mutlaka anlaşılması gereken bir olayken, öte yandan yakıcı, ateşten bir gerçek olarak çok iyi bir hazırlık ve donanımla anlaşılmaya çalışılması gereken bir olaydır. Weşanên Serxwebûn Haziran

8 İlk Söz Le style est l'homme même Ge or ges Buf fon ( ) An lat tı ğım ya şa mı öz gür lük tür kü sü bi çi min de an la yan lar, müt - hiş sa vaş çı ola rak kar şı lık ve re bi lir ler. Ap tal lar ise, ayak lar al tın da çiğ ne nip gi di yor. Us lub-u be yan, ay nıy le in san Ama her kes, bu ki ta bın her han gi bir fi gü rü nü tem sil edi yor. Hiç kim se bu ra da dış ta kal ma mış tır. Ne mut lu bi ze ki, düş ma na bi le bu ki tap ta öy le bir yer ver mi şiz ki, ne fes ne fe se dir. Bu ki ta ba gö re, düş ma nın dört na la kalk ma sı he ye can ve ri ci dir. Düş man pa şa la rı nın ağ zın dan alev fış kı rı yor. Bu da gü zel bir ge liş me. Aya kal tı olup ezi - len ler var. Bu da, ki ta bın ger çe ği dir. Ob lo mov lar var, ap tal lar var, ki tap ta on la rın da yer le ri var. Iz dı - rap lar, acı lar, tra je di ler, bun lar ki ta bı mı zın za ten vaz ge çil mez ge - rek le ri dir. Ki ta bın sev gi le ri de ge li şi yor. Bu da ol ma lı dır. Çıl gın lık - la rı, de li lik le ri ka dar; bü yük ak lı, man tı ğı da iç içe dir. Ve dik kat edi lir se, bu nu Tür ki ye ve ya Kürdistan'da he men her kes ya şı yor. Her kes bu an lam da so luk so lu ğa oy nu yor. Kar da kı ya met te as ker na sıl oy nu yor? Fa i li meç hul ci na yet ler na sıl kor kunç iş le ni - yor? Özel sa va şın çok çe şit li bö lüm le ri na sıl ha in ce plan la rın pe şin - de ler, ya kıp yı kı yor lar? Zin dan lar da on bin ler na sıl iş ken ce le re alı nı - yor? Dağ da sa vaş çı lar na sıl ak la ha ya le ge tir me dik le ri bir ya şa mı 14 15

9 hem bü yük bir tut kuy la, hem de bü yük tra jik bi çi miy le ya şı yor lar? Bu nu bir ira de or ta ya çı ka rır. Bu nu ya şa tan be nim. Bi zim ki ya zıl ma mış, ya şa nan bir ro man dır. Akıl lı olan bu ra da ken di ye ri ni da ha iyi bel li eder. Ya şa tı lı yor. Al dı ğı mız bü tün ted bir ler, man tık gü cü ka dar, bü yük ira de gü cü, he men her ke se bir rol oy na ta cak dü zey de dir. Bu ro ma nın te mel le ri 1970 'lerde atıl dı. Baş lan gı cıy dı. Tra jik ve çok ca na lı cı sü reç le ri var dı. Ama 1990 'ların or ta la rı na bak tı ğı mız da, ro man bü tün halk lar ger çe ği ne, düş man ger çe ği ne ma l ol muş, her ke si ne fes ne fe se ya şa - ma ve ya ya şat ma nın ger çe ği ne gö tür müş tü ve şim di so nu ca doğ ru git mek is ti yor. Kur tu la ma ya ca ğı nı zı he pi niz bi li yor su nuz. Al dı ğım ted bir ler ne düş ma nı ra hat bı ra kı yor, ne de dost la rı. Çıl dır tı cı dır, ba zı la rı için bi ti ri ci dir. Ba zı la rı için de lir ti ci dir. Ba - zı la rı nı acı dan acı ya, ba zı la rı nı çok tra jik bir so na gö tü rür. Ba zı la rı - nı da bü yük bir coş ku ya kal dı ra rak in ti kam al dı rır. Önem li olan bu sü re ci her ke se ya şat mak tır. Bu, ira de gü cü, yo la ge tir me gü cü dür. Ya şar sak, he pi ni ze na sıl ya şa ta ca ğı mı zı da gös te ri riz. Ba zı ön der ler var dır, si ya si çiz gi yi be lir ler. Si ya si çiz gi nin ken di - ne gö re bir mü ca de le sü re ci olur. Bi zim kisi sa de ce öy le de ğil: Çiz gi var, fa kat bi zim si ya si-as ke ri çiz gi miz, bir çok par ti de ol du ğu gi bi bir uy gu la ma çiz gi si de ğil, bir ro man pla nı na ben zi yor. Ya şam la o ka dar bü tün sel lik için de, ge ri ya şam la çiz gi nin iler le ti ci li ği iç içe geç miş, tah rik edi yor. Her kes aya ğa kal kı yor. Da ha doğ ru su, bi zim tarz ve üs lu bu muz bu nu ar tık ya ka la mış. O açı dan, ya şa dı ğı nı zı bir de bu yö nüy le ele al ma lı sı nız. Düş ma nın ağ zın dan alev sa çan pa şa la rı ne den bu du ru ma gel di - ler? Bir bur ju va ko ca ka rı sı kar şı mız da baş ve zir ol du ğun da ne den böy le tı rı sa kalk tı? Kim se tu ta mı yor. Ade ta bi zim ro ma nı mı zın için - de bir du ru ma ge ti ril di. Da ha ön ce sin de ko ca ka rı nın hiç bir ye te ne - ği, özel li ği yok tu. Ne den bi zim le sa va şa gi ri yor? Her ta raf böy le bir den aya ğa kal kı yor. Hal kı mı zın ev le ri ba şı na yı kıl dı, bin ler ce köy ya kıl dı. Ne den? Köy le ri ya kı lan la rın acı la rı ne ler dir? Diyarbakır'ın nü fu su bir kaç yıl ön ce sin de iken, şim di iki mil yo nu ge çi yor. Bu, ki ta bı - mı zın bü yük gü cü nü gös te ri yor. Doğ ru dan et kim al tın da or ta ya çık - tı. Diyarbakır'a ta şı rı lan köy lü le rin şim di acı la rı ne ler dir? Diyarbakır'da aç lık, so ğuk luk şim di on la ra ne ya pı yor? Bir oda da 30 ki şi na sıl ya tı yor? Zin dan lar dol muş, ol du ğu bi çi miy le ta şı rıl mış. Bin ler ce fa i li meç hul ci na yet var, acı ma sız kat li am lar var ve yi ne par ça la nan ce set ler var. Kor kunç iş ken ce ler den ge çi ri le rek im ha edi len ler var. Bun lar ro man da sa yıl ma ya cak ka dar faz la. İş te, dağ la - rın so ğu ğu nu müt hiş yi yen ler var, ayak la rı nı pa ram par ça eden ler, yi ne ken di le ri ni ma yın lar da pa ram par ça eden ler var. Ne den? İra de var, be nim ira dem var. Kim, ne ka dar, na sıl ik na edi le bi lir? Bir de bu yö nüy le an la mak is ter se niz, çok şey var. Ör ne ğin ben ne den bu ka dar et ki li ya pa bil - dim? Kö yün en güç süz ço cu ğun dan bu gün ül ke nin ve ya ül ke le rin en et ki le yi ci bir ki şi li ği ne na sıl ulaş tık? Na sıl ya şa ya ca ğız? Ve hâlâ tat min ol muş de ği lim. Bu ka dar al tüst et me me rağ men, hiç bir şey tam is te di ğim gi bi de ğil ve ho şu ma git mi yor. Tat min ola - mı yo rum. Bir çıl gın mı yım, bir ilah mı yım ve ya bü yük bir ma ce ra cı mı yım? Bü yük bir po li tik de ha mı yım? Halk sa vaş çı sı mı yım? Mut la ka an la ma ya ça lış ma lı sı nız. Yap tık, ol du. Ayar la dım ken di - mi, bi raz ne fes ne fe se ger çek leş tir dim. Bi raz ça lış may la iş te bu ge - liş me ler or ta ya çı kı yor. Es ki den kim se cid di ye al mı yor du, ama şim - di kim se et ki sin den kur tu la mı yor. Ne düş man, ne dost kur tu luyor

10 Hep si çıl gı na dön müş tip ler. Gö rü yo rum, her gün kar şı ma çı kı yor - lar. Göz le ri fal ta şı gi bi açıl mış, da ha da aç tı ra ca ğım. İn ti ka mı mı da ha bü yük al ma nın ça ba la rı için de yim. Çün kü kö tü - lük ten, çir kin lik ten in ti kam al mak, be nim ya şam oda ğım dır. Bü tün ge ri lik le re kar şı kor kun cum. So nuç çı kar ma sı nı bil mek ge re ki yor. Bu ne an la ma ge li yor? Sa - nıl dı ğın dan da ha faz la ki mi le ri ni, mev cut ya şam la rın dan do la yı bin de fa öl dür mek ge re ki yor. Sık ça be nim ken di me sor du ğum bir so ru var. Ba zen halk içi ne çık tım mı, ya rı sı nı di yo rum bun la rın, kı lıç - la kes me li yim. Ta bii bu nun an la mı şu dur: Kö tü lük le ri ni kes me li - yim, çir kin lik le ri ni kes me li yim, düş kün lük le ri ni kes me li yim. Di re - nen var sa, fi zi ki ola rak da kes me li yim. İş te bir sa vaş çı nın hır sı, id - di a sı... Ko ca ka rı gi bi adam la ra, ka rı la ra ba ka rım. Bin de fa öf ke du ya - rım, la net ge ti ri rim. Bu ben de hırs olur, bey ni me sıç rar ve o ira de - me yan sır. Siz le rin böy le yan la rı var mı? Or ta da dır, ben hep si ni ger çek leş ti - ri yo rum. En güç süz, en za val lı ca, alay edi len bir ki şi lik ten, şu an da ade ta her kes le alay eder ce si ne, ro man sı bir ya şam ya şa tı yo rum. Güç lü olan kim? Ve he nüz in ti ka mı tam al ma dım, iş te bi raz al mı şım. Ve dı şım da ki öd lek ler le, pa sif ler le, bi tik ler le kı yas la mak ge re ki yor. Bun la ra da bu ki tap ta yer ve ril miş. Ama kah re der ce si ne! Açık tır. Be ni kont rol al tı na al mak müm kün de ğil dir. Be ni et ki siz bı rak - mak müm kün de ğil dir. Çün kü en bü yük et ki le yen ben ol dum. Keş ke bi raz di ğer le ri gi bi genç ol say dım da, yük len sey dim Kürt hal kı bü yük fe da kar lı ğa kalk mış. Es ki den beş ku ruş yar dı - ma bi le üşe nir di. Her şe yi ni su nu yor şim di. Yi ne de beş pa ra et mez di yo rum. Da ha de ği şik ve da ha baş ka ver me le ri la zım. Ve olu yor da. Öz gür lük Ço cuk ta Ba şlar Hâlâ ha tır lı yo rum: Ca mi nin göl ge sin dey dik. An lat tım, an lat - tım İh ti yar ba şı nı çe vi ri yor du. Oğ lum di yor du, biz ku ru muş tah ta lar gi bi yiz. Sen şim di bu nu ye şer te bi le cek mi sin? Ha tır la dı ğım ilk anım olu yor ve hâlâ unu ta mı yo rum 'lerde bir şa ir gel miş ti ya nı ma, bir sö zü mü ha tır lat tı: Taş ta gül ol mak de di, se nin böy le bir sö zün var dı. Ya ni ben taş ta ekil miş bir gül gi bi yim ve ya öy le ol ma yı ba şa ra ca ğım. Ku ru tah ta yı ye şert mek, ka ya par ça sın da gül olup bit mek Hır sı mı zı bi li yor su nuz. Öz gür lük ço cuk ta baş lar. Es ki den be ri hep be ra ber yü rü mek is te - dim. Ço cuk fa a li yet le rin de, ço cuk oyun la rın da en çok ba yıl dı ğım olay lar dan bi ri si de, kü çük ço cuk la rın top lu gös te ri si ni, yü rü yü şü nü ge liş tir mek ti. Ba ya ğı o bil di ği miz oyun la rı ya rat mak için, oy na ya - lım di ye bin de re den su ge ti rir dim. Ama bir lik te. Yal nız oy na mak yok. Çok oyun çı ka rır dım. Ge ce gün düz on la rı ha re ket ha lin de tu - tar dım. Za ten o ko nu da bi raz isim de yap mış tım. Hep si ço cuk la rı nı sak lar dı. Bu na tes lim et me yin der ler di. Çok son ra dan Ke mal Bur - kay da ay nı şe yi söy le di. Ama o za man lar da böy le di yen ler çok tu. Ben ev le rin et ra fın da av cı gi bi do la şı yor dum. Yi ne di yor lar dı, 18 19

11 gel di. Bi zim ki ni baş tan çı ka ra cak. Çok tu lar ve ba zı la rı ço cuk la rı - nı me mur yap tı lar. Ama on la rı yi ne tu ta ca ğım. Bir gün kö ye gi der - sek eğer, o es ki den biz den sak la dık la rı ço cuk la rı kar şı ma ala ca ğım. Tek rar ge lin di ye ce ğim. On la rı bir mey dan da top la yıp oyun öğ re - te ce ğim. İş te, di le di ğim ka dar ço cuk lar la bi le oy na ya ma dım. Öz gür lük yok. İs te di ği miz sa vaş da de ğil di, ço cuk la rla oyun du. Ba sit oyun lar: Da ğa yü rü yüş ler yap mak, çiğ dem top la mak, ot top la mak, kuş av la - mak Bu nun için di tüm ça ba mız. Çok az oyu na çe ke bi li yor duk, şim diy se ge li yor lar. De dim ya, öz gür lük ço cuk ta baş lar. Dağ lar da çok ka lır dım. Ye miş top lar, kuş av cı lı ğı ya par dım Ger çi gi de rek faz la av la - na cak kuş da yok tu, ama o ka dar taş atı yor dum ki... Ha tır la dı ğım ka da rıy la bir kaç ku şu ha va da vur dum. Öy le dü şür düm. Ve kur du - ğum tu zak lar var dı. Epey üve yik av la dım. Ta bii, dört-beş ta ne si ni bir den av la mak çok bü yük bir ba şa rıy dı. Ve on la rı ar tık ken dim pi - şir me ye ça lı şa cak tım. Bu, ta bii, ço cuk la rın il gi si ni çek ti. On la rı kuş la rın ar dı sı ra de re ye ka dar gö tü rür düm. Ve o av la dı ğım kuş lar - dan her bi ri ne bir par ça ve rir dim. O sah ne hâlâ ak lım da. O kuş la rı av la dık tan son ra kı ras ii mın içi ne dol dur muş tum. Et ra fı mı dört göz lü yor dum. Çün kü ce bim de çok bü yük zen gin lik var! Ya ka la ya bi lir ler di be ni. Öy le ce tut muş - tum. Bir de ayak la rı mı dört aç mış tım. Bi ri si en ufa cık gel de se, fır la ya ca ğım, im ka nı yok be ni tut ma nın. İ çim den şöy le ge çi ri yor - dum: Ne ai le, ne köy lü ler be ni tut ma ya cak İş te bu gü ver cin le ri ken di bil di ğim gi bi pi şi re ce ğim Bi zim kö yün önün de bir ağaç var dı. Biz tavî der dik, da ra tavê. Çok bü yük bir ağaç tı. Bel ki de öm rü yüz yı lı bu lu yor du. Ya - zın sı cak lı ğın da hep bu ağa cın al tı na gi der dim. Be nim ta nı dığm böy le üç ta ne tavî ağa cı var dı. Üçü de be nim için hâlâ kut sal gi bi ge li yor. On lar dan bi ri si nin göl ge sin dey dim. Böy le yaz sı ca ğı da vu ru yor. Tek nik ge li yor di yor lar dı, su arı yor lar dı. Ta bii, bir dam la su be - nim için ola ğa nüs tü çe ki ciy di. Hat ta bi raz da ha öte de, bir yer de ma ğa ram sı bir me kan var dı, adı nı unut mu şum. Di bin de dam la dam la su bi ri ki yor du. Ya zın sı ca - ğın da bir ko va lık su var. Ona ulaş mak, ta bii, yi ne ola ğa nüs tü çe ki - ciy di. Uza nır dım, ken di mi zor-be la ka ya lık la rın al tın da böy le sı kış - tı ra sı kış tı ra ağ zı mı o su ya değ dir di ğim de, bü yük bir hoş nut luk du - yar dım. O su hâlâ ak lım da, du ru ve böy le, bir he def tir. O tek ni ği de gö rün ce, ül ke kav ra mı na şu nu ek le me ge re ği duy dum: Bu bü yük ku rak lı ğa kar şı ne ler ya pı la bi lir? Aca ba su bi zim kö yün han gi ta ra - fın da dır? Şu de re de mi dir? Şu tar la mey da nı na na sıl ge le bi lir? Evet, da ha baş ka su lar da var dı. Su ara yı şı önem liy di. Su lar o za man küp le re ko nur du ve yol ma dan ge lir dim. Öğ le sı ca - ğı ka vu rur ken öy le ken di mi zi at tı ğı mız da, bi zim en bü yük he de fi - miz küp ten böy le bir tas su iç mek ti. Tas de di ğim de ne, bi raz pas tut muş bir şey, yi ne su de di ğim ke sin lik le ya rı ya rı ya toz lu. Fa kat küp te bi raz so ğu muş. Ta bii, do ya do ya o bir tas su yu iç ti ği miz de, san ki dün ya lar bi zim olur du. On dan son ra da otu rur duk, yi ne ta dı hâlâ da ma ğım da olan bul gur pi la vı nı yer dik. An ne min o bul gur pi - la vı nı çok be ğe ni rim, hâlâ öy le pi lav ya pan yok sa nı yo rum ve ya o dö nem de ba na öy le ge li yor. Ya şam oy du iş te: Bir tas su, bir pi lav. Yi ne biz curn der dik. Bu curn a gi rip ba şı nı ko ya rak do ya do - ya su iç me nin ne an la ma gel di ği ni bil me yin ce; ku rak top rak lar ne - dir, on lar na sıl can lan dı rıl ma lı ha ya li, kim se de faz la yer et mez. Yi - ne kan ter için de bir yol ma yo lun ma dan, pi lav ye me nin bi le ne ka - dar lez zet li ol du ğu an la şı la maz.... Vaz ge çe me di ğim ar ka daş lık la rım var dı. Ba na gö re iyi emek ar - ka daş lık la rıy dı. Bir lik te iyi av cı lık yap mak, kuş av la mak, yi ne yı - lan lar la uğ raş mak, de re ler den te pe le re iyi çık mak ve bu ko nu da be - nim le bir lik te yü rü ye cek ler le bir lik te ol mak, can at tı ğım şey ler di

12 Hâlâ ha tır lı yo rum. Ha tır lı yo rum ar şın la dı ğım bü tün yol la rı, kar şı ma di ki len tüm ki şi lik le ri. Ai le miz den tu ta lım, ha sım ai le yi, yi ne oyun coş ku la rı - mı, ek mek ara yış la rı mı, okul ara yı şı mı Çok il ginç; mesala fıs - tık ağaç la rı nın, zey tin ağaç la rı nın ol du ğu kü çük bir ağaç lık var dı. İl ko ku la git me miz gün dem dey di. Bir ha va uyan mış, il ko ku la gi - de bi lir si niz di ye ve ya git me ih ti ma li miz var. Gü ze doğ ru gi di yo - ruz. İş te o za man, eli mi o zey tin ağa cı na da ya dı ğım da bu öğ ret - men ler aca ba as lan mı, kap lan mı, kurt mu? Be ni ne ya pa bi lir - ler? di ye dü şü nü yor dum. Öğ ret men ger çe ği ni o za man böy le al - gı lı yor du m: Be ni ne ya pa bi lir ler, kim dir bun lar? Ve da ha il ko - ku la git me miş sin, hiç bir şey bil mi yor sun, özel lik le Türk çe bil mi - yor sun... Has sas tım. Bir kom şu muz var dı, be nim dik ka te al dı ğım bi riy di iş te, ben den bü yük tü. On do ku zun cu yüz yıl dan kal ma bir Ka ra dağ si la hı var dı, uzun lu ğu bir ka rış tı. Ön ce saç ma sı nı dol du ru yor, ar dın - dan ba ru du, öy le pat la tı yor du. O si lah da hâlâ ak lım da ve ilk ta nı dı - ğım si lah tır. Bir kü mes var dı. Bu kü me se sık sık yı lan gi ri yor du. Böy le ka ra yı lan lar dı. Tam bi zim du var la kom şu la rın du va rı nın bi tiş ti ği yer den çı kı yor lar dı. Ta bii, yı lan la il gi le ne ce ğim. Yı lan için kom şu, hay di gel bu ara cı kul lan di yo rum. An cak kom şu muz be ni ve rem et ti. Ya rım sa at böy le te ti ği kal dı rı yor, bek li yor, bek li yor, bek li yor... De - dim bu ne araç tır? Gön lü me gö re do ya do ya pat lat ma dı. Vel ha sıl, de dim ya, ve rem et ti bi zi. Ama hep de üs tün dey di. Onun için bir güç gös te ri siy di. Onun si la hı na faz la an lam ve re me dik, ama hâlâ ak lım da dır. Evet, o si lah onu güç len di ri yor du, bir avan taj dı. O kü mes ten de öy le yı - lan lar çı kar dı. Bi zim evin du var la rın da gü ver cin yu va la rı var dı. Yı - lan çı kıp gö rü nün ce, bi zi ola ğa nüs tü he ye can lan dı rır dı. Yu ka rı ya çı - kı yor, taş la rı kal dı rı yor, mer di ven ge ti ri yor duk. Ta bii, yı la nı ney le vu ra cak sın? Çok cid di bir kav gay dı o. Kü me se gir miş, bir kaç yav - ru yu mi de si ne oturt muş. Yi ne da mın ikin ci gö zün de yı lan var. Bun - lar evin için de ya ni. Ay nı yer de ya tı yor sun. Çok cid di, teh li ke li or - tam de mek tir. İş te öl dür me ye ça lı şı yor duk. Fa kat faz la et ki li ola ma - dık. Da ha son ra gi de rek yı lan la rı öl dür me yi ba şar dık. Yı lan öl dür me tut ku su gi de rek ger çe ğe dö nüş tü.... Ben de va tan se ver lik yö nü güç lü dür. Do ğay la na sıl ya şan ma sı ge - rek ti ği ni bil di ğim gi bi, onu ko lay unut ma dı ğı mı da dü şü nü yo rum. O kı raç top rak lar da, de re ler de, o ha ra be ler de kal mak tan hiç bık - maz dım. Ama bi zim o za man ki köy lü ler hep ka çar lar dı. Za ten hiç ho şu ma git me di o top rak lar dan ka çış bi çim le ri. Çok ko lay bir ya - şam tar zı içi ne gir me le rin den nef ret edi yor dum ve bu be ni hep dü - şün dür dü. Bu in san lar hep kay be di yor lar, di ye dü şü nür düm. Ama na sıl bi ri si ol ma lı yım? so ru su da be nim için ce vap sız dı. Ka bul ede me di ğim şey ler git tik çe ço ğa lı yor du. Bu ra da iş te güç so ru nu or ta ya çı kı yor. Ka bul le ne mi yor sun, ama ne ya pa cak sın? İş - te sa bır, ken di ni yet kin leş tir me, ya şam tak tik le ri ni ge liş tir me ve ilk düş man lık duy gu su. Bak tım, ai le be ni bü yü te cek ve ben ha sım ai le ile ça tı şa ca ğım. Onu ön le mek için ha sım ai le ço cu ğu Ha san ile giz - li iliş ki ye gir dim. O ben de çok an lam lı dır as lın da. O, çok önem li tak tik bir iliş ki dir. Fe o dal ge ri ci li ğe kar şı önem li bir iliş ki dir. Ve o ha sım ai le ço cuk la rı nı iyi gö rü yor dum. Be ni da ha faz la çe ken o ço - cuk lar dı. Ve di ğer le ri ni ben faz la sev mez dim, ken di ya kın la rı mı bi - le. On la ra il gi duy mu yo ru dum. Bu, yüz yıl la rın o fe o dal iliş ki si ne ta ma men ka pa lı bir ki şi lik ol du ğu mu ve ba rış ma is te ği mi or ta ya ko yu yor. Ola ğa nüs tü bir ge liş me dir. Kürdistan'ı bi ti ren bir kav ga tar zı na çok er ken yaş ta kar şı çı kı yo rum ve onu ken dim ce çö zü yo - rum. Ço cuk tum, ço cuk la rı çek mek is ti yor dum; top lu luk ol mak, et ki li ol mak için, bi raz ABC'yi öğ ren mek için. Bi raz sağ da sol da av cı lık - la, bir de kır sal alan da çiğ dem top la mak la, var sa bağ-bos tan, ora dan bir şey ler ge tir mek le ilk ör güt len me le rim baş lar. Ve hep si ne de ta ne ta ne da ğı tır dım. Ya ni bir ço cuk çev re me gel di ğin de, bi lir ki ben de 22 23

13 bir şey ler var. Evet, ken di mi bir zen gin lik kay na ğı ha li ne ge ti rir - dim. Kö yün ilk ço cuk top lu luk la rı nı böy le oluş tur dum.... Gü ver cin le rim var dı. Yi ne kom şu nun gü ver cin le riy le be nim gü ver cin le rim çok do ğal yan ya na ge li yor lar. Ama bi zim bir gü ver ci ni miz hep gi di yor, kom - şu nun gü ver cin le riy le uçu yor. Ta bii, gö zet li yo rum. Bir uç tu, iki uç - tu, ken di gru bu nu bı rak tı. Ba na gö re bu iha net gi bi bir şey di. Tut - tum o gü ver ci ni, ta ma men yol dum, çı rıl çıp lak et tim ve bı rak tım da - mın ba şı na: Uç de dim. Öy le bir ce za lan dır ma yön te mim var dı. Çok tu haf, ama ger çek ten yap tım. Gü ver ci ni ta ma men tek bir tüy kal ma yın ca ya ka dar yol dum. Son ra ne ol du, bi le mi yo rum. Ama onun su çu ken di gru bu nu bı ra kıp, hep kom şu nun gü ver cin le riy le uç mak tı. Bu bana bir iha net gi bi ge li yor du. Kö pek de öy ley di. Be yaz bir kö pe ğim var dı. Ta bii ye di rir dik, içi - rir dik. Çok tu haf! Fıs tık ağaç la rı nı bek li yo ruz, uy ku ya da lar dal maz he men ya nım dan çı kıp kom şu nun ya nı na gi di yor du. Ar tık bi le mi - yo rum, o da ha iyi ör güt le miş her hal de. Ha in bir kö pek gi biy di. Çok tu haf tı, be ni de kan dı rı yor du. Ya ni hâlâ o bi zi kan dı ran lar var ya, öy le. O kö pek de be ni kan dı rı yor du. Ba kı yor dum, ge ce gün düz, fır - sa tı nı bu lur bul maz gi di yor o kom şu nun ya nı na O ka dar ra hat, o ka dar iyi ba kı yor du ki kom şu ya, ben hay ret ler için de ka lır dım. Yi ne ne den öy le yap tı o kö pek, bi le mi yo rum. Bi raz bi zim şan sı mız olu - yor ga li ba. Es ki den bi zim köy de eşek ler var dı. Bi zim eşe ği de ben ku ra la ge tir me ye ça lı şı yor dum. Bu bir kı çı nı, bir ka fa sı nı öy le ha va ya yük - sel tir di ki, kont rol ede mez dik. Kö yün en çok ka i de ye ku ra la gel me - yen eşe ğiy di. Hâlâ ak lım da, köy de bi zi gü lünç du ru ma ge tir miş ti. Öy le eşek yok tu. Ta bii sü per eşek (ger çek ten bi zim eşe ğin adı sü - per eşek ola bi lir di). Kö pe ği miz de sü per kö pek ti her hal de. Elim le ye di ri yor dum, bağ da bah çe de, fıs tık ta be ni bek le me si için. Ben da - ha uy ku ya da lar dal maz sı vı şır ka çar dı. Sü per kö pek, ka çan kö pek! Kü çük bir ço cuk tum. Bak tım kav ga et mi şiz, bi ri si be nim ka fa mı kır mış. Ta bii an ne min ba na müt hiş yö nel me si var dı. Yok de di, eve gel me ye cek sin. Anam ver di ilk der si. İn ti ka mı mı al dık tan son ra be ni eve ala bi le ce ği ni söy lü yor du. Ana ha liy le hiç de acı mı - yor, oğ lum dur, bil mem ne yim dir di ye ke sin lik le dü şün mü yor. Be - nim gü cüm var mı yok mu, ona da bak mı yor. Bu ço cuk kor kak tır, eli faz la kalk maz di ye hiç umu run da bi le de ğil. Ke sin de mi yo rum, ama bel ki de üze rim de et ki li ol muş tur. Ben den da ha za val lı kim se yok tu ço cuk luk ta. Ya da her kes di - yor du: Al lah kim se nin ço cu ğu nu fi lan ada mın ço cu ğu gi bi yap ma - sın. Uzun sü re hep böy le oldu, hep si alay la kar şı lar dı. Ba ba mın adı Ömer'di. Yan dı Ömer di yor lar dı, yan dı... Yi ne akıl lı ba ba nın akıl lı oğ lu olan bir ar ka da şım var dı, onu ile ri de an la tı rım. Akıl lı ba - ba nın akıl lı oğ luy la, be nim gi bi bir fu ka ra. Za ten Ömer de ni len adam ger çek ten çok il ginç bir adam. O da kö yün çok fa kir bir ada - mıy dı. Onu kim ta nır? Çok za val lı ca. Fa kat çok il ginç! Güç süz, fa - kat ba ya ğı Müs lü man ve di ni ne bağ lıy dı. İl ke liy di de di ye bi li rim. Ada mın hak kı nı da in kar et me mek la zım. Bü tün güç süz lü ğü ne rağ - men ba zı de ğer ler için ya şa dı ğı nı söy le ye bi li rim. Ya ni be ni hiç et ki - le me di de mek, nan kör lük olur. Ta bii, ba zı yön le riy le mut la ka et ki - le miş tir. İl ke ye bağ lı, fa kat çok güç süz. Ve güç süz lü ğü nü bi li yor. Bir gün yi ne uzak tan ak ra ba bi ri si nin fıs tık ağaç la rı na git tim, top la dım giz li ce. Adam gel di, gör dü, ba na ye tiş ti. Onun pat lat tı ğı to kat var, hâlâ ak lım da dır. Fa kat ben de bir gün de dim sa na ne ya pa ca ğı mı gös te ri rim. Zor ola yı na kar şı ben de böy le sa na ile ri de bir şey ya pa rım di ye bir dü şün ce be lir di o za man. Si lik ha tı ra lar dır bun lar. Evet, ye di ya da on ya şın day dım. Anam ba na ne söy lü yor du? Bi - li yor su nuz, ana ev de ağa dır, ye di ya şın da ki ço cuk için di yor du: Sen böy le sa vaş, şöy le sa vaş! Ben yap ma dım. Ne den yap ma dım? Be ni ite le yip gi dip vur di yor du. Bir-iki yol üze ri me böy le gel di: Sen na mus suz sun, sa va şa mı yor sun. Ben akıl lı bir ço cuk tum ta bii, onun de di ği gi bi git sey dim, be ni dö ve cek ler di. Za ten ba na vu ru yor - lar dı da. Ben de şim di ki sı ra dan sa vaş çı lar gi bi ge lip ağ lı yor dum: 24 25

14 Bu ram kı rıl dı, şu ram kı rıl dı! Son ra bak tım ki böy le ol maz, ben de ken di mi ha zır la dım. Ne nem de söy lü yor du: Bu nun na mus duy gu la rı teh li ke li dir. An lat tım: Ha san Bin dal ar ka da şın ai le si bi zim ki le re düş man dı. Ben de de ği şik bir ço cuk ol du ğum için, en çok Hasan'la ar ka daş lı ğı mı ge liş tir mek is te dim. An nem bir de fa gör dü, vay, bu na mus suz de - di, bi zim düş ma nı mı zın ço cu ğuy la iliş ki kur muş. Çok giz li bir iliş kiy di ve da ha son ra o düş man lı ğı aş tık. Ben ne den o giz li iliş ki yi ele al dım? Bir lik iliş ki si için mü ca de le edi yo rum. Fe o dal bir ku ra lı ben yedi ya şım dan iti ba ren boz ma ya ça lı şı yo rum. Eğer o za man bu tu tu mum ol ma say dı, ben bu ka dar aşi re ti, ka bi le yi, bu de ği şik in - san la rı bir ara ya ge ti re mez dim. Bi zim bir ka pı var dı, hâlâ göz le ri min önün de dir. An nem le kav - ga dan ötü rü, o ka pı nın taş lar la böy le de lik de şik edil me dik tek bir nok ta sı bi le yok tu. Hay di bu nu na sıl çö ze ce ğiz? Bi zim ka pı ya ge lip ba kan gü ler di, bu ne ka pı sı dır? der ler di. An nem le kav gam dan ötü rü, o be ni içe ri alır dı. Ahı ra gö tü rür dü ta bii, onun uy gu la ma yön te mi de böy ley di. Üç de fa eli ni gırt la ğı ma ko yup böy le kal dı rır - dı. Töv be de! di yor du, üç se fer hem de. Öy le ra hat de ğil, son ne - fe si mi ge ti rin ce ye ka dar ta bii. Çar na çar töv be eder dim. Fa kat ufak bir de lik bu lur bul maz, açar ka pı yı bir den fır lar dım. On dan son ra o ka pı yı ka pa tır dı. İki ka pı yı da vu rur dum, vu rur dum. Pe ri şan eder - dim ve böy le ce ge çer dim. O yaş tan be ri böy le yim. Za ten an nem di - yor du kim se bu nun la ba şe de mez ve ya kim se se nin le ba şe de mez, kim se uğ ra şa maz. Bu yön le rim de var. Açık söy le ye yim: Bu nu na - sıl yo rum lar sa nız yo rum la yın, ama dik kat edin. Be ni öy le gör dü ğü - nüz gi bi ele ala maz sı nız. Son ra dan bi zim mer kez de be ni böy le ele al dı ve be ni kul la na bi le cek le ri ni san dı lar. Ya nıl gı dır. Ana mın bek le di ği, bu la ma dı ğı Ana dan be nim bek le dik le rim, bu la ma dık la rım Bir lik te faz la uzun sü re li ol ma yan bir ya şa mı mız ol sa da, çok şid det liy di. Ken di ne gö re o be ni ta nı mı yor du, ken di me gö re ben ona an lam ver me ye ça lı şı yor dum. Bir yuf ka ek mek için anam la na sıl sa vaş yü rüt tü ğü mü (bir ek - mek sa va şı, ti pik, hâlâ anı la rım da) anım sı yo rum. Da rı ek me ğin den son ra buğ day ek me ği or ta ya çık tı ğın da, bu ben de bir ara yış tı ve yuf ka ek me ği nin bir ta ne si ni bi le faz la dan al mak, be nim için tam bir amaç tı ne re dey se. Onun için bü yük bir sa vaş çı lık ya pı yor dum. He def de anam dı ta bii. Onun sak la dı ğı yer den ve ya el le rin den al - ma lıy dım. Hak kım mıy dı, de ğil miy di, o ay rı bir me se le. Ta bii, tam is te di ğim ek me ği ko pa ra ma yın ca, da ğa çı kar dım. Dağ da bi li nen kök bit ki le ri var dır, on la rı top la mak, yi ne ekil miş bit ki ler den, mey - ve ağaç la rın dan de ğer ler top la mak da be nim için bir he def ti. Ba zı la - rı nı hır sız lar dık. Ba zı la rı nı biz zat bü yük ça ba har ca ya rak el de eder - dik. Bir dö nem böy le geç ti. Di ye bi li rim ki, bu ko nu da da bir ön cü sa va şı yü rü tü yor dum ki, ilk ço cuk luk grup la rı mı bu ko pa rı cı lık te - me lin de ör güt le me ye ça lış tım. İş te, ge lin si zi çiğ dem top la ma ya gö tü re yim. Fi lan yer de kar puz ekil miş, bir kaç ta ne ala bi li riz. Üzüm ler çık mış, fıs tık lar çık mış. Ba ba lar ço cuk la rı için ön der dir. Be nim de ba bam be nim için ön - der di. Fa kat yü rü te mi yor du. Ön der lik sa na tı na be nim er ken den el at mam, bi raz da ba ba mın yet mez li ğin den dir. Şu nu söy lü yo rum o za man: Be nim ba bam da baş ka la rı nın ba ba sı gi bi bi ze ön der lik et - se de, boş lu ğu ka pat sa. İyi ki öy le bir ba bam ol muş. Eğer öy le ol - ma say dı, da ha ço cuk yaş ta ön der lik ara yı şı için de ol maz dım. Bu ba ba di yor dum, bi zi ida re ede mi yor. Çok zor du rum da, çok za - val lı, bü yük yet mez lik ler ya şı yor. Ger çek ten köy de bil di ğim ka da - rıy la ai le için de en çok ön der li ğe oy na yan ki şiy dim. Her hal de bu an lam da, ön der lik üze ri ne te mel ders le ri al mı şım. Ba ba mın yap tı ğı bir kav ga var dı. Ayak la rı ha va da, öy le oy nu yor - du ade ta. Bi ri si üze ri ne çök müş tü. Be nim bü yük bir ba cım var dı, ba ğı rı yor du ona: Ulan ge tir o bı ça ğı Alt ta, ya ni ayak la rı ha va - da, bi ri bı ça ğı ge tir se bi le ala maz, çün kü el le ri tu tul muş. Ye nil gi li ruh ha li, felç edil miş ki şi lik, bir de bı çak is ti yor ben den. Si lah is ti - yor, ge tir Ab dul lah di yor. Evet, be nim de adı mı söy le miş ola bi lir. Ben utan dım bun dan ve böy le hiç kav ga et me ye ce ğim de dim. Çok bü yük ba şa rı la rım ol ma sa da, gü cü mün yet me ye ce ği şe ye gir

15 me dim. Gü cü mün yet me ye ce ği şe ye ni ye ölü mü ne gi re yim ki? Hâ lâ ha tır lı yo rum, Birecik'e yü rü dü ğüm de ba ba mın ete ğin den tu tu yor dum ve böy le bak ma ya baş la dım her şe ye. Kor kunç gö rü yo - rum. Bu ne dir? Bu ne dir? di ye so ru yo rum. Her şey den baş ka bir şey ka pı yo rum. Ba ba mın ete ğin de ilk şeh re gir di ğim de baş la dı be - nim sa va şım. Şe hir san ki bü yük bir dağ dır ve üze ri me yı kı lı yor. O Bi re cik cad de le rin de adım at mam, san ki az gın bir düş man or ta mın - da yü rü yor mu şum gi biy di. Ba bam be nim için bü yük kuv vet: Be ni o cad de ler de yü rüt tü ğü için. Ba bam çok kö tü olan bi ri si de ğil di. O da ben den hay li umut luy - du ve ba na gü ve nir di. Onun kal bi ni, yi ne en çok ben umut lu kıl mış - tım, ama bu na rağ men sık ça ona kar şı is yan lar da dü zen li yor dum. Ya ni kö tü bir ai le ço cu ğu ör ne ği su nar dım. Öy le laf an la maz, hep kö tü ye oy na yan, is yan eden de ğil, tam ter si ne, ben den hay li umut - luy du ba bam. Bu nu da hâlâ ha tır lı yo rum. Bir ağa cın al tın da, ar tık ona ne il ham ve ri yor bi le mi yo rum, ya nın da ki le re işa ret et ti. De di: Ona do kun ma yın, onun al nın da fe tih ya zı lı dır. Sa nı rım yi ne ya - şam ve ya üre tim de ki ba zı fa a li yet le ri me ba ka rak söy le ye bi li yor. Faz la işe gel mi yor dum, ama bir işe gi riş ti ğim za man sa nı yo rum çok te miz ya pı yor dum o işi. Bel ki de onu çok et ki le yen bu yö nüm dü. Ve sen ne re ye gi der sen git, fet he der sin. Al nın da fe tih işa re ti var. Hâlâ bu sö zü ha tır lı yo rum ve yi ne ne den söy le di, bi le mi yo rum. Uyuş mu yor dum, böy le bir tep ki sü re ci için dey dim. Te miz iş yap tı - ğım ke sin di, fa kat çok da tem kin liy dim, ko lay an laş mı yor dum. Or - tam da öy ley di. Faz la iş yap mı yor dum. Az ve öz ya pı yor dum. Fe tih de di ğin olay, iş te fet he diş tar zı dır. On ya şın day dım ya da de ğil dim da ha. Du yar lı lı ğım var dı. As lın da çok da akıl lı bir ço cuk tum. Ha tır lı - yo rum, hâlâ ak lım da çok iyi tu ta rım: İn sa na dik kat et mek ge rek ti ği - ni öğ re ni yor dum Ba bam, alim ol ma nın dü ze yi ne, de re ce si ne gö re öl çü le ri ni ko yu yor du: Bir si ga ra ka ğı dı nı di yor du, yas tı ğı nın al - tı na sok. Sen o yas tı ğın iş te bi raz yük sel di ği ni far ke der sen, iyi bir alim ol du ğu nu ka nıt lar sın. Ve unut ma dım, si ga ra ka ğı dı ne ka dar - dır? Yas tı ğın al tı na so kul du mu, yas tık yük sel miş di ye cek sin, ya - ni far ke de cek sin. Oy sa bu gün ki mi le ri için de ğil si ga ra ka ğı dı, yas tık la rı nın al tı na kü tük koy sak, de ğiş ti ği ni far ket me ye cek ler. Be nim de es ki den gü cüm faz la de ğil di. Ba bam o za man da söy - lü yor du, se ni ta ka cak tek bir ki şi bi le yok di yor du. Ay nı şey de - vam edi yor bir an lam da. Evet, bir an lam da bu gün de doğ ru dur. Te - kim. Fa kat ba bam dan da da ha güç lü yüm. Bu nu söy le yen ada mın ken di si bir hiç ti. Ben böy le ol mak la bir lik te, yi ne de ben ce hâlâ bil - di ğim den bir san tim bi le ge ri dur ma mı şım. Yi ne hep si ne gö re güç lü du rum da olan be nim. Ata ya-ba ba ya gö re de be nim. Hiç bir ba ba nın oğ lu onun ki gi bi ol ma sın der ler di ya, be nim ba bam da ba na öy le faz la akıl ve re cek du rum da de ğil di. Za ten ada - mı mah vet miş tim, ba ba lı ğı nı ta ma men bi tir miş tim. Hâlâ ha tır lı yo - rum, çok tem bel bir İs ma il var dı. Kur ban lık İs ma il mi, sa lak İs ma il mi? Ba ba sı nın ilk öğü dü öne geç me, ar ka da kal ma, tam or ta da dur idi. Tam köy fel se fe si. Bu, oğ lu nu uzun sü re oku la gön der mi - yor du. Bak tı ki biz bi raz ço cuk la rı oku la gön de ri yo ruz, ge le cek sa - hi bi ya pı yo ruz, o da gön der di. Son ra dan ço luk ço cu ğa ka rış tı. Ön - cü lü ğe ge le me di. Bü tün köy lü le rin ya şa mı kav ga lı ge çer. Fa kat köy lü nün bu tar - zın da ba şa rı yok tur. Halk sa va şı na ay kı rı bir du rum dur. Ve bu yüz - den de iç çe liş ki ler le bir bir le ri ni tü ket miş ler dir. Bu nun di ğer bir yü - zü de tan rı ya şük re den pa si fizm dir. Bu kav ga cı lı ğın so nu cu, köy lü pa si fiz mi, onun ka de re bo yun eğ miş li ği dir. Ba bam her kav ga da fır la fır la! Git böy le sa vaş kö yün üze rin de, git böy le küf ret di yor du. Ben onun tar zı nı yap ma dım. Ben onun gi bi yap say dım, şim di çok tan öl müş tüm. On beş ya şı mı bi le gör - mez dim. Ba ba da bir ağa dır, es ki sa va şı yü rüt mek is ter. Öy le an la şı lı yor ki, anam be nim en iyi öğ ren di ğim okul muş. Bu ka dın köy de en çok ba ğı rıp ça ğı ran, kav ga ya en açık, en is yan cı tip - ti. Ha len ak lım da ve ben ye rin di bi ne ge çer dim. Keş ke be nim öy le is yan cı bir anam ol ma say dı der dim. Köy de ele kar şı bu na sıl sı kıl - mı yor, na sıl utan mı yor? Na sıl bu ka dar kor kunç vel ve le ye bo ğu yor 28 29

16 her ke si, na sıl böy le is yan edi yor? Ta bii, ço cuk ha lim le ben ye rin di - bi ne ba tı yor dum. Ya ni na sıl tak tik çi ol du ğu mun en önem li ne de ni de, sa nı yo rum ora ya bağ la na bi lir. Onun o is yan cı lı ğı, ay nı za man da için de bir za yıf lı ğı ba rın dı rı yor du, bu nu gö re bi li yor dum. Çün kü bu ka dar ba ğı rıp ça ğı rı yor, ama tek bir ba şa rı lı so nuç ala mı yor. Ana ma gü ven mek is ti yo rum, ama ana mın elin den faz la bir iş gel mi yor. Ba - bam da öy ley di. Onun en bü yük ey le mi, çı kar dı da mın ba şı na, yu - mar dı gö zü nü Na sıl küf ret ti ği bi le bel li de ğil di. Vır vır vır... En bü yük kü für le ri sa vu rur du, ge lir di ye ri ne otu rur du. Düş man la rı na kar şı en te mel ey lem bi çi mi buy du. İki si de de mek ki, be ni çok et - ki le miş. Ben bu bü yük tak tik ön der lik esas la rı nı, on la rın ter si ni uy - gu la ya rak al mı şım. Ya ni bun la rı çok er ken yaş lar da boş, kof ola rak gö rü yor dum. Ken di le ri ni çok an lam sız kıl dık la rı nı, çok so nuç suz kav ga et tik le ri ni gö rü yor dum ve ter si ni uy gu lu yor dum. Öy le an la şı - lı yor ki, er ken yaş ta öğ ren me nin en te mel ne de ni, bu ai le ve ana ba - ba ger çek li ği ile bağ lan tı lı dır. En te mel ders le ri mi de ora dan al mı - şım. Da ha son ra hiç bir za man şaş ma dım. Ba ba mın hal-i ha ra bı, be - ni bu iş ler de ön der ol ma ya zor la dı. Da ha ço cuk yaş tay ken ya şa dı ğı - mız acı lar, iş le re iyi ön der lik et mek bi çi min de bir so nu ca gö tür dü. Ta bii, bü yük dü şü şe kar şı, bü yük ağ la yı şa kar şı, kü çük şey le ri ken di ne la yık gör me ye kar şı bir tav rım var dır. Za ten ba bam söy lü - yor du: Sen bir tek göz ya şı dök mez sin ben öl dü ğüm de. O, ne ye kar şı ol du ğu mu bi li yor du. Kü çük lük le re, ba sit lik le re ben göz ya şı dök mem. Ama di ğer yan dan da ne ka dar duy gu lu ol du ğu mu dün ya alem bi li yor. Be nim aşk yö nüm, duy gu yö nüm, bi linç ya nım dan da - ha güç lü dür. Fa kat bi linç de var, bu nu da ih mal et mi yo rum. Bi li me çok ya kın bir çiz gi de yü rü dü ğü mü kim se gö zar dı ede mez! Ben çar pı cı bir duy gu lar sa va şı yım. Dev rim za ten duy gu lar la baş lar. Ben de de duy gu yö nü kor kunç güç lü baş la dı. Ki ni, red le ri ka dar is tek le ri, çir kin li ğe kar şı ol du ğu ka dar gü zel lik le ri esas alan, ken di ne gö re bir ge liş mey le baş la dı. Ön ce le ri bi linç, si ya set yok tu, duy gu lar var dı. Ben bi zim kö yün en ge ri ve ya en çir kin an la yı şı nı bi le an la mak is te dim. Hâlâ ha tır lı yo rum, ço cuk la rı nı en de ğer li pa şa nın ço cu ğun - dan bi le da ha de ğer li gö rür ler di. Oy sa bel ki de çir kin lik te bi rer abi - dey di ler. Fa kat he le ba kın der ler, ne ka dar dün ya gü ze li, ne ka - dar vaz ge çil mez... Çö züm süz dür ler. Bi rer ucu be ol duk la rı açık ol - du ğu hal de, ai le ler bu nu böy le de ğer len di rir. Bu bir ide o lo ji dir. Bir ide o lo ji dir. As lın da o ka dar de ğer siz ve yok sul bı ra kıl mış ki, var lık de di ğin şu: Bir kaç ka rış top ra ğı ve ya bir-iki ke çi si, bir ta ne eşe ği, bir-iki kö pe ği ve bir-iki ta ne de çe lim siz ço cu ğu var dır. On la - rı va tan dan da, Al lah tan da, iş te de ğer ler sis te min de her tür lü de - ğer den de üs tün tu tar ve ya on la rın ye ri ne ko yar. Ve gö zü baş ka bir şe yi gör mez. Biz de ki ai le ci lik iliş ki si bu dur. Tar la ça lış ma la rı önem liy di. Tar la lar da ça lış tım. Yol ma lar bi zim için ba ya ğı bir yük tü. Yol ma ge rek li, di yor dum, yo lu yor dum. Ama bu nun la bir ömür tü ke til me me li, di ye dü şü nü yor dum. Çu ku ro va ya da git tim son ra dan, ya iki ya üç se fer. Pa muk top la dım. Ora da da o ya şa mı kan ter için de gör düm. Ora da emek ne dir, emek le ya şam na - sıl olur, an la şı lır dı, iyi ça lış tım, ama bu ça lış may la bu öm rü ge çi re - mem di yor dum. Kar deş le rim le de ça tı şır dım. Ama yi ne de kar deş ti ler. Her şey le - rin de çir kin lik de ol sa, kar deş ti ler. Yi ne de, ezi ciy dim (ta bii doğ ru te mel de). Yol ma ya çı kar dık, ben ölü mü ne bir eşit lik da ya tır dım. Ça lı şa - cak sı nız der dim. Bir ba cım var dı, hâlâ ha tır lı yo rum. Da yat tı ğım ga li ba bir ça lış may dı. Bel ki de zor la nı yordu. Üs tün lük kur ma yı mı amaç lı yor dum? Sa nı yo rum ça lış ma da et kin li ği da yat mış ola bi li rim. O ise se nin gü cün an cak ba na ye ter di yor du. Güç ye tir me. Ai le için de de ni yor dum, ama doğ ru te mel de. Er kek kar de şim le de öy le. Adam çok edil gen, ai le de bir mi ras ye - di ci ol ma teh li ke si var dı. Ni te kim son ra dan sa nı rım bi raz mi ras ye - di ci gi bi kal dı. Ki, da ha o za man dan yük len me min ne ka dar doğ ru ol du ğu an la şı lı yor. Adam eşe ğe bi le doğ ru dü rüst bi ne mi yor du. İki kar deş ba cak la rı nı kal dı rıp da eşe ğe bin di re rek onu öy le kazaya gö

17 tü rü yor duk. Ko lay has ta la nıp böy le ken di ni el le re tes lim eden bir kar deş ti. Ta bii bu nu ka bul et mi yor dum ve son ra dan an la ta ca ğım kav ga yı da onun için yap mış tım. Oyun lar da oy nar dım, ama faz la de ğil di. Tek ayak lı oyun, aşık oyu nu, bi raz da gü reş. Kız lar la da bir lik te oy na mak is ti yor dum. Hat ta bir lik te oy na ma ya ça lış tı ğım bir kı za, çok er ken ge lin ol duk - tan son ra gel se nin le oy na ma ya de vam ede lim de yi şim var mış. Biz zat ka dı nın böy le bir anı sı var mış. Ben de böy le bir anı yok, ama o söy le miş, ola bi lir. Köy kız la rıy la oyu nu mun is te di ğim gi bi so nuç lan ma ma sı na duy - du ğum tep ki ol ma say dı, kız la rı bu öz gür lük oyu nu na, bu sa va şa çe - ke mez dim. Ki şi nin ken di ne kar şı tu tar lı ol ma sı ge re ki yor. Bir sö - züm var dı, ço cuk lu ğa iha net et me mek. Bü yük le rin çe liş ki si ne dir as lın da? Ço cuk luk öz lem le ri ne iha net le baş la yan bir çe liş ki dir. Ben bu na da iha net et mek is te mi yor dum. Öz gür lük böy le baş lar. Ço cuk öz lem le ri kut sal öz lem ler dir, ba rış çıl öz lem ler dir. Bağ lı kal mak, ger çek bir iliş ki dir. Sı ra dan, ge le nek sel Kürt er ke ği ni ka bul et mek çok teh li ke li dir. Şu so ru yu sor dum kız la ra: Siz böy le er ke ği na sıl ka bul edi yor su - nuz? Be ni zin ci re bağ la sa lar, böy le bir iliş ki yi ka bul et mem. Ak lı - ma gel di. Köy de bir ka dı nı ver miş ler di. O ço cuk ha lim le duy muş - tum. De di ler, ka dı nı ar tık hep ev de kal ma sı için evin di re ği ne bağ - la mış lar. Ve yi ne di yor lar dı: Ka dın o ip le ri ko par mış, kaç mış. Ni çin kaç tı di ye, böy le bir il gi duy dum. Ama bu na rağ men, hep si de çok al çak ça bağ la na bi li yor bu gün. Ben bu ai le yi na sıl ai le ola rak ka bul ede ce ğim? İl ko ku la ilk baş la dı ğın da, adı nı-so ya dı nı öğ re tir ler. Ka ra tah ta ya kalk tı ğım anı hâlâ ha tır lı yo rum. Öğ ret men be ni kal dır dı, yaz de - di, adı nı-so ya dı nı. Be nim için en önem li sı nav lar dan bi ri dir, hâlâ bel le ğim de. Harf le ri ar tık bey ni me ade ta nak şet mi şim. Ta bii, adımso ya dım bi raz uzun ca. Ama sı ra la dım. Bi tir di ğim de, sa nırım ba ya ğı olum lu pu an da al dım. Bü yük bir sı na vı ba şar ma nın zor lu ya şan tı - sıy la git tim, o sı ra da otur dum. İl ko ku la baş la yış gün le riy di. Ola ğa nüs tü zor: Dil zor luk la rı var, ez ber le me zor luk la rı var. Za ten ai le de cid di bir ra hat lık gör me mi - şim. Köy zor luk lar la do lu. Oku lun da zor luk la rı ek le ni yor. Ya ni yağ mur dan kur tu la yım der ken, do lu ya tu tu lu yor sun da ha o yıl lar da. Ger çek, se ni hiç ra hat et tir me ye cek ka dar aman sız. San mı yo rum hiç bir ço cu ğun ken di si ni ger çek ler kar şı sın da bu ka dar apan sız bul du ğu nu. Çün kü ko şul la rı nız ra hat la tı cıy dı siz le rin. Ço cuk la rı na ha kim bir ai le, on la rın okul sü reç le ri ni de iyi ha zır lar. En azın dan den ge li, faz - la zo ra sok ma dan. Ve ta bii ço cuk için bir gü ven ce dir. Be nim hiç bir gü ven cem yok tu. Her hal de fay da sı da olu yor. O ço cuk yaş ta gü ven - cem ken dim olu yo rum. Faz la güç lü da yı la ra, ba ba la ra da yan sam, bü yük bir ih ti mal le fark lı bir çiz gi de ge li şe ce ğim. İş te bu nun böy le ger çek leş me yi şi, be nim bir çiz gi sa hi bi ol ma mın ilk adı mı dır, de ni - le bi lir. İlk öğ ret men Her hal de öğ ret men ler bi raz du yar lı dır. Adı nı ha - tır lı yo rum, Çorumlu'ydu, Meh met Mey dan kaş. Ben ona bi raz yu - mur ta ve yo ğurt mu gö tür düm? Yal nız bu yüz den de de ğil, ilk gün - den dik ka ti ni çek miş ol ma lı yım ki, be ni evi ne da vet et ti. İş te onun la ye di ğim ye mek hâlâ ak lım da ve be nim için önem li bir sof ray dı. Ono re edi ciy di. Onur lan dım. Öğ ret me ni min en göz de öğ ren ci si ol - ma ya baş la dım. Ve o say gı yı hep mu ha fa za et tim. İlk yıl dan ken di - mi ta nı dı ğım son gü ne, iş te şim di ye ka dar, öğ ret men lik ger çe ği ne kar şı hep say gı lı ol dum. Ke sin say gı sız de ğil dim, şı ma rık de ğil dim ve hep en iyi öğ ren ci si ol mak is te dim. Bu da ha o yaş lar da baş la dı di ye bi li rim. Öğ ren ci lik, imam lık, yol ma hep böy le ol du. Be nim ki şi li ğim ni ye ko lay ye nil mi yor? Ben ge rek ço cuk oyun dü zen le rin de ve kav ga la rın da, ge rek se da ha son ra oku la baş la dı - ğım da da, ye nil mez dim. Üni ver si te ye ka dar da bü tün öğ ret men le ri - min göz de siy dim. Öğ re ni me, eği tim pra ti ği ne yak la şı mım ola ğa - nüs tü dür. O öğ ret men le rin bü yük bir kıs mı bu gün ya şı yor. Ba na öv - gü le ri, yak la şım la rı; bü tün öğ ren ci le ri gıp ta, kıs kanç lık için de ve be nim et kim de bı rak tı. Do ğal bir ön der li ğim var dı. Eği tim de, 32 33

18 ABC'yi öğ ren mek te, ol duk ça cid di, say gı lıy dım ve çok özen gös te - rir dim. İl ko kul da iyi bir imam dım. Ken di mi di ne ver miş tim ve ol duk ça da na maz kı lı yor dum. Ta bii bel li bir dö nem yo ğun laş mış tım. Köy ima mı nok ta sın da yer al dım ve ile ri dü zey dey di di ye bi li rim. Be nim şan sım, bir de ai le özel lik le rin den ola bi lir. Ken di ni faz la ku rum laş tır ma mış, ku ral la rı nı uy gu la ya ma yan bir ba ba, yi ne ken di - ni tam ege men kıl ma yan bir ana, yi ne faz la ge liş kin ol ma yan kar - deş ler or ta mın da, ben çı kış yap ma ola na ğı nı el de edi yo rum. Ön cü - lük sa va şı mı nı ai le için de böy le ya man yü rüt tüm. İçin de bin ler ce olay var, bin ler ce kav ga var. Şu an da TC ile yü rüt tü ğü müz kav ga - nın bel ki de en şid det li bir kıs mı nı ben o za man yü rüt tüm. O za man ana mın ba na iliş kin söy le di ği bir çok ve ciz, söz ler var dır. Be nim ça - lış ma tar zı mı gö rü yor du. Hâlâ ha tır la rım, ah mak, hiç kim se se nin gi bi ça lı şır mı? der di. Fark lı ol du ğu mu bi li yor du. Kü çük bir öğ ren ci gru bu muz var dı. Sa yı la rı on ci va rın day dı. On - la rı ben oku la gö tür me ye ça lı şı yor dum. On la rı ol duk ça iyi ta lim et - tir dim di ye bi li rim. Hat ta hep si ne na maz kıl dı rır dım. Oku la gi di yo - ruz, say lak lar var. Yağ mur ya ğın ca bi raz su bi ri kin ti si var dı, hep si - ne ora dan ab dest al dı rı yor dum. He men ar kam da di zi lip na maz kı lı - yor lar dı. Bu an lam da da ba ya ğı imam lık yap tım. İl ko kul da ve ken di ken di me yap tım. Önem li bir ör güt le me aşa ma sı dır. De ğil mi, ken di ken di ne imam ol mak önem li dir. Ya ni kö ye gö re di ni ne bağ lı olan, en iyi sin den, bu çok er ken yaş ta imam ol mak. Bir ço cu ğun ko lay ko lay üst le ne me ye ce ği bir gö rev. Öğ ren ci gru bu ma oku lu aşı la ma ya ça lı şı yor dum. ABC'yi öğ re ti - yor dum. Hiç bir şey bek le me den yap tı ğım bu ça ba yı her hal de anam ah mak lık ola rak de ğer len di ri yor du. Sen böy le ya pı yor sun, bun la - rın hiç bi ri si se nin gi bi ça lı şı yor mu? Be ni suç lu yor du ve ken di ki - şi lik çer çe ve si için de hak lıy dı da. Hiç bi ri si se nin gi bi ça lış mı yor di yor du. Ben bu iş le re ve ya onun ak lı nın al ma dı ğı iş le re gir di ğim de bu nu söy lü yor du. Bir ba kı ma ay nen doğ ru. Ken di me has bir tarz da ça lış ma ko nu sun da bu gün ben ze rim yok tur. Dev rim ci ya şam, bi raz be nim yap tı ğım gi bi, ken di ni ça lış ma ya ver mek le ba şa rı lır. Anam üs te li yor du, Kar şı lı ğı ol ma dan on-on beş köy lü ço cu ğu nu sen ne di ye eği ti yor sun? Ben o ço cuk la rı okul sa hi bi ve gi de rek adam edi yor dum. Bu nu şöy le de ğer len di ri yor du: Hiç kim se se nin gi bi ya par mı? Ki doğ ruy du, hiç bi ri si be nim gi bi yap maz dı. O za man ken di ni or ta ya çı ka ran bir özel li ğim, in san la rı eğit me ça ba sı dır. Di - ğer yan dan ken di ne gö re ye tiş me yen bir ço cuk, bel li ki de li kan lı lı ğa doğ ru gi di yo rum. O za man şu nu far ket ti ler: Bu ço cuk nor mal bir ai le ço cu ğu ol ma - ya cak. Da ha o za man dan anam ba na bir ai le ku ra ma ya ca ğı mı söy lü - yor du. Kim se sa na kız ver mez, kim se sa na iş ver mez böy le eleş ti - ri yor du. O da doğ ru ola bi lir di. Çün kü ben den kay nak la nan ya şam işa ret le ri, be nim, onun dü şün dü ğü gi bi pek doğ ru, sağ lık lı bi ri si ola ma ya ca ğı mı gös te ri yor du. Ha tır lı yo rum, o za man böy le et ra fım da ço cuk lar var dı. On lar son ra dan hep dü ze ne koş tu. Biz zat ya nım da okul oku ma la rı na yar - dım cı ol du ğum, hat ta oku ma yı öğ ret ti ğim ki şi lik le rin, göz le ri hep dü zen dey di. Öğ ret men ol ma ya ça lı şı yor lar dı ve ya ai le dü ze ni ne, iş - te dev let dü ze ni ne ka pı l ma ya böy le göz le ri ni kal dır mış lar dı. Din ku ru mun da, okul ku ru mun da, da ha son ra ki ide o lo jik ku rum - lar da, po li tik ku rum lar da ba şım hep be la lı, hep is te di ği mi bu la ma - ma du ru mu ya şa dım. As lın da ta par ca sı na bağ lıy dım, ama is te di ği mi bir tür lü bu la ma ma, ben de hep en iyi si nin na sıl ger çek leş ti ri le ce ği so ru su na ve so nu cu na gö tür dü. Ne hiç kim se be nim gi bi ne ar ka da - şı na bağ lı dır, ne öğ ret men le ri ne bağ lı dır. Bü tün öğ ret men le rim be ni ta nır lar. Hep si nin üs tün sev gi si ni ka zan ma yı bil miş tim. Laf de ğil, ka nıt lar var. Ve her ke sim den öğ ret men ler var dı. Ar ka daş la rım da öy ley di. Be ni yıl ön ce ta nı yan lar, şim di be nim dost la rım dır. Türk ler de öy le dir. Okul ar ka daş la rım (bel ki de ba zı la rı şim di dev - let ka de me le rin de dir), hep si de be ni dost ola rak anar. De mek is te di - ğim, ar ka daş lı ğa bağ lı lık ta ben de güç lü bir ça ba var dı. Ama bu na rağ men, hep si nin aşıl ma sı ge rek ti ği ni söy le dim. Öğ ret me ni mi aş - mak zor bir olay dı

19 Ar ka da şı na ön der lik et mek de zor dur. De ne yin, ne ka dar zor ol - du ğu nu gö re cek si niz. Her şe ye rağ men on la rı üz me den, on la rı kır - ma dan... Çün kü on la rı aş mak, on la rı bel ki de kı rar. Bir ki şi nin aşıl - ma sı çok zor dur. Fa kat çok olum lu aşı lır sa se vi nir. Öğ ret me ni nin öğ ret me ni olur sun, bu onu se vin di rir. Ar ka da şı nın ön de ri olur sun, bu da onu se vin di rir. Yi ne ilk ço cuk luk ar ka da şım Ha san Bindal'ın kö yü, Ci bin kö yü var dı. Bir Türk kö yü dür ve hâlâ o ai le ler bi zi ha yır la yad eder ler. Be ni bir gün ev le ri ne mi sa fir et mek için bü yük il gi du yar lar dı. Böy - le say gın bir yak la şı mım var dı. Şim di bü yük sal dı rı ha re ke ti yiz, bü - yük yı kım ör güt lü yo ruz, ama ke sin böy le say gı da ku sur et me me du - ru mu da var dı. Hâlâ da or ta yer de du ru yo rum. Ko lay aşı la ca ğım ve bo şa çı ka rı - la ca ğım da bek le ne mez. Ada ma kıl lı uğ ra şa ca ğız da ha. Ya ni de lir - sem bi le bu işin pe şi ni ve ya pe şi ni zi bı rak ma ya ca ğım. Ye di ya şın - dan be ri bu işe ken di ni ya tı ran ko lay bı ra kır mı? Ben ha tır lı yo rum, öğ ret me nim be ni bir ki şiy le gü reş me ye kal dır mış tı. Sa nı yo rum Ha - san Bindal'dı. Çok çe ki ni yor dum, bu ar ka daş la gü re şe mem di yor - dum. O bi raz da ha güç lüy dü. Ben gü reş çi lik sa na tın da za yıf tım. Fa - kat şu duy gu hâlâ ak lım da: Kal ka yım mı, kalk ma ya yım mı? Bu ko - nu da gün ler ce, ay lar ca te red düt ge çir dim. Kalk tı ğım za man da ye ni - şe me dik. En çok ba şar dı ğım du rum, bu ye ni şe me me du ru mu ol du. Be nim için gü re şe kalk mak çok zor ol ma sı na rağ men, zor be la ye - ni şe me me du ru mu sağ la mak hay li önem li dir. Ar tık yü re ği mi o te - mel de ayar la dım. Be ra be re kal mak. Ye ne me ye cek sem de, kök lü bir ye nil gi yi ka bul et me mek. Ya şa mın her anın da ben böy le yim, öğ ren me de de böy le yim. Sı - nıf geç me ye ça lı şır ken, kav ra yış ne ka dar za yıf olur sa ol sun, müm - kün se en iyi nu ma ra yı al mak, ama çok az be şin al tı na düş mek, be - nim tar zım dı. Çok az üç ve ya dör düm var dı. Bir elin par mak sa yı sı ka dar ya var, ya yok tu. Ve bü tün ya şa mım da böy le dir: Ko şar ken, yü rür ken, her şey le il gi le nir ken. Li se de, or ta o kul da böy le bir sü rü il gi çe ki ci dav ra nış, bir sü rü ça tış ma ve hep si de ne fes ne fe sey di. Yen mez sem ol maz, ye ni lir sem hiç ol maz. Bu iki duy gu. Bir işe ken di mi ha zır la ma dan gi riş mem. Güç ye ti re me di ği me iliş kin ken di mi öl çüp tart ma özel li ğim dir. As lın da çok iyi bir gü reş - çi de ği lim, ama gi rip de he men kün de ye gel mek, ba na pek tu tar lı gel mi yor. Tüm oyun lar da böy le yim. Ka za na bil dik le ri mi za ten ka za - nı yor dum, di ğer le ri de hep be ra be rey di. Çok az oyun da kay bet tim sa nı yo rum. Bu bir psi ko lo ji, bir ki şi lik özel li ğiy di. Tar zım çok çar pı cıy dı. İlk na mazı kıl dı ğım da, il ko kul da, kö yün ima mı (1984'te öl dü ga li ba) sen bu hız la de vam eder sen uçar sın di yor du, ev li ya olur sun, uçar sın. İlk na maz kı lı şım, köy ima mı na bu de ğer len dir me yi yap tı rı yor. As lın da faz la du a dan da an la mam, ama en azın dan ta ki p e di yor dum. Ta ki p e tme tar zım, ima mı be nim hak kım da böy le bir ka nı ya gö tü rü yor. Bu na ben zer ya şa mı mın bir - çok de ne me si var. Hep si ne gi riş cid di, an lam lı ve böy le so nu ca gö - tür me var

20 İlk İs yan Bil mi yor lar, ama ya pı yor lar. Karl Marx Ya şa mın ken di si bir rü yay dı, sen rü ya da rü ya mı gö re cek sin? As lın da be nim ço cuk lu ğum da ola ğan dı şı bir şey yok. Dik kat edi lir - se her ke sin ya şa dı ğı du ru mun ge ri sin de. İl ginç ola nı da her hal de bu ra sı ola cak. Ana-ba ba sı ço cu ğu na faz la bir şey ve re mi yor, o ye te nek le ri yok. Köy yi ne bir şey ve re mi yor. Doğ ru dü rüst içi le cek bir su yu bi le yok. Okul yok. Öy le güç lü rü ya lar, ha yal ler gö re cek du ru mu da yok. Çok bi tik bir ara zi de ka lı yor bi zim ço cuk. As lın da ha yal de de ni le bi lir. Na sıl dı, düş ler ge li şe bi li yor muy du? Ona da, rü ya ya da faz la ce - sa ret ede mez dim.... Xe zo: Ka pı kom şu bir bi ri ni be ğen mez ya, ha tır lı yo rum, Xe zo di - ye bir kom şu muz var dı. Xe zo fu ka ray dı. Xezo'nun bir ta vu ğu eve gel di di ye, her gün kı ya met ler ko pa rı yor du anam. Kav ga et me di ği bir sa a ti yok tu ka dı nın. Ga li ba ben o kav ga nın an lam sız lı ğı nı dü şü - ne rek doğ ru kav ga nın an la mı na ulaş tım. Evet, çok yo ğun du biz de sa bah tan ak şa ma ka dar ka pı kom şu kav ga sı. An lam sız, bom boş.... İlk ta ban ca se si ni duy du ğum za man ki ruh ha lim hâlâ ha tı rım da. Ca mi nin ar ka sın da bir bak tım ta ban ca se si ge li yor. Ödüm kop tu 38 39

21 ade ta. Bu ne müt hiş ses tir? İn san lar kar şı kar şı ya gel dik le rin de bu ne çıl gın lık tır de dim, na sıl bu na ce sa ret edi yor lar? Uzun sü - re an lam ve re me dim ve o be ni şo ke et ti. Kö yü müz de ki bir ta ban ca atı şıy dı bu. Gü cüm yok tu ona bak ma ya. Ne den ola bi lir? As lın da ora da bü yük bir akıl dı şı lık gö rü yo rum. Bü yük ih ti mal le halk için de - ki çe liş ki le rin öy le hal le dil me me si ge rek ti ği ni dü şü nü yo rum. Ve bu iyi bir yak la şım dır. Bü yük ih ti mal le bu kav ga cı lık tan umut yok di ye an lam lı bul mu yo rum; teh li ke gö rü yo rum ki, şo ke olu yo rum. Bu kav ga tar zı ba na hiç bir za man an lam lı gel me di. Be ni kav ga ya gö tü re bi le cek çe liş ki le ri na sıl ar ka daş lık ku ra rak ön le mek is te di - ğim, onun la bağ lan tı lı dır. Bü tün bun la ra kar şı, gi de rek ken di ha re ket tar zı mı ge liş tir dim. Evet, ba na gö re taş lı kav ga müm kün de, köy or ta mın da ta ban ca kul lan mak de li işi. Hay li il ginç bir nok ta. Hem böy le is yan ede cek - sin, hem de bu ta ban ca ya akıl er di re me ye cek sin. Ca mi nin ar ka sın da adam ta ban ca pat lat tı ğın da ben bu bir ca na var, na sıl bu ta ban ca yı sı kı yor de dim. Hâlâ ak lım al mı yor du. Köy or ta mın da ta ban ca ol - maz di yo rum ve bu da ger çek çi bir de ğer len dir me. Çün kü çe liş ki - nin ta ban cay la çö züm len me me si ge re ki yor. Dik kat edi lir se ben en bü yük ih ti lal ci li ği da ya tı yo rum. Bu kav ga da ta ban ca yı ke sin yan lış bir araç ola rak dü şü nü yor ve bu dü şün ce mi hâlâ ko ru yo rum. Öy le bir köy or ta mın da ta ban ca dev re ye gir me me li. He men bu ra da bir ek le me da ha ya pa yım: İki ar ka da şım var dı, iki si de hâlâ ak lım da. Bir gün duy dum, bi ri di ğe ri ni kav ga da bı çak la ya rak öl dür müş. Şim di ben hâlâ o kav ga yı ve öl dür me ola yı nı unu ta mı yo rum. Be nim için çok tra jik ti. O öl dür - me ola yı ke sin lik le köy or ta mın da ol ma ma lıy dı. Son de re ce tra jik ve vah şi ce bu lu yor dum. Yi ne o ta ban ca nın kul la nıl ma işi ni de, son de re ce teh li ke li ve deh şet li bu lu yor dum. İki si de yan lış tı. Bun la rın et ki si uzun sü re li ol du. Hâlâ unut ma mı şım. Bir mü ca de le ye has sa si yet le bağ lı lı ğım var. Bir mü ca de le yi ka - bul edi le bi lir bi çim ler de yü rüt me ye bağ lı lık var. Yok sa al tın dan çı - kı la ma ya cak bi çim le re dö nü şür dü. Me se la be nim kav ga cı lı ğım la Kürt kav ga cı lı ğı ara sın da ki far kı bi raz aça lım. O kav ga yı köy de her han gi bi ri si ve re bi lir. Za ten bi ri ni öl dür dü ler de, be nim ya şı tım, iki ço cuk ar ka da şım bir bi ri ni vur du. Öl dür me, ola ğa nüs tü bir ce sa - ret işi dir. Si lah kul la nıl ma sı da çok ola ğa nüs tü dür. Ama ben ni ye o gün kü ki şi le re tep ki duy dum? Za ten o ki şi ler da ha son ra öl dü ler. Ölen öl dü, si la hı kul la nan faz - la ba şa rı lı ola ma dı. Kav ga da adı bi le geç mez ol du. Sa nı yo rum kla - sik kav ga cı lık ve is yan cı lık la be nim o za man ki kav ga cı lı ğım ara sın - da çok bü yük ve çok önem li bir fark var. On lar ken di kav ga la rın da tü ke nir ken, be nim kav ga yı bü yük bir ge liş tir me ye dö nüş tür mem, o ko şul lar da Kür dis tan için önem li bir ay rım dır. Da ha ye di ya şım dan be ri top lum sal ku ra lı çiğ ne me yi gö ze alı - şım, oyu nu boz ma işa re ti ni gös te ri yor. Bu ra da na sıl bir ruh la yak la - şıl dı ğı önem li ve ne den le ri ni iyi an la mak ge re ki yor. Da ha köy top - lu lu ğun day ken bi le her kes gi bi ol mak ye ri ne, fark lı ol ma nın ge re ği - ni gör me ve ona yel ten me dir. An la mak ge re ki yor. Bel ki öğ re ti ci ola bi lir. Fa kat na sıl ya ka la dım ve gi de rek na sıl aş tım? Hâlâ ha tır lı yo rum, kö yün ar ka sın da bir bağ par ça mız var dı. Ken - dim için bir okul gi bi kul la nır dım. Ki tap yığ mış tım ora ya. Üzüm ti - yek le ri nin, ba dem ağaç la rı nın ve fıs tık ağaç la rı nın al tın da, böy le bir kaç ye rim var dı. Dü zen li yor dum, ya tı yor dum, oku yor dum. Ol - duk ça ken di mi zor lu yor dum. Yön tem li bir oku ma fa lan de ğil di. Ki - mi ma te ma tik, ki mi ta rih, ki mi her şey le il gi len mey di iş te. O dö nem öy le bi lim sel bir de ğer len dir me ya pa cak gü cü müz yok tu. Oku ma me ra kı dır, gi der me ye ça lı şı yo rum. Bu ara da bağ la da uğ ra şı yo rum. Bir or tan ca kar de şim var dı, gel di. Ar tık her han gi bir ne den le kav ga ya tu tuş tuk. Ne de ni ne ola bi lir? Bü yük ih ti mal le bağ ça lış ma - sın da bir ye ter siz li ği var dı. Böy le ser se ri ce ve ya eme ğe pek say gı sı ol ma yan, gö re vi ne an lam lı yak laş ma yan bir tu tu mu nu gör düm her - hal de. Ve onu bağ dan kov ma ya ça lış tım. Ta bii, be ni bi raz uğ raş tır - dık tan son ra, onu ka çırt ma ya yö nelt tim ve kaç ma ya baş la dı. Ka çar

22 ken pe şi ne ver dim. Ta kip et tim. Bü yük bir hız la, öf key le sü rek li taş lı yo rum. Hâlâ ak lım da, ka ya - lar üze rin de bul gur kay na tı yor lar dı. Bi zim ai le, an nem-ba bam, hep - si ora da. Git ti ken di ni ora ya at tı. Ta bii, onun sı ğı na ğı ai le dir. Be nim ağır sal dı rım kar şı sın da ken di ni an cak öy le ko ru ya bi le ce ği ni san dı. Bü yük ih ti mal le ya ka la say dım, taş lar la çok da ha sert vu ra bi lir dim. Ba zı taş dar be le ri al dı da. Da ha da tut say dım, bel ki ba zı yer le ri ni ka na ta bi lir, hat ta kı ra bi lir dim, öy le bir öf ke. Ta bii, ai le ye sı ğın dı ğın da ilk kar şı ko yan ba ba ola cak ve hâlâ ha - tır lı yo rum, ba ba kar şı çık tı. Üze ri me yü rü dü. Ta bii, ba ba ol du ğu için bel li bir ge ri çe kil me yi ya şa mam ge re ki yor. Kö ye doğ ru bir ge ri çe - kil me ha re ke ti yap tım. Bü tün köy aya ğa kalk mış tı. Çok şid det li bir ba ba-oğul kav ga sıy dı. Ta bii ge ri çe ki lir ken pa sif, kav ga sız bir ge ri çe kil me de ğil. Ol duk ça id di a lı ve kı ran kı ra na bir taş la ma ha re ke tiy - le sür dü rü len bir ge ri çe kil me. O da sal dı rı yor, bi raz da ha güç lü. Fa - kat köy için de ar tık so kak lar var, so kak la ra da la bi li rim. Do la yı sıy la faz la ba şar ma im ka nım yok. Kö yün içi ne gi rer gir mez, o da yo rul du mu, ar tık ge rek mi gör me di... Ge ri çe kil di. Böy le ce den ge de kal dık. Ama ben bu nun la ye tin dim. Öy le bir öf kem var dı ki, o öf kem le eve bir da lış yap tım ve hâlâ ha tı rlıyorum, onun bir par ça çı kı nı var dı. Böy le be ze sar dı ğı bir çı kın dı ve çok da giz li yor du. Bul mak çok zor - du. Ta bii, bu ko nu da epey araş tı rı cı yım. Bir kaç araş tır ma dan son ra (bel ki de ahı ra sok muş tu çı kı nı) taş la rın, di rek le rin ara sı na git tim, ora - da bul dum. On li ra al dım, ha tır lı yo rum. O za ma nın pa ra sıy la bü yük pa ra dır. On li ra yı al dık tan son ra kö yü terk et me ha re ke ti ni plan la dık. Ve ya öf ke miz bi zi bu kö yü terk ede cek sin nok ta sı na ge tir miş ti. Ne den kö yü ter k et mek? Sa nı yo rum o za man ki ai le ye bü yük tep - kim ger çek leş ti. Ve ta bii tep ki den son ra köy de, ai le de faz la ka la - maz sın. Ai le de faz la ka la ma dıy san, köy de ne işin var? Ba ya ğı, en azın dan ai le ve kö ye top tan bir di re niş. Kö yün her hal de böy le faz la an lam lı bu lun ma ma sı, bi zi şeh re uzan dü şün ce si ne it ti. O za man be nim bi raz ta nı dı ğım şe hir Nizip'ti. Bi re cik var dı, ar - dın dan Ni zip ge lir di. Böy le bir şeh re yö nel me ha re ke ti. Ta ma men gün or ta sı, ha va çok kız gın ve köy den kal kıp da bir şeh re o sa at te git mek çok az ak la ge le bi lir bir olay dı. Fa kat ben de ne dim. Hız la o pa ray la bir lik te aşa ğı ya dal dık. Bir de re ve hız la te pe ye çık ma. Ve yi ne ha tır lı yo rum, köy uf kum dan kay bol ma dan ön ce bü yük bir hırs - la ve göz ya şı için de öf key le, bir ay rı lık ve da sıy la çık tım. Kom şu bir köy var dı. Ta bii o kö yü geç mek me se le. Kö pek le ri var. Çok çe kin gen bir ço cuk sun, son de re ce ür kek. Bir de ba şa ne ge lir, ne gel mez... Son de re ce ken di ni ba şa rı lı kı la cak sın de dim. Sa nı rım bu duy guy la, öze ne be ze ne bir yan dan kö pek ler den ko ru nu yo rum, di ğer yan dan ola sı ba zı na zar lar dan ken di mi sa kı nı yo rum. Bi rin ci kö yü geç tim, hız la yo la gir dim. İkin ci kö ye doğ ru muh te me len Halfeti'den ara ba ge le bi lir. Bü yük ih ti mal le pos ta ara ba sı ge lir, nor - mal yol cu ara ba sı de ğil. Bü yük bir sü rat le, o öf key le, Ka ra mez ra kö - yü ne ulaş tım. O kö yün bir ağa cı var dı, al tın da otur dum ve ara ba gel - di, bin dim. İki bu çuk li ram mı git ti, bi le mi yo rum, Birecik e ulaş tım. Yi ne kız gın bir ha va da ken di mi köp rü ye vur dum. Onu da be cer - dim. Çok er ken yaş lar da ol ma ma rağ men ba şar dım. Oku la he nüz gi dip git me di ği mi ha tır la mı yo rum. Ara ba ya bin mek o yaş ve ya pı da bi ri için zor dur. Bel ki il ko ku lu bi tir miş de ola bi li rim. O hız la ken di - mi Nizip'e at tım. Ve on dan son ra Ba rak ova sın da yol ma yol ma tar zım var. Bu Ba - rak çok ve rim li bir ova dır, buğ day ye ti şir. Buğ da yı da yol mak için güç is ter, kök le ri çok zor sö kü lür. Bir kaç dost, ta nı dık grup la git tik. İki gün lük yöv mi ye si beş li ray dı. En önem li si de, sa bah, öğ len ve ak şam ay ran var dı. Bu gün le ri sı cak ay ran la ge çir dim. Bak tım ar tık ol mu yor ve ya ben mi faz la da ya na ma dım, ar tık yo lu na cak buğ day mı kal ma mış tı; dön me ha zır lı ğı na gi riş tim. Ama on li ra yı da ka zan mış tım. Hâlâ ha tır lı yo rum, an lam ka zan mış bir dö nüş tü o. On li ra yı öy le ba ba dan al dım ve on li ra yı da bu ra dan ka zan dım. Ve böy le ce nok ta - la dım. Son ra sın da ne ol du, bi le mi yo rum. Bu be nim ilk is ya nım dır. Ay nen Ortadoğu'da son ra dan kur du ğu - ma ben zer bir bah çey di. As lın da aka de mi o za man baş la dı di ye bi li

23 rim. Gü zel bir bah çey di, ben dü zen li yor dum onu. Adam boz ma ya gel di, ben ona kar şı sa va şı baş lat tım. Bir doğ ru ya iliş kin ol du ğu nu çok iyi ha tır lı yo rum. Ba na gö re doğ ru bir ya şam var dı, onu çir kin - leş tir mek is te di. Ben kav ga yı öy le baş lat tım. Kav ga yı ben bir sa nat gi bi ele alı yo rum. Yü rüt tü ğüm sa va şın öm rü, en az be nim öm rüm ka dar dır. Ben ya şa dı ğım sü re ce, bu sa va - şın hı zı nın ke sil me si söz ko nu su ola maz. Plan la ma sı nı yap mı şım. Gü nü gü nü ne bu nun ha zır lı ğı için de yim. Bu sa va şın dü ze yi ni hiç kim se ge ri le te me ye cek tir. Bir ira de var, iş te be nim bir plan an la yı - şım var. Es ki den köy ça pın da ve ya kü çük bir top lu luk için de ya pı - yor dum, şim di ulu sal çap ta ya pı yo rum. Ta bii, ba ya ğı ya pı yo rum. Hat ta dün ya da sa vaş la rın dur du ğu, ulu sal sa vaş la rın, sı nıf sal sa vaş - la rın sö zü mo na so nu na ge lin di ği bir aşa ma da, şu an da en güç lü sa - va şı ben yü rü tü yo rum.... Ve taş lı ey lem, ney di o? Be ni vur duk la rı için, çok zor da ol sa bir ey le me kalk tım. Ci mo ile Mıho'ya kar şı be nim dü zen le di ğim ey lem hi ka ye le ri de, ilk is yan ka dar önem li dir. Ne za man bu iki ey le mi ak lı ma koy dum? Bak tım çok üze ri me ge li ni yor, ar tık ai le be ni ka bul ede mez du ru ma ge li yor. Bak tım çok zo run lu dur ve ar tık yap ma sam faz la ya şa ya mam, o ço cuk ak lı ma ne gel di? Pe ki na sıl ey lem yap ma lı yım? Ci mo ya ra maz bir ço cuk, böy le her tür lü pis li ğe bu laş mış, kav ga da ku ral din le mi yor. Ben de son de re ce çe kin gen bir ço cu ğum. Ko lay kav ga ya ge le mem ve bu çok cid di bir en gel, ba şe dil me si güç. Fır do der dik is mi ne, ger çek ten fır dö nen bi riy di Cı mo. Çar na çar, ar tık bi le mi yo rum, be nim her za man ki sürp riz çı kış la - rım gi bi. Bir bak tım Cı mo aşa ğı de re de yü rü yor. Ar tık biz kar şıt lan - mı şız. Ha len ha tır lı yo rum, de re nin üs tü ne çık tım. Onun üst kıs mı na yer leş tim. İz le me ye baş la dım. Yi ne o za man kı ras lar var dı, uzun el bi se ler. Kı ra sı mın içi ni taş dol dur ma ya baş la dım. Bi raz ile ri de bir kom şum var dı. Ya ni en azın dan iyi bir dost ol ma sa da, or ta da du ra - bi lir ve ya ba na yar dım cı ola bi lir di ye, bir de müt te fi kim ol du. Kav - ga ya ke sin ka tıl ma ya cak, fa kat be ni göz le ye bi lir. Bu kav ga da as lın - da doğ ru tarz üs tü ne bü tün şey ler var. Ye te rin ce ha zır lık, sağ lam mev zi len me, ta kip, ha re ket tar zı ve bir it ti fak. Ya ni bir ör güt sel du - rum. On dan son ra üst ten Cımo'ya taş yu var la ma ya baş la dım. Cı mo, de di ğim gi bi, ko lay çe ki le cek bir şey de ğil ve alış mış hep üze ri me olum suz gel me ye. Taş la rı fır la ta fır la ta en son Cımo'yu ka çış po zis - yo nu na sok tum. Kaç ma ya baş la yın ca da da ha da yük len dim. Ya - maç tan evi ne ka dar (çok iyi ha tır lı yo rum), ka çırt tım ve en son evi ne gir di. Ve hat ta sa nı yo rum bir de ka pı yı üze ri ne ka pat tı. Çok il ginç. As lın da be nim için bü yük ba şa rıy dı, her hal de anam o za man bu nu çok iyi de ğer len dir miş ola bi lir di. Çün kü çe liş ki le ri miz var dı. O, mut la ka ce vap ver me miz ge rek ti ği ni söy lü yor du. Bu ey - lem böy le ge liş ti ve so nuç da ba şa rıy dı. Ha len ha tır lı yo rum, abart - mı yo rum. Mut lak ba şa rıy dı. Çün kü ol duk ça ben den da ha be la lı bir tip ti. O gü ne ka dar be ni yıl dır mış tı, fa kat dü zen le di ğim bir ey lem le Cımo'nun işi ni bi tir dim. Ol duk ça ha zır lık lı, plan lı, ini si ya tif li ge li - şen bir ey lem di. Mı ho için de ay nı şey di. Mı ho da ol duk ça be ni uğ raş tır mış tı, ba - şı mı yar mış tı. Hat ta bel ki da ha izi bi le var dır. Onun için de ay nı plan la may la da mın üs tü ne çık tım. Kö şe den çı kış ya pa cak Mı ho, bir de ba na gö rün mü yor. Kö şe den çı ka cak, ben de di ğer da mın gö rün - me yen kö şe sin de yim. Yi ne etek le ri mi taş dol dur dum ve Mı ho kö şe - den çı kar çık maz taş yağ mu ru na tut tum ve Mı ho ya ra yı al dı. O da bü yük bir fır la may la evi nin içi ne ka dar git ti. Sa nı yo rum onu da ta evi nin ka ran lık la rı na ka dar ko va la dı ğı mı ha tır lı yo rum. Ve Mıho'nun da işi böy le bit ti. Şim di bu iki ey le me bak tı ğım da, be nim tar zım yi ne bü tün yön le - riy le ken di ni ele ve ri yor. Plan, giz li lik, ini si ya tif var. İlk hü cum ben de ve bir de so nu na ka dar iz li yo rum. Dik kat edilirse bu ra da bir ge ril la nın bü tün özel lik le ri giz li. Bu na ben zer bir çok kav ga dan bah - se di le bi lir o çok er ken yaş lar da. Ne dir? Köy ko şul la rın da ki ai le kav ga la rı, ço cuk lar la kav ga lar 44 45

24 Ço cuk kav ga la rı nın çe tin ol ma sın dan ne ka dar ürk tü ğüm, vur makır ma la rın so nuç la rı nın kö tü ol ma sın dan kay gı la nı şım; bu nun uzun va de li ya şam is tem le ri me dar be teş kil et ti ği duy gu su, şim di ak lım - da dır. Müm kün se öl me mek, ama müm kün de ğil se, Cı mo ile Mıho'nun hi ka ye sin de ol du ğu gi bi çok der li top lu, plan lı bir-iki ey - lem dü zen le mek. Ve en değ me ge ril la cı nın gös ter me di ği du yar lı lı ğı, o ço cuk ya şım da gös ter di ği mi ka nıt la dım. Uzun sü re sa vun ma da kal dık tan son ra bir den bi re sal dı rı ya ge çe rek çı ğır açı cı ba zı dar be le - ri ger çek leş tir dim. Ai le içi çe liş ki ler var dı. Ai le nin gi de rek ken di si ni da ya tan norm - la rı, ge le nek le ri var. On la ra kar şı da, ilk is yan da ol du ğu gi bi bü yük bir di ren me içi ne gir dim. Bü yük bir öf ke, kav ga ve is yan. Ar dın dan iş te kö ye baş kal dı rı ya ka dar da ya nan, ken di me gö re bir sa vaş söz ko nu suy du. Bu da bir öf ke sa va şıy dı. O za man köy den ay rıl dı ğım da ar ka ma dö nüp de gü rül gü rül göz yaş la rı nı akıt tı ğı mı da hâlâ ha tır lı - yo rum. Ta bii öf ke den baş lı yor. Tu haf! Ne den öy le sa va şı yor sun ve ne den ko pu yor sun? Bir ki şi lik özel li ği. De dim ya, böy le duy gu yük lü bir ki şi lik. Ko pu yo rum. Bir köy top lu lu ğun dan ko puş ve kent top lu mu na yö ne liş var. Her yö nüy le bir top lum sal sa vaş. Be nim on ya şın da ki ço cuk lu ğum da ka ba ran bir öf kem var dı. Bü - yük öf key le, yağ mur gi bi göz le rim den yaş bo şal ma sı var dı. Fa kat onu is ya na gö tür düm. El ve da de yi şim var. Me se la o ço cuk ha lim le bi le, o çok ya kı cı bir el ve day dı. Fa kat tek rar tek rar dö nü şü var dır ve hep si bi raz de rin lik li dir. Ta bii ben bun la rı kim se ye an lat ma dım, an - la ta cak ha lim de yok tu. Ama öz iti ba riy le böy ley di. Ül ke min dağ la rın dan, taş la rın dan, su la rın dan, kuş la rın dan, ke le - bek le rin den, ker ten ke le le rin den, yı lan la rın dan, çi yan la rın dan ko pu - şum hay li önem li dir ve ora yı unut ma mam, si ya set yap mam la bağ - lan tı lı dır.... Kü çük bir ha tı ra: Ai le nin bir bü yü ğü var dı. Bi zim ai le üze rin de de bi raz de ne tim kur mak is ti yor du. Ha len ak lım da, adam ta ki p e di - yor bi zi. Be nim ba bam onun elin de za ten bir za val lı gi bi. Bü yük ih - ti mal le be nim öz gür ge li şe ce ği mi bi raz far ket miş. Gel di, bu elin yi ne ni ye uğ ra şı yor de di. Be ni cid di ye al, cid di din le! Ha tır lı yo - rum, o za man bu sö zü söy le di. Sen de cı va mı var lan? de di, bü - yü ğün kar şı sın da sağ lam dur! Fe o dal ku ra lı ba na da ya tı yor du. Ben ise ger çek ten oy na dım o za man. Ada mın gö zü ne ta kıl mış ve be ni o za man hi za ya ge tir me ye uğ ra şı yor. Tes lim ol ma yı ka bul et me di ğim ve di ren di ğim için, sos yal yön - den ka bul dü ze yi ni bi raz ya ka lı yo rum. Bu gün ken di hal kım ve dost la rı mız ara sın da il gi bu lu yo rum. Düş ma na bi le say gı tel kin edi - yo rum. Da ha so mut ola rak ko nu şur sak, ben yıl lar ca ken di mi bir köy lü ye din le te mez dim. İs te mim ne olur sa ol sun, ne ana ma, ne ba - ba ma, ne köy lü ye, ne okul ve ço cuk luk ar ka daş la rı ma ken di mi din - le te me di ği mi an lat tım. Ora da çok il ginç bir mü ca de le sü re ci ne geç tim. Yi ne sos yal ya - şam açı sın dan ba zı te mel özel lik le ri net leş tir mek ge re ki yor. Böy le bir köy or ta mın da ai le iliş ki le ri nin na sıl en gel ol du ğu nu ve çok ya - pay bir çe liş kiy le ai le le rin bir bir le ri ne na sıl düş man edil dik le ri ni, bu nu na sıl teh li ke ola rak gör dü ğü mü an lat tım. Bu ne de mek tir? Bi - raz sos yal ge liş me is te mek tir. Sos yal ge liş me nin önün de meş hur Kürt çe liş ki si var. Kan da va sı, ka pı kom şu kav ga sı, it kav ga sı, eşek kav ga sı, bir ka rış tar la kav ga - sı. Bu nun teh li ke le ri ni gör düm. Bu da çok ge ri ve il kel dü zey de bir tep ki du ru mu dur. Bun dan ra hat sız olu yor dum. Da ha er ken yaş lar da bu na bul du ğum ce vap, zıd dı na ulaş mak olu yor. Zıd dı na ulaş mak ne dir? Yer leş miş köy sos yal ya pı sı da de me ye - ce ğim, sos yal leş me ol duk ça ka pa lı bir ya pı ya kar şı bi raz sos yal lik ya rat mak tır. Da ha o dö nem de ken di ya şıt la rım la ge re kir se giz li iliş - ki ler kur mak tan ge ri dur ma dım. Ya şım ye di-se kiz, bi le me din on du. Köy or ta mın da ilk giz li iliş ki le ri mi öy le kur dum. Çok iyi ha tır lı yo - rum, ai le bü yük le ri miz den giz li, düş man de ni len ai le le rin ço cuk la - rıy la iliş ki ler kur dum. Giz li bir ör güt len me, on la rın düş man ola rak bel le dik le ri ni, ben ar ka daş ola rak kar şı la ma ya ça lış tım. Ya ni yer le

25 şik ama ca ters bir amaç edin dim. Be nim mü ca de lem, böy le ce on la - rın düş man lık kav ra mı nı ka bul et me mek le baş la dı. Ben ye di ya şım day ken ken di mi böy le alış tır dım. Gi di yor dum, cı va yi ne gel di di yor lar dı. On ya şın day dım, sen ana mı sın? de - dim, ama be ni na sıl bir dün ya da, na sıl ko şul lar la yüz yü ze ge tir di - ği ni bi li yor mu sun? O, bir he sap sor may dı. Sen bir ço cuk tan ne is te di ği ni bi li yor mu sun? Ona ta vu ğu ve civ civ le ri gös ter dim ve iliş ki mi zi on la rın ki ne ben zet tim. Bir çıl gın ana nın, bir ço cuk tan is - te me me si ge re ken şey ler ol du ğu nu far ket tim. Böy le bir ya şam ge rek li. Ha re ket liy dim. Den ge de var dı. Ta bii di sip lin on dan son ra ge lir, çok di sip lin liy dim de. Me se la ilk yı lan - lar la, kurt lar la, kuş lar la kav gam da çok di sip lin liy dim. Çün kü ısı ra - bi lir di be ni. Bü tün o ka ya lık lar dan ko şu yor dum, he men her şe ye el atı yor dum, hiç bi ri ısı ra ma dı be ni. O da di sip lin le il gi li dir. Ken di mi ko lay ya ka lat ma dım. Tem poy la il gi li dir. Hiç kim se ba na kar şı ters de ğil di. Her ke se ken di mi bü yük il giy le din let tir me si ni de bi lir dim. Ya ni en ina nıl maz olan la rı söy ler dim. Hep si kah ka ha dan ge çer di. Önem li olan ken di ni din let ti re bil mek ti. Çe ki ci lik mi, üs lup gü zel li - ği mi? On lar na sıl is ti yor sa öy le olur du, ben na sıl is ti yor sam de ğil. Ve ya na sıl is te di ği mi ben en son gös te rir dim. Na sıl is te di ğim bir sa - vaş tır. Na sıl is te di ğim bü yük bir bir lik tir, mü ca de le dir. So nu cu kırk yıl son ra in san la ra gös te ri yo rum. Bu nu gös ter mek için on lar na sıl is ti yor sa öy le olu yor dum. Ör ne ğin ah bi zim oğ lu muz ol sa da, şöy - le oku sa, ça lış sa di yor lar dı, öy le gös te ri yor dum. İş te köy lü le rin be - ni be ğen me si için. Ta bii, ben on la rı hiç be ğen me me me rağ men, on - la ra aman sız tep ki için de bu lun ma ma rağ men, sırf on la rı ken di sa - ha ma çek mek için. Evet, fe o dal köy ya şamına aman sız tep ki için de yim. Kom şu mu zun bir er ke ği ev len miş ti. An lam ve re me di ğim ikin ci bir ev li lik yap mış tı. Ve ikin ci ev li li ği ni o za man ya şı tım olan bir kız la yap mış tı. O za man da, o ev li lik be nim için sa kat tı. Be nim ya - şı tım olan bir kı zın böy le çe lim siz bir ada ma pa ra gü cüy le git me si bü yük bir suç, bü yük bir ah lak sız lık tı. Elim den gel sey di, o kı zı o za man, o ada mın elin den çe kip çı ka rır dım. Ba şa ra ma dım, çün kü gü cüm yok tu. Gü cüm yok tu. Be nim ba cım; onu hiç gör me miş olan lar, iki gün lük yol dan gel - di ler, is ti yo ruz de di ler. Bir kaç çu val buğ day, bir kaç ku ruş pa ra kar şı lı ğın da gel di ler, al dı lar. Bu iliş ki yi hâlâ ya dır gı yo rum. Hiç hoş gör me dim. Böy le iliş ki mi olur de dim. Bir kaç gün lük yol dan gel - miş adam bir de ade ta fe o dal lı ğın ser fi, ağa nın çö me zi, bi zim ba cı yı gö tür dü. Ne ya zık ol du de dim. Ta bii, yi ne de gü cüm yet mi yor du. Git ti. Yi ne ha tır lı yo rum (ki bun lar en er ken yaş lar da ya şa dık la rım dır), te miz ni yet li bir kı zı yi ne zor la bir eve ver miş ler di. Böy le çok aman sız, sil le to kat ver miş ler di. Kız, ada ma bo yun eğ mi yor, ka çı - yor. Ha tır lı yo rum, ben de okur ya zar dım, ba na da bi raz okur-ya - zar lı ğı öğ re tir mi sin di ye ilk de fa ya nı ba şı ma ka dar ge len bir köy kı zıy dı. Öy le ge lip sa tır la ra ba kı yor du. Ha len ak lım da, ona an cak bir-iki söz cük söy le ye bil dim, baş ka bir gü cüm ola ma dı. Baş ka bir gü cüm ol ma dı. İş te bu gün ben onun in ti ka mı nı alı yo - rum, hâlâ onun in ti ka mı pe şin de yim. Bu bir top lum sal dü zey di ve böy le ola ca ğı na, var sın hiç ol ma sın dı. Bu gün be nim ör güt le di ğim top lum da, ar tık es ki si gi bi ne top lum sal dü zey öy le ka lır, ne de öy le ka dın bu lu nur. Ka dın da ar tık es ki si gi bi er kek bu la maz. Çün kü ba - na gö re o da bü yük bir dü şüş tür. Es ki tarz ege men lik iliş ki le ri ne bağ lan mış bir ka dın kay bet miş tir, kay be der. Za ten be nim için bu - gün bir ka dın öz gür ol du ğu oran da var dır. Bir er ke ğe yan lış bağ lan - mış bir ka dın, be nim için bit miş tir. Ba na gö re, yan lış bağ lan mış, öz - gür lük il ke si nin dü ze yi ne gö re ken di ni gö tü re me yen bir ka dın gü - cü nü yi tir miş ve ya bi ti ril miş tir. Ka dın her za man ide a li ze edil mek du ru mun da dır. İde a li ze edil me si de, öz gür lük le bağ lan tı lı dır. Ki şi ola rak da ko lay sev mem ve ya sev me hak kı nı gör mem. Ör ne ğin çok la rı hiç ha k et me di ği hal de ken di ni hak lı bu lu yor. Ben, baş ka la rı nın de di ği gi bi Kürt hal kı na aşık ol ma dım. Kürt hal kı na kar şı bü yük sal dı rı ha lin de yim. Ta bii, bu da bir aşk sa yı lır, ama ilk an la mın da de ğil. Bo - ğuş ma an la mın da, çir kin lik le riy le sa vaş ma an la mın da, gö zü ka ra bel ki

26 Ve hak kım ol ma dı ğı hal de de kim se ye na sıl sın bi le di ye mem, mer - ha ba gü cü nü bi le ken dim de gö re mem. Bu çok önem li. De ğil sev mek, ya nın dan geç me ye bi le hak kım yok tur de rim. Ama ça ba sı nı gös ter dik - ten son ra, bü yük eme ği ni gös ter dik ten son ra, bu hal kı şim di se ve bi le - ce ği mi ve do la yı sıy la onun da be ni se ve bi le ce ği ni söy le ye bi li rim. Bu ney le ger çek leş ti? Emek le, en soy lu sa va şım eme ğiy le. Es ki den de kız la rın ya nın dan ge çer dik, de li kan lı la rın da. Ben es - ki sev gi an la yı şı nı may mu nun sev gi an la yı şı ola rak yo rum la dım. Sos yal ger çek li ğe ha kim olan bu dur. La net ge tir dim bu na, kork tum, ürk tüm ve çe kil dim. Kaç tım. Ço cuk luk ar ka daş la rı mız var dı, kız lar da var dı. De ğil sev mek, adı nı bi le söy le me ye ce sa ret ede mez dim. Köy or ta mın da ta bii. Ve hep ba zı la rı kız alıp ka çar lar dı. Ben deh şet le kar şı lar dım. Na sıl ce - sa ret edip de o kı zı ka çır dı? Hat ta kız is ter ler di. Na sıl ce sa ret edip de kı zı is te ye bi li yor? Be nim bu ko nu da ce sa re tim yok tu. Ger çek - ten kız alıp ka çır mak be nim için müt hiş bir olay. İm ka nı yok, yi ne kız is te mem çok zor bir olay. Hatırlıyorum son ra la rı, bi zim ana bu ko nu da ba zı de ne me ler yap - mış tı. Be nim ha be rim yok tu ve ola maz di yor dum. On lar be nim adı ma na sıl kız is te ye bi lir ler? Böy le ahım şa hım bir kız is te me de - ğil di. Duy duk, öy le uzak tan, bir da ha as la sö zü edil me di. Çün kü bu nun Kürdistan'da çok te mel bir so run la bağ lan tı sı var. Gö rü yor - dum, bi zim ba cı la rı gel miş is te miş ler. Bir kaç ke çi, bir eşek kar şı lı - ğın da alıp gö tü rü yor lar. O za man tep kiy le kar şı la dım. Öy le do ğal bir du rum de ğil di yor dum, bi zim kız la rı alıp böy le ne idü ğü be lir - siz yer le re pos ta la mak. Ai le den, Kürt lük ten, zor dan za ten hep kaç mak is ti yor dum. Bu an lam da be nim ka dar kor kak bi ri si yok tu. İlk jan dar ma kö ye gel di - ğin de, ha tır lı yo rum, üç ta ne çu val var dı ev de, ben ara la rı na giz len - dim. Bun lar da iti raf tır. Ger çek ten ilk ta ban ca nın se si ni duy du ğum - da, ken di mi han gi de li ğe ata ca ğı mı dü şü nü yor dum. Böy le bir şey, bun la rın hep si iti raf. Ama şim di sa vaş tan rı sı gi bi yim. Bu iş ola cak. Ne re den ne re ye? Tan rı sal he sap ya pıl mış tır. Ta bii, be nim ki ço cuk luk iti ba riy le bir hal kın ar tık di ri li şe geç me si olu yor. Çün kü ben ken di yü rü yü şü mü ola ğa nüs tü bir halk yü rü yü şü ha - li ne ge tir me ye çok yat kın bi ri siy dim. Ke sin lik le yü rü yüş tar zım fark lı - dır. Bu nu da çok güç lü ta sav vur et mek ge re ki yor. Ke sin lik le fark lı çiz - gi de gö rü yo rum. Te kim, çok kar şı yım ge le nek le re, es ki ya şam tarz la rı - na. Ama çok ses siz, ken di ni bi raz da çok faz la bel li et me yen ve ya gü cü yet me yen ve bu an lam da kim se ye de ka rış ma yan bi riy dim. Bi zim ya şam, ya şan ma ma sı ge re ken bir ya şam dı. Ben ken di mi bu na ayar la dım. Ya şan ma ma sı ge re ke ni ya şı yo rum. Ken di mi al dat - mak, ken di me ve ya bu hal ka ya pa bi le ce ğim en bü yük kö tü lük ola - cak tır. Oy sa ço ğun luk, ya şan ma ma sı ge re ke ne müt hiş ya şan ma lı di - ye şu ve ya bu yol la sa rıl mış, şu ve ya bu yaş ta ta kı lıp kal mış tır. Tan rı sal he sap ya pıl mış tır ve çok bü yük oy na ma mız ge rekiyor. İş te ken di mi tek ba şı ma böy le çok kor kak bi ri si ol mak tan çı ka rıp, ta ri hin en bü yük bar bar gü cü ne kar şı yü rü te bi lir bir du ru ma ge tir - dim. Ve bi zim bu mü ca de le miz de kay bet me nin adı yok tur, sa de ce ka zan mak var dır. Ger çek as ker, ger çek PKK ko mu ta nı özel lik le her şe yiy le ka zan ma lı dır. Onun ki ta bın da, onun yü rü yü şün de kay bet me söz cü ğü ne yer yok tur. Ben, ben ol ma yı ka nıt la dım. Bu nu bu ka dar şe hi din eme ğiy le ya - rat tık. Şe hit ler en baş ta ki güç tür ve halk şim di ba na bağ lı dır. Bu güç (ki ya sa lar, te o ri ler bu nu söy lü yor), ben de ci sim leş miş tir. Tan rı sal de di ğim olay da bu dur. Hal kın gü cü tan rı sal dır. Te o ri nin gü cü tan rı sal dır. Hep si ni de bir leş tir mi şiz. Ve ben bun la rı ba bam adı na söy le mi yo rum. Her gün bü yük de - ğer ler adı na ko nuş ma gü cüm var

27 Di yar ba kır Sos yal çiz gi nin ge liş me sin de kö ye bo yun eğ me dim, ai le ye bo yun eğ me dim, hat ta Türk dün ya sı na (ki bu na dü zen de di ye bi li riz) bo - yun eğ me dim. Köy top lu mu ye ri ne bur ju va top lu mu sı nır la rı na gi riş, son de re ce yo ru cu dur. İlk şe hir top lu mu na gi riş, be nim için hay li zor luk lar la do lu bir gi riş tir. Ge rek kü çük şe hir ler ol sun, ge rek An ka ra ol sun, gi - ri şim hay li zor dur. Bu da çok önem li. Gir dim, ama ken di mi kay bet - me dim. Çok tu tu cu ol ma ma rağ men, şe hir için de her han gi bir eri me du ru mum yok tu. Ay lar ca, yıl lar ca bek le dim. Şeh ri an la ma nın bü yük me ra kı na, ça ba sı na kar şın, şeh ri ya şa ma nın ke na rın dan bi le geç me - dim. Ar ka daş la rım üç ay da ken di le ri ni dal dı rıp ya şa tı yor lar dı, ben be ce re me dim. Ve ba na karşı ol duk ça alay cı bir yak la şım için dey di - ler. Evet, şe hir ço cuk la rı önem li oran da alay cı bir yak la şı ma sa hip - ti ler. Öğ ret men le rin il gi si da ha de ği şik ti. Bel ki ge li şe bi li rim umut la rı var dı. Fa kat ak ra ba lar, ya nı ba şım da ki le re gö re, alay edil me si ge re - ken bi riy dim. Bü yük ih ti mal le ken di dü zen le ri nin fark lı bir ko nu - mun da ka lı yor dum ve ya onu da bir teh li ke ola rak gö rü yor lar dı. Bur ju va sos ya li te si ne kar şı az çok bir teh li ke ola bi le ce ği mi gö rü

28 yor lar dı. Bur ju va sos yal ya şa mı na tep kim var dı. Ve gir me dim, ener - ji mi böy le har ca ma dım. Ben on la rı ken di iç dün yam da mah kum edi yor dum, on lar be ni alay la rıy la mah kum edi yor lar dı. Böy le bir sos yal gi riş söz ko nu suy du. Ke ma list ve fe o dal et ki le rin iki si ne kar şı da çok tem kin liy dim. Böy le ba lık la ma sı na dal ma yan ve far kı nı sü rek li ko ru yan bir ko - num day dım. Ar ka daş grup la rı nın oluş ma sın da bü yük ça ba har ca dı ğı mı söy le - miş tim. Te mel ko nu la ra za man za man gi riş yap tı ğım, ama bi rin den di ğe ri ne de sık ça at la dı ğım za man lar ol du. Din ve fel se fe ko nu la rı - na el yor da mıy la gi riş ler ya par dım. Hep sin de öy le ba şa rı lı bi ri ol - du ğum söy le ne mez. Fa kat bir de ne me tar zım var ki, il ginç tir. Ya ni bi ri le ri da lar, ya şa mın so nu nu ge ti rir; ben se sa de ce yok la rım. Ge le nek sel Kürt ki şi li ğin den ko pu şum, bu top lum da ke sin bir hak sız lık ol du ğu nu sez mem le ve hep si ne kar şı çık mam la bağ lan tı lı - dır. Nizip'te he nüz or ta o kul day ken be nim le hep dal ga ge çi lir di. Dü - şü nün, an lat tı ğım tür den bir is ya nı ya pan bir ço cuk la hep dal ga ge - çi li yor. Bel ki de oku lun en za val lı öğ ren ci si du ru mun day dım ve ya sa nı rım öğ ret men le ri me gö re de en akıl lı sıy dım. Çün kü dö ne mi ne gö re hem ka dın öğ ret men ler, hem de er kek öğ ret men ler ba na hay li de ğer bi çi yor lar, gi de rek bil gi le ri mi ge liş ti ri yor lar dı. Okul da ön sı - ra lar day dım, ama bu na rağ men ço cuk la rın ve ya öğ ren ci le rin bü yük ala yı, şeh rin olum suz et ki le ri var dı. Bu nu da ha son ra pat la ma ya dö - nüş tür mem için yıl lar ge rek liy di. Ha len ha tır lı yo rum, ki mi su bay ço cu ğu, ki mi si köy den gel miş ağa-eş raf ço cu ğuy du. Be nim bi raz böy le Kürt lük özel li ğim var dı, sa nı rım dav ra nış la rım faz la güç lü de ğil di ve ya on la ra gö re ke sin dav ra nış la rım da fark lı lık var dı. On - lar gi bi ola mı yor dum. On la rın top lum sal özel lik le ri ne gö re eri me - ye ce ğim açık ve bu nu teh li ke ola rak gö rü yor lar dı. İğ ne le ye rek, alay ede rek, böy le her gün ken di le ri ne gö re be ni ge ri let me du rum la rı var dı. Be nim ver di ğim kar şı lık ney di? Öğ ret men le rim le bi raz di ya lo gu iyi ge liş tir mek. Çı kı şı, bi raz öğ ret men ler le iyi iliş ki ler de bu lu yor - dum, ki tap la rı ma iyi ba kı yor dum; sı nıf bi rin ci li ğin de sü rek li tır ma - nı yor dum ki, bu da so nuç ta sa vaş tır. Çok an lam lı bir sa vaş tır. Öğ ret men le iliş ki ye ha kim ol duk tan son ra, bir de sı nı fın bi rin ci si ol ma yı sağ la dık tan son ra, bu bur ju va ço cuk la rı yen miş olu yor dum. Çok so mut, üç sı nı fı da böy le ge çi yo - rum. Bur ju va iliş ki bi çim le ri ne kar şı ke sin bir tep kim ge li şi yor. Bel - ki de çok da ha teh li ke li ge li yor lar dı ve on la rın da yat tı ğı tarz dan uzak du ru yor dum. Çün kü bi raz ya kın laş sam, be ni mah ve der ler di. On la rın da yat tı ğı bir tarz la de ğil de, be nim bil di ğim doğ rul tu da mü - ca de le yi ge liş tir me, sı nı fın bi rin ci si ol ma ve öğ ret me nin gö zü ne gir - me; bu iki sin de de ta ma men ba şar dı ğı mı söy le ye bi li rim. Ke ma list man tık, bi raz da ya tı lı okul man tı ğı dır. Kemal'in ken di - si za ten ya tı lı okul öğ ren ci si dir. Ve az çok her ay dı nın da ona ben - zer tarz da dev le te gi ri şi baş lar. Nor mal öl çü le re gö re iş te, Türk çe der si, ma te ma tik, ta rih ve bir kaç der si da ha ba şa rıy la ver din mi, bir ya tı lı oku la gi rer sin. Ben onu ra hat lık la ba şar dım. Da ha or ta o kul day ken öl çü le rim fe - na de ğil di ve so nuç ta ya tı lı oku la gir dim. An ka ra mer kez de bir ka - dast ro oku lu öğ ren ci si ol dum. Sa nı rım şu ge liş me ye yol aç tı: Hem dev le te da ya na rak Ankara'da ger çek le ri gör me (ki bu çok önem li her hal de), hem de Ankara'nın gö be ğin de bur ju va top lu mu nu göz le - me im ka nı edin dim. Ora ya sıç ra ma yı ger çek leş tir me sey dim, bir göz lem im ka nı ol ma ya cak tı. Bur ju va top lu mu na gi riş ya pı yo rum, yi ne dev le te da ya na rak, öz le me di ğim bir okul, fa kat işin içi ne An - ka ra gi rin ce, de ne me ye de ğer de dim. Ankara'ya ulaş tı ğım da te sa dü fen oto büs te ta nış tı ğım bir öğ ret - men var dı. Bi raz ba na yar dım cı olur mu sun de dim. Onun da ete - ğin den tut muş tum. Da ha ön ce Birecik'te ba ba mın ete ğin den tut tu - ğum gi bi, ay nı or tam. An ka ra yi ne dağ gi bi üze ri me ge li yor ve kor - kunç ba kı yo rum. Atatürk'ün hey ke li ni gör düm. Ada mı dürt tüm: Bak, bak bu na! di yor dum. Her şey ba na ina nıl maz gi bi ge li yor du. Bü yük çe liş ki. Köy de ki ağa lık çe liş ki si gi bi. Hep si ak lım da şim di

29 Ta pu- kadastroda be nim as ker öğ ret men le rim var dı. Harp okuluna gi di yor lar. Be ni el üs tün de tu tar lar dı. Bil mi yo rum, o öğ ret men de özel lik le mi öy le yap tı? Yok sa çok mu se vi yor du? Ge li yor du böy le, ço cuk lar, al dım Abdullah'ın kom po zis yo nu nu, git tim Harp okulunun pro fe sör le ri ne okut tum, hep si hay ret et ti di yor du. Ve ken di si yo rum lu yor du. Ya ni ona kal say dı ben bir me lek gi biy dim, da hiy - dim. Bu ka dar de ğer ve ri yor du adam. As ker di. Bel ki de ben de teh li - ke gör dü, böy le ka zan mak is te di, önem li de ğil. Duy gu ola rak da gi de rek ken di ni bas tı ran, bur ju va zi kar şı sın da ken di ni faz la şans lı gör me yen bi riy dim. Yi ne fa al bi ri si ol du ğum hal de, son de re ce ken di mi bas tı rı yor dum. Gi de rek di ne da ha çok gö mül me ge re ği duy dum. Sa nı yo rum da ya tı lan bur ju va top lum de - ğer le ri kar şı sın da ide o lo jik bir bi çim ola rak er ken den, daha köy dey - ken bul du ğum, ken di mi için de da ha ra hat ifa de ede bi le ce ğim, di ni ger çek lik üze rin de yo ğun laş tım. Köy de de na maz kıl dı ğı mı an lat mış tım. Bi zim imam sen bu hız - la gi der sen uçar sın di yor du. İş te o uçuş da ha son ra ger çek leş ti. Uçuş, dev rim dir. De mek ki, o ho ca bi raz ken di di ni an la yı şın da da ol sa, tes bit et miş. Ben bur ju va top lu mu na kar şı ken di mi son de re ce ko ru dum. Ve her hal de bu iyi bir şey ol muş tur. Çün kü bur ju va de ğer yar gı la rı be ni is ti la et sey di, be nim 1970 'lerdeki sü re ce sağ lık lı bir gi riş yap mam müm kün de ğil di. Gö rü nüş te bi raz mu ha fa za kar dım. As lın da son de re ce çe liş ki li bir du ru mu da ya şı yor dum. Ha ram ol ma ma sı için her adı mı son de - re ce öl çe rek atı yor dum. Ha ra ma kar şı ola ğa nüs tü bir has sa si ye tim var dı. İş te o za man din dar la rın oku duk la rı bü yük bir alim var dı sa nı yo - rum. Sey yid Kutub'un bir ki ta bı nı o za man ya ka la mış tım: Din Bu - dur. Be nim ta ma men yol di ye, ya şam di ye bil di ğim bu dur bi çi min - de içi ne gir di ğim bir sü reç var. Ta bii, or ta öğ re ni min ko ca man al tı yı lı nı da böy le de ğer len di ri yo rum. Ki bu nun köy de uzan tı la rı var. Ankara'da Ta pu Ka dast ro Mes lek Lisesi'ndeyken, sa nı rım son yı - lın da Mal te pe Camisi'ne git mek ten ge ri dur mu yor dum. Bi zim oku - lun he men ya nın day dı Mal te pe Ca misi; gü zel bir ca mi dir. Sık sık ora ya gi der dim. Ko mü nizm le Mü ca de le Derneği'nde ve ri len kon fe - rans la rı din li yor dum. Hat ta ül kü ocaklarına git ti ği mi de söy le ye bi li - rim. Ama faz la ısın ma dım da. Böy le bir at mos fer için dey dim. İş te Hu lu si Tur gut muy du, onun Bar za ni ile il gi li rö por ta jı nı da can ku - la ğıy la din li yor, oku yor dum. Ya ni bu ya nım da var dı. Dü şün sel ola - rak din ki tap la rı na il gi du yu yor dum. Ne cip Fa zıl Kısakürek in bü - yük bir il giy le iz le me ye ça lı şı yor dum. Bir-iki kon fe ran sı na ka tıl - dım, ola ğa nüs tü bul dum. Hat ta coş tur du be ni. Yi ne Türk ocağında ve ri len iki kon fe ran sa ka tıl dım. Bun lar sa nı rım te mel çiz gi yi kav ra - ma kta önem li anı lar dır. Ko mü nizm le Mü ca de le Derneği'nin bir so - rum lu su var dı. Re fik Korkut tu ga li ba. Te o ris yen di. Ve hat ta bu ra da Demirel'in bi le gel di ği bir top lan tı ya da ka tıl mış tım. Böy le bir sü reç tey ken bir gün, ha tır lı yo rum, Hubermann'ın Sos - ya liz min Al fa be si ad lı ki ta bı nı te sa dü fen ele ge çir dim. Oku ma ya ça lış tım, öy le plan lı de ğil. Eli me ala yım da oku ya yım di ye bir ni ye - tim yok tu. Eli me al dım, bir-iki say fa sı nı oku dum, ki tep ki du yu yor - dum. Aziz ad lı köy lü bir ar ka da şım var dı okul da o za man. Çe tin Al tan hay ra nıy dı, NA TO aley hi ne sah te nu tuk atıp tu tar dı, yi ne sol - cu luk adı na nu tuk atar dı. Şim di dü ze nin iyi bir bü rok ra tı her hal de. Ben ona da tep ki duy muş tum. Böy ley ken bir gün iş te o ki ta bı eli me al dı ğım da, sa tır lar iler le dik çe di lim den dü şen şey Din kay be di yor, Marks ka za nı yor ol du. De ği şi min bir slo ga nıy dı bu. Da ha so mut ola rak ifa de edi lir se ge le nek sel ide o lo ji kay be di yor, sos ya list ya şam ka za nı yor du. 1969'da tam böy le bir ka ra ra ulaş tı ğı mı söy le ye bi li rim. Çün kü ken - di ken di me bu sö zü söy le di ği mi de ha tır lı yo rum. Ar dın dan bir ka dast ro me mu ru ola rak Diyarbakır a uç tum. Diyarbakır da Kürdistan ı göz lem le mek bi raz da ha ufuk aça bi lir di. Dev let me mu ru ola rak ora da sos ya list ger çek lik, dev let ger çek li - ği ni da ha iyi kar şı laş tır ma im ka nı var dı. Çün kü da ha ön ce buğ day tar la la rın da, pa muk tar la la rın da gö zü mü zü aça maz dık. Ama bi raz böy le ce bi ne pa ra gir miş, ye te rin ce göz lem im ka nı edin miş, böy le 56 57

30 bir otel ya şan tı sı. Kü çük-bur ju va lar la otu rup kalk ma, se ni bi raz ce - sa ret li kı la bi lir. Ağa lar ilk yak la şı mı gös te ri yor. Ya nı na es ki den va - ra ma dı ğı mız o bü yük de ma gog yı ğı nı kü çük-bur ju va lar la her gün kar şı la şı yor su nuz. Bun lar göz lem gü cü nü da ha da art tı rı yor. Bağ lı köy lü ler, ağa kö yü, bir ka dast ro me mu ru ol ma ma rağ men, tar la la ra çık tı ğım da bur nu muz dan kan gi di yor der ler di ve ger çek - ten öy ley di. O me mur ya şan tı sın da bi le köy lü le re kan kus tu ru yor - dum. Ta bii bu, tem po yu gös te ri yor. Di yar ba kır ta pu me mur lu ğun da bir yıl kal dım. Ana en ya kın in san dır ve hak lı ola rak oğ lun dan bir çok şey is ter. İnat et miş ti, sen de di ni ye ba na bir kaç met re lik bez al mı yor - sun? O gün bu gün dür ben ona hiç bir şey al ma dım. Bir oğul, al maz olur mu? Ma aş da bul muş tum, ama al ma ya ca ğım de dim. Sen bir be ze göz dik tiy sen, ben de onu ver me mek te ke sin tu tum sa hi bi - yim. Böy le bü yük uz laş maz lı ğım da var dır. Ne den? Çün kü be nim da ha bü yük iş ler yap tı ğı mı gör mü yor, bu ko nu da is tem ler de bu lun - mu yor, her şe yi bir bez par ça sı na in dir ge mek is ti yor. Ne ka dar edep li ve yük sek du yar lık için de bir ki şi ola rak kal ma ya özen gös - ter di ğim, o za man ki ha lim den an la şı lı yor. Yok sa ana mı dü şün me di - ğim için de ğil, ana ma ya kış ma yan bir oğul ol du ğum için de ğil. Böy le ba sit dü şün dü, ben de böy le ta vır ta kın dım ve al ma dım. Öy le gö zü ar ka da git ti. O za man pa ra mın hiç ol ma dı ğı nı söy le mi yo rum. As lın da ban ka - ya on bin li ra ya tır dı ğı mı bi li yo rum. Nitekim o köy ler den, ağa lar - dan pa ra al dı ğım da bi le bun lar dev rim pa ra sı ola bi lir di yor dum. Bir ne vi rüş vet ti, ama tek bir şart la ka bul et ti ği mi ha tır lı yo rum. Ba - ba pa ra sı nı na sıl is yan için kul lan dıy sam, on lar dan al dı ğım pa ra la rı da bir gün ge nel is ya na ya tı ra ca ğım di yor dum. Ve ka bul et tim. Ba na ilk rüş vet ve ril di ğin de, rüş ve ti ka bul et mek için, sen na sıl rüş vet yer sin di ye ter le yip dur dum. Dü şün düm, tar tış tım, en son vic da nı ma ka bul et ti re bil dim. Bu pa ra Kür dis tan için kul la nı la bi lir ve meş ru dur. Bu pa ra bu ra dan ge li yor, yi ne bu ra nın iyi li ği ne gü zel - li ği ne kul la nı la bi lir. Öy le bir bağ lı lı ğım var dı. Ar ka daş la rım ise bol bol ka fa yı çe ker ler di, her tür lü pis iş le re gi - rip bu pa ra yı har car lar dı. Çok önem li dir, bir rüş ve ti ka bul et mek in - sa nı bo za bi lir, ah lak sız ya pa bi lir. Hâlâ ha tır lı yo rum, bir den bi re ma - a şı mın iki-üç ka tı olan üç- dört bin li ra yı o ko şul lar da (yet miş ler de) ce bim de gör mem çok il ginç tir. Bo zul ma mak için hız lı dü şün me ve ça re yi bul mak önem li dir. Ve dü şü nün ki, bir rüş vet be ni Kürdistan'a ça ğır dı. Kür dis tan dü şün ce si bir rüş vet le bağ lan tı lı ha le gel di. Oy sa Kürdsitan'ı bi ti ren bu rüş vet çi lik tir. Ora da tam ter si ne bu rüş vet çi lik be ni Kür dis tan üze rin de dü şün me ye gö tür dü. Çün kü bu pa ra yı sen alır ve har car san, ke sin ki şi li ği ni kay be der sin. Ben me mur luk yap - ma ya gel mi şim, bel ki de bol pa ra bu lup ken di mi zen gin leş ti re bi li - rim. Fa kat pa ra yı ala rak ha ta lı ve ya yan lış yo la gi rer sem (ki, Kürd - si tan so mut de ğil) ki şi li ğim çok fark lı bir yo la gi re bi lir. İlk rüş vet le yi tip gi de bi lir. Ama ben ilk rüş ve ti ne ya pa yım di yo rum. Sa ba ha ka dar ter li yo rum ve bir ça re bu lu yo rum. Ki, o za man çok sı nır lı bir Kür dis tan dü şün ce si var dı ve ne ye yö ne le ce ğim bel li de ğil di. Dev - ri me yö nel sem bi le, çok fark lı yö ne le ce ğim, hız lı ol ma ya ca ğım. İş te rüş vet hız lan dı rı yor. Ce bim de du ran bu pa ra sü rek li Kürdistan'ı dü şün, çün kü sen bu pa ra yı onun için al dın di yor. İş te on bin li ra yı bu lun ca, ken di mi İstanbul'a at tım. Top lum sal ger çek leş me miz de bir çok ka yıt lı, mül ki yet li, za af lı, uz laş ma lı bir yü rü yüş ye ri ne; onur lu, ki şi lik li, kim lik li, ira de li, eşit, mo ral ola rak da ken di ni ifa de et miş, böy le ka rar laş mış ve ya şa ma ge çi ril miş bir yü rü yü şün sa hi bi ola bil mek çok önem li dir. Ger çek tut ku bu, di ye dü şü nü yo rum. Ona gö re, bir bi ri ni et ki le ye cek, ya şa - mı zor la ya cak bu güç gös te ril me li dir. Ben bu gün de böy le ol ma ya ne ka dar özen gös te ri yo rum? Bu ayıp de ğil, tam ter si ne ayıp olan bu köh ne miş, her şe yin bi ti şi an la mı na ge len tarz da ya şa mak tır. Esef edi yo rum, bu ya şan tı lar ne re dey se ru hu mu bo zu yor du. Diyarbakır'da bir yıl lık me mur lu ğum so nuç ta il ginç tir. Pa ra ile ta nı şı yo rum bi raz, rüş vet ile ta nı şı yo rum, efen dim, be yim de yim - le riy le kar şı la şı yo rum, dev let me mu ru yum, köy lü-dev let iliş ki si ni an lı yo rum. Fa kat böy le kü çük bir me mur ola rak kal ma ya da ni ye

31 tim yok. Ke sin bi raz da ha yük se le bil mek için bir okul ara cı var, onu de ne me li yim, di yo rum. Bu nun için üni ver si te ha zır lık ça lış ma la rı na ka tıl dım. Di yar ba kır sur la rın da epey do laş tım, kal dım. O za man lar bir Sur Pa las Ote li var dı, o be nim ka rar ga hım dı. Li ce li le rin ote liy di, duy - du ğum ka da rıy la Beh çet Cantürk'lerin. Da ha son ra De mir Ote li mi, öy le bir şe ye dö nüş müş. Ya ni Kürt lük le il gi li iz le nim le rin bol ol du - ğu bir otel. Üni ver si te ye gi diş tut kum, ke sin bir üst bü rok rat ol mak - tan zi ya de, Türkiye'nin si ya si ha va sı na bi raz da ha ger çek çi ka tıl - mak tı. Ama cım da da si ya sal var dı. Bu nun la si ya set iliş ki si or ta ya çı kı yor. Ama bir ara okul ola rak da, onu ka za na ma yın ca, İstanbul'da hu kuk da ola bi lir di ye dü şün düm ve ta yi ni mi ora ya al - dır dım. Tek Ki şi lik Or du 1971'in son la rı na doğ ru İs tan bul Hukuk'a kay dı mı yap tır dım, ama hiç oku la git me dim. Bakırköy'de bir ka dast ro me mu ruy dum. Avcılar'a doğ ru Şam ba yat kö yü müy dü, öy le bir köy de iyi bir ka - dast ro me mur lu ğu yap tım. İş te bi raz ora da da pa ra bi ri ki mi ger çek - leş ti. Ba kır köy, Ataköy'den edin di ğim iz le nim, ora da ya şa mın ol - duk ça ge liş ti ğiy di. Ken di mi İs tan bul ya şa mı na hiç kap tır ma dım. Yi ne tek tim. Ken di ken di mi çöz me ye ça lı şı yor dum, he sap lı yor dum. Duy gu la rım bi raz da ha ge liş miş ol mak la bir lik te, İs tan bul ya şa mı ben de hiç bir za man ken di ni açı ğa vur ma dı. İş te o dö nem de, ki tap raf la rın da Lenin'in Ulus la rın Ken di Ka - der le ri ni Ta yin Hak kı ki ta bı nı gör düm. İlk de fa bu ra da ger çek leş ti ve bu dü şün ce yi ken di me ma let tim. Oku ma ya da baş la dı ğı mı ha tır - lı yo rum. İs tan bul Si te Öğ ren ci Yurdu'na ya kın bir pan si yon da ka lı - yor dum. On dan son ra DDKO ku rul muş tu, Dev- Genç ku rul muş tu. Ar tan bir ey lem li lik var dı. Ben üye li ği mi DDKO'ya yap tım. En be lir gin olan, bu nun fe o dal-kü çük bur ju va ai le ço cuk la rın bir ör gü tü ol ma - sıy dı. Ben bu an lam da, sı nıf ori ji ni iti ba rıy le yal nız bi riy dim

32 İlk üst len di ğim bir se mi ner var dı. Sa nı rım ko nu su Top lum lar Ta ri hi ve Kürt Me se le si ola bi lir. Ve ol duk ça ce sa ret li ve dö ne me gö re en ile ri dü zey de bu se mi ne ri ver dim ve her ke si şa şırt tım. Ol - duk ça da teh li ke li bul du lar be ni. Bu da ne re den çık tı, di yor lar dı. Çün kü ora da söy le di ğim şu söz le ri ha tır lı yo rum: Gü ya, de dim, pey - gam be ri miz ya rab bi, sen Kürt le re dev let kur ma im ka nı ver me de - miş, ve rir sen dün ya nın ba şı na be la olur lar. Bu söz le ri söy le di ğim - de, Kürt dev le ti la fı nı kul lan dı ğım için, ora da bu lu nan her ke sin di li uçuk la dı. Eleş ti rel yak laş tım. Din ide o lo ji si nin bu ko nu da yap tı ğı hak sız lık or ta da de dim. Sa nı yo rum o za man ulu sal so ru na ke sin doğ ru bir yak la şı mım söz ko nu suy du ve tar tış ma la rı bi raz da ha bo - yut lan dır mış tım. Ben den ıs rar la ne is te di ği mi so ru yor lar dı. Ta bii ne is te di ği mi tam bil me mek le bir lik te, o za man ki DDKO'yu eleş ti ri - yor dum. Son ra sın da DDKO'nun son bir kong re si dü zen len di. O, bi tiş kong re si dir. İstanbul'da be nim için bam baş ka bir dö nem baş la mış tı. Se mi ner ver di ğim 1972 baş la rın da, Barzani'lerin ve di ğer bir çok is yan cı nın ağ zı na bi le al ma dı ğı bir şe yi, ben tek ba şı ma di le ge tir dim. Ver di - ğim ders te, Kürt dev le ti ne den ol ma sın? so ru su nu so ru yo rum. Ha tır lı yo rum, ma vi bir ta kım giy miş tim ve kı ra vat tak mış tım. Her - kes için ye ni bir si may dım. DDKO'nun son kong re sin de Hik met Kı vıl cım lı da ko nuş muş tu. Ha tır la dı ğım ka da rıy la Mezopotamya'nın ço cuk la rı di ye bir de - yim kul lan dı. Hâlâ ak lım da dır. Dev- Genç'in so rum lu la rı da ko nu şu - yor lar dı. Ay ri ye ten bir eleş ti ri var dı. On dan son ra üçün cü önem li ko nuş ma yı ben yap tım. Ol duk ça il gi çek miş tah min edi yo rum ve çok ce sur bir ko nuş may dı. Za ten be ni he men as li üye li ğe al mış lar dı ve on dan son ra da ka pa tıl dı. Bu dö ne min di ğer önem li bir anı sı da, Tek nik Üniversite'de ya pı - lan bir Dev- Genç top lan tı sıy dı. Da ha son ra THKP- C'nin en vu ru cu üç ki şi si ola cak, en et ki le yi ci üç si ma sı ola cak Ma hir Ça yan, Yu suf Kü pe li ve Si nan Ka zım Özü doğ ru bu top lan tı day dı lar. Si lu et le ri hâlâ ak lım da dır. Bun lar o za man sa nı yo rum Mih ri Belli'nin Dev- Genç'ine kar şı ta vır al mış lar dı. Ve THKP- C'nin te me li ni at mış lar dı. Ay rış ma, ko puş ma söz ko nu suy du. Esas ide o lo jik nok ta lar da ke ma - lizm, re viz yo nizm hu sus la rı na iliş kin, Ma hir ol duk ça ce sur ko nuş - muş tu. Ye ral tı na geç me den çok kı sa bir sü re ön ce si ne denk ge li yor - du. Kürt me se le si nin ilk de fa çok ce sur bir bi çim de ora da tar tış ma ya açıl dı ğı nı gör düm. Mahir'in ke ma lizm ve Kürt me se le si üze ri ne yap tı ğı ko nuş ma ce sur cay dı ve bi zi et ki le me de en ile ri dü ze yi ifa de edi yor du. Sa nı yo rum ke ma liz min et ki sin den ye ni ye ni kur tul ma ya baş la mış tı. Ay nı şe yi re viz yo nizm için de ifa de et ti. Ga li ba il le gal ör güt, dev rim ci şid de ti ele al mak tan çe kin me me si ge re ken ör güt üze ri ne de bir tar tış ma sı, eleş ti ri si ol du Mahir'in. İki ko nuş ma yap tı, sert ol du. Hat ta bir si lah da pat la dı ha tır la dı ğım ka - da rıy la. Be nim için son de re ce ce sur, hat ta ide al de nilebi le cek bir ta vır dı. İstanbul'daki ya şa mım da dik ka te de ğe re en önem li nok ta bu dur son la rı na ge lin di ğin de, ben de ol duk ça sem pa ti oluş muş tu. Der nek üye li ği ya pa bi li yo rum dik kat edi lir se. İyi bir sem pa ti za nım, ama he nüz ken di yo lu mu tam bul muş de ği lim. DDKO üye siy dim, ama dev rim ci genç li ğe de sem pa tim var dı. Yi ne dev rim ci ön der le ri, iz le mek te her han gi bir te red düt gös ter mi yor dum. Ara yı şım gi de rek şid det len di ve za ten he men 1971 so nu na doğ ru Si ya sal Bil gi ler Fakültesi'ne ka yıt yap tır dım. Siyasal pu an la ma da yerminci ola rak ka zan mış tım, bu da ba na maliyeden burs ge ti ri yor - du. Za ten 1971 so nu ve 1972 baş lan gı cıy la bir lik te 12 Mart ol muş, kal bu rüs tü genç lik so rum lu la rı içe ri alın mış, Ankara'da sı ra bi zim gi bi ikin ci dü zey de ka lan ve ya ye ni ge len ki şi le re gel miş ti. Bu nok ta salında çok önem li dir. Eğer bi zim önü müz de Dev- Genç'in et ki li ön der le ri ol ma sa, as lın da bi zim için ön cü lük et me şan sı ol ma ya cak. 12 Mart bil me den bu ko nu da bi ze bü yük bir or - tam açı yor du. Sa nı yo rum son ra dan der gi le re ko nu ol du bu: Ba ki Tuğ Apo'yu ne den tu tuk la ma dı? de di ler. Dü zen son ra dan kah rol

33 du. Be nim o za man faz la tu tuk la na cak ha lim de yok tu. Apo hiç tir o za man, dik ka ti çe ke cek faz la yö nü yok tur. Ba ki Tuğ'u da suç la ma - nın hiç bir an la mı yok. Ger çi son ra dan parlamentoda sa vun ma ko - mis yo nu baş ka nı ol du. Her hal de be ni iz le miş ol ma yı, be ni yar gı la - mış ol ma yı bir şe ref pa ye si ola rak dü şü nü yor du 'nin Ocak, Şu bat, Mart ay la rın da SBF, ta ma men THKP- C'nin et kin li ğin de dir. Be nim için de bu dö nem bir yer de on la rın sem pa ti zan lı ğıy la geç ti. Ba zı la rı ken di le ri ne üye ol du ğu mu söy lü - yor lar dı. Doğ ru, ben on lar la der hal ör güt len me ye ça lış mış tım. Fa kat öy le tu tar lı bir ör güt len me ye gir me dik le ri için, bir an lam da ken dim ama tör bir ön der gi bi or ta ya çık ma ya ça lış tım. Mal te pe Cezaevi'nden ka çış bü yük he ye can ya rat mış tı. Bu nun de rin et ki si al tın day dım ve bu nu çok kah ra man ca de ğer len di ri yor - dum. Bun dan son ra bü yük iş ya par lar bek len ti si için dey dik. An cak bu ka çış Kızıldere'de tra jik bir bi çim de so nuç la nın ca, ama tör ce bir boy kot gös te ri ri si ne ön cü lük et mek le kar şı lık ver dik. Ar dın dan 7 Ni san 1972'de tu tuk lan dık. Gi de rek ön cü lü ğü mü bu dö nem de ka nıt lı yo rum. 12 Mart son ra sı ön der lik boş lu ğu na ya vaş ya vaş yü rü yo rum. Ge rek Tür ki ye dev rim - ci li ğin de, ge rek Kürt dev rim ci li ğin de bir çö züm ara nı yor. Sa nı rım o za man dan bir grup ol ma ni ye ti miz be li ri yor. Her ta raf tan, öğ ren ci genç lik ten aday lar alı nı yor. Ku zey li, Gü ney li, ama her aşi ret ten, ka - bi le den, yö re den bi ri si içi ne gir sin de ni li yor. 12 Mart son ra sı An ka - ra or ta mı, öğ ren ci genç li ğin ye ni den ha re ket len me si ne sah ne olu - yor. Okul lar sı cak bir tar tış ma at mos fe ri ne sa hip ti. Bu ana çer çe ve - de, içi ne gir di ği miz bir grup iliş ki si var. O za man lar gru bun iliş ki le - ri ne Ha ki ve Kemal'i çek miş tim. Di ğer le ri de sa nı yo rum ya vaş ya - vaş ge li yor lar dı. Bu dö nem de öğ ren ci mi li tan lı ğım la ken di mi ka nıt lı yo rum. An - ka ra or ta mı, sos yal ya şam iti ba riy le Türkiye'nin en ge liş kin dü ze yi - ni ifa de edi yor. Si ya sal, en zen gin le rin (es ki Tür ki ye cum hur baş ka - nı Korutürk'ün oğ lu bi le okul day dı), yi ne çok sa yı da bü rok rat, su - bay ço cu ğu ve tektük de ol sa halk tan ge len genç le rin oku du ğu bir okul du. Bu okul da 31 Mart di re niş çi le ri anı sı na koy du ğum boy kot ey le mi, çok cü ret li, ke sin ön der li ğe oy na yan bir ey lem dir. Öğ ren ci ha re ke ti nin ini si ya ti fi ni da ha 1972 'nin Mart'ında böy le ce ele ge çir miş tik. O gün bu gün dür bu ön der lik de vam edi yor. As lın da o da ani atı lan bir adım dır. 12 Mart'ın et ki le ri ni ilk de fa si lip sü pü - ren si ya sal bir dal ga ol du ve bu gi de rek Türkiye'ye ya yıl dı. Fa kat Özal'ın de yi miy le kı lıç ar tı ğı kal dık, ya ni 12 Mart kı lı cı biç ti ği ni biç miş ti. Bi rin ci ku şak git ti ğin de, biz ikin ci ku şak ola rak gir dik ve bi zi gö re cek ve tek rar bir kı lıç sal la ya cak du rum da de ğil di. O boş - lu ğu de ğer len di re rek biz plan lı bir adım at tık. 1972'de za ten ön der olan lar aşa ğı yu ka rı be lir len miş ti. Dev- Genç'in ön der le ri bel liy di, DDKD za ten ka pa tıl mış tı, o dos ya İstanbul'da kal mış tı. Adım geç se bi le, Ankara'da hiç yok, tü müy le dik kat ler ani den baş ka la rı nın üze ri ne çe kil miş ti. 12 Mart'ın kı lı cı bel ki saç tel le ri mi zi ke si yor, ama bir ye ri mi ze değ mi yor. 12 Mart'ı kar şı la yan Dev- Genç'tir ve kah ra man ön der le ri, bi lin di ği gi bi şe hit düş tü ler. Bı rak tık la rı mi ras önem liy di. On la rın mi li ta nı ola cak tık, ken di mi zi on lar dan sa yı yor duk. Ar tık kahra man la rı mız kan-re van için de git ti ler. Ma dem ar ka daş la rı ol ma ya ka rar ver mi şiz (ne de ol - sa yi ğit lik tir), si lah la rı nı yer de bı rak ma mak ge re ki yor du. Vu ru şan - lar vu ru şu yor, dö vü şü yor, şe hit dü şü yor lar. Ka lan lar üçün cü el den sem pa ti zan lar dı ve ben hız la on la rın için de ön cü lü ğü el de edi yor - dum. Önem li dir, ken di mi ha re ket ten ol ma ya sa yı yo rum, hat ta üye ol - ma ya bi le va rım. Ben ken di mi na sıl kat tım? Par tim he nüz yok. THKP-C, TİK KO ve bil mem ben ze ri ör güt ler is men var, ama on la - rın ka pı sı nı bul mak çok zor. Kal dı ki, ör güt le ye cek pek kim se de yok or ta lık ta. Ama ben aday ol ma ya ha zır dım. İyi ni yet li ve çok iyi bir sem pa ti zan ola rak sa hip len me ye çal ışı yor dum. Bu önem li bir sa hip len mey di. Ça bam var dı, grup laş ma yı tüm iyi ni yet le rim le, iyi ha re ket le rim le çok dik ka te de ğer bir bi çim de yü rü tü yor dum. Ha ki ve Ke mal, bu dö nem de çok ya kın ol ma la rı na kar şın, he nüz son ra dan ger çek le şe cek te mel de bir grup an la yı şı yok tu. Bu nun dı

34 şın da, top lu mun her sı nıf ve ta ba ka sıy la iliş ki liy dik. Özel lik le ege - men sı nıf lar dan ge len çok sa yı da genç le de iliş ki len mek zo run luy - du. Ke mal ve Ha ki gi bi emek çi sı nıf lar dan ge len le rin sa yı sı nır lı lı ğı ya nın da, ye te nek le rin de faz la ge liş kin ol ma yı şı, bu nun ya nın da sos yal-eko no mik yön le ri ge liş kin olan lar dan ço cuk la rın da ha faz la ge le ce ği, do la yı sıy la on lar la da ha faz la iliş ki len me zo run lu lu ğu bu yıl lar da ka çı nıl maz dır. Böy le ce bir çok ağa-me mur ço cu ğuy la iliş ki - ler kur duk. Ta bii, sos yal-si ya sal ön der li ği de ele ge çir mek, bi lin di ği gi bi ko - lay de ğil. Çok özen ve ani lik ka dar, gö zü pek lik ka dar, il ke dü ze yi ni is ter. Bir de za man la ma yı iyi ya pa cak sın. Yi ne bun la rı plan lı yap - ma nın sab rı, göz le mi var. Fa kat bir adım atıl dı, 7 Ni san tu tuk la ma sı Mamak'la so nuç lan dı. Mamak'ta al tı-ye di ay lık bir sü reç ge çir dim. Bu sü reç te zin da nı çok iyi göz lü yo rum. Zin dan ne dir, ne ve rir, ne gö tü rür? Çok cid di bir okul gö re vi gör dü Ma mak ve çık tım. Yi ne bu ra da da çok so ğuk kan - lı, sa bır lı bir bi çim de okul dev rim ci si mas ke si al tın da bir pra tik da - va ve ri li yor. Mamak'ta ne ol gun laş tı? Ora da ön der le ri mi zi gör dük. De niz le rin ida ma gi di şi ni gör dük, TİP'lileri, PDA'cıları, THKP- C'lileri gör dük. Az çok ta nış tık, tar tış tık. Yi ne de ben ke sin ter ci hi mi he nüz yap ma - mış tım. Ara yı şım de vam edi yor du. Ba ki Tuğ'un bi ze 7-8 yıl ver me ye ni ye ti var dı. Fa kat ta nık ol ma - dı ğı için ver me di. Ya nım da Do ğan Fır tı na var dı. O dö ne min hâlâ can lı ta nı ğı dır. Sa nı yo rum 1990'lı yıl la rın ba şın dan iti ba ren İHD'de ça lı şı yor du. Onun ba ba sı bir al bay dı. Bi le mem, aca ba mah ke me de bir et ki de bu lun du mu? Eğer bu lun duy sa ve o ne den le oğ lu çık mış - sa, ke sin de ğil, ama be nim çık mam da da ro lü ola bi lir. Çı kar çık maz Anıtkabir'in di bin de ki ev de kal dım. Sık ça Anıtkabir'i zi ya ret edi yor dum. Bu çok il ginç tir. Ba ba sı ast su bay olan Muş'lu bir genç var dı. Ora ya ba zı ya ra maz ve ya dost ka dın lar ge li yor du. Bi zi dü şür me ye mi ça lı şı yor lar dı? Ben on lar dan bir şey an la ya ma dım. Bir ta kip ola bi lir mi? Çok il gi len dim. Ya ni o za man da hâlâ ka pa lı bir ya şa mım var dı. Ke ma liz min mer ke zin de ve Anıtkabir'in di bin de ka rar gah kur - mu şum. Çok ser se ri bir ar ka da şı mın eviy di. Ba ba sı ast su bay dı, ana - sı da ga li ba Muş'luydu. İs mi ni ha tır lı yo rum, Atil la mıy dı? Atil la koy du ğu na gö re ba ba sı ke ma list bir ast su bay. Ora ya ge len ba yan lar, za ten o dö ne min öğ ren ci le riy le iliş ki kur mak ve ya öğ ren ci le rin du - rum la rı na gö re ma ce ra ya şa mak is te yen ka dın lar da ola bi lir. Öy le iki-üç ba yan dı. Bi le mi yo rum, faz la zen gin de sa yıl maz lar dı. Ama il ginç ti, o ast su bay ço cu ğu ar ka da şı mın ya nı na ge li yor lar dı. Po lis de ne ti mi ol ma sı bir ih ti mal dir. Fa kat ke sin düş me dim. O za man du rum o ka dar bir bi ri ne ka rış mış ki, sah te Kürt çü lük ya pan lar biz den kırk tür lü da ha bü yük laf lar la or ta day dı. Sol cu luk ya pan da öy le. Fa kat be nim iç ten içe çok ye rin de bir ha zır lı ğım var - dı. Ben bu çiz gi yi, PKK'nin bu gün kü çiz gi si nin ilk be lir le me le ri ni iş te bu Anıtkabir'in di bin de ki ev de yap tım. İşin il ginç ya nı, her gün gi dip kab ri zi ya ret edi şim de ne yin ne si dir? Her hal de ken dim de yo - ğun laş tır dı ğım çe liş ki le ri ya kı nen gör me me yol açı yor Mart'ı Dev- Genç kar şı la mış ve kah ra man ön der le ri şe hit düş - müş tü. Yü re ği miz ya nı yor du, ama he nüz on la rın mi li ta nı ol muş de - ğil dim. Fa kat bı rak tık la rı mi ras önem liy di. 15 gün ders ça lı şa rak si ya sal ikin ci sı nı fa geç tim. O ba şa rı yı gös - ter dim. Grup eği li mi mi he nüz tam açı ğa vur ma mış tım. Fa kat ol gun la şan ye ni bir gru bun ba ğım sız adım la rı nın atıl ma sı var dı. Bu 1972 'nin so nu ve 1973'ün ba şın da yo ğun laş tı. Ken di mi yo ğun laş tı rı yo rum. Fu at (Ali Hay dar Kay tan), Ha ki Ka rer, Ke mal Pir, Ce mil Ba yık gi bi arkadaşları gör me ye ça lı şı yor dum. Bun lar o dö nem de be nim ya kın ar ka daş la rım dı... Bu ar ka daş la rı mı he nüz tam grup kap sa mı na al ma mı şım, gru ba ila ve et me mi şiz. O za man Ankara'da bü tün ko şul lar ba na şu nu söy lü yor du: Bu dev ri me ısı na bi lir sin, ya şa dı ğın de ne yim ler se ni yü rü te bi lir. En 66 67

35 azın dan üçün cü sı nıf sem pa ti zan lar için de ke sin rol oy na ya bi lir sin. So nuç ta he men ve dü rüst çe ka tı lı yo rum. 12 Mart fa şiz mi dö ne min de, bü tü nüy le dev let be ni ağır bir ce - zay la kar şı la mak is te miş, an cak ba şa rı sız kal mış tı. As lın da bel ki Ba ki Tuğ şah sın da o za man fa a li yet le ri mi sez miş ti, ama bir şey ya - pa mı yor du. Be nim ey lem li li ğim bir nok ta ya ka dar gel miş ti. Dev le te is yan, bu ra da baş lı yor du. Bi rin ci el den mi li tan lar git miş, ka lan lar bi raz pa si fi ze edil miş, boş luk doğ muş ve biz içi ne gi ri yo ruz. Dev let baş ta ki ler le uğ ra şır ken, bi zi faz la teh li ke li gör mü yor ve ben bu sü - re ci de ğer len di ri yo rum. Ar ka daş la rım he nüz grup ola cak la rı nın far kın da de ğil di ler. Ama onun ken di için de ki dü ze yi gi de rek ol gun la şı yor du ve 1973'ün ba - harı na yak laş tı ğı mız da, sö mür ge ci lik tar tış ma mı ge liş tir dim. Ke sin içi ne gi ri le cek yol be li ri yor du. Kür dis tan te me lin de bir çı - kı şın bü tün ön gö rü le ri ka dar, ki şi lik te ken di ne gü ven li adım la rı mız olu yor du. Ha tır lı yo rum, iki-üç ka pı yı ki lit ler, bir ar ka da şı mın ku la - ğı na Kür dis tan sö mür ge dir sö zü nü söy ler dim. Bü yük bir ih ti yat lı - lık tı, ama için de bü yük bir ce sa ret giz liy di. Çok la rı da ha son ra bu sö zü duy duk la rın da, biz çok tan söy lü yor duk de di ler. Ya lan. Bu sö zü ilk de fa biz bir çok ku la ğa fı sıl da dık. Ve adım adım ol gun laş tı. Bu tez et ra fın da grup laş ma ge re ği ni or ta ya çı kar dık. Bu ra da yir mi ya şı mı ha tır lı yo rum. Sa vaş adı na hiç bir şey or ta da yok. İki ke li me hak lı söz söy le ye cek du ru mum yok. Ve ta bii ru hum ba na yi ne se nar yo lar dü zen let tir di. Her han gi bir dağ ya ma cın da ol - du ğum za man ken di ken di me aca ba as ker gel se, da ya na bi lir mi - sin? der dim. Ta bii, o za man tav şan gi biy dim. Çün kü hiç bir şey yok. Bir şey ol ma dan as ker gel se da ya nı la bi lir mi? Ama ka fam dan ge çi ri yo rum; aca ba bir va tan sa va şı ve re bi lir mi sin? Bağ lar da do la - şı yor dum, tar la lar da. Ta bii bu yi ne yü re ği min bir tav şa nın ki gi bi at - ma sı na yol açar dı. Bu yer ler de na sıl bir sa vaş ve re cek sin? Ama dü - şü nü yor dum ve hâlâ ha tı rım da dır: Tek ba şı na ve re mez sin di yor - dum ken di ken di me. O bü yük yal nız lık, ne do ğur du ben de? Bü yük ör güt len me ru hu nu. Bü yük ör güt len me ru hu ben de na sıl ge liş ti? O bü yük zor luk lar, bü yük yal nız lık lar kar şı sın da doğ du. Be nim bu yıl lar da sor du ğum so ru lar, ben de hâlâ tam ce va bı nı bul muş de ğil. Sa vaş bu so ru la rı sor mak la baş lar. Bir çok şe yi dü şü - nü yor dum va tan için, halk için. Ve bü tün on lar yü re ği me iş le ye iş le - ye ör güt bi lin ci ne dö nüş tü. Çün kü tek ba şı na hiç bir şey ya pa maz - sın, ya pa bil men için in san lar la bir leş men ge re kir. İş te be nim bü yük öl çüm. Si lah la rın teh li ke si ni gör düm. Si la hın her şe yi bas tır dı ğı nı gör düm. Si la hın ira de siz li ği do ğur du ğu nu gör düm. Ve bu bü yük si lah lı mü ca de le ye aman sız ken di mi ver dim. Hâlâ da öy le yim. Si lah lı in sa nı ya rat mak, hâlâ be nim yü re ğim de bir tut ku dur. Ge lin grup la şa lım di ye ce ğim, ilk ço cuk luk ta ol du ğu gi bi ge - lin oy na şa lım Dosta düş ma na en an la şı lır dil le ses le ne ce ğim, doğ ru dü şün ce le ri söy le ye ce ğim. Bü tün bun lar yet mez se ör gü tü ku - ra ca ğım, ör gü tü sa vaş tır mak için uğ raş tık ça uğ ra şa ca ğım. Ye nil gi yi ka bul et me ye ce ğim, her ye nil gi de bir çı kış ne de ni gö re ce ğim. Ve bü tün bun la rı sa va şa gö tü re ce ğim, sa vaş ta ha ta yı ka bul et me ye ce - ğim. Sa vaş ta tak ti ği yet kin leş ti re ce ğim. Sa vaş ta kı zıl ca kı ya met ko - pa ra ca ğım. Ne za ma na ka dar? Öz gür ya şa mı ya ka la ya na ka dar. Kar şı mız da özel sa vaş var mış, dün ya var mış, hiç umu rum da mı? Zor dan, şid det ten bu ka dar çe ki nen bi ri si nin böy le si ne dün ya bir ya na, ben bir ya na de me si ni na sıl kar şı la mak ge re kir? Bi zim o Çu buk Barajı'na gi di şi miz ger çek ten New roz muy du? Ni san ve ya Mart ola cak ga li ba. Bu ra da ilk de fa tek tek ak ta rım dan top lu ak ta rı ma geç tim. Ve grup ol du ğu açık ça be lir til di. Bun dan ön - ce bu ar ka daş lar tek tir ler. On la ra iyi bir içe rik le sö mür ge ci li ği an la - tı yo rum. Kürdistan'ın bir ül ke ola rak ele alın ma sı ge rek ti ği, bu na gö re bir ulu sal kur tu luş dü şün ce si nin ye rin de ol du ğu ve ay rı ca grup laş ma yı bu te mel de yap ma mız ge rek ti ği... Bü tün bun lar net ti ve sa nı rım me saj buy du. Kür dis tan sö mür ge dir

36 Bu söz, baş lan gıç ta sa hip ol du ğum bi ri cik si lah tı. Baş ka hiç bir si la hı mız yok tu. Ör güt bu ka dar dır. Kür dis tan sö mür ge dir, bir ulu sal kur tu luş doğ rul tu sun da grup ol ma mız ge re kir... Baş ka bir şey yok. Üç ke li me lik tir. Ma mak zin da nın dan çı kar dı ğım şid det li ders, bir da ha içe ri gir - me mek ve ke sin ti siz bir ör güt len me ye git mek ti. Dev let le he sap laş - ma ya gi di yo ruz. Bu gün de dev let le he sap laş ma ya gi di li yor, en sı cak sa vaş var, özel sa vaş var. Ama şim di ki ler par ti ta ra fın dan eği ti li yor, yön len di ri yor lar. O za man par ti yal nız ca be nim, ken dim den baş ka hiç bir ör güt ele ma nı yok. Ön ce ken di mi inan dı ra ca ğım, son ra çev - re yi inan dı ra ca ğım, bir kaç ar ka daş (o da bu lur sam ta bii) bu lup an la - ta ca ğım. Bü yük bir so run. Ay lar ca do la nı yo rum, laf an la ta cak adam bu la mı yo rum. Mum la arı yo rum, tır nak la ka zı yo rum. Ben bir ki şi yi da ha ne re den bu la ca - ğım? Bal lan dı ra bal lan dı ra an lat mak is te sem, adam faz la söz din le - mi yor. Yok di yor, çık da ğa. Ben de be ra ber olur, di yo rum. Bir şey de mi yor lar. Güç le ri yok, sı nıf kö ken le ri za ten el ver mi yor. Ge - len ler ya rı-fe o dal ler, dü zey le ri ol duk ça iş bir lik çi li ği ya şı yor. On la - rın dev rim ci lik le ri kuş ku lu. Ge len ler önem li oran da cum hu ri ye tin kül tü rün den geç miş, iş bir lik çi li ği ilik le ri ne ka dar ya şa mış ve ya kü - çük-bur ju va tut ku la rıy la do lup ta şan ki şi lik ler di. Grup de ne me si bu na rağ men var. Dev- Genç mi ra sı ve ya et ki le - ri Pek mi ra sı da yok as lın da. Mi ra sı du man, ateş ol muş, ya ni bir şey ler alın ma sı müm kün de ğil, ken din oluş tu ra cak sın. De di ğim gi - bi, bu et ki len me yi ve bu boş lu ğu iyi kul la na rak ken di mi bu çiz gi ye ver dim. Ör güt le me ye ça lış tı ğım ki şi lik ler den far kım be lir gin di. Bur ju va de ğer ya rı gı la rı na kar şı, ba zı il ke ler et ra fın da ken di mi ko ru ma ya ça lış mış tım. De ğer yar gı la rı na çö züm le me te me lin de gi riş miş tim, di ni de ğer yar gı la rı nı çok de ği şik, çok çe liş ki li bir bi çim de de ol sa dev rim ci aşa ma ya ta şır mış tım. O ce sa re ti ken dim de gör düm. Ken - di me gö re ha zır lık la rım var dı. Özel lik le bur ju va de ğer yar gı la rı na o dö nem dev rim ci le ri nin bak tı ğı te mel de bak ma mak ko nu sun da ken - di mi ol duk ça şart lan dır mış tım ve ken di mi ör güt le miş tim. Di nin de ba na ve re bi le cek le ri ni an la mış tım ve ge ri si ni ge rek siz bu lu yor dum. Bu nu ar tık ye ni bir ya şam te me lin de aş mak is te miş tim. Bu, ye ni bir ya şam için baş kal dır mak ve yol al mak de mek ti. İş te ne yi oku yor - sam, bu bi ze ge rek li dir bi çi min de bir yer le re top lu yor dum. Ge rek li ol ma yan la rı ayır te di yor dum. Bü tün bun lar son ra dan iş te 1970 'lerin baş la rın dan iti ba ren PKK'nin ide o lo jik çiz gi si ol du. Ta bii, o za man sa de ce bir kaç ge nel le me dir. Gi de rek gü nü mü ze ge lin di ğin de ya şa - ma ka vu şa cak tır. On dan son ra sın da AD YÖD (An ka ra De mok ra tik Yük se k Öğ re nim Der ne ği) de ne yi mi var dır. Bü tü nüy le be nim so - rum lu lu ğum al tın da ge li şen bir de ne yim dir. Yi ne bu Dev- Sol un da te mel le ri nin atıl dı ğı bir dö nem dir. Dev- Yol un da te me li nin atıl dı ğı bir dö nem dir ve iki sin de de ke sin be nim pa yım var. Çün kü dev rim - ci yük sek öğ re nim genç li ği nin dev rim ci grup laş ma sı nı fi i li ön der ola rak ben yü rü tü yor dum. Dev- Yol culardan ba zı la rı en gel ler çı ka - rı yor lar dı. Yi ne THKO adı na ba zı la rı. Ör ne ğin Mus ta fa Yıl dı rım - türk var dı, onun la be nim iliş ki le rim ol du. Hem uz la şı yor, hem çe li - şi yor duk. Dev- Yol cular be ni aş tır mak için ayak di re ti yor lar dı. Fa - kat kont rol ben dey di. 1976'ya ka dar de ne tim ben de dir 'nin baş lan gı cın dan 1976'ya ka dar Türkiye'deki o de mok ra tik yük se köğ - re nim genç li ği nin dev rim ci grup laş ma sı nı ben yü rüt tüm. Bu an lam - da be nim fi i li ön der lik dö ne mim, 1972 'nin baş lan gı cın dan iti ba ren alı na bi lir. O gün bu gün dür hı zın dan, tem po sun dan hiç bir şe yi yi tir - me den hâlâ de vam edi yor. Grup laş ma yı ilk dö nem de Ankara'da iş te Yük sek Öğ re nim Genç - li ği adı al tın da gö tür me yi da ha uy gun bir tak tik ola rak bel le dik. DDKD ti pi ne faz la il gi gös ter me dim, hat ta onu tec rit et me ye ça lış - tım. Bun lar işin fi zi ki yan la rı dır ve öz çok önem li dir bu ra da. De di - ğim gi bi, o za man ki ira de, ruh, o gru bun olu şu mu, son ra dan gru ba 70 71

37 ba ya nın (Ke si re Yıl dı rım-fat ma) ka tı lı şı, baş la yan çe liş ki le ri miz Böy le ba ya ğı hem ulu sal bir çe kir dek, hem par ti çe kir de ği. Ma ya - lan ma, çe kir dek leş me bu te mel de dir. Grup sü re cin de böy le bir ma ya lan ma var dı. Ben bu nu yağ mur yağ ma dan ön ce gök yü zün de hız la bir bu lut kay na ma sı, ilk dam la la - rın dü şe ce ği, mu ci ze vi bir yağ mu ra doğ ru ge len bir yo ğun laş ma ola rak gör düm. Böy le bir kar şı laş tır ma yap tım. Dik kat edi lir se, top - rak lar za ten çok ku rak, çat la mış. Umut an la mın da, dü şün ce an la - mın da bütünüyle böy le. Ama grup laş ma mız bu çat la mış top rak la ra, umu dun kı rın tı sı nın bi le gö rün me di ği bir or ta ma böy le bir bu lut ola bil mek ve ilk dam la la rı serp mek an la mın da dır. Oy sa bu or tam her ba kım dan ka çı şı ge rek ti ri yor du, il gi len me me yi. De li ler işi. Ya şa mın hiç umu du nun ol ma dı ğı, TC öl çü le ri nin mut lak ege men ol du ğu bir sü reç ti. İş te bu ra da be ni an la mak ge re kir. Ar ka daş la rı mı grup laş ma pra ti - ği ne çek mek için duy gu la rı mı, dü şün ce le ri mi, ça ba la rı mı çok iyi an la mak ge re ki yor. Çün kü önem li dir. Da ha son ra ki ge liş me ler ka tı bir ka rar lı lık la yü rü ye bi lir bel ki, ama o dö ne min bu lu tu ola bil mek ve yağ mu ru yer yü zü ne in dir mek öy le ko lay de ğil di. Bi raz pey gam ber ce ve mu ci ze vi de ni le bi lir. Her şey ha in ce, her şey ken di ger çe ği ne ka ra ka ra ba kı yor. Her şey umut suz luk ko ku yor. Her şey bi ze gö re de ğil. O dö nem ar ka - daş la rı mın du ru mun da bu nu gör dük çe, ah-vah çe ki yor dum. O gün - le ri kav ra ma ya bi raz yak laş mak ge re kir. Kür dis tan ta ri hi, öz gür lük ta ri hi de yip du ra cak lar, ama o za man ta rih di ye bir şey var mıy dı ki? Bı ra kın ta ri hi, hal kın ken di si var mıy dı? Düş man ol muş bir halk tı. Ken din den da ha faz la, düş ma nın ol muş bir halk tı. Be nim ça - ba la rım bi raz da, la net li bir kav mi, bu lun du ğu uğur suz du rum dan çık ma ya ça ğır mak tı. Be nim gi ri şi mim, on la rın o dö ne min la ne tin de yüz mek is te me si ne kar şın, be nim zor lu bir ça bay la, Musa'nın Tur Si na Da ğı na kav mi ni çek me gi ri şi mi dir. Evet, bi zim ki de öy le ol - du, Cu di Da ğı na çe kin ce ye ka dar bin de re den su ge tir dik ba ha rı na ge lin di ğin de, ADYÖD'deki ön der li ğim gi de rek be ni po pü ler kı lı yor du. Ön der lik sel bir çı kış, ama Tür ki ye li gi bi. İstanbul'u da et ki li yor. Po lis ke sin lik le be nim Kürt çü lü ğe mi, Türk - lü ğe mi oy na dı ğı mı, ve ya Dev- Genç'in ne re sin de ol du ğu mu far ket - mi yor. Ve ya DDKO'ya oy na yıp oy na ma dı ğı mı tes pit ede mi yor. Bu - ra da be nim ya nılt mam söz ko nu su ve ya nıl ma ger çek le şi yor. Dev let bu dö nem de ba na na sıl el at ma ya ça lış tı? Sos yal-şo ve - nizm, di ye lim bir dev let da yat ma sıy dı ki, so la ha kim olan da sos - yal-şo ve nizm dir. Ona kar şı uya nık tım. Do lay lı ola rak Mus ta fa Kemal'in TKP'si olu yor, ya ni ke ma list sol. Za ten ön der le ri kat le dil - dik ten son ra, di ğer le ri bel ki de dev le tin açık et ki si ne gir miş ler di, özel lik le Dev-Yol. Bu ye nil miş bir ru hun yak la şı mı dır. Dev-Yol cu - luk bu dur. Be nim çı kış yap ma mı bu Dev-Yol da ha son ra 1976'da da en gel le mek is te ye cek ti, hem de ayak oyun la rıy la. Ade ta bur ju va zi - nin ön cü bir ko lu gi bi, ba na çı kış yap tır mak is te me ye cek ler di. PKK çiz gi si ni ge liş ti rir ken, ilk 1974'te ver di ğim kon fe ran sı her - kes can-ı gö nül den din li yor du. Bir tarz so ru nu, cid di yet so ru nuy du. Ya ni o za man ben iki ke li mey le iş ya pı yor dum: Kür dis tan sö mür - ge dir. Yi ne böy le faz la doğ ru la rı for mü le ede cek ha lim yok tu. Ama top lu lu ğun se vi ye si ne gö re de, ken di mi ola ğa nüs tü kı lı yor - dum. Böy le su nu yor dum. Ke mal Pir'in ka tı lı şı! Ya rım sa at be ni din le miş ti ki, o za man be nim elim de faz la açı ğa çı ka rıl mış be lir le me ler yok tu. Bir kaç ge nel doğ ru söy le dim, öy le ka tıl mış tı ve so nu na ka dar gö tür dü. Ya ni me se le bil gi bi ri ki mi de de ğil di. Me se le cid di yet le, iç ten lik le il gi liy di. Me se le bir bi ri ni ön - ce den ta nı yıp ta nı ma mak la da il gi li de ğil di. Ya rım sa at gör müş tüm ve hep si bu ka dar dı. PKK tar zı bu dur, ön der lik tar zı ve bi zim yö ne - tim tar zı mız dır. Bi ze iç ten bağ lı olan la rın hep si nin, Haki'lerin de ser gi le di ği ta vır bu dur. De ğil ku sur lu ol ma, bir bir le ri ne can-ı gö nül - den bağ lıy dı lar. Ger çek bu. Bu yıl lar da ba ba mı gör düm. Ba na kar şı ye nil gi yi ka bul et miş ti. Be nim 1970 'lerde adı mın du

38 yul ma sı na se vi ni yor du. Rad yo da ilk anons lar o za man ya pıl dı. Hâlâ ak lım da, gel dim, ka pı nın di bin de onu gör düm. Hem en di şe li, hem de gu rur luy du. Adın çık mış, her kes duy muş, dik kat et di yor du. Ya ni böy le ters bir yüz le be ni de, ken di ni de mah vet tin de me di. Gu rur la bir lik te, sa nı yo rum inan cı da var dı. Fet he de bi lir sin an la - yı şı na ulaş mış tı. Hat ta şu sö zü de söy lü yor du: Yal nız sın. Bu ko - mü nist le rin bi le Ecevit'i var. Ama Kürt lük le uğ ra şan la rın kim se si yok. Dik kat li ol di yor du. İyi bir anı. Kı sa ca ba bay la on dan son ra an laş tık. Ke sin ben den ya nay dı ve son de re ce de gü ve ni yor du. Tam bur ju va top lu mu na gi riş ile son ra dan Ankara'dan çı kış ara sın da 15 yıl lık bir sü re var dır. Köy top lu muy la bir leş me miş, şe hir top lu muy - la bir leş me miş ola rak, Ankara'dan son ra la rı güç lü bir çı kış ya pa ca - ğız. Bur ju va zi den çok şey öğ ren miş olu yo ruz. Mü ca de le yi öğ ren - miş olu yo ruz. Bir çok mü ca de le si la hı el de edi yo ruz. Bu yıl lar da ki de li kan lı lı ğım da ben, her ke sin ter si ne çok bü yük bir kör dü ğüm le kar şı kar şı ya yım. Be nim için her şey ala ca ka ran - lık ta ve ha in ce bir or tam da, ha in ce ni yet ler le çe pe çev re ku şa tıl mış tı. Ankara'da çev rem dört yan dan be ni tu ta cak ki şi ler le do luy du. Za - val lı ve za ten çok tek tim, güç lü lük ar ze den faz la bir şe yim yok tu. MİT bi le o za man be ni de ğer len dir di ğin de ki, ma sa lar da ben böy le he ye can lı ko nu şu yor mu şum, alay edi yor muş. Ma sa da laf eder di - yor muş, Git sin ba ka lım Kürdistan'a. MİT'in ken di si da ha son ra bu nu iti raf et ti. Biz ha fi fe al dık, kü çüm se dik. Yı lan bir ka rış iken, bir as ke ri miz po ti ni ni kal dır say dı ezer di de miş. Biz ha fi fe al dık ve ba şı mı za bu gel di. Dü şü nün be nim o ha li mi, bir çır pı da be ni bo ğa bi lir ler di. Ne den bo ğul ma dım? Düş ma nın bi le ina na ma dı ğı çı - kı şı na sıl yap tım? Ki mi le ri bu lun duk la rı or ta mı an la yıp de ğer len di - re mez ken, ben mut lak düş ma nın ege men li ği al tın da ol du ğum sa ha - da da çı kış ya pa bil mi şim. He men her şey kuş ku lu, her şey yı lan gi - bi bi zi sok mak la kar şı kar şı yay dı. Biz böy le par ti leş me ye baş la dık. Bu gö zar dı edi lir se, PKK ke sin lik le an la şı la maz. Öğ re nil me si ge re kir, çün kü bu her ke sin ha yat hi ka ye si dir. Öğ re - ne me yen, ya man bir mi li tan ola maz. Be nim an la şıl mam, par ti ta ri hi ile sı kı sı kı ya iliş ki li dir. De li kan lı lı ğım da, de di ğim gi bi, ba na kız ara ma ya çık tık la rın da, ba şı ma fe la ket ge li yor di ye dü şün düm ve ken di mi sa vun ma ya ça lış - tım. On dan son ra ken dim kız ara ma ya çık tı ğım da, kor kunç ca na - var lar la kar şı kar şı ya ol du ğu mu gör düm. Bur ju va kız la rı var dı, ço - ğu da hay ran dı bi ze as lın da. Si ya sal day ken, ço ğu da bur ju va bü rok - rat kız la rıy dı ve ya su bay kız la rıy dı. Sa nı yo rum ol duk ça da be ğe ni - yor lar dı, çün kü o za man öğ ren ci ön der li ği ni ya pı yor dum. Des tek li - yor lar dı. Fa kat ya nı na yak laş mak be nim için me se ley di ve iyi ki ken di mi al dat ma mı şım. Be nim o za man ken di mi al dat mam, bir ta ri - hi tersyüz ede bi lir di, ba şa şa ğı gö tü re bi lir di. Diyarbakır'lı bir de li kan lı var dı. Hat ta Li ce müf tü sü nün oğ luy du, is mi de Faruk'tu ga li ba. Hâlâ ak lım da, bir ka ra sev da ha va sı na gir di. Adam da ha son ra bir bı çak da al dı eli ne. Adana'lı bir kı zın düş tü pe şi ne, bü tün siyasalı bir bi ri ne kat tı, ba şı mı za kal dır dı. Çün kü onun ar ka da şı ben dim. Ma ne vi gü cü nü bi raz ben den alı yor du. İki de bir ka ra sev da ya dü şen bi ri siy di. O re za let ten kur tu lun ca ya ka dar, ben ye rin di bi ne gir dim. Dü şü nün, iş te ay dın, müf tü nün oğ lu o du ru ma gir dik ten son ra, di ğer ki şi lik ler na sıl dav ra nır? Ki, o za man be nim de çok be ğen di ğim kız lar var dı. Hâlâ ha tır lı yo rum, bi ri var dı böy le, ama adı nı bi le sor ma dım. Sen na sıl sın, sen ne gü zel sin As la bu nu söy le me dim ve hâlâ söy le mem de. Bu bir tarz so ru nuy du. Çün kü o za man böy le söy le sem, bü yük ih ti mal le kay be de ce ği mi bi - li yo rum. Bu bir tarz. Da ha son ra ide o lo ji ye gi riş yap tık. Si ya se ti, sos ya liz mi na sıl in - ce le dik? Bü yük bir cid di yet le ki tap la rı de vir dik. Ulu sal so run di yor - lar dı. Bak tık sa de ce söz cük ler var, ama için de bir tek Kürt söz cü ğü yok. Var sa yok sa bir kaç söz cük, onun dı şın da pi ya sa da hiç bir şey yok. Kürt me se le si ne dir? Tek ba şı na kü tüp ha ne le re koş, tar tış ma la - rı din le, dü şün, ta şın En son zor la ya zor la ya bu gün kü te o ri yi or - ta ya çı kar dık. Ta bii, te o ri bü yük bir si lah tır. Te o ri yi, dü şün ce gü cü - nü oluş tur duk tan son ra grup grup in sa nı çek me yi ba şar dık. PKK'nin 74 75

39 olu şu mu böy le dir. Te o ri yi ya şat ma say dık, iki in sa nı bir ara ya ge ti - re mez dik. Ben bu nu iğ ne ucu ile ka zı dı ğı mı, kü tüp ha ne ler den, ya - şam dan, şur dan-bur dan kı zıl ca kı ya met için de or ta ya çı kar dı ğı mı bi li yo rum. Hep si de, TC'nin im ha, ölüm fer ma nı al tın da ger çek leş ti. Ke mal Pir'lerle, Haki'lerle bir li ğe gir dik. Sos yal-şo ve niz me kar şı ger çek ten mü ca de le bay rak tar lı ğı ya pan ar ka daş lar dı. Bun lar Apo - cu ol muş di yor lar dı Ke mal ve Ha ki için. Bu Hal kın Kurtuluşu'cuları, Dev- Yol'cular san ki ken di le ri ne iha net et miş ler gi - bi bu ar ka daş la ra ba kı yor lar dı. Ama on lar la da ol duk ça mü ca de le - miz var dı ve biz on la rı sa nı rım den ge le dik. Bun lar ge ri de, der nek çi - lik te kal dı lar. Dev rim ci lik ten git tik çe da ha çok uzak laş tı lar. İh ti lal - ci li ği, biz bun la rın elin den kur tar dık. Böy le ce bir çiz gi ay rış ma sı ol du. Bu do lay lı ola rak dev le tin ye - nil miş sol cu lu ğu nun et ki si dir. Na sıl ki, 1920 'lerde Mus ta fa Suphi'ler ezil miş ve sah te TKP Ankara'ya dam ga sı nı bas mış sa, yi ne öy le ol muş tu ve Ma hir le rin gru bu da im ha ol muş tu. Yi ne THKO'nun gru bu, Kaypakkaya'nın gru bu da öy ley di. Bu nun la dev - rim ci mi ra sı ab lu ka al tı na al ma var. Biz ise ab lu ka ya kar şı sa vaş ver miş olu yo ruz, dev rim ci mi ra sı ko ru ma sa va şı dır. Bi zim çı kı şı mız za ten dev rim ci mi ra sa sa hip çık ma nın çı kı şı dır. Sa nı yo rum hâlâ Dev- Yol'cular be nim için şu nu söy lü yor lar mış: Di re ni şi biz den çal dı. Çal dı de ğil, dev rim ci mi ra sı bu ha in ce yak - la şım sa hip le ri ne kar şı ko ru duk. Dev- Yol'un ba na bü yük öf ke si bu ne den le dir ve an la şı lır dır. Ve di ğer le ri de, Perinçek'ten tu tun on dan öte ye, bü yük bir kıs mı böy le dir. Bi zim le gu rur du yan çok az dü rüst ay dın var. Bi ze bağ lı olan lar da var, ama önem li bir ke si mi ne den fa şizm eze me di, ne den 12 Ey lül eze me di di ye ha yıf la nı yor du. Öf - ke le ri, ken di yüz le ri açı ğa çık tı ğı için dir. Ke ma liz min sol et ki si, do lay lı bir dev let ti. Tıp kı 1920 'lerdeki gi - bi, ön ce öl dü rü yor, ge ri ka lan mi ra sı da dev le te bağ lı yor du. 1970'lerde de öl dü rü yor, ge ri ka lan mi ra sı dev le te bağ lı yor du. Ben bu na tep ki du yu yor dum. Kürt çü lük ola yın da da böy le du rum lar var. Dev- Genç adı na ha re - ket eden ba zı mi li tan lar ezi li yor lar. Kürt çü lük Deniz'ler ta ra fın dan sa hip le nil mek is te ni yor. An cak idam edi li yor lar. Dev let le iş bir li ği ha lin de ki KDP mi ra sa kon mak is ti yor. Ben ona kar şı da bir çı kış olu yo rum 'lere doğ ru gel di ği miz de, bi zim tez ler et ra fın da hem bü yük bir tar tış ma var dı, hem de grup laş ma sü rü yor du. Ta bii dev let, he nüz be ni tam teş his et me miş ti. Bu ne tip Kürt lük tür, ne tip bir dev rim - ci lik tir? araş tır ma sı var. Bir çok so ru işa re ti var, ama he nüz tam bir ce vap ve re bil miş de ğil ler di. İş te sa nı yo rum bu çer çe ve de üze ri mi ze ya vaş ya vaş dev le tin göl ge si dü şü yor du. Biz ya vaş ya vaş dev le te yö ne li yo ruz, dev let de ya vaş ya vaş üze ri mi ze ge li yor. Bu işin bir ya nı. Anıtkabir'in di bin de ki ev den son ra otur du ğum bir ev var dı. Özel - lik le Pilot'un (Ağ rı lı Ne ca ti) yo ğun dev re ye gir di ği ev di. Ora ya da ba zı ka dın lar gel miş ti sa nı yo rum, hat ta 1976 da ola bi lir. O za man da ke sin ora lı ol ma dım. Ya ni an la mak bi le is te mi yor dum. O yıl lar da bur ju va ka dın, iliş ki ne dir bil mi yo rum. Gü cün yok sa mü ca - de le ye ve ya iliş ki ye gir me ye cek sin. Be nim de bur ju va ka dın ger çe - ği ni ta nı ma ya gü cüm yok tu. Okul da bir ba yan var dı, de di ğim gi bi, ko nuş mak tan bi le çe ki ni yor dum. Hâlâ ha tı rım da, çok zor ge li yor du. Üni ver si te yıl la rın da da öy ley di. Özel lik le ka dın ko nu sun da çok zor kar şı la dı ğım yıl lar. Son de re ce dik kat çe ki ci dav ra nı yo rum. Et ki le - me du ru mum da ya vaş ya vaş or ta ya çı kı yor. Fa kat bur ju va tar zı bir iliş ki ye yö nel mem, de ve ye hen dek at lat mak tan da ha zor du. An cak çok il ginç tir, bi zim, gru bun içi ne bir ba ya nı al ma mız bu - ra da önem ta şı yor. Gru bu muz şe kil le nir ken, o ba yan la Pi lot da il gi - len miş ti. ADYÖD'de ta nış tı rıl mış lar dı. O za man be nim ken di me gö re bir sos ya list ara yı şım var dı ve ulu - sal so run la uğ ra şı yor dum. Onun dı şın da kim se ye bir mer ha ba bi le di ye mez dim. Bel ki de be ni çe ki ci bu lu yor lar dı. Çün kü hep si, Kürt söz cü ğü nü ağ zım dan çı kar dı ğım da bi le, bü yük al kış lı yor lar dı, ha tır - lı yo rum ve hep si de ya rı ya rı ya kız-er kek bur ju va ço cuk la rıy dı, be

40 ni ola ğa nüs tü des tek li yor lar dı. Ama bu na rağ men tek bir söz cük le na sıl sın de me dim. Yi ne de il gi le ri var dı. Da ha ön ce le ri, hat ta or - ta o kul da da, bur ju va kü çük-bur ju va ço cuk la rı ve kız la rıy la oku muş - tum. İl gi çe ki ci de bu lu yor dum. Fa kat ucuz bir mer ha ba de mek, bir iliş ki, bir bur ju va kı zı na, ço cu ğu na na sıl sın de mek as la yok tu. Çok gü zel bul du ğum hal de, bir na sıl sın de mez dim. Son ra dan çok iyi an la şı lı yor ki, bu yıl lar da bir ha ta yap sam, ke - sin im hay la so nuç la na cak tı. Bir Ala ad din Ka pan var dı. Da ha son ra pro vo ka tör çık tı. Pos tal lar gi yip ta siyasalın içi ne gel miş ti. O da bir dev let ola yı ola bi lir di. THKO adı na ge çi ni yor du. Ya ni dev let ya vaş ya vaş üze ri mi ze gel - me ye ça lı şı yor, çe şit li et ki le me yol la rı nı de ne me ye baş lı yor. Bun lar ben ce bi linç li et ki le me yol la rıy dı ve dev le te kar şı çı kı şı mı za ya vaş ya vaş ce vap lar ge li şi yor du. Ama ben, or ta da si lik ve hat ta teh li ke ar zet mez ko num da yım, o ka dar ki, ya, bun dan da adam mı çı kar de ni yor. Ne dir o za man ser gi le di ğim? Bir kaç söz ye tiş tir mek için kor kunç ça lı şı yor dum. Se nin şöy le ül ken var, şöy le hal kın var, bi raz bu dü şün ce le re il gi duy! O za - man in san ka zan mak için na sıl yok tan va re der ce si ne işin içi ne gi riş - ti ğim, yok tan va re den ça ba la rım, kay be den ko mu tan la ra it haf olu - nur. O za ma nın ola nak sız lık la rın da ya pı yor dum bun la rı. Ve bir de düş ma nı umut lan dır mam ge re ki yor du. Hem umut lan dı ra ca ğım düş - ma nı, hem ya nıl ta ca ğım. Be nim o za man ki en bü yük çe liş kim bu - dur. Bir yan dan ar ka daş la rı ma doğ ru yu ver mek için ol ma dık şey le re baş vu ru yo rum. Çün kü bun lar dü ze nin et ki sin de ki genç ler ve hak lı ola rak dü ze nin et ki si al tın da bir yö ne doğ ru sav ru la cak lar. Hay di bu nu ka zan dık. Ama öte yan dan dü zen dev re ye gir miş. Son ra dan çok açık ça an la şı la ca ğı üze re, dü ze nin en et ki li ki şi lik le ri dev re ye gir miş ve be ni ölüm ler den ölüm be ğen hük mü içe ri sin de bi tir mek is ti yor lar. Ve hiç bir güç im ka nı yok. Dü ze nin adam la rı bi le bu köy lü par ça sı nı di yor lar, bu za val lı, her şey den yok sun ti pi öl - dürt mek bi zim za ra rı mı za dır. Ve de vam edi yor lar: Bu nu öy le ha - zır la ya lım ki, ta ri hi mi zin en bü yük bir iş bir lik çi si ha li ne ge ti re lim. Bel ki de plan la rı bi raz da buy du. Za ten adam son ra dan de miş ti: Ai le ye bağ la yıp dev le ti mi zin en iyi ele ma nı ha li ne ge ti re ce ğiz. Evet bu bir düş man pla nıy dı. De di ğim gi bi, öl mem ken di si için za - rar lıy dı. Da ha iyi bir eşek ha li ne ge tir mek için sö zü mo na plan ge - liş ti ri yor. Bu, ger çek ten de öl dür mek ten da ha teh li ke li bir yak la şım - dır. İn sa nı bir öl dü rür sün, kur tu lur. Bu, be ni her gün öl dür mek, iş te ken di ne gö re yü rüt mek is ti yor. Bu, ba sit bir duy gu, ba sit bir ham le de ğil dir. Be nim o za man ki ru hum, te laş la rım, en di şe le rim, ola nak - la rım, ola nak sız lık la rım, sab rım, ina dım ne dir? Bu oyu nun bu nok ta da an la şıl ma sı için, me se le yi bi raz da ha aç - mak ta ya rar var. Bur ju va sos ya li te si ne gir mek te çok zor la nı yo rum. Ne gi re bi li yo - rum, ne de o be ni çe ke bi li yor. Dev rim ci gu ru bun sos ya li te si ne gi ri - yo rum. Çok il ginç bir gi riş tar zı bu, çok mü ca de le ci. Fa kat Ankara'dayım ve bu çok teh li ke li or tam da fe o da liz mi, fe o dal ai le yi ke sin lik le ru hu ma yak laş tır ma mı şım. Şe hir top lu mu nu yi ne öy le. Ken di mi 1970 'lerin bu dö ne min de ne re dey se bem be yaz bir say fa gi bi dev rim ci gru ba adı yo rum. Tap ta ze bir baş lan gıç tır. Baş ka la rı için ör güt ler var dı. Mü ca de le ye ye ni gi ren ler da ha sem pa ti zan bi le ola ma dan, ör güt için de gi bi gö rü nü yor lar dı. Dev let de on la rın üze ri ne gi di yor du. Be nim ise han gi ör güt ten ol du ğu mu an la mak, ba ya ğı bir bil me cey di. Bu be lir gin bir özel lik ol sa ge rek. İz bı rak ma mak ve ya bu şu dur de ğer len dir me si ne gö tür me mek için, çok kar ma şık bir du rum ar ze di yo rum. Tar tı şı lan şu dur: Bu Kürt so lun dan mı, Türk so lun dan mı? THKO'cu mu dur, THKP- C'li mi dir? Kürt or du sun dan mı dır? Po lis böy le bir-iki yıl bo ca la ma için dey di. Türk po li si man tı ğı. Ben ce hâlâ onu tam aş mış de ğil ler, bel ki şim di aş ma ya ça lı şı yor lar. Şim di dö ne min bu ba yan iliş ki si ne dik kat edi lir se, ki lit öne me sa hip tir. Muh te me len dev let, 'te bi zi ada ma kıl lı sar ma ya gel di. Di ğer ör güt le rin için den ge li yor du. Dev-Yol kont ro lü, do lay lı bir dev let kont ro lüy dü. Di ğer grup lar da, aşa ğı-yu ka rı ay nı özel lik

41 tey di. Kürt lü ğü KDP çek mek is ti yor du, o da do lay lı bir dev let kont - ro lüy dü. Za ten o za man çok açık tı. KDP tü müy le MİT'in ye de ği ne alın mış tı. Ama biz hâlâ renk ver mi yo ruz. Hâlâ na sıl bir ör güt tür bi - lin mi yor, adı bi le yok. Ço cuk ye di ya şı na bi le gel miş ve adı bi le yok. Hat ta te mel özel lik le ri bi le bel li de ğil. Na sıl ge li şe bi lir? Bel li et mi yor. Sü re ci tıp kı ken di me ben zet mi şim. Za ten na sıl adam ola - ca ğı mı za kim se an lam ve re me di uzun sü re. Köy de de, ai le de de öy - ley di. Al lah kim se yi bu nun gru bu yap ma sın di ye köy lü ler dua eder ler di. Her kes be nim gi bi ol ma dı ğı için oğ lu nu ok şar dı. O ba ba la rı gör sem de, oğul la rı nın he sa bı nı on lar dan sor sam Evet o baş tan çık tı di yor lar dı. Ba na ben ze me dik le ri için ken di ço - cuk la rıy la övü nü yor lar dı. Bir il ko kul ar ka da şım var dı. Ba na bir mer ha ba, bir se lam yol la mak tan ve ya ya nı ma gel mek ten kor ku yor - muş. Oy sa kork ma ma lıy dı. Ba ba sı özel lik le oğ lum ne ka dar akıl lı der di. Şim di bir yer de mü dür müş. Onu çek mek için çok uğ raş tım, ama ba şa ra ma dım. Önem li de ğil, dev le ti nin iyi bir mü dü rü dür. Evet dev let de bu sü reç te bi zim adam ola ca ğı mı za pe ka la inan - mı yor du. Teş his ede mi yor lar dı. Da ha da öte si, cid di ye de al ma dı ga li ba. Dev let şu nu mu söy lü yor du: Bun da ha yat yok" ve ya "bir şey ya pa maz? Be lir gin bir şey yok ve ya bü yük bir giz li lik ha re ke - ti... Çok açık tım, ama hiç bir za man açık de ği lim. Dü şü nün, dev let da ha 1975'te bi zim Kürt or du su nu kur du ğu muz bi çi min de bir bil gi al mış ve ya o tarz da bir yak la şı mı var. 1975'te, 1976'da dev le ti bu ko nu da et ki siz leş ti re mez sem, han gi ey lem le gru - bu Ankara'nın dı şı na çı ka ra ca ğım? Ma hir Ça yan, De niz Gez miş gi - bi genç lik ön der le ri bi le taş çat la sa bir ay ey lem le ya şa dı lar. Ma hir ör gü tü kur du, iki ay ya şa ya ma dı. Ve iş te TİK KO ku rul du, ay nı şey. En değ me ih ti lal ci ör gü tün bi le öm rü bir kaç ay. Be nim de Kürt or - du su adı na ya pa bi le ce ğim, bel ki bir haf ta lık da ya şa ya maz. Giz li par ti ler ku ru lu yor, hep si iki ay son ra ger çek ten açı ğa çı kı yor. Mustafa Sup hi par ti kur du, gel di, kar ga tu lum ba ya rı yol da de ni ze gö mül dü. Ça yan la rın par ti si on ki şiy le Kızıldere'de git ti. De niz ler da ha or du ol ma dan da ra ğa cı na git ti ler. Kay pak ka ya za ten Dersim'de ilk ey le me gel di, öy le ce git ti. Yi ne TC'ye kar şı tek bir ba şa rı lı ör nek yok. Kürt is yan la rı na ba kı yor su nuz, Şeyh Said'i da ha is ya na çık ma dan kont rol al tı na al mış lar dı. Yi ne Se yit Rıza'yı kan dı - rıp da ra ğa cı na gö tür dü ler. Bun la rın hep si ne adım at tır ma mış lar. Kürt ay dın la rı çı kı yor, da ha Kürt söz cü ğü nü bi le söy le ye me den et - ki siz leş ti ri li yor. Bü tün bun lar ger çek tir. KDP ku ru lu yor, da ha on gün geç me den Fa ik Bu cak, aşi ret kav ga sı sü sü ve ri le rek bir pro vo kas yon la im ha et ti ri li yor. KDP 1970 'lerden iti ba ren bir ajan ör güt ola rak ye de ğe alı nı yor ki, da ha son ra biz or ta ya çık tı ğı mız da, KUK bi çi min de bi ze da ya tı lı yor. Türk so lu, da ha son ra sos yal-şo ven dir ve hat ta Kürt so - ru nun çar pı tıl ma sın da mut lak an lam da kul la nı lı yor. TKP'den tu tun en sol cu yum di ye ne ka dar, böy le kul la nı lı yor. TC sol için den bu nu yap tı ğı na gö re, baş ka yer de na sıl yap maz? Jan dar ma sı nı, po li si ni, is tih ba ra tı nı bir ya na bı ra ka lım, bir tek sız ma bi ri mi en değ me ör gü - tü bi ti ri yor. Bu mut lak an lam da böy le ve bi zim üze ri mi ze de böy le ge li yor. Ni te kim iki sız ma ya pı yor. Bi ri ka dın bi ri er kek tir. Ke si re Yıl dı - rım (Fat ma) ve Ağ rı lı Ne ca ti (Pi lot). Ba yan Dev- Yol'dan ge li yor. Ara sı ra be lir le yi ci rol oy na yan, Pi lot iliş ki si nin de ken di si ne bağ lı rol oy na dı ğı, ge nel de grup iliş ki miz, özel de ba yan iliş ki si olu yor. Asıl akt rist bu ba yan dır. Çok il ginç tir. Dik kat edi lir se, bu çer çe ve de so la ve ya bi zim grup söz ko nu su ol - du ğun da Kürt so ru nu na il gi si olan la rın yak laş ma sı bek le nir. Bu aşa - ma da, kar şı ya böy le bir ti pin çık ma sın da, işin sos yal-duy gu sal bo - yu tu nu dü şün mek ge re ki yor. Sos yal yön den ay rı ca ai le yi ve bu nun Kürt is yan cı lı ğı için de ki ko nu mu nu gö z ö nü ne ge tir mek ge re ki yor. Ba yan, so la il gi du yu yor ve Kürt lü ğe ge li yor. Be nim gi bi bi ri nin dik ka tin den kaç ma ya ca ğı açık. Hem ka dın, hem so sya list ge çi ni yor, hem es ki is yan la ra kar şı. Der sim is ya nın da olum suz, ama ol duk ça et ki li, bir tür iş bir lik çi- ajan ro lü oy na mış bir ai le den ge li yor ve ki şi lik ola rak da hay li dik kat çe ken özel lik le re 80 81

42 sa hip bu lu nu yor. Dev rim ci ha re ket için de sö zü mo na ye ri var. Dev- Yol'cular muh te me len özel lik le il gi le ni yor. Ke sin 12 Mart son ra sı - nın ön der ki şi lik le ri ni et ki le ye cek bir ko num da ve olu şa cak grup la - rın için de id di a lı ol ma ya ça lı şan bi ri. Ama ne ka dar dev let için dir, ne ka dar sos yal-şo ve nizm için dir o ay rı bir ko nu dur. Bi zim açı mız - dan pek o ka dar önem li de ğil dir. Bi zim için önem li olan, gö re bil - mek ve grup la bağ lan tı sı nı ger çe keş ti re bil mek tir. Baş lan gıç ta, uzun bir sü re ala lım mı, al ma ya lım mı? di ye te - red düt var böy le ge çi yor. Kar şı lık lı bir bi ri ni yok la ma sü re ci dir. As lın da hem çe kin gen, hem te red düt lüy düm. Gel di ği Dev-Yol çev re si, bi zim açı mız dan sos yal-şo ven ni te li ği ni git tik çe or ta ya çı kar dı. Çün kü son ra dan Haki'nin ken di si, 1976'da bun la rın ku ru luş top lan tı sı na git ti ğin de tek kal dı ve at tı lar. Ha ki de tek ba şı - na mü ca de le et ti. Dik kat edi yo rum, ba ya nı Kürt genç le ri ne da ya tı - yor lar dı ve sa nı rım bi zim gru bu ol duk ça za yıf lat mak is ti yor lar dı. Dev- Yol'cuların bu nu kul lan ma sı ve ya bir le şe rek bi zi böy le zo ra sok ma sı ne an la ma ge li yor? İs ter doğ ru dan, is ter do lay lı ol sun, ke - ma liz min tek rar dan bir sal dı rı ara cı ola bi lir. En önem li si de, Dev- Yol'un ulu sal so ru nu bi zim ön gör dü ğü müz an lam da ka bul et me ye ce ği; Ke mal ve Haki'lerin ka tıl dı ğı Tür ki ye dev rim ci li ği nin de ka bul et me ye ce ği bir bi çim de, sos yal-şo ven yö - nü ağır ba san ve kö tü ni yet le ri gi de rek açı ğa vu ran bir tar zın sa hi bi ola ca ğı açı ğa ka vuş muş tur. Bu ba yan da on lar için ol duk ça ön cü dü zey de rol oy na yan, dik kat et mez sek ai le si nin Der sim is ya nın da oy na dı ğı ro lü bi zim şah sı mız da uya nan mo dern ulu sal kur tu luş ha - re ke ti ne kar şı oy na ya bi le cek bi ri dir. İl gi mi zin ge nel çer çe ve si ni çi zi yo rum. Ba ba sı nın Der sim is ya nı - na kar şı kö tü rol oy na dı ğı nın far kın day dım. Ye ni den is yan edil miş ve kı zı da bi zim ha re ke te doğ ru bir yö ne lim için de. Tam için de de de ğil, ama dı şın da da de ğil. Dev-Yol git tik çe ke ma list ni te li ğiy le ha re ke ti mi zin önü nü ka pat mak is ti yor ve bu ki şi bir araç ola bi lir, hat ta bir ajan ola bi lir. Bir çok so ru işa re ti var. Aca ba hiç iliş ki kur ma say dım, tak tik açı dan da ha doğ ru ola bi lir miy di? Bir kız ve Kürt kı zı ve sos ya list, bi zim de bir Kürt sos ya list gru bu muz var. Do ğal olan ge lip gru ba ka tıl ma sı dır. Ak si hal de düş - man ilan et me miz la zım. Evet öz gür lük il ke si: Eğer ka bul et mez sek, ka dın öz gür lü ğü açı - sın dan da il ke den ta viz ve re cek tik. Sa nı rım bir de bi linç öğe si var dı ve ra hat lık la yü rü te cek bi riy di. Eğer bu nu gö z ö nü ne al maz sak, ye - ter li lik il ke sin den de ta viz ver miş ola cak tık. Böy le si ne bir il ke aşın - ma sı na rı za gös ter mek de, bi zim o za man ki dev rim ci öl çü le ri mi ze sığ maz dı. Yi ne duy gu ya da du yar lı lık il ke si ni de, be nim gi bi bi ri - nin gö z ö nü ne ge tir me si ge re ki yor du. Mo ral il ke: Bir Kürt kı zı, ai - le si kırk yıl ajan lı ğa oy na mış, bu ise Kürt ulu sal kur tu luş çu su ve sos ya list ol mak is ti yor. Bir kız ola rak genç li ği ni de öy le ser gi le mek is ti yor. Ta bii, bu ra da duy gu sal yö nü de ağır ba san bir il gi nin uyan - ma ma sı dü şü nü le mez. Eğer ha in se, ajan sa, ona gö re kin, öf ke duy - gu su ge liş tir me miz ge re kir. Yok iha net ten, ai le nin ta rih te ki olum - suz, uğur suz, la net li ko nu mun dan çı kar mak is ti yor sa, ne yap ma mız la zım? Duy gu lan ma mız ge rek, do ğal ola nı bu. Ola bi lir, bi raz üzü le - cek sin. Ama bu onun red di te me lin de de ğil de, ka bul edil me si yö - nün de ge liş sin. Bu nu kur ta ra bi li riz, ai le si ne rağ men ulu sal kur tu lu - şun için de eği tip ıs lah ede bi li riz, af fe di lir bir ko nu ma so ka bi li riz. Bu ra da sö mür ge ci li ğe ve iş bir lik çi li ğe kar şı çok il ginç bir yak la - şım bi çi mi var. As lın da ne re den çık tı kar şı mı za? di ye cek ka dar ken di mi zi ta lih siz bu lu yo ruz, ama öte yan dan ta mam, tam he sap la - şa ca ğı mız bir ki şi gi bi bir so ru işa re ti de var. Üç yıl bo yun ca bu nu dü şün düm, ta şın dım. Bu yak la şı mın ba ya ğı an lam lı ve ba zı so nuç la rı nın ol du ğu or ta ya çık tı. He men bir çok iliş ki de yön tem ola rak de ne di ğim yak la şı mı, bu ra da da de ne mi şi. Ola ğa nüs tü ol ma, önem li so nuç la ra yol aça cak iliş ki yi esas al ma. Ya ni stra te jik iliş ki, kri tik iliş ki. So nuç alı cı iliş - ki yi bü tün zor luk la rı ka dar, so run la rı ka dar; çö züm le yi ci ya nıy la esas al mak, mü ca de le ci ya nıy la esas al mak ben de bir alış kan lık ha - li ne gel miş. Bun lar ili gi mi da ha çok çe ken iliş ki dü zey le ri olu yor. Alı şı la ge len den, sta tü ko dan, tek dü zey den faz la et ki len mi yo rum, 82 83

43 bo şa git mi yor. Me ra kı da ha çok çe ken, so nuç la rı da ha çok al tüst edi ci ola bi le cek, çok önem li bir mü ca de le ko nu su ola bi le cek du ru - ma la ra ken di mi kap tı rı yo rum. Be nim tar zı mın ya ka la na bil me si açı - sın dan, bu nu an la mak önem li dir. Ya şam da ki olay la ra, sü reç le re yak la şı mım hep en teh li ke li, fa kat en so nuç alı cı yer de olur. Her kes çe ra hat lık la ba şa rı la bi le cek ola nı ter cih et mi yo rum. Ol duk ça dü şü nül me ye cek ola nı, zor ak la ge le cek ola nı ken di me me se le ya pı yor um. Ki mi le ri bu yö nü mü an la mak için ça ba da har cı yor lar, ama bu ka dar açık an lat ma mış tım. Po li ti - ka da ve bir bü tün ola rak mü ca de le de, böy le bir di ya lek tik sü re ci olan bir ki şi ol mak tan ne ken di mi kur ta ra bil dim, ne de baş ka bir an - la yış be nim se ye bil dim. Ya ni çok ze ki ve ya da hi ol du ğum için de ğil de, bir tarz ola rak böy le ol ma ya özen gös ter dim ve ya bu na zo run lu kal dım. Ge niş uf ku ve ya mece ra sı ola bi le cek ola nı ter cih et tim. Ama çok da ger çek çiy dim. Yan lış an la ma mak ge re ki yor; ba şar ma im ka nı çok za yıf, ama im - kan sız de ğil ve onu ter cih edi yo rum. Sı ra dan bir öğ ren ci yim. As lın - da ders le rim de çok ba şa rı lı yım ve dü zen sı nır la rı da hi lin de mü kem - mel ola bi li rim. Ama bu be ni hiç il gi len dir mi yor ve bir dev rim ge - rek mez mi? di ye dü şü nü yo rum. Top lum da he men her iliş ki de sı ra - dan lık iliş ki le ri söz ko nu su ol du ğun da şan sı mın iyi ol du ğu nu söy le - ye bi li rim. Ama hiç bi ri si ne faz la il gi gös ter me dim. Hep ma ce ra pe - şin dey dim. As lın da öy le pek ma ce ra cı ola cak du rum da da de ğil dim. Ya ni sa - nı lan ma ce ra cı lar gi bi de ğil. O ko nu da çok ye te nek si zim. Ama gü - cü mün çok üs tün de ve ken di mi zor lar sam bel ki bir adım tut tu ra bi li - rim. Ve ya her han gi bir ye ni li ği ya ka la dı ğım da ıs rar eder sem (ve ya ıs rar lı yım, böy le bir alış kan lı ğım var) on da bir so nuç ala bi li rim. Böy le yak la şım lar bü yük bir alış kan lık ha lin de ken di ni da yat mış gi - di yor. Ba ya nı he men bir yurt se ver ve ya bir sos ya list gi bi kat mak is ti yo - ruz. Ama ko lay ko lay öl çü ye gel mi yor. ken di ne gö re bir da yat ma sı var. Hay li dü şün dü rü cü, duy gu lan dı rı cı, hem te red dü te sev ke den, hem mü ca de le ye çe ken bir ko num. Yan sıt mak is te di ği miz tür den bir ge liş me, ge li şen du yar lı lık, ka rar lı lık. Sa nı rım har ke ti mi zin Kürdistan'da yol aç tı ğı et ki den do la yı, bir gün ani den ba ya nın ai le si apar to par Ankara'ya ta şın dı. MİT ev le ri - nin ol du ğu bir sem te, sa nı yo rum Etlik'e ta şın dı lar. Ke sin ajan ilan et mi yo rum, ama CHP'nin- Ecevit'in hi ma ye sin de ya şa mak is te dik le - ri ke sin dir. Öy le bir me kan da üs len di ler. Bu ba na da ha da dü şün dü - rü cü gel di. Ne den he men apar to par ev le ri ni alı yor lar. Bu ai le yi Kür dis tan te me lin de de ya rar lı kı la bi lir dik. Ama ge liş le ri kuş ku uyan dı rı cı, san ki mer ke ze, ke ma liz min ka rar ga hı na sı ğı nı yor. Bi zim için her ba kım dan an lam lı ve üze ri ne git me miz ge re ki yor. Hem ai - le nin bu özel li ği, hem ka dı nın bu özel li ği, kör dü ğüm ol muş bir so - run ve git tik çe ra hat sız edi yor, çö zü mü da ya tı yor. Ai le, bir fe o dal il - ke, ke ma list il ke, iş bir lik çi il ke ve ka dın, cins ola rak ken di çö zü mü - nü da ya tan bir öne me sa hip. Bir de ön der li ğe oy nu yor. Ya nı sı ra bi - zim çı kış yap mak is te yen ön der li ği miz var, onun çev re sin de bir ko - num ve ya en gel ar ze di yor. Şöy le ve ya böy le bir çok so ru işa re tiy le her gün, ta kip do lu ge çi yor. Be nim için en zor bir yö ne lim di, çok çe kin me me rağ men ani den ka pı yı tı kır dat tım ve bu ai le nin içi ne gir dim. Ken di ni me kan ola rak çok iyi ör güt le miş, Kür dis tan öl çü le ri ne gö re hay li lüks, sos ye te di ye bi le ce ği miz bir dü zen le ni şe sa hip. O za ma na ka dar pek göz lem le ye me di ğim kü çük-bur ju va ai le ya pı lan - ma sı söz ko nu su, gö rü yo rum. Ama böy le ra fi ne ol muş bir dü zen yok. Sa nı rım TC'nin 40 yıl dan da ha faz la sü ren ege men lik sü re cin - de en üst dü ze yi bi raz gör müş, onu bi le Kürdistan'a uyar la mış iş bir - lik çi bir ai le. Ya şa mı, iş bir lik çi li ğin özel lik le riy le ka rış tı ra rak ken - di le ri ne gö re tam bir stil oluş tur muş lar. Çok ge liş miş bir ya şam, çok ayar lan mış dav ra nış lar, in ce lik, ol duk ça otur muş, ra hat bir ya şam la - rı var. Be nim ki ise tam ter si, tam kırk yıl dağ da kal mış bi ri nin, kırk yıl lık olu şum sü re ci ni ge ri de bı rak mış bir ai le içi ne gi di şi ne ben zi - yor. Ne ye ben zer be nim şim di bu ka pı dan içe ri gir mem? As lın da gö

44 rü nüş te sev gi li ar ka da şı mı arı yo rum. Bir çok be lir ti de öy le ve ai le za ten öy le kar şı lı yor. Ür kek, so ru so ru yo rum: Kı zı nız ne re de, be - nim ar ka da şım dır. Ama son de re ce il ginç bir gi riş tar zı. Çok çe liş - ki li de ol sa, bir ar ka daş. Ne de ol sa sos ya lizm ve Kürt lük üze rin de du ru yor. Bir den bi re is ter ulu sal, is ter sı nıf sal tav rı mı ko ya cak du - rum da de ği lim. Ya ni tarz, bi raz bas kın tar zı olu yor. Ai le kuş ku lu dur. Grup için de de tar tış ma lar yo ğun du. Yak laş ma ya lım dan zi ya de, il gi le ne ce ğiz ve bas tı ra ca ğız. Be nim o ka pı dan içe ri gir mem, iş te o rüş ve ti al ma ma ben zi yor. Gö rü nüş te böy le bir şe yi hiç yap ma mam ge re kir. Duy gu yük lü gi di yo rum. Ne de ol sa gru bu mu zun ele ma nı. Ai le en iş bir lik çi rol oy na mış ai le ler den bi ri Kürdistan'da. Onu grup tan bi li yo rum ve bu da eşit tir bir yer de TC ile uz laş ma ya git - me. Ke ma list CHP gi bi. Ken di si sol cu ol du ğu nu ne ka dar söy ler se söy le sin, ob jek tif ola rak dü şü nül dü ğün de Kürt ulu sal kur tu lu şun da - ki ye ri bel li dir, sı nıf sal ye ri bel li dir. Ve biz en ra di kal sos ya list ha re - ke tiz, gru buz. O za man ki gi riş, bir he sap laş ma olu yor. O çok önem li bir gi riş tir. Yi ne be nim yü re ğim ağ zı ma ge li yor. As lın da ba sit tir, mer ha ba, na sıl sın? Se la mı nı ala cak, o ka dar. Oy - sa ba na gö re çok fark lı bir du rum. Sa nı rım ka pı dan gi rer ken, çok bi linç li ol ma sa da, ba şı ma sar dı ğım be la ka dar, at tı ğım adı mın bü - yük lü ğü söz ko nu su. Ankara'yı çöz me ye ça lı şı yo rum. An ka ra ve ya ke ma liz min et ra fın da ör güt le nen Kürt iş bir lik çi li ği - ni çöz me ye ça lı şı yo rum. Bir de ka dın var için de, kad ı nı çöz me ye ça lı şı yo rum. Üç bü yük çe liş ki! Ke ma lizm ön cep he de yer al mış, iş - bir lik çi lik en teh li ke li ol muş ve ka dın yi ne en teh li ke li bir du rum da. Üç bü yük çe liş ki yi en üst bo yut ta tem sil eden bir iliş ki. Ankara'nın mer ke zin de, MİT'in ege men ol du ğu bir sa ha da. Ka le yi iç ten fet het - mek ten da ha teh li ke li, cü ret ka dar çok bü yük du yar lı lık is te yen bir fe tih tar zı. Na sıl yap tım? O an da şu ak lı ma ge li yor: Ay rı bir dav ra nış, çok kri tik bir dav ra - nış, çok ha ya ti rol oy na ya cak bir dav ra nış söz ko nu su dur. Al tın dan çı kıl ma sı bel ki de im kan sız gi bi gö rü nü yor, ama Kürt çö zü mü için de ba na gö re baş ka ça re yok. Na sıl ki, ba ba ya kar şı ilk is yan çok önem li ve ki şi li ği me dam ga sı nı vur muş ise bu iliş ki bun dan kırk kat da ha önem li ve son ra ki ta ri he dam ga sı nı vu ra cak. Yal nız be nim için de ğil, bü tün Kür dis tan için so mut. Dev let da i re si, dev let iliş ki si, çok iyi ör güt len miş, so mut ola rak en sı kı ko ru nan bir ka le Üs tün - lü ğü; sos yal, si ya sal, mad di ve duy gu sal an lam da tam. Be nim se ör - güt lü lük dü ze yim her bakımdan ilk is yan da kin den da ha za yıf. Öy le bir du rak ki, ya ra tıc ılı ğı mı zı gös te ri yor. Teş vik edi yor. Ka der ağ la rı - nı ör dü de bi zi içi ne mi dü şür dü? Ve ya bir bas kın ha re ke ti miy di? Ve ya çok ma hi ra ne si ya sal bir tak tik miy di? Yok sa çok duy gu lan dı - rı cı, çok la rı nın ya şa dı ğı gi bi za yıf bir ki şi li ğin ha re ke ti miy di? Bel - ki de hep si. Za ten o gün ler de ol duk ça yor gu num ve gün ler o ka dar zor ge çi yor ki... Ben de ki bir özel lik tir, sos yal iliş ki dö nem le rim böy le ol muş tur. Ne re dey se dö nüp do la şıp ya bu iliş ki yi hal le der sin, ya da ya şa - ya maz sın nok ta sı na ge li yo rum. Si ya sal ola rak, sos ya lizm, ke ma - lizm açı sın dan ve duy gu sal bü tün yön le riy le, ya aşar sın, ya da mah vo lur gi der sin! Bu ger çek ler le, her gün ce hen nem aza bı gi bi ge çi yor. Bu nok ta da bir di ğer anım var. Bu grup için den kaç ma ya ça lış tım. Bu tam kaç ma de ğil di, ge ri çe kil me de di ye bi li riz. On beş gün ka dar bu grup tan is ti fa et tim. Bu ki şi lik yü zün den çe ki le ce ğim di yo rum. Gü cüm yet mi yor du, çok et ki le yi ci bir ki şi lik ti ve kaç tım. Ar ka daş la rı mın ço ğu bu nu far ket - me di bi le. Bel ki ha tır la mı yor lar dır da. İs ti fa edi yo rum de dim. Sa - nı rım bu bir kaç haf ta sür dü, tek rar yö nel dim. Bak tım bu ya pa ma ya - ca ğım bir iş, böy le si ne bir ye nil gi yi ka bul et mek ne ka dar zor da ol - sa ge ri çe kil dim. Sa nı yo rum ka dı nın şöy le bir si la hı söz ko nu suy du ve bü yük ih ti - mal le de bi linç liy di. Ben gru bu sü rük lü yo rum. Gru bun da ha da risk li olan ele man la rı var ve bun lar be nim çev rem de şe kil le ni yor. Ba yan, 86 87

45 bu nu boz mak is ti yor. Bo zar ken de il ke le re gö re çok ters, teh li ke li bul du ğum, dü şün mek da hi is te me di ğim yön te mi, ka dın lı ğı nı kul la nı - yor. Böy le ce gru bu par ça la mak is ti yor. Bu çok açık ça gö rü nü yor. Şim di bu na kar şı ben na sıl bir ted bir ala ca ğım? Gru bu bı ra kıp git mek ol maz. Bu nun eli ne bı rak mak hiç ol maz. Yap ma de sem, ol mu yor ki... İnan mı yor, ezi ci ge li yor. Ben de bu nu da ha us ta ca kar - şı la ya cak du rum da de ği lim. Bi zim Kürt de li kan lı la rın da ki (özel lik le bu gün zin dan ki şi li ğin de ki) za yıf lı ğı ka dın yö nüy le et ki le yip bağ la - mak ve gru bu mu zu bu özel li ğiy le ade ta iş le mez du ru ma ge tir mek is ti yor. Açık ça da söy le mi yor bu nu. Bu du rum da ben, çok pra tik ve son de re ce ken di me gö re bir çö - züm ola rak dü şün dü ğüm öne ri mi yap tım. Bu ka dın çok et ki li yor. Bir ki şi yi de ğil, he men he pi mi zi et ki le me ye ça lı şı yor. Bir de, yol daş ça de ğil, ba zı teh li ke ler se zi yo rum. Bu nun ka dın lı ğı nı kul lan ma sı pek öz gür ce ve yol daş ça de ğil. Teh li ke gi de rek ken di ni bel li edi yor. Ba - yan, de ği şik bir dü zey de de ğer len di ri yor ve bağ la mak is ti yor. İş te bu duy gu lar için dey ken, ani bir öne rim ge liş ti. Bi zim top lum öl çü le ri ne gö re her ne ka dar yan lış da ol sa (şim di öy le bir şe yi kim se ye söy le - ye mem ama), ba na gö re çok önem li bir aşa ma da söy len me si ge re ken bir söz dü: Sen bir ki şiy le söz len de dim. Bu ki şi her han gi bi ri miz ola bi lir. Bu sö zü, ilk ve son ola rak ona söy le dim. Hiç bek le mi yor du ve he men bü yük bir tep ki si söz ko nu su ol du. Öy le ye tiş miş ve ha zır - lan mış bir si lah ola rak ken di ki şi li ği ni bu tarz da fi i len kul lan mak is - te me si nin önü ne geç mek is ti yo rum. Et ki le yi ci sin, güç lü sün. Bu genç lik grup la rı için de is te di ğin bi çim de iliş kiy le, is te di ğin gi bi gö - tü re bi lir sin. Ama ben de sa na bir ted bir öne ri yo rum. Gö rü nüş te ki du ru mun yan lış an la şıl ma ma sı için, her han gi bi ri miz le söz leş. Bir şey le rin önü nü al mak is te di ği mi far ket ti ve bü yük bir tep ki ye yö nel di. Ka dın, öy le ha zır lan mış, son de re ce eği til miş ve çe ki ci, han gi gru bun içi ne gir se dar ma da ğan eder du rur. Bü yük ih ti mal le sub jek - tif ola rak da, ob jek tif ola rak da böy le. Ka nıt la ya ma dık, ama bu nok - ta ke sin gö zar dı edi le mez. Bu sos yal, si ya sal, duy gu sal bir ted bir. Hat ta en de ğer li bir ele ma nı nı kay bet ti. Sa nı yo rum Tekoşinciler bi le bu iliş ki yi böy le kul lan mak is te di ler. Ve ya Te ko şin bi raz da bu öne - ri nin so nu cu ola rak ge liş ti. Ba ya nın iliş ki len di ril di ği ki şi, da ha son - ra et ra fın da ve ya için de bir Te ko şin ola yı na yol aç tı. Bu iliş ki, bir ajan ör güt len me ye ze min su nu yor du. Bir yer de gru bu kur tar mak için bu na bi le ra zıy dık. Bu ko nu lar çok in ce bir man tık ve du yar lık is ter 'ye ka dar böy le gö tür dük. Fa kat ka dın, böy le bir iliş kiy le sı nır lan dı rı la - bi le cek bi ri de ğil di. Be nim de bu ge çi ci ted bi ri böy le so nu na ka dar gö tür mem müm kün de ğil di. Çok il ginç; bu yıl, ay nı za man da son de re ce fır tı na lı, dev le tin üze ri mi ze gel di ği, gru bun ka de ri nin ta yin edil di ği bir yıl ol du tam grup laş ma nın Kürdistan'da yol al dı ğı, fa kat dev le tin de ada ma kıl lı yolal dı ğı (ki Pi lot dev re ye gi ri yor) ve bel ki de ge nel de Kür dis tan ulu sal kur tu luş ta ri hin de, özel de PKK ta ri hin de en kri tik bir yıl ol du. İş ler gi de rek kar ma şık la şı yor. Ba na gö re ba ya nın ai le si ne da ya - nır sak, bu eşit tir CHP ve Ecevit'tir. Bu ada ma ra por gi de cek: Fi lan gru bun ön de ri, fi lan ai le ile iliş ki li, iliş ki ge liş ti rin! di ye cek. Sez gi - sel ola rak, gi de rek ne ka dar kuş ku lu da ol sa ve ya be nim tec ri ti mi de ge tir se, ben da ha da yö ne le ce ğim. Al mış ol du ğum ted bir yet mi yor. Be nim kız söz len miş, ama bu ne onun ta ra fın dan, ne be nim ta ra fım - dan za ten tam ka bul edil mi yor. Sa vaş baş la dı. Gru bun ka de ri söz ko nu su. Şim di ar tık bun la rı in - kar ede rek gru bu gö tür mek mü kün de ğil. Si ya si açı dan müm kün de ğil, sos yal açı dan, kad ro açı sın dan mut la ka çöz me miz ge re ki yor. Bir adım da ha at tım 'nın so nu ve 1977 'nin ba şın da çık mam ge re ki yor du. Be nim Ankara'dan çı kış yap ma mın ve o gru bu sağ lam çı kar ma nın ne re dey se baş ka yo lu yok tu.... Kü çük-bur ju va ko şul la rın da bir aş ka ka tıl mak teh li ke liy di. Köy - dey ken de, son ra da as la yak laş ma dım. Kız var mı, yok mu, ben er - kek mi yim de ğil mi yim, bu so ru la rı bi le ken di me as la sor ma dım

46 Bi zim yıl la rın da ki kar şı laş ma mız, de ği şik bir kar şı - laş ma dır. Ta ri hi ne den le ri var, sos yal-si ya sal ne den le ri var. Ben de ar tık mü ca de le için bir adım at mak du ru mun da yım. Ve ma dem ki, kar şım da ki ken di ni güç lü gö rü yor, ma dem ki, bi ze yak la şa cak ka - dar ken din den emin, evet ben de bir de li kan lı yım. Ka çar mı yım? As lın da çok zor la nı yor dum, ama kaç ma mak için ol sun, hat ta gru - ba gel sin de miş tim. Ta bii, bu bü yük bir sa va şın baş la ma sı de mek - tir. İşin için de bir çok et ken rol oy nu yor. Bir yan dan si ya sal-ör güt - sel, bir yan dan duy gu sal, bir yan dan mad di-ma ne vi, ya ni ezim ezim ge çen bir sa vaş Bu sa vaş ta çok ola ğa nüs tü, ken di me gö re bir tarz tut tur ma say dım, bı ra kın PKK'yi, ken di mi bir ki şi ola rak na sıl kur ta - ra ca ğım hâlâ an la şı la bil miş de ğil dir. Bü yük bir be la. Der ler ya sağ bı rak maz o cins ten. Bir de bil - me sek her han gi bir er kek gi bi yü rü sün iliş ki ler de sek, yi ne bi te - cek. Ve ha ya tın te mel bir de li kan lı lık dö ne mi. An cak be nim öl çü le - rim, sı ra dan ki şi sel öl çü ler de ğil dir. Ben ço cuk luk tan iti ba ren de ği şik bi riy dim. Kız ar ka da şım ço cuk - ken ev len di ğin de bi le dö nüp oyu na de vam ede lim mi di ye da vet eder di. As lın da mu ha fa za ka rım, ama bir öz gür lük ara yı şı mın da de - vam et ti ği ni bu tip ge liş me ler gös te ri yor. Köy kız la rı na ba kı yor dum; yaş lı-baş lı adam al mış. Ör nek ol ma sı açı sın dan söy lü yo rum, ço cuk lu ğum da ar ka daş ol ma sı ge re ken bir kız dı, fa kat bir bak tım ada mın bi ri bir kav ga yü rüt müş, ol duy sa ken di si için de ğil se ço cu ğu için is ti yor. Söz ko nu su kız ar ka da şım ben den bir şey ler öğ ren mek is ti yor du. An cak o za man an la ya cak, bil gi ve re cek gü cüm yok tu. Ba na gö re bun lar çok bü yük hak sız lık lar dır. Bi raz göz de bir kı - zın ka de ri üze rin de, onun ken di ira de si dı şın da bir kav ga ni ye olu - yor? Bı rak onu, be nim bir ba cım var dı; ağa la rın kö yün den bir gün gel di ler, is ti yor lar. Kim dir bun lar? Hâlâ ha tır lı yo rum, içi me sin me - di. Kim olu yor bu eniş te? Bi raz pa ra, ba zı şey le ri ba cı ma ve ri yor - lar. Ama iyi bir tarz de ğil ve hâlâ da hor gö rü yo rum. Kö le iliş ki si - dir. Böy le bin ler ce olay ben de bi ri ke bi ri ke, bir öz gür lük an la yı şı or ta ya çı kar dı. Cin sel çir kin lik ler, et ra fı mız da köy de li kan lı la rı nın, kız la rı nın çok kı sa sü re li ev li lik iliş ki le ri nin or ta ya çı kar dı ğı so run - lar İş siz-güç süz, bir çe yiz için, bir baş lık pa ra sı için bü tün er kek - li ği ni, bü tün genç li ği ni kur ban eden ler Bü tün bun lar be ni son ra dan tem kin li ol ma ya ite cek ti. Bu işin ko - lay ol ma dı ğı nı, bü yük so run teş kil et ti ği ni dü şün me ye gö tü re cek ve en so nun da bir iliş ki de ne me si ne gi ri şe cek tim. Na sıl? As lın da gru - bun ka de ri söz ko nu su ol ma say dı, böy le bir ted bi re ih ti yaç duy ma - ya cak tım. Ba na gö re bir çe liş ki yi hal let mek için en iyi si, üze ri ne git mek tir. Bu te mel de bir yön te mi esas al dım. Onun sa va şı mı tam on yıl sü re - cek ti ki, bu da PKK'nin PKK ol ma dö ne mi dir. Ankara'da de ği şik bir sa vaş var dı. Kuş ku lu bir-iki tip yak laş tı. Bun lar la açık ça sa vaş sam ve ya açık - ça on la rın de dik le ri ni uy gu la sam, be ni bir gün bi le ya şat ma ya cak - lar dı. Ama yi ne de sa va şı ver mem, gru bu kur tar mam ge re ki yor du. Ta ri hi dir 'lerde Kür dis tan adı na dev rim ci bir grup kur mak, ta ri hin sey ri ni değş ti re cek tir ve ben den baş ka bu işe el ata cak adam yok tur. Ka ça mam, De niz Gez miş ler, Ma hir Ça yan lar gi bi bir den bi re fır la - yıp mü ca de le ede mem, bu gü cüm de yok. Du ru mum fark lı, ama yi - ne de dev rim ci gru bu oluş tu rup sa vaş ver me miz la zım. Bir tak tik var ve bir inanç var. İnanç var. Bi raz sos ya lizm, ulu sal kur tu luş de ne yim le ri öğ re nil - miş. Evet bun lar sa de ce işin inanç kıs mı dır di ye bi li riz. Yap mak ge rek li de ni li yor o ka dar. Ama tak tik bam baş ka bir olay, dav ra nış baş ka bir olay. İnanç var, bi linç var, fa kat tak tik ol maz sa ya şa ya - maz. Ar tık Kür dis tan sö mür ge dir di yen yir mi ta ne grup var dı. Türk sol grup la rı da bun la rı söy lü yor du. Da ha son ra bun la rın hep si nin ye nil di ği bi li ni yor. Ne den ye nil di ler? Ve en za yıf olan ben na sıl sıy - rıl dım ve sa va şı tır man dır dım. En ca na lı cı so ru bu dur ve ce va bı nı bul mak için in ce le mek ge re ki yor. Özel lik le o ilk gru bu kur ma ve 90 91

47 onu Ankara'dan çı kar ma ya şam sal dır. Ben ce ge ril la nın özü, ana fik - ri de bu ra da dır. Anı la ra sı kı sı kı ya bağ lı ka lı nır sa, dağ lar da ge ril la yı ge liş tir me mek dü şü nü le mez, düş ma nı dü şür me mek dü şü nü le mez. Ankara'nın mer ke zin de, kırk kat ku şa tıl mış bir çem be rin için den çı kış ya pan bir PKK mi li tan lı ğı-ön der li ği, bu gün dağ lar da ne re dey - se ha kim ol muş ve ne re dey se düş ma nı ku şat ma ya al mış du rum da. O za ma nın Ankarası nda, kar şım da ki düş ma nın gü cü sa de ce si - ya si, po li si ye ve is tih ba ri de ğil, ay nı za man da mad di-ma ne vi ve duy gu sal açı dan dır da. Ya ni mut lak ege men dir. Ama bu na rağ men ben yi ne bir mü ca de le ci yim. Tek ki şi lik bir or du yum. Tek ki şi lik bir or du. Böy le olur mu? de me yin, böy le ol du ğu or - ta ya çık tı. Bu na im kan ve ren ney di ve ya han gi tak tik bu nun ba şa rı - sı nı sağ la dı? Gö rül me si ge re ken bu dur. Ben bu gru bu kur dum, ama bu nun la ben ne ya pa bi li rim? Ben da - ha o bu gün kü sa va şın dü ze yin den uzak ko şul lar da bi le fır dö nü yor - dum. Her ha re ke ti de ni yor dum. Gru bu oluş tur ma ya ça ba gös te rir - ken, en değ me ar ka da şı mı zın bir sa a ti ni alıp bir işe sar fet tir mek me - se ley di. Gi di yor dum, hep si der si ni oku yor. Ulu sal kur tu luş la il gi li bir ki ta bı ve rin ce ye ka dar çat lı yor dum. Onu bir tar tış ma ya çek mek me se le olu yor du. Ya ni adam gün lük ola rak vak ti nin yir mi dört te bi - ri ni bi le ver mi yor du. Bir yan dan bu nu sağ la ma ya uğ ra şır ken, öte yan dan bir kaç ku ruş pa ra. En önem li si de inan cı ya rat mak için ne - den hak lı yız, ne den grup kur mak ge rek li? so ru la rı nın ce vap la rı nı ak tar mak için bin de re den su ge ti ri yor dum. Hat ta Kür dün olup ol - ma dı ğı nın tar tı şıl dı ğı, ulu sal so ru nun olup ol ma dı ğı nın tar tı şıl dı ğı bir dö nem de, bu nun ne den çok be lir le yi ci bir so run ol du ğu nu ortaya koy ma ya ça lı şı yor dum 'lerde her kes der gi çı ka rı yor du. Çok id di a lı ve bü yük der gi - ler çı ka rı yor lar dı. Renk ver mek için her şe yi ya pı yor lar dı. Bi zim ise ne mad di ola rak, ne de ni yet ola rak faz la der gi çı ka ra cak ha li miz de yok tu. Fa kat ol sa bi le, renk ver me mek ge re ki yor du. Bu tar zı an lat mak için, tem po me se le si ni anım sat mak ge re ki yor 'ler Ankarası nda ba na ha kim olan duy gu lar var dı. Ben ne - den o ka dar muğ lak ol ma ge re ği duy dum? Ve ya öy le çok bi linç li ol - ma sa ve ken di li ğin den de ol sa, ora da bir tar zım söz ko nu suy du. Yal nız giz li lik ten dolayı de ğil, ge li şim tar zın da da ken di ni faz la açı - ğa vur ma im ka nı yok tu. Ger çek tam açı ğa çık ma mış, uç ve ri yor. Çiz gi nin be lir ti le ri var. Dev let ko ku su nu his se di yor, ama ney le yar gı la ya cak? Ör güt di ye tu ta cak hiç bir ya nı mız yok tu. Ta 1977'ye ka dar bu nun böy le ol ma sı nı sağ la dım. Ör güt hem var, hem yok. Bu bir ça lış ma tar zı dır as lın da ve hâlâ da onu sür dü rü yo rum. Şim di çok da ha ge liş - miş tir. Kim se nin biz den öy le faz la an la ya ma ma sı da bu yüz den dir. Tek bo yut lu in san vu ru lur. De ne yi min ro lü ne dir? İş te bir Rız ga ri de çok de ne yim liy di. O za man ki li de ri nin zin dan tec rü be si de var dı. Zen gin sos ya li te si de var dı. Çı kı yor, ini yor ve ön der ol ma ya ke sin id di a lı. Fa kat ar pa bo - yu yol ala mı yor du. Bir tek ey lem bi le çı ka ra mı yor du. Bu nu bı ra ka - lım, Türk so lu da öy ley di. Bü yük mi ra sı na, bin ler ce ta raf tar kit le si - ne rağ men faz la ge liş me şan sı bu la mı yor du. Ama biz de öy le kan tin le re ka pak lan mı şız ki, bi zim çı kış ya pa ca - ğı mı za da kim se inan mı yor du. Dev let de inan mı yor du. Biz de be lir - ti ol mak tan öte ye bir şey gös ter mi yo ruz. Ya ni bu bir si ya si olu şum de ğil yal nız ca, bir ce ma a tin olu şu mu, biz sos yal bir çev re de oluş - tur mak is ti yo ruz. PKK ai le si ne gi riş dö ne mi. Yıl lar ca uğ raş ve ri yo ruz. Dö nüp du ru yo ruz, ama çok az bir ge liş me kay de di yo ruz. Önem li olan bu ra da yi ne dev let tir. Dev le tin Ankara'dan çı kı şı mı za tav rı dır. Ben dev le te 1966 'dan iti ba ren mad di ola rak da yan mı şım ve an - cak 'lerde ko pu şa ge çe ce ğiz. Tam 12 yıl, dev le tin mad di ola nak la rıy la, ya rat tı ğı or tam la bel li bir me sa fe al mı şım. Ve çı kış yap ma ya ça lı şır ken çev re mi ze do lan lar var. Ye nil miş ve ya ke ma list sol et ki le me ye ça lı şı yor. Ankara'da Kürt çü lük yap mak is te yen KDP tem sil ci le ri var. On lar da do lay lı ola rak kont rol al tı na al mak is ti yor

48 lar. Biz ka bul et mi yo ruz. Ama gru bu mu zun da dev let ten faz la ken - di ni ko lay ca kur ta ra ca ğı söy le ne mez. Dev let adam-akıl lı yö ne li yor ve 1977'de doğ ru dan im ha ey le mi ne gi ri şi yor. Da ha 1975'in so nun dan iti ba ren ta ma men de ğer len dir me ye alı - yor lar. Ha tır la dı ğım ka da rıy la, em ni yet te Kür dis tan Halk Or du su" ku rul muş de ni yor ki, bu nu o za man DDKO so rum lu su bi ze ilet ti, ken di ne dik kat et sin de miş ti. O za man lar biz ma ni fes to ya baş la - mış tık. 1975'in so nu ve 1976 'nın baş lan gı cı olan kış ta, ma ni fes to yu Hay ri ile bir lik te ha zır la mış tım. Em ni yet te Kürt or du su ku ru lu yor di ye tar tı şıl ma sı, dev let adam la rı nın ba zı yü zey sel bil gi le re sa hip ol duk la rı nı gös te ri yor. 1976'da ADYÖD'den son ra gru bu ay rış tır ma ya ça lı şı yo ruz. Pi lot da de net le yi ci ola rak tam 1976'da işin içi ne gi ri yor. Gö rü nüş te ben tam ku cak la rın day mı şım gi bi ve ya dev le tin tam is te di ği po zis yo na gir miş du rum da yım. Dev le tin mü da ha le si ge li şi yor. Kürt iş bir lik çi - le ri, çe şit li ajan ke sim le ri dev re ye so ku yor. Çok il ginç tir, bun la rın ki sız ma da de ğil, ade ta ben tu tu yo rum ge lin bir lik te yü rü ye lim di - yo rum. Tar zım ra hat lık la gö re vi ni ya pa bi lir sin der ce si ne bir us lu - bum var. Ya ni ör güt le niş tar zın da çok fark lı bir mo del var. İliş ki le re yö ne li mim çok önem li bir si ya sal yak la şım dır. Özün de dev le te kar şı çok bü yük bir ha re ke tin çe kir de ği ni atı yo rum. Teh li ke nin bü yük lü - ğü nü bi le rek, do lay lı da ol sa bu tip le re ra hat lık la o ka dar teh li ke li ol ma dı ğı mı zı sez di re cek ve ya ya nıl gı ya kap tı ra cak bir dü zey de kar - şı lı yo rum. Bu adam lar 1976'da be ni ada ma kıl lı ele ge çir me ye ça lı şı yor lar. Da ha ön ce ki do lay lı yol lar yet me di. Şim di teh li ke li ol ma ya baş lı yo - ruz. Pi lot çok teh li ke li, Pi lot çok pa ra lı. Gru bu nu bes le ye yim abi di yor du. Şu ey le mi de ya pa lım, bu ey le mi de ya pa lım. Ben pa ra yı mut la ka bu lup ge ti ri rim di yor. Abi di yor du, em ret ken di mi 4 kat lı bu bi na dan aşa ğı ata yım. Ata bi lir di de, o ka dar yi ğit ti. Hem de ha va da pa ren de ata rak. Bir gün ge li yor abi yol da iki-üç po li si vur dum, de vir dim di yor du. Ken di ni o ka dar et ki li bi ri gi bi gös ter - mek is ti yor du. Ve her hal de is te di ğin gi bi bir mi li ta nım, her işi ya - pa bi li rim de mek is ti yor du. Za ten soy gun plan la rı nı ve öne ri si ni ge tir miş ti. Ta li ma tı nı ben den he men çı kar mak is ti yor du. O ta li ma tı ön ce den po lis ten al dı ğı an la şı lı yor. So nu na ka dar pa ra har cı yor, so - nu na ka dar güç gös te ri sin de bu lu nu yor. Ge le cek va a t e di yor. Kal dı ki, Ke mal Pir bu du ru mu he men de ğer len dir mek is ti yor du. Ha yır di yor dum, şim di ey lem za ma nı de ğil. Ya ni biz Pi lot ile bir yıl ve - ya bir bu çuk yıl, 1977 son la rı na ka dar bel ki de be ra ber ol duk. Çok dik ka te de ğer di, bi zi er ken den pro vo kas yo na ge tir mek is ti - yor du. Eğer gü nü ge çi ren Türk so lu gi bi ol say dık, da ha 1976'da bo - ğa cak lar dı. Bü yük du ruş. Her şey ba na su nul du ğun da, ben ken di me ge rek li ol du ğu ka da rı - nı alı yor dum. Bi zi bi ti re cek ne var sa ge tir mek is ti yor du, ama ben dur di yor dum. Ama bi zi bes le ye cek ne var sa da ge tir di yor - dum. Müt hiş bir tak tik ti, uy gu la dık ve iş te or ta da dır so nuç la rı. Gru bu düş man la bes le dik. Adam da bi zi ye mek is ti yor du, ye mek için bü - tün plan la rı nı yap mış tı. Ama yi ne de den ge li bir ya şa mı mız var dı. Düş me dik. Ve ka dın da bu amaç tay dı. Dü şür mek, bi tir mek, öl dür mek Mahir'in ya nın da yüz ba şı İl yas mı var dı? O da alay yüz ba şı sıy dı. Her hal de bu alay yüz ba şı la rı en vu ru cu olan la rı dır. Özel sa va şın adam la rı ol duk la rı an la şı lı yor. Böy le se çi li yor lar. Sa nı rım Ma hir le ri ey le me çe ken ler bun lar dı. Hiz bi ey lem li li ğe çek me kte ba zı tah rik ler önem li rol oy nar. Ay nı yö ne tim sa nı rım biz de de de nen mek is ten di. Pi lot, gün lük ey lem plan la rı ha zır lı yor du. Hâlâ çok iyi ha tır lı yo rum ki, ke sin ça lış kan dı. Ama be nim tar zı mın çok de ği şik ol ma sı, o te - mel de tas fi ye edi le me ye ce ği mi zi gös ter di. Fa kat çok il ginç tir, bi zim o za man gru bu muz da ki ba ya nın du ru mu için ne söy le ne bi lir? Onun da dev let ol ma ih ti ma li yük sek ti, dev le tin da yat ma sıy dı. Ai le den do la yı ve ya özel lik le, doğ ru dan dev let le iliş ki yö nü çok kuv vet li. Ankara'dan çı kış yap ma mı zın en te mel ayak la rın dan bi ri de o olu yor. Ya ni ya ey lem ya pa cak sın, ya bo ğu la cak sın. Ey lem li li

49 ğe gir mi yor san, o iliş ki de bo ğu la cak sın. İki yan dan güç lü dev let yö - ne li mi var. Na sıl ol du da bu iliş ki ye gir dim? Çok il ginç bir gi riş tar zı. Dev let bi zi iki ka nat tan tam bir kıs ka ca al mış olu yor. Bi ri duy gu sal kay - nak, bi ri mad di kay nak. Çı kış yap ma is te ği mi ze kar şı dev let bu iki güç lü et ki le me yo luy la önü mü zü kes me ye ça lı şı yor. İki si de 1976'da, eş za man lı gi ri yor. Eş za man lı ve ke sin dev let ten, hiç kuş ku yok. Adam o dö ne min im kan la rı na gö re avuç avuç pa ra sa çı yor. Yal nız be ni de ğil, tüm gru bu mu zu lo kan ta ya gö tü rü yor. Her ge len abi, be ni de bir lo kan - ta ya gö tü rün, ba na da bir tat lı alın di yor. Sa ye miz de mil le tin kar nı do yu yor. As lın da bu bir iliş ki tar zı, bu meş hur dur. Uğur Mum cu da di yor du ya: MİT Apo'yu bes le di. İş te bes len me hi ka ye si böy le dir. Aca ba ba ya nın cep he si te mel ola rak han gi oyun la bi zi kar şı la - mak is te di? Önem li dir ve ir de len me si ge re ki yor. Hem sos yal, hem si ya sal gi riş bö lü mü dür. Pi lot ise as ke ri gi riş bö lü mü dür. Be nim ka dın ve pa ra za a fı mı tes bit et miş ola bi lir ler mi? Za a fım ol sa, hem ka dın ve hem de pa ra, kul lan mak için her şey var. Adam sen ye ter ki is te di yor du. Ba yan da so nu na ka dar gru ba gi ri şi da - ya tı yor du. Öy le sa nı yo rum ki, bi zim eği li mi mi zi far ket miş ti. 1974'ten 1976'ya ka dar iki yıl boyunca iz le di. Hat ta ne tür bir sol ol du ğu mu zu da an la mak is te di. Türk so lu mu, Kürt so lu mu? Ve da - ha son ra gru bu mu za ter ci hi ni ya par ken, sa nı yo rum ta ma men ele ge - çir mek is ti yor du. Bu tar tış ma sız dır. Ha zır lan mış bir dev let ti. İde o lo jik ha zır lı ğı var dı, si ya sal ha zır lı ğı var dı. Ki şi lik ha zır lı ğı ve pa ra gü cü var dı. Za ten Pi lot da, abi sen han gi ev de ka la cak sın? di yor du. Be nim adı ma, ben da ha gör me den bir yer de ev tut tum ve eş ya la rı gö tür düm di yor du. Abi ye ter ki sen is te! 1977'de bu ada mın evin de (1 Ocak 1977), en ile ri bir top lan tı da yap tık. Gru bun Kürdistan'da oluş tur du ğu ze min ve en üst dü zey de di ğer so run lar de ğer len di ri li yor du. So ba mı zın ağ zı açık tı. Po li sin bas ma sı ha lin de ko nuş ma la rı mı zı ora ya ata cak tık. Ge lir se ba sit bir yıl ba şı ge ce si dü zen li yo ruz di ye ce ğiz. Düş ma nın bil gi si da hi lin de - dir. Fa kat bi zim ya ka lan ma gi bi bir du ru mu muz yok. Kul la na ca ğı - mız ka dar kul la nı yo ruz. Son ra dan düş ma nın şöy le bir de ğer len dir - me si ger çek leş ti: Biz 1978'de bü yük bir ha ta yap tık. Özel sa va şın ko lor du ko mu ta nı İs ma il Se len biz PKK'ye kar şı sü rek li ha ta yap - tık di yor du, ki adam son ra dan is tih ba ra tın ba şın day dı. PKK tak ti - ğin de, PKK ge liş me sin de baş tan be ri ha ta iş li yor lar dı. An cak öy le ken di li ğin den de ğil, bi zim ya şa ma ver di ği miz an la mı biz da yat ma - sak, bir ka şık su da bo ğar lar dı. Ada mın eli ne fe si miz de, da ki ka da - ki ka kont rol edi yor. Bin yıl dır ay nı hi ka ye dir. Ve taş çat la sa öm rü üç ayı aşan is yan yok tur. Pi lot ıs rar la ey le me sev ke di yor ve en değ me arak daş la rı mız, iş te Ke mal Pir ler, vu ra lım di yor lar dı. Ki, çok pa ra ge ti re cek bir kaç ta ne ey lem öne ri si var dı. Üs te lik o za man bu ka dar ajan dır so nu cu na var ma mış tık. Ben ey lem ama cıy la pa ra ge tir me öne ri si ne kar şı çık - tım. Yi ne bir kaç mi li tan ar ka da şı mı zın hep si ne böy le öne ri ler gö tü - rü yor du. Apo, sen bi ze çok la zım sın; ca nı mız, ru hu muz sun di yor - du. Bir ey lem ci yö nüy le or ta ya çı kı yor, di ğer yan dan be nim ya şa mı - mı dü zen le me ye ça lı şı yor du. Abi sen bun dan son ra na sıl ya şa ya - cak sın? İş te o za man ki ev li lik se nar yo su üze rin de çok du rul du. Ankara'da şöy le ya şa na cak, böy le al tın ge rek li, buz do la bı ge rek li O da bir se nar yoy du. O se nar yo nun için de çok iyi oy na ma ya ça lı şı - yor du. Ba ya ğı da gö re vi ni ye ri ne ge tir di ği ne ina nı yor du. Bu iz le - nim le ri ve ri yor dum ve da ha son ra da bu nu bi linç li yap tım. Sez gi le - ri ni bi le kont rol edi yor dum. TC şim di kav ra mış tır ama çok geç, ar tık iş iş ten geç ti. Ver di ği - miz gö rü nüm; Ankara'da ka lıp grup çu luk ya pa ca ğız, bir ya yın çı ka - ra ca ğız, bir de ya yın dük ka nı ku ra ca ğız. Yi ne ba yan özel iliş kiy le bağ la mış. Dev let da ha ne is ti yor? O, gün lük ra por alı yor: Ku ca ğı mız da! Ken di mi dört dört lük dev le te bağ la mış olu yo rum. Uğur Mumcu'nun di le ge tir mek is te di ği olay bi raz da bu dur. Apo'yu MİT mi bes le di? di ye so ru yor. İş te biz 96 97

50 ken di mi zi MİT'e böy le bes let tir dik. Gü ven li ği mi zi sağ lat tır dık, pa - ra la rıy la gru bu mu zu fi nan se et tir dik, ev le rin de en önem li top lan tı la - rı mı zı yap tır dık ve o en tel lek tü el gü cü nü de bi raz kul lan dık. Ba zı iliş ki le re öy le uzan dık ve za ma nın da sı yır dık. Bu nu da öy le bir çır - pı da de ğil, tah ri ke ge le rek, en değ me ar ka daş la rı mız gi bi vu ra lım di ye rek yap ma dık. İş te bu ra da, ajan bi le ol sa vur mk şur ada kal sın, kul lan ma tar zı na sıl olu yor, gö rül me ye de ğer dir. Vu ra cak mı sın, be - ra ber mi yü rü ye cek sin? Bu bü yük bir olay, bü yük bir so run. Her ke - sin ko lay ko lay yü rü te ce ği bir tarz de ğil. Şim di Kürdistan'da her iliş ki bi raz böy le dir. Be nim bu nu açık la - ma mın ne de ni, he men her iliş ki nin bi zi ben zer özel lik ler le kar şı kar şı ya ge tir di ği ni an lat mak için dir. Bu dü zen le di ği miz bir film se - nar yo su de ğil, ya şa mı mı zın bir ger çe ği dir. İş te için de duy gu var, özel iliş ki var, sos ya lizm var, için de her şey var. Ama öte yan dan, be nim yap tı ğım de ği şik bir şey de var. Her ke sin yap tı ğın dan çok de ği şik yak laş tım. Bı rak sam en iyi ar ka daş la rım ey lem ya pa cak lar. Ey lem öne ren Pi lot be ni Kürt ol du ğum için pi lot luk tan at tı lar di - yor. De ne ye cek sin. Di ğe ri ise eko no mik, sos yal, si ya sal, hat ta en tel - lek tü el ola rak ve ka dın ola rak da mut la ka et ki len mem bek le nen bir olay, bir ki şi Ya ni bi ri le ri mut la ka gru bu de ne tim al tı na ala cak. Sa va şın bu ol du ğu nu söy le mek is ti yo rum. Bu nu ge nel leş ti rir sek, ne an la ma ge lir? Kürdistan'daki iş bir lik çi sı nıf, yi ne ajan ya pı sı, hal kı na sıl kıs kıv rak bağ la mış lar sa, na sıl ne fes al dır mı yor lar sa bi zim gru - bun şah sın da da kıs kıv rak bağ lan ma amaç la nı yor. Bu gün Türk sol grup la rı nı za ten bağ la dı lar, bi tir di ler. Kürt grup - la rı za ten ajan laş tı rı lı yor du ve bi zi de on lar gi bi yap mak is ti yor lar - dı. Bu ra da de ği şik olan be nim. Bu ra da ken di ni sı yı ran yal nız be nim du ru mum dur. Ben bü yük lü ğü mü ve ya bi raz ba şa rı mı bu tarz yak la - şı mı ma borç lu yum. Ka dın la iliş ki kur mu şum, er kek le iliş ki kur mu - şum, ida re et me du ru mum var, ida re ediş tar zım ba şa rı yı ge tir miş. Şim di baş ka bir ar ka da şa bı rak sam, ne ba ya nı, ne er ke ği ke sin lik le 24 sa at bi le sağ lam bı rak ma ya cak lar. İki yı lı bun lar la na sıl uzat tım, üze rin de du rul ma ya de ğer. Bun la rı iliş ki us ta lı ğıy la tut tum. Ya ni ada ma öy le bir şey ve ri yo rum ve üs tü ne de öy le bir yak la şım su nu - yo rum ki, iş te tut tuk di yor. Bu be nim tu haf bir özel li ğim. Bir ço cuk bi le be ni kont rol ede ce - ği ni sa nır, hat ta be ni kul la na ca ğı nı sa nır. Bu bü yük bir es nek lik so - ru nu. Ta mam sen be ni kul la na bi lir sin bu hak kın, ama be nim de ken - di mi da yat ma tar zım, iliş ki tar zım var. Kim ki mi kul la nır? Ta bii be - nim amaç la rım, de ne yim le rim, tar zım var. Kar şım da ki nin de var. PKK için de o ka dar pro voka tör çık tı, PKK ha bit ti, ha bi tir dik id di a sın da olan lar var dı, al dan dı lar. Hâlâ da be ni kul lan mak is te yen iç te ve dış ta ton lar ca adam var. Kim ler be ni kul lan mak is te mi yor ki Hem de ka ra sev da adı al tın da, kar deş lik, ya ren lik adı al tın da!.. So nuç, son çö züm le me de, bu iliş ki den çar pı cı so nuç lar çı ka rıl mış - tır. Bel ki psi ko lo jik ola rak bü yük bir ger gin lik al tı na alın dık, bel ki de ka dın-er kek iliş ki le rin de hiç bir bi çim de ya şa nıl ma ya cak, ka bul edi le me ye cek bir sta tü yü bü yük bir ta ham mül le biz ya şa dık. Ama Kürdistan'da mut la ka ya rar la nıl ma sı ge re ken bir il iş ki tar zı nı or ta ya çı kar dık ve ya onun la mut lak at la tıl ma sı ge re ken bir sü re ci at lat tık. Kürt için baş ka tür lü çı kış ya pı lır mı? Ba na gö re im kan sız dır. Baş ka tür lü Ankara'dan gru bu sağ çı kar - mak müm kün de ğil dir. Ka nıt la rıy la bel li. Bu an lam da ben ce iki de - fa ba şa rı olu yor. Yal nız 70 yıl lık cum hu ri yet ta ri hin de de ğil, Os - man lı, hat ta Sel çuk lu ta ri hi de da hil ilk kez bu oyun böy le ter si ne çev ri li yor. Yal nız grup de ğil, emek, sos yal ola rak emek çi le rin ön - der li ği de kur ta rı lı yor. Bu da öy le sı ra dan bir olay de ğil dir. Ka dın öz gür lü ğü açı sın dan da bü yük bir kur tu luş var. Mut lak an lam da ka - dın öz gür lü ğü nü bo ğan, ka dın-er kek iliş ki le rin de ki öz gür lü ğü çok teh li ke li bir bi çim de sap tı ran, er ke ği ve ka dı nı da im ha et mek ten as - la vaz geç me yen bir yak la şı mın aşıl ma sı var. 1975'i 1976'ya bağ la yan kı şı ben, bu ha re ke tin ilk ya zı lı bel ge si - ni ge liş tir mek le ge çir miş tim. Hâlâ ha tır lı yo rum, Ankara'da bir ev de, ben böy le ko nu şu yor dum. M. Hay ri Dur muş ya zı yor du. İlk ma ni - fes to muz dur. Eli ni ze ge çer se ne ka dar kap sam lı ol du ğu nu gö re cek - si niz. O kış, iş te böy le bir baş lan gıç yap mış tık

51 Ankara'daki grup laş ma mız, 1976 ve ar dın dan 1977'de Kürdistan'a ser pil miş ti Ocak top lan tı sın da, de ni le bi lir ki, en kap sam lı tar tış ma ve ba zı gö rev le re da ha da net lik ge ti ril di. Bi lin di - ği gi bi, 1977 yı lı mü ca de le ta ri hi miz de çok önem li bir ka rar yı lı dır. Bu yıl da be nim, ba har la bir lik te iki ay sü re sin ce Ağ rı, Kars, Der - sim, Ela zığ, Di yar ba kır, Ur fa ve Antep'i kap sa yan bir Kür dis tan tu - rum var dı ki, ben bu tu run ar dın dan ar tık va r o lan teh li ke le re ölüm de ol sa faz la an lam ifa de et mez di yor dum. O za man ger çek ten düş man da iz li yor du ve Ha ki Ka rer kat li a mı o bi çim de ken di ni da - yat mış tı.... Der sim Kür dis tan se fe rim sı ra sın da Dersim'e git ti ğim de he men ru hum da he ye can ve ro man sı bir ha va doğ du. Da ha son ra so ru yor dum, bu in san lar ne den si lik leş ti? di ye. Bu ro man sı ül ke yi böy le al çak ça ter k e di yor lar ve ka çı yor lar di ye dü şü nü yor dum. Hem er kek le ri, hem de kız la rı bi raz ro man sı ha va day dı. Ama ne ka dar cü ce leş ti ler, cü ce leş ti ler, çir kin leş ti ler, çir kin leş ti ler Dersim'de in san kim dir? Na sıl düş tü ve na sıl ka la bi lir? Bun lar be nim so ru la rım dı. Bakıyorumdum böyle, hay li il gi mi çe ki yor du. Yüz yıl lar dan son ra ba zı in san özel lik le ri ve yi ne dü ze nin tü ke ti li şi ve hâlâ Der sim onu bı rak mı yor. Der sim ne dir? Kim dir? Fa cia. Bu ül ke ye na sıl yak laş ma lı? Bu ül ke nin da ha dü ne ka dar ta ze bir geç mi şi var dı. Da ha dün ya şa yan lar, bu gün kü le re ben ze mi yor lar dı. Bu ha yır! di yen ler bü yük ya lan cı lar dır. Bu bü yük ya lan cı la rı gör me den Der sim an la şı la maz. Sa vaş çı lar çok duy gu sal ol ma mak, duy gu sal lık la rı yü zün den düş me mek du ru mun da dır lar. Kür dis tan se fe ri 1977 Ma yı sı'n day dı, an lat tım. 1 Ma yıs Ka ra ko - çan top lan tı sı Der sim top lant la rı mız, dağ ma hal le sin de üç kat lı bir ev var dı bod ru mun da top lan tı yap tık. O za man bi ze reh ber lik eden genç Ha san Kuş 1977 'nin son la rın da, 1978 kı şın da şe hit ol du. Hay da ran mın tı ka sı, Ku tu de re si de ni len yer le re iki üç se fer çık - tık. O sı ra da o uğur suz Ka mer Özkan'a da gö rev ver mek is te dik. Sa - bo te et ti, ajan dı. Dev le tin Haydaran'a yer leş tir di ği bir kont ra ola bi - lir di. Ama çok us ta lık lı bi ri siy di. Onun dı şın da Sey fi Cen giz var dı. Onun Ankara'da oy na dı ğı oyu nu, Ka mer Öz kan Der sim so mu tun da oy nu yor du. Dersim'e da ya lı ge ril la pro je mi zi hem iş let me di, hem de ken di ni bağ la dı. Onun Hay da ran böl ge sin de ki evi ne git tik, prog ra - mı, par ti prog ra mı nı yazdık. Da ha son ra ge ril la cı lık na sıl ya pı lır di ye im kan la rı ora ya bağ la mak is te dik. Fa kat çok sin siy di. İbrahim Kaypakkaya'yı bo şa çı ka ran da oy du ba ha rın da Elazığ'da top lan tı ol du. Aytekin'in evi ne git miş - tim. Ay te kin, anıl ma sı ge re ken de ğer li bir ar ka daş tı ve evi ni ol du ğu gi bi aç mış tı. Onun dı şın da iki kat lı evi miz var dı. Bir kaç haf ta kal dık ora da. Te mel so ru nu muz ör gü tü ida re et mek ti. Elazığ'da çe şit li ko - mi te ler oluş tu rul muş tu. Par ti ola rak mı ilan ede ce ğiz, genç lik ör gü - tü ola rak mı ilan ede ce ğiz? O dö nem onun tar tış ma sı var dı çok önem li bir yıl dı. Ye ni bir sü re ce gi ri yor duk. Diyarbakır'a ge çi - yo rum ve ora dan Ankara'ya çı kı yo ruz Kasım'da par ti ila nı ya pıl dı. 1979'da Şa hin ya ka lan mış tı. Şahin'le kal dı ğım apart man ba sıl - mış tı. Bu bas kın er ken uyan ma mı za yol aç tı. Çün kü Şahin'in çö zül - dü ğü nü biz 20 Ma yı s a doğ ru öğ ren dik. Yurt dı şı na çı kış ka ra rı mı ben onun üze ri ne ver dim. Eğer o ya ka lan ma du ru mu ol ma say dı, biz bu yurt dı şı na çık ma ka ra rı nı böy le ver mez dik. Sa nı yo rum An ka ra emniyetinden ha ber siz ce Ela zığ emniyetinin er ken ge liş tir di ği bir tu tuk la may dı Şahin'inki. Şa hin muh te me len ya çok lüm pen, ka ri ye - rist bi ri siy di, ya da düş man la bağ lan tı lıy dı. Ama ör gü tün ip le ri ni eli ne ge çir mek için çok ça ba la dı. Hat ta ben den son ra, ken di ni ör - gü tün ba şı ola rak ayar la yan bir tip. Tıp kı Ka mer Öz kan gi bi. O da muh te me len PKK'yi içeri den ele ge çir mek için çok ha zır la nan bir

52 tip ola bi lir. Çün kü Semir'de bu nu gör düm. Der sim sa ha sı na gir şi - miz den son ra Kıy met ola yı var. Dev let le bağ lan tı lı bir ai le si var dı. Dersim'deki ya pı yı evi ne bağ la mış tı. İl ginç olan, 26 ar ka da şı ni şan - lan dır mış tı. Plan lı ve bi linç liy di. Özel sa vaş ekip le ri ol duk ça ör güt - lüy dü. Ka mer dağ da, Kıy met şe hir mer ke zin de, muh te me len Şa hin de içi miz de. Yi ne Se mir dev re ye gi ri yor. Fat ma za ten Ankara'da gir - miş. Dört kol dan bağ lan mış gi bi yiz. Bi zi dış gö rü nüş le ele alıp de ğer len dir di ler. Bi zi ke sin bu tak tik le, da ha 1980'e, hat ta 1978'e ulaş ma dan da ğı ta cak la rını umu yor lar dı. TC'nin (ki bu iler de da ha iyi an la şı la cak) MİT'in sa nı rım o za man ki te mel yö ne li mi buy du. Pilot'un da dav ra nış la rın da bu çok da ha so - mut tur. Hi ka ye de ği şik ta bii, en olum lu-en olum suz öğe le ri ne de ta nık lık eden bir sa vaş ger çe ği miz dir. Dersim'de de ka dın çok faz la güç lü ka tı la cak, ka tıl dı. Da ha da ge li şe cek ler, onu bi li yo rum. Ama önem li olan, biz de böy le yiz. İş te Fu at Der sim li bir ar ka da şı mız. Ken di mi zi bü tün yön le ri miz le or ta ya koy duk. An la ma ya ça lış ma lı sı nız. Hiç bi ri ni zin ha ya lin de ki le ri boz mak is te mi yo ruz, ama ger çe ğe de say gı lı ol mak esas tır. Tut ku la rı mız var, is tem le ri miz var, ar zu la rı mız var. Bi ze hep na sıl ko lay bağ la nıl dı ğı nı Der sim so mu tun da bi raz gös ter dik. Böy le tut - ku, böy le öz lem, ha ni es ki is yan da kan la bas tı rı lan, kat li am lar la bas tı rı lan lar öz lem ler ve tut ku lar Bel ki de bir an la mı var dı. Ama ya şim di dü ze ne böy le koş tur mak, bi rey sel öz lem le rin pe şin den sü - rük le nip git mek in sa na ne ka dar ta ri hi in kar, ne ka dar kö tü - lük Bu nu an la ma dan ben ona na sıl in san di ye ce ğim, onu na sıl ka bul ede ce ğim. İş te bu nu böy le gö re rek, be nim de bir Der sim ide a - lim ol du. Me se la hâlâ Dersim'i ha re ket len di ren ve bu gün ol duk ça Türkiye'yi, hat ta ne re dey se ulus la ra ra sı ala nı ku cak la yan bir ge liş - me ye yol aça bil miş tir. Bu be nim ide a lim dir, tut kum dur, be nim yük le - ni mim dir. Ço ğu na kal say dı müm kün de ğil di, kem küm eder di niz. Ama iş te mut lak düş man ege men li ği al tın da da ha da si li nip gi de - cek ti niz. Bu bir me ka niz ma. He men her ye re böy le bir me ka niz ma ku ru yo rum. Bütün bun la rı dü şü nün ve bun la rın al tın dan na sıl çı ka - ca ğı mı an la yın. İş te bu, bel ki si zi bi raz de rin dü şün me ye gö tü re bi lir. Ya şa mı ko - lay kay bet mez si niz. Bi zim le ar ka daş ol ma nın öne mi ni kav rar sı nız. Var sa yü re ği niz, vic da nı nız, ko lay öl me mek ge re ği ni de ka bul et ti ği - ği niz de, ba şa rı lı ça lış ma nın ge rek li li ği ni dü şü ne cek si niz. Ba şa rı lı ça lış ma ge re ği si zi gün lük pra ti ğe, ça lış ma ya mut lak doğ ru yük len - me ye gö tü rür. Bu da ça lış ma tar zı nı zın ba şa rı lı ge liş me si ne yol açar. Tu tar lı lık, bağ lı lık de di ğim olay bi raz da bu dur.... Ha ki şe hit ol du ğun da Ankara'dan yo la çık mış tık. Ankara'dan ge - lir ken oto büs te, ger çek ten dün ya mız ka rar tıl mış tı. Bun dan son ra ne ya pa ca ğız? As lın da du rum iyi ge li şi yor du. İki ay lık Kür dis tan ge zi - miz den son ra biz şu dü şün ce yi edin miş tik: Kür dis tan, as lın da ide - o lo jik to hum lan ma an la mın da dü ze le cek, Bun dan son ra Kürdistan'ın her kö şe sin de ye şe re cek olan biz le rin ta ri hi de be lir le - ne cek di yor duk. Ve ben ken dim den çok emin dim. Özel lik le Hakiler ile son An tep top lan tı sı nı (ki 80'e ya kın ki şi ka tıl mış tı) ba - şar dık tan son ra, bu iş ar tık sağ lam bir te me le ka vuş muş tu. Tam ikiüç gün geç me di ar dın dan, Haki'nin şahadet ha be ri gel di. Bu olay yal nız ca bir ki şi nin vu rul ma sı de ğil dir. As lın da kap sam - lı dır. Ola yı ger çek leş ti ren Beş par ça cı lar da gü ya Kür dis tan cıy dı, oy sa il gi si yok. O Ala ad din de ni len ada mı ben ta nı yor dum ve sö zet miş - tim. Çok lüm pen bi riy di, bir gün Ankara'ya gel miş ti. Çiz me ve üs - tü ne bir de par ka giy miş ti, san ki dağ dan ye ni ini yor du. Kit le le ri bi r a ra ya ge ti re me yen bir adam dı, gel di Si ya sal Bilgiler'e. Dost lar, ar - ka daş lar da var dı. Soy gun plan la rı ge liş ti ri yor du. ODTÜ'de An ka ra yük sek öğ re nim dev rim ci genç li ği ni gü ya ör güt le ye cek ti. Böy le son de re ce pro vo ka tif tarz lar la hük met mek, ya ka la mak, genç li ği ele ge - çir mek is ti yor du. Bu tip olay la rı ger çek leş tir di. Kürdistan'la hiç il

53 gi si yok tu. Git ti, bir den bi re Kürd istan cı, Beş par ça cı ke sil di. Bir lüm pen, bir ser se ri, ger çek ten hır sız bi riy di. Her gün Antep'te, şura - da bura da ban ka la rı so yu yor du. Böy le ce sö zü mo na par ti si nin ya şa - mı nı ge liş ti ri yor du. Ah lak sız dı, çin ge ney di. Git ti, Haki'nin vu rul - ma sı ola yı nı ger çek leş tir di. Fa kat açık tı her ne ka dar böy le bi ri de ol sa, düş man la bağ lan tı lıy dı. İl kel mil li yet çi lik le de bağ lan tı lıy dı. En azın dan vu ru la ca ğı nı bi li yor du. Çün kü en za yıf nok tay dı o. Evet bu nun ger çek leş tir di ği Ha ki ola yı ger çek ten üz müş tü bi zi. Fa kat yo lu muz bi raz ay dın la tıl mış tı. Haki'nin ba şa rı lı bir grup pra ti - ği var dı. Hız la so nu ca doğ ru gi di li yor du. Par ti le şe ce ğiz. Önem li bir aşa ma nın tam so nu na gel miş tik. Ay nı za man da ye ni bir aşa ma nın baş lan gı cın day dık. Ken di mi ze gü ve ni miz ol duk ça ge - liş miş ti. Bu ta ri hi atı lı mı ya pı yor duk. De di ğim gi bi ci na yet, komp lo or ta ya çık tı. Ke mal Pir le ri ha tır lı yo rum, o za man va r o lan kad ro muz la gi de - lim, po lis le şid det li bir sa va şı ma gi re lim di yor du. Bi raz da duy gu - sal lık var dı. Son ra bak tık doğ ru de ğil ve vaz geç tik. Ya ni bu olay par ti nin bü tün var lı ğı nı bir şid det gös te ri si içi ne çe ke cek ti. Acı nın şid det le gi de ril me si yö nün de bir tu tum da var dı. Biz bu du ru ma yö - nel me dik. Şe hit anı sı na bağ lı lık ko lay de ğil dir dedik. Bi zi sars ma ya ve yo lu mu zu ka rart ma ya ça lı şı yor lar dı. Atı la cak adım bel li dir. Atı - lan adı mı sür dür me li yiz. Yi ne 3 Ha zi ran dar be tez gah lan ma sı, bu nun ar dın dan gel di. Bu Na mık Ke mal Er sun dar be siy di. Ve da ha çok da bi zim tas fi ye mi ze yö ne lik ti. Düş man o za man bi le teh li ke li ol du ğu mu za iliş kin ko ku al mış ve önem li bir kaç kat let me, tu tuk la ma ve ge re kir se dar bey le tas fi ye et me ye yö nel miş ti. Zaten Er sun dar be si Türkeş'e bağ lı, ol - duk ça da fa şist bir dar be ve kontrge ri la nın ağır bas tı ğı bir gi ri şim di. Bun la rın ay rın tı la rı na ve son ra ki sü re ce geç me den ön ce, Haki'nin vu rul ma sı na ka dar gö tü ren sü re ci aç mak ta ya rar var. Çok son ra dan Bar za ni-ta la ba ni ça tış ma sın da şe hit edi len le rin hep si yurt se ver di ve çok yok sul halk tan ge li yor lar dı. Üs te lik fe o dal klik ve ya fe o dal ön der lik; ta ma men ai le çı ka rı, fe o dal ağa lık, aşi ret çı kar la rı nı ege men kıl ma nın sa va şı nı ve ri yor. Ulu sal kur tu luş tan emek çi ler den ya na ta vır al mak la hiç ala ka la rı yok tur. Ne ulu sal kur - tu luş, ne de mok ra tik ku ru luş için bun la rın ça ba la rı yok tu ve şu an da da yok tur. Ta ma men hem ken di iç le rin de, hem de saf lar da komp lo - cu luk la her tür lü olum lu yurt se ver ge liş me yi boğ ma amaç la rı hep ön dey di. Kırk yıl dır bu nu ya pı yor lar. Kür dis tan ta ri hi es ki den be ri za ten böy le dir. Biz or ta ya çık tı ğı mız da bun la rın Tür ki ye tem sil ci si 1975 yı lın da be ni evi ne da vet et miş ti. Git tim, An ka ra ko şul la rın da ol duk ça iyi ya şı yor lar dı. Si zin böy le sı nıf si la hıy la Kürdistan'ın içi ne gir me niz, en teh li ke li bir ko nu ma gel me niz de mek tir de miş ti. Hat ta şu sö zü de söy le miş ti: Siz Kür dis tan üze rin de sal la nan de - mok les kı lı cı gi bi si niz. Ken di le ri nin mil li yet çi saf la rı nı ben o za - man ya dır ga mış tım. Biz da ha kü çük bir adım at mış tık ve bu adam bi zim demoklesin kı lı cı ol du ğu muz dan sö ze di yor du. Fa kat yıl lar son ra sa vaş bu ger çe ği doğ ru la dı. Ger çek ten bun lar hem ha zır lık lı, hem de ken di ön der lik le ri ni ölüm pa ha sı na da ol sa ko nuş tur mak tan, ge re kir se kat let mek ten çe kin mi yor lar. KUK ör ne ğin de gö rül düğü gibi, Mardin'de en azın dan 75'e ya kın sem pa ti zan ve dev rim ci yi kat let ti ler. Pa ro la la rı bi zim için Mardin'- den öte ye var dırt ma ya ca ğız bi çi min dey di 'lere ka dar bu nu yü rüt tü ler ve da ha son ra sı iyi bi li nir. Bi ze yan sıt tık la rı uç, KUK ucuy du. Gü ya Tür ki ye KDP'si fi lan de ni li yor du. Yurt se ver li ği çok kö tü bir bi çim de kul la nı yor lar dı. Ve ger çek ten o za man MİT'in ver di ği bir gö rev var dı. 1972'de Dervişê Sa do de ni len ada mı bun lar biz zat ça ğı rı yor lar, Sen gi dip Tür ki ye ile iliş ki le ri mi zi ge liş ti re cek sin di yor lar. Bu iki Sait'i bir - bir le ri ne komp lo ile vur dur duk tan son ra şu nu söy lü yor lar: Gi dip Türkiye'de tem sil ci li ği mi zi oluş tu ra cak sın. Ve gö re vin de, Di yar ba - kır MİT müs te şa rı ile (ki Kür dis tan yet ki li si dir) ve sa de ce onun la iliş ki ge liş ti re cek sin. O iliş ki ler as lın da ge li şi yor. Bi lin di ği gi bi bu, bi ze 1975 'lerde yan sı dı. Bir kol oluş tur muş lar - dı. Bu Stêrka Sor'du ve biz Beş par ça cı lar di yor duk. Sov yet ler sos

54 yal em per ya list tir di yor lar dı. Bu CIA ve MİT'in uzan tı sıy dı as lın da ve KDP'den güç bu lu yor du. Bun la rın ilk ey le mi, Haki'yi bir komp - loy la şe hit et mek ti. Bun la rın o za man ki tem sil ci li ği, PKK'den böy - le in ti kam al dım di yor du. Ve hiç ha zır lık lı ol ma dı ğı mız bir an da Haki'yi biz kay bet tik. Bi ze ya ra rı şu ol du: Haki'nin anı sı na tu tar lı bağ lı lı ğı mız, bi zi sı - nıf sa va şı mı nı iyi yü rüt mek zo run da bı rak tı. Stêrka Sor kim dir? Beş par ça cı lar kim dir? Bun lar ger çek ten de il kel mil li yet çi li ğe, KDP'ye da ya nı yor lar ve on dan güç alı yor lar dı. PKK'nin ya yıl dı ğı An tep ve Ada na gi bi alan - lar da üs len di ler ve ge lin tar tı şa lım di ye ha ber yol la dı lar. Tar tış ma sü sü için de ola yı ka za ola rak gös ter di ler. Ka za de ğil di, ça tış ma da bu nu açık ça doğ ru lu yor du. Ama biz ha zır lık sız dık. Ne den? Tar tış - ma da bir şey ol maz di ye dü şü nü yo ruz. Haki'nin şe ha de ti ni bi zim kal dır ma mız çok zor ol du. Haki'nin anı sı nı ya şat mak, bu ajan pro vo kas yo nu nu tas fi ye et mek le müm - kün dü. Ak si hal de gru bu ge liş tir mek müm kün de ğil di. Ay lar ca bu ajan pro vo kas yo nu nu tas fi ye et mek le uğ raş tık. O za man si la hı mız fa lan da yok tu. Ve çok uğ raş tır dı lar bi zi. Ha tır la yan lar bi lir ler, çok da teh li ke liy di ler. As lın da da ha son ra an la şıl dı ki, bun la rın ulu sal kur tu luş la ger çek ten iliş ki le ri yok tu. Lüm pen ve ya pa ray la tu tul muş ma şa ki şi lik ler di. Ba zı la rı nı ce za lan dır dık, ka lan la rın da son ra ki du - rum la rı, bu nun ger çek ten böy le ol du ğu nu ka nıt la dı. Plan lıy dı as lın - da ve ka yıp, ha zır lık lı ol ma dı ğı mız bir dö ne min kay bıy dı. Ya ra rı da şu ol du yal nız: Düş ma nı da ha iyi kav ra ma ve düş ma nın üze ri ne git - me yo luy la, Haki'nin anı sı nı ör gü tü ve ey le mi ge liş ti re rek ya şat ma - ya ve kay bı te la fi et me ye ça lış tık. Ya ni sin me de ğil, tam ter si ne in ti - kam ve bi zi boğ mak is te yen güç, ki şi ve an la yış la rın far kı na var ma ger çek leş ti. Yal nız öy le ka ba bir in ti kam biz de bi zi vu ra nı vu ru - ruz, bu iş bi ter an la yı şıy la de ğil di yö ne li mi miz. Özel lik le bun la rın dün ya gö rü şü ney di? Beş par ça cı lar kim di, ney di? Araş tır dık, so ruş tur duk. İş te o za man, bu il kel mil li yet çi li ğin bi zi ba raj la mak için or ta ya çı kar dı ğı bir araç ol du ğu nu gör dük. He - def le ri şuy du: PKK sol cu luk la ge li yor. Biz de sol cu yuz, ama biz Beş par ça cı sol cu yuz. Da ha son ra bi raz KUK'a dö nü şür. KUK bi raz da ha yay gın lık ka za nır. So nuç ta ça tış ma lar tır man dı. Bi zim sa va şı ge liş tir di ği miz Mardin'de bun lar, on lar ca yurt se ve rin öl dü rül me sin de rol oy na dı lar. O za man UDG var dı, gü ya çok meş hur bir vu ru cu güç tü PKK'ye kar şı. De mi rel bi le bu ör güt len me nin adı nı ağ zı na al mış tı ve biz bun la rı kul lan mak la çok teh li ke li iş ya pı yo ruz, PKK'nin kar şı sı na bu güç le ri çı kar mak dev le tin ağır lı ğı ile bağ daş maz gi bi de ğer len - dir me ler yap mış tı. Bu de ğer len dir me si ni 1980 'lerin baş la rın da yap - mış tı. Fa kat bun lar epey ka yıp ver di ler. Bü yük bir kal kış ma ve ge - liş me var dı. Mardin'de epey ka yıp ver di ler, ki bu ra da bü yük yurt se - ver lik çı kı şı nın dar be len me si ni he def le miş ler di. Çok yön lü fa a li yet - ler le bu çık ma zı zor be la dur dur duk. Yüz ler ce kad ro, sa vaş çı ve im - kan su na rak, Mardin'deki yurt se ver li ği bi raz da ha di ri tut ma ya ça - lış tık. Bun la rı tas fi ye et mek, çok kap sam lı bir sı nıf sa va şı mı son ra - sın da müm kün ola bil di. Te ko şin de, ay nı ajan pro vokas yo nun da ha de ği şik bir ver si yo nu - dur. Beşparçacıların da yat tı ğı pro vo kas yon da ba şa rı lı ola ma yın ca ha re ke ti mi ze Te ko şin kli ği da ya tıl dı. Haki'nin kat le dil me sin den son ra Beş par ça cı lar teş hir ol muş, on dan do la yı faz la iş ya pa maz du - ru ma gel miş ler di. Ha ki ola yın da bun la rın bir ko lu da içi miz de ki Meh met Uzun'a da ya nı yor du. Haki'yi vu rul du ğu ye re gö tür me işin - de ken di si de var dı. Bu da ha son ra Te ko şin için de ça lış ma ya baş la - mış tı. Ha ki, o za man bi zim An tep so rum lu muz du. Ve en iyi mi li tan ar ka da şı mız dı. Ol duk ça ör güt le yi ci ve ey lem ciy di. Üs te lik, ola nak - la rı mı zın en kıt ol du ğu dö nem di. Ha ki, ha mal lık ya pa rak bi raz pa ra ka za nı yor du ki şi lik eği tim gru bu nun ih ti yaç la rı nı bu nun la kar şı lı yor du. Bir gün evi ne git tik, ol duk ça so ğuk ve buz gi biy di. Ye ni ya pıl mış be ton bir ev di. Zey tin ve çay la kar nı mı zı do yur duk. Çok zor ha tır la nır. Haki'nin Antep'teki grup laş ma sı, ta ma men ha - mal lık yo luy la ka za nı lan az bir pa ra ile ol muş tur. Ha ki o genç ler le grup laş ma yı böy le ger çek leş tir di ve bir kaç ey lem de yap tı. Bir-iki

55 şey vur du Antep'te, iyi ön cü lük et ti. Da ha son ra sa bo taj lar yap tı. PKK'de kendi türlerinde ya pı lan ilk ey lem ler dir bun lar. Ve böy le mi li tan bir fa a li ye ti An tep so mu tun da ol duk ça ile ri gö tür dü. O za man MİT za ten bu nun far kın da dır. Ha ki, bun la rın so nu cu ola rak he def len di ve onun he def len me si çok bi linç li dir. Beş par ça cı - la rın An tep ör gü tü müz içi ne sız dı rıl ma sı nın ne de ni, PKK'nin en mi - li tan tem sil ci si ol ma sı iti ba riy le Haki'yi dur dur ma ka ra rıdır. Ba şa rı - ya ulaş ma la rı ha lin de, ürü nü nü de Te ko şin kal dır mak is te di. Ön - der lik git ti, mi ra sı bi ze kal dı di yor lar dı. PKK'nin ger çek ya ra tı cı - la rı im ha edi lir se, di ğer le ri kor ka rak uzak la şır di yor lar dı. Za ten Haki'nin şe hit düş me si nin ar dın dan ge ri ka lan la rın ço ğu nun kaç ma - sı, bi zi hay li uğ raş tır dı. Bir kaç ye ri de Te ko şin al dı. Ve ver dik le ri za rar da öy le az ol ma dı. O za ma nı ha tır lı yo rum; Haki'nin vu rul ma sı nın ar dın dan Antep'e git tim. Bu hiz bin ken di si ni tas fi ye et me yi amaç lı yor dum. için de 17'ye ya kın ar ka daş var dı. Ken di le ri ne gö re önem li bir kıs mı nı ele ge çir miş ler di. As lın da bun la rın için de çok da ya nık lı ve dü rüst ara - ka daş lar var dı. Ba zı la rı da ha son ra ce za e vin de idam da al dı lar. O za man git tim ve bun la rı ka zan dık. Bir-iki ta ne ele baş la rı var dı. Tec - rit et tik ve ge ri ye ka lan la rı ka zan ma yı ba şar dık. Ama man tık ola rak PKK'yi bir bi ri ne dü şür mek le tam kuş ku lu bir or tam ya rat mış lar dı. İki ye bö le rek bir bi ri ne vu ruş tur ma yı he def li yor lar dı. Yi ne ha tır la dı - ğım ka da rıy la bir ev de ci va rın da ki şi ile top lan tı yap tık. O za man da ha son ra vu ru lan bir ta ne si var dı, Ah met miy di, ney di, tam ha tır la mı yo rum. Biz otu rur ken o gü ya ça lı şı yor muş. De ne ti mi miz - den uzak ol du ğun da bu hi zip, yu mu şak bir bi çim de işi hal let me ye ça lı şı yor. Da ha son ra Ba ki pro vo ka tö rü nün de ba zı çok de ğer li ar - ka daş la rı, çok teh li ke li bir ko nu ma it me si söz ko nu suy du. Ba ki da - ha bi linç li dir ve pro vo ka tör lü ğü ai le ci lik me hi lin de ge li şi yor. O'dur, Ali Çetiner'dir, da ha son ra Al man ya da va sın da ar ka daş la rı ih bar eden Cafer'dir (ki 400 say fa lık bir iti raf na me si var dır ve Şa hin ka - dar iti raf lar da bu lun muş tur), bun lar ken di le ri ne gö re bir bi riy le vu - ru şa cak iki PKK ya rat ma yı amaç lı yor lar. Bi ri si nin için de Te ko şin var. Te ko şin o za man res men ilan edil me miş, fa kat alt tan al ta ça lış - ma sı var. Pro vo kas yo nu önem li oran da bo şa çı kar dık. Bu di ğer pro vo ka - tör le re ka lır sa, as lın da bir bi ri miz le vu ruş ma mız ge re ki yor du. Ka - rar de ni liyor du, şun la rı, şun la rı vur ma lı yız, vur dur ma lı yız. Ön - len di. Me se la he def le nen ler ara sın da çok bü yük di re niş çi ler çık tı. Bi ri Mah mut ad lı bir ar ka daş tır, son ra dan ya ka lan dı ve şu an da hâlâ ce za e vin de dir ve idam lık tır. Onu bi ze tam düş man yap mış lar dı. Son ra dan sa nı rım zin dan da PKK adı na di re niş ser gi le yen ler den dir. Tam düş man yap mış lar ve fe dai oy du. On la rı o sü reç te ka za na bil dik ve Te ko şin da ha son ra ça ba la rı nı sür dür mek le bir lik te, et ki li ola ma - dı. Tam bir pro vo kas yon ör gü tüy dü. Ve şe fi Sey fi Cen giz de ni len bi ri siy di ki, şu an da İsveç'tedir. Tekoşin'in sö mür ge ci lik gö rü şü, bi zim gö rü şü mü zün ay nı sıy dı. Ar ka sın da da Türk so lun dan bi ri si nin ol du ğu bi li ni yor, sö zü mo na on dan kay nak la nı yor du. Bu il kel mil li yet çi lik Beşparçacıları or ta ya çı ka rır ken, Kur tu luş de ni len çev re de bun la rı çı ka rı yor du. Ki, on lar da ya rar lan ma cıy dı lar. Sa nı rım düş man da bun la rı iz li yor, ya ni sol mas ke li bir grup la Türk so lu ol sun, il kel mil li yet çi lik ol sun, bun lar va sı ta sıy la o za man ki PKK grup laş ma sı nı sa bo te et me ye yö ne lik ça ba lar için dey di. Bu adam (Sey fi Cen giz) da ha son ra çe şit li te o ri - ler çı kar dı. Za za lar bir ulus tur. O Ale vis tan me se le le ri nin hep sin - de o var dı. Res men an ti- PKK'ciliği ör güt le me ye ça lı şı yor. As lın da bü yük bir po tan si ye li var. Dersim'den son gö çe zor la nan lar için de ça lı şı yor lar. As lın da Kür dis tan için de bir ça ba sı ol ma mak la be ra ber, ol duk ça ge rek siz bi ri si dir. Ay nen il kel mil li yet çi lik gi bi, 1975 'lerde şu sö zü söy le miş ti: Sö mür ge ci lik tez le riy le Kürdistan'ın üze ri ne git mek CIA'nın işi dir. Bir gün gö rü lür se (ki ken di si sö mür ge ci lik te zi ni da ha son ra la rı ben den da ha faz la sa vun ma ya ça lış tı) sen bu sö zü söy le din mi, söy le me din mi? di ye so ru la bi lir. De mek is te di - ğim, Tekoşin'in gö rüş le ri ni de o yü rü tü yor du. Di ğer bir Ala at tin var dı. Haki'nin ka ti li ol du ğun dan ce za lan dı rıl - dı. Kürdistan'la il gi le ri yok tu ve bir gün de her tür lü gö rü şü de ğiş ti

56 re bi li yor lar dı. Te ko şin pra ti ği ba zı ka yıp la ra yol aç mak la bir lik te, çok uzun sü re bi zi uğ raş tır dı. Hâlâ Antep'te za yıf kal ma mız, özel - lik le bir çok de ğer li kad ro nun sa vaş dı şı kal ma sı na, her hal de en azın dan bu ha re ket ne den ol du. Beş on ka dar ada yın et ki siz leş ti ril - me sin de rol oy na dı lar. 1975'e doğ ru gel di ği miz de hay li teh li ke li bir mü ca de le iki le miy - le kar şı kar şı ya kal mış ve gru ba yol al dır ma ya ça lış mış tım. Dev le - tin mer ke zin de ve ol duk ça 1976'ya ka dar böy le gel me miz önem liy - di ve iş te 1977'de bi ze dar be vur mak is te di ler. Ça pı mız çok kü çük ol du ğu için teh li ke de çok faz lay dı, ki on la rın de yi şiy le yı lan da ha bir ka rış tı. Hat ta ben ce bir ka rış da de ğil di, ye ni yu mur ta dan çık - mış tı. On la ra gö re ta bii, bak ma ge re ği bi le du yul mu yor. Ta bii biz de ğil ken di le ri yı lan dır. Bun dan son ra 1977'de 3 Ha zi ran Na mık Ke mal Er sun dar be si var dır. Bi zim ölüm fer ma nı mız da ha o za man ve ril miş ti. O dar be nin ama cı na ulaş ma ma sı nın ne de ni (ki hâlâ da aman sız pe şi miz de olan Türkeş'in ar ka sın da ol du ğu bir dar be dir), sa nı yo rum Türkiye'nin iç sı nıf den ge le ri nin bu na im kan ver me me si dir. 3 Ha zi ran sa ba hı Mustafa Ka ra su ya ka lan mış tı, hem de Ke mal Pir. Be nim o eve git me yip ya ka lan ma ma du ru mum da te sa dü fen or - ta ya çık tı. Ka ra su bi lir, 5 Haziran'da se çim ola cak tı ve bun lar se çi - mi yap tır ma ya cak lar. Ecevit'e de su i kast dü zen le miş ler di. Za ten on - dan son ra özel sa va şın em ri ne sok tu lar. Sa nı yo rum da ha de ği şik bir tarz da biz de im ha edi le cek tik. Kir li si lah la rı Pi lot de nilen adam ya - nı mı za ver miş ti, onu tes bit et miş tik. Bu si lah la rın ce za sı en azın dan otuz yıl dı 'nin or ta la rın da yız. Ankara'da ka la cak sam oku lu bi tir mek du ru mun da yım. Ay nı di ğer sol gruplar gi bi sol cu luk yap, der gi si ni de çı kar, ama Ankara'da kal İş te ha zır lık bu na dır. Allah'ın ser se - ri si, ne is ti yor sun? Ka dın der sen ka dın, pa ra der sen pa ra! Apart - man der sen apart man al; ye, için de yat! Ben de bu nok ta da, tam bir pa şa oğ lu gi bi dav ra nı yo rum. Da ha faz la pa ra! Ken di ni zi da ha faz la ça lış tı rın! Çok il ginç, ayar la ma çok önem li. Bur ju va zi yi na sıl ça lış - tı rı yo rum? son ra dan o Uğur Mumcu'nun ba şı nı gö tü ren, iş te aç ma - ya ça lış tı ğım bu iliş ki tar zı dır. 1976, 1977 ve 1978 dö ne min de on la - rı, dev le ti ça lış tı rı yo rum ve ha re ket yü rü yor. Ve tam bir sağ cı lık tar zı var. Ger çek le re say gı lı olun ma lı dır. Si ya sal ger çek lik, sos yal ger çek - lik ne dir? Ben bü tün bun la rı böy le ent ri ka cı, oyun cu bi çi min de yap mı yo - rum. Son de re ce dü rüs tüm. Hat ta Pi lot ve bu ba ya na bi le gü ve ni yo - rum. Fa kat aca ba? so ru su nu sor ma dan da ede mi yo rum. Ajan çı - kar lar mı? Bir ih ti mal. Ona gö re de mü da ha le ede ce ğiz. Ankara'dayız 'i eğer bun la ra da yan dır maz sak, sağ - lam çı kı şı ya pa bi lir mi yiz? Bu bi raz da, sa nı yo rum SHP'yi bi ti riş plan la rı mı za ben zi yor, ki şim di SHP'nin ce na ze si kal dı. Bu İnönü'nün oğ lu na kar şı yap tı ğı mız si ya si bir dar bey di ve biz onu as - lın da CHP'ye kar şı oy na dık. Bun lar 'de CHP'lidir. Hem ay - dın, hem ke ma list tir. Pi lot da böy le dü şü nü yor du ve be ni kay bet tik ten son ra ken di ni yer den ye re vu ru yor, pat lı yor. Na sıl eli miz den kur tul du? di yor, hat ta çıl dır ta cak tı de ni liyor du. Ne re de dir? di ye dört dö nü yor. Her hal de emir al mış, Diyarbakır'dan son ra be ni kay be din ce, bi zim kö ye ka dar git miş. Son ra dan öl dü ve ya öl dü rül dü ğü söy len di, ba şa - rı sız kal dı ğı için böy le ol du sa nı yo rum. Ba yan da çok il ginç ti. Bi zim iliş ki miz ne iliş ki siy di? Adı na sıl ko nu la bi lir? Sa vaş iliş ki si ol du ğu açık. Sos yal, si ya sal bir iliş ki. Hat ta bir lik te lik iliş ki si, zırh gi bi bir ku şat ma dır. Bu nok ta da Türkiye'nin dü ze yi ni bi raz dik ka te al mak ge re ki yor. Son ra dan 1978'in Ocak ayın da Ece vit ik ti da ra ge li yor Ocağı önem li dir. Da ha son ra dan en az bu ka dar Tür kün şu an ki dü zey de özel sa va şa so yun ma sı te sa dü fi de ğil dir. Biz o yön lü de ğer len dir - dik. Oyu nun bir an la mı şu dur: Özel sa vaş Ecevit'i as lın da tam ye de - ği ne al mak is ti yor. Fa kat or ta nın so lu ol du ğu için tam gi ri li yor. Bi

57 raz da kontrge ril la laf la rı nı da ağ zın dan çı ka rın ca, su i kast le sin di ri - li yor. Fa kat ben ce tam tes lim ol muş de ğil. Da ha doğ ru su bi li nen kla sik bir ge le nek var. Özel sa vaş o za man, ya ni 1960 'tan son ra, ben ce Tür keş ta ra fın dan kont rol edil miş tir. İnönü'nün du ru mu bi raz da ha de ği şik tir. Bun lar dev let için de iki eği lim dir ler. Tür keş ge le ne - ği Ame ri kan cı, Tu ran cı dır. Amerika'nın da Tu ran cı lık eği li mi var ve Tür keş de bu eği lim den bi ri si dir do la yı sıy la özel sa vaş da i re si nin için de et ki Türkeş'indir. Ece vit ise İnönü'nün eki bin den dir. O bi li - nen kla sik CHP, or du nun da ağır lık lı ta ra fı dır. Hâlâ da bu de vam edi yor. Özel sa vaş da i re si nin dı şın da ki or du ke si mi ni Ece vit bi raz iş le ti - yor. Do lay sıy la Pi lot özel sa va şa bağ lıy dı. Fatma'nın ai le si ise CHP'ye bağ lı dır. Özel sa vaş ger çek ten he men dar be yi in dir mek is ti - yor du. CHP ise bi zi, tıp kı bu DEP gi bi kul la na rak bir so nu ca git me - yi is ti yor du. Be ni de kul lan mak, ken di için de erit mek is ti yor du. Tak tik ola rak doğ ru dan özel sa vaş tan da ha de ği şik tir tar zı. Dik kat edi lir se biz kla sik ke ma list ka nat la, 1960 'lardan son ra özel lik le ABD'ye da ya na rak ge liş ti ri len özel sa vaş ka na dı ara sın da bir den ge du ru mu nu ya ka la mı şız. İki si de as lın da bi zi kont rol et me - ye ça lı şı yor ve ke sin bağ la mak is ti yor lar. Bu ol ma dı ğın da da ke sin - lik le yer le bir et mek is ti yor lar. Za ten dev le tin baş ka tür lü ya pa ma - ya ca ğı açık tır. Ke sin lik le biz dev le tin 1977 'den son ra ki du ru mu nu hem iyi, hem de isa bet li ce gör mü şüz ve ya his set mi şiz. Böy le ce pro vo kas yo na gel me yen (iki ta ra fın da da yat tı ğı pro vo kas yo na gel me yen), bir güç hat tı oluş tur mu şuz. Çı kış yap ma ya ça lı şır ken dev let adı na ha re ket eden ki şi ler le ben son de re ce iyi ge çi ni yo rum. 1994'te ga ze te ler de çık tı, gü ya Apo'yu MİT Kürdistan'a gön der miş di ye bir ha ber var dı. Bu as lın da dev le tin için de ki odak la rın bir bir le ri ni suç la mak için söy le dik le ri bir söz dür. As lın da gön der me de ğil de on la rın elin - de ki iliş ki ler dir. İş te Uğur Mum cu ola yın da gö rül dü ğü gi bi bir bir le - ri ni vur du lar. Çün kü bi ri si ke ma list ka nat, bi ri si ABD'nin özel sa vaş ka na dı dır. Son ra dan bun lar tam bir leş ti ler. DYP-SHP söz de bir bir le ri ne kar - şıy dı lar. So nuç ola rak Apo bi zi bö le me ye cek di ye hâlâ da ay nı ki - şi lik ler, ya ni Tür keş ile Ka ra yal çın ko nu şu yor lar. İş te De mi rel ile Me sut Yıl maz, ki bun lar dev le tin si vil mas ke si dir, ben den ye di ği dar be den dolaya ders al mış lar ve tek ör güt için de, hat ta tek par ti için de bir leş ti ler. Zor la ma bir bir lik ya rat tı lar. Bu çok önem li as lın - da ve mü ca de le de çok şid det li de vam edi yor. Özal ay rış ma sı bi le çok önem li bir sü reç ti ve yi ne bi zim le ba ğı var dı. Özal'ın ge li şi, ay - rış ma sı ve hâlâ onun üze ri ne gi di li şi var dı. Yine bu İnönü'nün tü ke - ni şi, özel sa vaş yü rü tü cü le ri nin ge li şi mi var. Ayrıca Cem Er se ver en son bi zim le aman sız sa va şan lar dan dı. Bu çı kış la çok ya kı nen iliş ki - si var dır. Evet bü tün dü zen içi ya şam ola nak la rı Pi lot ve ba yan iki li si ta ra - fın dan sağ lan ma sı na rağ men, An ka ra ba na di ken gi bi ba tı yor du. İs - te di ği niz ka dar pa ra var. Sol cu luk da ya pa bi lir sin de nili yor, Kürt çü lük de ya pa bi lir sin. Kar şın da son de re ce et ki le yi ci bir ka - dın. Ve gö rü nüş te hep si Kürt çü y dü. Pa ra ve ka dın ve her tür lü ya - şam var dı. Bu ko nu da ye nik düş me mek müm kün mü dür? Ben na sıl aş tım, aş mak için ya ra tı cı lı ğı mı na sıl kul lan dım ve ya ni çin ya ra tı cı ol ma ge re ği duy dum? Dü şü nün, Türkiye'nin mi li tan grup la rı gi bi ve ya Dev- Genç grup - la rı gi bi ha re ket et sem, adam be ni bo ğa cak. Pla nı ha zır. Mi li tan la rı Ma hir' le ri na sıl gö tür müş se, be ni de öy le anın da gö tü re cek. Dü zen ya şa mı su nu lu yor. Za ten ay nı ki şi, ya mi li tan lı ğı ya pa cak sın, ya ya şa ya cak sın di yor du. Çok net an la şı lı yor. Ba na al tın alı yor du. Abi bil mem ba bam kaç yüz bin lik tar la sı nı sat mış, ben den bir ha tı - ra ola rak al sa na şu ka dar al tın di yor du. Bun la rı da gö zü mün içi ne ba ka ba ka söy lü yor du. Bu nu ba ba sı nın pa ra sıy la al ma dı ğı nı bi li yor - dum, fa kat dik ka ti çek me mek için ta mam di yor dum. Abi ey lem ya pa lım, beş yüz bin li ra lık ey lem ya pa lım di yor du. O za man için çok bü yük bir pa ray dı ve sen ye ter ki ba na emir ver di yor du. De - miş tim ya, adam so kak tan ge lir ken dev gi bi adam vur muş, her tür - lü ey le me va rım di yor. Dör dün cü kat tan at lı yor, pa ren de ya pı yor

58 aya küs tü ka lı yor. Böy le mi li tan bu la bi lir mi sin? Kal, za ma nı var di yo rum. Ka dı na ise duy gu sal ka tı lış var, fa kat kuş ku lar da var. Ka rı şık tır. Bu ra da be nim çok bek len me dik, çok cid di bir il gi gös ter mem var. Dik kat edi lir se kar şı mız da ki ler ıs rar la bi ze gel di ye da ve ti ye çı ka ran bir ko num da de ğil ler. Dev let, pa ra ve ka dın yo luy la be ni tu ta bi le ce ği ne ve 79'un baş la rı na ka dar tam inan dı di ye bi li rim. Bu, dev le ti yan lış bil - gi len dir me olu yor. Ta rih te ki en bü yük ha ta sı dır. As lın da bu ha ta yı her iki si ne de yap tır dım gi bi me ge li yor. Ya ni yal nız ba ya na de ğil, di ğe ri ne de yap tı rı yor dum. Di ğe ri de ba yan ka dar dev le ti bil gi len di - ri yor du. Tuz luk di yor du. Bir kuş, ka fes te ki kuş... Bi zim için bu de ğer len dir me le ri ya pı yor du. Ku şu is te di ği miz za man ka fes ten çı - ka rı rız, pi şi ri riz, bu tuz luk la da tuz ser pe riz, ye riz di yor du. Ben o za man da ko nuş mak is ti yor dum. Ken di ken di me so ru yor dum bu laf la rı ni ye edi yor? di ye. Me ğer ki, biz onun gö zün de ka fes te ki kuş mu şuz Ocak top lan tı sı nı evin de yap mış tık ki, bi zim en bü yük top lan tı mız dı. İşin il ginç ya nı, Pi lot her şe yi ha zır la dı ve biz de git tik ve yap tık. Ta bii bel ge si yok, hiçbir şe yi yok, adı yok. So ba ka pı sı açık, yaz dı ğı mız not la rı eğer po lis ba sar sa so ba nın içi ne ata - ca ğız. Ba yan da var. Po lis ge lir se, yıl ba şı tö re ni var di ye ce ğiz. Çok il ginç, dev le tin iki ya nı nı na sıl kul la nı yo ruz. Sa nı rım MİT bun la rı duy du ğun da hem kah ka ha dan pat lı yor, hem de öf ke sin den bo ğu lu - yor dur. D Ar ka daş var dı, 1979 'daydı ga li ba, be ni ya ka la dı. An lat - tık la rı na gö re MİT ba şı nı dö vü yor, bu yüz de yüz ku ca ğı mız day dı, biz bu nu na sıl ka çır dık di yor muş. Pi lot ra po ru ve ri yor, is te di ği niz za man ka fes te ki ku şu ke se bi li - riz di yor. Ba yan da yüz de yüz kont ro lüm al tı na al mı şım di yor. Gö rü nüş ola rak böy le. Sa nı lır ki ben çok ko lay po li ti ka ya pı yo rum, oy sa dök tü ğüm ecel ter le ri dir. Ha tır lı yo rum, o 3 Ha zi ran dar be sin de Pilot'un ken di si ni Ka ra su ola yın da açı ğa çı kar ma sıy la tit re me ye baş la dım. Elim de tut tu ğum çay bar da ğı rap di ye düş tü. Düş tü ve di zi mi yak tı. Tir tir tit ri yor dum. Çün kü so nu muz gel di di yor dum. Adam dar be si ni in di re cek. Dar be ol muş tu ve bir no lu he def biz dik. Ne den ba şa ra ma dı lar? Ken dim de bir il kem var dı: Ne den bu sa va şa ce sa ret et tim ve inan dım. Çün kü sa vaş ma yan ki şi en bü yük na mus suz dur. İlk baş lan gıç sö züm buy du, bu na ken di mi inan dır dım. Bu adam - la rın hep si na mus suz. Ne den? Çün kü bun lar oros pu dan da ha oros pu de dim. Ben bun lar gi bi ol ma ya ca ğım de dim. Ben da ha yü ce amaç - lar için sa va şa ca ğım, de dim. Vel ha sıl o er ken yaş lar da inan dır dım ken di mi ve ba kın, bu inanç be nim gı dam dır, be nim öz su yum dur. Hâlâ be ni gö tü rü yor. Ta bii inanç yet mez, bir de tak tik ten bah set miş - tim. Tak tik ger çek ten şey ta nın bi le çok üs tün de dir. Gi din MİT'e na - sıl ol du ğu nu söy le yin, şa şı ra cak tır. Bi zi inan dır dı di ye cek tir, hat ta uyut tu bi zi. İş te üs tün lük bu ra da. Ve bir de çok ça lış tı rır, fa kat ça - lış ma da yet mez. Yal nız oyun yet mez, oyun için çok ça lı şa cak sın. Düş man önem li dir ve bü yük bir or du gü cü ge lip önüm de dur muş ve iki ada mı nı da (iki si de çok yet kin, her bi ri nin elin de on ma ri fet var, sü per bir ka dın ve sü per bir er kek) gün lük ola rak ba şı ma dik - miş. De dim ya, adam on ki şi yi bir yum ruk ta ye re de vi re bi lir. O ka - dar güç lü. Ka dın on ki şi yi bir çır pı da dü şü re bi lir. O ka dar ye te nek li. Ben ne yap tım? Ta mam, bu nun la ya şa ma lı yım, de dim. Be nim elim den ne ge le bi lir di? Doğ ru dan yum ruk vur ma ya kal kış sam, o be ni anın da ezer. Ka dın la boy öl çüş me ye kal kış sam ve ye rin de ol - ma yan bir tek dav ra nış gös ter sem, be ni anın da de vi rir. Bu ra da güç den ge si ni he sap lı yo rum. Ke sin yan lış adım at ma mak için bü yük ih - ti yat lı lık var. Bir de on la rın çok cid di ol duk la rı na inan mam ve bu na inan dı ğı ma inan dır mam ge re kir. On lar iş te biz den, grup tan dır lar. En ufa cık bir kar şı bil gi yi sız dır ma ya cak sın. Bun lar dan kuş ku lan dı ğı - ma da ir iki si ne ilk ver mek is te di ğim imaj ben si ze ina nı yo rum ve ya siz tam bi rer grup yol da şı sı nız bi çi min de dir. Hiç kuş ku lan - ma sın lar, çün kü kuş ku la nır lar sa, be ni bir gün bi le ya şat maz lar. Bu - nu da ve ri yo rum. Gö rü nüş te gru bu bir lik te ku ru yo ruz, fa kat kuş ku la rım var. Bun

59 lar ba na ne ya pa bi lir? Ne za man ya par? Bi lin di ği gi bi, bu nu bo şa çı kar mak için he men her gün ya kı nı ma alı yo rum. Hah, ta mam di - yor, gü nün 24 sa a tin de ar tık ku ca ğı mı za gir di. Bu ne yi sağ lı yor? Be nim bi raz ra hat lık la iş le ri mi yü rü te cek za man ka zan ma ma ve gü - ven lik için de ol ma ma yol açı yor. Bu ra da bü yük bir ya ra tı cı olu yo - rum. Baş ka tür lü hiç bir Kürt ha re ke ti, Kürt par ti si olu şa maz. Sos ya - list par ti de ( Türkiye'de de) olu şa maz. Ma hir ler, De niz ler gi bi or du da, par ti de, cep he de oluş tur du lar, ama öm rü iki ay lık ol du. Ben yap ma ya kal kış sam iki ay de ğil, öm rüm 24 sa at tir. Yön tem de ğiş ti ri yo rum, tak tik ya ra tı cı lık di yo rum bu na. Ke sin düş ma nı ya nıl ta cak bir yön tem ge re ki yor. Tak tik tir bu. Adam lar bu Kür dü kul la na ca ğız, dört dört lük ku şat ma ya al dık di yor lar. Ta bii, ka dın uya nık ve adam da çok uya nık. Adam gün de el li de fa so ru - yor du abi di yor du, bu ko nu da ne? Şu ko nu da ne? Ben inan dı - rı cı ce vap lar ve ri yor dum. Öy le inan dı rı cı yım ki, git tim iş te evin de gru bun en yük sek top lan tı sı nı dü zen le dim. Adam ta mam dı, ba na ina nı yor du. Ka dı na da en yük sek duy gu lar la bağ lı lı ğı mı gös ter mek is te dim ve ya (bun da da iki yüz lü lük yok as lın da) öy le gös te ri yor dum, plan lı - yor dum da. Bel ki öy le yim, ama yal nız öy le de ği lim, baş ka tür lü sü - yüm de. Baş ka he sap la rım da var, asıl ama cım var. Asıl ama cım, dev rim ci bir Kür dis tan gru bu or ta ya çı kar mak. Ama bu nu ku rar ken düş man di yor ki, Kür dis tan di yen bu adam eğer An ka ra kan tin le rin den çı kar sa, ben kel le mi ke se rim. Meş hur - dur, bu ka dar ken di si ne gü ve ni yor. Çık maz di yor, ku ca ğı mız da. Laf! Her ke sin sa vur du ğu ucuz bir laf var, bu da öy le ya pı yor. Ta - mam çün kü öy le inan dı rıl dı, hem de bir kaç yıl. Ta bii, bu tak tik sa vaş ta o bir kaç yıl için de bil gi gel sin bi ze di - yor lar her gün adam la rı na. Hat ta şu na da özen gös te ril di; Ankara'da ka la ca ğım, ev li lik var. Za ten ya yı ne vi ku ru lu yor. Da ha yıl 1978 ve grup Ankara'dan önem li oran da çı kış yap ma dan Ta mam abi, öde - riz di yor Pi lot. Adam ya tı rım ya pı yor, ev ku ru yor, al tın bu lu yor, buz do la bı bu lu yor, ya yı ne vi ku ru yor Bil gi gi di yor yu ka rı ya: Bi - zim adam dört dört lük bağ lan dı. Ka dın da dört dört lük bağ lan mış bir Mec nun di yor. MİT ni ye kuş ku duy sun? Ta bii da ha kü çük adım lar atı yo rum her gün. Kü çük adım lar ne dir? Kür dis tan iş le ri ni yü rüt me miz la zım. Şim di ben bun la rı söy ler ken çan ta da kek lik, ka fes te ki kuş tuz la şöy le kav ru lur, şöy le ye nilir di yor. Ka dın gü lü - yor ba na, çok za val lı bu lu yor. Öy le za val lı bu lu yor ki, bu mu? di - yor. Ben bir ço ban la da ha ra hat ya şa rım. Ama bu za val lıy la na sıl ya şa ya ca ğım? Çün kü be ni tut sak et miş. Tut sak adam la na sıl iliş ki ku ru lur. Za val lı di yor. Çok açık. Bu han gi gün de öle cek? di ye her gün be nim akı be ti mi bek li yor du. Bel ki de son ana ka dar böy le - di. Ya ni as lın da be ni bir ölü gi bi gö zü nün önü ne ge ti ri yor. Ben de onu bir ölü gi bi gö z ö nü ne ge ti ri yo rum. Ama o da ha ger çek çi, çün kü dev let onun ya nın da. Dev let ha bu - gün ka rar ve re cek be ni öl dü re cek, ha ya rın. O gün kü Ece vit hü kü - me ti nin (ki bu gün Türkeş'le bir leş ti) ama cı buy du. Adam la rın ön ce kel le si ni de ğil ve ya yal nız ca kel le si ni de ğil, hak la rın da bil gi ge ti - rin. MİT'in ka ra rı bu dur. Öl dür mek için va kit er ken Bil gi ver - mi şiz. Bu, ra hat lık la kont rol al tın da bir Kürt tür ve gru bu bu nun yo luy la de ne tim al tı na ala bi li riz. Ni ye öl dü re lim? Bu nu sağ lam tu - ta ca ğız, ku ca ğı mız da tu ta ca ğız. Bu nun et ra fın da ki le ri böy le ce et ki - siz leş tir miş ola ca ğız. Ni te kim bu gün de şe hir ler de bir çok ki şi yi to hum luk ola rak kul la - na bi le ce ği ni sa nı yor du. Ta bii bu ta ri hi bir ya nıl gı dır. Da ha son ra Uğur Mum cu ki ta bın da ya za cak tı. Ama adam bel ki de tam da bu ne den le öl dü rül dü. Kim ki mi ya nılt tı? So nuç ta kim en bü yük ya nılt ma yı, ya nıl gı yı ger çek leş tir di? Bir de o bü yük güç den ge siz li ği or ta mın da bu nu kim yap tı? Dü şü nün, dev let le Kürt par ti si kur du ru yo rum, Uğur Mum cu (ki o çok et ki li bir MİT aja nı ve ya o çev re ler le iliş ki li uz man bi ri - siy di) de di. Doğ ru dur, bu da doğ ru dur. Biz dev rim ci Kürt par ti si ni na sıl MİT'e da yan dı ra rak kur duy sak, Kürt dev le ti ni de (şim di iş te için de ol du ğu muz bu Gü ney de ki dev let) Türk dev le ti ne da yan dı ra

60 rak ku ra ca ğız. Yaz dı adam, baş ka ça re si yok. Tak tik bu ra ya ge ti ri yor. Tak ti ğin üs tün lü ğü bu ra da. Pe ki bu tak tik üs tün lü ğü ne na sıl eriş tik? İş te işin için de sa bır, ör - güt ça lış ma sı, bi linç, ne fes ne fe se bü yük yo ğun laş ma, ina dı rı cı lık, ini si ya tif, hiç boş dur ma ma, her yo lu de ne me var dır. Ka dın ne di - yor du: Bu hiç bir Kür de ben ze mi yor. Pi lot ne di yor du: Abi sen ne ya pı yor sun? Gü nün yir mi dört sa a tin de bil gi is ti yor du. Ben de hep si ni ve ri yor dum, adam şa şı rı yor du. Ya ni mut la ka onu ya nıl gı ya gö tü ren şey ler var, en önem li si de ki şi li ğin ken di si iş te as lın da tar - zıy la ge liş me yi sağ la ya bi lir. Ya ni da yan dı ğı kuv vet le ri esas al mı yor. İş te Ma hir Ça yan 'lar, De niz Gez miş 'ler bu nu esas al dı, bir-iki ajan on la rın so nu nu ge tir di. Muh te me len be nim de ajan la rım var, fa kat ben ajan la rı mı kul la nı yo rum, ça lış tı rı yo rum ve so nuç ta bun la rın bu - gün ne re de ol duk la rı gö rül me ye de ğer dir. Ba yan ola yın da önem li olan ka dın me se le si mi dir? Bu iliş ki ne - den böy le ge liş ti ve ba na ha kim olan o za man ney di? Ge nel de o ka - dar çe kin gen bi ri si ol ma ma rağ men, bur ju va top lum öl çü le rin de ki ka dın dan da bu ka dar uzak ol ma ma rağ men, ne den ben bir den bi re gi riş yap tım? Sa de ce duy gu sal ne den ler le izah edi le bi lir mi? Ve ya sol, iyi bir sol, iyi bir sos ya list ol ma ni te lik le riy le izah edi le bi lir mi? Bü tün ar ka daş la rım bu ba ya nın ai le sin den ka çar ken, be nim tam ter si ne onu tut mam söz ko nu su. Pilot'u da öy le. Her kes bu adam kuş ku lu di yor, ben tu tu yor dum. En il ginç bir bi çim de dev le ti şa - şırt ma nın yak la şı mıy la kar şı kar şı ya yız. Duy gu lar, si ya sal yak la - şım lar, sos ya lizm il ke si Hep si bir le şi yor. Ay nı za man da ben de bir he sap laş ma man tı ğı da var. Bun lar ne il ginç Kürt ler dir? Bun la rı bir gö re lim, kim dir ler ta nı ya lım de yip, ce ma at le ri ne da hil olu yor - duk. Bu be nim iliş ki tar zım dır. Gö rü nüş te hiç kim se yi red det mem, iyi ve ya kö tü. Sa nı yo rum çok önem li ve ya esas alın ma sı ge re ken hak, il ke ola rak or ta ya çı kı yor. Şu an da is tih ba rat çı la rın da en doğ ru bul - duk la rı bir yak la şım il ke siy miş. Ama o za man ki ha lim le ben bu nu çok ama tör ce kar şı la dım. Ya ni bü tün so ru işa ret le ri ne, en di şe le re rağ men, bu iki iliş ki yi bu bi çi miy le ele alış tar zı mız, Kür dis tan ta ri - hin de en önem li, en kri tik, hat ta do ğuş aşa ma sı nın sağ lık lı ge liş me - si açı sın dan ger çek ten be ce ri is te yen, bü yük da yan ma gü cü is te yen bir çı kış ola yı nı sağ la ma ya ça lış tı ğım or ta ya çık tı. Bu üç yı lı özel - lik le böy le ge çir mek bil di ği niz gi bi de ğil, kor kunç. Kor kunç bir dev let. Hem ke ma list ka nat, hem Ame ri kan cı ka nat el ele ver miş ler ve yer ya rıl sın da içi ne gi rin di yor lar dı. Oğ lum, mi li tan lık is ti - yor san yap tır. Ya şam is ti yor san ya şam. Ka fa mı zı faz la ka rış tır ma di yor. Sen bir köy lü par ça sı sın ve ya Allah'ın za val lı sı sın. Ne is ti - yor sun? di yor. Dev le tin yak la şı mı bi raz böy le dir. Cü neyt Ar ca yü rek, son ra dan Demirel'in ba sın da nış ma nı, de ğer - len dir me yi dev le ti mi zin bü yük ga fı di ye ya pı yor. 1978'de böy le bir de ğer len dir me ge liş ti ri yor. Bi zim o dö ne mi at la tış tar zı mı za yı - lan bir ka rış ken ezil me liy di di yor.... Sü reç için de so ru işa ret le ri ge liş ti. Nor mal ki şi lik yak la şım la rı na gö re bu iliş ki tar zı nı öl dür mem ge - re ki yor. Fa kat ben da ya nı yo rum. Öy le iki yüz lü bir da yan ma de ğil, çok bağ lı, çok sos ya list ol ma ge re ği du yu yo rum, çok ör güt len me ge re ği du yu yo rum. Ama bu na rağ men an lık ola rak kah re di ci dir. Şim di ben, kah re di ci li ği ni iyi an la ma lı yım. Bu bir dev let. Be nim o za man ak lı ma bir in san na sıl böy le ya par? so ru su ta kıl mış tı ve çat lı yor dum. Ser se ri oğ lu, şim di se nin kar şın da dev let var! Ve ben bu iliş ki yi şim di hâlâ bir çok yer de ya şı yo rum, ta nık da olu yo rum. Gö rü nüş te bir ki şi yim. Şim di es ki si gi bi de ği lim ta bii, saf de ği lim. Der hal an lı yo rum. Ta bii o za man bir ka dın, hem de duy gu yük lü olan bir ka dın dı. Ve sa nı rım dev le tin ken di siy di. Duy gu-muy gu dü - şü nü le mez ve ya an cak bir tak tik araç ola rak dü şü nü le bi lir. Ona da gir me ge re ği duy maz. Tam ter si ne, mut lak si ya si ama cı var. Mut lak si ya si ama cı ne dir? Ankara'dan ve ya Türk dev let ger çe ğin den sağ çı kar ma ya cak. Do lay lı ai le de ola bi lir, ai le ye da ya na rak da ola bi lir. Gö rev al mış. Di ğer Kürt de öy le. Bi li nen tür den ajan lar de ğil bun - lar. Hem ide o lo jik, hem as ke ri, hem si ya sal ola rak dört dö nü yor lar

61 Ku sur suz ki şi lik ler Ben ise ya şam mer di ven le ri ni zar-zor tır - man mak is ti yo rum. Evet şim di so rum lu luk ne dir? Yo ğun laş ma ne dir? Ka dı na bir baş lan gıç ya pı yo ruz. Ai le ye, dev let ba ğı na, ya ni sos - yal-si ya sal ve ya res mi dev let le, onun dı şın da bir de sa vaş tar zı na kar şı bir çı kış yap ma ya ça lı şı yo ruz. Ya şam bil di ği niz gi bi de ğil. Dev let so ru nun da ol sun, sos yal iliş ki ler so ru nun da ol sun, bir çok la - rı nın ya şa mı ökü zün tre ne bak tı ğı gi bi ge çer. Bu ka dı na kar şı ben ön yar gı lı de ğil dim. Ba na gö re dü rüst bir Kürt yurt se ve ri ve ya sos - ya list ol say dı, ben den bi le da ha ge liş kin ye te nek le ri var dı ve bun la - rı kul lan say dı ön der lik de ya pa bi lir di. Ama bu gö rü nüş tür. Özün de bü yük ih ti mal le dev le tin iyi bir ha zır la ma sı, dev le tin bir sol cu su, dev le tin bir Kürt çü sü. Tıp kı Mus ta fa Kemal in ba ba sı nı kul lan ma sı gi bi, o da bi zi kul lan mak is ti yor. Ve ya ke ma lizm Mustafa Sup hi son ra sı sah te sol cu bir çok ki şi ye sol cu luk yap tır dı ya, iş te sah te ko - mü nist lik yap tır dı; bu da öy le. Hem sah te sol cu luk, hem sah te Kürt - çü lük yap tı rıp, be nim şah sım da dev rim dö ne mi nin Kürdistan'ını kont rol le ri al tın da tut ma ya ça lış tı. He sap böy ley di. Bi zim çı kı şı mız ol ma say dı, ne sos ya lizm, ne de Kürt çü lük ka lır - dı. Fa kat şu an da dün ya nın gün de min de yiz. Bun la rı böy le cep he den gör mek, kü çüm se me mek ge re kir. Bir in sa nı ele alış tar zı: Adam be - ni ka fes te kuş sa yı yor, ama ben ken di mi ona bo ğaz lat tır ma dım. Ak - si ne onu müt hiş kul lan dım ve sa nı rım bo ğu lan o ol du. Ba yan da öy - le. On yıl ida re et tik, fa kat bir gü nü bi le onu kat let mek için ye ter li ne den ler le do lu dur. Ya o kat le der, ya sen kat le der sin, bu an lam da ge çi yor. Ama bu na rağ men, bü yük bir tak tik bo ğu şu yor. Za ten en son böy le in san ol maz so nu cu na ge lip da yan dı. Ama ben sab ret - tim. Ni çin böy le dav ran dım, ne den böy le yap tım? Si ya si mü ca de le de ki şi nin şah sın da dev le ti yen mek çok il ginç tir. Bir ka dın hem dev le ti tem sil edi yor, hem fe o da liz mi, hem de iş bir - lik çi li ği. Bu gü cü ga yet iyi tem sil edi yor. Ben ise ol duk ça emek çi, ol duk ça inanç lı bir sos ya lis tim ve Kürt ger çe ği ne de son de re ce dev rim ci yak la şı yo rum, dev ri mi da ya tı yo rum. Be nim gü cüm sı fır, tek ba şı ma yım. O ise dev let tir. Bu bü yük güç den ge siz li ği için de, nor mal de er kek, Kürt er ke ği ne ya par? As lın da ajan olup ol ma ma sı da o ka dar önem li de ğil. İş te her han gi bir iliş ki dir. Bü tün sol cu lar na sıl kay be di yor? Ba na gö re ki şi ler, mut lak ama ca gö re oy na mak zo run da. Şim di de çok ih ti yat lı yım. İş te bu ra da dev re ye öl çü ler gi ri yor. Adam be ni her gün dü el lo ya da vet edi yor du, her gün ölüm var, ey lem pla nı da - ya tı yor. Ka dın sa de ce bir ka dın da de ğil di, on par ma ğın da on ma ri fet olan bir tip ti. Aca ba bu iliş ki den kaç say dım, bu doğ ru bir tarz ola bi - lir miy di ve ya kaç say dım ne çı kar dı? Sa nı yo rum PKK de nilen olay bu bi çi miy le ge li şe mez di, mü ca de le ci PKK or ta ya çık maz dı. Ben ay nı za man da çok duy gu sal bir ada mım. Be lirt ti ğim gi bi, o za man lar bü tün bun la rı kav ra ya cak du rum da de ğil dim. Ama yi ne de pe şi ni bı rak ma dım. Be nim o za man ki yö ne - li mim ney di, bil mi yo rum. Her şey den ön ce in sa na de rin den il gi li bir yak la şım ve ke sin de ğer ver me var. Ar dın dan il ginç bir il şi ki, ona da ha da önem ver me söz kon u su. Bir ka dın için de ğer ver me, bir Kürt su ba yı için an lam ver me, so nuç ola rak doğ ru dan düş man - dan ise ler bi le yi ne de boş bı rak ma ma. Bu ne de mek tir? Boş bı rak - mak, düş ma nı ser best bı rak mak de mek tir. Kı sa ca gi riş tar zım, he - men hep si ni içe ri yor. İyi çı kar sa ne ala, kö tü çı kar sa kar şı koy. Na - mus luy san ge re ke ni ya par sın. Bu kap sam lı bir yak la şım dır ve öy le sa nıl dı ğı gi bi de ken di li ğin den ele al ma dık. Di yo rum ya, ben ade ta bo ğu lu yor dum. Ben de bir iliş ki ye el atış na sıl olu yor? Ben hem sol cu luk, hem Kürt çü lük ve hem de iyi bir sos yal ya şam dü zen le mek is ti yo rum. Hem de bun lar hep bir bi ri ni bes le sin, güç len dir sin, di yo rum. Fa kat müm kün mü? Dü ze nin et ki le di ği bir iliş ki se ni ra hat la ta bi lir mi? Be nim çı kar dı ğım en önem li so nuç, is ter doğ ru dan is ter do lay lı ol - sun dü ze nin ye tiş tir me di ği bir iliş ki ko lay ko lay hal ka ma l ol maz. Ha zır ka dın mal gi bi dir. Bu ha zır bir ka dın da de ğil, TC'nin 7 ya

62 şın dan iti ba ren özel eği tim le ge liş tir miş ol du ğu bir ka dın, hem de üst dü zey de ve iş bir lik çi bir or tam da. Şim di be nim gi bi bir köy lü par ça sı çı kı yor (za ten öy le di yor lar dı), böy le bir iliş ki ye gi ri yor. Be - nim ba zı ar ka da ş la ra si zin gi bi köy lü par ça la rı evi mi zin ka pı sı önün de kö pek gi biy di ler, biz ke mik atar dık di yor du. Ta bii ki, ger - çek te ken di le ri halk na za rın da esef edi le cek du rum da dır lar. Bu ra da bir olay var: Ön ce lik le ben halk ta nım ve hat ta ön der lik sı fat la rı ya vaş ya vaş olu şu yor. Halk adı na iş bir lik çi bir iliş ki ye yö - ne li yo rum, bu ay nı za man da sos yal-kül tü rel an la mı olan bir iliş ki - dir, sos yal-kül tü rel fark lı lık var. Be nim te pe den tır na ğa oluş tu ğum kül tür ve sos yal çev re halk tan dır. Emek çi yön çok ya şa nı yor; di ğer ta raf son de re ce hal kın üs tün de, hat ta hal kın kar şı sın da. İs yan sü re - cin de düş man ya nın da ke ma liz me oy na mış. Kül tür ola rak fark lı, mez hep yö nü fark lı, sos yal ge li şim yö nü fark lı, di ni fark lı, vel ha sıl bir çok yö nüy le böy le. Ama bir de ye ni bir ulu sal ve top lum sal dü - zen le niş ge liş ti ri li yor. Bu fark lı dü zen le niş için de so run çö zü me ka - vuş tu rul mak is te ni liyor. On lar da işin alt ya pı sı, da ha de ği şik bir cep he den ele alı nı şı dır. El bet te ki, bu bü yük bir çar pış ma ya da ve ti - ye çı kar ma ktır. İki yol ko nu lu yor: Ya mi li ta na tes lim ola cak sın, ya di ğer ka pı dan, Ankara'da ya şa ma ya tes lim ola cak sın. İki sin de de düş me mek çok önem li. Bu adam lar da öy le bil di ği niz gi bi de ğil, sa - na bu ka dar mas raf ya pa cak lar, hiç pe şi ni bı ra kır lar mı? Dev let be ni bi li yor, eği tim sü re cin den ta nı yor. Çok si lik bir köy lü ola rak kalk - mış, Ankara'da siyasalda bu ka dar ça ba gös te ri yo rum, teh li ke li bir dev rim ci eği li me gi ri yo rum ve bir de dev le tin ken di adam la rı na da - ya na rak gru bu mu in şa edi yo rum. Be ni sağ bı ra kır mı? Şim di bu ra da dev le tin ta ri hi yan lış lı ğı ne dir? Sa nı yo rum şöy le bir tak tik ha ta ya pı yor: Ta mam, bu nu iyi bir iş bir lik çi ya pa bi li riz. Bu na çok ça lış tı lar, ama şim di Ece vit ne den bu nun ter si bir tak ti - ği uy gu lu yor. Nitekim bu da an la şı lır dır. Tür keş şim di Kürt ler le an - la şa bi lir, ama Ece vit da ha uzak ve fa şist li ği Türkeş'ten da ha ile ri dir. Şim di her kes şa şı rı yor, ama ben onu iyi bi li yo rum. Ne den böy le? Çün kü baş lan gıç ta ba na kar şı tav rı uz la şır sa eği ti riz, za ten adam tes lim ol muş du rum da; ai le ye ta ma men bağ lan mış, pa ra sı nı da biz ve ri yo ruz, apart ma nı da biz ve ri yo ruz, ma a şı nı da biz ve ri yo ruz bi - çi min de dir. Gi den ra por lar çan ta da kek lik di yor. Ba yan, Yüz de yüz ma li, duy gu sal, si ya sal, ide o lo jik ola rak ta ma men bağ lan mış, kont ro lüm de dir di yor. Dev let ta mam, ida re edin den baş ka ne di - ye cek? 1978'in so nun da be nim bi li nen öz gür lük eği li mim var. Öz gür lük eği li mim hiç bir za man kim se nin zin ci ri ne tak ma ma eği li mi ni ta şı - yo rum, hâlâ da öy le yim. Şim di eğit ti ğim in san lar, be nim öz gür lük ey le mi min do lay lı so nuç la rı dır. Mut lak öz gür lük için de ye ti şi yor lar. Be nim oy sa bu ka dar öz gür ol ma im ka nım yok. Fa kat on lar is te dik - le ri ka dar ye ti şe bi lir ve is te dik le ri ka dar öz gür lük dağ la rı na ula şa bi - lir ler. Ben bu nun ga ran ti si ni on la ra ve ri yo rum, ama dik kat edin, ken di me ve re mi yo rum. Bu, es ki den de böy ley di. Ben yüz ler ce ar ka da şı Ankara'dan çı ka rır ken dört ta ra fı bağ lan - mış du rum day dım. İş te bü yük lük bu ra da. Hem de mü kem mel çı kar tı yor dum. Dü şü - nün, THKO, THKP-C kö ken li ler sa pır sa pır dö kü lür ken, ar ka daş la - rı mı ol duk ça bes le miş tim ve 1978'e ka dar on la rı mü kem mel bü yüt - tüm de. So nuç ta ne re dey se kim se kal ma dı. Çı kış la rı bu iliş ki ye da - ya na rak yap tı rı yor dum. Ken di mi bağ la mı şım, ör gü te çı kış yap tı rı - yo rum. Be nim ya şan tım böy le. El bet te bun la rın bek len ti si var dı. Ken di mi on la ra öy le da yat mı şım ve öy le ka bul et tir mi şim ki, iş te bu ön der dir, kont rol edi yor. Biz bu nu tu tar sak, Kürdistan'ı tut muş olu ruz di yor lar dı ki, doğ ru dur. On la rın ka na lıy la be ni tut mak, Kürdistan'ı tut maktır. Ankara'yı böy le 1979'a ka dar oya la mak bü yük bir tak tik ti. Hem de gru bu bütünüyle on la rın ola nak la rı na da yan dı ra rak. Bu nun ki ni, sı kın tı sı, öf ke si yok mu? Var. Baş ka ar ka daş la rı mız ol sa, ke sin da - ya na maz lar dı. Ve ey lem ya par lar dı. Za ten Ke mal Pir ri ca edi yor du, Apo, izin ver de Pi lot la bir lik te bu ey le mi ya pa lım di yor du. Gö - züm tut mu yor du ve kal sın za ma nı de ğil di yor dum

63 Ba yan be ni sı nı yor. Ken di yak la şı mı öl çü sün de, be nim duy gu dü ze yi mi ölç mek is ti yor. Duy gu sal yön den böy le bağ lı ola nın da böy le ol ma sı ge re kir di yor, ama tam emin de ğil. Mut lak tes li mi ye ti da ya tı yor. Ben de mut lak tes li mi yet de ğil de, yüz de on açık kal - sın di yo rum. Yüz de dok san fe na oran de ğil, ama yet mi yor ve yüz de dok san do kuz ol sun, hat ta mut lak bağ lı lık ol sun di yor. Pe ki ne den mut lak? Çün kü dev let iliş ki si dir. Ben ki şi yi de suç la mı yo - rum. Dev le tin doğ ru dan ve ya do lay lı bir da yat ma sı baş ka tür lü dav - ran maz. Ben in san lık bek li yo rum. Müm kün mü? Kırk yıl dev le te böy le ça lı şan bir ocak, kırk yıl fa şist lik yap mış bi ri si in san ca dav ra - na bi lir mi? Çok zor Ar ka daş la rı mız çok kuş ku lu ve çat lı yor lar dı, fa kat ben da ya nı yor dum. Bu böy le bü yük bir sa bır tak ti ği dir. Ben hâlâ o sa bır tak ti ğiy le iş ya pı yo rum. Kar şım da ki ise be ni 24 sa at için de sök mek is ti yor. Sen bir köy lü par ça sı sın, sen böy le du ra maz sın. Duy gu sal sın, duy gu la rı nın so nu cu şu ola cak, mi li tan san şöy le ey lem ya pa cak sın, ka rar ve re cek sin di yor. Za ten be ni o za man Te ko şin ci ler, Ka wa cı - lar, ki mi baş ka ör güt ler pa sif lik le suç lu yor du. Beni böy le ilan ede - rek, böy le bir gö rün tü ya rat mak is ti yor lar dı. Ama on lar da kuş ku - luy du. Ki mi si şu ku sur, ki mi si bu ku sur dan bah se di yor du. Şim di bun lar da, bu da yat ma bü tün sel li ği için de ifa de si ni bu lu yor. Yi ne de sa bır, yi ne de ken di tar zım da ıs rar var. As lın da şim di an la şı lı yor ki, biz dev le ti pat lat mı şız. Gö rü nüş te bun lar be ni pat la tı yor, bo ğa zı ma ka dar ge li yor, ama şim di öy le an la şı lı yor ki, biz dev le ti pat lat mı şız. Bu özel lik çok önem li. Bu özel li ği ya ka la yan, önem li oran da za - fe ri sağ la ya cak ru hu el de et miş sa yı lır. El bet te be nim bur dan çı kar - dı ğım so nuç lar var. Her şey den ön ce PKK'yi bu tarz da oluş tur ma, ki şi lik çö züm le me le ri ni (ki eşit tir PKK çö züm le me si dir, Kür dis tan çö züm le me si dir) ve sos ya liz mi de rin li ği ne ele al ma bi li ni yor. Ay rı - ca iş bir lik çi li ği, iha ne ti de rin li ği ne ele al ma, ka dı nı de rin li ği ne ele al ma so nu cu mu az zam ders ler çı kar dım. Dü şü nün, bir ki şiy le ge liş tir di ğim iliş ki tar zı, ta ri hin en çar pı cı ders le ri ni çı kar ma ma yol açı yor. Hâlâ da tar zım bu dur, sür dü rü yo - rum. Hem de işin de ği şik bir leh çe siy le sos yal iliş ki ye açık lık ka - zan dır mak is te dim. Ta bii, ben ken di mi çö ze mez sem, ar ka daş la rı mız hiç bir şe yi an la ma ya gel mi yor lar. Top lum bel li ka lıp lar ha zır la mış, ko ca de di ğin böy le olur, ka rı de di ğin böy le olur di yor. El bet te ben bun la rı hi çe sa yı yo rum de mi yo rum, ama ba na gö re bü yük tu - zak lar söz ko nu su. Bu ra da da öz gür lü ğü esas al dım. Ana mın de yi şi ni ha tır la dım. As lın da o söy le nen öy le bir dal ga geç me bi çi min de de ğil di, fark lı ol du ğu mu gö rü yor. Öy le fark lı ol - ma say dım al oğ lu ma gö re kız, al kı zı ma gö re oğul de nilir, olur bi - ter di. Kla sik ai le an la yı şı, hat ta duy gu an la yı şı, ka ra sev da an la yı şı, hâlâ par ti miz için de bü yük so run ola bi li yor. Ke sin lik le kuş ku duy - du ğum ve ya gü ven me di ğim için de ğil, ama bu ka dın-er kek iliş ki - sin de en bü yük zor luk la rı ya şı yo rum ve ya şa tı yo rum. Bu nun ne den le ri var. Ba na gö re Kürt iliş ki si bo ğun tu ya mı ge ti ril miş, çü rü tül müş mü ve ya bağ lan mış mı? Bu iliş ki de bit me var, tü ken me var, bağ lan ma var ve bir de için de çı ka ma ma du ru mu var. Sö mür ge ci dar bo ğaz dan çı kış na sıl bu ka dar zor sa, ar ka daş la rı mı zı da bu sos yal dar bo ğaz - dan çı kar mak, en azın dan bun dan da ha zor dur ve bu nun için de ği şik bir sa vaş yü rü tü yo rum. Bu sa va şı en baş ta ken di me uy gu lu yo rum ve ke sin lik le en baş ta ken di içim de çö züm lü yo rum. Bu ge rek li miy di? İn san ken di si ni bu ka dar de ne me-sı na ma tah - ta sı ya par mı? Evet! Çün kü yap maz sa kay be de cek. Bü yük ve çok teh li ke li de - ne me ler di on lar ve yap ma say dık, par ti or ta ya çık ma ya cak tı

64 Duy gu lar Sa va şı Papaganini'ye ke man çal ma yı şey ta nın öğ ret ti ği ne ina nı lır dı 'lerde işe bir ka dın la baş la mak is te dik. İş te bir Kürt ti pi: Kürt lü ğe il gi du yu yor. Ken di ni sol, sos ya list sa yı yor. Yi ne ta rih için de ol duk ça an lam lı olan bir ai le sel-sos yal ko num var. He sap alıp ver mek ge rek ti ği açık. İyi bir bu luş ma dır di ye rek baş la dık. Duy gu ya nı da ha ge liş kin ola cak. Dik kat edi lir se mü kem mel bir eş leş me olu yor. Dö ne min ide o lo jik ve gi de rek par ti sel ham le si ne uy gun dur. Dik kat edi lir se, bur ju va top lu mu na gir di ği miz de, duy gu lar don - muş, duy gu lar yok. Dev rim ci sü re cin ide o lo jik-po li tik, hat ta as ke ri aşa ma sın da da öz duy gu la rı mı zı ar tık is te di ği miz gi bi ha ya ta ge çi - re me ye ce ği mi zi gör dük. Bur ju va top lu mu hiç fır sat ver mi yor. Yine dev rim ci dö ne min ide o lo jik ve si ya sal laş ma dö ne mi fır sat ver mi - yor. As lın da ya şa mak is ti yo ruz, ama si ya sal ola cak. İş te bu ra da tek rar bir sa vaş ya şa dık ki, hiç bir sa va şa ben ze mez. Ken di mi zi ol duk ça ko ru ma ya ça lış tı ğı mız bur ju va ve ya ege men ke ma list ya şam bi çi mi, onun bur ju va ön cü le ri ve onun Kür dis ta ni iş bir lik çi le ri var. Ken di mi zi ko ru ma mı za rağ men ve ol duk ça da ted

65 bir li his set me mi ze rağ men, yi ne de kar şı laş tık. Geç miş duy gu la rı mı zın bi zi kö tü bir du ru ma dü şür me si miy di aca ba? Ve ya bir duy gu lar sa va şı na ar tık ken di mi zi ha zır his set ti ği miz bir dö ne min ge re ği mi dir? Salt bir si ya sal amaç mı var bu ra da? Ve ya bu gru bu bü yüt mek için mi dü şü nül dü? Ken di li ğin den mi ger çek leş ti? Bü tün bu et ken ler rol oy na ya bi lir. Bu ra da önem li olan; biz bu işe baş lar ken iş te böy le baş la dık. Bu ko nu da ge nel Kürt ti pin den hiç bir üs tün ya nım yok tu. Ben me lek ten sa yı lı rım; bü tün il gi le rim-duy gu la rım yü ce dir ke sin lik le ha yır! Bun la rı söy le mek ken di ni al dat mak tır, ya lan dır. Ben her kes - ten da ha faz la bir duy gu za val lı sıy dım. Ama bir şey var ki, ben de olan, ama hiç kim se de ol ma yan dır. Yal nız ben de bi raz var lı ğı nı sür dü rür. Si ya sal ama ca bağ lı ol ma yı sür dür mek. Bu nu hiç bir za - man gö zar dı et me dim. Şim di be nim bü tün ar ka daş la rım o dö nem iti ba riy le, ki mi si ya sal amaç ile sa va şı mı nın esa sı nı ikin ci plan da bı rak tı, ki mi unut tu. Ve bun lar da, de li kan lı lık duy gu su adı al tın da ol du. İş te be nim her kes ten bü yük far kım, bun dan son ra açıl ma ya baş - lar. Duy gu da, evet ben siz ler den da ha ba si tim di ye lim. Ama o de li - kan lı lı ğım da te mel ama cı bir an da çiğ ne yip gü dü le re tes lim ol ma - dım ve ya gö zü ka ra bir sev da ya kapılıp ken di mi kay bet me dim. Bun la rı söy ler ken, ken di mi ke sin lik le öv mü yo rum. Ben de bir ka ra sev da lıy dım as lın da. Bi li nir ki, ka ra sev da lı lar zor ya şar lar. Fa kat ya şa dım. Na sıl ya şa dım, ar tık araş tır mak ge re kir. İl ginç bir ka ra sev da lı ya - şam dır. Bu ba ya ğı bü yük bir sa vaş tır. Duy gu la rın sa va şı mı nı ver - mek çok önem li dir. Onun si ya set le bağ lan tı sı var. Gi de rek par ti ku - ru yo ruz, çok ta ri hi bir ham le ye gi ri şi yo ruz. Bü tün bun la rı ken di için de ayar la mak ve esas ta da hal kın te mel ama cı olan öz gür lük sa - va şı mı nı ih mal et me mek, hat ta ona her ke si, ge re kir se duy gu la rı nı da kur ban et mek Bu gü cü gös ter me ye ça lı şı yo rum, ta bii müt hiş ağır la şı yor. Tam da bu nok ta da, kar şım da duy gu yol daş lı ğı yap ma sı ge re ken ler, an la yış lı ol ma sı ge re ken ler; yan lış an la mak tan tu ta lım o duy gu la rın için de bi tir me ye ka dar, her tür lü ge liş me ile olum suz luk tar zın da ken di le ri ni gös te ri yor lar. Bü yük bir iç sa vaş ya şı yo rum. Ta bii kla sik Kürt er kek an la yı şı var. Bir şe ye bağ lan dı mı, ya zor la, ya bı çak la duy gu la rı nın ge rek le - ri ni hal let mek is ter. He le be nim gi bi bi raz da ön der lik sev da lı sı olan bi ri, bu ko nu da ken di ni mut la ka çö züm le mek zo run da dır. Açık tan bir sa vaş, te mel amaç kar şı sın da bi ti rir. Sa bır gös te ri le cek mi? Bi li - yor su nuz, de li kan lı lık ta sa bır, zor iş tir. Bo yun eğ mek de, gi de rek duy gu düş kün lü ğü ne git mek de hiç ol maz. Şim di bu sü re cin çe tin li ği böy le dir. Bu, iş te be nim bu lun du ğum za man ve me kan, müt hiş bir sa vaş ala nı dır. Ve öy le her yi ği din da ya na bi le ce ği bir sa vaş de ğil dir. Esas ama ca bağ lan ma ye te ne ği. İş te ar tis tik de di ği miz yan bu ra sı dır. Bu sa nat tır. Sa nat bir ger çek lik ten, bir baş ka ge liş me yi biz zat ya rat ma ey le - mi dir. Ya ra ta rak ele al ma ey le mi dir. Ne dir bu da? İş te kla sik Kürt ger çek li ği söz ko nu su ol du ğun da, bir bi ri ne gir miş kör dü ğüm den dev rim ci çö züm le ni şe, onun çok daril kel ze mi nin den çok da ha üs tün bir ze mi ne ge çiş ya pa bil mek tir. Ne dir bu dö ne min duy gu iliş ki si? Esas ta top lu mu mu zun bü tün er kek le ri, ka dın la rı ve kız la rı na ha - kim olan ka rı-ko ca iliş ki si en te mel na mus iliş ki si dir. Ko ca ol maz sa ka rı ya şa ya maz, ka rı ol maz sa ko ca ya şa maz. Ya şa mın yüz de dok - san ger çe ği, bu iliş ki için de dir. Do ğar ken bu öğ re ti lir, ölür ken bu - nun la baş me za ra ko nulur. Tabii bu nun aşa ma la rı var. Me se la genç kız lık aşa ma sı, de li kan lı lık aşa ma sı, da ha da ken di ni bi tir me aşa ma - la rı ol muş tur. Za ten be nim ya ra tı cı bir ya nım var sa, sa nı rım o da bi - raz bu ra da or ta ya çık tı. Bel ki iyi bir mü min ola rak da ya şa mı mı gö - tü re bi lir dim. Çok so fu bir sos ya list ola rak da ken di mi ta şı ra bi lir

66 dim. Ama ben bu bi çim le re faz la yer ver me dim. Öz gür lü ğün tam ol ma sı için, bütün in san la rı ve bu ara da ka dı nı da kap sa mı na al ma sı için özen gös ter dim. Ya ni in san lık an la yı şı ma gö re bü tün ezi len ler ve bu ara da ka dın lar da, bu işe tam akı tı la bil me li dir. Bun lar da in - san dır, ne den bun la rın ağ zı böy le tı ka lı kal sın? Ne den bun lar hep ar ka dan gel sin ler? Ne den er kek ler hep ön de? Bu ben de çe liş ki ya - rat tı ve ka tıl ma lı lar de dim. Be nim yü rü yü şüm her za man yol daş lık te me lin de dir. Ön cü lü ğe ina nı rım, oto ri te ye ina nı rım. Ama is ter bir ço ban gel sin, is ter bir ka - dın ve ya ço cuk, is ter yet miş ya şın da bir ki şi; ne ka dar oto ri te gü - cüm ol sa da on la rı yol daş lık esp ri si te me lin de ta şı ma ya, bir lik te yü - rü me ye bü yük özen gös te ri ri rim. Böy le olun ca ki mi, biz ku ru muş ağaç kü tük le ri yiz di yor du, ki mi yü rü ye me yiz di yor du. Ör ne ğin ka dın lar gü lü yor du. Be ni belki çok iyi bi li yor lar dı. Ama na sıl yü rü - ye cek ler, na sıl ko nu şa cak lar. Yıl lar ca ken di ken di le ri ne gü lü yor lar - dı. Ço cuk lar he ye can la nır lar dı, bü yük bir abi miz var di ye. Ta bii, ben de ken di mi on lar için ba sa mak yap tı ğım za man, bu son de re ce et ki le yi ci ge lir di. Yaş lı lar için de öy le. Ye ni söz ler söy le di ği miz za - man, fark lı ol du ğu mu zu bi raz gör dük le rin de, on lar da he ye ca na ka - pı lı yor lar dı. Evet ka dı nı da ele al dık ve bir lik te bu grup pra ti ğin de yer al mak da is te dik. Ama müt hiş çı kı yor. Ken di mi sa kın dı ğım ne ka dar bur ju va de ğer var sa, hep si bu se fer de te pe den ta kal bi min için den be ni ya ka la ma ya ça lı şa bi lir. Ve et ki - len mi şim. Ta bii bü tün bun la rın üs tün de bir si ya si ama cım var. Ve on la rın da yat tı ğı si ya si amaç, be nim ki ni yu ta bi lir. Et ki le yi ci lik ko - nu sun da, kar şım da ki da ha de ne yim li, ör güt lü ve ha zır lık lı. Ney le ya şar sın? Faz la pa ra de rsen sen de yok, kar şı ta raf ta da ha çok. Güç der sen kar şı ta raf ta da ha çok, sen de yok. Ol du ğu gi bi bo yun eğ sen, ön der lik id di a sın da olan bir ada ma, hat ta bir er ke ğe ya kış maz. Yal - var san ya kar san, do ğal ola rak bu da ol maz. Eşit ola rak yü rü mek is - te sen, kar şı ta raf ha ki mi yet pe şin de. Hem de se nin gi bi ba sit bir köy lü par ça sı nı dev le ti, sı nı fı için, ken di si için mut lak kul lan mak is ti yor. Ka dın dır za yıf bir er kek te ken di si ni mut lak ege men kıl mak is ti yor. Bel ki de ezil miş ka dın dan ege men ka dı na yük sel mek is ter - ken, be nim gi bi bi ri ni müt hiş kul lan mak is ti yor. Ya ni asır lık in ti - kam la rı nı, be nim gi bi bir fu ka ra, köy lü kül tür lü, ya şa mı faz la kes ti - re me yen bi rin den al mak is ti yor. İş te, Bul dum ada mı, çok yön lü amaç la rı ma alet ede bi li rim. Ege men ka dın amaç la rı ma bo yun eğ di - ril miş bir er ke ği, yi ne si ya si amaç la rım ve dev le tim için çok mü - kem mel kul la na bi li rim, ça lış tı ra bi li rim. Ya ni ben de, ken di ne gö re epey ama cı na uy gun yan bu lu yor. Ve hay li il gi çe ki ci ola bi le ce ği ni dü şü ne rek, bu te mel de, o da in ce li yor. Hiç bir ka dın as lın da böy le yak laş maz. Ne böy le bir er kek böy le bir ka dı na bu tarz da yak la şa bi lir, ne böy le bir ka dın böy le bir er ke - ğe. İl ginç tir! Baş ka er kek ol sa As lın da da ha son ra ki sü reç ler de şu söy len di: Mer ke zi miz de, çev re de dört adam var dı, ad la rı nı söy le - me yi ge rek li gör mü yo rum. On la rı çan ta da kek lik di ye ta bir et miş. Her tür lü özel li ği bel li di yor, bi ri ni is te di ğim gi bi el de edip kul - lan mak için bir haf ta ye ter! Ta bii ba na yıl lar dır se ni an la ya ma dım di yor du. Du rum şu: Ne - re dey se çat la ya ca ğım bu ka dı nı ne ya pa ca ğız di ye. Şim di bir çok er ke ği mi zi ben an lı yo rum. Er kek li ği, ka ba bir cin sel lik bi çi min de tat min et mek le ger çek leş ti re mez sin. Her de li kan lı ve ya kı zı mız bu ko nu lar da as lın da ken di ni ilk ey le - min de mi de sem, ilk aş kın da mı, ilk te ma sın da mı, bi ti rir. Bir öp me onun ba şı nı dön de rir. Şu ve ya bu bi çim de bir cin sel lik, onu ya me - za ra gö tü rür, ya gök le re kal dı rıp ya şam bul du rur. Ba na gö re ise ne odur, ne de di ğe ri. Za ten bi zim ya şa dı ğı mız de ne yim de, ka dın ken - di ni mi li mi mi li mi ne sat ma ya ça lı şı yor. Ve ya kul lan ma ya ve ya bi zi sa tın al ma ya, dü şür me ye ça lı şı yor. Ka dın ve cin sel lik açık la ma la rı - mı zı biz bu aman sız sa va şı mız da da ha iyi an la dık. Bu neme nem bir şey dir ki, ya şa mı, özel lik le ör güt sel ya şa mı kor - kunç bir bi çim de çö ker te bi li yor. Ben ör güt len me için ade ta iğ ney le ku yu ka zı yo rum, o bir çır pı da ar kam dan ade ta ör gü tü çö ker ti yor

67 Ta rih te si ya si sü reç le ri ilk de fa aman sız bir bi çim de baş la tı yo rum, o ar kam dan bir çır pı da bi ti ri yor. Dü şü nü yo rum, bu ne yin kar şı lı ğı olu yor? Bu nu sö zü mo na su na ca ğı bir ka dın lı ğa kar şı lık alı yor. Ne - yin ka dın lı ğı bu? İş te sö zü mo na ağız ya pı sın dan tu ta lım da cin si ya - pı sı na ka dar, bir çok şe yi göz lü yor sun ki, bü tün bun lar onun için bi - rer si lah. Ka dı nın ken di ni ör güt le me tar zı. Bü yük du ruş! Her şey ba na su nul du ğun da, ben ken di me ge rek li bul du ğum ka da - rı nı alı yor dum. Pi lot da, gru bu nu bes le ye yim abi di yor du. Şu ey le - mi de ya pa lım, bu ey le mi de ya pa lım di yor du, ben pa ra yı mut la ka bu lup ge ti ri rim. Ben kal sın di yor dum. Ya ni bi zi tam çark ta bi ti re - cek ne var sa, onu ge tir me yi öne ri yor du. Ve ka dın da da ki ka sı da ki ka - sı na be ni ye mek is ti yor du. Dü şür mek, bi tir mek, öl dür mek Her anı bir sa vaş tı. Böy le bir ya şa mı ka bul et mek ten se, ben gün de bin de fa öl me yi gö ze alı yor dum. Bu, ka dın ger çe ği kar şı sın da çok an lam lıy dı. Fa kat or ta da bir ölüm ka lım sa va şı var. Şim di dü zen be ni vur mak is te di. Hem de en üst dü zey de et ki li ki şi lik le riy le. Ru hi sa vaş, dü ze - ne kar şı sa vaş. Be nim de bir yü re ğim var dı, an la şıl ma lı dır. Be nim de bir ca nım var dı, be nim de in san ola rak gü dü le rim var dı. Düş ma nın pla nı var dı: Ai le ye bağ la yıp dev le ti mi zin en iyi bir ele ma nı ha li ne ge ti re ce ğiz. Adam za ten bu nu de miş ti. Açık la ma sı var. Ve öl mem ken di si için za rar lı. Da ha iyi bir eşek ha li ne ge tir - mek için, sö zü mo na iş te plan ge liş ti ri yor. Ger çek ten de bu, öl dür - mek ten da ha teh li ke li bir yak la şım dır. İn sa nı bir öl dü rür sün, kur tu - lur. Bu be ni her gün öl dü re rek, iş te ken di ne gö re yü rüt mek is ti yor - du. Şim di bu ba sit bir duy gu, ba sit bir ham le de ğil dir. Be nim o za - man ki ru hum, dü şün ce le rim, te laş la rım, en di şe le rim, ola nak la rım, ola nakl sız lık la rım, sab rım, ina dım ne dir? İş te bu ra da, be ni yö ne ten fi kir de di ğim olay var. O an da ben ru hu mu her an sa ta bi lir dim. Güç lü ka dın var, pa ra var, güç var, teh - dit var, dü ze nin sun du ğu bü tün ya şam ola nak la rı var. O an da be nim kay bet me mem için bir tek şey ge re ki yor. Amaç di ye bel le di ğim şey. Ge rek ti ğin de bun la rın hep si ni kur ban ede ce ğim, ama tes lim ol ma - ya ca ğım, on la ra bağ lan ma ya ca ğım. Baş ka la rı çok da ha alt dü zey de - ki alış kan lık la rı na esir olur ken, ben dev le te bağ lan ma dım. Bağ lan - ma dı ğım gi bi, bir de tak tik ge liş tir dim, müt hiş kul lan dım. Çok açık, bu iliş ki ye yö nel di ğim de kuş ku lu yön ler var ve söy len - ti ler yay gın 'lerden 1940 'lara ka dar bü tün Kürt is yan la rın da rol oy na mış iş bir lik çi bir ai le. Hat ta TC'nin ku ru cu la rıy la çok sı kı bağ lan tı lar için de olu şa ge len iş bir lik çi bir ai le ve on dan gel me bir ki şi. Ken di ba şı na ne ka dar kuş ku gö tü re ce ği açık olan bir iliş ki, son de re ce ris ke gi ri len bir du rum. Grup içi ne çe ker ken as lın da böy le baş la ma mız ge re ki yor. Ama ni ye onu gru ba alı yo ruz ve bu na doğ ru dan ben öna yak olu yo rum? Ba yan Türk sol cu su, CHP'li, Dev- Yol'cu ve ya bu na ben zer sol cu sos yal-şo ven gru bun için de ele alın ma sı ge re ken bi ri. Ni ye el atı yo - ruz ve ya o ni ye bi ze el atı yor? Hat ta bi zim gru bun ola sı adam la rı bi le bu iliş ki ye faz la akıl er di re mi yor lar. Ya ni hem Kürt is yan la rın - da bu ka dar olum suz rol oy na mış bir ai le oca ğı, hem öy le faz la bu işe gel me me si ge re ken bir bi re yi, biz ni ye en öne al ma ya ça lı şı yo - ruz? Hak lı ola rak en di şe ler, kuş ku lar sü rüp gi di yor du. Gru bu mu zun se la me ti söz ko nu suy du ve da ha da ne den ler sı ra la na bi lir. Biz, emek çi ve ya da ha o za man dan bi le pro le ter kö ken li genç ler di ye bi - le ce ği miz bir gru bu oluş tu ru yo ruz. Bu nu esas al ma mız ge re kir ken, ya ni sı nıf özü ne de dik kat et me miz ge re kir ken, yi ne böy le bir iliş ki dik kat çe ki ci dir. Gru bun se la me ti açı sın dan en di şe le re yol aça cak ni te lik te dir, ama dik kat edi lir se il gi miz ge liş miş. Me rak iş te. Böy le, ne ola cak, gru ba ka ta lım di yo ruz. Psi ko lo jik açı dan da ele al mak ge re kir. İl gi du yu lu yor, iyi bi ri si, sos ya list, as len Kürt, bi raz bi linç li, ka dın ola rak da iyi bir ör nek teş - kil ede bi lir vb. Bu psi ko lo jik bir yak la şım, si ya sal-psi ko lo jik bir yak la şım olu yor. Hat ta aca ba ajan ola bi lir mi ve ya bi zi dev le te ne ka dar çe ke bi lir? di ye de dü şün dü rü cü. Ama bu ra da şim di da ha iyi an la şıl ma sı ge re ken şu dur: As lın da top lum sal ger çek lik ten kaç mak

68 ye ri ne onun üze ri ne yü rü me me ra kı ve ya il gi si ol du ğu or ta ya çı kı - yor. Açık bu tip, ai le iti ba riy le, ki şi iti ba riy le Kürt ola yı nın için den ge li yor. Kürt is yan la rın da ki ta ri hiy le çok teh li ke li bir ko num la kar - şı mı za çı kı yor. Sol cu yum di yor, hat ta sos ya lis tim ve Kür düm de di ye bi li yor. O za man mü ca de le ci bir ki şi lik, bu kim dir, bu nu an la ya lım di ye cek tir. Ya ni be nim tar zı mın mü ca de le ci bir tarz ol - du ğu şim di da ha iyi an la şı lı yor. Her ne ka dar grup içi ne çe ki yor sak da, tam bir yol daş ada yı gi bi de ğil de, mü ca de le edil me si ge re ken bi ri ola rak yak la şıl dı ğı an la şı lı yor. Gru bu Kürdistan'daki di ya lek ti - ğe gö re oluş tur makta hay li önem li ola bi le cek bir baş lan gıç ya pı lı - yor. As lın da gru bun di ğer üye le ri ne bı rak sak, anın da ko vup gi de cek - ler. Fa kat bi zim yü rüt tü ğü müz tarz, mü ca de le ci li ği hep öne alan bi - ri si ol du mu; as lın da dik kat edi lir se o ka dar teh li ke li ol ma ya cak tır, hat ta so nu cu mü ca de le be lir le ye cek tir. An ka ra or ta mın da, sol cu lu - ğun son de re ce et ki li ol du ğu bir dö nem de, Kürdistan adına böy le bir grup oluş tu ru yo ruz. Ve kar şı mız da, de di ğim gi bi, Kürt is yan la - rın da ile ri de re ce ce kar şıt bir rol oy na mış, ken di ni sol cu ve hat ta Kürt sa nan bi ri ne il gi duy maz sak, as lın da öy le faz la si ya si uya nık - lık için de ol du ğu muz söy le ne mez. Kal dı ki, bi re yin ken di si de ya şa - ma ön der lik ro lüy le ka tıl mış. Ai le si ön der lik sel bir ai le. İş bir lik çi lik Kürdistan'da ege men. Ege men olan bir kaç ai le den bel ki de bi ri si ve ya dö nem iti ba riy le öy le. Sol cu lu ğu ter cih et me si nin ne de ni, bi - raz da sü reç et ki li ol mak is ti yor san sol cu ola cak sın sü re ci ol du ğu için dir. Sol cu lu ğu ve ya bi raz ye ni ge li şen Kürt so ru nu na yak la şı mı ol maz sa, genç bir li der ada yı ola rak hiç ye ri ol ma ya cak. Do la yı sıy la es ki sta tü le ri ni sür dür mek açı sın dan bi le il gi le ne cek tir. Ve göz lü yor. En ge liş kin grup han gi si? En ge liş kin or tam ne re si? Ne re siy se ken - di ni ona da ya ta cak tı. De mek ki, mü ca de le nin do ğal ger çe ği ve ya Kürdistan'a da ya tıl mış olan iş bir lik çi li ğin ege men lik tut ku su, ko lay ko lay ön cü lü ğü bı rak ma ma gi bi çok et ki li bir özel li ğiy le kar şı mız - da ki nin şah sın da or ta ya çı kı yor. Bi zim ise ye ni bir sı nıf sal te mel de ve sos ya lizm ile so ru nun üze - ri ne gi di şi miz var ve bu, bir kar şı kar şı ya gel me ve böy le ce gru bun çok çe liş ki li bir tarz da or ta ya çık ma du ru mu olu yor. Ba şın dan iti ba - ren grup bün ye sin de bü yük bir mü ca de le to hu mu nu ek miş olu yo - ruz. As lın da be nim bir çok iliş kim de bu böy le dir. He men her ka tı lım için bir gi riş tar zı olu yor. Sı nıf ayı rı mı yap ma dan ça ğı rı yo rum. Fa - kat eme ğin le hi ne, eme ğin ön der li ği ne de yük le ni yo rum. Bu bir tarz ve doğ ru ol du ğu an la şı lı yor. Par ti için de mü ca de le şart tır. Bu Mao'da fark lı ge liş ti, Lenin'de fark lı ge liş ti. So nuç ola rak par - ti içi mü ca de le yi doğ ru ver mez sen, re el sos ya lizm de ol du ğu gi bi 70 yıl son ra da gö tü rür. Çin'de de böy le gi der se gi der. Kı sa ca ön cü ör - güt için de mü ca de le çok ama sız yü rü tül mez se, ön cü iliş ki ler için de çok da ha sağ lam ve us ta ca yü rü tül mez se, bir dev rim 70 yıl son ra da kay be di lir. Ve ni te kim kaybetti. Bu ne den le bi zim mü ca de le yi da ha ilk gün den yay ma mız, ilk çı kı şın en te mel iliş ki le ri ne bi le aman sız bir mü ca de le yi da yat ma mız, böy le baş lat ma mız, ma hi ra ne bir yak - la şım olu yor. Çok us ta, çok ma hir miy dim? De ğil. Bir ne vi alış kan - lık tar zı ve ya bir yak la şım tar zı dır. As lın da o ka dar ha zır da de ğil dim. Ben bu nun so nuç la rı nı kal dı - ra bi lir mi yim? Ama ba na gö re ken di me gü ve nip kal dı ra bi lir dim. Dav ra nış lar da ha da in ce le nir se, mü ca de le nin ka pı sı nı ara la mak is - te di ğim, ta ri hin bir ka pı sı nı aç mak is te di ğim, ta rih te olup bi te ni ka - pat mak ye ri ne aç mak, bir iliş ki ye bo yun eğ mek ye ri ne ona sah ne yi aç mak ve ya ona bu yur, na sıl sın? de mek ve hem de bu nu ya par - ken ke sin lik le dü rüst, iyi ni yet li yap mak is te di ğim açık tı. Sol cu mu - sun? Bu yur sol cu lu ğun ge rek le ri ne! Kürt çü mü sün? Bu yur Kürt çü - lü ğün ge rek le ri ne! Bu yak la şım çok cid di ve tu tar lı, en ile ri dü zey - de ve bü tün işin amaç öze lik le ri ne uy gun, ye rin de bir yak la şım dır. Bu te mel de duy gu lar da ola bi lir. Duy gu ya da say gı, can dan bir il gi du yu lur, bu da ek sik edil mi yor. Her hal de bu da mü ca de le nin önem li bir ya nı

69 Yük sek bir mü ca de ley le ka za nıl ma yan iliş ki ler de, yük sek bir de - ğer yok tu. Bu iliş ki ler de da ha çok tes lim al ma, bir bi ri ne tes lim ol - ma var dır. Be nim ör ne ğim bu nu son de re ce çar pı cı açık lı yor. Çün kü ulu sal yön den he sap laş ma mız ge re ki yor. Sı nıf sal yön den he sap la şı - yo rum, cin si açı dan he sap la şı yo rum, kül tü rel açı dan he sap la şı yo - rum bu iliş kiy le. Ha ni ken di ba şı na be la yı oturt tun der ler ya, iş te böy le bir du rum. Ka dın-er kek iliş ki le ri ge nel de mut lak uyum ar ze der. Se ni çok se vi yo rum, müt hiş se ve rim. Aş kım, be nim si yo rum Ya da bu - luş tuk, uyuş tuk ve bir çift olup çık tık de nilir. Aca ba öy le mi? Bir kez iliş ki öz gür bir te mel de mi dir? Çün kü bu bir sa vaş için ge rek li dir. Bir le şen şey er kek ege men li ği ile ka dın kö le li ği dir. Za ten bu bir - leş me tar zı da par ti nin ba şı na be la ol du. Bir çok kir li li ği, kö le li ği giz li yor. Ör güt süz lü ğü giz li yor, mü ca de le siz li ği giz li yor. Ba sit za af - la rın ka vuş ma sı, cin sel li ğin ba sit tü ke ti mi olu yor. Ba sit za af la rın bu luş ma sı ör güt süz lü ğe, mü ca de le siz li ğe, si ya set siz li ğe gö tü rü yor. Or du laş ma ya da ge lin ce, za ten bi ti şe gö tü rü yor. Böy le ku ru lan iliş - ki le rin so nuç la rın da ona gö re ge li şi yor. Çok çar pı cı dır, ba zı la rı ade ta bir bir le ri için par ti ye gir miş ler. Sos yal ama cı, si ya sal, as ke ri ama cı bir ya na bı rak, top lum da sı kış mış, ai le de sı kış mış kız ve er - kek bir bir le ri ni alıp PKK'ye gel miş ler. Bi ri gi din ce di ğe ri ya şa ya mı - yor, in ti har edi yor. Ve ya is te di ği bi rey sel iliş ki ol ma yın ca in ti har edi yor. San ki ye te nek le ri yok muş gi bi dav ra nı yor. De mek ki, ha ta baş lan gıç ta ya pıl mış. Şim di be nim iliş kim de ne den böy le ol ma mış? Son de re ce çe liş - ki li bir iliş ki ve bü yük mü ca de le yi şart kı lı yor. İçin de ger çek ten bü - yük mü ca de le var, is tih ba rat-ajan lık mü ca de le si de var, onu da ek le - ye yim. Ken di si ni si ya si li der sa yı yor, bir de önder lik uğ ru na bir mü ca de le si var. Fark lı bir si ya sal ya pı lan ma ve mü ca de le ola cak tır. Kül tü rel ola - rak fark lı ondan dolayı bü yük bir kül tü rel-ede bi mü ca de le ola cak. Çün kü de ği şik ve öy le da ya tı yor. Sos yal sta tü sü baş lı ba şı na bir sı - nıf mü ca de le si. Bir de ka dın ol ma nın ken di ne gö re da yat tı ğı öl çü ler var ve cins ler ara sı bü yük bir mü ca de le ola bi lir. Be nim bu ko nu da ge nel ge çer ki şi lik ler gi bi ol mam için ne ge re - kir di? Ya bo yun eğ mem ge re kir di (ki, bo yun eğ mem du ru mun da kaç tür lü ye nil miş ola ca ğım). Ya ni siz ba sit bir cin sel li ğe, duy gu sal - lı ğa uyum gü cü ka zan dır mak için as lın da er kek kı za, kız er ke ğe bo - yun eğer si niz. Bu si zin için mü bah tır. Ama be nim bi raz ken di mi sa - vun ma ge re ği duy mam, bü yük bir mü ca de le ye yol aç tı. An la dık, sos ya liz me gö re iş te iliş ki ler, iş te ör güt öl çü le ri, iş te pro pa gan da tar zı, iş te çe şit li öz gür lük, eşit lik öl çü le ri. Bir ba kı yor sun, uy gu lan - mı yor. Çün kü kar şı da ki Kür dis tan ön der li ği ne oy nu yor. Er kek ege - men li ğin den da ha faz la, ka dın düş kün lü ğü nü kul la na rak, çok ba sit bir ka dın oyu nu ya pa rak grup üze rin de ha ki mi yet kur ma yı dü şü nü - yor. Son ra dan açı ğa çık tı ki, Kürt er ke ği nin de rin za a fı nı ya ka la mış, be nim çev rem de ki çok de ğer li ar ka daş la ra bi le o tarz da yak laş mış. Bu ara da Ke mal Pir'i ana lım. O her hal de öy le çok er ken den far - ket miş ki, bu gru bu hiç ça lış ma dan, bü yük ih ti mal le ka dın sı özel lik - le riy le et ki si al tı na al mak is ti yor. Gü ya ye di-se kiz ya şın day ken fe o - dal-iş bir lik çi öl çü le re gö re bir ön der ola rak ye tiş ti ril miş. Sos yal sta - tü onu tü müy le bir ön der ol ma ya iti yor. Tabii bu nun emek le hiç bir bağ lan tı sı yok. Dü şü nün, hem ulu sal iha net öl çü le ri, top lum sal iha - net ve top lum sal kar şıt lık özel lik le ri ve bir de ka dın sı özel lik le riy le oluş tur du ğu bir ön der lik. Ve gru ba da öy le plan lı ve ha zır lık lı ge li - yor. Bi zim ise her ba kım dan ye ter siz bir du ru mu muz var. Sos yal yön den çok par ça lan mış, cid di bir ön der lik ha zır lı ğı yok, yi ne ka dı - nı öy le faz la ta nı ma du ru mu yok. Bir er ke ğin bi le na sıl er kek ol ma - sı ge rek ti ği ko nu sun da, da ha kuş ku la rım var. Ken di mi bir er kek ola rak da, he nüz faz la öl çü lü-bi çi li ha zır la mış de ği lim. Ba zı ge nel - le me ler, ba zı iş le rin na sıl ol ma sı ge rek ti ği ne da ir his le rim, sez gi le - rim var. Önem li olan bu ra da, çok la rı nın er ken yaş lar da ken di le ri ni dü şür - dük le ri du rum la ra ken di mi dü şür me mek ti. O du rum lar ne dir? İş te ko lay aşık ol duk, an laş tık, uz laş tık gi bi bir du rum ol mu yor. An la şa

70 ma dık ki! Yi ne bu ar ka daş la rı mı zın dü şün ce si vu ra lım, ata lım di - yor lar. Bi zim gru bun ba zı de ğer li üye le ri, çok er ken yaş ta en sert bi çim de bir ce za lan dır ma yı dü şü nü yor lar dı. Ke mal Pir ile Ce mil Ba yık ar ka daş la rı mız, bi zim yol da şı mız bu na na sıl ta ham mül edi yor di yor lar, biz bu nu he men öl dü re lim. Bu bü yük ha ka re te hiç bir er kek da yan maz. Bu bir dö ne min yar gı - sı dır. Ama di yor lar so nuç ta, ar ka da şı mı zın bir bil di ği var dır, ka - rış ma ya lım. Ken di ara la rın da tar tış mış lar ve Ke mal o bü yük di re - ni şin den son ra şe hit düş tü ğün de, o ka dı nın unu tul ma ma sı ve ger çe - ği nin mut la ka bi lin me si ge rek ti ği ni ve ge re kir se ce za lan dır ma ya gi - dil me si is te di ği ni be lir ti yor. Ay rın tı la rı bil mi yo rum. Ama va si yet le - ri nin önem li bir özel li ği bu dur, böy le ge li şi yor. O, be nim o ka nal - dan muh te me len ye ni le ce ği mi dü şü nü yor. Ben ta bii ken di ne gö re çok de ğer ver di ği bir yol da şı yım. Ke mal iyi sa vaş çıy dı ve müt hiş di ren di. Ta bii, be nim de di re ne bi le ce ği me ve ba şa ra bi le ce ği me inan cı çok yük sek. Fa kat o ka dın yo luy la muh te me len be nim dü şü - rü le ce ği mi ve ya o teh li ke yü zün den ba şı ma bir so run ge le bi le ce ği ni dü şü nü yor. Ve ora da onun unu tul ma ma sı ge rek ti ği ni söy lü yor. Ki, ye rin de bir gö rüş tür. Fa kat ben de o ka dar ko lay ye ni le bi le cek bir du rum da de ği lim. Ger çi o da ar ka daş bi lir di yor, ama yi ne de bun la rı be lirt mek ten ge ri kal mı yor. Evet ar ka daş la rı mı zın er ken den ce za lan dır ma dü şün ce le ri doğ ru ola bi lir miy di? Da ha son ra açı ğa çık tı ki, bu bü yük bir ih ti yat sız lık olur du. Ne re dey se dev le ti tem sil edi yor. Onun la biz aris tok ra si yi, fe o dal iş bir lik çi li ği kont rol al tı na al mı şız. Baş lan gıç ta bu ka dar bi - linç li ol ma ya bi lir. Ama sez gi ler an la mın da dır. Ka dın öz gür lü ğü nü kont rol al tı na al mı şız, ken di mi zi bı rak sak, ade ta er ken den düş ma - nın in sa fı na ter ket miş ola ca ğız. Za ten bu, şu an da bü yük bir olay ve sa nı yo rum TC nin te mel le ri ni oyan bir iliş ki du ru mu na dö nüş tü rül - dü. Dev let bü yük bir ih ti mal le 'de bu iliş ki ara cı lı ğıy la bi zi kont rol al tı na al mak is te miş, bu na ça lış mış. Ve biz de bu nu bi - raz sez gi sel, da ha son ra bi linç li ola rak de ğer len dir me ye ça lış tık. Bu, dev le ti bu nun la kont rol et mek, iş bir lik çi ke sim le ri bu nun la kont rol et mek de mek tir. Pro to tip tir, ama an la mı böy le. Öz gür ka dın ola yı nı bu nun la açı ğa çı kart mı şız. Ön der lik çe kiş me si ni, hat ta ön - der lik ola yı nı bu nun la açı ğa çı kart mı şız. Bü tün bun lar çok us ta bir mü ca de le yi ver me ge re ği ne bi zi er ken den zor lu yor. Ve biz de öy le baş tan sav ma cı yak la şım lar la so ru nu at lat mı yo ruz. 1978'de ar ka daş la rın tas fi ye et me ka rar lı lı ğı or ta ya çı kı yor. Şim - di be nim de o za man bir tav rım var dı. Hat ta kal dı ğım ev den bi le kaç mış tım. Ama yi ne de ken di mi ade ta bu iliş ki ye mec bur his se di - yor dum. Duy gu sal mec bu ri yet miy di, cin sel mec bu ri yet miy di? Pek san mı yo rum. Öy le bir his var ki, sen bu iliş ki ye muh taç sın, şu an da bu iliş ki sa na ge rek li, bu nu ata maz sın di yor du. Şim di da ha iyi an la - şı lı yor ki, si ya sal bir ted bir ola rak bu ta ham mül çok et ki li, bu mec - bu ri yet çok et ki li. Ya ni ge rek Ankara'dan, ge rek Diyarbakır'dan çı - kış için, bu iliş ki ba na ge rek li. As lın da kuş ku la rım da var. Yi ne öy le hep mec bu rum, bağ lı yım der ken, kuş ku la rım da çok açık, mü ca - de lem çok açık. Kar şı ta raf da öy le boş dur mu yor, çün kü bü yük ih - ti mal le ken di si de ta ri hi du ru mu biz den da ha iyi bi li yor ve far kın da. Bi zim de ne yi kur tar mak is te di ği mi zin far kın da. Ya ni as la nın ağ zın - dan lok ma yı kur ta rı yo ruz. Kürt so ru nu kur tu lu şa doğ ru gö tü rü lü yor ve bü yük ih ti mal le, yi ne so run onun de ne ti min de. Do la yı sıy la tah - rik et mek için, er ken den so nuç al mak için ne la zım sa onu ya pı yor. Ka dın lı ğıy la oy nu yor, va r o lan li der lik va sıf la rı nı kul la nı yor, si ya si bi lin ci ni güç lü kul la nı yor ve çok öl çü lü-den ge li dav ra nı yor. Öl çü sü, den ge si ol ma yan bi ziz ve ya bu ko nu da plan lı ol ma yan bi ziz, di ye lim. Ta bii, bi zim ama cı mız, ken di mi zi da yat ma mız var. Ama onun ki fark lı. Önem li olan, o da ken di ne gö re be ni kont rol eder ken, Kür dis tan hal kı nı kont rol et ti ği ni dü şü nü yor. O da bı rak - mak is te mi yor. Ama na sıl bı rak mak is te mi yor? Ben o za man gün - lük me sa fe alı yo rum. Be nim bir haf ta lık, bir ay lık ya şa mım TC için ölüm cül bir dar be olu yor. Ve bi raz da onun sa ye sin de ve ona rağ - men, onun la sa va şım için de, kar şı lık lı bir çe liş ki için de olu yor. Dev let yi ne bü yük bir ih ti mal le (ki o za man Pi lot ola yı var işin için

71 de ve o da bu nun la bağ lan tı lı) o bir ta raf tan, bu bir ta raf tan bi zi kont rol al tı na ala rak, 1978'i so nuç lan dır ma dan bi zi so nuç lan dır ma - ya ça lı şı yor lar. Bir bi ri miz le en sı cak iliş ki ler içi ne de gir mi şiz ve ya çok sı cak bir sa va şım içi ne gir mi şiz. Ha tır lı yo rum, ger çek ten o za man elin den bir çay alın mı yor du ve Tem muz sı ca ğın da ya şam ne re dey se da ya nıl maz bo yut lar day dı. Ama yi ne de bu iki li iliş ki nin et ki le ri al tın da bir mü ca de le yi yü rüt - me zo run lu lu ğu var dı. İyi ki ve re bil mi şiz. Çün kü dü şü nü yo rum da, bu ol ma say dı aca ba Türk dev le ti nin yö ne liş tar zı baş ka na sıl olur - du? Tek rar ola cak. Da ha son ra ga ze te ci Cü neyt Ar ca yü rek yaz dı: Bi zim dev le tin bü yük ga fı! Uğur Mumcu'nun ya za ca ğı ki tap ta da de ni li yor: Apo'ya MİT mi yar dım cı ol du? As lın da yar dım de di ği, bu gö rev li ele man lar dır. Nitekim o za man Pi lot aman sız arı yor, kö - ye ka dar gi di yor, ne re de di yor? Di ğe ri de evin için de, ade ta ka bul edil mez bir ya şa mı da ya tı yor. Ev de ki o sah ne yi gör dü ğün de bir gün, Ke mal Pir vu ra lım di yor. Ama biz ya şı yo ruz. Son ra şu açı ğa çık tı ki, dev let bun la ra da ya lı bir iz le me yi ye ter li bu lu yor. Bu ara da, Ecevit'in de işin ba şın da ol du ğu nu anım sa mak ge re ki yor. Da ha çok iz le mey le ye tin me, sa nı rım bir ku ral dır. Bu nu da ha son ra kont rge - ril la Ecevit'e ağır ödet ti. Çün kü be nim o tarz da ida re edil me min yet me di ği ni ve bu nun da Ecevit'ten kay nak lan dı ğı nı (Ece vit bil mez, o za ma na ka dar PKK adı bi le yok tu, Ece vit ne re den bil sin!) son ra - dan an la dı lar. Sı ra dan bi ri, di ğer sol cu lar ve ya Kürt çü ler çok da ha et ki li ve on la ra da da ya tı lan bu tür bir iz le mey di. On la ra uy gu la nan, gö rüş le ri ni der gi ler de ser best edip mah ke me ye al ma tar zıy dı. Bi zim için de onu uy gu la ya cak lar dı. İş te de mek is te dik le ri, Ecevit'in bu ra - da bi ze bil me den yar dım cı ol ma sı dır. So run bu da de ğil, gü nün or ta mı na gö re da ha faz la sı ya pı la maz - dı. Ama yi ne de çok önem li. Çün kü bi zim çı kı şı mız her han gi bir çı - kış de ğil, on lar açı sın dan son de re ce teh li ke li (ki o za man bi raz far - ke di yor lar da), ama bi raz da son de re ce za val lı ca dır. Çün kü ba zı kuş ku la ra rağ men 1 Ocak 1977'de top lan tı yı Pilot'un evin de yap tı - ğı mız da, Pi lot da, çan ta da kek lik di yor du. İki de bir o hi ka ye le ri an la tı yor du. Tuz luk di yor du, tuz la kuş na sıl ye nir? Ya ni bi zi mut la ka de ne tim le rin de sa nı yor lar dı. Biz da ha son ra bi linç li bir tarz da bu at mos fer den ken di mi zi kur - tar ma ge re ği ni, Ankara'dan, hat ta Diyarbakır'dan çı kın ca ya ka dar duy ma dık. Ve son ra dan bu nun dev le ti bü yük ya nıl gı içi ne it ti ği ve tak ti ğin tut tu ğu or ta ya çı kı yor. Çok önem li bir tak tik tir. O za ma na ka dar bu dev let ten ma aş alı - yor duk. Biz o pa ray la gru bu gö tü rü yo ruz. Hem de be ni iz li yor lar. On la rı kul la na rak bir çok iliş ki yi sür dü rü yo rum, on lar ise be ni mal gi bi tut tuk la rı nı sa nı yor lar. Eli miz de, her an dev le tin ya nın da, ge ti - re bi lir ler dü şün ce si ha kim. Be ni 1978 kı şı nın so nun da Ankara'da bek li yor lar. Ver di ğim bü - tün iz le nim ler, Ankara'ya dön me yö nün de dir. Hat ta Diyarbakır'da ev tu tul muş, evin öte be ri si bi le alı nı yor, biz de rı za gös te ri yo ruz. Ra por lar böy le gi din ce, fark lı bir plan ge liş mi yor. Ta bii, be nim ani den giz li bir bi çim de or ta dan kay bol mam var. Ön ce Pilot'tan, son ra o ba yan dan giz li ay rı lın ca, bir an lam da ha ber ver me den gi din ce, dev le tin bir ne vi bü yük bir bo şa çı ka rı lı şı olu yor. Ta bii, bu nu bu ka dar açık yap mı yo rum. Şim di bu nu böy le açık ça izah eder ken, o za man ne bu ka dar bi linç liy dim, ne de açık la ya bi le - cek du rum day dım. Biz de iz li yor duk. O se ni kul lan ma ya ça lı şır ken, sen de kul la na cak sın. O ne ka dar ku ral la rı zor lu yor sa, sen de ku ral - la rı zor la ya cak sın, tes lim ol mak yok. Es ki Kürt tar zı na gö re de di - ye lim, ya hu bu ka rı ni ye böy le di ye de bi tir mek yok. Hat ta ar ka - daş lar kuş ku luy du. O bir Te ko şin çık mış tı, kuş ku lu, iş te Pilot'u ni - ye vur mu yor lar? di yor du. Şim di Pilot'u vur sam, as lın da dev le ti uya ra ca ğız, bu iliş ki de öy le. Bu na da ya lı ola rak da epey mu ha le fet ge liş ti ril mek is ten di. Şim di bü tün bun la rı söy ler ken, as lın da son de re ce dü rüst bir iliş - kiy le yo la çı kı yo rum. Baş lan gıç ta öy le ajan dır, ben öy le kul la na ca - ğım di ye de ğil, yol daş ola bi lir ler di ye yak la şı yo rum. Fa kat ih ti - ya tı el den bı rak mı yo rum. En ya kın la rım da ol sa, öy le yim. Bu

72 önem li dir. Ba ya nın dik kat çe ki ci yön le ri var, er kek le ri ol duk ça et ki li yor. Kürt er ke ği nin de ka dın ko nu sun da ne ka dar za yıf ol du ğu nu bi li yo - rum. Hat ta ken dim de za yıf bi ri si yim. Ben gru bu oluş tu ru yo rum. As lın da dü şün ce ve bü tün gru bun oluş tu rul ma sı be nim so rum lu lu - ğum da. Fa kat ba yan ade ta giz li bir el bi çi min de gru bu al tüst edi yor. Özel lik le de et ki le yi ci ka dın lık yö nü nü kul la na rak bu nu ya pı yor. O za man be nim ge tir di ğim il ginç yak la şımlar var dı. Şim di ben her kı - za ev len ve ya ev len me di ye da yat mam, bu bi li ni yor. Söz lü ben ze ri kav ram la ra da faz la de ğer ver mem, an lam lı da bul mam. Ama o za man ter si ni yap tım. Ben ted bir ted bir dir, de dim ve gru bu - mu zun için de en iyi bul du ğun bir ki şiy le söz len sen da ha iyi dir de - dim. As lın da bu çok isa bet li bir söy lem, be nim yap tı ğım isa bet li iş - ler den bi ri si olu yor. Bu ben de ola bi li rim, baş ka bir ar ka daş da ola - bi lir de dim. Kar şı ta raf da as lın da tu tu mu iz li yor. Ben bu laf la rı bo şu na söy le mem ve ol duk ça da il gi du yu yo rum. Ya ni bun la rı söy - ler ken tam bir tak tik ya pı yor ha va sın da de ği lim. Ama de ği şik bir ar ka da şı mız var dı, onun la böy le bir şey yap de dim. Bu da ba na gö re bir çö züm. Son ra ba kı yo rum, o iliş kiy le gru bun ini si ya ti fi ni ele ala ca ğı nı dü şü nü yor. İliş ki kur du ğu er kek ar ka da şın ken di si, gru bun ön de ge - len le rin den di ve ya iyi ola bi le cek bir üye siy di. En azın dan ada yıy dı. Bü yük ih ti mal le onu se çer ken, onun la iş le ri iler le te bi lir an la yı şın - day dı. Nitekim bu an la yış da ha son ra da var. İliş kiy le gru bun ini si - yat ifi ni ele ala cak ve be ni böy le dış ta la ya rak is te di ği so nu cu da ha o za man dan ala cak. Son ra dan bak tı ki, kar şım da ki nin faz la şan sı yok, hat ta hiç yok, tek rar be nim tek li fe yö nel di. İl gi duy ma, iş te ken di siy le bir iliş ki ola bi lir tek li fi. Çok çar pı cı! O ai ley le iliş ki le ri mi ha tır lı yo rum ve na sıl ba şar - dım? di yo rum. Çok zor, ama de ne dim. Ya ni böy le ce sa ret le adım at tım. Ev le ri ne gir dim. İl ginç bir ev. Kür dis tan öl çü le ri ne gö re son de re ce iyi dö şen miş, hat ta çok kla sik bir ev. Na sıl ce sa ret et tik ve ken di mi zi na sıl ayar la dık, ben bi le şa şı yo rum. O da hay li kuş ku lu. Aca ba bu ger çek ten yük sek bir aş kın so nu cu mu, yok sa bu tav rın için de si ya si ama cı mı var? di ye dü şü nü yor du. Ta bii, bil me me si müm kün de ğil, ama onun da bu na ih ti ya cı var. Onun da ken di si ya si ama cı var ve en bü yük si lah la rın dan bi ri si olan ka dın lık si la hı na da - ya na rak so nuç al mak is ti yor. Bu, onun açı sın dan da uzun bir tar tış - ma ger çe ği olu yor. Çün kü dav ra nış lar bu nu bü tü nüy le böy le gös te - ri yor. Eğer bu yük sek bir aş kın ve ya il gi nin so nu cu bi riy se, be ni esir ala cak, ço ğu nun gir di ği du ru ma ben zer bir du ru ma gir mem ge - re ki yor. Şim di ona ba kı yo rum, bu tam böy le de ğil. Tam bir si ya si ön der - lik he sa bıy sa, onu ben da ha iyi ya pa bi li rim di yor. Bir ba kı yor ki, si ya si ön der lik ten de vaz geç mi yo rum ve nor mal bir iliş ki de bu du - rum da as la ge liş mez. Bir çe kiş me, bir sü rüp git me ola yı. Mü ca de le nin sü rüp git me si ve git tik çe kı zış ma sı ka çı nıl maz. Çün kü amaç lar çok fark lı. Bu ra da cin sel lik, sa de ce bir bir le ri ni et ki - le mek için dir ve ya be nim açım dan an la mı de ği şik, onun açı sın dan ama cı de ği şik. Ama yi ne de bir adım. As lın da ba ya nın ken di si böy - le bir iliş ki ye ya naş ma ya cak. Ama son de re ce des tek li yor ve da ha son ra da bu na de vam et ti. Ya ni ka dın lı ğı nı bir si lah ola rak kul lan ma işi ni, bü yük bir ih ti mal le bi linç li ya pı yor. Ya ni öy le düş kün bir ka - dın ol du ğu için de ğil, ama bir si lah ola rak bunu yapıyor. Kürt er ke - ğin de ki za yıf lı ğı bi li yor. Zaten bu nu de ğer len dir me ler de di le ge ti ri - yor du ve bu na da ta nık tım. Er kek le ri en ufa cık bir yak la şım tar zıy la kont rol al tı na al ma ye te ne ği var dı. Da ha son ra 1986'ya ka dar tek bir kı za ne fes al dır ma ma ve çev re miz de ki he men tüm er kek ar ka daş la - rı, yi ne ge rek ken di si nin biz zat yö ne li miy le kul lan dı ğı ba zı kız lar la kont rol al tı na al ma işi ni çok ba şa rıy la yü rüt tü. As lın da bu ko nu da an la şıl ma ya de ğer dir. İyi an la şıl ma sı için söy lü yo rum. Be nim ya nım da ba zı ar ka daş lar var dı. On la rı ne re dey se bi zim ca nı mı za kas tet ti re cek ka dar et ki le - miş ti. Bir kıs mı nı ya nı na çe ker ken, bir kıs mı nı da in ti har çiz gi si ne it miş. Öne çık mak is te yen en ufa cık bir ba ya nı ne fes siz bı rak tı ğı gi

73 bi, ken di ne bağ lı yor ya da öl dür me da hil, ce za lan dı rı yor. Bir er ke ği ya tam grup dı şı na atı yor, ya da mut lak ken di ne bağ lı yor. Ka dın-er - kek iliş ki si ni de, ta ma men bu te mel de kul la nı yor. Gö rü yor su nuz ki, bü yük bir olay. Ne den böy le oluyor? Be nim açım dan risk li bir olay ol du ğu ba - şın dan bel li. Tabii ki, ben de tedbirlerimi almışım. Bu ser best bir ka dın gi bi ha re ket eder se, bü tü nüy le al lak bul lak ede cek. Ku ral la ra bağ la mak is ti yo rum, onu da ta nı ma dı ğı or ta ya çı kı yor. Ben de muh - ta cım, çün kü Ankara'dan çı kış yap mak, son ra Diyarbakır'dan çı kış yap mak o ka dar ko lay de ğil ve ya baş ka la rı nın yap tı ğı gi bi ol mu yor. Ve son ra la rı, ay nı yön tem sü rü yor. Er kek da ki ka da bi ti yor, ka dın bu tarz pla nın dan baş ka bir şey dü - şün mü yor. Beş-on kız var, bü tün işi gü cü ba zı er kek le ri el de et mek. Ba zı er kek ler var, bü tün işi gü cü, iliş ki den an la dık la rı böy le bir düş kün lük ten öte ye bir şey de ğil. Ben bu nun la na sıl ida re et tim? As lın da bü yük me se le. Bu nu na sıl izah ede bi li riz? Bu an cak çok iyi bir ede bi yat la izah edi le bi lir. Ne er kek sen öy le er kek ol, ne ka dın san öy le ka dın. Ken di de ne yi mim - de var. Bu gün de ço ğu onu tak lit et me ye ça lı şı yor. Ço ğu onu kul - lan ma ya ça lı şı yor ve kar şım da ki de bu iliş ki yi fe la ket kul la nı yor. Bu nun ya ra ta ca ğı psi ko lo jik ger gin lik, da ki ka da bir ci na yet iş le me - ye ye ter li dir. Di ğer ba zı ko nu lar da da öy le yim. Bir iş le uğ raş tım mı, so nu na ka dar uğ ra şı rım. Ne var ne yok di ye pe şi ni bı rak mam. Bu iliş ki de de öy le. Ka dın da ne var ne yok, tam öğ ren mek için so nu na ka dar uğ raş tım. Ne dir? Önem li bir öğ ren me me to du olu yor. Bir şe yi ya - rım bı rak mak yok. Tam an la yın ca ya ka dar pe şi ne dü şe rim. Bu nu ya par ken ta bii, baş ka la rı gi bi kaş-göz çı kar mı yo rum. Ko lay sev da - lan mı yo rum. Kal bim var, ama bey nim da ha faz la sü re ci kav ra ma pe şin de. Yi ne bi rey ci lik yap mı yo rum. İna nır mı sı nız, bü tün bu sü re - ce iliş kin, bel ki her anın bir ci na yet le so nuç lan ma sı ge re kir. Ama ben gru bun olum suz et ki len me me si için tek bir söz söy le me dim. Bir gün ken di mi sık ma dım bi le. Tek bir gün be nim özel iliş kim var, bu özel iliş ki be ni bu nal tı yor. Ey grup ba na yar dım cı ol de me - dim. As la! Du da ğı ma böy le bir söz ge tir me dim. Bu da bir tarz. Teh li ke li, he le ba ka lım ne olu yor? Ve ta bii kar şı ta ra fı kont rol edi yo ruz. Bu nu ge le nek sel bir er kek ola rak de ğer len - dir me mek için, 10 sa at bi le ta ham mül edil me ye cek bir du ru ma 10 yıl sa bır la ta ham mül et tim. Me se le iliş ki ne dir, ira de ne dir ne de - ğil dir den öte ye, ola yı an la mak tır. Bir sos ya list böy le ola bi lir mi? Bir ay dın en tel lek tü el böy le ola - bi lir mi? Bir Kürt böy le ola bi lir mi? Öte si, kuş ku gö tü ren yan la rı - dır. Ka dın lı ğı nı na sıl kul lan mak is ti yor? Sos ya list mas ke al tın da ne yap mak is ti yor? Kürt lük mas ke si nin al tın da ki ne dir? Fe o dal komp - ra dor ki şi lik ne re ye gö tür mek is ti yor? Dik kat edi lir se, tam bir ma ce ra. Ma ce ra dan da öte ye, bü yük bir bo ğuş ma, ba na gö re aslında bü yük bir sa vaş. Bu sa vaş la rı ken di sa - vaş la rı ola rak al ma dık lar için, bi zim ar ka daş la rı mı zın top lum sal çö - züm le niş dü zey le ri, iliş ki le ri sağ lam laş tır ma ve ya çöz me dü zey le ri çok ge ri dir. Ta bii, il gi çe ki ci der ken, baş lan gıç lar der ken, bu nu vur - gu lu yo rum. So nu na ka dar dü rüs tüm ve her doğ ru ya da açı ğım. Ama kar şı ta - ra fı da gö re cek ka dar ira de me ha ki mim. Bu ra da baş ka bir er ke ği dü şü nün bi zim ye ri mi ze! Ya ka dı nın tam em ri ne gi rer, ya da ka dı nı bo şar, öl dü rür. Baş ka or ta yol yok tur. Hem de on sa at, bi le me din bir haf ta için de. Fa kat or ta yer de dev le te çok da ya nak teş kil et miş bir ai le var. Gru bun üze rin de ba zı teh li ke li ta sar ruf lar söz ko nu su. Ben ya grup işi ni bı ra ka cak tım, Kürt işi ni bı ra ka cak tım, kü çük bir me mur gi bi aman Al lah, bir da ha bu iş le re töv be di ye cek tim, ya da bu işin so - nu nu ge tir me ye ça lı şa cak tım. He pi ni zin bü yük ih ti mal le iliş ki ler de yak la şım tar zı nız da çok de ği şik du rum lar söz ko nu su dur. İliş ki nin si ya si, sos yal, kül tü rel, ru hi at mos fe ri ni hiç göz önü ne ge tir me miş - si niz. Cin sel lik hoş tur, zevk ge ti rir ve ira de niz ora da kı rıl mış tır. Ve ya cin sel li ği gör me me, uy ma ma, ya şa ma ma ola yı da ba zı la rın da çok et ki li. Sa nı rım o da, en az di ğe ri ka dar teh li ke li so nuç la ra gö tü

74 rü yor. Cin sel lik le tut ku, cin sel lik le duy gu yo ğun lu ğu ve bu da ta bii biz de ta ri hi bir çer çe ve ye otur mak zo run da. İliş ki ler bir sos ya list için çok önem li dir. Sı ra dan ele alın dı ğın da baş tan ye ni lir. Ta ri hi te mel de iş te ka dı nı ben or ta ya koy dum. Cin sel lik te bü yük bir tü ke niş, bü yük bir bi tiş ger çe ği ni ya şı yor. Öz gür lük le hiç ala ka sı yok. Er kek za ten ya nıl gı la rı nın bu ka dar kur ba nı dır. Bu ra da sos ya - lizm kal maz; di re niş, ira de öz gür lü ğü, da ya nık lı ira de kal maz. Bu nok ta da cin sel li ği ben na sıl çö zü me doğ ru gö tü rü yo rum? As - lın da bu so nu cu da ön ce den an la yıp for mü le ede bi lir iz. Düş ma nın bir iliş ki yi yüz yıl lar dan be ri böy le kul lan dı ğı; na mus an la yı şın dan, zevk an la yı şı na ka dar bir çar pık lı ğa dü şür dü ğü ke sin dir. Bu nu gö rü - yo rum. Fa kat ted bir ne ol ma lı dır? İş te ken di me uy gu la dık la rım var. Me se la ko lay bir ka dın bu la bi lir dim. Çok er ken yaş lar da köy usu lü be ni ev len di re bi lir ler di. Ve hat ta an lat tım, ai le de böy le bir ara yış var dı. Ba na söy le me ye bi le ce sa ret et me di ler. Be nim o za man ki aş - kım, mu ha fa za kar lı ğım dı. Duy gu ol ma lı dır. Bu nok ta da bir ger çek li ği ha tır lat ma lı yım; bü yük sev me, bü yük duy gu ola bil me li. İş te ben hep böy le yim. Da ha ço cuk ken kö yü mü - zün ba na gö re ko lay ko lay şu ve ya bu ki şi ye ve ril me me si ge re ken bütün kız la rı, hep be nim le ol ma lıy dı. Hat ta bir kaç ta ne si nin si lu e ti hâlâ ak lım da. Ya ni o kız lar san ki be nim di ler ve zor la alındılar. Ha ka ret ola rak de ğer len di ri yor dum. Di ye bi lir si niz ki, sa na ne, fi lan ai le nin kı zı fi lan ta rih te is te dik le ri ko ca ya ve ril miş ve ya ver di - ril miş. Her şey ta rih te olup bit miş ve ya unu tul muş. Sen ne den hâlâ böy le dü şü nü yor sun? Ta bii, ben dü şü nü rüm. Hat ta bir de ba cım var dı, an lat tım. Hiç ta nı ma dı ğı bir adam gel di, ka ba bir bi çim de bir - kaç çu val buğ day ve bir kaç ke çi yi ba ba ma ver di ve kı zı alıp gö tür - dü ler. Bu hâlâ ak lım da dır. Bu ne bi çim iliş ki dir? Bü tün bun lar so - run ta bii. İş te fi lan kı zın git miş ol du ğu ko ca, çok iyi bi li yor dum ki, cin sel bir düş kün dü. Kız as lın da ol duk ça ge li şe bi lir di. İsim le ri bi le hâlâ ak lım da dır, hep si de yan lış lı ğın ve ya köy ge ri ci li ği nin kur ba nı ol du lar. Za ten da ha son ra ki kız la rı ele alış tar zı mın köy de ger çek - leş ti re me dik le rim le ke sin bağ lan tı lı ol du ğu apa çık tır. Or ta o kul da ve da ha son ra üni ver si te de de var dı. Çok ye rin de bir cüm le yi sa nı yo rum şim di söy le ye bi li rim. Dev - rim gü zel lik le ri (iş te bu bir ses de ola bi lir. İlk de fa Aram'dan bir Kürt çe uzun ha va yı din le di ğim de, bu se sin kur ta rıl ma sı ge rek ti ği ni söy le dim ve si ya set te bir adım at tım), böy le bir dü zen al tın da bu kız lar, bu gü zel lik ler ve ya bu gü zel lik ta sav vur la rı böy le git me me - liy di. Dik kat edi lir se şim di bu gü zel lik ler le bir lik te faz la ya şa ma şan sım yok. Fa kat bu bir so run ve uğ ru na dev rim ya pıl ma sı ge re ki - yor. Evet er ken den bi ri si nin ben den ko pa rı lı şı na kar şı da ha son ra be - nim dü zen le di ğim ha re ket, top lum dan bü yük in ti kam alı yor. Dü nün mü ca de le ci ada mı ne ye ka dir dir? Ben hep böy le yim. O za man bir şey yap ma mış ola bi li rim, ama ki ni mi, duy gu mu, öf ke mi bi rik tir - dim, bi rik tir dim, bi rik tir dim, da ha son ra pat la ma ya dö nüş tür düm. Şu an da bin ler ce, eğer da ha da açar sak ka pı yı, genç kız lar sö kün edi yor. Bu ne de mek tir? Be nim bü yük in ti kam al dı ğı mı gös te rir. Vic dan sa hi bi ol dum. Bu ko nu da ben baş ka la rı na ben ze mem. Bin ler ce ka dın, genç kız çok teh li ke li bir bi çim de alı nıp gö tü rü le - cek ve be nim vic da nım, duy gu la rım bun dan et ki len me ye cek! Açık, or ta da, dü şü nül me li dir. Bun la rın da hep si ni al-sat! Mardin'den bir iliş ki ha tır lı yo rum. Sö - zü mo na be nim dev rim ci ar ka da şım dı. Te sa dü fen bir gün evi ne git - tim. Kız hâlâ ak lım da. Bu kız bu nun ka rı sı de di ler. Ada ma bak - tım, alt mı şı nı ge çi yor. Kı za bak tım, yaş ci va rın da. Sö zü mo na ben dev rim ci bir ev de yim ve ye mek yi yo rum. Ne gü zel dev rim ci bir ai le! Ta bii bü yük in ti kam ye min le rim den bi ri ni de o za man et - tim. O iliş ki yi yer le bir ede ce ğiz! O kı zı kim se bil mez di, duy - maz dı, ama ben duy dum. Böy le bir çok zin cir le me du yuş la rım var - dı. Baş ka la rı ol say dı hür met ler bü yü ğü müz der ler di. Yü rek yok çün kü

75 Bel ki bun lar si ze de li saç ma sı gi bi ge le bi lir. Ama be nim le il gi li özel lik ler top la mı dır. Da ha sı bu ko nuy la uğ ra şı yo rum, ya ni de rin - lik-ha ki mi yet ge liş ti ri li yor. Ka dı nı kont rol et mek, pa ra yı kont rol et mek gi bi dir. Ka dın, pa ra dan da ha in ce bir pa ra dır. Ay nı za man da sı nıf lı top lum ve ya me ta top lu mun da, üze rin de dü şü nül me si ge re ki yor. Me ta top lu mu, ka dı nı en de ğer li me ta ola - rak ha zır lı yor ve ona gö re su num ya pı yor. Sos ya liz min bir il ke si de, me ta laş mış de ğer sis te mi ye ri ne da ha de ği şik bir de ğer sis te mi ge - tir mek tir. Bu ka dı na da da ha yo ğun, da ha de ği şik bir yak la şı ma ih ti - yaç gös te rir. Ka dı nı me ta ol mak tan na sıl çı ka ra ca ğız? Bü yük bir olay dır ve çok bü yük bir yak la şım ve ça ba is ter. Hem de na sıl pa ra? Ba zı la rı Ro ma dö ne min den kal ma pa ra, ba zı - la rı te ne ke den pa ra, ba zı la rı al tın pa ra Bu du rum la ra ge ti ril miş pa ra lık ka dın lar. Ta bii, biz al bu ka dar pa ra, al sa na bu ka dar ka - dın di ye me yiz. Ben bu ko nu da da öz gür lük il ke si ni esas alı yo rum. Bu il ke de pa ra ola yı iş le mez. Be nim en bü yük bo ğuş ma ça ba la rım - dan bi ri de bu dur. Bu pa ra cı laş mış du ru mu aşa bil mek ve öz gür lük il ke si ne gö re ya şa mı dü zen le ye bil mek bü yük bir olay dır. Bu, bel ki de TC'ye kar şı yü rüt tü ğü müz sa vaş tan da ha zor dur. As lın da çok duy gu lu yum. Kız lar la na sıl il gi li ol du ğu mu, ye di ya şım dan be ri gös te ri yo rum. Ya ni öy le bil gi siz dir, an la maz fa lan de me yin. Ben, müt hiş ka dın gü - zel li ği pe şin de ko şan müthiş biriyim. Be nim or ta o kul dan ol sun, li - se den, üni ver si te den ol sun, hâlâ bü tün kız lar gö zü mün önün de sey - re di yor, ama ta bii ki bu, be nim içim de ki bir ge liş me dir. Ama öte yan dan pa ra nın da ne ol du ğu nu bi li rim. Bir on ku ruş yü zün den her gün taş la ko va la nır dım. Ama şim di o bü yük teh li ke yi, iki bü yük teh li ke yi di ye lim, ade ta ya nım da tut sak et mi şim. Şu an lam da tut - sak: Kö tü lük le rin den, ka pi ta liz min ku ral la rı na gö re ha re ket et me le - rin den alı koy mu şum. Müt hiş bir bi çim de pa ra teh li ke si ni ön le me li ve en önem li si de doğ ru bir kul la nı ma ka vuş tu ra bil me li yim. İlk rüş - vet al dı ğım da da, böy le bir so run kar şı ma gel miş ti. Rüş vet alıp ne ya pa ca ğım? Sa ba ha ka dar tat min ol ma dım, kuş ku için de kal dım. Aca ba bo zu lu yor mu yum? de dim. Tek bir şart la de dim, ka bul edi le bi lir. Bu, Kürdistan'ın için de olup bi ten bir olay dır. Her hal de bu pa ra Kürdistan'a kö tü lük ya pı yor. Ben bu pa ra yı onun iyi li ği için kul la na ca ğım, de dim ve rüş ve ti ka bul et tim. Pa ray la bo zu lu yor her kes, ama şimdi onu diz gin li yo rum. Sa nı rım şim di iyi bir pa ra iliş ki si var. Bi raz fay da lı olur. Ka dın da öy le. Ka - dı nı yo ğun laş tı rı yo ruz, güç len di ri yo ruz. Ta bii ben ka dı nı bağ lar ken, kö le lik an la mın da de ğil, tam ter si ne bin bir bağ lan mış ol du ğu kö le li - ğin den acı ma sız ca he sap so ra rak, onu doğ ru yo la ke sin so ka bil mek için dir. Ak si hal de bü yük çir kin lik tir, ak si hal de ka dın bü yük iğ - renç lik tir. Be nim di ğer ka çı şım da, ka dı nın ge ri li ği dir. Hâlâ ha tır lı - yo rum ve sık ça dü şün düm: Al lah kim se yi ka dın gi bi yap ma sın di yor dum. Ya ni be ğen me di ğim için de ğil, tam ter si ne güç lü ya şam kay na ğı ola rak de ğer len dir dim. Ama var olan sta tü be nim için kor - kunç tu. Ve bir ka dın na sıl bu sta tü yü ya şı yor, ben hâlâ bu so ru yu ken di me so ra rım. Ya ni ken di ni zi bir genç kı zın ye ri ne ko yun, si zi o kla sik öl çü ler le ka rı yap mak, dün ya nın en teh li ke li, en çir kin işi dir, di yo rum

76 Bü yük Vu ruş Ha re ke ti De ha ken di si de ğil dir, ben li ği yok tur. Her şey dir ve hiç bir şey dir. Ki şi li ği yok tur. Işı ğı ve göl ge yi se ver, bü yük bir hız la ya şar Va r o lan la rın ara sın da şi ir sel lik ten en uzak ola nı dır, çün kü kim li ği yok tur. Sü rek li ola rak baş ka bir var lı ğı bil gi len dir mek te ve dol dur mak ta dır. John Ke ats ( ) Ankara'dan çı kış yap tım. Ama özel bir iliş kiy le. Diyarbakır'a biz böy le, hem de uçak la in dik. Sö mür ge ci li ğin kal bi Ankara'dan, Kürdistan'ın kal bi Diyarbakır'a; Ankara'nın ke ma list ka le sin den Kür dis tan mer ke zi uçak la Diyarbakır'a in dik. Bu ra da, bu ay nı yıl da 1978'in 27 Kasım'ında PKK'yi res men kur ma ya ça lı şa ca ğız. Özel iliş ki yi tır man dır mı şım. Bü tün öl çü le ri me gö re, ben de o ai - le den bi ri si yim. Hem de gö rü nüş te CHP ai le si. Böy le bir ai le yi dev - let ni ye öl dür sün? Et ki le ni yor sun, ku şat ma ya alın mış sın. Za ten po - lis ten ür kü yor sun 'dan iti ba ren tü müy le aman sız bir ku şat ma - ya alın mış sın. Pi lot, özel sa vaş da i re si ne bağ lı bir kont rge ril la. Her gün be ni ka fes te ki kuş ola rak yo lup ka vu rup, tu zlayıp bir lok ma da yi ye ce ği bi ri ola rak gö rü yor. Ama bü yük bir tak tik le ora da tu tu yo - rum ve bu, dü şün ce nin öte si ne geç mi yor. Onu ora da tu tu yo rum, ama ben yi ne de ka fes te ki ku şum. Ku şu iyi bes le di yo rum ve di - ğer ta raf tan ben so nu na ka dar ai le de nim. Bu ai le den çı kan yol da, Özel Harp Dairesi'ne gö tü rü yor. CHP, ora dan dev le te gi der. Za ten gi den ra por lar da bi zim ki nin böy le bir açık la ma sı var. Bu o yıl lar da

77 yüz de yüz ku ca ğı mız day dı, de ne ti mi miz dey di di yor. Ben de gö rü - nüş te bu nu yüz de yüz sağ la dım. Kim olu yor lar şim di, bu iliş ki ye ne ad ve ri li yor? Tam bir düş man ka le si nin içi ne gir mi şim. Hem de on la ra bi raz ben ze ye nim. Sol cu yum, Kürt çü yüm. Fa kat, on la rın için de so nu na ka dar eri ye cek mad di ze min de söz ko nu su. Kırk yıl dır ai le si nin mes le ği Kürt çü lük, çok iyi ta nı yor lar. Ne ya pa cak la rı nı, be ni na sıl yo la ge ti re cek le ri ni iyi bi li yor lar. İs ter si ya si, is ter duy gu sal ola rak, be nim çı kış ya pa bil mem için bu iliş ki yi de rin leş tir mem ge rek miş ti. Ade ta bi ri si ba na sen bu ko nu da iler le me li sin, bu nu yap, yok sa ya - şa ya maz sın di yor. Duy gu la rı mı bi le eğit mem ge re ki yor. Ol ma yan duy gu la rı mı ge liş tir mem la zım, ol ma yan aş kı mı ge liş tir mem la zım, gö rü nüş te ke sin inan dır mam la zım. Çün kü kar şım da ki kurt gi bi, öy - le yu ta cak bi ri de ğil. Tam bağ lan dı ğı mı gös ter mem la zım ki, bir adım at mış ola yım. Abart ma sız söy lü yo rum; rol da yat ma dım, oyun oy na ma dım. Ama bi lin ci mi de ken di öz amaç la rı ma bağ lı lı ğı mı yi - tir me den ko ru dum ve bu nu ba şa rıy la at lat tım. Kar şım da ki ai le ol - sun, ka dın ol sun, bu adam ru hen tam bağ lan dı, mad di ola rak bağ - lan dı, baş ka da za ten ya pa ca ğı bir şey yok ka nı sı nı edin di ler. İş te ta ri hin en kri tik iliş ki si ve ya ka le içi sa va şı mı nı bi raz böy le ver dik. Di yar ba kır. Ba yan ve Pi lot, ora da da tıp kı ken di ev le ri gi bi bir ev dü ze ni ge - liş tir di ler. Ev be ğen mi yor lar dı. Ev dü zen li yor ba yan, an cak bir mi li - ta nın kul la na ca ğı bir yer de ğil de, ge liş miş bir dev let yet ki li si nin kul la na ca ğı bir yer. Faz la ses çı kar mı yo rum, ama iç ten içe uyum su - zum. Ya şam git tik çe kah re di yor. Sa nı rım kar şı da ki de öy le ko lay ye ni lir yu tu lur bir lok ma de ğil. Söz de bir Kürt ge le ne ği ne gö re ve ya dü ze ni ne gö re bir ev li lik ol - muş. Oy sa sa vaş tır man dı. Sa vaş tır man dı. On la ra gö re be nim ar tık ta ma men kont rol al tın da ol mam ge re ki - yor. Dev let be ni ar tık gün lük ola rak iz li yor. Sa nı rım ba ya nın gö re vi de o. Be ni bu dü ze ne na sıl bağ la ya cak? Her han gi bir Kürt er ke ği gi bi bu sü re ce ka tıl mış bi ri si nin gös te re ce ği nor mal öl çü ler var. Gi - de rek ai le ci olur, gi de rek ru hu nu ta ma men sa tar, ço luk ço cu ğa ka - vu şur. Bu ai ley le iliş ki ka ra rı, oy sa ben de bun la rın hiç bi ri ni ge liş tir - mi yor. Ta raf lar kar şı lık lı mev zi len miş, bir bir le ri ni al tet me yö nün de. O be ni al tet mek is ter ken, bü yük ih ti mal le dev let te me lin de eri tip gö tü re cek. Ben ise onu kul lan ma ya de vam edi yo rum, hem de 1977'yi at lat mış ol mam yet me di ği gi bi, 1978'i de at la ta ca ğım ki, bu nu at lat mak de mek, PKK'nin çok önem li iki yı lı nı ba şa rıy la at lat - mak de mek tir. Ve ya PKK'nin en kri tik ku ru luş sü re ci ne ba şa rıy la kar şı lık ver mem de mek tir. Ta raf lar için sa at ler bi le önem ka za nı yor. Hat ta şu ta ri hi sap tır ma yı, ya nılt ma yı ger çek leş tir miş olu yo ruz: Ai le kırk yıl lık iş bir lik çi. Ai le ye ye ni Kürt ön der le ri gir di. Neden? O da kırk yıl lık bir Türk iş bir lik çi siy di. Hem de TKP ge le ne ği şah - sın da alt mış yıl lık TKP iş bir lik çi si. Türk so lu yi ne öy le. O nok ta ya gel miş iş bir lik çi. Sız ma var. Be ni de gö nül lü ola rak gör müş ler. Boy nu mu uzat mı şım, dev let de ara yıp da bu la ma dı ğı mız ma lı bul - duk di yor. Ger çek ten de öy le. Adam hem ön der, hem ye te nek li, hem de tam fa ka düş müş. Za ten Pi lot sık sık sen fa ka düş müş sün di yor du, ka fes ten söz edi yor du. Sa nı rım ba na bir şey ler anım sat mak is ti yor, ama giz li lik il ke si ne de çok bağ lı. Kim bi lir, onun için de baş ka ne ler var dı? Aca ba ben den ya na ol ma yı ak lın dan ge çir di mi? Çün kü son ra dan uça ğı düş tü, öl dü de di ler. Bi le mi yo rum, kont rge - ril la dır, bel ki de ya şı yor dur. Bel ki de öl dü rül dü. Çün kü ben ru hen ka zan mış ola bi li rim. Çok et ki le yi ciy di. Ha tır lı yo rum, sen ka fes te ki kuş sun di yor du ve teh li ke nin bü yük lü ğü nü ha tır lat mak is ti yor du. Duy maz lık tan gel dim. Gö rü nüş te çok ra hat la mış, çok yön lü bir iliş - kiy miş gi bi, san ki güç ve rir miş gi bi gös ter dim. As lın da öy le bir şey yok. Be ni 'den da ha çok ku dur ta cak ve ya onu amaç la yan bir tarz as lın da. Ce mil Ba yık ile Ke mal Pir, bir gün lük Di yar ba kır ya şa mı ma ta - nık olu yor lar. Meh met Hay ri Dur muş da var. O an bi le aşa ğı in dik,

78 ka rar ver dik, o ka dı nı öl dü re lim di yor lar. Ar ka daş la ra na sıl ha ka ret et ti ği ni bil mi yor dum, ben den kırk kat da ha on lar la iyi ge çi ni yor du. Fa kat onun ar ka daş la ra ha ka re ti ve böy le si ol maz iz le ni mi ne yol aç ma sı hay li dü şün dü rü cü dür. En sert bir ka ra ra yol aç ma sı dü şün - dü rü cü dür. Ama ben çok ra hat lık la ile ri gö tü rü yo rum. Nitekim tam da o sı - ra da sa nı yo rum ma ni fes to yu ya zı yo ruz. Diyarbakır'da kal dı ğı mız yer de ma ni fes to yu yaz dık ve dü şü nün, ma ni fes to da ki güç açık tır. Oy sa çok hız lı, da ya nıl maz bo yut lar da tah rik var. Bu na rağ men ma - ni fes to yu ce vap ola rak dü şü ne bil dim. Tam da bu sü reç te yi ne ben ev den ikin ci ka çı şı mı (bu da 15 gün sür dü) ger çek leş tir dim. Son ra dön düm. Bu bir ge ri çe kil mey di. Baş - ka sı ol sa anın da ya ölür, ya da öl dü rür. Ara ka daş la rın dü şün dü ğü gi bi öl dür me işi ni yap sam grup al tüst olacak. En kö tü sü de, za ten kuş ku lu yum. Dev let bi ti rir iliş ki yi. Oy sa be nim iliş ki yi ya şat mam ge re ki yor du. Dev le ti az çok oya la dım. Be nim za man ka zan mak is te di ği mi Pi lot da an la mış tı. Şu an da da özel sa vaş Apo za man ka zan mak is ti yor di yor ve bü tün or du - su nu aya ğa kal dır mış. Ve Türk ge nel kur ma yı da, bü tün gö rüş tür me - ler de za man ka zan mak is ti yor. Çün kü o ateş kes sü re cin de de 3 ay lık bir za man ka zan dı. Hâlâ da de ni yor: PKK'yi PKK ya pan te mel bir ya nılt may dı. Ben o za man Talabani'yi, bu Güney'deki iş bir lik çi olu şu mu bi raz de ğer len dir miş tim. Ger çek ten de özel sa va şın en iyi sa va şan la rın - dan bi ri olan Özal, bir adım at tı. Za ten dü ze ni de ğiş tir di yor du. Eli ni uzat say dın, ko lun gi der di. Bu ada mın hiç bir şey le tat min ola - ca ğı yok. Fa kat bu na rağ men bir adım da hi at mı yor. Çok il ginç bir tarz da, ba riz bir dev rim ci lik var. Hâlâ da Özal ai le si ne fes bi le ala - mı yor. Oğ lu bi le kont rge ril la be ni öl dü re cek di yor du. Sırf bu Kürt me se le sin de doğ ru bir adım at ma sın dan do la yı, ke ma liz min böy le bü yük bir in ti kam hış mı na uğ ru yor. Çün kü be nim de ne yap tı ğı mı çok iyi bi li yor, ka zan dı ğım za ma nın ne an la ma gel di ği ni de çok iyi bi li yor. Ta ri hi de ne yim var. Bu yıl lar da ka dın, sa a ti ni bi le öy le he sap lı yor ve öy le ge li yor ki; ya açı ğa çı ka cak sın, ya hal le di le cek sin, ya çö zü le cek sin, ya da ya - şa mak yok tur. Ka çı yo rum ol mu yor, ar ka daş lar gi bi vur sam ol mu - yor. Ta ma men onun is te di ği gi bi na sıl ola ca ğım? Öy le iyi yim, öy le iyi yim ki! Bu da fay da et mi yor. İş te tam da bu du rum day ken, onu Ankara'ya yol la dık. Se ne 1979 ol muş tu ve ai le si ne yol la dık. Bü yük ih ti mal le Ankara'da çok kap sam lı bir de ğer len dir me yap - tı lar. Üç ay lık bir sü reç ti. 1979'un baş la rı olu yor. Çok dik kat li ha re - ket et me miz ge re ki yor, ne olur ne ol maz. Adam la rın yüz de yüz kont ro lü al tın da yım. Kont rol den çık tı ğı mı an la dık la rı an da der hal öl dü re bi lir ler. So nu na ka dar bağ lı ol du ğu mu anı anı na tek rar la mam la zım ler de te mel ça lış ma mı zı baş lat tı ğı mız da, sa de ce bir kaç ke - li me lik si la hı mız var dı. Ve ben 5-6 yıl sa de ce bu bir kaç doğ ru nun savş çı sıy dım. İde o lo jik bir sa vaş çıy dım. Baş ka hiç bir şey dü şün mü - yor dum. Be nim o yıl la rım, baş ka hiç bir şe yi gör me ye cek ka dar bir saf lık la ve ke sin lik le ide o lo jik doğ ru la rı aman sız tek rar la mak la ve grup laş mak la geç ti. Baş ka hiç bir şey ne ak lı ma ge le bi lir, ne de il gi - mi çe ke bi lir di. Çek se de, hep ona hiz met et ti re cek bir bi çim de yer ve ri yor dum. Dev let de ol sa, ağa ço cu ğu da ol sa, bu böy ley di. Sos - yal şo ven grup lar var dı, sağ cı grup lar var dı. Her tür in san var dı. Hep si ni az çok ide o lo jik te mel amaç la bağ lan tı lı bir bi çim de ge liş - tir dik. So nuç ola rak bi zim grup bi raz ge liş ti. İde o lo jik il ke le rim bi - raz gru ba bağ lı ol du. İş te adı na Kür dis tan de di ği miz (ki, adı var ken di si yok ve ya ken di si var adı yok) ye re, hay di gi de lim de dik. Grup çar na çar Kür dis tan a in di ğin de, ağız la rı nın dön dü ğü ka dar bir şey ler söy le di ler ve bu da ol du bir ge liş me. Adı mı zı PKK ko ya lım de dik. Ece vit ka bi ne si ku rul muş tu. Ece vit laf ta kont rge ril la ya kar şı - yım, ba na da su i kast de ne me si ya pıl dı bi çi min de ba zı yak la şım lar için dey di. Bel ki de ka fa ka rı şık lı ğı ve bi raz da çe liş ki var dı di ye lim. Biz on dan da bi raz ya rar lan ma ya ça lış tık. Da ha son ra Ece vit bi zim

79 en bü yük düş ma nı mız ke sil di. Çün kü 1978 i biz bu ne den le, onun hü kü me ti dö ne min de iyi de ğer len dir dik. Laf ta da ol sa, MHP ağır - lık lı kont rge ril la bi raz ge ri le til miş ti. Yi ne o 1 Ocak top lan tı sın da 1978 i na sıl kur ta ra ca ğız de ğer len dir me si ni ya pı yor duk. İş te bi lin - di ği gi bi, bu çer çe ve de önem li bir ge liş me ye baş la dık i par ti - yi kur ma ve adı nı açık ça ilan et me yı lı ola rak dü şün dük. Bir yan dan Hil van si lah lı di re ni şi ni sür dür me ye ça lı şır ken, bu te mel de bir de par ti ila nı na gi de lim de dik. Bi zim açı mız dan ol duk ça dü şün dü rü cü ve ka rar laş tı rı cı bir yıl ol ma sı ge re ki yor du. Par ti ola rak ilan ede - cek mi yiz, et me ye cek mi yiz? di ye ken di mi ze so ru yo ruz. Ve en önem li si de ha zır adam yok tu. Ulu sal kur tu lu şa, par ti ger çe ği ne kim se ken di ni öy le faz la ka ta cak du rum da de ğil di. Öğ ren ci genç lik so rum suz, ön gö rü süz ve faz la umut lu da de ğil di hak lı ola rak. Bu na rağ men bi lin di ği gi bi par ti yi res men ku ru luş top lan tı mız, Ka sım ayı nın son la rın da baş la dı. Sa de ce adı nı ilan ede riz, hiç ol maz sa ta - ri he böy le bir isim ka lır. O da bir te mel olur di yor duk. Bir yı lı bo şa ge çir mek ten se ve ya ucuz kay bet mek ten se, bu yı la böy le bir isim sığ dı ra lım, de dik. Ve so nuç ta is mi mi zi or ta ya at tık. İlk de fa PKK adıy la bu bü yük so rum lu lu ğu Di yar ba kır da yo - ğun la şa rak ve ku ru luş bil di ri si ni ha zır la ya rak al dık. Bi li ni yor, ma ni - fes to yu da 1978 in Tem muz un da, ilk on gün de ben ha zır la mış tım. Ku ru luş bil di ri si ni de kı şa doğ ru ha zır la dık Ma raş kat li a mı (23 Ara lık 1978 de dir) doğ ru dan Kür dis tan hal kı na yö ne lik bir teh dit tir. Biz par ti yi ilan et tik, on lar da bir ay son ra kat li a mı da yat tı lar. Şu an la ma ge li yor: İle ri adım atar sa nız, si zi kat le de riz. As lın da bu çok cid di bir teh dit ve uya rı dır. So nuç ola rak bu kat li am lar zin cir le me ola rak Ma lat ya, Adı ya man ve gi de - rek bü tün Kür dis tan a ta şı rı lı yor du. Par ti nin da ha ilk ku ru luş yıl la rın da, İnö nü nün ye tiş tir me si Ece - vit dö ne min de, Ma raş kat li a mı ger çek leş ti ril di. Bu kat li am her ne ka dar fa şist Türk akın cı la rına ma le dil diy se de alt tan al ta dev le tin ye şil ışık yak ma sıy la ger çek leş ti. O kat li a mın esas ama cı, res men ilan edi len ve hal kı mı zın çok sı nır lı ve ya vaş da ol sa gir di ği kur tu - luş yo lu na kar şı bir verilen ce vaptı. Düş man şu nu söy lü yor du: Siz ye ni den uya nış ve kur tu luş mu is ti yor su nuz? Alın si ze bir kat li am! Ye ri, za man la ma sı, ken di le ri açı sın dan en uy gun dur. Alt tan fa şist ya par, üst ten sos yal de mok ra tı, Ece vit i ye şil ışık ya kar. Hep si bir - bi ri nin ay nı sı dır. On lar cep he ge ri sin de an la şır lar ve bu işi ya par lar. Ama hal ka kar şı çe liş ki li ol duk la rı nı yan sı tır lar. Böy le ce Kürt ve Türk halk la rı nı bi raz da ha al dat ma ya ça lı şır lar. Ce lal Ba yar ve İnö nü de Der sim kat li a mın da böy le yap ma dı lar mı? Bi ri sö zü mo na di ğe ri ne kar şıy dı. Oy sa ta rih şu nu söy ler: Bi ri di ğe rin den da ha al çak ve di ğe ri on dan da ha al çak tır. Bun lar o dö - nem de hal kı mı zı al dat mak için, bi ri söz de hal kı mı zın ya nın da ol du - ğu nu be lir te rek, bu Ma raş kat li a mı nın he sa bı so rul ma lı dır di yor - du. Ha yır, bu al dat ma nın ay nı sı İnö nü-ba yar ör ne ğin de de var dı. Bu nu Ece vit-tür keş ör ne ğin de tek rar la dı lar. Bu nun la hal kı mı za bu ye ni sev da lar dan ve ulu sal kur tu luş muş, PKK ön der li ğiy miş, bun - lar dan vaz ge çin! di yor lar dı. Gün lük ola rak ha tır lı yo rum, yol da yü rür ken, oto büs tey ken, iki de bir iş te cum hu ri yet bayramındayken, 23 Nisan'dayken, 19 Mayıs'tayken ha bi re teh dit ler sav ru lu yor du. Geç miş le ri ne bak sın - lar, ge le cek te baş la rı na ne ge le ce ği ni öğ ren sin ler de ni yor du. Bu - nun la ne de mek is ti yor lar dı? Biz da ha ne yap mış tık ki, bun lar böy le söy lü yor lar dı? Evet bu ha in ler ken di le ri ni çok iyi bi li yor lar. Çün kü bir hal kı kat le den, ken di ni biz ler den da ha iyi ta nır. Ta bii ço ğu, bu söz le ri din le ye din le ye, özel lik le de bi zim o bi raz bi len ve on lar la suç or tak lı ğı nı ya pan ke sim, he men kor kar, si ner yo kum der. Bu, iş te bir şey yap ma dım, gör me dim, duy ma dım, ko nuş ma dım bi çi - min de ifa de le ri ne yan sır. Bi zim yer li iş bir lik çi le rin tav rı, ufa cık bir uya rıy la, he men her şey den vaz geç me dir. Ta rih te on la ra hem uşak - lık der si ni iyi ver miş ler, hem de bas tı ra rak tes lim al ma yı çok iyi bil - miş ler dir. Kat li am lar gi de rek tüm Kürdistan'a ta şı rıl ma ya ça lı şı lı yor du. Rad yo lar dan, ba sın-ya yın dan teh dit ler ar tı yor du. Sık sık si zi im ha

80 ede riz. Ata la rı nı za ba kın, ba şı nı za ne ge le ce ği ni gö rür sü nüz di yor - lar dı. Ger çek ten, ma ce ra cı bir tarz da de ğil de ta ri hi so rum lu luk la yü rü mek ge re ki yor du ve bu da ce sa ret is ter di. Bu na rağ men, 1978'de PKK'nin Ku ru luş Bil di ri si'y le ça lış ma lar da yo ğun la şa rak; özel lik le ör güt len me, Hilvan'dan son ra Siverek'i de si lah lı mü ca de - le ye aç ma ve gi de rek müm kün se ge ril la ya sıç ra ma yı dü şü nü yor duk. Ben ba har ay la rın da, 7 Nisan'da Fer hat Kur tay ile bir lik te Mar din Kızıltepe'ye git tim. Da ha son ra düş man bu nu öğ ren di ğin de onu vah şi iş ken ce le re al dı lar. Bu ar ka daş, son ra dan ken di le ri ni ya ka rak en bü yük bir ey lem le ta ri he ma le de cek ar ka daş la rın ara sın da yer ala cak tı. Bir ay ka dar bu ar ka daş la kal dık. Meh met Ka ra sun gur ile Urfa'ya yö nel dik. Çok zor ko şul lar da, na çar na çar Urfa'da bir ay kal dık ve bi zi ka bul eden bir iliş ki bi le yok tu. Düş man ar tık ya vaş ya vaş sı kı yö ne ti mi de yay gın laş tı rı yor du, gü ya Ma raş kat li a mı ne de niy le. Urfa'yı da kat mış, gi de rek Mardin'i de ka ta cak. Za ten Hür ri yet yi ne baş lık atı yor du: Apo cu lar Doğu'yu ka sıp ka vu ru yor. Bel li ki üze ri mi ze ge li yor lar ve her an tas fi ye ol - ma du ru mu muz ola bi lir. Ela zığ tu tuk lan ma sı baş la mış, Şa hin Dön - mez iti ra fa baş la mış ve hat ta va li ye mi, em ni yet mü dü rü ne mi gi - de lim, o Apo'yu ol du ğu yer de ya ka la ya lım. Elim le koy du ğum gi bi bu lup çı ka ra bi li rim, ye ter ki em ret de miş ti. Ka rar yok, ol sa as lın da ba na da uza na cak lar. Fa kat An ka ra mer ke zi da ha de ği şik plan lı yor. Bel ki de ile ri bir za ma nı dü şü nü yor lar. Ve iş te bu nun için biz ar tık iyi bir adım at tık. Ama so nu nun na sıl ge ti ri le ce ği nin dü şü nül me si bi le ce sa ret is ter. Meh met Ka ra sun gur ve di ğer ba zı ar ka daş la rı ça ğır dık. Siverek'te de di re ni şi ge liş ti re - lim de dim. Hat ta Bir ge ril la bir li ği na sıl ku ru lur üze ri ne ben yö - net me lik ben ze ri bir şey ge liş tir miş tim. Bir ça re oy du. Gi de rek sı kı - yö ne tim da ral tı yor du. Biz de di re ni şi ge liş ti re lim, bir çı kış bu la - lım de dik. Düş man teh dit edi yor, kat li am mı da ya tı yor? Biz mü ca de le yi da - ha da ge liş ti re rek yük le ni yo ruz. PKK'lilik ta mı ta mı na böy le dir. Maraş'ta yüz ler ce in san ke sil miş ti ve 1978 yı lı böy le ce ta mam lan - mış tı. O kı şın na sıl bir kış ol du ğu nu iyi ha tır lı yo rum. PKK'nin ku - ru luş bil dir ge si da ha faz la açıl mak, ba ha rın ge liş me si ne da ha ace le - ci yak laş mak de mek ti. Biz PKK'nin ör güt len me si işi ne da ha da sa - rı la rak, di re niş ru hu nu esas al dık Ni san top lan tı la rı nı ger çek - leş tir miş tik ve bu nun üze ri ne, kat li am son ra sı da ha bir kaç ay geç - me den mü ca de le miz Kürdistan'da da ha sert es me ye baş la mış tı ta ri hin de düş ma nın da ha bi linç li ve da ha plan lı bir tarz da et ra fı mız da ki çem be ri da ralt ma sı söz ko nu su dur. Ela zığ tu tuk la ma la rı, ilk teh li ke li dö nek lik ler ve ar dın dan bi zim için ar tık gün le rin bi çil di ği ve sa yıl dı ğı kri tik bir dö nem baş la mış tı. Ba kı yo ruz, gi de rek cep he da ra lı yor du. Biz Urfa'dayız ve ya tı la - cak bir kaç yer bu la mı yo ruz. Ba zı ar ka daş lar Antep'te mi ev tu ta - lım, Van'da mı? di yor lar dı. Diyarbakır'ı za ten ter k et miş tik. Urfa'da da taş çat la sa ya bir kaç gün da ya nı rız ve ya da yan ma yız. Son haf ta için de bu ar ka da şa (Meh met Ka ra sun gur) muh te me len dı şa rı ya yö nel me du ru mu muz ola bi lir, ke sin de ğil de dim. Yi ne bir ar ka da şı (sı nı rın di bin de ak ra ba la rı var dı) öy le si ne bir ke şif için gön der miş tik. Ne var ne yok bir ba ka cak tı. Evet yllar ön ce Ortadoğu'ya çe ki lir ken çok sı nır lı bir gü cü müz var dı. Ade ta eri yor du o güç. Ve taş çat la sa bir kaç ay lık öm rü kal - mış tı. Bu be nim yü re ğim üze ri ne, dü şün cem üze ri ne na sıl bir bas kı ya rat tı? Ta rih gi di yor elin den, se nin en gü zel umut la rın yer le bir olu yor. Bir kaç ay da yan san bi le, bu umut suz bir da yan ma dır. Bir ça re bul! O be ni ara yı şa it ti ve ara yış ilk çır pı da he le git, şu hu du - dun öte sin de ne var, şu da ğın ar dın da ne var? so ru la rı nın ce va bı nı al mak için yü rüt tü. Yi ne bu or du ça lış ma la rı na kat mak is te di ği miz Meh met Ka ra sun gur ar ka da şı mız da, bir gün lü ğü ne bir say fa lık çiz - di ği miz ge ril la yö net me li ğiy le Siverek'e git ti. Sı kı şır sa nız, da ha öte niz dağ dır de dim. Bu ge ril la yo luy la çı kış ya pa bi lir si niz. Dü - şü nün, ne ka dar il kel bir ha zır lık. Ya rım say fa lık bir çö züm le me ve beş-on si lah lı köy lü. O za man bu bir ça rey di. Ko şul lar ağır la şı yor. Ve Et hem Ak çam ar ka da şı ça ğır dım. He le sen de git hu du dun öte si ne bak, bir yol

81 bu lu na bi lir mi? Bun lar ay nı gün ler de olu yor. Er te si gün git ti, gel - di. Yol ol du ğu nu söy le di. Bak tım, eri mek ten se bir ça re yi de ora sı için dü şü ne lim. Ar ka daş lar, siz Siverek'te şöy le bir adım atın! İş te o Bu cak ey le mi ni plan la dık. Baş ka ar ka daş la ra da, siz de şe hir ler - de şöy le ör güt le nin de dik. Ben de, bir ih ti mal, bel ki bir ka nal aça - rım. Ve bu bir ça rey di. Ne ye kar şı bir ça re? İş ler çok teh li ke ye gir di ğin de, kay bet me mek için bir ça re bul ma lı yız dö ne me gö re. Önem li dir, da va sı na bağ lı olan lar, ken di si ni umut suz bı rak mak is te mez. Umut suz bı rak mak is te me di ğin za man, ça re bu lur sun. Şim di iki yüz lü olun ma ma lı dır ve ya par ti nin gü cü ne da ya na rak kim - se ken di ni al dat ma ma lı dır. Umut, her kes için ge rek li dir. Ve her kes umut lu ola cak ka dar ken di vic da nın da bir so rum lu lu ğu duy ma lı dır. Ve her umut da, ki şi yi bir ça re ol ma ya it me li dir. Ak si hal de ya lan yan lış bir kad ro olu nur, ken di ni al da tan bir kad ro olu nur. Bu ge liş - tir mez. Be nim ye nil me yen bir tar zım var. Çok ba sit gi bi ge le bi lir, çok ba sit bir ça lış may mış iz le ni mi ve re - bi lir. Ama sü rek li lik tir. His le ri min de rin li ği dir ve ken di mi ne fes siz bı rak ma ma yö nüm dür. TC de şim di kav ra mış tır, ama iş iş ten geç ti. Ba zı la rı da ha Ankara'da ka lıp grub çu luk ya pa ca ğız, bir ya yın ku ra ca ğız ora da ve bir de ya yın dük ka nı bek len ti si için dey di. 1979'u da öy le ge çir dik. Bun lar biz den gi dip düş ma na çı kı yor du plan la ma sı böy ley di. Çı ka ca ğı mız dan şüp he var mı? Yok. Çün kü ben den baş ka ne re dey - se hiç kim se bil mi yor du. Ben den baş ka kim se bil me di ği ne gö re, MİT'in bil me si de im kan sız dır. Gi de mez, di yor du. Ne ya par? Ba na bir kaç ay lık fır sat. Hem de önem li dö nem de. Ne dir o dö nem? Par ti - yi ilan et mi şiz bir kaç si lah lı ey lem le. Ka mu o yu na açık la mış tık. On - dan son ra sı ne dir? Tu fan. O da bir ba şa rı dır. Bu par ti adı mı nı at tır mak da, son ra sı nı kur ta - ra bi lir sek ba şa rı dır. Son al tı ay da be ni arı yor lar dı, de li ol muş lar dı. İş te o za man, ta ri hi miz de ger çek ten en önem li bir aşa ma ya yol açan dı şa rı ya çı kı şı bir kaç ar ka da şın ge nel bil gi si da hi lin de, ama ta ma - men ani ge liş tir dik. Şim di bu ne an la ma ge li yor? Düş man bir or tam ha zır lı yor. Do lay lı ola rak 1978 he nüz PKK'nin adı nı bi le ilan et me - di ği miz bir or tam dı. Haki'yi de ye ni şe hit ver miş tik. Ku ru luş top - lan tı mız muh te me len düş ma nın doğ ru dan bil gi si da hi lin de dir. Çok ür kü tü cü bir et ki ya ra tır. Ha tır lı yo rum, Ha ki vu rul du ğun da dün yagök üze ri mi ze yı kıl dı. Ne ka dar ya şa ya bi le ce ğiz? Ya şa mak öy le ba - sit de ğil di. Bi zim için ya şa mak, ha re ke tin bir dö ne me ci ni sağ lık lı ya şa mak tır. Ha ki de git ti ği ne gö re, pes edip ye ri mi ze otu ra cak tık. Dev let, komp lo ve ka ran lıklarla üze ri mi ze ge li yor. Di ğer yan dan eği lim le ri - miz var. Or ta dan dev let sö zü mo na eği li mi mi zi ya ka la ma ya ça lı şı - yor. Gel bu ra da ya şa di yor. Pi lot, Abi di yor du, ben ma lı mül - kü sat tım, pe der Ağrı'dan Denizli'ye git ti. Ora dan Nazilli'ye git ti. Yük lü bir mi ras var eli miz de har ca ya bi li riz. İn şal lah sağ dır, ku la ğı çın lı yor dur. Pa ra bol, is te di ğin gi bi ya şa Ankara'da. Ya şam yo lu açık as lın da. Ben de in sa nım ya, o za man lar bi raz za af lı ol say dım, bu nu ya pa bi lir dim. Ankara'da bü tün sol cu lar ya şı yor du. Hep si de ev- bark sa hi bi olup ya şı yor lar dı. Ben de ya şa ma yı plan la ya bi lir dim. Plan la dım di ye de as lın da o ka dar suç la nan bi ri ol ma ma lıy dım. Fa - kat tak ti ğe bağ lı lık var dı. Bi zim ki ler son ra dan Güney'de tak tik di ye KDP'nin kuy ruk çu lu - ğu nu ge liş tir di ler. Bun la rın ki ya şam en di şe si dir. As lın da öy le ha i na - ne bir ça ba de ğil dir. Ya rar la nı lır, fa kat ara mız da bi raz fark var. Biz ora dan Ankara'ya da ya na rak grup or ta ya çı ka ra bil miş tik. İl kel mil - li yet çi li ğe de 1982'de da ya nı la rak bir adım atı la bi lir di. Be nim için müt hiş tak tik çi dir di yor lar dı, o za man onu kul lan - dı, son ra baş ka sı nı kul lan dı Bu sa vaş tır, el bet te tak tik te kim ba - şa rı lı olur sa o ka za nır. Evet bi zi iha ne te çe ki yor lar, biz de on la rı öz - gür lü ğe çe ki yo ruz. El bet te ki, so nu na ka dar tak tik ya pı la cak. Ben Ankara'da kal dım, ama grup çı kar dım. Tam ka lın ma sı ge rek li olan

82 za man da kal dım ve Ankara'yı bir da ha gör me dim. Ama Ankara'da bek le ni yor dum. Düş man ra po ru pa ra le lin de he sap lı bir bek len ti var ve biz bi raz bi linç li ola rak bu or tam dan ka çı yo ruz. Ka çı yo ruz, ama hiç kim se nin ak lı na bi le gel mi yor. Da ha son ra Türk so lu nun ak lı na gel di. Yurt dı şı na çı kı şı mı zı hiç kim se nin ru hu bi le his set me miş tir. Bu düş ma nın ne ak lı na, ne bi lin - ci ne, ne de pla nı na gel me miş tir. Bu ta ri hi adı mı biz bir ya şam tar zı ola rak seç tik. Çık tık. Bü yük vu ruş ha re ke ti, ta rih te çok önem li so nuç lar do ğu ran bü - yük bir vu ruş ha re ke ti ne yö nel dik. Ye ni bir ya şam şan sı el de et mek için, da ha kap sam lı bir he sap - laş ma ya git mek için, o ölüm cül bo ğun tu yu, o hal ka yı par ça la mak için çık tık. Unut ma ya lım ki, 1980'e doğ ru yö nel di ği miz de, da ha 12 Ey lül as - ke ri-fa şist yö ne ti mi söz ko nu su ol ma dan sı kı yö ne tim le ya pıl mak is - te nen PKK'yi boğ mak tır ve bu o za man ki hü kü me tin de te mel so ru - nu dur. PKK'nin şah sın da mo dern ulu sal kur tu lu şu, do la yı sıy la hal - kı mı zı çağ daş ulu sal kim li ğe ya ban cı laş tı ra rak tas fi ye et mek gün - dem dey di. Hiç de bu gün le re ka dar ya şa ma pa ye si biç me miş ler di. Kı sa ara lık lı bir sı kı yö ne tim dö ne min de bi ti ri le cek tik. Son de re ce da ğı nık ve çok za yıf olan ör güt sel ça lış ma lar da peş pe şe tu tuk lan - ma lar baş la mış tı. So nuç, bi zim da ha doğ ma dan bo ğul ma mız ger çek leş e cek ti. Ta ri he bu dö nem de böy le yak laş mak ge re kir. Ta rih bi lin ci ni sağ - lam tut mak ge re kir. Ta ri hin bir dö nem için ön gör dü ğü, da yat tı ğı teh li ke yi iyi gör mek ge re ki yor. Ta ri hi bü tün yön le riy le, ne an lam ifa de et ti ği ni yü rek ler de du ya rak, be yin de tek rar tek rar ya şa ya rak iyi kav ra yan lar, gün lük adım la rı nı sağ lam atar lar. Eğer biz bi raz o dö nem de ta rih bi lin ciy le ha re ket et me sey dik, ço ğu gi bi çok tan adısa nı yi ti ril miş, ki şi ola rak par ti mi zin da ha ilk adı mı ola rak adı na bi - le değ me ye cek bir ye nil gi nin sa hi bi ola rak yi tip gi de cek tik. Doğ ru bir ta rih bi lin ci, gün cel li ğin doğ ru bir adı mı nı ön gör me ve onu at ma ce sa re ti ni gös ter me. İş te bi zim o dar bo ğa zı aş ma mı zı bu müm kün kıl mış tır. Çok in ce bir tarz da, düş man ne re dey se uy ku day ken, so ğuk kan lı - lık la, ka ra ko lun di ğer ba şın dan geç tim. Sı nır kö yün de (muh te me len bu köy lü ler ka ra kol ajan la rıy dı) bir dev rim ci tar zın da de ğil de, son de re ce ka çak çı lı ğa bu laş mış bi ri gi bi dav ran dı ğı mı, hat ta si lah ti ca - re ti ya pa ca ğım gi bi bir iz le nim ver di ği mi çok iyi ha tır lı yo rum. Na - sıl sın, ne ola cak sın? di yor du ya nım da ki adam. Bel ki hâlâ ya şı yor. İs mi Ca ni idi sa nı rım. Ke sin lik le ben ol du ğu mu bil mi yor lar dı. Bü yük bir ih ti yat lı lı ğım, ted bi rim var dı. İş te ka ra kol gi bi bir yan gın dan geç tik. Yü re ğim de fır tı na lar ko pu yor, yü re ğim ağ zı ma ge li yor, ama hiç renk ver mi yo - rum. Hat ta ge çiş anın da pla nın üze rin dey ken Ca ni, ta mam, as ker gel di, ayar la dık de di. Hâlâ ha tır lı yo rum, as ke rin ken di si te li kal dı - rıp hay di hem şe rim, ça buk geç, ko mu tan gör me sin de miş ti. Öy le bir so ğuk kan lı lık la ge çi şi ba şar dık. Önüm de ki Mehmet Sait Sen be nim ayak iz le ri me bas di yor du. Ma yın lı sa ha dan ge çi yo ruz, her gün in san lar kur ban gi di yor. Be nim o an ki dav ra nı şım şu: Mehmet Sait ne re ye bas tıy sa, ben de onun izi ne ba sı yo rum. Ya ni ben ön de - rim, adım-sa nım du yul muş, ama ma yın tar la sı nın ön de ri odur ve ke sin mi li mi mi li mi ne bağ lı ka la ca ğım. As ke ri tarz! Evet böy le söy le ne bi lir. Bir de is yan et mi şiz dev le te, za ma nın da çı kı şı da bi le - cek sin. Bü yük bir is ya na ce sa ret et mi şiz, kim se nin ak lı na, ha ya li ne gel me ye cek bir is yan dır bu. Fa kat hiç kim se nin ak lı na böy le bir çı - kış gel mi yor. PKK top lu lu ğun dan, dev let top lu lu ğun dan çok ha ber - siz dir. Bu da bir is yan dır ve çok cid di bir tak tik tir. Ani den dü şün - düm, sa nı rım iki gün de. Eğer uzat say dım, ya ni bi zim ki ler le böy le tar tı şıl ma sı na bı rak say dım, teh li ke bü yü ye cek ti Aralık'ta Ortadoğu'dayız. Ocak ayı nın ilk gün le rin de bir Fi lis tin der ne ğin de (1980) bir gru - bu zor be la bir ara ya ge tir dik. Sa nı yo rum bir Fi lis tin ma hal le sin de, De mok ra tik Cep he bü ro sun day dı. Bu, o za man be nim için önem li bir ka za nım dı. Ger çek ten ar ka daş la rı mız ka za nım ne dir onu bil

83 mi yor lar. Be nim açım dan, ar tık kü çük bir is yan yap mı şız, bu is yan bas tı rı lır ken öl dü rü len öl dü rül müş, ası lan asıl mış ve ge ri si kur ta rı - la bi lir se, ne mut lu! İlk kez kur tar ma ya ça lı şı yo ruz. So nuç ta düş man da ha son ra kı lıç ar tık la rı dır di yor du. Yüz de on kı lıç ar tık la rı dır denil di, bel ki de yüz de bir dir oy sa. Dü şü nün, Şeyh Sait'ten hiç bir şey kur tul ma mış, Se yit Rıza'dan hiç bir şey kur tul ma mış, Ağrı'dan hiç bir şey kur tul ma mış. Bi zim is - yan da o ka dar gü çlü de ğil, zor be la bir kaç de ğe ri kur ta ra bi li yo ruz. Ama yi ne de önem li. İlk de fa ben çı kış yap mış tım ve ilk gru bu da ben çek miş tim. Tak tik ye ter siz lik, za ma nın da ted bir alın maz sa na sıl fe la ket ler ge ti re bi lir? 1979'un son la rın da, he nüz kök lü tu tuk lan ma lar baş la ma dan ön ce dı şa rı da sı nırlı im kan lar ya ka la dı ğım da, ül ke için de ki so rum lu ar ka - da şa şu nu söy le miş tim: Ben 250 ki şi için yer ha zır la mı şım. Faz la yer de yok. Fa kat sı kış sak ida re ede riz, 250 ci va rın da ki şi yi gön de - rin. Eğer tam an la mış ol sa lar dı ve sı nır lı ba zı dü zen le me ler yap sa - lar dı, sa nı rım Di yar ba kır zin da nı nı dol du ran tu tuk la ma lar ger çek - leş mez di. Baş ta Hay ri ve Fer hat ol mak üze re, bir çok kad ro ada yı dı şa rı çı ka bi lir di. Biz 12 Eylül'ü çok az bir tah ri bat la kar şı lar dık ve PKK'yi da ha güç lü in şa et me im ka nı mız olur du. Ar ka daş an la ma - mış. Ni ye böy le dü şü nü yor, bun lar gi der se kim se kal maz dü şün - ce siy le ha re ket edi yor. İs te dik le rim, teh li ke li du rum da ne ka dar ar - ka daş var sa, on la rın tü mü nü ne re dey se kap sı yor du. Ar ka daş 12 Eylül'e kar şı di re ne ce ği ni he sap lı yor, ama o za ma na ka dar kit le na - mı na bir şey kal ma ya cak. Bu nu dü şü nen yok. San ki gön der me dik - le ri ni ko ru ya cak lar mış, ör güt le ye cek ler miş gi bi, bu so rum lu ar ka - daş lar çı kı şın öne mi ni, an la mı nın bir tür lü kav ra ya ma mış lar dı. Bu tıp kı Gü ney sa va şın da ol du ğu gi bi bir yak la şım dı. O za man da ora - da ay nı ar ka daş lar var dı. Ma a le sef ta li mat la rı ye ri ne ge tir me mek le (ki bir mek tup bu ko nu da ulaş mış tı), da ha son ra ki o bin le re va ran ya ka lan ma la ra, bir o ka dar da yo ğun iş ken ce le re yol aç tı lar. Si ve - rek, da ha 1979'un so nu na er me den bir en kaz ha li ne ge ti ril di. Bir köy lü çe te ci li ği ne dö nüş tü. Ke mal Pir'in 1980 yı lın da bir sö zü var dır: Bu işin so rum lu la rı nı gör sem, iki eli mi ya ka sı na ko yar, on lar dan he sap so ra rım di yor du. O ha le ge tir miş ler di. Bu na rağ men biz bi ra zı nı kur tar ma ya ça lış tık. Kı sa ca sı ta li mat lar tam uy gu lan ma dı, az sa yı da ar ka da şı bu ra ya çek tik. Ortadoğu'ya ulaş tır dık... Ne kim se bi zi bi li yor, ne de (ki adım Ali'dir) ki mim, ör gü tün ne - dir, kim se nin ta nı dı ğı yok. Tek bir iliş ki bi le yok. İğ ne ucu ka dar bir fır sa tı de ğer len di ri yo ruz. Bey rut ka ra yo lu kar la kap lı, ka pa lı. Bir - kaç ar ka da şı ora ya ta şı ra lım di ye gün ler ce bek li yo ruz. Zor be la ta şı - dık ve iş te bi lin di ği gi bi ilk eği tim dev re miz Lübnan'da baş la tıl dı. Çok de ğer li arak daş lar dı. Ve hâlâ ak lım da, o za man Fi lis tin dev rim - ci le ri nin o iyi ge le nek le ri de hâlâ ya şı yor du. Dev ri me ina nan ve bi - ze de bir şey ler ver mek is te yen ler var dı. Sı cak bir at mos fer için de, Lübnan'ın o gü zel dağ la rın da biz, Ke - mal Pirlerin de ön der li ğin de eği tim dev re mi zi baş lattı ğı mız da, ilk ko mu ta yı Ke mal Pir'in ver di ği ni si ze ha tır la ta yım ba ha rın da ül ke ye gi den ilk gru bun so rum lu su oy du. Ta bii, da ha son ra 1981'den 1982'ye ge çiş ya pı yo ruz. Lübnan'dayız ve par ti yi ye ni den or ga ni ze et me ye ça lı şı yo ruz. Bu ara da pro vokas yon var ve ço ğu nun ka fa sı nı ka rış tı rıp Avrupa'ya yol la mak is ti yor. Kı lıç ar tık la rı! Hep si nin ka fa sı şu ra da kal sın, yü rek le ri bi le yok. Giz li ça lı şı yor lar, in san za af la rı nı kö tü ye kul la nı yor lar. Ta bii, ül ke de ar ka ar ka ya tu tuk la ma lar var. Dağ da ka - lan tek tük güç le ri mi zi kur tar ma ya ça lı şı yo ruz. Dersim'den, Kars'tan alı yo ruz bo yun ca ge li yor lar. İş ken ce ler bü tün şid de tiy le sü rü yor. Öy le bir ta ri hi an da ve öy le bir kap sam da or ta ya çık tık ki, şim di hem çık ma zın te mel ne de ni yiz, hem de ola sı bir çö züm yo lu nun. Ge le cek umut tur, o ger çek li ğe dö nü şü yor. Ta rih anı dır, o umut la kay na şı yor. Bu an lam da ül ke için yıl lar ca bi ri ne hiz met te bu lun mak is te dim. Bü yük le ri mi ze, sa vaş çı la rı mı za, Barzani'den tu ta lım ko mü nist le re ta din dar la ra ka dar hiz met et mek is te dim. Son ra gör düm ki, hep si

84 sah te kar dır. Hep si za yıf ki şi lik ler olup, bü yük so run lar la, bü yük dü şün ce ler le oy nu yor lar. Bu ka bul edi le mez. Böy le yap mak la bir ço ğu nun ver di ği kıy me ti bi le ken di ül ke le ri ne ve re me di ler. Öz le ri yok, hik met le ri yok, de ğer le ri yok. Söz le ri nin sa hip le ri de ğil ler. Ta bii, bü yük le ri miz böy le di ye, böy le gör dük di ye, ka ça cak mıy - dım? On lar dan ke sin he sap lar so ra ca ğım. Bu bü yük le ri miz böy le dir, el le rin den bir şey gel mez. Ço cuk lu - ğum da da, ba bam yi ne bir şey ler ya par. Da yı la rım var, on lar bir şey ler ya par di ye dü şü nü yor dum. Bir kaç yıl son ra gör düm ki, ba ba öl müş, da yı öl müş. Ve ba ba lar - la da yı lar la bir şey ya pı la maz. Da ha son ra din dar lı ğa yö nel dim. Kö yün ima mı için, bu Allah'tan ha ber ge ti ri yor. Gök yü zün den, cen net ve ce hen nem den ha ber ge ti ri yor, der di mi ze bir ça re ola bi lir de dim. Son ra bak tım ki, bu da ay rı bir bi tiş tir. Bun dan bir şey çık maz de dim. TC'nin okul - la rı na da git tim. Bu bi zi yük sel tir di yor dum, oku ma yı öğ re tir, dev let tir. Bu yol da so nu na ka dar yü rü ne bi lir de dim. Ama bir kaç yıl son ra gör düm ki, için de dü şü şü müz var, için de ar sız lı ğı mız var. İçin de utanç ve ölüm var. Son ra Türk so luy la iliş ki le rim ol du. Türk so lu sa va şı yor, dev - rim de, sos ya lizm de öz gür lü ğü müz var de dim. Bun la ra da ölü mü ne yak laş tım. Bir kaç yıl son ra gör dük ki, sol cu luk adı na, sos ya lizm adı na bi zim için yi ne düş me var. Bu nun dı şın da da, fel se fe oku dum. İde o lo ji ler, dü şün ce ler üze - rin de in ce le me le rim var dı. Bel ki için de bir şey ler var dır di yor - dum. Kürt lük üze rin de de dur mak is te dik. Kürt lük adı na ko nu şan bir kaç ki şi yi gör dük ki, on lar da ken di le ri ni kal dı ra mı yor lar. Yüz yıl bi le geç se aya ğa kal ka maz lar. Bun lar dan bir so nuç ala ma dık. Son ra 1970'li yıl lar da ken di ken di me bir-iki adım at ma ya ce sa ret et tim. Be nim öz ça lış mam da böy le baş la dı. Eğer in san de ğe ri biz de var sa; in san ger çek li ği, yurt se ver lik ger çe ği, eşit lik ger çe ği, in san ada le ti ve şe re fi, bir ül ke, bir halk adı na biz de bir çok şey söy le ye - ce ğiz. Ba zı şey ler ba ğım sız gö rül me li dir. Bey ni miz var, gö rüş le ri miz var. Ken di ni zi ko ru yun, ba zı şey le ri adım adım gö re ce ğiz. Es ki den bu gö rüş ler na sıl dı? Ben bir ül ke için ko nuş mak is te dim. Kürt lük dü şün ce si için bir top lu lu ğun oluş ma sı müm kün dür de dim. Hep si be ni de li sa nı yor du. Böy le bir ül ke yok. Ne re den çık tı bu ül ke? Bu ül ke de böy le bir halk da yok. Va r o lan lar bi le eri miş git miş di yor lar dı. Ak ra ba la - rım, arak daş la rım, ba bam, oğ lum, böy le bir şey de umut yok tur. Her şey bit miş. Sen de li mi sin? Se yit Rı za, Şêyh Sa it, Bar za ni, çok şey yap tı lar, ama hiç bir şey el de ede me di ler. Üs te lik tek ba şı na sın. Sen bir kaç ku ru şu ce bi ne ko yup, bi ne cek sin ara ba ya ve oku ma lı - sın di yor lar dı. Böy le im kan la rı mız yok tu. Her şe yi ken di ayak la rın la ger çek leş - ti ri yor sun. Hat ta üni ver si te ye ka dar ya yan yü rü yor dum. Böy le si bir du rum dan na sıl bir güç ha li ne ge le bil dim? Bu du - rum da ol sa ol sa, ça re siz bi ri olu nur. Doğ ru-yan lış bir şey ler söy lü - yor dum. Yok di yor lar dı. Ruh lar, dü şün ce ler ben den ya na mıy dı? Ha yır. İki yıl ay rı kal dım ve ken di yo lum da yü rü düm. Önem li olan, ge tir di ği mi zin ye ni bir dü şün ce ol ma sıy dı. Ge çen birkaç yıl da, ken - di miz de so mut laş tır dık, son ra çev re miz le kav ga et tik. Düş ma nı mız ta ri hi bir düş man dır. Teh li ke yi gör düm. Bir ba kı - yor sun sert vu ru yor. Fit ne fe sat bir ba kı yor sun ve en so nun da kı lı - cıy la hep si ni bir gün de or ta dan kal dı rı yor. Biz ken di mi zi onun kı lı cın dan kur tar dık. Ortadoğu'ya geç tik son ra. Ka fa mı zı düş ma nın kı lı cı al tı na koy ma dık. Ken di mi zi Lübnan'ın kü çük bir da ğın da kur duk. Bü yük iş ler yap tık. Ortadoğu'da ba zen böy le yer ler olu yor. Mu sa böy le ça lış mış, İsa böy le ça lış mış, Mu ham med böy le ça lış

85 mış. Bun la rın dı şın da da bir çok dev rim ci böy le ça lış mış. Biz de dar bir yer bul duk ve ça lış ma la rı mı zı ger çek leş tir dik. Hi ka ye miz bu dur. Ne dir hi ka ye? Düş man her şe yi kı lı cıy la ya ka lı yor. Kı lıç sız, si - lah sız ken di ni ko ru ya maz sın. Kı lıç ve si lah üze rin de önem le du run. Kı lıç, si lah ne için dir? Ne üs tü ne dir, na sıl ele ge çi ri lir? Eli ne ge - çir dik ten son ra kı lıç ve si lah la na sıl ça lı şa cak sın? Ne re de ça lı şa cak - sın, yön te min ne dir? Zo run lu ola rak yıl lar ca bun la rın üze rin de dur - ma lı sın. Ne den? Çün kü baş ka yol yok, kı lıç ve si lah sız ne fes ala - maz sın. Ne ya par san ya lan dır, ne söy ler sen, kı lıç ve si lah sız ya lan - dır. Çün kü düş man kı lı cı ve sil a hıy la her şe yi elin den al mış tır. Böy - le, ha zır lık sız bir is yan ya par, dü şer sin. Bu nun baş ka yo lu yok. Eğer yi ğit sen di ren, ama ölür sün. Ka çar san kaç. Ay rı ca kaç tık tan son ra da yo lu nu ke si yor. Bun lar hep bü yük ger çek ler dir. Bun lar bü yük ger çek ler dir. Bü yük bir aşk la, fır sat ve ola nak lar la kı lıç tut mu şuz. Evet kı lıç bü yük bir yü rek, bü yük bir ce sa ret is ter. Ama bü yük ça re siz lik ten son ra, her ta raf ta yol lar ke sil dik ten son ra, ne fes de ke - sil dik ten son ra, eli ne ala ca ğın tek şey, bir kı lıç tır, si lah tır. Biz de bun la rı ya ka la dık. Her bi ri miz bir ta raf ta öl sek de dar be le ri miz faz - la kuv vet li ol ma sa da, yi ne de her şe yi kı lıç la sağ la ya ca ğız. Ça lış ma mı za de vam et tik. Bu nun üze rin de ha zır lık yap tım. 15 Ağus tos Kürt ta ri hin de bü yük bir adım ol du. Ne ka dar dü şün dük, na sıl ha zır lan dık ve si la hı na sıl tut tuk? Si ya si ve as ke ri ola rak üze - rin de çok du rul ma lı dır. Ama ge ne de söy lü yo rum: Ne için, ne yi öz - gür leş tir mek is ti yor duk bu sa vaş la? Ben söy le miş tim, önü mü hep öz gür kıl mak is ti yo rum. Ger çek li ği mi be lirt tim. Bu ger çek li ği min üs tün de ya şı yo rum. Be nim ger çek li ğim ül ke ve halk ger çek li ği dir. Gön lü nüz öz gür leş - sin. Kim se ken di kö tü lük le riy le be nim le oy na ma sın. Kim se ge ri ci dü şün ce le ri ni ve zo ru nu ba na da yat ma sın. Ül ke için ne ka dar söy - ler sem söy le ye yim. Yol daş lı ğı nı zı ge liş ti rin. Dost lu ğu nu zu ge liş ti rin. Ve bu bi zim hal kı mız dır. Bun suz ya şam yü rü mez. İşi mi, amaç ve he de fi mi böy le yap maz sam, ya şa mı mın beş pa ra - lık de ğe ri ol maz. So nuç ta yap tık la rı mı zı böy le di le ge ti re bi li riz. Ama yi ne de yet mez. Ço cuk lu ğum da ül ke nin taş la rı, ça mur la rı, odun la rı, ku şu, yı la nı, ül ke nin tek tek ağaç la rı, hep si ni ha tır lı yo rum. Her bi ri arka da şım gi biy di. Her bir ye şil li ği, her bir su yu, her bir ku şu ha tı rım da dır. Ül - ke nin gü zel lik le ri üs tün de dur mak la zım. Ül ke ye kar şı bor cu muz bu dur. Ül ke de yü rü tü len fa şiz min üs tün de du ru nuz. Bir çok köy lü müz, kom şu muz, bü tün köy ler böy le dü şü nü yor, böy le gö rü yor lar. Ama ken di le ri ni o du rum dan kur ta ra mı yor lar, el - le rin den gi di yor. Ha tır lı yo rum, ül ke den ko puk git tik le rin de ülkeyi unu tu yor lar dı. Bu nu ha tır lı yo rum. Türkiye'nin bü yük şe hir le ri ne gi di yor lar dı. Kürt le rin hep si böy le yap tı. Ya ni ken di is tek le riy le ül ke den kaç - tı lar. Ken di göz le rim le gör düm, ta bur ta bur ka çı yor lar dı. Ül ke yi ha - tır la tın ca ku sa cak gi bi olu yor lar dı. Ateş tir, ya kar, kaç ma la rı ge re ki - yor. İçin de hiç bir şey yok di yor lar dı. Ada na, İs tan bul, Al man - ya Şim di ye ka dar da böy le. Bu ra da dur dum. Ni ye ül ke için kö tü bir ka çış ol sun? Ken di me sor dum. Ta mam, İs tan bul iyi dir, An ka ra iyi dir, ben de bu ra lar da ya şa mak is ter dim. Ya ban cı ül ke le ri de gör düm. Ken di le ri ne cen net gi bi ül ke ler yap - mış lar. Son ra ru hum ke sin lik le bu nu is te mi yor de dim. Bu nu tes bit et tim. De di ğim gi bi, bi zim için si ya set ol du. O ül ke - ler de ne ka dar ka lır sak, o ka dar bi zi dü şü rü yor. Bu nun dı şın da baş - ka la rı nın ül ke le ri ne, ya şam la rı na ba kı yor sun; ge liş miş ler, gü zel dir - ler. Ken di kö yü ne, ai le ne, kö yü nün kız la rı ve er kek le ri ne ba kı yor - sun, hep si düş müş. Bir Kürt kaç mış, genç le ri, ay dın la rı nın hep si pe

86 şin den kaç mış. Yüz de yüz, düş man ne yap mış sa onu ya pı yor lar. Son ra Av ru pa öne çık tı. Hep si nin gö zü bu ra ya odak laş tı. Bun lar, he pi ni zin içi ne gir di ği du rum lar dır, in kar ede mez si niz. Bun la rı in - kar eden, bü yük bir ha in dir. Sen düş ma nı, onun ül ke si ni, onun ya şa - mı nı se vi yor sun. İyi ol sun kö tü ol sun, hak kın ol sun ol ma sın, se vi - yor sun. Bu nun dı şın da baş ka şey ler de var. Böy le bir ya şam ku rar san, bir ba kar sın ki, on lar gi bi ol muş sun. Ken di ulu sal ta ri hin den, ya şa mın dan ka çı yor lar. Kürt lük ayıp tır di yor lar. Ha tır lı yo rum, ben de ço cuk lu ğum da keş ke ben böy le bir Kürt ol ma say dım di yor dum. Çok ta lih siz bir ai le den gel mi şim, aca ba kö ke nim Kürt lü ğe da ya nır mı? Bu nu araş tı rı yor dum. Be nim de kö - ke ni min Türk le re da ya na bi le ce ği ni dü şü nü yor dum, son ra bak tım ki, böy le dü şü nen bi ri si dü şer. Ta bii, so run bey nin, ru hun, düşn ce le rin sa tıl mış ol ma sı dır. Gö zü mün önün de, ço cuk luk arka daş la rım dan tu ta lım her ke se ka - dar, hep si ka çı yor du. Ül ke ger çek li ği ne, ba rı şı na yö ne lik, ya şa mı na yö ne lik, hiç kim se na sıl dır de mi yor du. O ço cuk ha lim le, o zar zor gün le ri miz de bu bel de den böy le ko - pu şun pek hay ra ala met ol ma dı ğı nı dü şün düm. Ade ta ben çok yok su lum, ben çok fu ka ra yım, ça re si zim di yen bir ar ka daş tan ko - par gi bi bir ko puş tu bu. Böy le ol ma ma lı. Böy le ol ma ma lı! Ça re siz ola bi lir, kim se si ol ma ya bi lir, sa nı rım o gün için kar nı nın da doy ma ya ca ğı bir yer ola rak gö rü le bi lir, he le ya ban cı la rın, met ro pol le rin sun duk la rı gi bi ren ga renk ya şam ol - ma ya bi lir. Ama ben tam bu ra da du rup, bi raz ada let li ol ma ya ça lış - tım. Ata, ana, ba ba, neden bu ka dar ko lay ve hem de hor gö rü le - rek ter k e di li yor? Ak lı ma he men bu bel de le rin ha ra be le ri gel di, kur du, ku şu, yı la nı, çi ya nı gel di. Bir yı lan, çi yan bi le ol sa, on dan kop ma nın sa kın ca la rı gel di. San ki kuş lar yal nız ka lı yor gi bi bir duy guy la ay rı lı yor duk. Ve ora ya her dö nüş te, bü yük bir tep kiy le o ata oca ğı na il gi du yu yor duk ve ay rı lı şı mız dan ra hat sız bir tu tum için dey dik. Böy le ol ma ma sı ge re kir di. Ne kav ga bi li yor sun, ne de gi re bi li yor sun. Ger çek bir iki lem için de do la nıp dur mak söz ko nu - su. Ya ban cı nın, iş gal ci nin ne ka dar se ni cez be den yan la rı, yer le ri, ya şam la rı ol sa da, sen tüm den ko pa mı yor sun. Ve iş te bu, se ni dev - ri me yö nel ti yor. Ve iş te bu se ni dev ri me yö nel ti yor, bir ara yış olu yor. Dev rim dü - şün ce si, bu nun ör güt lü sa va şı olu yor. Biz bu dev ri me böy le baş la dık. Ha tır lı yo rum, bir Fi lis tin de li kan lı sı nın el işa ret le riy le Lüb nan sı - nır la rın dan içe ri gir dik. Sa de ce el işa ret le riy le yol al ma me se le si ne dir? Bu ra da ge çi ri len gün le rin an la mı ne dir? Bir ka ran lık yü rü yü - şü. Ama yi ne de kar şı mız da ki her han gi bir ki şi den bi le çok za yıf bir gü ne bağ lı lık, bir gü nü ya şa ma söz ko nu su. Yi ne de bir şey ler ya - şan ma ya ça lı şı lı yor. Umu dun bü yü tül me si var. Böy le bir he sap var, bir so nu ca ulaş mak için sa bır var. Bey rut a ge liş, ora da bir kaç iliş ki ye tu tun ma. Da ha ken di mi ze yer bu la ma mı şız. Ama ül ke den bir yol da şı ça ğır ma, ona yer bul ma, ilk cid di ey lem gi bi, ken di ni da ha an lam lı kı la rak... Böy le bir çok ça ba ya gi riş tik. Gün ler ce şu ra ya fır la, bu ra ya fır la, şu iliş ki, bu iliş - ki de yip, bir ya tı rım ge liş tir me ye ça lış tık. Fi lis tin e ilk gi diş, Ke mal Pir in de ol du ğu bir dev rey di. Zindandan ka ça rak tek rar ül ke ye yö nel miş ti. Bir gru bu muz var dı. Onun la 12 Ey lül ün o gün le rin de bir şey ler kur ta rıl mak is te ni yor. Bir kim lik için tek rar hu du da ulaş mak, hu du du geç mek için. Ölüm tar la la rı, ma yın tar la la rı ge çi lir ken kim ler ça lış tı? Şe hit ler var dı. Yıl lar ön ce bir şa fak vak tiy di. Te sa dü fen o gün er ken kalk mış - tım. Marş lar la dar be nin gel di ği ni duy dum. Bi zim eli miz de ki kuv vet ise kı lıç ar tık la rın dan iba ret ti. Ken di si ni doğ ru dü rüst ye re otur ta - ma yan bir grup tu. Sa yı sı da, ki şi ya var, ya yok tu. Biz 12 Ey - lül e kar şı di ren me ye böy le baş la dık. Kal dı ğım ye ri bi le ha tır lı yo - rum, ku ru som ya üze ri ne bir bat ta niye in dir dik. Sö zü mo na sa vaş ka rar ga hıy dı

87 12 Ey lül. Sa ba hın be şin de marş lar la uyan dı ğım da, ye ni bir re ji min üze ri - mi ze üze ri mi ze gel di ği ni dün gi bi ha tır lı yo rum. De ğer li şe hi di miz M. Sa it Et hem Ak çam ar ka da şı mı zın tut tu ğu bir ev de, bir tah ta se - dir le, bir nay lon ha sır al mış tık. Giz li bir ev di. Evet fa şizm kendini bize da yat tı. Biz de ken di mi zi öy le tut tuk. Bir in san ne ka dar dar da olur sa ol sun, ya şa mı ge liş ti re bi li yor. En aman sız sa vaş yıl la rı nı, en he ye can lı bir ro ma na dö nüş tür dük. Ney di id dia? Se ni in san lık so yu nun için den bir da ha di ril me me - ce si ne ve bu son ne fe si ni de ke se rek bi ti re ce ğim di yor du fa şizm. Na sıl unu tu ruz bu se si? Ne ka dar za lim bir ka rar. Adı mı zı bi le ka bul et me ye cek ka dar ölüm cül bir ka rar la bi zi yo k et mek is ti yor du bu fa şizm. Ben na sıl da ya na ma ya yım ve ya na sıl di ren me ye yim? Az bi le da yan dım, di ren dim de eği tim dev re le ri ge liş ti ril di, yer tu tul du. Ve de ni le bi lir ki, be nim bu yı lım ağır lık lı ola rak Lüb nan da geç ti. Ke mal Pir ön - der li ğin de ci va rın da bir gru bu ül ke ye yol la mış tık, kıs men ro - lü nü oy na dı. Evet e biz böy le esas lı bir ça lış may la gir dik. Zin dan da ar ka daş lar ağır iş ken ce ler al tın day dı lar. Çok iyi bi lin di - ği gi bi iha net de var, iha net sü re ci baş la mış, yüz ler ce si ni, hat ta bin - ler ce si ni et ki si al tı na alı yor. Bir avuç yol daş, in san lık onu ru nu çiğ - net me mek için son ça bay la can la rı nı or ta ya ko ya rak di re ni yor lar. Dağ lar da da di re nen tektük grup lar var. Ve esas iti ba riy le de bu ra da par ti yi sür dür me nin sa va şı mı nı ve ri yo ruz. Bi lin di ği gi bi, 1981 de bir kon fe rans ya pıl dı. Da ha der li top lu bir ça lış ma ya yö nel mek için - dir in eği tim ta ri hi miz de ol duk ça ye ri var dır. 300 e ya kın bir sa yıy la eği tim le ri ge liş tir me ye ça lı şı yo ruz. Ve 1981 in son la rı na gel di ği miz de ya vaş ya vaş ül ke ye yö nel me ka ra rı na gi ri şi yo ruz. Eği - tim ler o gü nün öl çü le ri ne gö re önem li oran da iler le til miş ti ye baş lan gıç yi ne Lüb nan da ya pıl dı. Ülkeye he nüz faz la el at ma mı şız. Bu ra da he nüz faz la ye ri miz yok. Bu 1982 de oluş muş - tur nin baş lan gı cın da ba zı grup la rı ül ke ye yol lu yo ruz, yi ne ba zı grup la rı ora dan alı yo ruz nin içi ne bir de 2. Kong re yi sığ dır dık. As lın da bü tün bu yıl lar da bi zim yap mak is te di ği miz, ta ri hi bir ko pu şu ön le mek ti. Bir çok hal kın ta ri hin de, Türk bar bar lı ğı bu halk - la rı top rak la rın dan bir da ha dön me me ce si ne at mış tır. Bi ze de da ya - tı lan buy du. As lın da bir yer de 12 Ey lül ile Kürt le rin so nu ge ti ri le - cek ti. Bu nu far ket miş tik. Ne pa ha sı na olur sa ol sun ül ke den faz la uzak düş me mek, müm kün se bir ye ni den dö nü şün im kan la rı nı ya rat - ma yı he def le dik. Bin ler ce yıl lık ata top rak la rın dan ko puş, bel ki faz la ta rih bi lin ci ol ma yan gün lük biri için faz la an lam ifa de et me ye bi lir. İş te Av ru pa ya şa mı bi li ni yor, hep si in ka rın ço cuk la rı dır. Ama bir düş tük ten son - ra, ör ne ğin bir Ya hu di le re ba kın, 2500 yıl ön ce kop muş lar, dün ya - nın en zen gin le ri dir ler. Ama bir Fi lis tin çö lü ne (ken di top rak la rı de - ğil, çok tan Fi lis tin hal kı nın ol muş tur) gel dik le rin de top ra ğa ka pa nı - yor lar. Bi zim ül ke miz kut sal ki tap lar da cen net di ye ta rif edi lir. Biz ya rı şır ca sı na bı ra kıp ka çı yo ruz. Bu yıl lar da en sı ra dan yok sul köy lü bi le Av ru pa ya, met ro pol le re ka pa ğı at mak için va rı nı-yo ğu nu sa tıp ka çı yor du. Ki mi iş te bas kıy la, ki mi düş ma nın ya rat tı ğı sah te umut - lar la bu yıl la rı böy le kar şı la dı. Bu di as po ra dır, sav rul ma dır. Fi zi ki, ru hsal ve hat ta dü şün sel sav rul ma yı ya şa dı lar. San ki va tan bir ha ra - be ve ya bir ce hen nem! Ka çın ha ka çın!.. Ta bii, bu yıl lar da ken di le rin den ka çı yor lar. Ken di le ri ni la net le ye - rek ka çı yor lar, akılka rı de ğil! Di ye bi li rim ki, en iyi yö nüm hiç ol - maz sa yü re ği min böy le si ne bü yük bir sav rul ma yı ka bul et me me si ve bu na kar şı bi raz di ren mem dir. Bel ki de di ren me hat tı nı biz ül ke - de tut tu ra ma dık, fa kat Ortadoğu'da sı cak sa vaş sa ha sın da tut tu ra bil - dik ve so nuç ta kök ye ni den top ra ğa bağ lan dı. Ta bii, bu bü yük bir olay dır. Ufak bir dar bey le grup dev ri li yor, par ti dev ri li yor, halk dev ri li - yor. Sen ne yin le ayak ta ka la cak sın? Kürt ka fa sı yü re ği za ten ça lış - mı yor. De di ğim gi bi, hep si ce hen nem den ka çar ca sı na ka çı yor lar

88 Bi zim çev re miz de ki ar ka daş la rın ka fa sı baş ka yer de, göv de le ri ya - nı mız da. Bir yan dan da pro vokas yon kış kır tı yor. Biz bu yıl la rı, bu ger çe ğe kar şı, bü yük bir inat la çö züm le me, ül ke den faz la uzak düş - me me ve müm kün se en kı sa za man da dö nüş ham le si ne geç me ça - ba la rıy la ge çir dik. Böy le de ğer len dir dim ve yük len dim. Bi lin di ği gi bi, bu nu bi raz ba şar dık ile bir lik te grup la rı Botan'a yol la - ma ya baş la dık. Baş pro voka tör ler o za man bir ta ne si ni bi le Botan'a, Hakkari'ye gön der me yiz di yor lar dı. Hâlâ bu pro vo kas - yon la rın fel se fe si ve ça ba la rı bu te mel de dir. Ba yan la hâlâ iliş ki mi kes mi yo rum ve onu da ça ğı rı yo rum. İni si - ya tif ka zan mış ol ma ma ve kar şı koy ma yı git tik çe ge liş tir me im kan - la rı ma rağ men, son de re ce il ke li dav ra nı yo rum, son de re ce bağ lı. Fa kat dev rim ci ku ral la rı da da ha aman sız da ya tı yo rum. Or tam de - ğiş miş, aya ğı mı bi raz da ha sağ lam ye re bas mı şım. Da ha sert vur gu ya pı yo rum, da ha iyi ör güt len me ça lış ma sı ya pı yo rum. Ama bu sü - reç te ka dın da boş dur mu yor. Bü tün ge liş me le re anı anı na kar şı lık ve ri yor. Ke sin be ni bağ la ya cak ne ka dar ted bir var sa, on la rı alı yor. Fa kat An ka ra ve Diyarbakır'da ol du ğu gi bi kont ro lü söz ko nu su de - ğil. Bey rut, ona ke sin lik le bu şan sı ver mi yor. Bey rut, dev let er ki nin ol ma dı ğı, ta ma men Fi lis tin er ki nin oluş tu ğu bir yer. Ben de so nu na ka dar iliş ki li yim. Türk dev le ti de da ha Fi lis tin li ler le iliş ki kur ma - mış. Ku zey Kürdistan'a yö ne liş, önem li bir as ke ri eği tim, yi ne kad ro eği ti mi, kad ro sal ge liş me yi de ya şa ya rak ger çek le şi yor. Bu ara da kı sa bir ara pro vo ka tör var dır ve o da aman sız bir ağız dan Hakkari'ye adım at tır ma yız di yor du. Sa nı rım dev le tin ha re ke te ge çir di ği de ği şik, baş ka tip ler de söz ko nu suy du. Ül ke ye yö nel me nin kor - kunç ağır lı ğıy la bir lik te, za af lar var. En iyi ni yet li bir ar ka daş bi le bir uçak ka çı ra lım, bu Di yar ba kır zin da nın da ki yol daş la rı kur ta rıp idam la rı nı ön le ye lim di yor. Oy sa on ta ne uçak da ka çır sa, bir ta ne - si ni bi le kur tar mak müm kün de ğil. Di ğer le ri de za af lı. Adam Avrupa'ya çık mış çağ rı ya pı yor: Ge lin Avrupa'ya, ya şam so nu na ka dar si ze açık! Ben bir kim lik bul mak için or ta ya fır lı yo rum; bir ye mek için, bir ev için di di ni yo rum. Me ğer ki, adam düm be lek ça - lıp şar kı söy le rek kız lar la oy nu yor muş. Yi ne de ya şat ma sa va şı var. Git ti ğim her yer de em ni yet, eği tim im ka nı der ken, ar dın dan ne ka - dar yap sam bo şa çı ka rı lı yor. Ba yan bir tür lü, Se mir bir tür lü ve so nuç ta sah te bir kav ga yı baş - la tı yor lar. Be ni ade ta ora da erit mek is ti yor lar. Bir grup ser se ri de li kan lı ile ser se ri kı zı eve ge ti rip, düm be lek ça lıp ne gü zel ya şam! di ye şar kı söy let ti ren Se mir, Par ti Ön der - li ği bi ze de niz kı yı sın da bir kaç ta ne da ha iyi ev tut sun di yor. Cu ma ar ka daş gi bi bir çok ar ka daş la rı mız da var. Hat ta Fu at ar ka da şı mız sa nı yo rum iti raf la rın da söy le miş ti: Se nin gi bi bir ada ma, ev li bir ada ma hiç dağ da bat ta ni ye de yat de ni lir mi? Fuat'a ke sin de niz kı yı - sın da bir loj man la zım di yor Se mir. Fuat'ı bu te mel de kö rük le miş. Ayıp de ğil mi, se nin gi bi ev li bir adam hiç böy le ya şar mı? Ka dı - nı kö rük lü yor, onu kö rük lü yor ve iş te ken di si nin an lat tı ğı gi bi, Fuat'ın ak lı ba şın dan git miş ti, hiç ça lı şa maz du ru ma gel di. Yi ne Semir'in ken di si nin yaz dı ğı bir mek tup var dı: Ya pı nın dört te üçü ba na bağ lı di yor du. Bu doğ ruy du da. Giz li ça lış mış tı, ki şi le rin za - af la rı nı oku muş tu. Bi zim o za man ki en de ğer li mi li tan la rı mı za sah - te ya şa mın yo lu nu gös te ri yor du. Bı rak ar tık bu di re ni şi di yor. Ve Fu at da, duy gu lar a önem li oran da esir ol muş, tam ol ma sa da al tüst ol muş bi ri ko nu mun da. Se mir ha bi re onu tah rik edi yor, eşi Seher'i tah rik edi yor. Sa nı yo rum Seher'in kar de şi Yıl dı rım var içe ri de. Yıldırım'ın dev let le olan iliş ki si bü yük ih ti mal le an la şıl mış tı ve ya an la şıl mak üze rey di. Se mir, Fuat'a sen de li der ola bi lir sin, se nin de hak kın dır şöy le ya şa mak di yor. İki ba ya nı (Se her-fat ma) kar şı kar şı ya ge ti ri yor. Bu iliş ki ye da ya na rak Fuat'ı bi zim le kar şı kar şı ya ge tir mek si ti yor. Ta bii, ben bu nu sez dim. Fuat'a sen akıl lı ol, bun - la rın çe kiş me si ne ka tıl ma. Gö rü nüş te bir bir le ri ye sa va şı yor lar, ama bun lar özün de bir le şi yor lar. Oyu na gel me ye lim de dim. Ta bii ar ka - da şı mız dır. Faz la ör güt lü ve ya so nuç alı cı ol ma sa da, der hal bi ze uy ma sı nı bil di. Bu ka dın lar sa va şı mı na faz la alet ol ma dı. Fa kat mo - ra li ni, duy gu la rı nı al tüst et ti ler ve ya çok kö tü kul lan mak is te di ler

89 Avrupa'ya git miş, ora da da ay nı şe yi yü rüt tü. Bir bak tık ör güt el - den gi di yor. Ger çek ten de, ör güt da ha 1982'de el den gi de cek ti. Adam ba şar mış, hem de en mi li tan ar ka daş la rı mı zı ayar la ya rak. Ne den? İş te yi ne ya şa nan sığ lık lar, bi raz dev rim ci zor luk lar var. Sü reç ta - ri hi ve mut la ka aşıl mak zo run da. Ben bu nu tem sil edi yo rum. O ise, ha yır, tek bir ki şi Hakkari'ye git me me li. Za man uy gun de ğil di - yor. Son ra gör dük ki, bu ta ma men TC'nin pla nı. TC mec li sin de Bu iş bi ter. Adam Hakkari'ye gi rer se en bü yük dar be yi ye riz de nil miş. Adam bu ta li ma tı uy gu lu yor. Ve onun için de Avrupa'da ya şa di - yor, bu ra da ye mek ta bak la rıy la düm be lek çal dı rı yor ve bir çok la rı nı bu na alet edi yor. Za ten ru hun da ona bir de fa alet olan, bir da ha ko - lay ko lay ken di ne ge le mez. Bu na te nez zül eden, ona onay ve ren, bir da ha ken di ne ge le mez. O za man bir Da vut var dı, bir Şo reş var dı. Bun la rın bi ri si te o ris ye ni miz di, bi ri si ise en iyi mi li ta nı mız dı. İki si - nin de ni şan lı la rı var, on la rı Avrupa'ya çı ka ra lım de di. Avrupa'ya çı kar mak için 2. Kong re de mer ke zin ço ğun lu ğu nu el de ede lim, ço - ğun lu ğu nu el de eder sek ka rar gü cü olu ruz. İş te bu ka rar la rı na gö re ül ke ye gi diş ol ma ya cak ve Avrupa'ya gi diş esas alı na cak. O za man Dev- Yol'cular da öy le yap mış tı, on lar la bir leş miş. As lın da bu bir düş man ka ra rı dır. Yi ne onun için de kong re yi ele ge çi re lim, bu genç mi li tan la rın, sa vaş çı la rın ak lı nı ka rış tı ra lım de ni li yor. İş te o dört te üç me se le si de o za man doğ du. Bir de Ha ki Karer'in kar de şi al çak Sü ley man var dı. Da ha son ra MİT'in el at tı ğı bir ai le den gi din kar de şi ni zin in ti ka mı nı Kürt ler - den alın ve ya grup tan alın denil miş ve öy le ce al da tıl mış bi ri si. Bü - tün bun lar o za man PKK'yi fel çe di yor. 1. Kon fe ran s'ı, 2. Kong re yi iş le mez du ru ma ge ti ri yor. Eği tim le ye ni kad ro lar ye tiş tir mek le ne ka dar ted bir al mak is ti yor sak da, bı rak mı yor lar. Dar ma da ğı nık et ti - ler. Ta bii, biz de ye ri miz de ağı rız. Bi raz ça lı şı yo ruz. Bi ze gö re dev - rim, bi ze gö re ül ke esas tır. So nuç ta bir bak tık ki, adam sa va şı yor bi - zim le, çok şey gö tür müş. Ya pı nın ya rı sı za ten has ta lık lı ha le gel - miş ti. Zaten di ğer bir sö zü de şuy du: Bu kez ül ke ye gi den le rin yüz de dok sa nı nın ka fa sı kar ma ka rı şık, sen o ka fay la on la rı sa vaş tı - ra maz sın di yor du. Ben da ha son ra far ket tim ki bu sö zü de doğ ruy - muş. Ya pı nın yüz de dok sa nı nın ka fa sı nı ka rış tır mış; uy du ruk, ta li me se ler le on la rı oya la mış. Ka fa sı has ta olan, kar ma şık olan sa va şır mı? Ve o ya pı dan ha yır gel me di. Bu na rağ men yi ne bü yük sa bır la 1983'ü ge çi ri yo rum. O za man Ge liş me So run la rı mız ve Gö rev le ri miz ad lı ki tap da ha ye ni çık tı önem li bir dö nüş ve ham le yı lıy dı. Bu yıl için de kap sam lı çö züm le me ler yap tım. Ki şi lik So ru nu ol sun, Zor ki ta bı ol sun, yi ne Po li tik Ra por ve ben ze ri ör güt len me üze ri ne bir çok ki ta bın te me li ve ta mam lan ma sı bu yıl için de ger çek leş ti. Zor ki ta bın da, dev rim ci şid de te ne den yö nel me miz ge rek ti ği ni is pat la mak için bin de re den su ge ti re rek izah et me ye ça lış tık. Ör güt len me üze ri ne ör - güt len me nin an lam ve öne mi ni bü tün yan la rıy la or ta ya ko yar. Po - li tik Ra por 12 Ey lül de ğer len dir me si ni ya par. Yu ka rı da sö zü nü et - ti ğim Ge liş me so run la rı ve Gö rev le ri miz baş lık lı ça lış ma yı da, 1983'te pro vo kas yon la ra kar şı ge liş tir dik. Ken di ni da ya tan ki şi lik; mü ca de le ye kar şı opor tü niz mi, or ta yol cu lu ğu da yat mak is te yen yak la şım lar gö rü lü yor ve bun lar de ğer len dir me ye ça lı şı lı yor son la rı na doğ ru gel di ği miz de, yi ne bu il kel mil li yet çi li ğin komp lo su (10 ki şi lik Şa hin Kı la vuz ön der li ğin de ki bir gru bu mu zun kat le dil me si) dı şın da, ağır lık lı ola rak ül ke ye ta şır ma yı sağ la mış tık. Lüb nan sa ha sın da et kin li ği miz ol mak la bir lik te, ağır lık ül ke nin de - rin lik le ri ne ta şı rıl mış tı kı şı ve 1983 ba ha rı bu an lam da Kürdistan'da ye ni bir ham - le ye baş la ya bi lir mi yiz so ru su na ve ri le cek ce vap la ge çer. Kuv vet ta şı rıl mış, ama ma a le sef is te di ği miz ham le yi he nüz 1983'te baş la ta - ma mı şız. Ağa ve ya muh tar evi ne gi di yor lar, ucuz ya ka la nı yor lar, tak tik yet mez lik git tik çe ken di ni aa çı ğa vu ru yor du. İl kel mil li yet çi - li ğin kuy ru ğu na ya pı şı yor lar, bir tür lü kop mak is te mi yo rlar. Ni te - kim bun la rın hep si nin de son ra dan düş man la bağ lan tı la rı or ta ya çı

90 ka cak tır. Hakkari'de ey lem yap ma ma du rum la rı var dı, hâlâ et ki le ri var dır. Bu na rağ men, bi zim hem pra tik ham le yi hız lan dır ma, hem de ala nı ge liş tir me yö nün de yap tı ğı mız ça lış ma lar var. Pro vo kas yon da fa a li yet le ri ni art tır mış. 1983'te ba şı nı açı ğa çı kar mış. Avrupa'ya da ya na rak, Dev-Yol ben ze ri ba zı tas fi ye ci ör güt len me ar tık la rıy la iş bir li ği ya pa rak, yi ne em per ya liz me da ya nı yor. Özel lik Se mir de di - ği miz pro vokas yon ön der lik li ha re ket, mu az zam ge ri çe ki yor. Hat ta id di a sı: PKK'yi bir da ha di ril me me ce si ne göm mek ve tas fi ye et - mek ti. Açık sal dı rı ya ge çi yor. Düş ma nın ül ke ye dön me me ce si ne uçur du ğu köp rü yü, biz ye ni den kur ma ya ve tam geç me ye ça lı şır - ken, o da ar ka dan çe ki yor. Bu sa va şı böy le an la mak ge re kir. Eğer ham le si bu ka dar za yıf ge liş tiy se, bun da Se mir pro vokas yo nu nun pa yı bel ki de yüz de el li den faz la dır. So nuç ola rak onu da ha son ra ki sü reç te kar şı mı za al dık, çöz mek is te dik. Tüm Av - ru pa üze ri mi ze gel di. PKK bir de bu za man da ele ge çi ri le cek ti. Dört te üçü ele ge çi ril - miş ti, be ni de el de et mek is ti yor du. Na sıl mı? Fu at an la tı yor. Fuat'a git, di yor. Zi yat di ye bir di ğe ri var dı, ona da PKK'yi pay laş ma ko - nu sun da an la şa lım di yor. Pay laş ma ne? Dev ri me kar şı ka rar lar çı - kar mak. Oy pu su la la rı nın al tın da isim ol ma yan oy la ma sis te mi ge - liş ti ri li yor. Ni ye te ba kın! Ve en iyi ar ka daş lar bi le bu na alet ola bi li - yor. De mek is te di ğim şu: Düş ma nın her yıl böy le ni yet le ri var dı. Ve Se mir çok iyi eği til miş bir uz man dı. PKK'yi ele ge çir me uz ma nı. Ben ce 'e ka dar o gö rev liy di ve yurt dı şı na çı kan PKK'yi ül ke içi ne gön der me me nin uz ma nıy dı. Kü çüm se ne mez, bir çok iş de be cer di. Ama so nuç ta bi zim de çok kap sam lı mü ca de le miz var dır. En baş ta o za man kürdistan'da ki şi lik So ru nu ve Devrimci Militanın Özellikleri ki ta bı ya zıl dı. O ya zı lar ül ke ye dö nü şü en gel le - mek is te yen le re kar şı ya zıl dı. Yi ne Mi li tan Ki şi lik mi li tan ki şi lik - le oy na yan an la yı şa kar şı ya zıl dı. Bu na ek ola rak da, gün lük ola rak kı ya met ka dar pra tik ça ba var. Ne sağ lan dı? Ni ha yet bir gru bu ül ke ye ta şı ra bil dik. Ama Semir'in de yi şiy le ka fa sı kar ma ka rı şık ve ya felç li bir du rum da. Bun dan kim so rum lu? En değ me mi li tan la rı mız, iş te Fu at ar ka da şı - mız o du rum da dır. Ni ye mü sa a de et ti? Be nim ar ka daş lı ğı mı esas al - mı yor, bü tün ça ba la rı mı an la mak bi le is te mi yor. Bir ka dın la iliş ki ye geç miş, va rı-yo ğu bel ki de o ka dın. Dü rüst tür, bağ lı dır, ama yü re ği elin den git miş, bey ni ken di si nin ol mak tan çık mış. An lat tım, bir de Şo reş var dı. Bir de li kan lı, bi ze ilk ey le mi ya pan adam. 1977'de ken di eliy le yap tı ğı ey lem de üç yüz bin TL ge tir miş - ti. Bi ze o pa ra yı tes lim eden genç ti. Onun da bir kız la iliş ki du ru mu var dı. Ben ül ke ye git mem de di. Da yat tı, ken di ni ye re at tı. Bir sü - rü has ta lık nu ma ra sı yap tı. En son, sa nı rım şe hit Agit sı nı ra ge li yor bu, ben öl sem de sı nı rın içi ne adım at mam di yor. Ora da Agit ar - ka daş onu ta rı yor ve çok iyi bir ka rar! O ka dar ki, Se mir onu da eğit miş; ken di si ne ayak yap tı ğı bir adam da oy du. Bir ba yan var dı, onu da eğit miş. Avrupa'da ma a le sef ka fa sı nı o kız yo luy la iş le yip, mer ke zi miz Şah İs ma il di ye en gü ven di ği miz bir ar ka da şı ka çırt tı. Bü tün ça ba sı, PKK'ye en bü yük za rar na sıl ve ri riz idi. Bun lar ku ru an la tım lar de ğil dir. Ne den söy lü yo rum bun la rı? Da - ha 1982'de bi le düş ma nın ça lış ma la rı nın tam za fe re gi de cek ka dar et kin ol du ğu nu an lat mak için. Bu, sa nıl dı ğın dan da bü yük bir mü ca de ley di. Adam ka za na bi lir di ve PKK'yi 1982'de bi ti re bi lir di. Za ten ka rar oy du. Zin dan bi ti ril miş, Di yar ba kır zin da nın da bin ki şi nin iti ra fa doğ ru git ti ği ha be ri ge li - yor. Za ten Mazlumların di re ni şi ar dın dan Ke mal ve Hay ri le rin di re - ni şi, bu bü yük la ne ti dur dur mak için dir. Ke mal za ten söy ler. Yi ne şe hit Fer hat on lar var. Dur dur mak için ken di mi zi yak mak tan baş ka ça re miz yok di yor lar dı. Maz lum, Newroz'da böy le şa ha de te gö - tür mek ten baş ka ça re miz yok di yor. Di ğer le ri de, ölüm oru cu na git mek ten baş ka ça re miz yok di yor lar. İçe ri si böy le. Dik kat edi lir - se 1982'de da ha da ğa at ma mı şız. Bu ra da ki pro vo ka tör Se mir de, ne - re dey se tü müy le ya pı yı ka zan mış, Avrupa'ya bağ lı yor. Ben bütün gü cüm le bir adım ata bil mek için kı ya met ka dar ça ba har cı yo rum. Evet tek ba şı ma, fır la ora ya, fır la bu ra ya, ki PKK'nin yö nü nü bi raz

91 ül ke ye yö nel te lim ve bir kaç gru bu sağ lam ge çi re lim. Hi ka ye bu Ama en değ me mi li tan bi le ken di ni ko ru ya mı yor. Eğer o dö ne min ça ba la rı nın an la mı nı bi len iyi bir mi li tan lık ol say dı, biz da ha 1985'e gel me den bel ki de TC'yi at mış tık ora dan. Mi li tan ne re de di ye cek si - niz. Ken di ni alet ol mak tan bi le kur ta ra ma yan mi li tan, esas ki şi lik ol muş. 15 Ağus tos Atı lı mı nı yap tır mak is ti yo ruz, ora ya da ay nı has ta lık bu la şı yor. Mer ke zi miz ge çi nen ler gö rev le ri ni ye ri ne ge tir mek şur da kal sın Bü yük Güney'de Abbasların için de bu lun duğu bir ham le var dı. Cid di ye ter siz lik le re düş tü ler. Böy le ce 1984'ü bi le sağ lık lı baş la ta ma ma, sağ lık lı baş lat sak bi le bu nu sür dü re me me, ayak ba ğı ol ma ko nu mu nu şid det le de vam et ti ri yor. Ben hâlâ tem kin li yim. Bu iliş ki için (özel lik le ül ke de) bak tım kont rol al tı na alı na mı yor, ka dı nı tek rar sa ha ma çek tim. Avrupa'ya git miş ti. Avrupa'dan da çek tik. Ora yı fel çet miş dur muş. Ta ri hi 15 Ağus tos ham le si nin içi ne ver me ye ça lış tık, ora yı da fel çet ti. Bu cepheyi biz 15 Ağustos'ta ilan ede cek tik. Bu ba yan ne bil di ri si ni yaz dırt tı, (ki em riy ley di) ne de ken di si yaz dı. So nuç ta cep he miz de sağ lık sız bir ilan yap ma du ru muy la kar şı kar şı ya gel di. Sa nı rım böy le da ha baş ka kad ro la rın ka fa sıy la da oy na mış. Mi li tan lar la oy - na mış, ba yan lar la oy na mış. So nuç ta hiç de is te di ği miz gi bi bir çı kış ol ma dı, ge liş me si de an lam lı sür dü rü le me di atı lı mın. Ay nı tah rik çi - lik. Bü tün has sa si ye ti miz le biz, bağ lı kal ma ya ça lı şa rak onu bir kez da ha ça ğır dık ve bu ar tık so nu ca doğ ru git mey di. Ay nı ki şi lik le yi ne kar şı kar şı ya yız. 15 Ağus tos Atı lı mı son ra sı 1985 Kasım'ını ya şa dık. Hem de en ge ri Su ri ye iliş ki si bi le son de - re ce tah rip et me ye ça lı şı yor, ba rı na ma ma du ru mu na yol aç mak is ti - yor ve ya ön der be nim, iliş ki be nim le ku ru la bi lir di yor. Ve işi mez hep çi li ğe de gö tür mek is ti yor. Sa nı rım ba ya ğı adım at ma ya ça - lı şı yor. Ne re dey se 15 Ağus tos Atı lı mı 1985'te ül ke de tas fi ye ola cak. Biz bu ra da atı lım ya şat mak is ti yo ruz, zor be la ba zı iliş ki le re da yan - mak is ti yo ruz. Tek rar bir kam pı oluş tur ma mız ge re ki yor. Mev cut o aka de mi mi zi ye ni den ve ke sin, bu kez bi zim öz kam pı mız ol sun di ye dü zen le me miz söz ko nu su. Ona da fır sat ver mi yor. Kam pa git - ti ve kam pı da iş let me me nin bü tün ted bi ri ni alı yor. De ğer li ba zı mi - li tan lar da gön der dik. Ör ne ğin bir Ab dul lah Ekin ci var dı, ne re dey se onu in ti ha ra gö tü rü yor du. Et ra fı mız da söz de Kör Ce mal, Ter zi Ce - mal gi bi ba zı la rı var dı. On lar la bir ay ka dar iliş ki de kal dı. Yi ne çok bağ lı ar ka daş la rı mız, hat ta bi zim bi ra der ile de oy na mış ve bir bak - tım ki, hep si nin ya ra tı cı ye te nek le ri ne re dey se ke sil miş. Hat ta ba zı en de ğer li mi li tan la rı mız böy le laf an la maz bir du ru ma gel di ler. De - di ğim gi bi, böy le tah rik ler bu ra nın en te mel iliş ki le ri ni bi le sar sa cak ni te lik te dir. Ta bii, bü tün bun la rı da çok in ce bir tarz da oy nu yor du. 3. Kong re ye ha zır la na ca ğız. İlk kez ki şi lik çö züm le me le ri ni yap ma ge re ği du yu yo ruz ve özel lik le ka dın lık iliş ki si nin ar tık ada - ma kıl lı çö zü mü ne yak laş mak is ti yo rum. Yıl lar dır uğ raş tı ğım bu so - ru nu tam ola rak na sıl bir so nu ca gö tü re bi li riz? Özel lik le bir ka dın ola rak ne re ye gi de cek? Son gö rüş me le ri miz de şu tar tış ma yı çok açık yap tık: Sen Ebubekir'e hiç ben ze mi yor sun. (Bir N.U. var) Sen ona hiç ben zer - mi yor sun, bir ter zi Ce mal var, Kör Ce mal var, bil mem Ab bas var, bu var Hiç bi ri ne ben zer mi yor sun. Sen kim sin? Bir er kek ola rak İş te İb ra him Tat lı ses çık mış, aca ba sen İbo gi bi ola bi lir mi sin? Ha - yır! Be nim du ru mum hiç bi ri si ne ben ze mez. Evet, ne sin sen, açı ğa çık! di ye so ra rak ben onu açı ğa çı ka ra ca ğı ma, o ba na di yor: Sen na sıl bi ri si sin, açı ğa çı ka cak sın! Ta bii, bü tün bun la rı so ğuk kan lı lı - ğı mı son de re ce yi tir me den gö tür mek is ti yo rum. Ya nı lı yor su nuz di yo rum. Be ni bu ka dın lık si la hı nı kul la na rak yo la ge ti re mez sin. Ya ni sen cin sel li ği bir si lah ola rak kul lan mak is te din ve bu na çok şid det li tep ki gös te re ce ği me, gö rü nüş te de ol sa se nin le bu ka dar uzun sü re li ya şa ya ca ğı mı gös ter dim. Sab rım hay li bü yük tür. Bu olay, ba na Gandhi'yi ha tır lat tı. O ka dar sa bır lı ola bi li rim. Cin sel açı dan da ken di me ha kim ola bi li rim, o he sa bı yap mam. Fa kat se nin için çok kö tü olur. Dü rüst ol man müm kün se dü rüst ol, yok sa so nun çok kö tü olur. İn san lı ğın kar şı sı na bi le çı ka maz sın. Sa nı rım bu bir son ko nuş may dı

92 On dan son ra çık tı. Çı kış o çı kış. Ne re de dir, ne ya pı yor? Hiç önem li de ğil, ne ya par sa yap sın. İs ter se bi zi im ha et sin. Bu da bü - yük bir çö züm. Ya ni bü yük olan yüz bin de fa ölü mü ka bul et miş ola bi li rim. Bu na ek ola rak, he men şu nu söy le ye bi li rim ki, bi zim ya nı mız da şo för ler var dı. Za ten et ki le me di ği tek bir ar ka daş bi le yok tu. Hep si - ni mi de kram pı na ka dar gö tür müş tü. Sa nı rım Mehmet Sait ar ka da - şı mız onun acı sı na da ya na ma dı ve mi de kram pın dan şe hit düş tü. Abdullah Ekinci arkadaşımız in ti har et ti. Hepsi çok de ğer li in san - lar dı. Sa nı rım bi zim o ser se ri bi le on dan et ki len miş ti. Ken di si ya zı - yor ser sem. On lar için bel ki de uzak tan bir et ki len me. Biz aman sız bir bi çim de sa va şı ya şı yo ruz. İş te bu şo för ar ka daş la rı mız dan bi ri de Ferhan dı idi. Ço cu ğu çok çe şit li bi çim ler de et ki le miş. Ferhat te - laş lı te laş lı, ter li ter li ge lip şun la rı söy le di: Baş ka nım, bu ka dın se - nin hak kın da çok kö tü dü şü nü yor, çok teh li ke li. 3. Kong re' ye gi de - ce ği miz gün ler di. Böy le yut ku nup du ru yor du. Çok teh li ke li di yor - du. Bir şo fö rü müz da ha var dı o da kaç tı. Şim di ne re de dir bel li de - ğil. Çı kar dı ğım so nuç, elim den ar tık kur tu la ca ğı nı tah min edi yor. Ar tık bu oyu nun so nu na ge li ni yor ve ha re ke tin de sü rek li li ği ni sağ la ma alı yo ruz. Se ne Ken di si nin de işi her hal de bi raz bi te - cek, bu nu se zi yor za ten. Çok iyi se zi yor. Sa nı rım iler le mek is te di ği bir komp loy du. Komp lo yu çev re miz de ki ar ka daş lar la ge liş tir mek is te di. Za ten mer ke zin inan cı nı yı kı yor, ka fa sı nı al lak bul lak edi yor. Ve rim li ola ma ma la rı nın ne de ni bel ki de bu dur. Ta bii, bu nun ya nın - da di ğer ne den ler de var. Ya kı nı mız da şo för ler, ev iş le riy le uğ ra şan - lar var. Sa nı rım ge ri du rum la rın dan kay nak la nan ka dın lık tı. Oyun - la rıy la, et ra fı mız da ki kız la rın kul la nıl ma sı nı bi raz kö rük le ye rek, da - ha Beyrut'tayken bir çok mi li ta nı böy le dü şür dü. Bir kaç ba yan, kız ge liş tir mek is ti yor duk, müm kün de ğil. El atı ğı mı zın her bi ri ikin ci gün ya bun la rın uşa ğı olu yor, ya da bun la rın komp lo su na kur ban olup gi di yor. Ne er kek bı ra kı yor lar dı, ne kız. En son dar be siy le de bu tarz da be ni dü şür mek is ti yor. Ço cuk ta - bii, çok bağ lı ve bi zim de git tik çe ken di mi zi ha zır la yıp so nu ca git - me du ru mu muz var. Te laş la böy le bir iti ra fı yap tı. Ke sin ha i na ne dü şü nü yor, ki aç tır ma dım. Na sıl ha i na ne? Si zi na sıl kul la na cak tı? So nuç, ba ya nı tec ri te ala lım de dik. Kamp or ta mın da ted bi ri alın - mış tı, bel li bir tec rit ten son ra gi de rek sor gu lan ma ya alın dı. Bi zim na sıl yak laş tı ğı mı zı gös ter mek açı sın dan söy lü yo rum. Öy le bir ce za ve re lim ki, sor gu lan ma sın da, mah ke me sin de yüz de yüz de idam de nili yor du. Ce za için de dört at ge tir me li yiz, iki ko - lu nu ve iki ba ca ğı nı bi rer ata bağ la yıp par ça la ma lı yız. Ço cuk bu ka dar öf ke liy di. Hal bu ki ol duk ça da et ki len miş ti. De mek ki, oyu - nun deh şe ti al tın da bu ka dar tep ki ye gi de bi li yor. Biz yi ne bir şey de me dik. Ha yır, idam öy le vah şi ce ol maz. Tam ter si ne yi ne bir cep - he ci gi bi tu ta lım, hat ta Av ru pa yo lu nu aça lım, de dik. Atina'ya git ti. Atina'da da bu uğur suz şey le re de vam et ti. Bir kaç ar ka da şı da ha in - ti ha rın eşi ği ne ge tir miş. Çok de ğer li bir ar ka da şı mız olan M.O.'yu öy le bir psi ko lo ji ye so ku yor ki, sen ajan sın, kuş ku lu sun, kaç ya da öl di yor. O da çok dar bir mi li tan ol du ğu için ken di ne ye di re mi yor ve in ti ha rı de ni yor. Ebu be kir gi bi bir ar ka da şı mız var, hâlâ ya şı yor. Onun üze rin de bi le oyun oy nu yor. Ben ken di mi ye din ci kat tan ata - yım mı, ne ya pa yım? di yor. Son ana ka dar tah rik le ri ni sür dü rü yor. Biz ise böy le bı rak tık. En son ba sı na yan sı mış, ni çin hal kın kar şı sı na çık mı yor di yor du. O son pro va ka tör Se lim Çü rük ka ya, ke sin Apo öy le bir ted bir al mış ki, öy le bir dik ta tör ki, müm kün de ğil ken di si bu du ru ma düş sün di yor. Yü zü mü zü çı ka rıp hal kın içi ne gi ri yo ruz, kor kunç bir ce za, de ğil mi? di yor. Hiç bir dik ta tör lü ğün ta rih te böy le bir ro lü ol muş mu dur? İş te Fat ma da bu nu bi li yor du, çı ka mı yor du. Bü yük dik ta - tör lük! di yor. Önem li olan bu so nuç la rı doğ ru ele ala bil mek tir. Bu so nuç doğ - ru dur ve en bü yük ce za lan dır ma dır. Bu da o ka dar önem li de ğil. Da ha son ra bu iliş ki hak kın da çok şey ya zıl dı, çi zil di. Bü yük bir dev let çö züm len me si ol du. Bü yük bir Kür dis tan, bü yük bir Kürt er - ke ği, Kürt ka dı nı çö züm le me si ol du. İş te gör dü ğü nüz gi bi bu bü yük çö züm le me de ar dı sı ra ge liş ti ri len bü yük bir sa va şa yol aç tı ve PKK

93 bu na güç ye ti re bil di. Hâlâ sa vaş tık la rı nı sa nan lar var, ama bu sa va - şın ana ek se ni böy le bir hi ka ye ye, böy le bir ge li şim çiz gi si ne sa hip - tir. Aca ba ne den böy la ha re ket et tim? Bu yap tı ğı mız ne dir? Bu bir is yan mı dır? Bu bir aşk mı dır, bir bü yük oyun muy du? Bü yük bir tak tik sa va şım mı dır? Ne de ni lir se de nil sin, dü şün ce ye, so nuç çı kar ma ya el ve riş li çok il ginç bir Kürt hi ka ye si. Kürt hi ka ye - si de de ğil, pe ki o hal de ne dir bu? Ta rih bü tü nüy le bir fark ka zan dı. Kür dis tan açı sın dan apay rı bir baş lan gıç çi zil di. Öz gür lük ta ri hi nin en sağ lam ze mi ni ol du. Ulu sal kur tu luş da top lum sal öz gür lük de en önem li si de TC gi bi bin yıl dır hep vur muş ve ya nı na kâr kal mış ve ger çek ten hiç bir Kürt ha re ke ti - ne, Kürt ki şi li ği ne aman ta nı ma yan bir dev le te onun ken di gö be ğin - de, onun ola nak la rıy la dur de me ve so nuç ta bo şa çı kar ma var. En aman sız ha zır lan mış bir ka dın bi raz tah ri bat yü rüt tü. Ama dev let de onun la bo şa çık tı. Ba zı kur ban lar ve ril di. Ama bü yük ta ri hi ha re ket her şe ye de ğer. İha net Çö zü lü yor İl kel mil li yet çi li ğin iha net ge le ne ği kök lü dür. KDP'nin da ha grup dö ne mi miz den he men son ra kar şı mı za KUK bi çi min de çık tı ğın dan sö zet miş tim. Bu KUK'un dev re ye gi ri şi 'lerde epey hız lan dı. Amaç la rı Beş par ça cı lar ve Te ko şin ile alın ma yan so nu cu al mak tı. Te mel gö rev odur as lın da, yurt se ver le ri kul la na rak onu ya pı yor lar. Vur du. Epey vur du. Çok de ğer li ar ka daş - la rı kat let ti ler. Sa nı rım biz ba zı ar ka daş la rın isim le ri ni açı ğa çı kar - ma dık, ama kat let tik le ri ara sın da çok güç lü yurt se ver ler var dı. Diyarbakır'da, Mardin'de, Siirt'te kat let tik le ri ara sın da çok de ğer li arkadaşlar var dı. Bun lar üze ri mi ze gel me ye Or ta do ğu ala nın da da de vam et ti ler. Lübnan'da da pe şi mi ze KUK'u tak tı lar. Ar ka sın dan o za man UDG, Ko mü nist Par ti si ve Peşeng'i bu ra ya gön der di ler. Uzun sü re bi ze iliş ki kur dur ma dı lar, adım at tır ma dı lar. Ne re ye gi di yor sak, sah te Pe şeng o za man Kür dis tan İş çi Par ti si adı nı kul la na rak bur nu mu zun di bin de bi ti yor du. İKP ve De mok ra tik Cep he da hil si zi ta nı mı yo - ruz di yor lar dı. Bu du rum uzun bir sü re de vam et ti. Ai le ler fi lan hep on la rın de ne ti min dey di. Yıl lar ca de ne dik le ri bir komp lo var dı. Meh met Sa it ve Et hem ar

94 ka daş la biz git tik. De mok ra tik Cephe'nin bü ro sun da otur duk. Şim - di, gü ya on lar dan ay rı lan bir grup var, ki sah tey di. Ken di le ri ne de Ön cü Ha re ket adı nı tak mış lar dı. Fa kat yö ne ti ci si, sö zü mo na Irak Ko mü nist Partisi'nden ay rıl mış, adam biz den de ya rar lan mak is ti - yor. Ama sa nı rım on la rın aja nı dır ve bi zi kont rol et me ye gön der - miş ler. Bi zim iliş ki kur du ğu muz De mok ra tik Cephe'nin po li tik bü - ro sun dan bir adam dı. İs mi Ebu Ley la idi. Po lit bü ro, hat ta MK sek - re te riy di. O da, di ğe ri nin en ya kın ar ka da şıy dı. Sö zü mo na Irak'ta bir lik te 20 yıl Ko mü nist Parti'nin için de kal mış lar. Git tik ora ya, bak tık bi zim adam dam la dı. Ya rım sa at böy le ko nuş tu-ko nuş ma dı, kuş ku lu bir ha li var dı. Her hal de bi zi öğ ren me ye gel miş ti. Bi zim le gö rüş me den son ra, bi raz da ga rip bir bi çim de ay rıl dı lar. Ken di evi - mi ze de çok ya kın dı. O za man, 1982'de sa nı rım şu tes bit var dı: PKK ba ğım sız lık çiz - gi si ni ter k et mez ve bu ra da IKP'sinin gü dü mü ne gir mez. Tes bit le ri buy du. Çün kü Pe şeng, KUK, bun la rın hep si TKP'nin gü dü mün dey - di ler. Hem de bir de di ği ni iki et mi yor lar dı. Ve ke sin lik le ken di le ri ne yer ola nak tah sis edil miş ti. Bi zim ne ka dar en gel ve düş man ol du - ğu mu zu da tes bit et miş ler di. TKP'nin de her hal de bu na ona yı ke sin - di. Ya ni cep he ge ri si bu ka dar kap sam lı bir bi ri ki me da ya nı yor du. Ve uy gu la ma gö re vi ni de sa nı yo rum De mok ra tik Cephe'ye ver miş - ler di. Ta bii, cephenin dü rüst adam la rı da var dı. Me se la bu kamp iliş ki - le ri ni ge liş tir di ği miz as ke ri so rum lu böy ley di ve her hal de da ha da var dı. Dost ol du ğu na ina nı yo rum. Ama Irak kö ken li ler bü yük ih ti - mal le dü rüst de ğil di. Fi lis tin li ler dü rüst ol mak la be ra ber, Irak kö - ken li ler için de epey dü rüst ol ma yan adam var dı. On lar Irak Ko mü - nist Partisi'nin adam la rıy dı lar. Ve TKP'ye de so nu na ka dar ke sin lik - le bağ lıy dı lar. Da ha o za man bi ze TİP ile iliş ki ku rar sa nız çok iyi olur di yor lar dı. Be hi ce Bo ran sağ dı. Bir adam gel miş ti, hat ta is mi Ze ki Kı lıç mıy dı? İliş ki de kur duk bu ra da. Ya ni ade ta ken di le ri ne gö re IKP bi zi bu ra da ılım lı laş tı rıp TPK'ye tes lim ede cek ti. Öy le iliş ki ye gir dik, fa kat dü rüst ol ma dık la rı gi bi, ni yet le ri de de ği şik ti. İş te o za man, bak tım De mok ra tik Cep he bü ro sun da bi zim le ko - nu şan ada mın ken di si kuş ku luy du. Çık tı ğı mız da yi ne kuş ku lu bir bi çim de bir ara ba önü müz den geç ti. Aca yip şey ler gör dük. Şan taj mıy dı, komp lo muy du? Evet ya kın dı. Do la yı sıy la o za man biz de ol duk ça dik kat li dav ran dık. Fa kat da ha o za man ni ye tin iyi ol ma dı - ğı gi bi; KUK, Pe şeng, TKP, IKP'nin or tak al dık la rı ka rar, bi zi Kürdistan'a sız dır ma mak tır. Ha zır lık lar var dı. Hakkari'ye gi de ce ğiz. Bi li ni yor, o za man ol - duk ça en gel ol du lar. O adı mı at tır ma mak için bir TKP gö rev li si ni Kür dis tan iç le ri ne, Mardin'e ka dar gön de ri yor lar. İs mi Ebu Şo reş miy di? Baş ka isim de ola bi lir. PKK'yi gü ya dur du ra cak adam dı. Irak'lı Kürt le ri tam kul la nı yor lar dı. KDP'dir, Sa mi Abdurrahman'dır Bi zim Ye ki ti ile i liş ki le ri miz var dı. Yekiti'yi bi raz de - ğer len dir me ye ça lı şı yor duk. Ya ni bi zim Hakkari'ye gi ri şi miz öy le ko lay, ken di li ğin den ve pro vo kas yon suz ol ma dı. Bi li ni yor, on ar ka daş Hezîl'de şe hit düş tü. On la rın kı la vu zu, KDP'nin en meş hur kı la vu zuy du ve komp lo cuy du. Di ğer ar ka daş lar İran'da şe hit dü şen ler, Ha mit baş ta ol mak üze re Meh met Ka ra sun - gurgil, on la rın sı kı kont ro lü al tın day dı. 1982'ye ka dar adım at tır ma - dı lar. Ve da ha son ra bi zim grup Lolan'a in di ğin de, ade ta on la rın üze rin de tam bir de ne tim ve ken di çiz gi le ri da hi lin de yü rüt me yak - la şım la rı var dı. On la ra kar şı bü yük bir mü ca de le ve ril di. Ba zı la rı on la rın kuy ruk çu lu ğu na so yun du. Biz ba ğım sız tu tu ma yö ne lin me - si ge rek ti ği ni söy le dik. As lın da 1985 'lere doğ ru gel di ği miz de, biz de si lah lı sa va şım çiz - gi si ne ıs rar la ge le me me, ıs rar la onu ha ya ta ge çir me me, KDP'nin da yat ma la rı so nu cu olu şan bir du rum du. Ve ba zı la rı nın da bu da yat - ma la ra inan ma la rı çok güç lüy dü. Ve ol duk ça be lir gin di. Bu la rın ar - ka sın da ki KDP'ydi ve çok sı kı şır sak ora ya gi de riz di yen ler var dı. 30'a ya kın ki şi nin kaç tı ğı bi li ni yor. Kim bu gü cü ver di? KDP, IKP ve CUD, biz den az adam ka çır ma dı lar. İl kel mil li yet çi lik ta ma men tas fi ye yi he def le miş ti. O da çok bü yük bir da yat may dı. Düş ma nın

95 da kö rük le di ği, düş man öğe le rin özel lik le tah ri bat ya pıp kaç tık la rı bir ka rar gah, on la rın plat for muy du. O sa ha da mü ca de le yi çok en - gel le di ler. Ka çan lar hep ora ya sı ğı na rak, ata ca ğı mız adı mı en gel le - me ye ça lış tı lar. Bu du rum dan do la yı zor be la biz Ağus tos adı mı nı geç de ol sa baş la ta bil dik. Yi ne biz de ki sa va şa faz la inan ma yan lar ne ya pı yor du? IKP'nin du ru mu za ten bel li. Çok yer siz bir ça tış ma or ta mı ya ra tı lın ca, çok de ğer li beş-on ar ka da şı o za man şe hit ver dik kı şı nı çı kar mak çok zor du as lın da. Ve ne re dey se çok cid di bir ye nil gi ile kar şı kar şı - ya ge le rek, zor be la be li mi zi doğ rul ta bil dik. Be li doğ rul ta maz du ru - ma gel me miz, bu pro vo kas yon la çok ya kın dan bağ lan tı lı dır. Ve biz - den ba zı la rı da bun la rın üze ri ne gi din, ölün di yor lar dı. Gru bu öy - le bir ça tış ma içi ne çek ti ler ki, ger çek ten bi tir me nin pro je siy di. Bun lar içi mi ze dış tan da ya tıl mış fe o dal, kü çük-bur ju va, lüm pen, ser se ri le ri kul la na rak in ti kam alı yor lar dı. İş te Mardin'e sok ma yız, Hakkari'ye sok ma yız id di a sın da bu lu nan lar, as lın da ar ka da düş ma - nın ol duk ça plan lı-ör güt lü fa a li ye ti nin bu lun du ğu ajan-pro vo ka tör sız ma lar, da yat ma lar, grup lar olu yor du. On-on beş ta ne si ile uğ raş - tık. Ba sit gel me me li dir. Bun la ra kar şı ve ri len ide o lo jik-po li tik mü ca de le çok kap sam lı dır, çok şe hi din ca nı na mal ol muş tur. Ulu sal kur tu luş saf la rın da PKK'nin ide o lo jik-po li tik et kin li ği ni sağ la mak, baş lı ba şı na bir ta rih ko nu su dur. Birçok ar ka daş saf ça bun la rın komp lo su na git ti. Çok! iyi olur di yor lar dı. Çok la rı ter k et ti, kal dı ra ma dı lar. Çok azı, o da ol duk ça zor lan ma mı za rağ men kur ta ra bil di du ru mu. 1985'e doğ ru gel di ği miz de da ha çok et ki li olan, bu cep he de bun la rın ko nu mu dur. Türk so lu da dev re de dir ta bii. Türk so lu 1985'e ka dar Dev- Yol'u, Kur tu luş yo luy la pro vokas yo nu da yat tı. Beş par ça cı lık geç miş te bi - raz Hal kın Kurtuluşu'ndan yüz alı yor du, hem il kel mil li yet çi lik ten, hem de Türk so lun dan. İki si nin bu ko nu da tam kul la nıl ma du rum la - rı var dı. O za man lar kont rol al tın da dır. İl kel mil li yet çi lik de, Türk so lu da, iki si ni bir leş ti re rek. Çün kü PKK ola yı hem yurt se ver li ği, hem de sos ya liz mi bir lik te uy gu lu yor du. PKK'nin sos ya liz mi ne Türk sos yal-şo ve niz min den bir kol da yat ma, PKK'nin yurt se ver li ği - ne de il kel mil li yet çi lik ten bir kol da yat ma. Hem sos ya liz mi ni, hem de yurt se ver li ği ni bo şa çı kar ma. Bun la rı böy le çok kul lan dı lar. IKP-TPK, Kur tu luş, Te ko şin, da ha son ra Rız ga ri ve Dev-Yol ba şı mı za be la edil mek is ten di. Hâlâ da iliş ki le ri var dır. Sö zü mo na Kürt tem sil ci li ği ni on lar ya pa cak. Bun - la rın hep si TKP'nin iş bir lik çi le riy di. Yi ne hep KDP ve IKP ile an - laş mak. Çok da güç ve ri yor lar dı. Me se le şuy du; sos yal-şo ve niz min PKK'nin çı kı şın dan za rar gör me me si ge re ki yor du. Di ğer yan dan ise il kel mil li yet çi lik PKK'nin sos yal-şo ve niz mi yo k e di şi, TKP'nin if la sı de mek ti. İş te ta ri hi plan da bu if las bu gün ger çek leş ti. Bu bü - yük bir olay dır. Yi ne 1990 baş la rın da da il kel mil li yet çi li ğin if la sı ger çek leş ti. Ama bu öy le sı ra dan bir if las de ğil dir. Gün de on bin ler - ce in sa nı mı za ma l ol muş, bin ler ce ay dı na ma l ol muş, yüz ler ce sos - ya lis te ma l ol muş ve Kürdistan'ın bo şal tı lıp vi ra ne ye dön dü rül me si - ne ma l ol muş bir tas fi ye dir. 1985'e ka dar da yat ma lar, ulu sal kur tu luş sa fın da ve da ha çok dı - şı mız da-içi miz de de pro vo ka tif bir bi çim de yan sı ma sı ağır lık ka za - nı yor. Biz de doğ ru dan doğ ru ya MİT'in par ti adı nı kul la na rak pro vo - kas yon ge liş tir me du ru mu, zin dan da or ta ya çı kar. Ora dan baş lar. Ve Şa hin-yıl dı rım ön cü lü ğün de baş lar. Dı şa rı da ki ko lu nu Se mir-se her ida re eder ve ar ka daş la rın bü yük di re ni şi ile ve bi zim Avrupa'da 1983 'ten iti ba ren çok kap sam lı ça ba la rı mız la, açı ğa çı ka rıl dı ve gi - de rek et ki siz leş ti ril me ye baş lan dı. Yal nız bu ra da ki fark şu dur: MİT da ha ön ce le ri ge nel lik le dı şı mız da ki ve da ha çok da ulu sal kur tu luş saf la rın da ki il kel mil li yet çi çiz gi ile sos yal-şo ven çiz gi yi can lı tu ta - rak çe şit li ad lar al tın da bir pra tik yü rüt me du ru mun day ken, Di yar - ba kır zin da nın da ser gi le nen ve Avrupa'da de vam et ti ril mek is te nen du rum, da ha da de ği şik tir 'lerden iti ba ren Or ta do ğu ala nın da da ya pıl dı. Fa kat burada açık yapmak için ce sa ret ede me di ler. PKK zindanda bitirilmek için

96 içe ri ye alın dı. Na sıl bi ti ri le cek? Bi lin di ği gi bi iş bir lik çi le r be lir le - miş, tes lim ol muş, sa tın alın mış ve şöy le ve ya böy le ken di si ne ka - zan dı rıl mış. Bun la rı ön ce lik le zin dan da ki ar ka daş lar iyi bi lir ler. Sa - nı rım ya pı üze rin de ne re dey se ezi ci bir bi çim de ha kim ol muş lar dı. Mazlum'un o di re ni şi nin an la mı, bi raz da bu boğ ma yı ön le mek için di. Söy le ye yim, gi di şat o ka dar kö tü bir yön de dir ve iha net o ka dar gırt lak la rı na sa rıl mış sa, ar tık ya pı la cak tek iş, en son ey le mi ser gi le mek tir. Ve ser gi le nen de odur. Ke sin lik le bu da yat ma ya kar şı dır. Bas kı var, ama di ğer yan dan üze ri ne üze ri ne iha net le git me du ru mu var. Par ti ye an cak ca nı nı or - ta ya ko ya rak sa hip çık ma ör ne ği ni gös te ri yor lar ve ba şa rı lı olu yor - lar. Da ha son ra ki sü reç te, bu nu Ke mal ve Hay ri ler de vam et ti ri yor - lar, Fer hat lar de vam et ti ri yor lar. Ama dik kat edil me li dir, doğ ru dan düş ma na kar şı de ğil dir. Ya ni gö rü nüş te TC'nin iş ken ce le ri ne, in san - lık onu ru nun çiğ nen me si ne kar şı dır, fa kat özün de, bu ya pıl maz sa iha net her şe yi si lip sü pü re cek tir. Adım adım üze ri mi ze ge li yor lar. Mek tup la rın da be lirt ti ler, Bi zi iha ne te çek mek is ti yor lar. Par ti yi bun dan baş ka ko ru ya cak bir se çe ne ği miz yok tur Ve ay nı an da, o za man ge lin ılım lı ola lım di yen ler var dır ve PKK'yi ılım lı bir çiz gi de tut ma yak la şı mı nı bu gün hâlâ de vam et ti - ri yor lar. O za man şu da ya tı lı yor: PKK adı na, ılım lı PKK adı na tes - lim ol muş PKK'lileri, iha net et miş PKK'lileri kul la na rak PKK'den in ti kam al mak. Se mir şu açık la ma yı ya pı yor du: Bu ör gü tün 1973'te na sıl te me li atıl dı? Biz onu tespit edip, ne re de doğ muş sa ora da ye ri ya rıp içi ne sok ma lı yız. İn san lık için bu nu gün yü zü ne çı kar ma mak ge re kir. PKK'nin çı kı şı na onun böy le bir cüm le ile kar şı lık ver di ği ni, il gi li ya zı la rın da oku muş tuk. Ka ra ka ra dü şü nü yor lar. As lın da di yor du, Dersim'in hep si ke - ma list tir. Dersim'de di yor du, ken di ne Kür düm di yen bir ki şi bi le yok tur. En ha lis Türk çe yi biz ko nu şu yo ruz. Yıldırım'ın sa vun ma - sın da var dır bu. Da ha son ra Genç Ke ma list ler Bir li ği bu te mel de ku rul muş tu. O ad la ken di le ri ni ad lan dır mak is te di ler. Ön ce sol de - di ler, da ha son ra mil li me se le de di ler. En son PKK de di ler böy le di yor du. Dersim'de bun lar so nuç al mak is te di ler. An la şı lı yor as lın - da. De mek is te di ğim, adam lar ke ma liz me kar şı ge li şen bu ha re ke tin can düş manl ığı na sıl ya pı lır? so ru su nun ol duk ça te o ris ye ni ke si li - yor lar dı. Fa kat ön ce giz li ve sah te, ar dın dan açık ça yap tı lar. So nuç ta bi lin di ği gi bi de ğer li yol daş la rın ka nı pa ha sı na mü ca de - le ge liş ti ril di. Çok de ğer li yol daş la rın şe hit düş me si iyi ha tır lan ma - lı dır. Mü ca de le ta ri hi iyi öğ re nil me li dir. İha ne ti, pro vokas yo nu, iyi öğ ren mek ge re ki yor. Önem li olan onun ar ka sın da ki dün ya gö rü şü - dür. Onu yön len di ren güç tür. Bir kaç ça kal bu ko nu da ma şa ol muş, faz la önem li de ğil dir. Ve o di re niş ka zan dır dı. Kür dis tan ta ri hin de her hal de en şan lı, en soy lu en onur lu ör nek - le rin den bi ri Di yar ba kır zin da nın da ka za nıl dı. Ölüm oru cu nu bi zim ka dar uzun sü re li ger çek leş ti ren ler, dün ya da ve Türkiye'de yok tur. Yak ma ey le mi de bu den li bü yük bir ey lem dir. Dün ya da sa nı yo rum bu tür den bir yak ma ey le miy le zul mü dur dur mak ba şa rıl ma mış tır. Bu di re niş le rin PKK için de or ta ya çı kan iha ne te ve bu nu bes le mek is te yen düş ma na böy le si ne bir kar şı ko yuş la rı var 'lerde iç ten da ya tı lan pro vo kas yon, hay li so nuç al mak is ti yor du. Ve on lar da Hakkari'ye gön der me yiz di yor du. Dı şa rı da KDP, IKP'nin iki si de PKK'yi boğ ma yı he def li yor. Lolan'daki sal dı - rı la rı nın ama cı boğ mak ve bi tir mek tir. Ba zı la rı nın da bu na ta ma men yat ma la rı, dü rüst PKK'li ol duk la rın dan de ğil, PKK'ye öz de inan ma - yan, fa kat gö rün tü yü kur tar mak için sa hip len mek du ru mun da kal - mış ka rek ter le rin den do la yı dır. İç ten ve dış tan yü rü tü len par ti yi bi - tir me ça ba la rı, 1982 'lerden iti ba ren hız la gün yü zü ne çı kı yor du. Ve ül ke ye tak ti ği mi zi yan sıt ma mak için bütün güç le riy le uğ raş tı lar. Ke nan Evren'in 1978'de Sa rı ka mış Su bay lar Toplantısı'nda şu sö zü var dır: Bun lar ce se di mi çiğ ner ler, bun la ra ül ke yi böl dürt me ye ce

97 ğim. Bun la rın ise bu de yi şi şöy le kul lan ma la rı söz ko nu su dur: Ce se di mi zi çiğ ner ler, yi ne de Gü ney Kürdistan'dan Ku zey Kürdistan'a çı kart ma yız. Öl dürt tü ler, ka çırt tı lar. El de ka lan la biz zor be la bel li bir di ren me yi yü rüt mek du ru mun da kal dık, çok so - mut tur bu. Zin dan da olan ne dir? O içer ide PKK'nin di re ni şi dir. El li yıl dır di yor lar za ten ilk de - fa çı kı yor. Bo ğa ca ğız. Yer ya rı la cak, içi ne gi re cek ler. Üs tü nü be ton - la ya ca ğız. Bu çat lak lık, tek rar böy le ona rı la cak. So nuç bü yük mü ca de le ol du 'lere gel di ği miz de par ti tak ti ği, par ti ye dü rüst bağ lı lık kıs - men ken di ni ko nuş tu ra bil di. Ve çok acı ma sız ko şul lar da, ol duk ça im ha lık sü reç le ri ya şa ya ya şa ya, 1985 'teki ça ba lar yi ne hay li et ki li - dir. TC'nin baş ba kan lık dü ze yin de iş bir lik çi ler le top lan tı la rı var. Özal hü kü me ti nin il kel mil li yet çi ler le top lan tı la rı sık laş mış tır. Bi ze de, o şef ler den bi ri olan Me sut Bar za ni aman di yor du, şim di za - ma nı de ğil. Hat ta şöy le bir sö zü var dı: Tür ki ye Libya'ya söy le - miş. Lib ya da ba na söy le di. İş te bi zim ha ni oto no mi yi ge liş tir me du ru mu muz var ve ta ri hi bir aşa ma da yız. Siz ge lin bi zim le bir lik te ha re ket edin! Sa nı yo rum gü ya o kü çük ak lıy la Türkiye'yi kan dı ra - ca ğı nı dü şü nü yor ve bi zi de da ha o za man dan kont ro lü al tı na ala - cak, ya ni bir ma şa gi bi kul la na cak. Ken di si ne gö re, gü ya oto no mi yi ka za nır sa, Türkiye'de de bu na ben zer du rum lar ola bi lir miş. Son de - re ce yu mu şak ça me se le le ri ha le de cek ler miş. O za man bi zim ağ zı - mı zı yok lu yor du as lın da. Ve ya söz de be ni de o iha ne te çek mek is ti - yor du. Bar za ni 1985 ba har-yaz ay la rın da bu ra ya gel miş ti. Beş-al tı kez gö rüş tük. Ta bii, ben an la dım. Bi zim adam, aman ha aman! di yor - du. Ra hat sız lı ğı nı çok iyi bel li edi yor du. Söz de böy ley ken, on lar pra tik te da ha da akıl lı dır lar. Aman tek bir ka ra ko la bas kın dü zen - len me sin! Bir as ker vu rul ma sın, aman ha aman! di yor du. Ve bir - çok ted bir al dı lar. Ted bir le ri so mut ve so nu na ka dar dı. İş te o IKP pro vo kas yo nu sı ra sın da, biz den ba zı la rın da da inanç sız lık ve kü - çük-bur ju va is yan cı lı ğı var dı. O ar ka daş la rı ateş üs tü ne at tı lar. As - lın da tam bir kar ga şa için de yü rüt mey di. Öze leş ti ri le rin de bun lar iyi or ta ya çık tı. Ve yü rü tü len bu pro vo kas yo na ale t ol ma du rum la rı çok in saf sız cay dı. Biz bun la rın üze ri ne yü rü dük. Da ha son ra si tem li git - tik. Üzer le ri ne git me ko nu sun da alı nan me sa fe bi li ni yor. Kong re tar tış ma la rı, çö züm le me le ri, bi raz da teh li ke nin hem bü yü dü ğü nü, hem de içe yan sı tı la rak so nuç al mak is te di ği ni or ta ya çı kar dı. Çün - kü dı şa rı da ki pro vo kas yon, ulu sal kur tu luş saf la rın da ki iş bir lik çi li - ği, bo yun eğ me ci, sah te mil li yet çi an la yış lar tas fi ye ol du ğun da, ona kar şı bi zim ba ğım sız lı ğı mı zı ko ru ya ca ğı mız ke sin leş ti ğin de, sı nıf çı kar la rı ge re ği, PKK güç ka za nı yor, ge liş me ka za nı yor. O ne den le de bu işi yo ku şa sür me ne den le ri çok tur ve an la şı lır dır, her şey den ön ce sı nıf sal dır. Ya ni hep si nin düş man la doğ ru dan bağ lan tı la rı var dı de mi yo ruz. Güç ka za nan, PKK'nin sı nıf çiz gi si dir. Da ha doğ ru su bi zim ön der - lik et ti ği miz çiz gi nin özel lik le ri bel li dir. Ya ni KDP'ye kar şı da, Yekiti'ye kar şı da, her tür lü kü çük-bur ju va ya pı la rı na kar şı da bi zim yü rüt tü ğü müz mü ca de le çok açık tır ve bu net leş miş tir 'lerde her kes bi li yor ki, PKK'ye ko lay ko lay bo yun eğ dir mek müm kün de - ğil dir, ne po li tik, ne ide o lo jik yön den müm kün de ğil dir. Bun lar 15 Ağus tos Atı lı mı' nın ilk üç ayın da yo k ol ma mı zı bek le miş ler dir. Ne ka dar, ne za man tas fi ye ola ca ğız, onu bek le miş ler dir. Ger çek leş me di. Sa nı rım, yi ne 1985'te CUD ola yı or ta ya çık tı. CUD de ni len ola yı özel lik le KDP ve IKP, çok dar ve sis tem li ele alı yor lar dı. CUD ola - yı, Güney'i ta ma men bize ka pat ma ktır. Ve bu nu da TC ile çok sı kı bir iş bir lik çi lik için de yap mak ta dır lar. Biz de de yi ne ba zı öğe ler bu - na yat tı. Bun lar sa mi mi ola rak bu nu iti raf et me se ler de, tak tik şu dur di yor lar dı: Biz Güney'i Vietnam'a çe vi ri riz. Yi ne o dö nem de sa - va şı mı zı en üst dü zey de yö net me si ge re ken ler bu nu söy lü yor lar dı. Bu ar ka daş la rı mız mek tup la rın da ay nen şu nu söy lü yor lar dı: KDP ile bir lik te sa va şı rız, Güney'i de Vietnam'a çe vi ri riz. Da ha son ra bu

98 ra ya da ya na rak Ku zey Kürdistan'da di re ni şi ge liş ti ri riz. Ta bii, biz çok ha ya ti bir ko num da yız de dik. Siz KDP ile Gü ney Kürdistan'ı gü ney Vietnam'a çe vi re mez si niz. Bun lar KDP'nin em - per ya lizm le-sö mür ge ci lik le ba ğı nı gö re me ye cek ka dar bi linç siz - lerdi. Sa nı rım bi raz da po li tik de ğil ler di. Ken dilerine gö re ko nu şu - yor lar dı. So nuçta ken di le ri ni zor be la biz kur tar dık. Sen KDP'yi kul la na cak sın, cep he ge ri si yap tı ra cak sın, bir de onun la Vi et nam sa - va şı ya pa cak sın! De mek is te di ğim bun lar la mü ca de le şid det li dir ve içe ri ye de yan - sı yor du. Bun lar la oy na mak is te yen il kel mil li yet çi lik, biz de de o fe - o dal kü çük-bur ju va kır ma sı bu dö nem de ba şı nı bi raz uzat mak is te di ve şu nu de me ye ge tir di: Di ğer grup la rı PKK bi tir di, KUK, Beş par - ça cı lar, Te ko şin, Pe şeng, DDKD Bun la rın hep si ger çek ten 1985'lere gel di ği miz de bit miş ti. Çün kü atı lı mın du ru mu bu nu be lir - li yor du. KDP'nin al mış ol du ğu ted bir ler var dı, on lar da so nuç suz ka lı yor du. Bi ze ka dar en üst dü zey de yan sı ma sı na rağ men, bo yun eğ me ye ce ği miz or ta ya çık mış tı. Meş hur dur, bi zim o za man lar Ko - mü nist Par ti si hak kın da şu açık la ma mız var dı: Bu par ti ler ya ken - di le ri ni fes he der ler, ya da ye ni ler ler. Bun la rın ar tık ko mü nist lik le, yurt se ver lik le hiç ala ka sı yok tur. KDP çö züm le me miz de var dı. Bu ko nuş ma la rı şe hit Sa dun ar ka daş dü zen le miş ti yı lın da bro şür ola rak çık mış tı. Kı sa ca bun lar bi raz et ki siz leş ti ril miş, bun la ra rağ - men 15 Ağus tos Atı lı mı baş la tıl mış ve yü rü tü lü yor. Ama iş ler yi ne çok kri tik bir nok ta da yü rü yor. PKK için de, fe o dal, kü çük-bur ju va ya pı lar atı lım dan ol duk ça ra hat sız ve gü ya elin den ba zı et kin lik alan la rı ka yı yor. Zaten da ha son ra açı ğa çık tı. Ken di söz le riy le, biz - zat açık ça ko nuş muş lar, hat ta klik-hi zip oluş tur muş lar dı. Gü ya on - la ra gö re, bi zim bu ra da bu ka dar hiz met yap ma mız sem bo lik tir. Bi - zim ha re ke ti yü rüt me miz, ye tiş tir me miz o ka dar önem li de ğil dir. Ya ni ko lay laş tı ra ca ğı mız ka dar ko lay laş tı rı rız. Ba zı ay dın lar var, PKK için de bun la rı kul la na bi le ce ği miz ka dar kul la nı rız. Ge ri ye gü - ya köy lü, yok sul, za val lı, ya ni bi raz da bi linç siz ler ka lı yor. On la rın üs tün de ege men lik, sul tan lık ku ra rız. Bu adam lar ger çek ten bir çor ba cı bi le ola maz ken, komp lo cu luk la uğ raş mış lar. Me se la Kör Ce mal pra ti ği eş ki ya lık tır. Eş ki ya lık da de ğil, ça pul - cu luk tur. Eş ki ya lar bi raz hak sız lık la ra kar şı dır lar. Bü yük lük le ri nin an la mı var dır. Gi dip iki de bir kam yon so yup, ce bi ni dol du ru yor - muş. Da ha son ra la rı öğ re ni yo ruz. Alış mış iki de bir Mid yat yo lu nu kes me ye, za val lı suç suz in san la rı so yup böy le ya şa ma ya. Eli ne böy le ta ri hi bir fır sat geç ti ği za man da, al çak ça yer li iş bir lik çi ler le de iliş ki de bu lu na rak ha re ke ti bi tir me ye ça lış tı 'den 1985 'lere ka dar du rum buy du. Bu ra ya ça ğır mış tım. Par ti nin bü tün kad ro la rı baş ta ol mak üze re, hep si ile uğ raş tı. O za - man çok sa yı da si lah gön der dik. Gön der di ği miz si lah ve bom ba lar sa nı yo rum beş-on bi ni bu lu yor du. Bun la rın hep si ni ne yap tı, bil mi - yo ruz. Çok sa yı da si lah De ğer li yurt se ver ler ça lı şı yor lar dı. Bu me ğer ki, hep si nin üze ri ne ku ru lu yor muş. İki-üç yıl ça pul cu luk la ya şa mış, ken di ne gö re ça pul cu luk la sür dür dü ğü ya şa mı, PKK'yi de ça pul la ya rak, PKK'yi de böy le is tis mar ede rek bi ti re rek sür dür me yi he def le miş. Bu nun bir-iki ta ne uşa ğı var dı. Bun la rın yap tı ğı iş, biriki ta ne çö mez ve bun la ra da bi raz düş kün ya şam ola na ğı ver mek ti. Bir-iki ta ne de ka dın var sa, en zevk al dık la rı ya şam tar zı bu dur. Gay ri-meş ru, ya ni al çak ça. Tam fe o dal le rin ege men lik an la yış tar zı. On dan son ra par ti ça lış sın, bun la ra im kan sun sun Son ra bu ra ya ge lip du ru mu gö rün ce, du ru mun fark lı ol du ğu nu sez miş ler. Ama adam ken di ni açı ğa çı kar ma mak için şu nu de miş: Tüm gü cüm le Par ti Önderliği'ni ken di ger çek ki şi li ği miz ko nu sun - da uyan dır ma mak için ola ğa nüs tü iyi bir po zis yo na gir dim. Ve ger çek ten de gir miş ti. Bu ra da çok iyi tu tum ta kı nı yor du. Ve İran'a doğ ru git ti. O za man ba şar dım de miş. Ba zı ar ka daş lar bi lir ler. Kad ro lar üze rin de fe ci bir tah ri bat yü rü tü yor. Ken di al çak ça ya şam - la rı uğ ru na yap ma dık la rı pis lik kal mı yor. Ora da iki-üç ta ne ka fa dar da bu lu yor. Ve şu nu söy lü yor: Önem li olan bu ra sı. Bir kez ik ti dar şan sı eli mi ze ge çi yor. Kul lan dık kul lan dık, kul la na ma dıy sak git tik. Yüz yıl da geç se, bir da ha bu fır sat eli mi ze geç mez. Ya ni laf la rı böy le. Şim di dü şü nü yo ruz da, bu laf la rın an la mı var. Çün kü par ti

99 için de ba zı la rı o ka dar an la tı yor. Ba zı ar ka daş la rı ölü mün üze ri ne gön de ri yor lar. Ne dir? PKK'nin hız lı sa vaş gü cü nü böy le bi tir mek. Ba şa rı im ka nı hiç ol ma yan ey lem le rin üze ri ne gön de ri yor lar. Ya ka - ça cak lar, ya öle cek ler, baş ka ça re yok. Kaç tık la rın da ha in di ye vu - ru yor lar, vu rul duk la rın da za ten tas fi ye olan PKK'dir. Bu ka dar kör tak tik ler le bun lar ya pı üze rin de ça lı şı yor. Kong re so nu cu çö züm le - me le ri ni as lın da yan sıt mı yor lar. Ta ma men çok bi linç li bir tarz da, ya pı yı ger gin, son de re ce kuş ku lu, bir bi ri ni sü rek li iz le yen ajan lar du ru mu na ge ti ri yor lar. Bir bi rin den kuş ku lan ma yan kal mı yor. Ve ta - bii grup da, de di ğim gi bi çö mez dir. Gü ya kont ro lü, ik ti da rı ele ge - çir miş ler. Di ğer za val lı lar da ida re edi li yor lar. Ka zan dık la rı, al çak ça sö zü mo na ni met de dik le ri PKK'nin si la hı nı, pa ra sı nı, bil mem ne si ni kul lan dır ma ktır. Böy le düş kün olan la rı bul duk la rın da da, ken di le ri - ne bir düş kün ya şam su na rak iha net et ti ri yor lar. Ge liş miş olan bi raz bu dur. Da ha 1983 'lerde mü ca de le mi ze kar şı açık ça komplo lar ge liş ti ril - me ye baş lan dı. Dö nün, vaz ge çin, yü rü ye mez si niz bi çi min de bir teh dit ti. Onu da bo şa çı kar dık. Şim di ki gi bi çok ile ri dü zey de bir ha re ket li li ğe ula şa bil dik. Düş man zin dan lar da şu nu da ya tı yor du: PKK'ye sa hip çık ma ya cak sı nız! İçeri de ve dı şarı da pa ra lel lik amaç la nı yor du. PKK ar tık 12 Ey lül dar be si ile mah kum edil miş tir. Ya şa ya ma ya cak sı nız, yer ya rı lıp içi ne gi re cek si niz. Bu bir komp - loy du. Ba zı komp lo cu ele baş la rı PKK mas ke si al tın da ça lı şı yor lar dı. Fa kat da ha son ra açık ça lış tı lar. O komp lo da na sıl kı rıl dı? Ar dın - dan iz le nen ge liş me ler le. 1983'te dı şa rı da da komp lo da ya tıl dı. Üze - ri ne yü rü dük ve ba şı ezil di. Da ha son ra bi li nen ge liş me ler or ta ya çık tı. PKK'nin ta ri hi bu an lam da da iyi ir de le nir se, her za man komp lo lar la, komp lo cu lar la mü ca de leyle geçmiştir. Bun lar PKK ve Kürt çü lük mas ke si al tın da ya pı lı yor du. Düş man bu ko nu da iş bir lik - çi le ri ha re ke te ge çi re bi li yor du. Es ki den da ha çok par ti dı şın da kul - la nı yor du, son ra dan par ti içi ni bi raz kul la nı yor. Ve ya teş vik ede rek, im kanlar ha zır la ya rak kul la nı yor. KDP komp lo cu lu ğu bi li ni yor. Ha mit Av cı ar ka da şı şe hit et tik le - rin de, Güney'de ha re ket ede mez si niz, Hakkari'de ey lem ya pa maz - sı nız komp lo su da ya tıl dı. Ha mit bi zim bir tem sil ci miz, iyi bir de - ğe ri miz di. O, par ti ye çok bağ lıy dı, onu he def le di ler. Bu komp lo ya da ha zır lık la kar şı lık ve re ce ğiz. KDP'ye, il kel mil li yet çi komp lo ya ha zır lık la ve gi de rek ger çek yü zü nü bü tün dün ya ya gös te re rek ve ge re ği ni ya pa rak kar şı lık ver dik. Bi zi Güney'de sa va şa maz du ru ma ge tir me yi he def li yor lar dı. Da ha son ra baş ka sal dı rı lar da ol du. Yi ne ıs rar la bize ba zı tu tum la rı da yat tı lar. Komp lo la ra kar şı yü rüt tü ğü müz mü ca de le, ulu sal kur tu luş mü ca - de le si nin de rin le me si ne ve ge niş le me si ne kök sal ma sı na yol aç tı. Da ha son ra içi miz de tas fi ye ci ça ba lar ar dı na kadar ge liş ti. Ge nel lik - le komp lo cu, ama çok sin si bir komp lo cu luk da ya tıl dı. 1986'da bun - lar bü tü nüy le açı ğa çı ka rıl dı. Ta vır da ko nul du. Ba zı la rı ce za lan dı - rıl dı, ba zı la rı da kaç tı. Ney di on la rın ya rat mak is te dik le ri ka ran lık? 1985 bi lin di ği gi bi ikin ci bir 12 Ey lül de mek ti. Bu tu tum ve dav ra nış la rın ka nıt la mak is te dik le ri, bun dan son ra yü rü ye me ye cek si niz idi. Ba zı la rı da bu - ra ya ka dar gel di ler ve ta ma men yıp ran mış ola rak. 1986'da her şe ye rağ men ya pıl ma sı ge re ken, ar tık bu du rum dan kur tul mak, da yat mak ve ya şa mak tı. As lın da bun lar ba zı la rı nın yüz le rin de oku nu yor du. Da ha teh li ke li du rum la ra yö nel di ler. Fır sat el le ri ne geç se, yi ne komp lo la ra yö ne le cek ler. Ba zı la rı da yap tı lar. Bun lar, sa nı yo rum ba zı la rı nı in ti ha ra zor la ya cak ka dar ile ri git ti ler. Bu du rum tam net - leş miş ol ma sa da, komp lo cu o za man kam pı mı zın so rum lu suy du. Ab dul lah de di ği miz ki şi. Üze rin de dur mak ge re kir. Komp lo cu, evet. Ye ter siz lik le ri var dı. Du ru mu pek net de ğil di. Bel ki de za yıf lı - ğı var dı. Ya şa mak ta ol du ğu ezik lik du ru mu nu müt hiş kö tü ye kul la - na rak in ti ha ra gö tür dü ler. İda ma gö tür dü ler, tıp kı ül ke de ba zı ark - daş la rın baş la rı na ge ti ril di ği gi bi. Ha tır lı yo rum, o za man ba zı tu tum ve dav ra nış la rıy la be lir gin olan un su ru. San ki bü yük bir yük ten kur tul muş gi bi, öl düm di yor. Ne ya pa cak sı nız bun la rı? En gü ven di ği niz ki şi, in ti har ede bi le cek

100 ka dar bir za yıf lık gös te re bi li yor. Evet ger çek ten o za man iç ka rar tı cı bir olay dı. Bu hiç bek len me dik olay la rı ön le ye bil sey dik Ger çek - ten de öy le ol ma ma sı ge re kir di. Her ne ka dar za yıf ve net bir ki şi lik ol ma sa da, o du ru ma ge le cek bi ri si de ğil di. Fa kat mev cut tu tum la rı ile bu du ru mu ya rat tı lar. Ar dın dan da ha de ği şik kar ga şa lık lar ya rat - tı lar. Muğ lak lık, iki yüz lü lük, sin si lik ge liş tir di ler. 3. Kongre'de baş lan gıç ka bi lin den de ol sa, bun la ra kök lü yö ne - lin miş ti. Yö ne lim le rin so nu cun da bun lar kay bet ti. Bi lin di ği gi bi, sı - nır lı bir pra tik yö nel me bi le, 3. Kong re 'nin önem li ge liş me le re yol aça bi le ce ği ni ka nıt la dı. Bun lar dan ba zı la rı kaç tı, ba zı la rı açık düş - man lık yap tı lar. Ba zı la rı da yet mez lik le rin de ıs rar et ti ler, ken di le ri ni zor du ru ma dü şür dü ler. İş te bu yıl lar da biz, de di ğim gi bi yi ne dev - rim ci bir mi li tan na sıl ol ma lı dır? So ru suy la da ha da ta ri hi bir bo - yut ta çiz gi ye ulaş mak is te dik. 1983'ün ba şın da kap sam lı bir mer ke - zi top lan tı da ha yap tık. En di şe ler le bir lik te, eleş ti ri ler de var dır. Ne - den 1984'ü mut la ka ba şar ma mız ge rek ti ği ni, ey lem yı lı ha li ne ge tir - me miz ge rek ti ği ni, bin de re den su ge ti re rek, im kan la rı gö z ö nü ne se re rek ve ka rar sa ka rar, ola nak sa ola nak, hep si var; pe ki ne du ru - yo ruz? Bi çi min de de ğer len dir me ler le açık lık ge tir dik. İs te di ği miz gi bi ol ma sa da, bilin di ği gi bi 15 Ağus tos Atı lı mı ile ri bir adım dı. Fa kat son ra sı da ha önem li. 1984'ün so nu na gel di ği miz - de ger çek ten de, düş ma nın 48 sa at, ol ma dı mı 72 sa at te bi ti ri riz de di ği bu adı mın so nu nu ge tirt me mek için, yü rek yü re ğe ve ne fes ne fe se iş ba şın day dık. 24 sa at te bit me diy sek ya rın aca ba bi ti rir ler mi kay gı sı var dı. Fa kat onu da aş tık. Üçün cü gün, dör dün cü gün der ken, 1985'in ba şı na ula şı yo ruz. Yi ne çok iyi bi lin di ği gi bi, da ha 1985'in ba şı na geç me den, peş pe şe ta lih siz lik ler ger çek leş ti. Sab ri Okların ol du ğu bir grup komp lo ya ge ti ril di ve ya rı sı şe hit düş tü. Ya rı sı da ya ra lı ele geç ti. Biz yi ne Ortadoğu'daydık ve ya nı mız da Agit var dı. 1985'i na sıl ka za nı rız? Bi çi min de çok tar tış tık. Ara lık ayı boy la rın da yap tı ğı mız bir ça lış may dı. Ül ke den ha ber ler ge li yor du. Sason'daki şa ha det le rin ha be ri gel di ğin de, o kı şı na sıl ge çi re ce ği miz, ger çek ten 1985'e na sıl gi riş ya pa ca ğı mız ve ayak ta ka lıp kal ma ya ca ğı mız bir mu am ma dır. O dö nem de düş man ko ru cu lar ka nu nu, piş man lık ka nu nu nu çı kar - mış tı. Pra tik ön der lik, ağır bir tak tik yet mez lik için dey di. De ne yim - siz grup lar sa ğa so la sav ru lu yor lar dı, ama pek de öy le ge ril la nın far kın da de ğil ler di yı lı, bi lin di ği gi bi, bü yük bir ey lem yı lı ol du ğu ka dar, ka yıp yı lı dır da. Ger çek ten iyi bir ge ril la cı ol sa, üç yü ze ya kın güç var dı. Her ta raf tan mu az zam ka tı lım is te ği var dı. Ül ke hal kı bir kez da ha aya ğa kalk mış tı. Dersim'den Bingöl'e, Diyarbakır'dan Botan'a ka - dar Gü ney de çok el ve riş li. Ama ma a le sef tak tik ön der lik, Hil - van-si ve rek di re ni şin de ol du ğu gi bi tek rar ağır bir yet mez lik için - dey di. Ve işin kuy ruk çu su du ru mun day dı. Hâlâ ha tır lı yo rum, Bu ka dar sağ dan, ge ri den yak la şım ni ye? Zor ki ta bı ya zıl mış, ar ka sı ni ye ge ti ril mi yor? Ge ril la ola yı na ni ye doğ ru yak la şıl mı yor? di ye dü şü nü yor dum. Ta bii, ben de bu gün kü ka dar ge ril la ola yı üze rin de yo ğun laş mış de ğil dim. Bu nu mi li tan lar ya par di yor dum. Çün kü be nim, sı ra dan bir mi li ta nın gö rev le ri ni ken di gö re vim miş gi bi ele al mam doğ ru ol maz. Ben ha re ke tin ge le nek sel li ği ni dü şü nü yo rum. Ha re ke tin dış bağ lan tı la rı nı, te mel lo jis tik ih ti yaç la rı nı ve yi ne te - mel kad ro la rın eği tim işi ni yü rü tü yo rum. Ama ma a le sef, pra tik sa - ha da ol duk ça ge niş im kan lar la do nan mış ön de ge len mi li tan la rı mız, bu bi li nen sağ yak la şım la rı sür dü rü yor lar ıs rar la ve 1985'in so nu na doğ ru gel di ği miz de, bi lin di ği gi bi ha re ket ne re dey se ye nil giy le kar - şı kar şı ya gel miş ti. Yi ne Ka sım ta li ma tı var dır: Her tür lü çiz gi dı şı lık tas fi ye ci li ğekay ba gö tü rür ken, çiz gi ye bağ lı lık za fe re gö tü rür bi çi min de bir de - ğer len dir me yap tık. Bak tık ki, bun lar bu işi gö tü re me ye cek, mer ke - zi sa ha da tı kan ma-boz gun cu luk var ve ge ril la gü cü mü zün yüz de dok sa nı şe hit dü şü yor. Ta bii, ön der siz lik ten. Mi li tan lar, sa vaş çı lar da tam köy lü isyancıları du ru mun da. Hiç bir lo jis tik ih ti ya ca doğ ru yak laş mı yor lar. Ge ce köy de, gün düz kö yün ya nı ba şın da ka lı yor lar. Düş man ko ru cu la rı ve ajan la rı dev re ye gi re rek ra hat ça av lı yor. Biz en de ğer li ar ka daş la rı mı zı bu yıl da kay bet tik. Ger çek ten iki-üç

101 yıl da zor be la ye tiş tir di ği miz bu ar ka daş la rın yüz de onu ya kal dı, ya kal ma dı. Bun lar, ger çek ten PKK'nin öz lü ba zı mi li tan ve sa vaş çı la - rıy dı lar. Sa nı yor dum ki, dağ la rı iyi kul la nır lar. Ama ma a le sef on la rın da ağır yet mez li ği tak tik ön der li ğin kiy le bir le şin ce, bu ka yıp lar bek - len me dik bir bi çim de bi zim ge ril la yı ge liş tir me mi zi zor laş tır dı. Ger çek sa vaş çı ve ger çek ko mu tan bir tür lü or ta ya çık mı yor. Ha tır - lı yo rum, Der sim ucuz kay be di yor. Amed'de bir eve gi ri yor lar, ya tı - yor lar ve sa bah kar ga-tu lum ba düş ma na tes lim edi li yor lar. Botan'da kuş ku lu köy ler çev re sin de grup üs tü ne grup kay be di li yor. İl kel mil li - yet çi li ğin kuy ru ğu na ta kı lan tak tik ön der lik, bir tür lü kop mak is te mi - yor. Mü da ha le et tik ve kış bo yu ba zı la rı nı çek mek is te dik. 1985'i 1986'ya bağ la yan kış, as lın da bi zim için tek rar ağır so ru işa ret le riy le, aca ba ha re ke ti ye ni den te mel len di re bi lir mi yiz? en - di şe le riy le geç ti. Bir kong re ya pa lım de dik ve ba zı la rı nı çek me ye ça lış tık. Gel di ler ve kış bo yu on lar la il gi len dik. Bi lin di ği gi bi Agit - le rin bir gru bu var dı. O da iyiy di, ça lı şı yor du. Kış bo yu da ül ke için de, Botan'da kal mış tı. Ko ru cu la ra yö ne lik ba zı ey lem ler de yap - tı. Fa kat komp lo muy du, ça tış ma anın da da ola bi lir, so run de ğil, Agit 28 Mart'ta şe hit düş tü. Bi zim ya nı mı za ge len ile ri öğe ler ise, ağır ka fa ka rı şık lı ğı için dey di ler. Hep si bir bi ri ni bo şa çı kar tı cı ça ba - lar için dey di ve bir de pro vo kas yon tek rar ba şı nı uza tı yor du. Ne re dey se var olan güç le rin tas fi ye siy le bir lik te, bi ze tek rar dan ağır bir 12 Ey lül teh li ke si ni ya şat mak is te di ler. Ta bii, 3. Kong re sü - re ci ne yö ne lik kap sam lı ça lış ma lar yap tık. Yıl bo yun ca, ba har la bir - lik te özel lik le pro vo ka tör le rin du ru mu na ol duk ça so ğuk kan lı yak - laş tık, tah ri ke ka pıl ma dık. Du rum la rı nı tek tek ele al dık. Çö züm le - me yön te mi ne ilk de fa o za man de rin lik li ola rak baş la dık. Ki şi yi gö rün dü ğü gi bi, yü zey sel ola rak ele al ma nın yet me di ği, onun bü tün ai le sel-top lum sal-ta rih sel bo yut la rıy la ele alın ma sı ge rek ti ği or ta ya çık tı. Ve mü ca de le mi zin, te mel de düş ma nın bas kı la rı ne de niy le de - ğil, sah te ki şi lik ler, yet me yen ki şi lik ler ne de niy le ye nil gi ye git ti ği ni gör dük. Ve bu yet mez ki şi lik ler aşıl ma dık ça, bu mü ca de le ge li şe - mez de dik. Bu açı dan, çö züm le me si la hı na baş vur duk. Bu, bir yer de tak tik yet mez li ği de gör me ktir. Onun kök lü ça re le ri ne yö nel me ktir. Bunlar kong re ön ce si ve son ra sı, çok kap sam lı de ğer len dir me ler di. Ve yi ne eği tim de yo ğun laş may dı. Da ha 1986 so na er me den, ül ke ye mü da ha le grup la rı ha zır la dık. Doğu'dan, İran üze rin den ba zı mü da ha le ça lış ma la rı ile kong re yi ora ya da ta şır ma ya baş la dık. Ora da da pro vokas yon var ve iş ler bir tür lü doğ ru ele alın mı yor - du. Gön der di ği miz pro vo ka tör çı kı yor du. As lın da bu ra da ki pro vo - kas yon la et ki-tep ki sü re ci ne gir miş ler. Ve kong re çö züm le me le ri ni biz 1987 baş la rın da ül ke ye ta şır ma ya ça lı şır ken, on lar sa bo te et me - ye ça lı şı yor lar kı şı ilk de fa yi ne sa ha sın da ge çi ril di ve bi - zim 1 Ocak Ta li ma tı var dır sa nı yo rum. Ko mu tan Kim dir? Özel - lik le ri Ne ler dir? bi çi min de bir de ğer len dir me ye gi dil di. Ya ni ar tık iş, ko mu ta nı bütün yön le riy le ele al ma, ni te len dir me ve gö rev le ri ni koy ma ya ka dar gi di yor bu an lam da mü ca de le ta ri hi miz de tak tik so run la ra biz zat el at tı ğım, özel lik le mi li ta nı-ko mu ta nı or ta ya çı kar ma ya özen gös ter - di ğim bir yıl dır. Ba ha r la bir lik te yi ne kap sam lı grup lar yol la dık. Mardin'deki ey lem ler or ta ya çık tı. Ba zı la rı pro vo ka tif tip te de olsa, bir sal dı rı dö ne miy di. Ve is te di ği miz gi bi ol ma sa da, bir ham le yı lı ha li ne ge tir dik. Ola ğa nüs tü Hal Yö ne ti mi bu na tep ki ola rak or ta ya çık tı. Kı sa ca sı 1987 di ren me de ile ri bir yıl ha li ne ge ti ril di. Tek rar ül ke ye (ki, Agit'in anı sı na ve re ce ği miz en iyi kar şı lık de dik) ge ril la bir lik le ri ni oturt ma ve bu te mel de ta Dersim'e, Serhat'a, Güneybatı'ya ka dar, kı sa ca sı her ta ra fa grup lar yol la dık. Çok kök lü eği tim dev re le ri ha zır la dık ve bu nun ar ka sı ke sil mek si zin de vam et ti. So - nuç 1987 bi raz ka za nıl dı. Özet ler sek 1984 do lay la rın da ve ön ce sin de ki zor ko şul lar da, 300'e ya kın ge ril la yı ina nıl maz bir ça bay la ha zır la yıp ül ke ye yol la - mı şız. Bir ar ka daş çı kıp da bun dan bir ge ril la or du su na sıl ya ra tı la - bi lir? de me di. Dağ da na sıl üst len di ri le bi lir? di ye sor ma dı. Gü nün ya rı sı köy de-ev de yi ye cek bul, göç men kuşu gi bi yi ye cek top la, sı

102 kış tın mı bi raz da ğa çık Uf ku, ce sa re ti, fe da kar lı ğı bun dan faz la sı - na güç ye ti re mi yor. Güney'de il kel mil li yet çi li ğin et ki si al tı na gi ri - yor, far ket mi yor. Şıvanlar na sıl ge ril lacılık ya pa cak la rı nı dü şü nürler - ken, KDP ta ra fın dan bir bir le ri ne vur du rul du lar. Bi zim ki le rin ba şı na da Güney'de bun dan fark lı bir şey gel me ye cek ti, çünkü o sü re ce gir - miş ler di. Onu en gel le me ye ça lış, dağ da ki ni ge ril la laş tır ma ya ça lış, adım at tır De dim ya, adım at tır dık tan son ra ne ge li şir, dü şün ha dü şün Ko şul lar ol duk ça zor du, ama bi zim de gi de rek bi ri ken de ne yi mi - miz var dı. En azın dan ken di mi bu işe adap te et me li yim, pe şi ni bı - rak ma ma lı yım dü şün ce si ha kim di ve ya pı ya gü ve ni yor dum. Ama gi de rek, gü ven den çok ger çe ğin gö rül me si ge re kir. Sa de ce gü ven le ya par lar, eder ler de mek le bu iş ol maz dı. 15 Ağus tos Atılımı'nın bi rin ci yı lı ge ri de ka lır ken, ar ka daş lar tü ke ni şin gün le ri ni say ma ya baş la dı lar. Çok az bir kuv vet kal mış ve bir bir le ri ne gi re cek ka dar gev şek bir di sip lin var dı. Şan sı da de ğer len di re me miş ler di. İlk ham - le nin bü yü tül me si ni ve plan la ma sı nı da ayar la ya ma mış lar dı. Tak tik ön der lik te ne ka dar ça ba ol sa da, ne ka dar ce sa ret ve ril se de, us ta lık yok tu, gü dük tü. Şu ve ya bu ki şi suç lu dur de me ye ce ğiz, ama bir bü - tün ola rak ken di le ri ni ye nil gi den kur ta ra cak du rum da de ğil di ler. Bı - rak say dım 1985 so nu ve ya 1986 baş la rın da bu iş ya ta cak tı. Ta bii, de di ğim gi bi bi zim ba şı mız dan ek sik ol ma yan pro vo ka tör ler var dı ve bun lar da ha re ke tin çö zü le ce ği gü nü, sa a ti bek li yor lar dı. Şe hit Agit ar ka daş ba zı şey le ri da ha iyi ge liş tir mek is ti yor du. Şa - ha de tin den son ra ba şın da bu lun du ğu gru bun da da ğıl mak la yüz yü ze kal ma du ru mu ol du. Ko şul lar böy le olun ca, da ha kap sam lı bir ha zır - lı ğa yö nel me ge re ği duy muş tuk. To par la ya bil di ği miz güç le ri to par - la yıp 3. Kong re bi çi min de bir or tam ya rat mış tık. So ru lar sor ma ya baş la dık. İş te bu olum suz luk lar ne de niy le ilk kez içe yö nel me, ki şi - lik so run la rı na yö nel me ge re ği his set tik 'lerde da ha çok genç lik so run la rı, çö züm yo lu, par ti yo lu gi bi ge nel çiz gi le ri koy - muş tuk. Ge nel be lir le me le ri miz var dı, ama bun lar ken di ma lı mı zı bi ze ta nıt ma ya yet mi yor du. O za ma na ka dar ken di ar ka daş la rı mı za hâlâ toz kon dur mu yor duk. En iyi ler, en iyi ya par lar di yor duk. Ama bu atı lım ve son ra sı gös ter di ki, bu adam lar la bu iş faz la ca ge li şe mez. Kürt ki şi li ğin de sa de ce ajan lık la, pro vo ka tör lük le izah edi le me ye cek yön ler var. Bu ki şi lik ler çö züm len me den, bun lar bi - raz ge liş ti ril me den bu işler iler le ti le mez tar tış ma sü reç le ri bu açı dan olum lu ol du. Şu or ta ya çık tı ki, en önem li gö re vi ver dik le - rini, as lın da bu nu kal dı ra bi le cek du rum da de ğil ler. Bu ya nıl gı lar la, bu yet mez lik ler le sa vaş ol sa ol sa bu ka dar olur. Bu nun üze ri ne ka - ba rık bir sa yı yı ye ni den eği ti me al ma ya ka rar ver dik. İki yüz, üç yü - ze va ran bir sa yı ya ulaş tır dık. 1985'te ken di mi zi ye ni den 12 Ey lül son ra sı na ha zır lık ya pı yor ha va sı na koy duk ba şıy la bir lik te baş lat tı ğı mız ye ni ham le ko nu sun da sa nı rım Türk Ge nel kur ma yı de rin li ği faz la an la mış de ğil di. Bu nu ya dır ga - ma mak ge re kir. Bi zim bi le ken di mi zi ne ka dar ge li şim sağ la ya ca ğı - nı ge nel kur ma yın kes tir me si müm kün de ğil dir. De nir ya, Özal 15 Ağus tos Atı lı mı sı ra sın da şor tuy la de niz dey miş, bir şey ol maz di - yor muş. O za man ki dü zey, Özal'a onu söy le ti yor du. On yıl lık ge liş - me yi faz la tah min ede mez ler. Dev le tin faz la yü rü ye mez ler, faz la ge li şe mez ler di ye dü şün me si nor mal dir. 1988'e bu te mel de gi ril me ye ça lı şıl dı. Yi ne bu yıl lar da kap sam lı çö züm le me ler var dır. De ni le bi lir ki, 1987 'nin Mart, Ni san, Ha zi ran, Ekim ve Ara lık çö züm le me le ri çok kap sam lı dır. Ora da, bu yı lı ka - zan mak için ne le rin ya pıl dı ğı nı çok iyi in ce le mek ge re kir ba şın dan iti ba ren ça lış ma lar, hı zın dan hiç bir şey kay bet - mek si zin sür dü rül dü. Zor be la ba zı grup la rı 1988'de ül ke ye yol la - dık, zor bir yıl dı. Düş man bu yı lı bi zim için bir bi tiş yı lı ha li ne ge - tir mek is ti yor du, ham le nin önü nü kes me plan la rı ya pı lı yor du. Bu - nun et ki li bir plan la ma ol du ğu nu ra hat lık la söy le ye bi li rim. Sa nı yo - rum Özal'ın da ba şa rı bek le di ği bir sü reç ti. Ye ni ge nel kur may baş - ka nı ta yin edil di, ye ni hü kü met söz ko nu su ol du, vel ha sıl bir plan ge liş ti ril di. En önem li si de içi miz de ki pro vo kas yon la rın en kap sam - lı sı ya pıl dı. Zin dan da ki pro vokas yon so nu ca doğ ru gi der ken, Av ru - pa da bu ko nu da ba şı nı uzat tı. Bi zim sa ha mız da da ha bi re pro vo

103 kas yon ge liş ti ri li yor du. Düş ma nın ola ğa nüs tü ha li nin bir yıl lık sü re ci plan la ma la rı na gö - re bi zi bi tir me sü re ci dir. Yi ne ül ke de, Botan'a bü yük pro vo kas yon da ya tıl dı. Botan'da ge ril la adı na halk düş man lı ğı ya pı lı yor. Avrupa'daki Avutkat provokasyonu da za ten açık ça bir dar be yap - tık, par ti yi ele ge çir dik di yor. En önem li si de zin dan da o bil di ği - miz Şe ner pro vokas yo nu var. Ön der li ği tam ola rak ele ge çi ri yor. Di yar ba kır komp lo ya ge ti ri li yor, da ğı tı lı yor ve gi de rek Şe ner ini si - ya ti fi tam ko yu yor. Ho gır pro vo kas yo nu bi lin di ği gi bi Botan'da en değ me kont ra nın ya pa ma ya ca ğı da ğıt ma fa a li ye ti ni bi zim adı mı za, açık ça yet ki le ri ele ge çi re rek ve par ti mi li tan la rı nı da sus tu ra rak ya pı yor. Bu sa ha da da Botan'dan ge len Me tin pro vo ka tö rü ya pı ya yük len dik çe yük le ni - yor. So nuç 1988'in or ta la rın da ar tık bü yük ih ti mal le düş ma nın, ya ni MİT'in üst dü zey de bir plan la ma sıy la, PKK bu kez ne fes ala maz du ru ma ge ti ril mek is te ni yor. Ay nı dö nem de Mil li yet mu ha bi ri Birand'ın ya nı mı za gel me si var. Dev let le ne ka dar iliş ki li ol du ğu nu bi le mi yo rum ama, si zin öm rü - nüz taş çat la sa 1988 'dir. Bun dan son ra bu as ke ri ey lem le ri ni zi ge liş - ti re bi le ce ği ni ze ina nı yor mu su nuz? di ye so ru yor du. Ta bii ben ken - di me ina nı yor ve gü ve ni yor dum. Ama dı şı mız da ki ler de ha kim olan an la yış ve ril mek is te nen ha va, 1988 ar tık son dur şek lin dey di. Da - ha son ra ben de far ket tim ki, iç ve dış ge liş me ler bu tür de ğer len dir - me le ri bi raz da ge çer li kı lı yor du. Avu kat Hü se yin Yıldırım'ın da ya nı mı za ge li şi çok il ginç ti. Çok bağ lı gi bi gö rü nü yor du. Kar şım da tir tir tit ri yor du. Baş ka nım, se ni gör dük çe da ya na mı yo rum, kal bim du ra cak ne re dey se. Na sıl gö tü rü - yor sun bu iş le ri? di yor du. Ya nın da bir-iki ki şi da ha ge tir miş ti. On lar da şu nu söy lü yor du: Emin yer ler den al dı ğı mız bil gi le re gö re, 1988'in so nu gel me den bi ti ri le cek si niz Ne re den bi li yor su nuz? de di ğim de, fa lan ye rin is tih ba ra tı söy le miş, dev le tin önem li plan la rı var tü rün - den teh dit ve şan taj ko kan laf lar edi yor lar dı. Ar dın dan da, Avus tur ya baş ba ka nın dan izin al dım, Avrupa'ya gel di yor du Avu kat. Zin dan da ge liş ti ri len tas fi ye ci lik, 1988'in so nu na gel di ği miz de ül - ke için de pro vo ka tif ya nı ağır ba san ba zı ki şi lik le rin ken di le ri ni da - yat ma sı, Avrupa'da Avu ka t ın hort la ma sı, yi ne ya nı ba şı mız da son de re ce kont ra pra ti ği ne ben zer bir çok dav ra nı şın or ta ya çık ma sı, bu işin ol duk ça teh li ke li ve düş ma nın id di a lı ol du ğu nu or ta ya ko yu yor - du. Bü tün bun la ra kar şın, yi ne bi zim ar tan de ne yim le ri miz var dı. 1988'e çok an lam lı, çok so ğuk kan lı yak laş mak is te dik ve bi zim de olup bi te ni da ha iyi an la ma ya, kav ra ma ya yö ne lik ça ba la rı mız söz ko nu su dur çö züm le me le ri doğ rul tu sun da Ho gır pra ti ği nin üze - ri ne gi di li yor. Kamp ta yi ne bü yük bir eği tim le işin iç yü zü nü an la ma - ya ça lı şı yo ruz. Avrupa'daki pro vo kas yo nun da üze ri ne gi di li yor. Ve 1988'in son la rı na gel di ği miz de, eği tim sü re ci ni de rin leş tir miş, sa yı yı art tır mış tık ve par ti tas fi ye ci li ğe kar şı ken di ni az çok ko ru ya cak bir du ru ma gel miş ti. Ar dın dan tek rar Botan'a mü da ha le var dır. 1989'a gir di ği miz de ol duk ça ge liş me im kan la rı ya rat mış tık. Beş - yüz ada yı eğit me du ru mu muz var dı. Yi ne ül ke için de bü yü yen grup lar var dı ve bun lar çok iyi ha zır lan mış tı. Bü tün be lir ti ler 1989'u çok iyi kar şı la ya ca ğı mı zı gös te ri yor du. Yi ne de bir çok yet mez lik çık tı, an lam sız ka yıp lar ver dik. Ama ha re ket bi raz da ha ge li şe bi le - cek im kan la rı ya ka la mış tı. Her şey den ön ce biz bu ra da çok kap - sam lı yız. Bir yıl için de sa nı yo rum bin ki şi yi eğit ti ği mi zi ve on la ra göz ku lak ol du ğu mu zu söy le ye bi li rim. İm kan lar ge liş tik çe eği ti mi kap sam lı tut tuk. Yi ne ken di ni doğ rul ta ma yan la ra kar şı ve ri len mü - ca de le git tik çe da ha kap sam lı ha le gel di. İşi ge çiş ti ren, köy lü is yan - cı lı ğı ile yak la şan, pro vo kas yo na hiz met eden yak la şım la ra kar şı aman sız bir mü ca de le ve ril di. Dağ da ki le re bi raz da ha ko lay ulaş ma im ka nı oluş tu. Yol lar açıl mış, hız la tak vi ye ya pı yo ruz, sürekli mü - da ha le edi yo ruz. Bü tün bun lar 1989'un ey lem ka pa si te si nin da ha ge liş kin ol ma sı na yol aç tı. O yı lı iyi ka zan dı ğı mı zı söy le ye bi li riz. Ciz re ola yı var dı, ge ril la Cudi'deydi, Botan'da dal bu dak sal mış tı. Hal kın da gi de rek be nim se me du ru mu söz ko nu suy du. 1989'un ba şın da il ke de fa Cizre'ye bir açı lım var. Ve Be ri van la rın Ocak'ta şe hit düş me du rum la rı var. De mek ki, Cizre'ye el at mı şız

104 Da ha son ra çok sa yı da gru bu yol la dık. 150'ye ya kın ada mı biz 1989 ba ha rın da ül ke ye ta şır dık. Yi ne 1 Ocak 1989 çö züm le me le ri var dır ki, çok kap sam lı dır. Bu yı lı ka zan mak için çok der li top lu bir ha zır - lı ğı ifa de edi yor. Ar dın dan bir kaç yüz ki şi lik mü da ha le grup la rı ül - ke nin her ta ra fı na yol la nı yor. Bu yıl lar çok iyi in ce len me li dir ve in ce le me bu te mel de ol ma lı - dır. 1989'u ka zan mak için ve özel lik le de 1988'in pro vo kas yo nu nu - na kar şı (iş te bu yı lı da bi ze çok kö tü ödet tir mek is ti yor lar), al dı ğı - mız ted bir ler le böy le yük le ni yo ruz. Bi lin di ği gi bi 1990'a doğ ru ge - lir ken, 1989 da az çok ka za nıl mış tı. Düş ma nın bek le di ği ye nil gi de - ğil, ge liş me im kan la rı or ta ya çı ka rıl mış ve bu yıl da ha an lam lı kı - lın mış tır. So nuç ta 1990'a id di a lı gir dik. İyi ha tır lı yo rum. 1990'ı yıl ba şın dan iti ba ren kamp ta ge çi ri yor ve çö züm le me ler ya pı yo rum. 1 Ocak'ta Berivan'ın Cizre'de şa ha de ti var dır. Tam yir - mi be şin ci gün de, Ha san Bin dal ar ka da şın şa ha de ti var dır. Ve o za - man bi raz da ha pro vo ka tör ni te li ği açı ğa çı kan bir kaç adam var. Şe - ner, Me tin Ba liç ve bu son Gü ney sa va şın da düş man la ve il kel mil - li yet çi lik le bir lik te bi ze kar şı sa va şan Sa rı Ba ran. Üçü bir leş miş, bü yük ih ti mal le Par ti Önderliği'ne kar şı da bir komp lo plan lı yor lar - dı. Ve bu Ocak ayın da dır. Ne den? Çün kü kı şı doğ ru çı ka rır sak, 1990 yı lı bü yük ge liş me ler le ka za nı la bi lir. Düş man bu nu ön le mek is ti yor. Kal dı ki, Özal'ın o za man çı kar dı ğı bir af da var. Zin da nın ka pı la rı ara la na cak. Pro voka tö rün sağ la dı ğı ke sin ini si ya tif le ha zır - lık lar ya pı lı yor. PKK si lah la rı bı ra kır sa, biz de on la rı af fe de bi li riz. Hat ta Apo'yu da af fe de bi li riz gi bi, bi zi si lah lı mü ca de le den vaz ge - çir mek için ha ber ler ya yı lı yor. Mem ve Zin Ço ğun luk la ben den bir ila hın gü cü nü bek le di ler. Ne ila hı? Ben bir mi li ta nım. Ben de bel li bir gö rev le ya şa ma ya ça lı şı yo rum. Bi zim bü yük bir si ya sal ola yı ger çek leş tir me gö re vi miz var. Si - ya sal bir lik bü yük bir olay ve bu na biz aşk di ye bi li riz. Bü yük bir aşk. Çün kü bü tün kü çük aşk la rın an lam ifa de ede bil me si için, bu bir - li ğin ger çek leş me si ge re kir. Var sa o gü cü nüz, ken di ni zi Mem ve Zîn ye ri ne ko yun; aş kı nı zı ba şar ma nız için bir si ya sal bir li ğe ge rek var ve TC'ye kar şı kü çük bir ala nı kur tar ma ya ih ti ya cı nız var. Teh li - ke den uzak. Ak si hal de sı ğı nak ta aş ka ben zer, cin sel lik ara yı şı na ben zer du rum lar iha net tir. Çün kü ira de siz li ğe dü şer, ira de siz li ğe düş tü ğü için bi ri mi yö ne te mez, bi rim yö ne te me di ği için dar be yer, dar be ye di mi, iha ne ti su çu olur. Ta bii, cin sel lik öy le dir. Ve sa nı yo rum bu nu uy gu la yan lar da var ta ne si de idam al dı ve ce za lan dı rıl dı. İra de si kı rıl mış, ira de si da ya na ma mış! Sa vaş bu, ta bii da ya na maz. Onun için aşk çok zor. Ba zı la rı na gö re bu luş - tun mu, he men işi ni bi ti rir sin, ol du bit ti. Yüz yü ze, göz gö ze gel din

105 mi, aş kı nı is te di ğin gi bi ya şa ya bi lir sin. Ne re de? Aşk kar şı sın da sen ken di ni al da ta bi lir mi sin? Şu an ger çe k kar şı sın da sen ken di ni al da - ta bi lir mi sin? Al dat tı ğın da sen ona aşk di ye bi lir mi sin? Bu gaf let tir. Ta bii şim di bun la rı ben icat et mi yo rum. Düş ma nın ege men li ği al tın da aşk so nuç ta böy le dir. Botan'da bir kız var dı. Bir kaç ba şa rı lı ey le me gir miş ti, ol duk ça yet kin di; ne ka dar da gü zel ey lem ci, di - yor dum. Bir er kek var dı, o da Botan'lı. Bo zan mıy dı ney di, al çak tı. Zor bir dö nem de fır sat bul muş lar, kaç mış lar. Bun lar Di yar ba kır zin - da nı na düş tü ler, kı zı bir ge ne lev ka dı nı gi bi kul la nı yor lar. Bu al çak da bir iti raf çı gi bi hâlâ kul la nı lı yor. Çok gü zel ge li şe bi le cek bir kı - zın içi ne düş tü ğü du rum. Söz de o, bir mi li tan dı. Bü tün bun lar çok çar pı cı so nuç lar ge tir di ve ba zı la rı idam edil di. Ucuz aşk kur ban la rı. Ki mi git ti iti raf çı ol du, ki mi le ri ge ber di. Be nim uzun sü re den be ri işe kor kunç bir aşk dü ze yiy le baş la - mam var. Be nim tan rı aş kım da var dı. Tan rı ara yı şım kor kunç tu. İş - te bi lim aş kı, fel se fe aş kım var. Bü tün bun lar sız aşık olun maz. On - dan son ra si ya si tut kum var. Dik kat edil me li dir, ben si ya si bir ka ri - ye rist de ği lim, ke ndi mi si ya set le bu da la et miş de ği lim, ama bü yük bir si ya sal sa va şım ver di ğim or ta da. Bü yük bir si ya si sa va şım ge re - ki yor, bü yük bir si ya sal bir lik için. O açı dan, mu az zam bir po li tik gö rev le ken di mi bağ lı his se de ce ğim ve ya pa ca ğım. Son ra dan bu sa vaş dö kül dü. Kor kunç yak la şım lar var. Bu ra da da sa va şı te mel len dir dik. Çün kü her şey onun la, sa vaş la çö züm le ne bi - lir. Sa vaş bir tan rı dır. Tan rı ya ne ka dar ta pı nır san, sa va şa o ka dar ta pı na cak sın. Hat ta bir sa vaş tan rı sı gi bi ola cak sın, sa vaş tan rı ça sı gi bi ola cak - sın. Şu an da bi zim en bü yük tan rı la rı mız, sa vaş tan rı la rı ya da tan rı - ça la rı dır. Kim dir bun lar? Sa va şı za fer le ka pa ta cak olan ki şi lik ler, ön der lik ler dir. Sa vaş tan rı sı ol mak ne de mek tir? Tan rı ça ol ma nız için çok bü yük sa vaş ver me niz ge re ki yor. Fe o dalent ri ka cı tan rı ça ol mak İş te be nim kar şım da ki bi raz böy ley di. San - ki ben kra lım ve ya kral ol ma ya gi di yo rum, bir kra li çe ek sik! Kal dı ki, iş böy le ele alın mı yor du da. Kral la rı ya ra tan ki şi, hat ta (Fransa'da Napolyon'u ya rat tı ğı söy le nen Jo seph Fuchê gi bi), bir bak tım ki, be - nim ar kam da gü ya be ni ya ra tan ki şi ro lün dey miş. Bu ki şi nin bı rak kral ya rat ma sı, sı cak su dan so ğuk su ya eli ni değ dir mez di. Be ni bir köy lü ye ri ne ko ya lım. Böy le çok ça lı şan bir köy lü, mu - az zam emek le ça lı şan. Gü ya o ar ka dan be nim ipi mi elin de tu tan bir ağa, bun dan da da ha kö tü bir ka dın yak la şı mı. Bü tün er kek li ği mi ze bu te mel de ya na şı yor. Ma ha re ti ne dir? Ze kiy miş, kur naz mış, ka dın - mış. Ta bii bu top lum da ol duk ça da et ki li ol muş bir yak la şım. Bir - çok ki şi böy le biz de, sö mür ge ci ler böy le yö net miş. Ağa lar köy lü le ri böy le yö net miş. Ka dın ent ri ka cı lı ğı er ke ği böy le yö net miş. Bü tün bu hü ner le ri bir leş ti ri yor, be ni ye ne cek. Be nim ne ol du ğu mu son ra gös ter dik. Be ni na sıl yö ne tir ler? TC be ni na sıl yö ne tir? Dev let hâlâ be ni kont - rol al tı na al ma ya ça lı şı yor. Ba ka lım kim ki mi kont rol al tı na alı yor? Agit'ten sö ze de ce ğim. Biz ta ri hi ham le miz de ka rar lıy dık. Her ka rar lı yü rü yüş le bir aşa - ma yı ge ri de bı ra kı yo ruz. Evet 15 Ağus tos Atılımı'nda komp lo lar dev re ye gir di. Agit'in şa ha de tin den son ra ha tır lı yo rum, ba zı tip ler bu iş böy le yü rü mez, çok gü ven di ğin adam lar git ti, bir da ha ne fes al dır maz lar de di ler. Bi zim Agit'in şa ha de ti ne bir yak la şım tar zı mız var dı. Ma dem ki, si lah lı bir kav ga yı fren le mek is ti yor lar, biz de en azın dan bir lik le ri mi zin sa yı sı nı el li ye çı ka ra ca ğız ve bu bi çim de kar şı lık ve re ce ğiz. Ma dem ki, Agit'in ulaş tı ğı bir lik sa yı sı otuz du, biz bir lik sa yı sı nı art tı ra ca ğız. Bu nu hem yay gın lı ğı na, hem de de - rin li ği ne ni te li ği ni art tı ra rak kar şı lık ve re ce ğiz. Ula şı lan so nuç lar bi li ni yor. Anı la rın ge rek le ri ye ri ne ge ti ril di ve da ha ile ri bir aşa ma ya ula - şıl dı. Agit'in anı sı na ver di ği miz kar şı lık, her hal de en isa bet li yak la şım

106 la rı mız dan bi ri siy di. Öy le bı rak say dım, son ra sı ol ma yan bir hi ka ye de biz olur duk. Bu na fır sat ver me yi şim önem li dir. O za man lar da bir kız da var dı, ha tır lı yo rum. Ra hi me Kah ra man yiğit bir kız dı. Ya nı mız day dı. O da il ginç bir ölüm le şa ha de te ulaş tı. İlk şe hit ler den dir. Hat ta adı na bir ef sa ne ya ra tıl mış tı öl me di ği ne da - ir. İş te tek rar di ril di ği söy le ni yor du, hal kın böy le bir an la tı mı var dı. Bu da öl dü. Si lik bir Zin gi bi öl dü, git ti. Hep si ak lım da. Bu Cizre'ye gön der di ği miz kız da öy le. Be ri van. Ye zi di kı zıy dı. Ya nı mı za gel di ğin de bir il ko kul öğ ren ci siy di ve ab - la sı nın ço cuk la rı na hiz met et mek üze re Avrupa'ya alın mış tı. Biz de onu sa ha mı za çek tik, ol duk ça et ki le dik. As lın da sev gi yi de öğ ret - me ye ça lış tık. Ya şa mı bi raz onun la uyan dır ma ya ça lış tık. Ve Cudi'ye ulaş tı ğın da yaz dı ğı bir mek tup ta, dağ la rın gör ke mi ni ve hal kın ol duk ça tut ku lu ele alı na bi le ce ği ni söy lü yor du. Ve içi ne gir di hal kın. Da ğa ol duk ça ya kış tı ğı gi bi, si la ha ve yi ne hal ka da ya kış tı. Ve Ciz re hal kı na ken di ni sev dir di, çok sev dir di. Halk da onu tut tu ve Ciz re hal kı nın da ha son ra ki uya nı şın da bu ar ka da şın hay li et ki si nin ol du ğu söy le ne bi lir. As lın da bu tip olay la rı faz la de - ğer len dir mi yo ruz, ama o ki şi lik ler ne yi ifa de edi yor? Bu te mel de bir de ğer len dir me ye ta bi tu ta rak yer li ye ri ne otur tu la bi lir. Ve yüz ler ce si ni böy le vur du lar. Ta bii, on la rın düş ma nı vu ruş tar - zı da bi raz kah ra man ca dır. Çün kü Zîn'in ora da ölü mü bi li ni yor. Mem'i gö rü yor ve ölü yor. Mem, ba kı yor ve ölü yor. Oy sa ki, bun la rın elin de si lah var, sa va şa - rak ölü yor lar ve bu ile ri bir adım dır. Sev gi bü yük öz gür lü ğe bağ lı dır. Bü yük öz gür lük, bü yük sa va şa bağ lı dır. Bu ka dar has sas ol ma mız, bü yük sev gi ye yol aç mak için dir. PKK'de bu nu gör me mek için kör ol mak la zım. PKK'de çö zü mün böy le ge liş ti ği ni an la ma mak, man da yü rek li ol mak de mek tir. Güç lü ve bi ri cik sev gi yo lu bu dur. Bu nun dı şın da sev gi öl müş tür. Bu nun dı şın da sev gi adı na ya pı lan her şey çir kin dir. Do la yı sıy la bü yük fır - sat var. Bu eş siz bir fır sat tır. Hal kın oğul la rı ve kız la rı ola rak, öz - gür lük sa va şı mı nı böy le si ne so mut bir ya şam bi çi mi ha li ne ge tir - dik ten son ra siz den da ha mut lu su ola maz. Be ni ya şa tan en bü yük mut lu luk lar dan bi ri de bu dur. Ço cuk lu - ğum da kız lar la bel ki iyi oy na ya ma dık, ama şim di kız lar la sa va şı iyi gö tü rü yo rum. Bu nun mut lu lu ğu nu eğer siz du ya mı yor sa nız, ge re - ken kar şı lı ğı ve re mi yor sa nız, es ki, ge ri ci, köh ne miş ge le nek le rin esi ri si niz. Bu ko nu da kay be den, bu ge ri lik ola cak tır. PKK'deki çö - zü mü bir kez da ha de ğer len di rir ken, ina nı yo rum ki, hak kı mız olan sev gi ye doğ ru gi den yol da en doğ ru su nu yap mı şız. Bü yük sev gi den yok sun di ya ra, en bü yük sev giy le gi di şin yo lu nu açı yo rum. Bel ki uzun sü rer, ama in sanlı ğın şa fak vak tin de in san so - yu nu nu sev gi si nin, ka dın ve er ke ğin ilk duy gu la rı nın ya şan dı ğı bu top rak lar üze rin de, bu se fer da ha öz gür, da ha bi linç li ve bel ki de dün ya nın hiç bir ulu sal top lum sal ger çe ğin de vü cut bul ma mış ka dın er kek öz gür lü ğü nü bağ rın da ta şı yan, hem düş ma na kar şı sa va şın ge liş ti ril me si ve hem de bir bir le ri ne hak sız lı ğın gi de ril me si için sa - va şan ve bu sa va şın so nu cun da in san lık ta ri hi ka dar es ki, kay be di - len ge ri ka za nı la cak tır. Öz gür lük eği li mi nin us ta ca yan sı tıl ma sı, te mel bir in sa ni özel lik - tir. Onu ye tiş tir dik. Hal kın önü ne öz gür lük is te mi ni koy duk. Ve bu, sa nı yo rum özel sa vaş ted bir le ri ni par ça la dı. Da ha çok da top lu mun ay na sı na ken di mi koy dum. Top lu ma bir ay na ola rak ken di mi koy dum. Bu da sa nı yo rum özel sa vaş ted bir le ri ni par ça la dı. Ken di mi na sıl ayar la dım? Me se la dü zen yok sul laş tı rı yor, ben ken di mi zen gin leş ti - ri yo rum. Dü zen çok ba ta ğa dü şü rü yor, ben çok yü cel ti yo rum. Dü - zen gü dü le ri çok ayak lan dı rı yor, ben ola ğa nüs tü sev gi yi bü yü tü yo - rum. Bü yük kar şı lık ver me le rim var as lın da. Dü zen müt hiş sap tı rı yor, ca hil li ği ge liş ti ri yor. Ben bi linç len me ey le mi ni aman sız da ya tı yo - rum. Bu be ni müt hiş zen gin leş tir miş ve şu an da bü yük bir ta ra fım - la, tek ba şı ma bir or du yum. Ölüm de di rim den çok iş ya par

107 Di rim de, her ge çen gün da ha faz la iş ya par. Ken di ni ör güt le yen in san bü yük kuv vet tir Be nim bü yük bir kuv vet ol ma dı ğı mı hiç kim se id dia ede mez. Düş ma nın da akıl-ha fı za sı na za ten sığ mı yor. Di yor ki, böy le bi ri bu sa va şı na sıl yü rü tür? Ar ka sın da dün ya var. Tam ter si ne, be nim dün ya nın ne re sin de ol du ğum açık tır. Dün ya be nim ar kam da mı, TC'nin mi? Dün ya be nim ar kam da de ğil, ama ben dün ya nın önün de ol du ğu - mu söy le ye bi li rim. Ken di ni iyi ör güt le yen in san ba na gö re atom bom ba sın dan da ha et ki li ola bi lir. Bu nu yap tım. Ve ben in sa na bu te mel de ina nı yo rum. İn sa na inan cım bu ka dar bü yük ol ma say dı, ken di mi böy le ge liş ti re - mez dim. Bü tün gü cüm, ger çek te, in sa nı böy le ele alıp, böy le ge liş - tir mek ten ge li yor. Kim se bi ze bir kaç ku ruş pa ra ver me di. Be nim her git ti ğim alan sı fır dan ele alın mış tır. İnanç la, emek le, bi linç le yo ğur ma mız, ge liş me yi or ta ya çı kar mış tır. Şah me ran Fat ma, bir yer de ta ri hin, top lu mun, sö mür ge ci ve iş bir lik çi ha ki - mi ye tin bir öze ti olu yor. Be nim şans sız lı ğım ve ya şan sım, böy le il - ginç ve is ter te sa dü fi, is ter mü ca de le man tı ğı nın do ğal bir so nu cu ola rak kar şı laş tı ğım bir ki şi lik ifa de si ol sun, bir ka dın iliş ki si in sa na güç ve rir. Hâlâ ha tır lı yo rum, san ki bü tün ağır lık lar bir ol muş da kar şı ma di kil miş, bü tün so run lar ça tal la şıp bir ara ya gel miş. San ki onu çöz me den bir adım da ha ile ri gi de me ye cek mi şim gi bi bir bü - yük en gel, do ruk kar şı ma di kil miş. Çöz me den iler le ye mez sin. Aşa - maz san yü rü yü şün ama ca var maz. Ha ni der ler ya, ha yat ağ la rı nı ör - dü ve se ni içi ne dü şü re cek. Aşar mı sın aş maz mı sın? Ve git tik çe bo - ğu lu yor dum, san ki bir göl or ta sın da yım, çır pı nıp du ru yo rum. Kı yı - ya va ra cak mı yım, var ma ya cak mıyım, bu duy gu lar için dey dim. Ora da bir ta rih giz li. Bir sö mür ge ci lik, bir Kürt iha ne ti, Kürt dü şü rül müş lü ğü, bir ka - dın iha ne ti, bir ka dının kö tü kul la nı lı şı. Bir yı lan la rı öl dü rüş tar zım var dı. Bu tar zım gi de rek köy de du - yul du ve yı la nı gö ren her kes ko şar dı. Böy le ce yı lan öl dür me de ön - cü lü ğü ele ge çir miş tim. Da ğa çık ma da, oku la git me de ön cü lü ğü ele ge çir miş tim. Yi ne ekin biç me de id di a lıy dım. Hep böy le uf ku olan

108 bir ki şi lik tim. Yol da yü rür ken, il le bir adım ön de ol ma yı esas alır - dım ve önem li olan da bu nu ya par ken öz gü cü me da yan mam dı. Hiç - bir za man şu na-bu na da ya na rak ge liş me im ka nım ol ma dı. Böy le bir is te mim de ol ma dı. Bun la rın hep si bir fe tih çi nin ha re ket le ri dir. Kuş lar pe şin de ko şar dım. Ha va da bir kuş ya ka la mak, bir düş man bir li ği ni im ha et mek ka dar önem li dir. Kar tal yu va la rı na tır man mak, yi ne bir kaç yı la nı öl dür mek, düş - ma nı öl dür mek gi bi bir şey dir. Çok do ğal ol du ğum ka dar, çok et ki le yi ciy dim de. Böy le bin ler ce ola yım var. Aca ba si zlerin bu tür den il gi le ri niz ne ka dar? Si ze bir de ne me yi ya şat mak ge rek li. Or ta ye re yır tı cı bir hay van ve ya bir yı lan ata lım. Bu na sıl bir duy gu ya, dü şün ce ye, for mas yo - na-şe kil len me ye gö tü rür? İn sa nı ba şı nı kal dır mış bir kurt gi bi dü - şün, yı lan gi bi dü şün, her han gi bir yır tı cı hay van gi bi dü şün; gö zü - nüzü çı ka ra cak, yü re ği nizi çı ka ra cak ve si zi si nir ede cek böy le bir or tam, na sıl bir özel lik ka za na bi lir? Bü yük bir ör güt len me ve sa - vun ma gü cü ve re lim, onu uy gu la ya bi lir mi si niz? Dik kat li ol mak tan ka ça bi lir mi si niz? Gö zü nüz sü rek li te tik te ol ma ya cak mı? Bu da sa va şın ve sa vaş çı nın en te mel özel li ği de ğil mi dir? Kür dis tan yı lan lar la do lu. Her ta şın al tın da bir düş man var, de ğil mi? Be nim il ginç li ğim as lın da, ze kam olu yor. Ül ken na sıl sa, evi nin içi de öy le ola cak di yo rum. Bi zim baş lattı ğı mız ilk is yan da, aşa ğı yu ka rı bu na ben zi yor. Ka dın-er kek iliş ki si ni na sıl ya şa dı ğı nı zı söy - le ye lim. Ana ku ca ğın da son de re ce mı şıl mı şıl uyu yan bir be bek gi - bi si niz. Ev or ta mın da da ai le nin ol duk ça iyi bir ev la dı sı nız. He le bir de ka dın-er kek iliş ki si olun ca, bu duy gu lar si zi ne re ye gö tü rür? Bun lar Kür dis tan re a li te si ne gö re ger çek çi mi dir? Bu duy gu lar ke - sin lik le si zi uyu şuk lu ğa, çe liş ki le rin dı şı na gö tü rür. Çö züm le yi şe, düş ma nı gör me ye gö tür mez. Ama be nim ya rat tı ğım or tam, tab lo çok il ginç tir. Gü cüm yet ti ği ka da rı nı ya pı yo rum. Gü cüm an cak bu ka da rı na ye te bi lir. Za ten bu ba şa rı yı sağ la ma say dım, PKK için de ki yı lan la rı gö re bi lir miy dim? PKK için de ki pro vo ka tör le ri, en ge rek le ri gö re bi lir miy dim? Da yan - ma gü cü ka zan ma say dım ken di iç dün yam da, PKK için de, sa ğa so - la düş mez miy dim? Ulu sal kur tu luş mü ca de le sin de bu da yan ma gü - cü nü gös te re bi lir miy dim? Hep si ola cak tı. İş te ba kın, ben ken di der si mi na sıl öğ re ni yo rum, ken di iliş ki öğ ret me ni mi na sıl or ta ya çı ka rı yo rum. Du rum la rın böy - le ol ma sın da ke sin lik le ka sıt yok tur. Na sıl ki, ilk is ya nım da kar de - şim le kar şı kar şı ya gel diy sem, bu da söz de ba na eş ola cak tı. Ama bu na rağ men bir olay ol du. Bu ra da ki dü rüst lü ğüm den as la kuş ku du yu la maz. So nuç ta kur gu ya da plan yok. Bir in sa nın ken di ni doğ ru ele alış tar zı na bağ lı, öz gür lük il ke sin den ta viz ver me me si ne bağ lı bir du - rum. Tıpkı ilk is yan da ol du ğu gi bi, fe o dal il ke ye kar şı bir öz gür lük sa va şı mı, bu ra da da sö mür ge ci, iş bir lik çi hat ta dü şü rü cü ka dın iliş - ki si ne kar şı bü yük kap sam da bir öz gür lük sa va şı mı ve ril di. Da ha da önem li si, si zin dün ya nız olan Kürt ki şi li ği nin dün ya sı nı aça ca ğız. Ben her gün ta li mat la ra yük len mi şim. Has sas ol! So rum lu ol! di - yo rum. Pu su ya öy le mi gi ri lir? Ma yı na öy le mi ba sı lır? Bun la rı bir tür lü ak lım al mı yor. De li re ce ğim. Şim di bu ki şi lik ler ana ku ca ğın da mı şıl mı şıl uyu tu la rak bü yü tül müş ler. Bir iliş ki dün ya la rı var, dos - tum di ye sa rıl mış, ken di ni yi tir miş bir tep ki si var dır. Kürt kav ga sı da öy le de ğil mi dir? Ay nı an da ken di ni o kav ga da bi tir me. İki si de so nuç suz. Oy sa be nim ki çok il ginç bir sah ne. Are na yı bi li yor su nuz. Are na - ya bir as lan atar lar, bir de Spar ta küs gi bi bir glad ya tör. Spar ta küs gi bi bi ri çı ka rak as lan la bo ğu şu yor. Bi zim ki as la na ben ze mez. Bü - yük bir yı lan, ru hu za ten don du ru yor. Evet don du ru cu bir yı lan. Di li ni çı kar mış, buz gi bi ze hi ri ni akıt - ma ya ça lı şır. Za ten öy le yap tı. Evet bu na kar şı on yıl ay nı yer de kal dı ğı nı zı dü şü nün. Şim di Kür dis tan yı lan lar la do lu dur

109 Yı lan lar la sa vaş mak is te yen kah ra man la rı mı zı dü şü ne lim. İlk an - da vu ru lur lar ve gi der ler. Ya ni ağa lar, bey ler, iş bir lik çi le rin hep si bi - rer yı lan. Za ten or ta lı ğı ajan lık dol dur muş. Köy ko ru cu la rı nın hep si yı lan. Bun la rın elin den na sıl kur tu la cak sı nız? İş te bi zim tar zı mız dan çı kar ma nız ge re ken ders ler var. Sen Kürdistan'da, evin de ya da odan da öy le ko lay uyu ya maz sın. Gö zün hep teh li ke de ola cak, elin te tik te ola cak. Çün kü yı la nı öy le ko lay ko lay da vu rup öl dü re mez sin. Ül ke miz de mil yon lar ca yı lan var. Sa - bır ge re ki yor. Bir de bir çok la rı ku zu pos tu na sa rıl mış. Si lah la vu ra maz sın. Böy le si lah la vu ra rak ba şa ra ca ğı mı san mı yo rum. Yı lan la rın kla sik tarz la vu ru la ma ya ca ğı açık. Vu ruş tar zı na ba kın: Kaç yı lan! Biz se ni vur ma ya ca ğız! di ye rek vu ruş sah ne si ni da ha ay rı, za man la ma - sı nı da ha de ği şik ge liş tir dik. Me se le bir yı la nın şah sın da bü tün yı - lan la rı öl dür mek tir. Kürt ger çe ğin de bi ri di ğe ri ni vur du mu, biz in - ti ka mı mı zı al dık der. Bir ai le düş man lı ğı, bir köy kav ga sın da böy le der ler. İş te vu ruş tar zı nız böy le. Ben de he men vur say dım böy le ol - ma ya cak mıy dı? Kürt kav ga sı nın vu ruş tar zıy la vu say dım, ken di mi bi ti rir dim. İş te bü yük akıl bu ra da dır. Bir yı la nı hır pa la mak, ka çırt mak ve en önem - li si de ken di ni bu yı la na ısırt tır ma mak çok önem li dir. Şu an da Kür dis tan bi raz yı lan lar dan arı nı yor. Yı lan lar dan arın ma sı da bu tarz sa ye sin de dir. Yı lan lar za ten kırk tür lü dür ler. Ya ni duy gu lar da, dü şün ce ler de de yı lan lar var. Öl dü rü cü, ze hir li yı lan duy gu la rı nız, yı lan dü şün ce le ri - niz var. On la rı açı ğa çı kar dım, de ğil mi? Dü şü nün, bir duy gu si zi na sıl öl dü rü yor? Ba sit bir ka dın iliş ki si, ba sit bir er kek iliş ki si, ba sit bir yet ki, ba sit bir gaf let, bir uy ku ha li, bir doğ ru yol yü rü me me Bun la rın hep si bi rer yı lan. Hep si ge le - nek sel uyu şuk luk tar zı nız dan, ken di ni zi Kür dis tan ger çek li ği ne gö - re uya nık tut ma ma nız dan, gö zü nü zü sü rek li düş ma nın her tür lü et - ki si ne ka pat mak tan, her tür lü teh li ke or ta mın da gö zü ka ra yü rü me ve kav ga et me niz den kay nak la nı yor. Bu da bi tiş tir. Ni ye ger çek le ri an la ma ya cak sı nız? Ta bii, ha yal gü cü nüz var sa, bu bü yük ders le ri öğ re ni yor su nuz. Bu ül ke böy le dir ve bu ül ke de sa vaş böy le ve ril di. Ben kra li çe yim di yor du, hat ta be ni bi le ya ra tan bir kra li çe gi bi ge çi ni yor du. Ala sı, son de re ce onur lu oy nu yor du. Bu bir Şah me ran. Çok il ginç, her şe yiy le et ki li yor. On par ma ğın da on ma ri fet var. Si zin gi bi de li kan lı la rı sa ni ye de gö tü rür. Kız la rı za ten par mak ucun - da oy na tı yor du. Bi zim kav ga mız ger çek ten çok il ginç ve ben de böy le iş ler den zevk mi alı yor dum? Bi le mi yo rum. Ben na sıl da ya na - bil dim siz ce? Onun bir ege men lik dün ya sı var dı. Bu nu çok er ken den kav ra yan bi ri si dir. Da ha 1970 'lerin or ta la rın da kırk yıl lık ve ol duk ça çok üst dü zey de gi bi gö rü nen ya şam la rı na ölüm cül bir dar be in dir di ği mi gö rü yor du. Dev rim ci ol du ğu nu söy le yip de en bü yük teh li ke yi tes - pit ede rek ken di ni ona gö re da yat ma akıl lı lı ğı nı gös te ren bi ri ne da - ha ben rast la ya ma dım. En değ me bur ju va, en değ me ke ma list bi le bu ka dar er ken den ve yet kin ce an la ma dı. Za ten bu nun bü yük us ta lı - ğı bu ra da. Tes pit et ti bu du ru mu, Karakoçan'dan evi ta şı dı. 1975'te kar şı ma da ha der li top lu bir bi çim de çık tı. San ki şu nu söy le me ye ge ti ri yor du, za ten da ha son ra bi ri le ri söy le miş ti: Fat ma Kürdistan'a oy nu yor, ben bil mem Botan'a oy nu yo rum ve di ğe ri bil mem ne re ye oy nu yor! İş te böy le tar tış ma lar ya pı yor lar dı, hiç bir emek sar fet me - den! Ba na oy na ya rak es ki ege men li ği ni, sü la le za ma nın da ki ege - men li ğin den da ha faz la sı nı, bel ki de bir kırk yıl da ha da ya na rak sür dür mek is ti yor du. Bu son de re ce ib lis çe ka fa yı ça lış tır ma ktır. Oy sa an lam ver me bi - çi min de yo rum la ya bi lir di. Deh şet du yu yor, Dün ya mı zı ka rar tı yor - sun di yor. Ben çok açık bir bi çim de gös ter dim. Bir öz gür lük ler dün ya sı çi zi yo rum. Bu öz gür lük ler dün ya sın da se nin ye rin ola bi lir. So nun da ka dar

110 des tek ola ca ğız. Za ten özel iliş ki yi de, bu nun için dü şün düm. Bu çok iş bir lik çi ve zor la na bi lir, şim di den bir des tek ol sun di ye, sem - bo lik an lam da yak laş tım. Ama ke ma lizm le, iş bir lik çi sı nı fın bü tün özel lik le riy le ba ğı nı ko par mak şur da kal sın, onu bi zim sı nıf sal ze - mi ne yan sı ta rak kul lan ma ya ça lış tı. Sa nı rım bü yük bir çe liş ki ol du ğu nu far ke di yor. İş te bi zim de ye ni yet me bir mi li tan, bir köy lü sa fı ol du ğu mu zu dü şü ne rek; ka dın lı ğı nı kul la nır sa yol dan çı ka ra bi le ce ği ni, kont rol ede bi le ce ği ni sa nı yor ve ze ka sı nı böy le kul la nı yor. Bi zim le ze ka sı nı pay laş mak; sos ya liz mi, ulu sal kur tu lu şu pay laş mak, ha yır! Böy le bir şey dü şün mü yor. Tam ter si ne bu si lah la rı eli miz den alıp, ken di uğur suz emel le ri için kul - lan mak, bi ze da ya na rak ör güt sel ya pı yı mah vet mek, bir yük se li şe ke sin lik le fır sat ver me mek... Dü zen adı na bu nun ka dar sa va şa nı nı gör me dim. Bi zi kav ra yıp da, bü tün ka dın lık hü ner le ri ni bu na gö re kul la na nı nı ben ger çek ten gör me dim. Ka dın dan da öte ye, as lın da ka dın lık-er ke lik de mek bi le saç ma. Çok fark lı bir ki şi lik le önü mü zü kes mek is ti yor. Böy le ce söy le di ğim gi bi dün ya yı na sıl da bo ğu cu ya pı yo rum di yor du. Ka ran lık la rın Pren se si de ni le bi lir. De di ğim gi bi, ka ran lı ğı ba şın dan ek sik et me di. Bi zim yük se len dün ya mı za kar şı ka ra ran, tü ke ni şe gi den ve he sa - bı so ru la cak olan köh ne bir dü ze nin bü yük inat çı ve ze ki tem sil ci si ol du ğu için, böy le kar şı kar şı ya gel me miz ka çı nıl maz dı. Dö nü şe bi lir miy di? Ki şi li ği böy le yoğ rul muş bi ri nin de mek ki, dö nüş me şan sı yok. Za ten çok üze ri ne git sey dik, kı rı lıp öle cek ti. Bun lar için dö nüş mek - ten bah se di le mez. Ve esas ama cı da, PKK hi ka ye si ni ha zin bir bi - çim de so nuç lan dır mak, di ğer pro vo ka tö rün de di ği gi bi na sıl doğ - muş sa öy le ye ri ne di bi ne göm mek ti. Bu nu ba şa ra ma dı. Sa nı rım bu na kar şı bü yük öf ke duy du ve boz mak is te di. Çok ki şi yi in ti ha ra, ka çı şa, hâlâ da sü ren kar ma şık lı ğa it ti. Ama biz de bü yük öğ ren dik, bü yük et ki le dik. Ulu sal dü ze ye dö nü şü mü bi çi min de et ki le ri ni yan - sıt tık ve sa nı yo rum TC de bu nu an lı yor, ken di si de bu nu çok iyi an - lı yor. Be nim o ka bus tan kur tul mam, ikin ci bir do ğuş tur. Hâlâ ina na mı - yo rum, aca ba ben o ka bus tan kur tul dum mu, kur tul ma dım mı? Hak sız lı ğa, bü yük zor ba lı ğa kar şı sa va şı yo ruz. Bu adam da yü rek ina nıl maz bü yük tür, yurt sev gi si ke sin bü yük tür. Ta bii, de di ğim gi bi ken di si ni kör sa vaş çı du ru mu na dü şür mez se. Ve en önem li si de sa - va şın in sa nı ge liş tir me yö nü var. Ba na gö re sa vaş ma ya nın ne duy gu su, ne sev gi si söz ko nu su ola - maz. Olur sa da iğ renç tir. Ben hâlâ iyi mü ca de le et me yen hiç bir şe yi sev mem. Sev gi min adım adım ge liş ti ği dü zey, bir ki şi nin bi linç, ör - güt lü lük ve ey lem dü ze yi nin ge li şi mi ile bağ lan tı lı dır. Dü zey ke sin - lik le böy le, adım adım, mü ca de le nin ge liş me siy le oran tı lı ge lir. Bu - nun dı şın da her şey kof tur. Böy le en gü zel bir fi zi ği niz ol sun, ben öy le le ri ni de gör düm. Nef ret edi yo rum. Ma a le sef dev let ler, bu ko nu da da kur duk la rı he sa bın kur ba nı ol - du lar. Bun lar sa nı yor lar ki, ba na kar şı şöy le fi zi ği olan, şöy le bil - mem ne si olan bir ka dı nı kul la nır lar sa her hal de el de ede cek ler. Hal - bu ki tam ter si ne hem dev le ti kul lan ma kta, hem bun la rı kul lan ma kta bü yük us ta lı ğım var. Ta bii, şim di be lir le ye mi yor lar. Apo in sa nı na - sıl kul la nır? Kul la nı rım ta bii! İha net te me lin de yak la şan, kö le lik te me lin de yak la şan ka dı nı da, er ke ği de müt hiş kul la nı rım. Açık söy lü yo rum, er ke ği ka dın dan be ter ede bi li rim. Eğer iha net te me lin - de yak la şı yor sa, düş kün lük te me lin de yak la şı yor sa, ka dı nı ka dın ol - du ğu na bin de fa piş man et ti re bi li rim. Bu ko nu da sa va şım çok şid - det li dir. Ya şa mı ona ha ram ede rim. Siz le re de bir ka nun yük lü yo rum: Doğ ru sev me ka nu nu. Öz gür lü ğe ulaş ma ka nu nu. Bu te mel de, bu ko nu da bir ka dı na, bir iliş ki ye uzan ma ka nu nu. Ko lay iliş ki nin ola ma ya ca ğı nı söy le dim. Bu be nim için de ge çer li. Ben bu ka dar öz gür lük için sa va şı yo rum, bu ka dar ka dın öz gür - lü ğü için sa va şı yo rum ve bu be nim için bir baş lan gıç tır. Yok gü - cüm var, et kim var, he men bir ka dı nı te ke li me ala yım bu nu yap

111 mak müm kün. Ama bu nun la ne yi kay be der? Bü yük lü ğü nü kay be - der, tes li mi ye ti ya şa mış olur. Bu du rum da, ken di me çok tan be ri ya - kış tır mış ol du ğum kur tu luş il ke si nin, ka dın kur tu luş il ke si ne ters düş tü ğü nü çı ka rı rım. Ka dın ba na kö le ce bağ la nır. Ben de on dan ya - rar la nır, her tür lü ucuz şey de kul la nı rım. Çok aşın dı iş te, bü yük lü - ğün ner de kal dı? Bi li yor su nuz ben de ken di mi bü yük tut mak için çok bü yük mü ca de le ver mek zo run da yım. Tek bir ka dı nı ka fa nı za, yü re ği ni ze koy du nuz. Şöy le sev gi lim, şöy le aş kım de di niz ve ya bir ka dın si zi böy le ka bul edi yor, böy le bağ lan dı. Siz bu nu na sıl ka bul ede bi lir si niz? Ba na gö re, yüz de bi ri - ni kal bin de his se der sin, yüz de dok san do ku zu ise di ğer de ğer le rin ko run ma sı na adan ma lı dır. Be nim ken di öl çü le rim var. Bir ka dın ve - ya her han gi bir ki şi, er kek de da hil, gel sin ya nı ma da gö zü ka ra ca sa na şu ka dar bağ lı yım de sin!.. Ben ön de rim, bu da eşit tir Kür dis - tan. Kür dis tan da eşit tir sa vaş, de rim. Baş ka tür lü sü nü ka bul ede - mem. Ben den baş ka bağ la na ca ğın de ğer ler var dır de rim. Bir ül - kem var. So nuç ta böy le dir ve çok bü yük bir du yar lı lık la uy gu lu yo - ruz. Va ta nı nı şu ka dar se ve cek sin, in san la rı şu ka dar se ve cek sin. Sa - nat var, bi lim var, bu ka dar top lum sal dü zey var, on la rı da gö re cek - sin. On dan son ra, ta bii ba zı te mel de ğer ler var, on dan son ra sev gi, iliş ki si bir eş- dost iliş ki si, onu da bu çer çe ve de de ğer len di re cek sin. Biz de ka ra sev da lar ta ri hi ni bi lir si niz. Gö zü bir şey gör me yen Ley la-mec nun hi ka ye le ri ni çok duy muş su nuz. Her şey öy le olur sa, sen de böy le bi ter sin. Hiç bir ba şa rı gü cü ve im ka nı ol maz. Bu ka dar ken di ni duy gu ya boğ muş, bu ka dar ken di ni bir ki şi ye boğ muş olan - dan ha yır gel mez. Bu ne dir? İş te bu nok ta da bü yük top lum sal ya nı, bü yük öz gür lük dü ze yiy le den ge le me li yiz. Ve ka dın da bu bü yük duy gu sal lı ğı biz na sıl kal dı ra bi li riz? Bu Kürt iliş ki si ne ha kim olan bü yük çö züm süz lü ğü na sıl or ta dan kal dı - rı yo ruz? Den ge li yak la şım dan ötü rü. Ön der lik bu dur. Ben, bü yük bir is yan ha re ke ti yim. Ben, bü yük bir çö züm ha re ke - ti yim. Bü yük ör güt ha re ke ti yim. Bü tün dav ra nış la rı mın anı anı na na sıl yük sel di ği or ta da. Baş lat tım ken di mi, de ğil mi? Gös ter dim ve de vam edi yor. Ne ka dar ça re siz, ne ka dar kim se siz, ne ka dar ola nak sız, ne ka dar ba şı nı sa ğa so la vu ru yor, ne ka dar gö ğe ye re ba kı yor, ne ka dar kur - da-ku şa, yı la na-çı ya na ba kı yor, ne ka dar ha va ya su ya, do ğa da bi ten ne var sa, top lum da bi ten ne var sa ne ka dar hep si ne ba kı yor ve bir ça re ol ma ya zor lu yo rum ken di mi. Say gı bu dur. Ya şa mı fet het me, sa va şı fet het me, in sa nı fet het me ve ne ge re ki - yor sa onun la ken di ni fet het me Gör dü nüz, ben ken di mi na sıl ya pı yo rum? Düş man or du su nun kor ku su şim di bü yük tür. Biz de ki bü yük ce - sa re te na sıl yol aç tık? Güç ten yap tık bu nu. İş ten yap tım bu nu. Mad di yat açı sın dan da, bir on ku ruş pa ra yı ba bam dan ko par mak için ba ğı ra ça ğı ra, ağ la ya sız la ya kı ya met ko pa rır dım. Şim di bir ba - ğış de sek, halk va rı nı yo ğu nu ge ti rir. Şim di bö lük bö lük in san lar, ölü mü ne her şe yi ni ada mak için na sıl saf la ra ge li yor? Oy sa kar deş kar de şe yar dım cı ol maz dı. En ya kın olan lar bi le, çı kar la rı dı şın da adım ata maz lar dı. Bu na sıl ya ra tıl dı? Çok iyi bi li yo rum ki, Kürt es - ki den bir ka rış tar la sı için kar de şi ni vu rur du. Bir ke di kö pek için kom şu su nu kat le der di. Şim di bu fe da kar lı ğa na sıl çe kil di? Es ki den bir kız bul mak için er kek ler on yıl gur bet lik olu yor lar dı. Bir baş lık pa ra sı için, hem de yü rek siz bir iliş ki için, çok kö le ce bir iliş ki için. Şim diy se ka dın dal ga dal ga ge li yor. Biz bu nu na sıl ya rat tık? So nu - na ka dar va rı nı yo ğu nu ada mak üze re na sıl ya rat tık, an la şıl ma lı dır. Biz ço cuk ken de ha yal ler ku rar dık, her ke sin var dır bel ki. Ama o ha yal le rin na sıl bü yük bir ro ma na dö nüş tü rü le ce ği, na sıl ya şam la bü tün leş ti ri le ce ği bi lin mez. Bu, ba na na sip ol du ve ya bü yük bir yük tü, bi ze bin di ril di. Ar tık tan rı nın em ri miy di, bü yük ge ri lik le rin, bü yük düş müş le rin af fe dil mez, en uta nıl ma sı ya şa mı mıy dı bi zi bu - na iten? Yoksa ken di tut ku la rı mız mıy dı?

112 He men hep si rol oy na dı bel ki. So nuç böy le bir ya şam hak kı, bir ka der gi bi de de me ye yim, en ön ce ter cih edi le cek, öz gür ira de yle ka za nı la cak bir ya şam ola rak si zi bul du. Kah ro lan lar kah rol sun, ya şa yan lar ya şa sın. Ve biz hiç kim se nin ko lay kay bet me si ni is te mi yo ruz. Tam ter si - ne, düş ma na bi le biz bu nu söy lü yo ruz: Düş man lı ğı nı hiç ol maz sa sa vaş ya sa la rı na gö re yap, bu ka dar özel sa vaş çıl gın lı ğı na ge rek yok! O bü tün sa vaş çıl gın lı ğı nı yap tı, sa vaş ta ri hi nin bü tün soy lu ya sa la rı nı çiğ ne di. Gü cü de var dı. As lın da sa vaş ya sa la rı na gö re de bi zi eze bi lir di. Ma a le sef kir let ti. Bir sa va şın adı nı çok kir li bir sa vaş di ye ta ri he yaz dır dı. Biz de ta bii, sa va şın kut sal yö nü nü de rin leş tir - mek zo run da kal dık. Bi zim yü rüt tü ğü müz bu sa vaş kut sal dır. Bel ki de en kut sal sa vaş - lar dan bi ri si dir. Bu da her hal de ta ri he mal ol du. Oy sa biz çok do ğal ba rış çı la rız. Ya şa mı ba rış la ta nım la rız. Ya şa - mak ba rış tır. Bu nun en seç kin ifa de si ol du ğu mu za ina nı yo rum. Bu - nu tem sil et ti ğim ke sin. Ama gel gör ki, ba rış olan ya şam, ya şam olan ba rı şın üze ri ne öy le özel bir sa vaş ve ta rih te de bar bar lık kul - lan mış ki, be nim gi bi çok zor dan çe ki nen bi ri bi le zo ra baş vur mak mec bu ri ye tin de ka lı yor. Hâlâ köy lü le ri miz söy ler ler: Öy le bir in san ki, ka rın ca yı bi le ez - mez. Doğ ru dur. Bir ka rın ca yı bi le de ğil, bir ot par ça sı nı bi le ez - mek ten çe ki ni rim. Ama ne za man ki ya şa mın önü nün ta ma men tu - tul du ğu, öz lem le rin önü ne ket vu rul du ğu nu ve yü cel me nin önü nün ke sin en gel len di ği ni gör düm, iş te o za man çok ko nuş mak is te dim, çok tar tış mak is te dim. Bak tım bu da öy le ko lay de ğil. Bu nun da önün de çok tan ka rar alın mış ve uy gu la nan bir zor gü cü nün ol du ğu - nu gör düm. Yi ne hiç ha zır lık lı ol ma dı ğım hal de, hiç de baş ka la rı ka dar ce sa ret li ve fe da kar ol ma dı ğım hal de, bu nu gör dü ğü mü üze ri - ne ba sa ba sa söy lü yo rum. Ya şam tar zı mı zın iyi kar şı laş tı rıl ma sı ge re kir. Çok çe kin ge nim - dir, be nim di ğer bir adım da kor kak tır bu an lam da. Öy le ola bi li rim de, ama ger çek ten ya şa mın bü tün yol la rı tı kan dı ğın da, onu run bü - tün bi çim le ri ayak lar al tın da çiğ nen di ğin de, hiç bir ba kış nok ta sı nın ar tık kal ma dı ğı nı gördü ğüm de (ta bii, onur lu in san an la mın da söy lü - yo rum), bu iş le re kör na çar baş la dım. Be nim ka dar kav ga sa na tın da bu ka dar çe ki nen bi ri nin, bu gün bu sa na tın en ge liş kin bir tem sil ci si ol ma sı çe liş ki li dir. Fa kat böy le baş la dı. De mek ki, bü yük bir ya şam ve ba rış la, ba rı şı da öz gür ya şam la gö tür mek is te yen bi ri nin bun da - ki ıs ra rı, id di a sı, ya şa ma iha net et me yi şi, ya şa mı özel lik le dü ze nin em ret ti ği-ön gör dü ğü tarz da kar şı la ma yı şı, dü ze ne kar şı di re ni şi, yi - ne kö le li ğe bo yun eğ me yi şi ( eğer özüy le tu tar lı ol mak is ti yor sa, id - di a sı na iha net et mek is te mi yor sa, ya şa mak ta ka rar lı lı ğı ke sin sür - dür mek is ti yor sa), onun bu sa na tı ke sin sür dür me si ni ge rek ti rir. Ben sağ lık lı ka lın ma sı gerek ti ği ni söy lü yo rum. Ya ra-be re için de olan la ra, onur lu ka lın ma sı ge rek ti ği ni söy lü yo rum. Onur la rı le ke - len miş, ayak lar al tı na alın mış olan la ra sö yü lü yo rum. Bu nun özel sa vaş yü rü tü cü le ri ne bir dar be olup ol ma ma sı hiç önem li de ğil dir. Bu be nim tar zım dır. Ben bu yum. Bü yük ih ti mal le böy le so nuç la na - ca ğım. Za fe re gü ven, hal ka za fe ri ga ran ti le me gi bi faz la ga rip ten ha ber ver me ye de ni ye tim yok. Bu ko nu da da be nim tar zım, ba şa rı tar zı dır. Ne ha ya lin de ki za fe ri ger çek leş tir me di ğim için hiç kim se be ni eleş - tir me li dir, ne de ba şa rı nın hep son ra ya kal dı ğı bi çi min de bir de ğer - len dir me ye ta bi tut ma lı dır. Be nim için ba şa rı ev vel-ahir dir. Yal nız ca her an ba şa rı üst üs te bi ri ki yor, ba zı dö nem ler de sıç ra ma gi bi ge li - yor. Be nim her gü nüm, her anım bir ba şa rı hal ka sı dır. Ben de halk - ala rın kı rıl ma sı yok tur. Bir gün ge ri le me si ola maz. Bu bir ki şi nin ken di ni ör güt le yiş tar zı dır. Bu, bu gün umut ya ra tı yor sa, ke sin ba şa rı umu du na dö nüş müş se, o hal kın hak kı dır. Ben bu na ka rış mam. Özel umut ha yal le ri da ğıt mam. Hiç kim se ye de tar zım dı şın da bir ba şa rı umu du va a t et mem. Hat ta böy le hay li ba şa rı la ra, za fer le re ken di le ri - ni inan dır ma la rı nı uy gun gör mem. Ba şa rı ger çe ğim bu. Ya şa mım dır, tar zım dır, tem pom dur, üs lu bum dur ve her yer de ge - çer li dir. Be nim bü yük lü ğüm ne re de dir?

113 Kırk yıl dır çe liş ki le rin çö zü mü pe şin de yim ve bi raz çö zü yo rum. Esas düş ma nı tespit et tim. Ta bii ki, ke li me yok tu bu düş ma nı ta nı - mak için. Bu gün der ya ka dar bi linç le ne fes ala maz du ru ma ge tir dik. Ke ma lizm so luk suz bı ra kıl dı. Her tür lü ge ri ci ide o lo ji so luk suz bı - ra kıl dı. Hat ta poli ti ka sız bı ra kıl dı. Ne den? Ben yap tım. Ken di mi ide o lo jik-po li tik ola rak ver dim ve yap tım. Or du su nu da ne fes siz bı - ra ka ca ğız. Evet tek ba şı ma bü tün sü reç le ri üst len dim. Bu ra ya ge tir dim. Bu - gün el de edi len bu im kan lar la bi le ken di ni ge liş ti re me yen ada mın hiç bir şe ye hak kı ola maz. Ve ben de ta nı mam. Ben bu yum. Ben ken di mi düş ma nı ma kar şı böy le ha zır lı yo rum, sa vaş tı rı yo rum. Ne de ol sa bi rey ken di si ni ya ra ta bi lir ve her za man bü yük ge liş - me ler sağ la na bi lir. Böy le bak ma dan da ol maz. So run la rı çok ol du ğu hal de, en te mel so run la rı yi ne gün de me sok tu ğu muz hal de üze rin de yo ğun la şa ma ma, so ru nun sa hip le ri ni da ha kö tü ve ya he sap ver me si ge re ken bir ko nu ma dü şü rür. Yıl lar dan be ri dir bu he sap sor ma işin - de ha ta yap ma mak için çok ti tiz dav ran dım. Za ten Kürdistan'da ilk de fa böy le bir ör güt len me yi ger çek leş ti ri yo ruz. Ha ta yap ma mak için çok bü yük bir sa bır ka dar, in ce el le yip sık do ku yo ruz. Çün kü han gi mal ze mey le kar şı kar şı ya ol du ğu mu az çok bi li yo rum. Bu ko - nu da saf dil li ol ma mak ge re kir. Ama aca ba da ha ne ka dar da ya na - bi li rim? di ye de za man za man ken di me so ru yo rum. Ya ni hâlâ an ne min öğü dü: Sen bun lar la uğ ra şı yor sun, ama bun - lar se nin dü şün dü ğün gi bi çı kar mı? Ve ya se nin gös ter di ğin ça ba, fe da kar lık, tüm gü cün le yük len me ne ge rek li kar şı lı ğı ve re cek ler mi? İyi ha yal gö rü yor sun. Bun lar sa de ce iş le ri ni gö rün ce ye ka dar se nin le bir lik te gi bi gö rü nür ler ve da ha son ra her kes ken di çı ka rı na ba kar. Bu ta bii bi zim ya şa mı mı zın ka tı mad de ci, ma ter ya list bir ger çe ği dir. Doğ ru dur da, ama ki min doğ ru su? Bu doğ ru ki me hiz - met eder? Ben da ha o za man dan be ri bun da inat edi yo rum. Bu ki şi - ler be nim is te di ğim gi bi ola maz lar, ama ken di le ri nin is te dik le ri gi bi ol ma la rı da beş pa ra et mez. O gün bu gün dür ay nı hi ka ye sü rüp gi di yor. Dev rim ci ira de öy le aya ğa kalk tı. Hiç ha yal bi le et me nin müm - kün ol ma dı ğı ge liş me ler sağ lan dı. Yer le şik ku ral, yer le şik öl çü ba na gö re ye ter li de ğil di. Her yer le şik li ğin dı şı, bir köy ve yi ne bir kent top lu lu ğu için yer le şik ku ra lın bi raz dı şı na çı ka bil mek, be nim açım - dan git tik çe ken di ni da ya tan bir öz gür lük ifa de si olu yor du. Ve hâlâ da bu ça ba yı de rin leş tir mek le uğ ra şı yo ruz. Aca ba bu nu na sıl an lı yor su nuz? Ken dim için, evet, ger çek ten laf ta de ğil, pra tik te de bi raz böy le hiç ya rar dü şün mem. Ama te mel de ğer le rin za fe ri için bel lek le rin ala ma ya ca ğı ka dar şid det li bir sa vaş çı yım. Ön der lik sel ge liş me bu - dur. Şid det li bir sa vaş çı yım. Çok açık söy le ye yim, et ra fım da de ğer - ler bi ri ki yor. Ço ğu nu zun rü ya la rın da bi le gö re me ye ce ği de ğer ler dir. Bun lar be nim için de ge çer li. Ama dik kat edin hep si sa de ce öz gür - lük, kur tu luş, ge nel ulu sal-ko lek tif de ğer ler ola rak an la şıl ma lı dır, di yo rum. Ken di üze rim de bi le hak kım yok. Ya ni ey Apo di yo rum ken di ken di me, sen bir in san sın. Ne de ol sa gü nü müz in san hak la rıy la do lu ge çen bir an la ma sa hip. İş te in - san hak la rı nın bir ge re ği ola rak şöy le sağ lık lı, şöy le ka bul edi le bi lir bir bi rey sel ya şa mın ol sun. Ken dim en te mel in san hak la rın dan yok su num. Gez me hak kım yok, doğ ru dü rüst bi rey sel ih ti yaç la rı mı gi der me hak kım bi le yok. Ne den? Bir as ke ri ça lış ma ol ma sı ge re kir de on dan. Şu an da bi rey sel ça lış ma la ra ken dim için faz la yer ver - mem. Be nim ken di me kar şı bi le çok acı ma sız dav ran mak zo run da ka lı şım söz ko nu su dur. Çün kü bi rey sel hak de sem; ge nel hak, hal - kın hak la rı za rar gö re cek. Sa vaş za rar gö re cek. Her ke sin si ga ra iç me hak kı var, ama be nim yok. Ra hat uy ku uyu ma hak kı var, ama be nim yok. Hat ta ken di ni faz la sık ma dan, yor ma dan otur ma hak kı var, ama be nim yok. Tam ter si ne, zor be la an cak ayak ta du ra cak ka dar mü ca de le et me gö re vim var. Or ta da dır, hak de ğil, gö rev var di yo rum ve esas olan gö rev dir. Yok sa ben de di le di ğim gi bi bir uy ku uyu sam, bi raz iyi din len - sem Şim di be nim im kan la rım Kürdistan'daki her kes ten da ha faz

114 la dır. Dik kat edi lir se en öz gür dav ra na cak adam be nim. Ama bu na rağ men du ru mum bu. Ne den? Yi ne sa vaş ger çe ğiy le bağ lan tı lı dır. Mev cut sa vaş ta ye nil me mek için böy le dav ra na cak sın. Bir ço cuk bel ki kırk kat baş ka şey ler öğ re nip ya şa ya bi lir. Ama ben bir ço cuk ka dar ba zı şey le ri öğ re nip ya şa mı yo rum. Da ha böy le zor da yım. Ne den? Çün kü te mel ama ca bağ lı yım. Te mel ama ca o ka dar bağ lı yım ki, baş ka bir dil den iki söz cü ğü bi le bir ara ya ge ti re - mem. Her han gi bir dav ra nı şı ve ya bir oyu nu iki da ki ka bi le oy na ya - mam. Çün kü ayak la rım hep bir ama ca bağ lan mış tır. Ona gö re yü - rür. Hiç bir za man amaç dı şı sar sacak bir tek adım at mam. Yi ne te mel de ğer le re yü re ği mi ne fes ne fe se bağ la mı şım. De ğil siz ler gi bi yü re ği ni hem de aşa ğı lık bir bi çim de sat mak, toz bi le kon dur ta mam. Çün kü on da, mut lak yü ce de ğe re bağ lı lık var. Bu ka dar halk bağ la nır ba na, ama hâlâ ken di me iliş kin en ufak bir gu ru rum yok tur. Bı ra kın ken di me sev da lan ma yı, ken di mi da ha da çat la tır ca sı na ge nel amaç la ra bağ la rım. Hâlâ bir par ça ek me ği bi le boş ta bı rak mam, çö pe at tır mam. Bu be nim mad di de ğer le re yak la şı mı mı or ta ya ko yar. Sa ray la rım bi le olsa, on la rın bir ulu sal ku rum ol ma sı için mi li mi mi li mi ne dik kat li kul lan mam söz ko nu su dur, ken dim için de ğil. En er ken yaş lar da ken di mi yi tir me dim, se vi lip sa yıl ma yı doğ ru bul ma dım. Kö yün di ğer ço cuk la rıy la bir lik kur ma ya he men özen gös ter dim, hat ta en zıt ai ley le. İliş ki tar zı mı her gün evi re çe vi re, ade ta örs te çe li ği dö ver gi bi dö ve dö ve sağ lam laş tır dı ğım için, bu gün ulu sal bir iliş ki ye, hat ta dev gi bi ev ren sel bir iliş ki ye yol aça bil dim. Bi ri le ri ba na aşı rı bağ - lan dı ğın da ve ya be ni aşı rı sev di ğin de tav rı mı ko ya rım. Ora da bir ek sik lik var de rim. Çün kü ken di sev gi tar zı mı, bağ lı lık tar zı mı ko - lay ko lay ucuz ve ya yan lış yo la gö tür mem. En has sas ol du ğum nok - ta bu dur. Eğer ulu sal iliş ki yi de ğil de, ba sit bağ lı lık iliş ki le ri ni ka - bul et sey dim, ol sa ol sa bir ai le re i si ola bi lir dim. Bel ki de o bi le ola - maz dım. Ne ken di mi ko lay be ğe ni rim, ne kim se nin be ni ko lay be ğen me si - ni is te rim. Ne ko lay bağ la nı rım, ne de ko lay bağ la rım. Ama hiçbir şey den de vaz geç mem, bütün in san lık da hil ol mak üze re. Is rar lı - yım, ça ba lı yım ve so nuç ta da ge liş me or ta ya çı ka rı rım. Her kes için epey dü şü nü rüm. Ba ka rım yüz le ri ne sa at ler ce, hiç bık ma dan ko nu şu rum, an la tı rım. Usan ma dan. Siz dey se yok. Ba kış lar yok, yü rek ler yok. Ta bii can lan dı rı yo rum, bel lek ayak lan dır ma sı dır, yü rek ayak lan - dır ma sı dır. Ben oyun cu yum. Bir tek gü nüm he ye can sız ge çe mez. Gün le re ola ğa nüs tü he ye can var dır ve hem de he ye can da tek rar la ma yok tur. Müt hiş he ye can lı bir ya şam dır. Her gün be nim adı ma yüz ler ce şo ke edi ci ey lem var. Her sa at in sa nın yü re ği ni ağ zı na ge ti rir. Yi ne de be - nim he ye can la rı ma yet mi yor. Me se la kah ra man lar var, yüz ler ce si var. On la rın ey lem le ri be ni tat min et mi yor. Da ha faz la di yo rum. İş te kız lar var. Kız lar da he ye can lan dı rır in sa nı. Yüz ler ce si var, be ni hiç tat min et mi yor. Da ha di yo rum, da ha bü yük le ri ni ne re de bu la ca ğız? Bü yük za fer ler ne re de di yo rum? Ha yal ler, di yor su nuz. Ta bii on lar için yap tı ğım hep kü çük ha zır - lık lar dır. O 25 ya şın çe vik li ğiy le ben ül ke de sa va şa git sey dim, bu si lah lar la, bu im kan lar la ben bu ül ke de ve bu düş man ve ya yol daş - lık lar kar şı sın da ne ler yap maz dım?.. İş te ço cuk luk ta ki o ko şuş la rım var dı, öy le he ye can la Da ha son ra ki sü reç ler de de ara yış, ara yış, bu luş, bu luş, tek rar ara yış, ara - yış, bu luş, ko şuş, bu luş, tek rar her gün he def be lir le, her gün koş Ke sin tek rar la ma da yok, tat min ol ma da yok. Ha ni bir met re den baş lar lar, san tim san tim yük sel tir ler. Be nim ki re kor üs tü ne re kor - dur. Ken di me gö re ipi hâlâ yük sel ti yo rum, at la ha at la, bü yük bir he ye can la Ta bii, dev rim ci nin dün ya sı böy le dir. Çok il ginç! As lın da bu in ti kam di ye ce ğim, bu so ya dı nı bi ze ni ye tak tı lar? Hay ret edi yo rum. Bu özel lik biz de na sıl var dı? Ve ke sin söy le miş ler de, bi ze tak mış lar. Bu nu gö ren nü fus me mu ru na bra vo!

115 Evet müt hiş bir in ti kam cı lık du ru mu var. Bü tün bu olup bi ten ler den in ti kam ala ca ğı mı 1920 'lerde na sıl tes bit et ti ler? İs met İmset'in ki ta - bın da il ginç bir şey söy le ni yor: Bir nü fus me mu ru gel miş. Gü ya de - dem Şeyh Sait'i as mış lar. Ta bii be nim de dem fi lan de ğil, ama öy le ya zı yor. O za man so ya dı nı inti kam ko ya lım de miş ler. Hay ret, Öca - lan? Yir mi ler de ve biz zat ke ma list le rin tak tı ğı so ya dı. İl ginç bir çe - liş ki. Ye di ya şın dan bu gü ne ka dar ai le iliş ki si, çe liş ki si bü yük bir in - san lık ai le si ne dö nü şü yor. İn san lık ai le si nin en seç kin bir par ça sı nı oluş tur ma ya özen gös te ri yo ruz. Ta bii bu nun ne den le ri ni, na sıl la rı nı ne ka dar or ta ya koy sam da bü tün yön le riy le izah edi le mez. Bu bü - yük ro man la rın işi ola bi lir. İle ri de bü yük ro man laş tır ma, bel ki bu ça ba la rı bi raz da ha sa nat sal dü zey de yan sı ta bi lir. Şu an da onun de - di ğim gi bi yo ğun ide o lo jik, ör güt sel, as ke ri yan la rıy la uğ ra şı yo rum. Ede bi di le ge ti ri liş tar zı da şüp he siz önem li dir. Sa nat sal dü ze yi ya - ka la mak önem li dir. Sos yal dü zey den bah set tik. Öy le an la ma yan, kav ra ma yan bi ri le ri du ru mun da de ği liz. Ha in ler de da hil, her ke si yü rü ten bi ziz. Ha in ler bi le biz ol ma sak ya şa ya maz lar. On lar bi zim ha i ni miz dir ler. Bi zim yü zü müz den ya şar lar, ga fil ler de öy le. Düş man la rı mız bi le, çı kar şe be ke si oluş tur muş lar ve bu sa vaş tan vaz geç mek is te mi yor lar. Düş ma nı mı zı bi le biz ya ra tı yo ruz. Bü yük lük, bir bü tün ol mak tır. Ama ta bii ki, bun la rı ya rat tık di ye de ge rek li mü ca de le yi öy le bı - ra ka cak de ği liz. On la rı böy le ta ri hi düş man lar gi bi boğ ma yı bil me - miz ge re ke cek. Düş ma nı açı ğa çı kar mak önem li bir adım dır. On lar es ki ha in dir, es ki ga fil lerdir. Bu düş man bin yıl lık düş man dır, ama giz len miş tir, açı ğa çık ma mış tır. Ken di ni ku zu pos tun da kurt gi bi gös te ri yor. Hay van dan da ha be ter dir, ama çağ daş öl çü ler de in san gö rü yor. Ön - ce açı ğa çı kar dık, onu ba şar dık. Açı ğa çı kar ma işi ta ma miy le da ha da ge liş ti ri le bi lir. Ama sa vaş mak is te yen ler için de ye ter li dir. Ta bii bu yet mez. Bir de açı ğa çı ka nı bul mak tır. Bi li nir ki, ka ran lık ta yum ruk sı kı la rak düş man vu rul maz. Bu düş ma nı na sıl bu ha le ge tir dim? Mut la ka öğ re nil me li dir. Mev zi ye ya tış tar zım la il gi li dir, yü rü yüş tar zın da ne fes ne fe se ke sil - mem le ilg li dir. Ortadoğu'da na sıl ya şa dı ğım öğ re nil me li dir, in ce len - me li dir. Bü tün iliş ki le rim öğ re nil me li dir, özel lik le te mel iliş ki ler. Te mel, çok ge rek li olan bir dağ iliş ki si, bir dost luk iliş ki si, bir si lah iliş ki si, bir çe kim iliş ki si, bun lar alı nıp çok yön lü de ğer len di ril me li - dir. Bü yük so nuç lar çı ka rı la bi lir

116 Ben Ka zan dık ça Halk Ka za nı yor Re sim ben den da ha güç lü. İs te di ği ni yap tı rı yor ba na. Pab lo Pi cas so Aman sız öf ke yıl la rı dır. Sa va şın do ğa sı nı iyi an la mak ge re kir. Sa va şın so rum lu lu ğu ne dir, bu nu iyi bil mek ge re kir. Ben ken di me en önem li so ru la rı bu ko nu da sor dum. Na sıl ya şa ma lı? Bü yük ör güt lü lük, iyi eği tim, bü yük has sa si yet na sıl ka za nı lır? Bü tün adım la rı dik kat li ce ata cak sın. Bü tün söz cük le ri yer li ye rin de kul la na cak sın. Hız lı dü şü ne cek sin. Hız lı gö re cek sin. Hız lı ya pa cak - sın. Bü tün bun la rı ken di şah sım da di le ge ti ri yo rum. Düş ma nın bü - tün tah rik et me ça ba la rı na rağ men, tar zı doğ ru gö tür me ye ka rar ver - dim. İna nıl maz tah rik ler var dı. Düş man ba zen içi miz de ses len di ri li - yor du. Ama tah rik ol ma ma ya, ki şi lik me se le si ha li ne ge tir me me ye bü yük özen gös ter dim. Ba sit ya şam im kan la rı na dal ma ya fır sat ver - me dim. Na sıl ya şa ma lı so ru su na bu te mel de ulaş tık. Na sıl ulu sal ola cak sın? Na sıl sos yal ola cak sın? Na sıl ör güt lü ola - cak sın? Üs lu bun na sıl ola cak? Kı sa ca sı ni zam-di sip lin na sıl ge li şe - cek? Tarz-tem po na sıl sey re de cek? Bu aman sız sa vaş yıl la rın da

117 ken di mi ade ta ye ni den ya ra ta bil dim. Be nim baş ka la rın dan far kım şu: İm kan la rı çok iyi gör me, ya şam fır sa tı bul du ğun da ön ce lik le ne an la ma gel di ği ni an la ma ya ça lış - ma Ön ce bu nu sağ la ma alı rım. Son ra bu ze min de ne ya pı la bi lir, ne ka dar ağır lık kal dı rı la bi lir, onu öl çüp bi çe rim. Bu ha mur na sıl yoğ ru lur so ru su nun ce va bı nı da bul duk tan son ra gi ri şi rim. Bü yük bir ça bay la, hız la, is tek le yö ne li rim, bi çim len di ri rim. Bu bir sa vaş olur, son ra da ye ni bir ya şam olur çı kar. Sı nır ta nı mam. Ör ne ğin ba - zı la rın da bel ki bir ça lış ma zor lu ğu, zah me ti var dır. Ben de tam ter si - ne ra hat ol du ğum za man sı kıl ma, zor lan ma söz ko nu su olur. Ra hat - la ma ol du mu aşı rı zor la nı rım. Hız lı dü şün me, hız lı koş ma, hız lı yap ma ben de bir tarz dır. Bu ol - ma dı ğın da ra hat sız lık baş lı yor. Bu da be nim le ya pı yı kar şı kar şı ya ge ti ri yor. Onun ki çok ağır, çok ha zır lık sız, ko ca ka rı ca de di ğim ha - va la ra gi rer. Bi zim ki çok se ri, sü rük le yi ci. So nuç ta ege men olan, so nuç alı cı tarz bi zim ki ol du ğu için, ba şa rı ka za nı yo ruz. Ki şi sel an - lam da bu nun dı şın da baş ka şe ye fır sat ver me dim. Ya şa mı mı eğ ri li büğ rü lü gö tür mem. Her şe yi ge nel ge liş me nin hiz me ti ne su na rım. Kim ne ya pı yor, kim ne edi yor sa, hep si ni bir ha lat la ge nel çiz gi ça lış ma la rı na bağ la rım. İni si ya tif elim de, gi de rek güç de top lan dı. Bu gü cü çok us ta ca kul lan dık. As ke ri, si ya si, dip - lo ma tik alan da, ya şa mın bü tün alan la rın da kul lan ma ina nıl maz öl - çü de den ge li ge liş ti. Çok ge liş me olu yor di ye ken di mi abar tıp, ken di me sev da la nıp bir sa kat lık içi ne gir me dim. Ne de sı kın tı lar ar tı yor de yip ra hat lık ara ma dım. Yön tem ce sa ret ve ri yor. Ge liş me ler da ha faz la sı nı or ta ya çı ka ra - bi le ce ği mi gös te ri yor. Ben da ha faz la yük le ni yo rum. Önem li bir ge liş me ol du, bu be ni tat min et ti! Ha yır! Ke sin lik le bu yok. Bu bir hiç tir, di yo rum. Ka za nıl mış ge liş me le re gü ven mi yo rum. Gö zü mü, da ha da ka za nı la cak ge liş me le re di ki yo rum. Da ha an lam lı sı nı, da ha gü ze li ni ya ka la ma ya ça lı şı yo rum. Bu nun dı şın da hiç bir şe ye fır sat ta nı mam. Bu yö nüy le de yıl la ra yük len dik. Da ha çok par ti ön cü lü ğü nü, sa - vaş ki şi li ği ni açı ğa çı kar ma ya ça lış tık. Ör güt lü ki şi lik, üret ken ki şi - lik kim dir? Bu na çok ağır lık ver dik. Bu nun dı şın da ta li iş ler le faz la uğ raş ma dık. Be lir le yi ci olan la, so nuç ta her ke si et ki le ye cek içe ri ği, tar zı ve tem po yu be lir le mek le uğ raş tık. Ken di mi böy le ha zır la dım ve tut tum. Ta bii, bu nun ne ka dar isa bet li ol du ğu nu, ne re dey se bü tün Kürdistan'ı mer ke zi bir oto ri te ye bağ la mak la or ta ya çı kar dık. Şu or ta ya çık tı: Böy le bir ça lış ma ger çek ten in sa nı müt hiş üret - ken kı lı yor. Ağır ya şam ko şul la rı nı çok ra hat ya şa na bi lir ha le ge ti ri - yor. Yor gun luk bi le esen li ğe, ça lış kan lı ğa dö nü şü yor. Be nim şah - sım da ka nıt la nan bir ya şam var. Kar şı ta raf ne ka dar güç lü olur sa ol sun, bir ki şi nin ola nak la rı çok sı nır lı da ol sa, bu nu iyi ayar la ma yı bi lir se, man tı ğı ka dar duy gu la rı nı da iyi kul la nır sa ve hep si ni bir leş - ti rir se, ken di doğ ru su ka dar ba şa rı sı için bü tün ye te nek le ri ni ha re - ke te ge çi rir se, ba şa ran bir ki şi ola bi lir. Bir ulus dü ze yin de za fe ri ya - ka la ya bi lir. Şim di be nim şah sım da, ka za nan bir ki şi, ka za nan bir ulus tur. Her bir ki şi, bir halk dü ze yin de iş ya pa bi lir bütün olum suz luk la rı bo şa çı ka ra bi lir. Bü tün zor luk la rı, bü tün za af la rı aşa bi lir. İna nıl maz ola nı gün dem leş ti rip ger çek leş ti re bi lir. Za ten ulu sal kuv vet ol ma, öz gür le şen halk kim li ği ne doğ ru sey ret me, PKK or ta mın da çe ki ci kim lik le rin or ta ya çık ma sı, bi zim bu tar zı mız la da bağ lan tı lı dır. Dü - şün ce yö nün de, duy gu yö nün de ge liş me ve ya şa ma tar zı, bu nun sa - vaş la bü tün leş me si, ken di ni dün ya ile bağ lan tı lan dır ma sı, müt hiş bir bi rey ha li ne ge tir me si ben de böy le ger çek leş ti. Bu yıl la rı müt hiş ya şa dık; bun la rı hal kı mı za da ma let mek is ti yo - ruz. Evet PKK ön der li ği ve ben ken di mi ne re ye ko ya ca ğım? Ne re ye yer leş ti re ce ğim? Ken di si ne yer ol ma yan bir hal ka sağ la dı ğım oran - da, ken di me de yer bu la ca ğım. Yi tik bir hal kın kim li ğin den tu ta lım öz gür lü ğü ne ka dar iş ler lik ka zan dır dı ğım da, her hal de be nim de kü - çük bir ye rim ola bi lir. Bu nun dı şın da da in san la rın yer sa hi bi ola ca

118 ğı na inan mı yo rum. Dü şün ce de ken di mi ka zan dı ğım da ye rim var dır. Fi zik le, si la hım la, ira dem le ka nıt la dı ğım da ye rim var dır. Bir hal kın ye ri de böy le sağ la nır. Bir hal ka yer yap ma dık tan son ra, bi re yin ken di ne yer ya pa ca ğı nı, bir hal ka kim lik ka zan dır ma dık tan son ra bi re yin ken di ne kim lik ka zan dı ra ca ğı nı, bir hal ka öz gür lük ka zan - dır ma dık tan son ra bi re yin ken di si ne öz gür lük ka zan dı ra ca ğı nı san - mı yo rum. Za ten ben sah te tu tum la rı ka bul et me mek le, en tu tar lı ta - nım la ma yı yap mış ol du ğu mu sa nı yo rum. Ge nel de ya şa nan bir ya nıl gı da, hal ka rağ men öz gür olun du ğu nu, hal ka rağ men dü şü nül dü ğü nü san mak tır. Bu, hal kı mız ve bi rey açı - sın dan ta ri hi bir ha ta dır. Her kes böy le bir ha ta nın kur ba nı ve ben bu ha ta ya düş me mek için ala bil di ği ne özen gös ter dim. Be nim ye ri min olup ol ma dı ğı na ba ka rak, bi rey le rin de bu dün ya da, bu halk içe ri - sin de ye ri nin olup ol ma dı ğı nı an la ma sı ge re ki yor. Ben ken di me yer yap ma sı nı bi li rim. Bü tün ey lem le ri mi ta rih te, hal kın vic da nın da, in - san lı ğın şe ref li ai le sin de yer yap mak için ger çek leş tir dim. Öz gür lü ğe mi ih ti ya cım var, dört el le sa rı la rak id di a lı yım, hırs - lı yım, ça lı şa ca ğım ve ba şa ra ca ğım di ye rek bu nu bi raz yap tım. Za - ten bu nun için, PKK de mek, APO de mek tir. Yi ne bu nun için Kürt hal kı be nim adım la eş gö rü lür. Bu nun böy le gö rül me si nin ne de ni, yi tik Kürt, yi tik Kür dis tan ve yi tik bi re yin be nim şah sım da ka zan - ma ya doğ ru git me sin den dir. Ben ka zan dı ğım oran da halk ka za nı - yor, ül ke ka za nı yor, bi rey ka za nı yor ve do la yı sıy la da ba na böy le bir de ğer bi çi li yor. Ta bii, bu be nim du ru mum. Bu, her ke sin ka zan dı ğı nı gös ter mez. El bet te, ba na da ya na rak da ol sa, ki şi nin ken di ni va r et me du ru mu ye ri ne, ay rı bir sa va şım la ki şi nin ken di si ni va r et me si ge re ki yor. Bü tün din ler de ol du ğu gi bi, şöy le bir ya nıl ma içi ne gi ril me me li dir: Hı ris ti yan lık ta Hz. İsa çok iyi dir, Hı ris ti yan lı ğı ifa de eder. O za - man bü tün Hı ris ti yan lar iyi dir şek lin de Aris to man tı ğıy la ha re ket edi le mez ve bu nun la da iyi bir Hı ris ti yan olu na maz. Ay nı bi çim de, iyi bir Müs lü man da olu na maz. İs men Hı ris ti yan ve ya Müs lü man olu nur, ama fi zik men bel ki es ki bir mü na fık tan da ha be ter olu nur. Bu nu iyi gör mek ge re ki yor. Ki şi ken di kim lik so ru nu nu, ken di var - lı ğı nı ne ka dar ka nıt la ya bil miş tir? Mü ca de le içe ri sin de te o rik ve pra tik ola rak ken di si ni ne ka dar ye ni den ya ra ta bil miş tir? Ya rat ma işi çok önem li, iki yüz lü ol ma mak ge re ki yor. Al dan ma - mak, ken di ni kan dır ma mak ge re ki yor. İl le be nim bir ta nı mım ya pı la cak sa, şöy le de ni le bi lir: Ne laf la ya - nıl tan, ne ha mal lık la ya ni ucuz pra tik le ken di ni kan dı ran, bi lim sel ola bil di ği ka dar, ira de li de ola bi len, söy le di ği ka dar ya pa bi len, bu nu so rum lu bir sa va şım la da ol duk ça ka nıt la ya bi len bi çi min de bir ta - nım la ma ge ti ri le bi lir. Baş ka tür lü ben in san lık kar şı sın da ne ola bi li - rim? Bi ti ril miş, yi ti ril miş halk ger çek li ği kar şı sın da bit me yen, yi ti - ril me yen bir id dia, ya şa ya bil me id di a sı Bu ko nu da öz gür sa va - şan, ola ğa nüs tü ça lı şan, dü şün ce ka dar pra tik ser gi le yen bi ri yim. As lın da ay rı ca lık da de ğil, bir hal kın ken di si ola bil mek tir. Ta rih - te sa ğır laş mış, dil siz leş miş, kör leş miş bir hal kın bu duy gu la rı nı va r et me ye ça lı şı yo ruz. Na sıl ba şa rı la ca ğı ile uğ ra şı rım. De ği şik bir fa a li yet ol du ğu için, fark lı ya şa dı ğım açık tır. Ki şi ler ne den ken di le ri ne bu ka dar sev da lı, ne den bu ka dar umut - suz? Ki şi nin ken di si ni be nim le mu ka ye se et me den ön ce, bu so ru la rı ken di si ne sor ma sı ge re ki yor. As lın da ben ken di mi söy len di ği gi bi Baş kan, Se rok ola rak da gör mü yo rum. Ben ken di mi aman sız bir id di a nın ta kip çi si, ya ni sa vaş id di a sı, ey lem id di a sı, ör güt id di a sı, ide o lo ji id di a sı, se vi ye id di a sı olan bi ri ola rak de ğer len di ri yo rum. San ki bi ri le ri sen bir hiç sin di yor ve ben ben bir hiç de ği lim di - yo rum. Bi ri sen şöy le ya şa ya cak sın di yor, ben ha yır, öy le ya şa - ma ya ca ğım di yo rum. Bi ri sen şöy le sı nır lan dı rı la cak sın di yor, ben bu sı nır la rı ta nı mı yo rum di yo rum. Dos ta da, düş ma na da, ana-ba ba ya da bu nu söy lü yo rum. Son de re ce ken di ne gö re bir öz - gür lük sa va şı mı nı ya ra tan bi rey ola rak de ğer len di ri yo rum. Ken di ka nun la rı mı ken dim or ta ya çı ka rı yo rum. İde o lo jik çer çe - ve yi, ey lem özel lik le ri ni sü rek li uğ ra şa rak ge liş tir me ye ça lı şı yo - rum. Ba zen çok tat lı bir dil le, ba zen de çok bi ti ri ci bir üs lup la ken

119 dimi ya pıp su nu yo rum. Ki mi ne gö re öy le, ki mi ne gö re böy le. Ama bun lar be nim öz gür lük hak la rım ve ya öz gür lük sa va şı mı nı ge liş tir - mem için mü ca de le hak la rım dır. Bir çok la rı nın faz la ka tıl ma dı ğı nı, hat ta bo şa çı kar mak is te di ği ni bi li yo rum. Ama kar şı la rın da bir sa - vaş çı nın ol du ğu nu da bil me li dir ler. Be ni il le ta nı mak is ti yor sa nız; öz gür lük ala nı nı sü rek li ge liş ti ren, ken di ne gö re çok iyi ka nun ko yan, bun la rı uy gu la yan, in sa nın te mel özel lik le ri ne aman sız dik kat eden, es ki ve ya ra maz yön le ri yer le bir eden, bu ko nu da ger çek ten tu tar lı lık dü ze yi olan bi ri yim. İnanç ka - dar bi li me de ğer ve ren, gö zü ka ra bir fa na tik ol ma yıp ev ren sel dü şü - nen; bi rey hak kı na, ulu sal özel lik le re, hat ta aşi ret-ka bi le özel lik le ri - ne an lam ve ren bi ri yim. Ya ni her ke sin hak kı nı gö ze ten, ay nı za man da bir çok nok ta da ki hak sız lı ğı gö rüp kar şı çık ma yı be ce re bi len ola rak an la şıl ma lı yım. Me se le be nim an la yıp an la ma mam da de ğil, ken di mi de ğer len di rip de ğer len dir me mem de de ğil. Bu nu za ten her gün ya pı yo rum. Me se - le ki şi le rin, ya pı nın bu nu na sıl an la dı ğı dır. Aca ba kim li ğe sa hip ola - bi le cek ler mi? Ken di le ri ne bu dün ya da yer edi ne bi le cek ler mi? Ger - çek ten bu halk için de yer le ri ola cak mı? Ka bul edi le bi lir bir üs lup, tem sil dü ze yin de var lık gös te re cek ler mi? Bu ko nu da du yar lı lık la rı ye ter li mi dir? Ben ken di mi hal kın bağ rı na iyi oturt tu ğu ma ina nı yo rum. İn san la - ra çok ye rin de ka bul et tir di ği mi dü şü nü yo rum. Düş man la rım da da - hil, çok az ki şi dı şın da, be nim hak kım da ol ma dık asıl sız id di a lar da bu lu nu la maz. Ken di iş le rim de ne ka dar ba şa rı lı ol du ğu mu, ne ka dar öz gün ve ye rin de dav ran dı ğı mı gös te rir. Bun lar bir an lam ifa de et me li dir. Öy le abar tı lı de ğer len dir me ler le şöy le bü yük tür de yip ken di le ri ni şem si ye al tı na sok ma ya ça lı şan lar var. Bu du rum dan nef ret edi yo rum. Ben öy le bir bü yük lük de ği lim. Ta ma men yol ar ka daş lı ğı bi çi min de bir yü rü yü şün sa hi bi yim. Öy le çok gök ler de sey re den bir buy ruk sa hi bi ol ma ya ca ğım. Ama öy le ki - şi le rin ken di le ri ne ya kış tır dık la rı hak kım dır, hu ku kum dur de dik le ri ge ri lik le ri ve ya şam bi çi mi ni de ke sin lik le ka bul et me ye ce ğim. Eğer bir ulus la oto ri te olun mak is te ni yor sa, şu çok iyi bi lin me li ki, öy le gök ten inip bi ri si bi zi aya ğa kal dı rıp yü rü te mez. Yi ne bir - ço ğu nun dü şün dü ğü gi bi bu iş ke yif le ri ne gö re de yü rü mez. TC bi zi sö mür müş, kul lan mış, aşi ret ço cu ğu yuz, ağa lık tan na si - bi mi zi al mı şız, sen faz la bi ze bu laş ma, bi zi ken di ha li miz le baş ba - şa bı rak di ye söy le yen ler var. Bu nu söy le yen ler şu nu açık ça bil me - li dir ler ki, bu nu söy le dik le ri an dan iti ba ren be la la rı nı bu la cak lar dır. Bun la ra şu nu söy lü yo rum: Ne mu ci ze ler le, ne de key fi niz le kur tu - la cak sı nız! Bir tarz, bir tem po ve ge liş ti ri len yol ve yön tem var, ona ta bi tu tu la cak sı nız. Apo de mek, bi raz bu de mek tir. Her kes akıl lı ol ma sı nı bil me li dir. Yol ar ka daş lı ğı öy le sı ra dan bir ar ka daş lık ola maz. Mad di ve ma ne vi ola rak güç bi rik tir di ğim bi li ni - yor. Ben bu gü cü bi raz yol daş lık için kul la na ca ğım. Kim se nin be ni kul la na ma ya ca ğı nı, ne sa ğa ne so la çe kiş ti re me ye ce ği ni, ma ce ra ya ite me ye ce ği ni be lirt mek is te rim. Yi ne be ni has ta lık nu ma ra la rıy la, köy lü kur naz lı ğıy la, yal va rış lar la, şu ve ya bu düş kün lük ve duy gu - sal lık lar la en gel le ye me ye cek le ri ni vur gu la mak is ti yo rum. Tar zım, tem pom, his le rim, yü rü yü şüm ve öz gür ira dem var. Ve ben her şey den ön ce bir öz gür lük sa vaş çı sı yım. Ka nun la rı anın da bu lup or ta ya çı ka rı rım. Anın da da ya tı rım. Ölüm de ol sa bu ya pı la cak tır. Çün kü öz gür lük en yü ce de ğer dir. Öz gür lük, bi zim hal kı mız için ek mek ve su dan da ha ön ce ge lir. Ka nun bu ol du ğu na gö re, ka nu nun ge rek le ri ye ri ne ge ti ri le cek tir. Apo, bir yer de bu nu uy gu la yan adam dır. İşi ne ge len bu gö re ve ge - lir, işi ne gel me yen ka çar gi der. Ni te kim ba zı la rı ka ça bi le cek le ri ka - dar ka çı yor lar. Biz bu dü zey de bir ger çek lik sek, var lı ğı mız şe kil len - miş se ar tık bu nu an la mak ge re kir. Emek le, çok plan lı, çok du yar lı bir so rum lu luk la yü rü tü yo ruz. Biz açık ça şu nu be lir ti yo ruz; da ha faz la yük al mak si zin gö re vi - niz, ken di ni zi yü rüt me si ni bi le cek si niz. Ken di ni ze ke sin bir yer yap ma ya ih ti ya cı nız var. Bir me zar dan tu ta lım, bir sa ra ya ka dar ih

120 ti ya cı nız var. Bun lar bi zim ya pı için sü rek li di le ge tir di ği miz ger - çek lik ler dir. Par ti bi ze yer ve rir, kur tu lu ruz. Ba zı la rı ça lı şır, biz de ye riz di yen ler bi le var. Ben bu ha re ke tin ba şın da ol du ğum sü re ce ve bu ha re ket yü rü me ye de vam et ti ği müd det çe, al da ta rak, bas tı ra - rak, köy lü kur naz lı ğı ve ya ay dın kur naz lı ğıy la yer yap ma ya, mad di - yat, ma ne vi yat el de et me ye ça lı şan la ra bu im ka nı ke sin lik le ta nı ma - ya ca ğım. Bu ko nu da bi zim ya rat tı ğı mız ki şi lik ada let li, eme ği esas alan, ba şa rı için yü rü yen bir ki şi lik tir. Ba şa rı lır sa gü zel yer var. Kat - kı sağ la nır sa, onu his set ti rir sen il gi var. Bun lar ya pı lır sa da ha faz la ye rin sa hi bi olu nur. Şu nu ma ray la, bu yön tem le, kur naz ca yak la şan öl çü le re, ba şa rı ya, eme ğe, doğ ru gö rü şe, ke sin ye rin de ça ba la ra da - yan ma yan bir çı kış, bir ara yış, açık ça söy le ye yim ki, sa de ce be la ge ti rir. Ben bu nun için akıl lı olun di yo rum. Söy le dik le rim tar tı şı la bi lir. Be nim gü cü mün bu te mel de ke sin iş lev gö re ce ği ne emi nim. Kim se - yi zor la mı yo rum, is ter ler se sa vaş sın lar, is ter ler se uyuş sun lar. Ama ger çe ği de bil mek du ru mun da dır lar. Ar tık ke sin bir var lık, halk ira - de si ve oto ri te si söz ko nu su dur. Düş man lık da ya pıl sa, dost luk da ya pıl sa, çok ger çek çi de ğer len - di ri rim. Bu, ay nı za man da hal kı de ğer len dir me an la mı na ge lir. Be - nim ken di me ver di ğim söz: Sen olur san, halk olur; sen var san, öz - gür lük de olur. Bü tün bun lar da, bir hal kın öz gür lü ğü ile ka nıt la na - bi lir. Bun lar önem li du rum lar dır. Bir ki şi ken di ni ancak böy le or ta ya çı ka ra bi lir. Halk tan ol du ğun ka dar, sen de var sın. Ama hal ka na sıl mal ola cak sın? Halk tan ola bil mek, halk la bir lik te var ola bil mek için, ör güt dü ze yi ge re kir. Bun la rı kul lan ma dan, za ten sen halk tan ola maz sın. Öl çü le ri uy gu la dı ğım oran da halk ta nım, sa vaş ta nım, par ti de nim; say gım, onu rum, ye rim ola cak tır. Bu nun dı şın da hiç kim se baş ka sı fat lar la ken di ni kan dır ma ma lı dır. Her kes had di ni hu - du du nu bil me li dir. Bu dö nem de her kes ken di ne yö nel me li dir. Ben de ken di mi bi raz da ha ger çek çi de ğer len di ri yo rum. APO de mek, oto ri te de mek ol du ğu için, ba zı ap tal lar Par ti Önderliği'nden al dı ğı güç le in san pa di şah gi bi de ola bi lir di yor lar. Her tür lü ra hat lı ğı, her tür lü güç len me yi sağ la ya bi lir, bu an lam da doğ ru dur. Dü şü nün, ay nı za man da en zor da olan in sa nım. Doğ ru dü rüst ne ye di ğim ye dik, ne yap tı ğım yap tık tır. Ben böy ley ken bu ki şi lik ler na sıl ba na da ya na rak, tüm güç le ri ni ben den ala rak ken di - le ri ne gö re ha yal ha ne le ri icat edi yor lar? Bun lar an cak ser se ri, iki - yüz lü, mü na fık ola rak de ğer len di ri le bi lir. Bu ka dar zor da olan, bu ka dar aman sız so run la rı olan, bu ka dar sa va şı olan bir ki şi ye, na sıl sa de ce ra hat la mak ve güç ka zan mak için yak la şı lır? Bu al çak ça ve şe ref siz ce bir tu tum dur. Öz gür lük öl çü le ri ne son de re ce dik kat ede rim. Yi ne gü zel lik öl - çü le ri ne dik kat ede rim. Var sa böy le özel lik le rin, ca nım sın, ru hum - sun, her şe yim sin. Yok sa bir hiç sin ve ba na yak laş ma ya cak sın. APO bu dur, ken di mi iyi ta nıt tım. Ba zı la rı ken di le ri ni mas ke li - yor lar, ken di le ri ni yal va rır-ya ka rır bir du ru ma ge ti ri yor lar ve ya komp lo cu lu ğa gi ri şi yor lar. Zaten bun lar ay nı za man da pro vo ka tör de olu yor lar. Ve be ni böy le ce et ki le ye cek le ri ni sa nı yor lar. Ba zı tip - ler var ki, işi gü cü tah rip çi lik tir. Ba zı la rı var ki, işi gü cü köy lü kur - naz lı ğıy la ve ya ah bap-ça vuş lu ğuy la ben den yet ki ala cak, ben den il - gi ala cak, be ni ra hat sız ede cek ve ya be ni ken di ne gö re bir ye re ko - ya cak. Sen kim sin? Or ta da bir güç me se le si var. TC'nin ta ri hi ne bak, dün ya da bel ki bir nu ma ra dır, o bi le ba şa ra mı yor. Sen ona bak, ken di bo yu nun öl çü sü nü al. Ama iş te ne de ol sa ah bap-ça vu şum dur, kar de şim dir, bil mem şöy le ya kı nım dır, ben şöy le es ki yim, ün lü yüm, vaz ge çil mez bir ko - mu ta nım. Bü tün bun lar ba na vız ge lir. Za ten an lı şan lı ko mu tan ve öy le onay gör müş ki şi lik de yok. Ben bi le tam onay al dı ğı mı san mı - yo rum. Tam za fe ri ya ka la dı ğım da, iş le ri şu an bi raz iler le ti yo rum. Halk iyi sin di yor, ya şa sın APO di yor. Ben ya şa sın de sin ler di ye ta li mat çı kar mı yo rum. Ho şu na gi di yor ve ya bir şey le rin ba şa - rıl dı ğı nı gö rü yor, ken di si bu nu slo gan laş tı rı yor. Ke sin lik le ben hiç - bir ki şi ye is mi mi yü celt de me dim, hat ta sı kın tı bi le du yu yo rum. Ama ken di si ni be nim şah sım da ger çek leş tir miş ola rak gö rü yor. Bin

121 yıl lık umut la rı nın can lan dı ğı nı gö rü yor, ba şar dı ğı nı gö rü yor, bu nun için bu slo gan la rı söy lü yor. De sin, bu da onun hak kı dır, bir şey de - mem. De mek ki bi raz ba şar mı şız. Sen ba şar, halk sa na da, baş ka sı - na da böy le söy le sin. Dik kat edi lir se, halk bu ra da da ger çek çi dir. Çün kü ya şam kav ga - sı öğ re ti yor. Bü tün bun lar az çok be ni ta nı tı yor; ne ola cak, ne ol ma - ya cak, na sıl ele alı na cak, na sıl ele alın ma ya cak, na sıl kul la nı la cak, na sıl kul la nıl ma ya cak, bun la rı ba zı yön le rim le gös te ri yo rum. Be nim an la şıl maz yön le rim ve ya sor gu lan ma sı ge re ken yön le - rim, as lın da son de re ce açık tır. Ben ke sin lik le böy le yim. Açık lık ve de mok ra si yi çok iyi bir leş tir di ğim ka nı sın da yım. Dil siz bir hal kın, kör bir hal kın böy le or ta ya çık ma sı, ben ce bu nun ka nı tı dır. Yal nız bi raz böy le ol mak zo run lu lu ğu var dır. Be nim kar şım da ken di ni ört - bas et mek çok zor dur. Be nim kar şım da tam öz gür lü ğü yü rü ten pu an al mak zor dur. Do la yı sıy la ba na ken di ni ya kın his set mek de mek, ne ka dar ba şa rır sa nız o ka dar ye ri niz var de mek tir, ne ka dar emek sa - hi biy se niz o ka dar an la mı nız, ne ka dar es te tik se niz o ka dar hay ran - lı ğı nız olur de mek tir. Bun lar be nim vaz ge çil mez öl çü le rim dir. As lın da bü tün gün le rim mu am ma lı, hep sır lar kıs mı nı ifa de eder. Çok il ginç ta bii. Be nim tar zım, ba zen be ni bi le ger çek ten hay re te dü şü rü yor. Hâlâ da so ru yo rum ken di me: Sen kim sin, ne sin? Na sıl ba şar dın? Bu ra ya na sıl gel din? Çok er ken yaş lar da bi le ken di ken di ni yü rü ten kuv vet ol ma ya özen gös ter dim. Bir ye re otur du ğum da cı va gel di der ler di. Akış - kan bir ola yı ifa de eder. Sen de cı va mı var so ru suy la sık ça kar şı - laş tı ğı mı bi li yo rum. Ama hep hay ran lık la il gi li bir yü rü yüş tü. Kim - se nin cid di ye al ma dı ğı tek bir du ru mum bi le ol du ğu nu san mı yo - rum. Ge rek ti ğin de 70 ya şın da bir ki şiy le çok aman sız bir çe liş ki or ta - ya çı ka rır dım. Ama bir yo lu nu bu lur dum, adam ku du rur du. Üze ri - me ge lir di ve ben de sey re der dim ada mı. İn san la rı fark lı du rum lar la kar şı kar şı ya ge ti rir dim. Hay retler için de bı ra kır dım. Mak sat il ginç - lik or ta ya çı kar mak tı. Sı ra dan lı ğı, tek dü ze li ği, alış kan lı ğı hiç sev - mem. Her gün il ginç lik ol ma lı be nim için. İçi ne ye ni bir şey gir me - di ğin de za ten sı kı lır dım o gün den ve mut la ka ye ni olan ne re de, il - ginç olan ne re de? di ye so rar dım. Bu be nim için çok önem liy di. Siz, sa nı yo rum bir alış kan lı ğa ta par ya şar sı nız. Bir var lı ğı nız ol - du mu, onu yıl lar ca bü yük öl çü de mu ha fa za eder si niz. Ben bun lar - dan ka ça rım. Bir kez be nim olan her şey den nef ret ede rim. Hep ya - ban cı yı ara ma, hep baş ka yer de ola nı bul ma ve bir yer le re oturt ma. Ka za nıl mış ola nın üze ri ne otur mak tan nef ret ede rim. Hat ta onu ar - tık ken dim den say mam. Fa kat bu de mek de ğil dir ki hi çe sa ya rım, ama o ka za nıl mış tır. Ba zı la rı onu mi ras ye di gi bi ye mek is ter. Ben as la bir tek zır nı ğı nı al mam. Ona bi raz da ha ila ve et mek is te rim. Bu be ni da ha çok il gi len di rir. Mi ras ye di ci ol ma mak çok önem li. Yi ne sırf ken di mi sa vun mak için laf üret mem. Ger çe ği, baş ka la rı nın di lin den de ol sa öğ ren mek is te rim. Ço cuk tan bi le öğ re ni rim. Öğ ren me gü cü, ken di ni bü yük gör me mek çok önem li dir. Bu ko nu da çok al çak gö nül lü yüm. Bir il - ko kul öğ ren ci si gi bi, ken di mi her gün ye ni ger çek ler le kar şı kar şı ya bı ra kı rım. Bü tün bu ve ri le re ve bu ka dar ta nın mış ol ma ma rağ men, as lın da ben de ken di ken di mi ta nı mak ta güç lük çe ki yo rum. Ne ola cak? Bu so ru yu ben de ken di me so ru yo rum. Ne re ye gi di yo rum? Esas ere ğim ne? Ba zen fel se fe ye uza nı yo rum. Fel se fi ola rak şu nok ta ya ka dar ge le bi li yo rum: İn san de di ğin ne ki, me se le o. Bel ki ba zı la rı - nı za ür kü tü cü ge le bi lir, ama as lın da do ğa nın ken di li ğin den or ta ya çı kar dı ğı bir par ça sı. Ora ya ka dar gö re bi li yo rum. Do ğa fel se fe si nin ken di li ğin den so nuç la rı nı çok ra hat lık la gö re bi li rim. Ev re nin iş le yiş ka nun la rı na gö re ne re den gel di ği mi zi, ne re ye git ti ği mi zi de ğer len - di re bi li rim. Ta bii, onu faz la önem se mem. Şu an önem li olan, te mel prob lem olan Kürt lük ola yı ne ola cak? Za ten Kürt lük ola yı ile uğ ra şır ken, bü tün in san lık la uğ raş tı ğı mı bi li yo rum. Ken di mi in sa nın bü tün te mel özel lik le riy le uğ ra şır bu lu

122 yo rum. Önem li olan da ken di me seç ti ğim yön tem dir. Çok öz gür bı ra kı rım ken di mi. Be nim ka dar kendini öz gür bı ra - kan kim se yok tur. Me se la bir ço cu ğun il gi le ri ka dar ken di mi il gi li kı la rım, he ves le ri ka dar ken di mi he ves li kı la rım. Ama ba zen in zi - va ya çe ki len ve ya bir dam la suy la ken di ni ter bi ye eden du ru mu na da gi re bi li rim. O ka dar ge niş bir es nek lik var. Ba zen bir pa di şah gi - bi is te rim, ba zen hiç bir şe yi ol ma yan, bir ku ru ek mek le ye ti nen du - ru mun da ol ma ya özen gös te ri rim. Za man za man iki sı nı rı da yok la - rım. Bu ka dar öz gür bi ri si yim. Ba zen müt hiş ku ral cı yım dır, ama di - ğer yan dan müt hiş ya şam zen gi ni bir ki şi yim. Ken di mi bu ka dar pra tik zen gin lik için de bı ra kı yo rum. Bü tün bun la ra rağ men, as lın da sa de ve net bir ta vı ra ulaş mak zor dur. Bir şe yi sağ la ma dık ça, ken di mi sağ la mış gi bi his set mem, ken di mi kan dır mam. Hay ret edi yo rum, ba zı la rı çok te mel bir il ke ba şa rı la ma dı ğı hal de ya şa ya bi li yor. Ör ne ğin öz gür lük il ke si, sa vaş il ke si, bu na ben zer baş ka eği lim ler, il ke ler. Eğer ba şa rı ya git me miş - se kop mam. Kırk bin de fa, ade ta ge ze ge nin gü neş et ra fın da dön me - si gi bi dö ne rim, ta ki onu ba şa rın ca ya ka dar. İş te Kürt me se le si, te mel bir so run, bü yük me se le. Ben aman sız üze rin de yim, bu da bir özel lik tir. Bu nun gi bi da ha bir sü rü özel lik var. Ör ne ğin her han gi bi ri si gi bi baş la rım, ama müt hiş so nuç lan dı rı - rım. Baş lar ken her kes ten da ha ba sit, da ha id di a sız baş la rım, ama so nuç lan dı rır ken mut lak ba şa rı el de et miş ol ma lı yım. Ben an lık bi ri yim. Çok sü reç li ya şa rım, hem de anı anı na. Be nim için anı ya şa mak önem li dir. Anı doğ ru ya şa mak. San ki her şey şu an da ger çek le şe cek miş gi bi, an'a yük len me tar - zım var. Za ten ya rın la rı da böy le sağ lı yo ruz. Her hal de ba şa rı nın en önem - li bir ne de ni de bu dur. Be nim için fet he dil me ye cek bir an söz ko nu - su ola maz. Bü tün an la rın, zin cir hal ka sı gi bi ola cak, ko puk hal ka ol ma ma lı. Ken di za man la ma mı böy le ayar lı yo rum. Gaf let te ola yım, ko puk ola yım, bir dö ne mi bo şa çı ka ra yım, ga fil ya ka la na yım, bun - lar be nim için hiç söz ko nu su de ğil dir. Müt hiş bir zin cir le me. Yük - se len bir he le zon gi bi dö nüp do la şı yor, ama tek rar la mı yor; do lap bey gi ri gi bi dön mü yor, sü rek li yük se len bir çiz gi. Ne fü ze gi bi uç tu, düş tü, ne de do lap bey gi ri gi bi hep tek rar lı yor. Ha yır, he le zon va ri bir yük se liş. Öy le bü rok ra tik ve ya şe kil ci bir ön de rin ki gi bi, sek re te rim, da - nış ma nım da yok. Be nim böy le şey le rim hiç ol ma dı, ol ma ya cak da. Ama öy le le rin den da ha ku vet li yö net ti ği mi söy le ye bi li rim. Bir de faz la şek le ta kıl ma yan bir ya şa mım var; eğer öy le bü rok ra si ye, öy le şek le ta kıl sam, her hal de ya ra tı cı özel li ği mi kay be de rim. Ken di mi öz gür bı ra kı şım, in san so yu na, in san özel li ği ne gös ter di ğim en bü - yük de ğer dir her hal de. Ken di ni öz gür bı rak, ken di ni öz gür tut, öz gür lü ğün önü ne en gel koy ma. Ço cuk luk öz lem le ri mi bi le hâlâ öz gür bı ra kı yo rum. Ge le nek ler on be şin de şu nu söy ler, yir mi sin de bu nu söy ler, kır kı na gel di ğin de şöy le olur sun der. Ben de bü tün bun lar an la mı nı yi tir miş tir Ağustos'unda bir köy lü müz gel miş ti. Sen es ki si gi bi sin, bi raz şiş man la mış sın de di. Be ni 10 ya şın da na sıl bi li yor sa, şim di de ay nı sın di yor. Bu bir ger çe ği ifa de edi yor. On ya şın da ney sem, şim di de öy le yim. Evet bi raz şiş man la dım, hep si o ka dar. Be nim le yü rü mek is te yen ler öl çüp biç sin ler. Ha ni bir söz var dır, ipi ni ko pa ran di ye. Ben ipi mi ko pa ran bi ri si yim. Ço cuk luk tan be - ri bu nu söy ler ler di. TC de öy le söy lü yor. Dün ya da şim di öy le söy - lü yor. Ona bak ma yın, ne ya pa ca ğı bel li ol maz, o ipi ni ko par mış di ye. Evet ipi mi ko par mı şım, ama bir yer de ba zı la rı nı da ipe bağ la - mı şım. TC'yi bağ la dı ğı mız gi bi. Bu öz gür lük le il gi li bir olay. Ama yi ne de si ze söy le ye yim, işi ne gel me yen ke sin pe şi mi ze ta kıl ma sın. Kim se nin ma ce ra cı ol ma sı nı is te mem. Ya ni, Apo cu luk ne dir, ne de ğil dir öl çüp biç sin, on dan son ra ka tıl sın lar. Ben ger çek le ri gö zar dı et me di ğim için, şim di hal kın ya şa mı na

123 gir miş du rum da yım; ta ri he de gi riş yap mı şım. Ama bu gün, ama ya - rın, ama şöy le, ama böy le, ya şa dık ça gö re ce ğiz. Her gü nüm bir şok sa yı lır, de ğil mi? Hep si nin göz le ri ne ba kı yo rum, aca yip ol muş lar. Cum hur baş ka nı, baş ba kan, ge nel kur may baş ka nı, mu ha le fet, hep si küp le re bin miş ler. Hep si böy le öf ke li, ade ta ne re den çık tı bu be - la? der ce si ne hep si ba na sa ta şı yor. Tüm bun lar bir olay ol du ğu mu or ta ya ko yu yor. Ben de eği lim ler çok er ken yaş lar da var dı ve ben hep si nin önü nü açık tut ma ya ça lış tım. Okul eği li mi, bir sü rü in sa ni eği lim; ba zı nok ta la rı bü yük öl çü de öz gür lük kav ra mıy la izah et mek müm kün. Bu yan bi raz ağır ba sı yor. Her hal de ben, ken di ken di si ne en iyi dav ran mış in sa nım. Ken di - mi tut sak la ma ma, ken di mi hap set me me, ken di mi çir kin leş tir me me, ken di mi ca hil li ğe terk et me me, ken di mi za val lı lı ğa terk et me me, ken di me hak sız lık et me me, sa nı rım en öz gün ya nım dır. Ben den bir şey is te ni yor sa, say gı du ya rım. Ço cuk luk öz lem le rim var. Bir yer de o öz lem le rin hiz met çi si ola ca ğım. Ta bii ha ben, ha ço cuk lar, ha halk far ket mez. Ço cuk bir şey is ti yor sa, öz lem le ri var sa, ömür bo yu ona bağ lı ka lı rız. Da ha si ya se te baş la ma dan da öğ ret men le ri min tü mü nün dik ka ti - ni çek miş tim ve on la rın bir no lu öğ ren ci siy dim. Bu nu ra hat lık la söy le ye bi li rim. Ama ça lış ma la rım da var dı. Kor ku la rım, en di şe le - rim de do lu do luy du. Bü tün bu ku ral sız-gö zü ka ra gi bi gö rü nen öz - gür lük gi ri şim le ri me rağ men çok en di şe li yim. Çok öl çü ler için de yim. Kı lı kırk ya ran bir özel li ğim ol du ğu nu da söy le ye bi li rim. Bel ki bu yö nü mü de kim se bil mi yor. Be nim ka dar he sap la yan, be nim ka dar öl çü lü adım atan kim se yok tur. Çok dar bir yer de çok öl çü lü ya şa mak. Çok az im kan la ba şa rı yı zor la mak. Ama bir çok la rı po li ti ka ya pı yor, çok ge niş ola nak lar çık tı ğın da ya şa ma sı nı bil mi yor lar. Na sıl der ler, önü yem do lu atın, ka bur ga la - rı nın bir bi ri ne geç me si gi bi. Bir ço ğu nun du ru mu bi raz bu na ben zi - yor. Ken di le ri ni Allah'ın fu ka ra la rı du ru mu na ge tir miş ler. Dü şü nün, ben en sı kı şan ada mım, ama en dar yer de bi le ma nev ra im ka nı bu - la bi li yo rum. Müt hiş et ki li yo rum, sa vaş tı rı yo rum, ge liş ti ri yo rum; tar zım la, tem pom la, ma nev ra ka bi li ye tim le içim de dün ya ya ra tı yo - rum, ufak bir ile ti şim ara cıy la yoğ ru lu yo rum. Ben bu ra dan düş ma na di rekt yum ruk sal la ma dım, ama Ankara'da vu rul du lar. Ben vur dum, de ğil mi? Açık. Şim di ye ka dar hiç bir Kürt böy le si vu ruş dü zen le ye me di. Ben bu ra da yım, adım at ma dım, ama uzak tan da de mek ki vu ru la - bi li yor. Di ğer bir çok şey de de böy le. Ben ken di mi halk tan giz le mi yo - rum. İçi miz-dı şı mız çok açık. Şim di, sev gi-sa vaş ola yı, iyi lik-kö tü lük, gü zel lik-çir kin lik ola yı. Ta bii ki, kav ga nın özün de bun lar var. Bu her hal de, bi raz top lum sal özel li ği miz de olu yor, çe liş ki le rin dü ze yi iş gal le, is ti lay la, hat ta do - ğa ko şul la rıy la da bağ lan tı lı ola bi lir. Top lu mu mu za bak tı ğı mız da her şey çok çir kin, her şey çok sev gi siz, say gı sız. Ai le de, köy de, her ne re ye uzan dıy sam öy le. Çok du yar lı bi ri si ol du ğum için ben bun la rı ka bul ede mez dim ve ya iş te ba şı mı alıp gü zel yer le re gi de - mez dim. Ben ger çek çi bir in sa nım. Ül kem bu ka dar çir kin leş miş se, in san la rı mız bu ka dar çir kin leş - miş se, ken di me so ru sor ma sı nı bi le ce ğim. Kürt le rin ço ğu Avrupa'ya ve ya met ro pol le re kaç tı ve hat ta Türk gi bi ol ma ya ça lış tı, de ğil mi? Ama ben bu nu gör dük çe et ki len dim ve esas du ruş bi çi mi mi al ma ya baş la dım. Ken dim de da hil, bu ka dar çir kin olan ben, bu ka dar za val lı olan ben, bu ka dar ha ra be olan ben, bu ka dar so yu lan ben düş man kav ra - mıy la bu ka dar uğ ra şı yo rum. Her gün, her sa at, so ra so ra çe liş ki yi or ta ya çı kar dım. Bir ha re ket li li ğe yol aç tım. Bü tün bun lar ta bii ki, bü yük sor gu sü re ci, ki şi li ğim şe kil le nir ken be ni böy le nef ret le, kin - le, öf key le, ay nı za man da dü şün me ye sev ket ti. Ben bu sü reç le ri bin kez ya şa dım

124 Olu şum-ge li şim de ni li yor. Din le uğ raş tı ğım ka dar, fel se fey le de uğ raş ma ya ça lış tım. As lın da o ka dar ya ra tı cı, an la yan bi ri de de ğil - dim, açık ça iti raf ede yim. Ki tap oku yor dum, ama ba zen el li kez oku du ğum yer ler var dı. O ka dar ze ki, ağ zı laf ya pan bi ri si de de ğil - dim, ama pe şi ni bı rak mam, bı rak ma dım. Di ni ir de le, Al lah ne re de, Al lah na sıl, sor so ra bil di ğin ka dar. İyi lik, kö tü lük vb Din le hal le de mez dim, fel se fe ye at la dım. Fel se fe bi li me bi raz da - ha ya kın. Yi ne de öy le bir fel se fe ci gi bi öğ ren di ği mi san ma yın. Bir - kaç özel li ği öğ ren diy sek, bu da bi zim için önem li dir. Ol ma dı, si ya se te at la dım. Si ya se te at lar ken hep sin den da ha de ne - yim siz, da ha gör gü süz düm. As lın da bel ki hâlâ öy le yim. Ama si ya - se ti fark lı ya pı yo rum. Si ya se tin hak kı nı ve ri yo rum. Si ya se te öz gür lük ta nı yo rum. Si ya se ti dü şün ce ler le ba şa rı yo rum. Si ya set te ne yi ba şar dım? Özel lik le si ya si di ya log için ben bun la rı aç ma ya ça lış tım. Ta bii faz la an la yan ol ma dı. Si ya set na sıl gü dük - leş ti ril miş, na sıl de ğer den dü şü rül müş, bu nun ye ri ne çok ka tı ve üre ti mi bo ğan bir mi li ta rizm na sıl ika me edil miş ve bu Türk in sa nı - nın ya şa mı na na sıl so kul muş, na sıl üre ti mi ke si yor, na sıl in san lı ğa za rar ve ri yor? Bu nu on la ra, o ge ne ral le re gös te re ce ğim. Za ten sa vaş tut kum bun dan ile ri ge li yor. Sa vaş tan çok çe ki nen bi ri si yim. Vur ma sa na tı nın en önün de ki be nim şim di. Ama be ni bu işe çe ken ne? Kar şım da ki laf tan o ka dar an la mı yor ki, zor gü cü ne o ka dar gü ve ni yor ki, bü tün doğ ru la ra o ka dar set çek miş ki, hat ta bü tün ola sı ya şam bi çim le ri ne o ka dar ege men lik kur muş ki Ben Türk mi li ta riz min de bu nu gö rü yo rum. As lın da baş lan gıç ta as ker ol ma öz le mim var dı. İl gim var dı. Bel ki de ya şa ma mın önü nü kes ti ği için içi ne gi rip an la ma ya ça lış tım. Onun la bel ki bir şey ler çe vir me yi dü şü nü yo rum. Hat ta il ko kul day - ken bir ço cuk luk ar ka da şım var dı, onun la dar be yi dü şün müş tük. Her hal de 27 Mayıs'ın et ki si. Şöy le ha va kuv vet le ri ko mu ta nı ol, şöy le dar be yap. Ne ya pa ca ğız, bel li de ğil ama dü şü nü lü yor. Önem - li olan böy le ma ce ra cı dü şün mek. Da ha son ra as ker ola ma dı ğım için hün gür hün gür ağ la dım. Şu an da bü tün Türk or du suy la sa va şı yo ruz. Türk or du su be ni as ker ya - pa cak, ko mu tan ya pa cak ve der di mi hal le de cek. Şim di ko ca man Türk or du su na kar şı ye ni bir or du ya ra ta ca ğız ve onu sar san bir sa - va şın ba şın da yız. En gel ola mı yo rum içi ne gi rip bir yer le re ulaş mak, ol ma dıy sa kar şı sın da du ra rak mut la ka bu so ru nu mu hal let mek is ti yo rum. Bi li yo rum ki ha ya tın önü ne böy le bir araç ko nul muş. Türk or du su na gi de mez dim, her şey ya sak. Bek çi ye ba kı yo rum, o faz la bir güç de ğil; asıl güç or du. Or du nun için de de özel or du. Şu an da ina dım var. Be nim özel li ğim, dü şün ce min son de re ce üret ken, sü rek li ve id - di a lı ol ma sı dır. O as ke ri de ni len so run ne dir? Bu as ke ri de ni len ege - men lik ne den bu ka dar aman sız? Tür ki ye or ta mın da doğ dum, şim di Tür ki ye or ta mın da so rum lu ol mak is ti yo rum. Türk or du su na kar şı, Türk- Kürt kar şıt lı ğı na çö - züm ge tir mek is ti yo ruz. As ker yö nüm na sıl ge liş ti? As lın da te mel bir öz gür lük is te mim var ve bir çok yö nüy le onun önü nün ke sil me si söz ko nu su. Ben de o ko nu da ken di me say gı lı ol - du ğum için, as ke ri ola rak güç ol mak is ti yo rum. O ol ma dı ğın da, kar şı bir as ke ri güç ola rak önü mü aç mak is ti yo rum. Bu nun baş ka ça re si yok. Bi lim bu nu böy le sap ta mış sa, ge re ke ni ya pa cak sın, bi li me iha net ol maz. İs ma il Beşikçi'nin de di ği gi bi, bi - lim sa de ce ba zı ger çek le ri tes bit et mek için de ğil dir (say gım var, bü yük lük tür. Onun için yıl lar dır zin dan da dır). Ama bir de bi li min em ret tik le ri var. Sö mür ge ci lik, mi li ta rizm, sa de ce tes pit et mek le kar şı la na cak ol gu lar de ğil dir. İkin ci bir so ru da şu: Bun dan kim za - rar gö rü yor? Kürt ler bu ka dar za rar gö rü yor sa, bi lim ada mı nın at - ma sı ge re ken ikin ci adım, yık ma lı sın, ge re ki yor sa ora da da yer al

125 ma lı sın! İs ma il Ho ca ne den böy le yap mı yor di ye suç la mı yo rum. O söy le di, bin de fa şü kür. Onun söy le di ği ger çek le ri esas al dık la rı nı söy le yen ler sal dır sın lar. Bir gö rev bö lü mü de di ye bi li riz. Bi lim be nim için ira de mi aya ğa kal dır ma yı ifa de eder. Bil gi kü pü fi lan ol mak is te mem. Bu an lam da bil gi den nef ret ede rim. Bil gi, bi - raz iş le ri doğ ru yü rüt mek için dir. Baş ka tür lü bil gi yi ka bul et mem. As ker lik te en id di a sız ol ma ma rağ men, bütün öz gür lük is tem le ri - min önün de en gel ol du ğu için ve yi ne ken di me say gı nın bü yük lü - ğün den do la yı sen mi sin önü mü ke sen or du? de yip, ilk Kürt adı na ya pıl ma sı ge rek ti ği gi bi yö nel dim. Ve ta rih te kim se nin yap ma dı ğı nı yap tım. En et ki siz, en za val lı; aşi re ti, ai le si, hiç bir şe yi ol ma yan, tek bir ar ka da şı bi le ol ma yan; or ta da tek bir fi şe ği, pa ra sı, ku ru şu ol ma yan bi ri kalk tı, böy le id di a lar la or ta ya çık tı. Çok de ği şik bir kav ga. Don Ki şot bi le böy le kav ga yap maz. Bu kav ga ya öy le baş la dık. Za ten uzun sü re her kes dal ga ge çi yor du. Ne dir Kür dis tan? Laf se - nin ki! Yıl lar ca böy le söy lü yor lar dı. Çok ki şi ye so nuç ta ken di mi an lat ma sı nı bil dim. Bu ko nu da çok müt hi şim. Be ni dost ça an la ma yan la ra kan kus tur ma sı nı da bi li rim. Be nim le mu ha tap olan, ya an la ya cak, ya an la ya cak. Ben öl sem bi le me se le bi te cek mi? Be nim ek ti ğim to hum lar, bin yıl Türk or du - suy la sa vaş ma ya ye ter li dir. Te me li böy le at tım. Yap tı ğım işi çok öl çer bi çe rim. Yüz yıl, bin yıl son ra sı nı gör me - sem, ben bu işe iş de mem. Yir mi yıl dır dağ yo lu nu aç mak için sab - re di yo rum ve dağ yo lu açıl dı. Dü şü nün, sı fır dan bu ha le ge ti ren adam ne ler yap maz ki! Var sın Türk ge ne ral le ri bu nu he sap la sın. Ben bir kaç ki şi da ha ye tiş ti ri rim, da ha faz la sı nı ya pa rım. Za ten ya pı yo rum da. Eli mi si la ha at tım mı? Ha yır. Ge nel yön len dir mey le, uzak tan ku man day la yü rüt tüm. Bi raz da ha yak laş tı ğım za man ne ola ca ğı nı düş man he sap la sın. İn san lık - tan an la mı yor, si ya set ten an la mı yor san, il le as ker lik di yor san, al sa - na as ker lik! Öy le bir as ker lik sa na tı çı ka rı rız ki, en ku dur tan cin sin - den olur. Ken di me gü ve ni yo rum. Her şey ay nı an da ol maz. Ama bir öm re sığ dı ra ca ğı ma emi nim. Şim di bü tün bun lar be nim na sıl ya şa - dı ğı mı, na sıl ça lış tı ğı mı her hal de bi raz gös te ri yor. Ben de bir alış kan lık ha lin de dir, düş ma nı mı bir ej der ha ya, bir ca - na va ra ben ze ti rim. Ağ zı nı aç mış, ateş püs kü rü yor. Ben de onun önün de, iki de bir ar ka sı na ba kıp ken di si ni ayar la yan bi ri ko nu mun - da yım. Ba zen bir ka ya nın ar ka sı na ge çe rim, ba zen gö zü ne bir şey ata rım, eğer di şi ni kı ra bi le cek sem ba zen bir taş ata rım. Bun la rın hep si tak tik tir ve ya düş ma nı esa sın da tam ta nı mak ve his set mek tir. On dan son ra ba cak la rı ma an lam ver me ye baş la rım. Ba cak la rım ne ka dar güç lü, onu yok la rım. Ba cak der ken dü şün ce ye te ne ği mi, ru hu mu, kı sa ca sı her şe yi mi, bü tün et kin lik le ri mi kas te - di yo rum. Ba cak la rım bu an lam da ne ka dar ha re ket li dir? Düş man dü - şün ce de öğ re ni lir. Te o rik ola rak öğ re ni lir. Da ha son ra da ayak sa hi bi ol mak, si ya si ara ca ka vuş mak de mek tir. Si ya set yap ma yı bi le cek sin. Bir de hız çok önem li. Ya vaş yü rür sem düş man be ni ke sin yu tar. Bir di ğer önem li ko nu da, tes lim ol ma ma mız dır. Ca na var her za - man ca na var dır. Sö mür ge ci lik, fa şizm, özel sa vaş her za man ken di ka rak te ri ni ko rur. Ca na va rı hiç bir za man he def ten sil mi yor, dost ola - rak gör mü yo ruz. Bu nun ya nı sı ra de di ğim gi bi, tek nik tak tik le ri iyi be lir le mek ge re kir. Eli me ne ala ca ğım? So pay la mı, taş la mı vu ra ca - ğım? Kı sa ca sı düş ma na kar şı eli me ne ge çi rir sem, onun la düş ma nı na sıl vu ra ca ğı mı he sap lar, di di ni rim. Ba şar mak için ça ba la rım. Tarz, tak tik, tem po, hep si ba şar mak için dir. Ken di ca na va rı mı bi raz dur dur mu şum, ken di me yak laş tır mı yo - rum. Ça lış ma tar zı mı aca ba ne den bu ka dar yo ğun laş tır mı şım? Ne den bu ka dar se ri, çok hız lı dü şü nüp, hız la ce vap ve ri yo rum? Ca na var - dan do la yı dır. Ya şa ma ge li şi mim ne den? Ca na va rın kar şı sın da bağ - lan ma mak için dir. Ne den tüm ye te nek le ri mi bu nok ta da yo ğun laş tı - rı yo rum? Sap ma mak için dir. Ne den yü re ğim da i ma he ye can için de? Bir ko par sa be ni yer le bir eder. Ne den gö züm sü rek li düş man da,

126 ne den sü rek li ayak ta ve sü rek li te tik te yim? Ga fil ce be ni yut ma ma sı için. Bü tün bun lar da tu tar lı ol mak ge re kir. Tu tar lı ol mak önem li. Ba zen ya pa rım, ba zen yap mam ol maz. Tem pon bir düş tü mü, aya - ğın bir tö kez le di mi, pe şin de ki ca na var se ni yu tar. Ba zen hız lı ko şa rım, ba zen uyu rum. Her za man hız lı, her za man eli taş lı-so pa lı, her za man düş ma na ba ka rım, her za man me sa fe yi ayar la rım. Tak tik, elim de ki si lah tır. Za man la par ti kur duk, söz le vur duk. ARGK'yi kur duk, böl ge ye ge ril la yı yay dık. Kit le yi kal dır dık. Bun la rın hep si tak tik tir. Bir de, ken dim koş tu ru yo rum. Baş oyun cu be nim. Sa va şı baş la tan be nim, ona iyi ön der lik yap ma lı yım. Hal kı da bi raz ko ru ma lı yız. Bir çok is yan cı hal kı mah vet ti, ikin ci gün ken di de yu tul du. Biz hal kı da ko ru yo ruz, ken di mi zi de, par ti yi de, kad ro yu da. Bütün bun lar sa va şım tar zı mız, tak ti ği miz dir. Ben de ki çö züm na sıl ger çek le şi yor? Dü şün ce, pra tik sa vaş si ya set, ör güt len me, ey lem li lik bi rey sel ini si ya tif, ko lek ti vizm baş lan gıç, so nuç plan la ma, uy gu la ma kit le sel iliş ki, ön cü lük ro lü, ön der lik mer kez ve kad ro iliş ki si, da ha ge nel halk iliş ki si tak tik iliş ki si, or du-sa vaş iliş ki si da ha ge nel dost-düş - man kav ra mı ol mak üze re, ge nel de ya şa nan ina nıl maz öl çü de den - ge li ola ma mak, bir leş ti ri ci ola ma mak, bağ lan tı yı gö re me mek, hep bir ta ra fa ağır lık ver mek ve böy le ce sav rul mak, kay bet mek tir. Oy sa be nim, bi ri ni di ğe ri ne ter cih et me yi şim ve ya hep si ni bir den gey le gö tür me yi ba şar mam, sa nı rım ye te nek le rim ve ba şa rı gü - cüm le ya kın dan ilin ti li dir. Bu na çok da ha kap sam lı şey ler ek le ye bi li rim. En il le gal den tu tun en le ga le ka dar uza nan, en aman sız sa vaş tak tik le rin den tu ta lım en ba rış çı tak tik le re doğ ru açıl ma ya ka dar. Çok çe liş ki li gi bi gö rü nü - yor, ama ba na gö re bağ lan tı lı dır. İki si ne de ye ter li es nek lik te ce vap ve re bi li yo rum. Ba zı la rı sa va şa gi ri yor, si ya se ti-ör gü tü unu tu yor. Dip lo ma si ye gi ri yor, sa va şı unu tu yor. Si ya set ya pa yım di yor, si ya - se tin sa vaş la bağ lan tı sı nı çok tan unut muş olu yor. Si ya si kad ro ile çe liş ki ye gi ri yor ve ya as ke ri kad ro si ya si kad ro yu hiç sev mi yor. Bun la rın önü nü bı rak san had saf ha ya ula şır. Or du ya ka tı lı yor, hal kı hi çe sa yı yor. Ko mu tan olu yor, be ni hi çe sa yı yor. Bun lar in san la rı - mı zın de rin za af la rı dır. İl gi le ri tek bo yut ta ge liş miş tir, ka pa si te si beş-on işe el ve riş li de ğil dir ve ya ye te nek le ri ni faz la or ta ya çı kar ma - mış tır; top lu mu muz bu tür özel lik ler le yük lü dür. Bu nun te me lin de sö mür ge ci tah ri bat ya tar. Ben bu nu gi der me ye ça lı şı yo rum. PKK ön der li ği nin bu ka dar es nek ol ma sı, as lın da sö mür ge ci tah - ri ba tı gi der me ko nu sun da ki du yar lı lı ğın dan dır. Ön der lik de bu ka - dar za yıf lık, bu ka dar çe liş ki or ta mın da, bu ka dar da yat ma kar şı sın - da na sıl bu ka dar es nek, nasıl bu kadar bir leş ti ri ci olu yor? Bu açı ğı na sıl ka pa ta bi li yor? Bir ulu sal ön der bu nu yap mak zo run da. Be nim bü tün hik met-i har bi yem de iş te bu ra da giz li dir. Bi ri iyi si ya set ya par, di ğe ri iyi dip lo mat tır. Bi ri iyi pro pa gan da cı dır, di ğe ri iyi vu ru cu dur. Bi ri nin fa lan ca ye te ne ği güç lü dür. Ön der lik ise, az çok hep si ni tem sil eder. Bir leş ti rir ve bu nu ba şar dı ğı oran da da ba - şa rı lı bir ön der olur. Ken di mi müt hiş su nu yo rum, ola ğa nüs tü ça ba sar fe di yo rum. Bu nun için ken di mi ye ni lir-yu tu lur, özüm se nir kıl - mak is ti yo rum. Mil yon la rın öz le mi var bu ra da. Ay nı şe kil de aman sız lık da var. Sa vaş ira de si ka dar, sev gi ira de si de bü yük. Ço ğu bu nu an la mış ol mak tan he nüz uzak tır. Yal nız sa va şı ge liş - tir mek le kal say dım ve sev gi yi ge liş tir me sey dim, di ğer le ri gi bi ke - sin lik le çok tan bit miş tim. Si ya si ya nı he sa ba kat ma say dım, bi zim - ki le rin an la dı ğı gi bi hal ka yük len sey dim, sa vaş çok tan bit miş ti. Yal - nız ide o lo jik si lah de sey dim, tek bir ge ril la or ta ya çık maz dı. İn sa nı çok yön lü ele al ma say dım, bir sü rü ha in-ga fil be ni çok tan bi tir miş ti. Ta ri hin te mel ya sa la rı nı bil me sey dim, be ni çok tan gö tür müş ler di. Bü tün bu ko nu lar da ta rih le ça lış mam, aman sız bir amaç ta kip çi si ol mam, in sa nın te mel özel lik le ri üze rin de ade ta bir ilah gi bi dur mam, be ni ol duk ça güç lü kı lı yor. İki ucu bir leş tir me nin sır rı iş te bu dur

127 Ken di me gü ve ni yo rum. Bü tün so run lar kar şı ma di kil se, ken di mi bü tün so rum lu la rın, kad ro la rın ye ri ne ko yup, işi gö tü re bi li rim. O ka dar es ne ğim. Beş-on ki şi da ha ol sa böy le, bu bir mer kez olur ve za fer da ha ko lay ka za nı la bi lir. Da ha kap sam lı ola rak baş ka güç ler le de bu işi yap ma im ka nım var. Dik kat edin, par ti yi de aşı yo rum, baş ka güç le re uza nı yo rum. Halk yet mez du ru ma dü şer se, bu işi ge le cek ku şak la ya pa rım. Ta ri - he baş vu ru rum, ge le cek in sa na baş vu ru rum. Ama mut la ka or ta ya çı ka rı rım. Bu nun ne de ni, da ha ön ce de de di ğim gi bi, çok yok sul ve ça re siz bı ra kıl mak tır. Or ta ma ha kim olan sö mür ge ci lik çok tah rip kar ol du ğu için, ben den ola ğa nüs tü ol ma mı is ti yor. Bu açı ğı baş ka tür lü ka pa ta - mam. Ka pa ta ma dı ğım za man da, ro lü mü oy na ya mam. Baş ka tür lü bü yük lük na sıl or ta ya çı ka cak? Baş ka tür lü düş ma na na sıl dar be vu - ru lur? Dos ta çı kış na sıl sağ la nır, kü çük in san na sıl yü cel ti lir? İş te in - san la rı mı zın da böy le ol ma sı için ola ğa nüs tü ça ba har cı yo ruz. Ama ye te nek siz le ri düş man vur muş, göz le ri ni sap tır mış. Bü tün ça ba la rı ma rağ men hâlâ sı nır lı ka lı yor sa, suç lu su ben de ği lim. Ama yi ne de mut lu yum, PKK'liler an lam lı sa va şa bi lir ler, iliş ki le ri ni fe - da kar lık la, ce sa ret le gö tü rüp so nuç ala bi lir ler. PKK en iyi dü şü nen, en doğ ru yu bu lan, ey le me de en ka rar lı yü rü yen ha re ket tir. Bü tün eleş ti ri le ri me rağ men, en be ğen di ğim in sa nı PKK için de bu la bi li yo rum. Te mel tez gah bu ra sı dır. Tar zı tem po su en iyi olan lar bu ra dan çık mış tır ve da ha iyi si de çı ka cak tır, ön cü lük ro lü nü oy na - ta cak tır. He def le nen in san bu ra da şe kil le ne cek tir. Ta bii ör nek ler de çık mış tır. Bun la rın anı sı na ya pı yı pe kiş ti re ce ğiz. İç ten bir iha net, ga fil bir du rum ya şan maz sa, gör kem li ve ke sin ba şa rı iş ten bi le de - ğil dir. Şim di ki ge liş me ler de bu işin ba şa rı yö nü nün ağır bas tı ğı nı gös ter mek te dir. Bu ko nu da ken di ni giz le yen ve ya abar tan bir ki şi lik yok tur. Ben tu tar lı lı ğı bu ra da gö rü yo rum. Ya pı la nı tüm gü cün le açık la ma ya ça lış, za a fı nı da or ta ya koy, bu ko nu da hiç en di şe len me. Ama hiç bir şe yi de ba şın dan mah kum et me ve da ha ba şın dan da en iyi si dir di ye gös ter me! Sü ren sa va şın, bu mu ci ze nin sır rı ne dir di ye so rar sak, ta ken di - si dir de rim. Hiç ya şa ma şan sı ve ril me yen, hiç ba şa rı lı ola maz de - ni len, sa de ce düş ma nın de ğil, dost la rın da, hat ta sa vaş çı la rı mız için de bi raz böy le gö rü len bir dü zey den, bü yük ba şa rı la bi lir bir dü ze ye ge li ni yor. Düş ma nı mı zın cep he sin de umut suz luk had saf ha da dır; bi zim ise, ar tık ka za na ca ğı mı za her kes ina nı yor. ** * Bir de sa vaş, sev gi, in san iliş ki si sa nı rım her ke sin hay li il gi si ni çe ki yor. Kız lar bu ko nu da da ha çok me rak ede bi lir ve da ha ger çek çi ola bi lir ler. Her kes öğ ren mek is te ye bi lir. İn san ey le mi nin önü nü açık tut mak is te rim. He le bu ge le nek le rin ağır et ki si al tın da bo ğul muş ai le-top lum ya - pı mız göz önü ne ge ti ril di ğin de, bu iliş ki nin üs tün den çok özen le, çok ye rin de, çok dev rim ci ve çok öz gür lük çü yak la şım la rı ek sik et - me ye ce ğim bi lin me li dir. Kürt, ka dın-er kek iliş ki sin de öl müş tür. Kürt, bu iliş ki de çir kin leş miş tir, al çak tır, re zil dir, kö le dir, tut sak - tır, an ti-si ya si dir, an ti-as ke ri dir, bir ko ca ka rı dır. Ba na gö re bü tün bun lar, bu iliş ki nin için de gö mü lü dür. Şim di na sıl açı ğa çı ka ra ca - ğız? Ehmedê Xanî'nin pra ti ği ne bel ki bu bir açık lık ka zan dı ra bi lir. Ben şu nu gör düm, Kürt bi raz ka ra sev da lı dır. Za man za man bu nu ken dim de de eleş tir dim. Ka ra sev da yı or ta dan kal dır mak için ken - dim den tu ta lım, dal ga dal ga bü tün bir hal kın ger çe ği ne ka dar in dir - gi yo ruz. Bü yük bir ih ti mal le he pi ni zin ka ra sev da ile iliş ki si var dır. Bü tün bu kız lar, er kek ler öy le baş la mış. Ayıp de ğil söy le me si, ben de öy ley dim. Ben de, ye di ya şın dan baş lar. Bu do ğal dır da. Her han - gi bir ola ğa nüs tü özel lik de ğil, her kes te var. Ama be nim iş le yiş tar - zım önem li dir. Bu ko nu da bir ço cu ğun saf ça yak la şı mın dan tu ta lım, ge le nek le rin tüm em ret tik le ri ne ge re kir se sor gu la mak la kar şı lık ve - ren ve iliş ki de bu teh li ke le re as la yol aç ma yan; en önem li si de gö

128 mül me si ge re ken ne dir, di ril me si ge re ken ne dir, bun la rı açı ğa çı kar - tan bir tar zın sa hi bi yim. Bu ko nu lar araş tı rıl dı ve or ta ya çı ka rıl dı ki, du rum çok teh li ke li. Bun la rı er ken yaş lar da gö rü yor dum. Köy de fu ka ra bir de li kan lı var dı. Be nim fu ka ra bir kom şum du. Ga li ba bir kız bul muş tu. Her ba har yo la çı kar dı. Ney miş, çe yiz ala - cak mış! İs mi hâlâ ak lım da. Ça lı şı yor ça lı şı yor kız ala cak. Ya hu bu kız al ma nın ba şı bin de fa ye re gir sin! Bi zim de li kan lı yı bi ti ri yor. De dim ya çok zor, yıl lar ca ça lı şı yor bir çe yiz ala bil mek için. Bir oda cık evi var dı. Uğ raş tı, ikin ci oda yı na sıl ya pa cak? Da ha son ra ço luk ço cuk, bun la rın ba kı mı dır. Ke sin al tın dan çı ka ma ya ca ğı bir du rum. Bu an lam da çok ger çek çi yim, al tın dan çı ka maz. Şim di bun - la rın hep si ni siz ka bul et ti niz. Adam yir mi si ne ge lir se, kal kar ev le - nir, ni şan la nır Ve ben bu na gü lüp geç tim. Böy le olur sa bi te rim, de dim. Bu çok önem li bir sap ta ma dır, ger - çek çi bir sap ta ma. Ya ni ben er kek ol ma dı ğım için de ğil, ye te nek siz ol du ğum için de de ğil. O za man si ya sal öğ ren ci siy dim ve çok id di a - lı bir öğ ren ciy dim. İs te di ğim ka dar kız bu la bi lir dim. Ama be nim ka dar te laş lı bi ri da ha yok tu. Güç süz, ba şı na ne ge le ce ği bel li ol ma - yan, der di ol ma yan bir za val lı. Ne re dey se ken di me as la er kek li ği ya kış tı ra mı yor dum. De mek ki, top lum sal bir so run la kar şı kar şı ya yım. Bu ra da bir ulu sun tü ke ni şi var, ça re siz li ği var. Ai le çö züm le me le ri bu te mel de - dir. Da ha kap sam lı bir bi lin ce ulaş mak açı sın dan okun ma sı ge re ki - yor. Ken di ni kap tı rır san, git tin, gö le düş tün, bo ğul dun. Bir Kürt er - ke ği sin. Bu Kürt kör dü ğü mü ne he pi niz düş müş sü nüz. Ne den şim di ön der li ğe tam ula şa mı yor su nuz? Bu nun önem li bir ne de ni bu iliş ki - dir. Ayıp de ğil, ben her şe yi iti raf edi yo rum. Be nim de var dı. Ama çok uğ raş tım. Hâlâ da ka dın ko nu sun da sa va şı yo rum. Na sıl ka dın? Na sıl iliş ki? Na sıl dü zey? Bu ko nu lar da kı ya met ka dar sa va şı mız var. Ama siz öy le ken di ni zi tat min et miş si niz ki Fa kat ben ayıp - la mı yo rum. Ev li olan la ra, ço luk ço cuk sa hi bi ar ka daş la ra say gım var. Ama hep si ne çok bağ lan mış sı nız. Ba na gö re o tarz bir-iki ço cu - ğa bağ lan mak, bir ka dı na bağ lan mak, ken di ni zi in kar et mek tir. Ulus sev gi si ne na sıl ula şı lır? Bü tün ka dın cin si nin öz gür lük il gi - si ne na sıl ula şı lır? Siz ilk ka dı nı, ilk ço cu ğu bu lur bul maz, as lın da çok şe yi kay be di yor su nuz. As lın da ro man cı nın, ede bi yat çı nın işi dir, ben on la rın ko nu su na da gi ri yo rum. Yi ne de ta nı sın lar. O teh li ke yi gör düm, ken dim de ya şa dım. Ayıp de ğil, il ko kul dan be - ri be nim ka dar kız la rın pe şin de ko şan, iç ten, de rin den bir in san iliş ki si ara yan bi ri da ha yok tu. So nuç ta bu ko nu da ulaş ma du ru mu be nim için var dı, ama ka dı na ulaş mak zor du. Ka pı kom şu kız la rı na ka dar. Ki mi si il gi çe ki ci, ki mi si çok gü zel, ki mi si şöy le, ne ola cak? di yor dum. Bü - tün bun la ra gö re na sıl ko ca? De li kan lı la ra gö re na sıl kız? Uy gun mu, de ğil mi? San ki bun la rın bir no lu so rum lu su ben mi şim gi bi. Na sıl olur? So ru la rı so ra so ra, bu gün mil yon la ra ce vap ve ri yo rum. Ken di ba cı la rım var dı, ço ğu he nüz ya şı yor. Bu fu ka ra la rı, bu kız - la rı, iki gün lük yol dan ge li yor lar, biz kız is ti yo ruz di ye. Bir gün adam gel di, ba cı yı is te di, al dı gö tür dü. Bu kim di? Aca ba o iliş ki doğ ru muy du? Da ha dü ne ka dar bir lik te ya şa dı ğı mız ba cım ne den, ne re ye git ti? Doğ ru mu dur? di ye sor gu la ma ya al dım. Baş lık pa ra - sı doğ ru mu dur? Bu ev li lik na sıl ol du? Bu ev li li ğin be nim üze rim - de ki et ki le ri ne ler dir? Her şe ye bir il gim var dı. Doğ ru su ney di? Yan lı şı ney di? De di ğim gi bi bu iliş ki de gi de rek ada mın kö le ol du ğu nu, bi zim ba cı nın da da ha de ği şik de ğer len di ril - me si ge rek ti ği ben de bir id di ay dı. Bit me miş tir, bu nu ba cı ya uy gu la - ma dık, ama baş ka ba cı la ra uy gu la rız. De mek is te di ğim, bu var dı ve ge nel leş ti ri yo rum. So nuç mü ca de le yo lu nu seç tim. Bir de çok ge çim siz lik, bü yük sev gi siz lik var. Ana ol du ğu nu id dia eder ken, ço cu ğun hiç bir is te mi ne kar şı lık ver mi yor. Fu ka ra ka dı nın gü cü de yok. Za ten on dan do la yı sö mür - ge ci li ğe yük len dim. Anam la kor kunç ce bel le şir dik. Dü şü nün, bü tün

129 ana lar şa ha det ver me le ri ne rağ men, be ni oğul la rın dan da ha de ğer li gö rür ler. Ama an lat mış tım, ben anam la müt hiş ce bel le şir dim. Da ha son ra dan bu ana- oğul iliş ki si ni sor gu la dım. Anam ben den ne is ti yor? Ben anam dan ne is ti yo rum? Ana gi de rek bir ül ke ol du. Oğul gi de rek bir mi li tan ol du. Bu ne re ye gö tü re cek? Kız kim dir, oğ lan kim dir? Oğ lan gi di yor Çukurova'ya, on yıl ça lı şı yor, bir çe yiz bu la mı yor. Oku yor oku yor, dü dük ka dar bir me mur ola mı yor. Ben bu nun ne si ne say gı, ne si ne sev gi gös te re ce ğim? Kız ba sit bir çe yiz, ufak bir al tın vb. is ti yor. Ben ne ya pa ca ğım? İn san lık bu nun ne re sin de? Sev gi bu nun ne re - sin de? Ben tar zı mı, bun la ra kar şı ör güt lü yo rum. Aman bu tu za ğa düş me yin! Sen ken di ni çek, ama il gi ni de mu ha fa za et. Ana ya, kı za, oğ la na olan il gi ni de dik kat le in ce le, de ğer len dir. Mut la ka bir çö - züm bu lur sun. Be ni ge ri ye iten öz lem le ri, il gi le ri, yak la şım la rı hep ge ri de bı rak - tım. Za mana ayar la dım. Şu an da bü yük bir ev li lik yı kı cı sı yım. Ya bü yük ev li lik le ri ka bul ede cek si niz, ya da si zin kü çük ev li lik le ri ni zi ba şı nı za yı ka ca ğız. Ma a le sef yı kı yo ruz. Bü yük ka ra sev da yı kı cı sı yız. Ben hep bü yük aşk tan ya na ol dum. Bü yük aş kı ba şar, ben se ni al - kış la ya yım. Kıs kan mı yo rum, bü yük aş kı esas alı yo rum. Ehmedê Xanê aş kı, tam bü yük bir aşk de ğil, ama bel ki de onu öz le yen bir aşk. Kürt lük var, top lum sal lık var Ehmedê Xanî'de. Bü yük dü şü nü - yor, bey-pa şa aş kı dü şü nü yor. Bi raz dü şün dü ğüm tarz da ola bi lir, bu nu yap mak zo run da yım. Keş ke aş kı böy le çö züp hal le de bil sek, böy le se vip se vi le bil sek. İş te şim di ben onu önü nü ze ko yu yo rum. Eğer koy maz sam, ulu sal an lam da iki yüz lü lük et miş olu rum. Özel iliş ki ay rı, bey-pa şa iliş ki si ay rı, sev gi ay rı, si ya si gö rev ler ay rı. İş te bun lar la ba ğı doğ ru koy mak, be nim en önem li özel li ğim dir. Ge li şi yor ta bii, ka ra sev da ye ri ne doğ ru sev da ge li şi yor. Ölü le rin Ruh la rı 'daki gru bu Ankara'dan çı kar ma hi ka ye miz de de grup ba şın dan iti ba ren düş man ta ra fın dan de ne ti me alın mak is ten di ve hat ta bü yük ih ti mal le bi zi na sıl kul la na cak la rı nı plan lı yor lar dı 'e ka dar ina nıl maz bir mü ca de le le ri var ve so nuç ta na sıl bir çı kış yap tı ğı mı zı an lat tım. İn ce len me si iyi dir. 1990'a doğ ru ge lir ken adam çok da ha plan lı. MİT bi zi bü tü nüy le baş tan kont rol al tı na al ma de ne yi mi ni ve ya TC'nin bi li nen o ta ri hi özel sa va şım güç le ri ve 1975 'ten iti ba ren bü tün de ne yim le ri ni özet - le miş ler, so nuç lan dır mış lar ve bu se fer 1990'ın ba şın dan iti ba ren Cudi'ye adım at tır ma ya ca ğız slo gan la rıy la çı kı yor lar. Evet plan mü kem mel ve bu iş bi te cek. Düş man da bi raz ken din den emin. Ha - pis ha ne ler po li ti ka sı, ana ya sa yı del di re cek ka dar kap sam lı ve gö zü - ka ra bir an la yış la ele alı nı yor. Ba liç dağ dan gel miş, kar ma ka rı şık. Sı ra dan, 15 ya şın da ki ço cuk - la rı kat let ti re cek ka dar gö zü ka ra. Na sıl ya ra lan dı ğı, bu ya ra lan may - la bir lik te na sıl gel di ği bi le in ce le me ko nu su dur. Onun da ora dan öy le gel me di ği ne ma lum? Şe ner za ten içe ri yi ta mam la mış, dı şa rı ya ge li yor. Be nim eğer ger çek ten dü rüst se, bir Ke mal Pir ka dar bi le ça lı şa bi lir di ye ce ğim

130 ka dar, en akıl lı bir tip ti as lın da. Adam ken di ni ji let gi bi ha zır la mış, ta bii be nim kar şım day ken böy le. Ar kam dan ise tam bir dü men. Bü - yük bir ih ti mal le Şa hin de öy le, Ba ran da öy le. Düş man bü tün bun - la rı plan la ya rak 1990'ı ayar lı yor. Sa nı rım tak tik, yi ne tıp kı 1975'lerde ol du ğu gi bi. Nitekim TKP'yi de öy le yap mış, bu di ğer Türk sol grup la rı nı da öy le yap mış. Ya ni pro vo kas yon la bi tir me. Ay nı tak ti ği za ten böy le bi zim için de ön gö rü yor. Fa kat ya nı lı yor. Bu se fer 1990'da ba şa rı rım di yor. 25 Ocak'ta gü ya Ha san Bin dal ar ka da şı mız, eği tim de ka za so nu - cu şe hit düş müş tü. İş te o za man biz bu ka za yı çö züm le me ye ta bi tut tuk. Bu bir ka za mı dır, bir ka sıt mı dır, bir plan mı dır, bir ken di li ğin - den lik mi dir? Öy le de ol sa, böy le de ol sa çö züm len me si ge re kir di. Mut lak kap sam lı bir çö züm le me ye ih ti yaç var dı. Yok sa biz bu ka za ya pan ya pıy la dev rim ya pa ma yız. Bu çö züm le me le rin an la mı bu - dur. So nuç ta ted bi ri mi zi al dık. O za man bir ka rar çı kar dım. Bir eği - tim gös ter dim. Öy le sı nıf ki şi li ğin de ki bi ri si, en değ me ajan dan da - ha teh li ke li dir, de dim. Öy le bir ki şi lik ki, sık sık ka za ya pı yor, yok ye re ka za adı al tın da ölü me gö tü rü yor. Bir de fa bu nu çöz me li yiz. Ya rı-fe o dal, ya rı-kü çük-bur ju va mı dır? Lüm pen, ser ser i eş ki ya ki şi - li ği mi dir? Ne olur sa ol sun, bu ki şi li ği çö züm le ye ce ğiz. Yok sa bu ci na yet le re göz yum mak, bi zi suç lu ko nu ma ge ti rir. Bir o. Bir de bak tım ki, içi miz de ger çek ten ge ri, kö le ki şi lik ten tu ta lım da her tür lü fe o dal ar tık, gırt la ğa ka dar var. Biz par ti nin iç or ta mı nı ar tık bu fe o dal ar tık lar dan arın dı ra ca ğız, de dik. Öy le ge nel bir eği - tim de ni le bi lir. Ve on dan bu ya na bu eği tim par ti için de iş le ti li yor. Par ti nin içi ni sağ lam laş tır ma dan, dı şı nı sağ lam gö tü re mez sin. PKK'deki iç arın ma yı, iç sı nıf mü ca de le si ni ve her tür lü pro vokas - yo na, kö le li ğe, her tür lü ör gü te ge le me me, ku ra la ge le me me du ru - mu na kar şı mü ca de le ver mez sen, sen düş ma nı kar şı la ya maz sın. İl - ke yi böy le uy gu la ya uy gu la ya biz bu gü nlere gel dik. Ajan lar na sıl or ta ya çı kı yor? Bu par ti içi ni arın dır mak la or ta ya çı kı yor. Ya ni PKK'nin ar tık arı, öz lü ki şi li ği, onun ana çiz gi le ri, bir de bu na uy ma yan ki şi lik özel lik le ri or ta ya çık mış tır. Za ten ken di le - ri ni anı anı na ele ve rir ler. Hiç kim se bu nu de ğer len dir mek te zor luk çek mez. Aja nın da, ha i nin de ki şi li ğin den or ta ya çı ka cak ka dar arı bir par ti or ta mı var. PKK'nin ki şi lik özel lik le ri ne dik kat edi lir se, hiç bir ajan as lın da ken di ni giz le ye mez. Eğer sen va him bir gaf let için de de ğil sen, ne ajan-pro vo ka tör ken di ni da ya ta bi lir, ne de kö le. Ne boz gun cu ken di ni da ya ta bi lir. Hep si anın da ya ka yı ele ve rir. Ni - te kim bu nun bir so nu cu dur ki, ajan lar or ta ya çı kı yor. Ne dir bu aja - nın gös ter di ği hi ka ye? Yi ne ba har gel me den işi bi tir mek Ara lık ayın da da or ta ya çı kar dı ğı mız aja nın bü yük ih ti mal - le doğ ru olan iti raf la rın dan ne an la şı la bi lir? Ge le nek sel ola rak hep önem li bir dö ne min bo şa çı ka rıl ma sı için düş man na sıl ted bir alı - yor? Bir za man lar düş ma nın Ankara'sı var dı. 1982'de Bey rut var dı, Beyrut'tan çı kar ma ya cak tı. Bu kez ga li ba bu ra dan çı kar ma ma, da ha son ra bi zi Mah sum Kork maz Akademisi'nden çı kar ma ma gi bi bir pla nı dü şün dü. Ta bii gü cü ye ter mi, yet mez mi, o ay rı bir so run Ara lık ayın da bu ra ya gön der di ği gü cü yet me yen ajan dan bi raz bel li olu yor. En iyi ha zır la dı ğı bir ajan bi le çok kı sa bir sü re için de açı ğa çı ka rıl mak tan ken di ni alı ko ya mı yor. Giz li bi le kal sa, bel ki bir ta kım za rar lar ve re bi lir ler, ama hiç de ol du ğu gi bi de ğil. Ne den bu böy le dir? Bu nun böy le ol ma sı, bi zim par ti için de yü rüt tü ğü müz iş le yiş tir. Sı ra dan bağ lı ka lı nı yor. Da ha da bağ lı ka lı na bil se, as lın da tek bir ajan ne fes bi le ala maz. Ob jek tif ve ya sub jek tif, her kes ken - di ni ça lış ma la ra doğ ru ka tar sa, hiç bir yer de ol maz. Bun lar her şe yi ya par. Adam bu ra ya ge lir, bel ki açık ça da ko nu - şa bi lir. Bu sö zü nü et ti ği miz ajan bir gün da ma çık mış, dört dört lük plan yap mış. Kaç ta ne tim ge ti re cek, her tim bil mem ne re den kam - pa sal dı ra bi le cek, bun la rı plan lı yor. Kamp de di ği bir ev. Bu na ken - di ni tam ya tı ra bi li yor. Ya par mı yap maz mı? Yü rür mü, yü rü mez mi? O ay rı bir şey, ama mü him olan düş ma nın ni yet le ri, plan la rı dır. Be ni bi le sağ el de et me yi plan lı yor. 1990'da gü ya be ni sağ tu ta cak - lar dı. Bel ki ya lan söy lü yor, fa kat önem li olan yi ne ni yet le ri dir

131 Şim di bu sı ra dan bir ajan. Bir de Şe ner gi bi pro va ka tör le ri dü şü - nün. Bun lar PKK ta ri hin de çık mış. Dü şü nün, hep si de ken di ni en akıl lı sa nan lar dır ve hep si de su suz ge ti rip su suz gö tü rü yor lar dı bi - zim kad ro la rı mı zı, mi li tan la rı mı zı, özel lik le de kız la rı mı zı. Ne den? Sa nı rım hâlâ bi raz ye ter li lik sı nı rın da ken di ni gö tü ren be nim du ru - mum dur. Ne dir ye ter li li ğim? An la ya bi li yo rum, dü rüst ol ma ma nok - ta sı nı gö re bi li yo rum. Ve anın da, za ma nın da ta vır ge liş ti re bi li yo rum. Bu son olay da çok il ginç, 1994 Ara lık ayın da ki. Bir haf ta için de ka ça cak tım, ha ber ve re cek tim, pla nı mı zı uy gu la ya cak tık. Ba ha ra ulaş ma dan bu ra da öy le, Avrupa'da, ül ke için de ba zı plan la rı mız var di yor du. TC'nin bi li nen kur may pla nı. Bir kez da ha iç te ve dış - ta da ha ak tif yö nel me mak sat la rı nın bir so nu cu dur. Her şe ye rağ men 1990'a güç lü baş la dık. 1 Ocak'ta Berivan'ın şa ha de ti ne Ciz re hal kı nın tep ki si, son ra dan 13 Mart'ta da Sa vur gru bu mu zun şa ha de ti ne Nu say bin hal kı nın tep - ki si, ilk kez se ri hil dan la ra yol aç tı. Se ri hil dan lar la bir lik te ge ril la da bi raz ça lış tı. Ve bü tün pro vo kas yon ça ba la rı na rağ men, 1990 yı lı nın ka za nı la bi le ce ği or ta ya çık tı. Za ten kong re miz de ger çek le şi yor ve ol duk ça güç lü baş lan gıç lar için eli miz de bir çok im kan var. İyi ha tır lı yo rum, ba ha ra gi rer ken hay li gü zel bir du rum var dı. Ar - tan ola nak lar var dı. Güney'de bi zim çok iyi ha zır la dı ğı mız grup lar var, ül ke de ki grup la rın sağ lam ayak ta dur ma la rı söz ko nu su. Do la - yı sıy la ham le yi tır man dı ra ca ğız de dik. Tam o sı ra da bi zim kamp - ta bir pro vokas yon ol muş tu. Ha san Bindal'ın şa ha de ti ne çok yö nel - dik ve şu na gö tür dü: Bu ki şi lik ler aşıl ma dan, iç te ki tah ri bat lar ön - len me den, bu sa vaş ge liş ti ri le mez. Bu yön lü bir de rin leş me miz ol - du. Bu, da ha son ra biz de kü çük-bur ju va et ki le ri ne kar şı sa va şı gün - dem leş tir di ve hay li iler le me sağ la dık. Da ha az ka za ya pan, par ti öl - çü le ri ne da ha dik kat eden bir ya pı oluş tur ma ya özen gös ter dik. Ho gır de ni len bir unsur var dı. Bir çok suç suz in sa nı kat let me du - ru mu söz ko nu su. Ufak bir ku sur da ajan ilan edi yor, çok teh li ke li şey ler ge liş ti ri yor. İk ti dar adı al tın da, ki şi sel yet ki le ri ni kul lan ma adı al tın da böy le an la yış lar baş gös te ri yor. Bun la rın üze ri ne gi dil - me ye ça lı şıl dı. Sa nı yo rum peş mer ge ağa lı ğı de ni len şey, biz de de ege men kı lın mak is te ni yor du. Doğ ru or du laş mak ye ri ne, PKK'yi peş mer ge leş tir mek is ti yor lar dı. Nitekim son ra dan an la dık ki, ba zı la - rı TC ile iş bir li ği için de, o za man ne ka dar bi linç siz ol du ğu önem li de ğil. Bun la rın üze ri ne yo ğun ca git tik. Bu dö nem de, Mardin'deki şa ha de tin ar dın dan ge li şen Mar din- Ciz re se ri hil dan la rı gi de rek Kürdistan'a ya yıl dı. Se ri hil dan sü re ci ne gi ri şi miz, ol duk ça önem li ta ri hi bir sü reç ti. Hal kın öz gür lük ira de si - nin, baş kal dı rı sı nın bir adım da ha ge liş me gös ter me si dir. Ve ge ril la - nın hal kı bi raz et ki le me si, gü ven ge liş tir me si an la mı na ge li yor du. Bu an lam da 1990 güç lü ge liş me ler le baş la dı ve gi de rek tır man dı. 1990'ın so nu na gel di ği miz de ken di sa ha mız da bi ne ya kın ge ril la ha - zır dı. Gü ney sa ha sın da da kamp lar da bir o ka dar in san eği ti li yor du. Bu, ge ril la nın çığ gi bi ge liş me si de mek ti. O yıl ay rı ca Kör fez Kri zi baş la dı. Bu da Güney'de ola nak la rın açıl ma sı an la mı na ge li yor du. Çe liş ki le ri ha re ket len dir mek is te dik. Hat ta bu çe liş ki den Ekim Dev ri mi ka dar an lam lı so nuç lar çı ka ra bi - li riz, de dik. Bu pers pek tif doğ rul tu sun da si ya si so nuç la rı nı he sap la - dık. En önem li si de hu dut boy la rın da ge ril la yı de rin leş tir dik bi lin di ği gi bi gü cü mü zün önem li ora nı nın ül ke ye ta şı rıl dı ğı ve Gü ney Kürdistan'daki bü yük ayak lan ma nın baş la dı ğı bir yıl dır. Kör fez Sa va şı nın so nuç la rı, Kür dis tan için çok önem liy di. Kong re ile bu na ha zır lan ma ya ça lı şı yo ruz. Ka rar lar, bü yük ha zır lık lar var. Ta bii, yi ne o dö nem de özel lik le baş la yan bir tak tik yet mez lik var. Bu ara da biz 4. Kongre'yi dü zen le dik. Bu kong re ye Meh met Şe - ner ken di ni da yat mak is te di. Zin dan dan çık mış tır di ye çok ih ti mam gös ter me mi ze, de ğer ver me mi ze rağ men tat min ol ma yan, bir çok de ğe re sal dı ran ve bir şey ler ele ge çir mek is te yen bir ha va day dı. Ama ne için böy le ya pı yor? Bu na faz la an lam ve re mi yor duk. Ka ri - yer de sen, ben den son ra ken di si ge lir, böy le bir or tam sun muş tuk. İs te di ği ra hat ya şa mı da sağ la dık. Ama bam baş ka şey ler pe şin dey - di. PKK çiz gi si nin aman sız kar şı sın da, ge ril la ya düş man, PKK'nin ya şa mı na düş man, ken di ni içe ri de bir ya şa ma alış tır mış ve bi ze de

132 onu da ya tı yor. Son ra dan açı ğa çık tı ki, en na mus suz ca, en al çak ça bir ya şam mış. En de je ne re ol muş bir ki şi lik miş. Bu nu zin da na da da yat mış, bas tır mış zin da nı ve bu nu da bü yük ih ti mal le düş ma nın yar dı mıy la yap mış. Za ten ha zır lık la rı ön ce den dir, bü tün ai le si ni İsveç'e ta şı mış. Şu an da İs veç dev le ti nin göz ku lak ol du ğu bir ai le - dir. Bel ki de plan lı dır. Pro voka tör le rin hep si ora ya ta şın dı. Ben ce yal nız MİT de ğil, CIA-MİT-SA PO üç lü sü nün bir ted bi ri - dir. İs veç bir ta ne PKK'liyi bi le sok mu yor. PKK bü tün Avrupa'da ça lı şı yor, ama İsveç'te hâlâ ça lı şa mı yor. Şe ner ai le si nin ora ya alın - ma sı nın böy le bir te mel ka rar la iliş ki si var dır. Di ğer bir çok pro vo - ka tör de ora da üs len di ril di. Hat ta ben ce, Pal me de bu nu ka bul et me - di ği için tas fi ye edil di. Bü tün bun lar Şe ner pro vo kas yo nu nun açı ğa çık ma yan yön le ri ni ih ti va edi yor. Bu pro vokas yo nun, Özal'ın aç ma yı dü şün dü ğü re form lar dö ne - mi ne rast la ma sı hay li il ginç tir. Özal, ge re kir se af fe de bi li riz de. Hat ta Apo bi le ge le bi lir tü rün den laf lar edi yor du. Bü yük ih ti mal le Şener'in içe ri de bir an laş ma sı var dı. Be nim kar şı ma geç ti ğin de ko - nuş mak is ti yo rum di yor du. Ko nuş di yor dum, ama laf lar ağ zın - dan ge ri ge ri gi di yor du. Eğer bi raz gü ven bu la bil sey di, ya ni be ni yat kın bul say dı, o içer ide yap tı ğı an laş ma yı açık lı ğa ka vuş tu ra cak tı. Re form dö ne mi ne uy gun bir ant laş ma yap tı ğı ke sin di, ki bir çok be lir ti si var dı. O za man bu bi ze ka dar yan sı yor du. 1988'de da yat lı an pro vo kas yon da bu na ben zi yor du. Avu kat Yıldırım'ın Avrupa'dan ver mek is te di ği me saj buy du. Da ha son ra Şe - ner ay nı me sa jı ver me ye ça lış tı. Kork tu. Kork tu ğu için ge ri adım at tı. Fa kat vaz geç me di. 4. Kongre'yi ele ge çir me sev da sın day dı. Di ğer le ri de da ha ön ce ki kong re ler üze rin de ay nı oyu nu oy na mış lar dı. 1982'de Se mir pro vo ka tö rü de hay li id di a lıy dı. Da ha son ra Fat ma pro voka tö - rü var dı. Özel lik le ta ba şın dan bel liy di 'dan 1986'ya ka dar hay li ida re et tik. Ele ge çir me he sap la rı var dı. Faz la da ya na ma ya ca ğı mız, mut la ka bir yer de kay be de ce ği miz bek len ti si için dey di ler. Şe ner ise hep si nin de ne yim le ri ni ar dı na al mış, dev le te de ol duk - ça gü düm len miş, bağ lan tı lı kı lın mış, Avrupa'da ye ri ni sağ lam laş tır - mış ola rak, en kap sam lı pro vo kas yo nu ge liş tir me ye ça lış tı. Av ru pa plan la ma sı da sa nı rım gü düm lüy dü. Çün kü ay nı dö nem de Düs sel - dorf yar gı lan ma sı var. Bu, Avrupa'da da te miz lik ha re ke tiy di. Böy - le ce ge ri ye ben ka lı yo rum. Be ni de sa nı rım çok mu yu mu şak bu lu - yor? Gü ya beni de ka za na cak, ön ce PKK'yi re for mist bir çiz gi ye çek, ar dın dan tes li mi ye te, ar ka sın dan tü ke ni şe gö tü re cek. Biz çok ha zır lık lıy dık. 4. Kongre'ye ben biz zat git me dim, an cak çok ha zır lık lıy dık. Ön ce den Ulu sal Kon fe rans adı al tın da ha zır - lan mış tık. Ka rar lar ha zır, aday lar ha zır, her şey ha zır. Alın uy gu la - yın di ye cek du rum day dık. Ta bii bu nu da bo şa çı kar mak is ti yor lar - dı. Bu nu açı ğa çı kar ma mız zor de ğil di. Açı ğa çı kar tı lın ca ro ta bi raz de ğiş ti. O bi li nen KDP'ye da yan ma. Ay nı dö nem de Cem Er se ver fa a li - yet le ri var. On lar la bü tün leş me. 1990'ın so nu, 1991'in baş lan gı cın da, 1 Ocak'ta kong re yi bi tir mi - şiz. Zaho'ya, Dıhok'a yük le ni lir se, ik ti dar ola bi li riz. Ama tak tik ön - der lik bu nu ak lı na ge tir mi yor. Mart se ri hil da nı baş lı yor, tak tik ön - der lik yi ne ha zır lık sız. İl kel mil li yet çi ler de em per ya liz min yar dı - mıy la adım adım de ne tim le ri ni ge liş ti ri yor lar. Ve bi zim açı mız dan, 1991'in ay la rı bi raz da kay be di len ay lar olu yor. Bu tak tik yet mez lik ol ma say dı, ke sin lik le bu yı lı mü kem mel ka za na bi lir dik. Bir yı lı baş lan gıç iti ba riy le doğ ru çö züm le ye me me, o yı lın an la mı nı tam bi - lin ce çı kar ma ma ve özel lik le tak tik adım la rı ata ma ma, bi zim kad ro - la rın has ta lı ğı dır. Bu du rum, 1991'de ba şı mı za gel di. İn ce le ne bi lir. Bü tün yük len me le ri mi ze rağ men, sı nır lı ha ya ta ge çi ril me le ri söz ko nu su dur. Ül ke nin her ta ra fı na grup lar yol lan mış. Her ta raf ta yıl, bü yük ham le yı lı ha li ne ge ti ri le bi lir. Ül ke de hal k cid di des tek ve ri - yor, ama tak tik ön der lik ken di ni bir tür lü kat mı yor. Baş be la sı! Bu na rağ men al mış ol du ğu muz çok yön lü ted bir ler le ge ril la yı bü tün eya let le re yay dık. Met ro pol ler de epey dev re ye so kul du. Bu an lam da 1992'ye der li top lu gi riş ya pa bi le cek du rum day dık 'nin kış ba şın da, ağır ko şul la rı na rağ men, yi ne de ar ka daş - lar la yız

133 12 Eylül'ün si vil gö rü nüm lü ANAP ik ti da rı ye ri ne, ye ni bir ik ti - dar olan İnö nü-de mi rel ge li yor. Ki, ANAP'ı ara ta cak cins ten dir. Çün kü bu yıll lar da özel sa va şı bi raz ge ri let miş du rum da yız. Özel - lik le ANAP ön der li ğin de ki sa vaş, kit le gü cü nü kay bet miş, de şif re ol muş, teş hir ve tec rit ol muş tu. Re form va at li De mi rel-inö nü hü kü - me ti ni özel sa vaş ve kont rge ril la için ge rek li ol ma sı iti ba riy le iş ba - şı na ge ti ri yor lar. Her tür lü ted bi ri mi zi al mış ol mak la bir lik te, biz yi - ne de ih ti yat lı yak laş tık. Ama de di ğim gi bi, 1992'yi on lar bü yük bir sal dı rı yı lı ha li ne, özel lik le PKK'yi bu yıl da ta ma men tas fi ye et me yı lı ha li ne ge tir me ye ant iç ti ler. Sağ-sol ilk de fa söz de bir le şi yor lar. İçe ri de mil li mu ta ba kat dı şa rı da ulus la ra ra sı mu ta ba kat. Ha in iş bir lik çi ler de dev re de. Bar za ni- Talabani'nin An ka ra tra fi ği ke sin so nuç ve ri yor. Ve an laş ma şu şe kil de dir: Ya sen bu ge ril la yı (ken di le ri ne gö re te rör yön tem le ri ni) bı ra kır sın, ya da biz Tür ki ye ile An ka ra ile bir - le şe rek sal dı ra ca ğız. 1991'in son la rı, 1992 'nin baş la rın da bi ze bu me sa jı ge tir di ler. Ta bii biz de, bi zim ge ril la mız Kürdistan'ın her şe yi dir, bütün ge liş me le rin esa sı dır ve bu na Güney'i de kat mak ge - re kir di ye ce vap ver dik ve bu te mel de it ti fak öner dik. On lar ise, Ankara'nın tas fi ye ci plan la rı na yat tı lar. Bi lin di ği gi bi, 1992 'nin o tas fi ye pla nı na Güney'de iş bir lik çi ler de (ya ni Kür dis ta ni Cep he) da hil ol du. Öte yan dan, Avrupa'da az çok ulu sal kur tu luş sü re ci mi ze du yu lan sem pa ti yi yo k et mek is ti yor lar dı. An ka ra on la ra şu nu söy le di: Ta - mam, si ze Ankara'da yer var. Ama bir lik te Avrupa'da PKK'yi, Ku - zey Kür dis tan ulu sal kur tu luş mü ca de le si ni te rö rist ilan ede lim! On lar da git ti ler. Ta mam, Ku zey Kür dis tan ulu sal kur tu luş mü ca - de le si te rö rist tir, PKK te rö rist tir. Tür ki ye de mok rat tır. De mi rel-inö - nü çok de mok rat tır. Özal iyi de mok rat tır. An laş mı şız, PKK'yi on lar - la bir lik te tas fi ye ede ce ğiz. Do la yı sıy la Türkiye'yi Avrupa'da zor la - ma yın. İn san hak la rı, Kürt hak la rı adı al tın da Türkiye'yi sı kış tır ma - nı za ge rek yok. Çün kü Tür ki ye bi ze yi ye cek, gı da ve ri yor, gi ye cek ve ri yor. Amerika'nın ku man da sı al tın da bu bü yük iha net, bu çer çe ve de ge liş ti ril di. 1992'yi PKK açı sın dan bir tas fi ye yı lı ha li ne ge tir me ye ça lış tı lar. Bi lin di ği gi bi bir de sah te PKK, iş te PKK'yi ya sal laş tır ma ça ba la rı - na da ağır lık ve ril mek is ten di. HEP'i kul lan mak is te di ler, ama fır sat ver me dik bu na. Tam ter si ne ya et ki siz leş ti ri riz, ya da dev rim le - hin de bir araç ola rak de ğer len di ri riz ça ba sıy la kar şı lık ver dik. On - lar ise Hal ka şef kat pol ti ka sı adı al tın da hal kı mı za kar şı çı ka cak - la rı nı söy lü yor lar dı. Biz de hal kı da ha yay gın seri hil dan la ra çek tik. Ge ril la yı im ha et mek is ti yor lar dı. Biz ge ril la yı hem ni cel, hem de ni tel ola rak da ha da yet kin leş ti re rek dev re ye sok tuk. Özel lik le ge ril - la tak ti ği nin otur ma sı için bütün gü cü mü zü or ta ya koy duk çö züm le me le ri ne ba kıl dı ğın da bu gö rü le bi lir. Bu nun için kamp ta dev re ler ha zır la dık. Mah sum Kork maz Akademisi'nde 2500'e ya kın in sa nı eği ti me al dık. Ben binbir işi mi zin ya nın da, sa - de ce kad ro ve sa vaş çı eği ti mi ni bu ra da ve bu ni te lik ve ni ce lik te ger çek leş tir dim. Bu bü yük bir ça lış ma dır. Ne den? Bi raz ta ri hin ko - ku su nu iyi al mak la zım. Düş man se ni eğer böy le si ne önem li bir yıl - da tas fi ye et mek is ti yor sa, sen de di şi ni tır na ğı na ta kıp kar şı lık ve - re cek sin. Bi zim ki ler ise, im kan lar art tık ça iş le rin üze ri ne ya tı yor lar. Ör ne ğin 1992'de Güney'deki güç le ri miz böy ley di. Haf ta nin, Çu kur ca, Xakurkê kamp la rı na ra kam la iki bi ne ya kın in sa nı biz bu ra da ha zır la yıp gön de ri yo ruz. Sah te ko mu tan lar gi dip o güç le rin üze ri ne otu ru yor. Ar ka sın dan PKK'ye yö ne lik o bi li nen 1992 sal dı rı sı. PKK bu se fer çö ker, zor la ele ge çi ri riz he sap la rı He sap, 1992'de PKK'nin işi ni Kuzey'de ve Güney'de bi tir me ktir. Sa nı yo rum bu dö nem de Gü reş et ke ni ni iyi de ğer len dir mek ge re ki yor. Her ne ka dar Özal var sa da, Özal'a da alı şa ma dık di yor lar dı. Sa nı yo rum Özal bu ra da ba şa rı sız lı ğa uğ ra dı, ge liş tir di ği re form an la yı şı da tut ma dı. Her ne ka dar Ta la bani ara ya gir diy se de du rum bi zim le hi mi ze ge li şin ce, TC cep he si çok te laş lan dı. TC mut lak so nuç al mak is ti yor, biz ise uza tı yo ruz. İç te par ti yi, ge ril la yı ge liş ti ri yo ruz, si ya si ala nı da kul la

134 nı yo ruz ve dış ta dip lo ma si me sa fe kay de di yor. Son de re ce dik ka te de ğer bir dö nem dir. İş te 1992 Gü ney Sa va şı bu dö nem de gün de me ge ti ril di. TC, ve 1990'da dü şü nüp ya pa ma dık la rı nı, 1992'de ta - mam la rız, di ye dü şü nü yor du. Olay içi miz de ki ve dı şı mız da ki bağ - lan tı la rı ile kap sam lıy dı. Bu ge liş me le re dam ga sı nı vu ran Gü reş dö ne mi nin özel lik le ri şöy ley di: Bu, ye ni ve da ha teh li ke li bir Ke nan Ev ren dö ne miy di. Ken di si genelkurmaya em ri va ki bir şe kil de ve ke ma list an la yış lar la ge li yor du. Her ne ka dar Özal ile an la şa rak gel di gi bi gö rün se de, onu aş ma ka rar lı lı ğın day dı. Ve bu te mel de, bi li nen ye ni De mi rel- İnö nü hü kü me ti çık tı. Bun lar ye ni bir dö ne mi ifa de edi yor lar dı. Ar - ka ar ka ya Şır nak ve Li ce kat li am la rı ge liş ti ril di. İş ler bi raz cid di leş - miş, ge nel kur ma yın ba şı nı sars mış tı. Ersever'in ki ta bın dan an la şıl - dı ğı üze re, tak tik ge liş tir me de zor la nı yor lar. Bu sı kı şık lık bir bir le ri - ni vur ma ya ka dar gö tür dü. An cak en son, Gü ney güç le ri ni üze ri mi ze sa la rak bi raz ra hat lı - yor lar. Pro vo ka tör ler ise so nuç ala ma ya cak la rı nı an la yın ca, ken di le - ri ni Bar za ni le rin ka rar ga hı na atı yor lar bu an lam da bü yük ge liş me ler le bir lik te, bü yük bas kı ya da uğ ra yan bir yıl ol du. Plan hay li kap sam lıy dı. Bi zim ki ler ken di le ri ne çok gü ven se ler de o cid di yet te ha zır lık la rı yok tu. İn san la rı mız güç gö rür, ken di le ri ni kay be der. Plan dan, pers pek tif ten ken di ni yok sun bı ra kır. Hal bu ki ben ay la rı de ğil, sa at le ri de aman sız de ğer len di rin, özel lik le de Güney'de iyi üs le nin di yor dum. Son ra bak tım ki, Güney'de ken di le ri ne köy kur muş lar. Yi ne ül ke için de ge ril la tar zı - nı ege men kı lın di yor dum. Bu da bi raz sı nır lı ya pıl mış. El le ri ne bi - raz im kan ge çi yor, bu nu ge liş ti re cek le ri ne, üze ri ne ağa gi bi ku ru lu - yor lar. Bu tür tu tum lar az de ğil, bir de bun lar la uğ ra şı yo rum. Düş man bu kez çok plan lı, san dı ğı mız dan da kap sam lı. Bir ta raf - tan in ti har va ri bi çim de üze ri ne git me, bir ta raf tan iş bir lik çi bir bi - çim de tes lim ol ma an la yış la rıy la Gü ney sa va şı nı gö tür me ye ça lı şı - yor bi zim ki ler. Düş man bir ara üç bin ka yıp de di. As lın da peş pe şe mü da ha le lerimiz ol ma say dı, böy le bü yük ka yıp lar ola bi lir di. Mü da - ha le et me sey dik, tes lim olan öy le tes lim edi le cek, ol ma yan in ti har - va ri bir bi çim de gi de cek ti. Ve bel ki iki bin de gi der di. Botan'da kay - be di len, Amed'de kay be di len ve ger çek ten kö kü nü kaz dık de dik - le ri bir yıl ola bi lir di. Bu na kar şı da ha zır lık lıy dık. Bu sa ha da bi ni aş kın ge ril la tu tu yor duk. Sü rek li in san eği ti yo ruz, çok yön lü ça lış - ma la rı mız var. As lın da üç bin de git se, üç bi ni hat ta da ha faz la sı nı ge ti re cek du rum da yız. Bir ye dek le me du ru mu var. Ama teh li ke de var. Ge ril la tak tik ön der li ği gö rev le ri ne tam sa hip çık ma mış. Ter si - ne son de re ce ye ter siz, so rum suz ve dev gi bi ola nak la rı çar çur et - mek le uğ raş mış. Özel lik le Gü ney ala nı, bö bür len me ala nı, ör güt ağa lı ğı, sa vaş ağa lı ğı ala nı de ni le cek ka dar ken din den ge çen an la - yış lar ve ki şi lik ler le do lu. Ta bii biz 1993'te bun la rın üze ri ne git tik kı şı nı aman sız bir yar gı la ma yı lı ola rak önü mü ze koy duk ve ken di ni zi gö re cek si - niz de dik. Bi raz bi lin ce çı kart tı lar. Da ha da de rin le şin de dik. Peş mer ge tar zı nın ye nil gi si or ta da dır. Ay rı ca ör güt im kan la rı na da - ya nı la rak, ağa lık tar zıy la bu iş ge liş ti ri le mez. Bu yön lü ça lış ma la rı - mı zı yo ğun laş tır dık. Ya pı nın ge liş ti ril me si için de uğ raş tık. Aday lar alıp eğit tik. Yi ne ül ke için de bü yü me var. Hep si ni bir leş ti rip 1993'te düş ma nın bek len ti le ri nin üs tün de bir ge liş me ye yol aç tık. Ge ril la çığ gi bi bü yü dü. Bi lin di ği gi bi yi ne ay nı dö nem de Özal'ın re form tak ti ği var dı. Biz bu nu bir ateş kes tak ti ği ile da ha da de rin leş tir dik. As lın da Özal'ın ateş kes sü re ci ne ce vap ve re me ye ce ği ve ya ka bul gör me ye - ce ği bel liy di. Özal git ti mi, gö tü rül dü mü? o da önem li de ğil. Önem li olan ye ni bir hü kü me tin, Çil ler hü kü me ti nin dev re ye so kul - ma sıy dı. Bu dö nem mu ha le fe tiy le, ik ti da rıy la ge nel kur ma yın em ri - ne gi ri len ve Güreş'in bir pa di şah ka dar ken di yet ki le ri ni ko nuş tur - du ğu bir dö nem dir. Özel lik le yaz baş lan gı cıy la bir lik te, bir yıl lık, bel ki de da ha az bir plan la may la mut la ka so nu nu ge ti re ce ğiz de - dik le ri, çok hır çın ve öf ke li ol duk la rı bir dö nem di. Özal'ın da bü yük ih ti mal le tas fi ye edil di ği ka na a tin de yim. Or du için de Özal'a bağ lı

135 çev re ler de tas fi ye edil di. Bit lis Pa şa, Er se ver, zor kul la nı la rak dev - re dı şı na itil di ler. Bah ti yar Ay dın da bu tas fi ye nin bir par ça sıy dı. As lın da bu tas fi ye ler le şu nu de mek ist iyor lar dı: Sen PKK'ye kar şı sa va şı kay bet tin! Bu bir Os man lı ge le ne ği dir. Sa va şı kay be - de nin kel le si gi der. Özal ve di ğer le ri ne as lın da uy gu la nan bu ka - nun dur. Özal dö ne mi, bi zim açı mız dan as lın da ka za nıl mış tı. Özal bu nu gör dü, bu sa va şın ka za nı la ma ya ca ğı nı an la dı. Ve si ya si bir yön tem le hem ken di ni kur tar ma, hem de so ru nu hal let me dü şün ce si içi ne gir di. Hat ta bu nu açık ça da söy le di. Öm rü mün son yı lı nı bu so ru nu çöz me ye ve re ce ğim. Bu ko nu da sa nı rım dü rüst çe ve ce sa - ret le bir kaç adım at mak is te di, fakat bu nu ha ya tıy la öde di. Bu di ğer le ri ke ma list ti ler. Sö zü mo na ulu sal ko a lis yon kur muş lar - dı. İd di a lı lar dı. Eko no mi yi özel sa va şın hiz me ti ne ver di ler. Mu ha le - fe tiy le, ik ti da rıy la, bü tün par ti le ri özel sa va şın em ri ne sun du lar. Tan su ha nım bu iş ler den faz la an la maz dı. Za ten gel di ğin de ge ril - la ya, sa va şa iliş kin hiç bil gi si ol ma dı ğı nı, ge ril la yı ku ca ğım da bul - dum söz le riy le ifa de et ti. Ama son ra bir den bi re ko mu tan eda sıy la ko nuş ma ya baş la dı. Ya bi te cek, ya bi te cek! As lın da ko mu tan lık ya pa cak ha li yok tu. Baş ko mu ta nı, pa şa sı ya nın da dır. Şi şi ri yor, ko - nuş tu ru yor. Tansu'nun bir özel li ği de, ABD va tan da şı ol ma sı dır. Onun için ge tir di ler ve ABD'den sü re is te di ler. ABD sü re yi ver di. Mitterand'a git ti, la yı kım, şöy le bir ka dı nım de di, par lat ma sö zü al dı. Al man ya için za ten De mi rel var, o da ora dan onay al dı. Böy le - ce iç ve dış mu ta ba kat lar ta mam lan dı. Or du nun çok kap sam lı ha zır lık la rı 1993 so nun da ta mam lan dıy sa da, 1994 ba şın da tam ha zır ko nu ma ge li ne bil di. Plan la rı na gö re hiç - bir şey kur tul ma ya cak tı. Dip lo ma si ye çok ağır lık ver di ler. Ta ma - men PKK'yi ku şat ma dip lo ma si siy di. 1994'ün son la rı na ge lin di ğin de, da ha yay gın ve da ha ni te lik li bir ge ril la ve dip lo ma si de tam ba şa rı söz ko nu su dur. Ku şa tı lan PKK de ğil, TC'dir. Gü reş sa de ce kö pü rü yor, ger çek le ri ters yüz ede rek ne ka dar ba şa rı lı ol du ğu nu gös ter me ye ça lı şı yor. Sü re uza mış, çe liş - ki ler art mış, cum hur baş ka nı ile çe liş ki le ri var. Eko no mik si ya sal ha yat ho mur tu için de dir. Ta bii, her ye ni sü reç baş lar ken bi zim de ver di ği miz ya ba şa ra ca ğız, ya ba şa ra ca ğız sö zü müz var dır. PKK'de bü tün sü reç ler böy le dir ham le si ni baş lat ma mı zın ne de ni, Sa rı Ba ran, Meh met Şe ner ve Me tin Ba liç pro vo ka tö rleridir. O za man (1993 Ocak) üçü de yö ne tim dey di. Hat ta her şe ye ha kim kı lın mış lar dı ve ya kıl dırt mış tık. Ve ben çok da umut luy dum. Ba ya - ğı de rin lik li ça lış ma lar var dı. 1 Ocak ko nuş ma sın dan 25 Ocak'a ka - dar ben or day dım. Sa nı rım hep si bü yük bir ki tap eder, okun ma sı ge re ki yor. Bü yük bir de rin lik ka zan dı rı yo ruz, bü yük bir gru bu eği ti - yo ruz. Bel ki de beş yüz ci va rın da ve bun la rı ül ke ye ta şır ma nın bü - yük so nuç la ra yol aça ca ğı na emi niz. Bü tün bu ko nu lar la Ocak'ın so nu na ge tir dik. Ba şa rı ya gi di yo ruz ha va sı na ken di mi zi kap tı rır ken, bir bak tık ki ka za ol muş de di ler. Ta bii, her gün şa ha det ler olur, bu na bir şey de mi yo ruz, ama da ha son ra dü şün dük. Bu öy le bir ka za ki ne den so ru su git tik çe in sa nı ke mi ren, so ru lar üs tü ne so ru lar sor du ran bir ni te li ği var. Hiç ol ma - ma sı ge re ki yor. Araş tı rı yor sun, as lın da böy le bir ka za nın ol ma ma sı ge re kir. Eği tim gru bun da ne bir eği tim si la hı söz ko nu su dur, ne de mil yon da bir ka za ola sı lı ğı or ta da yok tur. Da ha o za man bi le ken di - mi ze şu nu söy le dik: Bu bir ka za de ğil, bu baş ka bir şey. As lın da ol sa bi le çok za yıf bir ih ti mal. Yi ne de doğ ru dü şün me yi ge liş tir - mek zo run da yız. Ka za ya pan na sıl bir ki şi lik ki, biz dev ri min ba şın da tu tu yo ruz, kamp pra ti ği mi zin ba şın da tu tu yo ruz. Bu na sıl ki şi lik tir? En de ğer li ar ka da şı mı zı bi le ina nıl maz bir bi çim de kat le de bi li yor. Ka za bi le ol sa, bu nu tah lil et mek ge re kir di ve ben bu ka za ya pan ki şi lik le dev rim yü rü mez, bu nun la dev rim ya pa ma yız de dim. Za ten da ha son ra o ka za la rın önü nü kes mek is te dik. Kal dı ki, ka za da de ğil di. Bu ki şi lik sı ra dan köy lü le ri, sı ra dan ya şın da ki genç le ri bi - le en ufak ek sik lik le ri ol du ğun da kur şu na di zi yor muş ve hâlâ da bu - na de vam edil miş. Bir çok yer de ol muş bu. Hiç bir şey ver mi yor, bir ki şi ye di yor ki, aman sız zor luk tan ötü rü kaç tı ve her gün anın da kur şu na di zi yor. Yi ne suç suz halk tan in san la rı öy le yap ma sı söz ko

136 nu su. Bu bir ka za fi lan de ğil, bu ki şi lik ca ni dir, kı lı fı ise dev rim ci kı lıf tır. Bir yö nüy le bu. Bir yö nüy le de et ra fı mız da ki di ğer le ri ne ba kı yo ruz, ta nı mı yor lar bi le. On la ra kal sa, hiç en ufak bir he sap sor ma bi le ol ma ya cak. Ta - bii, bi zim di ğer bir de ğer len dir me mi zi da ha son ra ki sü reç ler le kar - şı laş tır dı ğı mız da, düş ma nın şöy le de di ği ne ta nık ola ca ğız: Biz kam pa ulaş mış tık as lın da, tam da so nuç alı nı yor du. Bu nun la ça kış - tık. O za man bir-iki kont ra da ya ka lan mış tı. O haf ta sö zü mo na ka - çır tıl mış tı. Yi ne ben zer ba zı la rı nın çev re miz de do la şıp dur du ğu nu bi li yor duk. Bü tün be lir ti ler, as lın da so nun da bun la rın hep si nin bir - bir le riy le bağ lan tı lı ola bi le ce ğiy di. Muh te me len çok bi linç li. Ka za de ğil, bi linç li bir ey lem. Çün kü bir pro va, eğer so nuç ba şa rı lı olur - sa, ta bii sı ra ba na ge le cek. Ya ni bi raz da kamp ta ki iliş ki le ri tam de - ne tim al tı na al mak için, böy le bir şa ha det hay li önem li rol oy na ya - bi lir. Adam lar bel ki de, PKK'yi yağ dan kıl çe ker gi bi ha ki mi yet le ri al tı na al mak yo lu nu de ne miş ler dir. Çün kü da ha son ra bun lar kaç tı ve pra tik le ri or ta ya çık tı ki, dü rüst de ğil ler miş. Bu üç lü, PKK'yi bam baş ka bir ör güt gi bi ya pa bi lir ler miy di? Ya - pa bi lir ler di. Eğer biz bu nu çöz me sey dik, yüz de dok san PKK bi ri - kim le ri ne ke sin sa hip ola bi lir ler di. Çok açık. Bir şe ye ih ti yaç la rı var o da za man. İş te aja nın bi raz şa şır dı ğı nok ta, açık tan ba na yö nel - mek ye ri ne, bir ka za ya git miş sü sü nü ver mek. Ha san ar ka da şı mız na sıl bir ka za ya git ti? Eğer ben onun ka za ol du ğu nu ka bul eder sem, nor mal gö rür sem, bel ki de ikin ci ola rak ge ce yü rür ken pat di ye si lah pat lar, ben de öy le bir ka zay la gi der dim. İş te o za man ne olur du? Dört dört lük PKK TC'nin eli ne ve ril miş olur du. Bü yük ih ti mal le bu tez da ha doğ ru. Za ten 1990'da ajan biz öl dür me dik, çün kü bi ze öl dü rül me si söy len me miş ti di yor. De mek is te di ği, açık bir öl dür me ey le mi, ka rı şık lık ya ra tır. PKK'nin kont ro - lü de ele geç mez. Böy le bir öl dür me den zi ya de, ka za sü sü ve re rek öl dürt me ve böy le ce PKK'yi ele ge çir me plan la nı yor. As lın da bu nun için de adam lar ça lış mış. Ve bu ara da, bir haf ta da bek le se ler, bel ki so nu ca da gi de bi lir ler. Ne olur du? Ta o za man dan PKK el le ri ne geç miş olur du. Adam lar hay li güç lü. Bi ri si Güney'de. İş te Sa rı Ba ran KDP ile ça lış mış, ya ni bir yer de MİT ile ça lış mış ve hâlâ da Behdinan'daki olum suz luk la rı nı gi de re mi yo ruz. Di ğe ri zin - da nı yağ dan kıl çe ker gi bi ele ge çir miş. Bü tün zin dan kit le si ona bağ lı. Öy le bir ayar la ma yap mış ki, hâlâ bi le biz üs te sin den ge le mi - yo ruz, olum suz luk la rı nı aşa mı yo ruz. Di ğe ri de Botan'ı ele ge çir miş. Bo tan de mek, Me tin Ba liç de mek tir. Bu da dört dört lük sağ lan mış. Ge ri ye ne kal dı ki? Avu kat za ten o za man lar di yor: Av ru pa bi - zim. Av ru pa dev let le ri za ten her şe yi ha ki mi yet le ri al tın da tu ta bi lir - ler. Düş man de mek ki, bu yıl için de (ki, bü tün be lir ti ler bu nu gös - te ri yor) PKK'yi aş ma yı plan la mış. Özal, bi raz ana ya sa yı del sek ne olur? di yor du. Nitekim bu zin dan lar için de söy le ni yor du. Adam gü ve ni yor. Ya ni ana ya sa eğer PKK'yi aş mak için bi raz de li ne cek se de lin sin, önem li olan dev le tin çı ka rı de ğil mi? Bir leş tir di ği miz de; as lın da adam lar ken di le ri ne gö re en akıl lı ca tarz da, PKK si la hı nı en teh li ke li bir bi çim de PKK'nin mi ra sı na kar - şı kul lan mak, da va sı na kar şı kul lan mak için komp loy la ele ge çir - me ye ça lı şı yor lar dı. Şim di bü tün ve ri ler bu nun böy le ol du ğu nu söy - lü yor. Çün kü ben, da ha son ra ki ça lış ma la rı gör düm. Pro vo ka tör le - rin hep si nin pra tik le ri in ce len di ğin de, bi le rek-bil me ye rek bu na alet olan lar da de ğer len di ril di ğin de, bu an la yı şın kay na ğı nın düş man dan baş ka da gi de cek ye ri nin ol ma dı ğı or ta ya çık tı. Kal dı ki, ob jek tif de de ğil. Çün kü Er se ver ola yı bu nun la bağ lan tı lı dır. Adam se kiz yıl üze ri miz de ça lış mış, Gü ney sa ha sın da çok ile ri dü zey de bir bi ri ki mi var. Gü ney sa va şı nı ne re dey se o yü rüt tü. Tam so nuç ala ma dı ğı için git ti. Bu na bir de ken di li ğin den alet olan ne re dey se yüz de dok san bir ya pı söz ko nu su dur. Şe ner bir göz ya şı dök me nu ma ra sı ya pı yor du. Baş ta bu Gü ney ki şi li ği ol mak üze re, iş te Maz lum be ni şöy le ha li fe si seç ti de yip, bir nu ma ra da yut tur ma ya ça lış tı. Ya pı ben den da ha faz la onu din le - me ye, ona duy gu sal bağ lan ma ya ça lış tı. Duy gu lu ya pı! Ör ne ğin kız lar dan bir ta ne si var, hâlâ zin dan da, biz kö pek çe bağ lan dık ade

137 ta di yor. Ka dın iş te, za a fı nı tes bit et miş. Za ten en di re nen kı zı mız - la da, en ile ri dü zey de sö zü mo na aşk iliş ki si ne yö nel miş. Bü yük bir us ta. Gü ney ki şi li ği ta pı yor. De di ğim gi bi, ya ni bel ki bi zim es ki ço - cuk luk ar ka da şı mız Ha san ba na bi raz bağ lı ka lır, onu da her hal de öy le bu nu da gö tü rür sek kim se kal maz di ye dü şün müş tür. Bu ne den böy le? Es ki özel lik ler, es ki duy gu sal dü zey, pro vo ka tö - re bu ka dar ze min sun muş. Kız la rı ben ye di rip içi ri yor dum, bes li - yor dum; her tür lü ucuz duy gu lar da hil, gi dip ar kam dan her tür lü nu - ma ra yı çe vi ri yor lar dı. Ya ni ben bu duy gu çö züm le me le ri ne ken di li - ğin den ulaş ma dım. Ya bun la ra ne olu yor? de dim. Bun la rın in san ol - ma la rı na bi le bu ka dar hiz me ti su nan ben, bu ka dar ye di ren-içi ren, em ni yet le ri ni sağ la yan ben, yıl lar ca bu nun ha zır lı ğı nı ya pan be nim; bu ise ye ni gel miş, ne ol du ğu be lir siz. Pe ki bu kız lar ni ye bu na ta pı - yor? Ken di ken di me sor dum; ni ye böy le ken di ken di le ri ne ade ta ölü mü ne bağ lı lık du yu yor lar? İş te bi raz kan dır mış, bi raz da nab za gö re şer bet ver miş. Be nim ya şa mım da bir komp lo cu nun ba şa rı ya git me im ka nı çok sı nır lı dır. Ha tır lı yo rum, sa nı yo rum Ortadoğu'nun bir yet ki li siy di. Çok iyi laf eder di. O za man ta bii bi raz da böyle kuş ku lu yum. Ada ma şu nu söy le dim (bi raz böy le komp lo va ri teh li ke ler mi sez din?) Ben de, İmam Ali'yi ar ka dan han çer le di ler dedim. Ama be nim adım da o za man Ali'ydi. Ben ken di mi ar ka dan han çer let mem. O gün dür bu - gün dür Ortadoğu'dayım, hiç kim se be ni ar ka dan han çer le ye mi yor. Bu da bir tarz ta bii. Adam lar bel ki şa şı rır. Çün kü Or ta do ğu sa ha sı, komp lo sa ha sı dır. Ta bii, bu nu da öğ ren mek ge re ki yor. Ne den? İçi - miz de Er se ver ta kı mı bi le sa nı yo rum kam pa ka dar ulaş mış tı. Jan - dar ma is tih ba rat kıs mı kuv vet le ri ki, ken di le ri de bu nu açık la dı. Bü - yük ih ti mal le ba zı pro vo ka tör ler onun la ke sin ir ti bat için dey di ler. Fa kat so nuç al ma yı ba şa ra ma dı lar. Ne den? Hat ta bir aja nı ha tır lı yo rum, gü ya ka laş ni kof elin dey miş ve be - nim ar kam day mış. Ta bii, si lah kul lan ma sı müm kün de ğil. Ade ta do nu yor. Böy le bir çok la rı nı MİT'in ken di si açık la dı. Sa nı rım bir kaç yıl ön cey di. (1984 iti ba riy le) Hür ri yet de ya yın la dı. On ta ne su i - kast de ne me si yap tık, hiç bi ri si ba şa ra ma dı di yor du. Bir sü rü böy le gön der miş ler, ama hiç ne fes bi le ala ma dı lar. Ta bii, bu ör güt lü lük dü ze yim le il gi li dir. Dik kat li, te tik te ki şi ol mam la, mev zi ye gi ri şi çok sağ lam yap mam la il gi li dir. Ki şi sel plan da ke sin olan, ka dın öz gür lü ğü açı sın dan 1986 kör - dü ğü mü nün çö zül me si dev bir adım dır. Ya ni san ki bi lek le ri, el le ri, ayak la rı bin yıl dır bağ la nan zin cir den kur tul ma gü cü nü gös ter mem - dir. 3. Kong re top lan tı la rın da ha tır la yan lar ola bi lir, ti pik bir ka dın ent ri ka cı lı ğı, gırt la ğı na ka dar fe o dal aris tok rat yak la şı mı, yi ne mi - ras ye di ci lik, ke sin lik le öz gür lük le il gi si ol ma yan mal- mülk edin me, hem de en iki yüz lü ce, komp lo la ra va ra na dek yak la şım lar bo şa çı - ka rı lı yor. Ba şa rı lı ol say dı, çağ daş lık adı na bir kör dü ğüm de, PKK için atı la cak tı. Ya ni böy le bir du rum da da ha son ra ki öz gür lük atı lı - mı mı zın söz ko nu su ola ca ğı nı san mı yo rum. Ya nıl mı yor sam, 1987 Mart ko nuş ma la rın da ka dın so ru nu üze ri ne bir de ğer len dir me var dı. Ora da et ki si ni gör mek zor de ğil dir 'nın dar bo ğa zın dan kur tul duk tan son ra, za ten ye ni dö ne me öz gür lü ğe yü rü yüş di yo ruz. Ora da te o rik ola rak bi raz ifa de edil - miş tir. Da ha son ra bi zim ka dın fa a li yet le ri ne hız ka zan dır ma mız da - ha de ği şik tir. Ve bir ölü ruh tan, bir bo ğu cu at mos fer den kur tar dık tan son ra açı - lım lar ve ka tı lım lar ge li şi yor. Be nim ken di mi o za man de ğer len dir - mem, bü yük bir yük ten kur tul ma, ki şi sel plan da bel ki de tam bir za - fer ve ya öz gür leş me. Bir za fer ve ya öz gür leş me. Bu kur tu lu şu ma nen-ru hen ger çek leş tir di ğim de, sa nı yo rum da ha son ra ki atı lım için ge rek li ola nı el de edi yo rum. Çün kü on yıl zin cir - ler le bağ lan dı ğı mın far kın da yım. Ma ne vi zin cir ler, ah la ki zin cir ler, si ya sal-ör güt sel zin cir ler dört ta raf tan be ni bağ lı yor lar. Ta bii on la rı kır mak de mek, dev le tin bir çok iliş ki si ni, yi ne top lum sal ge ri li ğin bin ler ce yı la hük me den iliş ki le ri ni par ça la mak de mek tir. Bu çok önem li dir

138 Gö rü nüş te bir ki şiy le par ça lı yo rum. Fa kat bir ki şi nin şah sın da ege men fe o dal dü zen, sö mür ge ci dü zen, onun ru hu na sin miş, ah la - ka sin miş, onun ör güt sel-si ya sal her dü zey de ki ola ğa nüs tü et ki le yi ci bir tem sil ci si ne kar şı ru hen, hat ta ol duk ça da ma ne vi bir bas kı ku - rul muş. Böy le bü tün yön le riy le onu par ça lı yo rum ki, bu be nim açım dan özel lik le be nim bi le tah min ede bi le ce ğim den da ha faz la öz gür lük açı lı mı na yol açı yor. Ben o za man bi raz pı sı rık tım, çö - züm le me ler de bu ka dar güç lü de ğil di. So nuç ola rak çö züm le me ler 1986 ve son ra sın da ge liş ti. Onun la ga li ba di rekt bağ lan tı lı dır. Onu aş mam, bir yer de bin yıl lık kö le lik ta ri hi ni aş mam olu yor. Ora da iki ay rı dün ya gö rü şü; iki ru hun, iki gü cün şid det le çar pış - ma sı söz ko nu su dur. Za ten 1986'ya doğ ru be nim gel di ğim her yer önem li dir. Bu gün de yar gı so ru nu üze rin de du ru yo rum. 1986'da ne - den da ha ce sur üze ri ne git me gü cü nü gös ter dim? O yı lın ba zı özel - lik le ri var dı kri zi az çok aşı la ca ğa ben zi yor du. Bu kri zin aşıl - ma sı nın, bu ki şi lik le re bağ lı lı ğı, ol duk ça an la şı lır dır. Bir de ar tık ya aşı lır, ya aşı lır ya ni baş ka tür lü adım atı la maz dı. Bu nu çok iyi gö rü yor dum. Kar şı ta raf da en son komp lo yön te mi ne gi de cek ka dar per va sız - la şı yor. İş te bu ra ya ka dar oyu nun son ham le si, son kar şı laş ma. O iki dün ya gö rü şü nün son ham le le ri. Ta ma men bu an lam da dır. Ta bii, bu ra da da be nim is ya nı mın plan lı yö nü nü gö re bi lir si niz. Me se la bir Tür ki ye ze mi nin de ol sam, bu be la yı aş mam müm kün de ğil dir. Dağ mut lak bi zim de ne ti mi miz al tın da, so nu na ka dar öz - gür bir or tam. Ge nel de de mü ca de le mi zin ke sin ti siz de vam ede ce ği an la şı lı yor. Ne ka dar sert de geç se, aşa bi li riz. İş te bu çer çe ve de bir ile ri adım atı lı yor. Ve bu ile ri adım da ha güç lü. O yı lın çö züm le me - le ri ne ba ka bi lir si niz. Ya nıl mı yor sam ki ta bı da var dır, oku ma nı zı önem le tav si ye ede rim. Za ten bu ge ri ci bağ dan kur tul duk tan son ra peş pe şe, açı lım üs tü - ne açı lım, çığ gi bi çö züm le me, iliş ki, ör güt bo yut lan ma sı or ta ya çık tı. Ya ni be nim kont rol den kur tul mam, 1987 ham le si nin ge liş me siy - le açık ça ken di ni gös ter di. Bu nu da ha baş ka tür lü de ğer len dir mek ge re kir. Dev let le di rekt ve do lay lı ba ğı nı dü şü nür sek, top lum sal ba - ğı nı dü şü nür sek, bu ra da ve ri len bir ki şi ye kar şı sa vaş de ğil, dev let iliş ki le ri ne, ge ri ci top lum iliş ki le ri ne dev yak la şım lar la, ken di ni al - dat ma yan, ku ra la uy gun bir sa va şı mı ve re bi len yak la şım söz ko nu - su dur. Bu ra da önem li olan, mü ca de le mi zin ulu sal, top lum sal bo yu tu nu çok iyi he sap la mam dır. Dik kat edi lir se bü tün Kürt ki şi lik le rin de bu tip özel iliş ki ler de ke sin lik le ulu sal-top lum sal bo yut yok tur. Ki şi sel kav ga, ai le, en çok aşi ret se vi ye sin de bir ça tış ma ya gi de bi lir ler. Ay rıca ka ba bir yön - tem le vu rur lar. Kla sik bir bo şan ma ve ya bir bı çak dar be siy le iliş ki so nuç lan dı rı lır. Dik kat ede lim, be nim tar zım da ne bo şan ma tü rü bir yak la şım var, ne bı çak lı bir sal dı rı var. Da ha de ği şik ve il ginç tir. Me se la komp lo ya bu laş tı rıl mak is te yen ar ka daş, tam bu yıl da di - yor: Dört ata bağ la yıp dört par ça ya bö le lim! Or ta çağ yön te mi ne kar şı or ta çağ yön te mi. Der hal idam ede lim di yor lar dı. Ya ni par ti - ye, yol daş la ra ha kim olan an la yış lar bun lar dı. Ama be nim an la yı - şım da bu yok. So nu na ka dar ıs lah et me ni ye tim ol mak la bir lik te, ka çar sa kaç sın. Ya ni ka çırt ma gi bi bir yak la şım söz ko nu su dur. Ne - den? Bu kim dir? Ne re den gel di? He men top ra ğa gir se, bel ki bir çok me se le an la şıl maz olur du, de ğil mi? Me se la 1988 pro vo kas yo nu nu an la ya maz dık. Bel ki de da ha son ra ki bü tün pro vo kas yon lar bu bi çi - miy le açı ğa çı ka rı la maz dı. Şe ner ler den tu ta lım Avu kat la ra ka dar, bir çok ben ze ri açı ğa çık maz dı 'da da bir sü rü böy le tip - ler or ta ya çık tı. Kör Ce mal ler, bil mem Ter zi Ce mal ler. Şim di bun la - rın hep si bi raz da bu nun la bağ lan tı lı dır. Te mel de bu ki şi li ğin ör güt - len dir di ği an la yış lar olu yor. Hat ta Ferhat'ın bi le ken di ni sı yı ra ma dı - ğı an la yış bu dur. Şe ner, çok açık ça bu nun en gö zü ka ra bir de vam et ti ri ci si dir. Bun dan kur tul mam bi raz an la şı lı yor

139 'de kar şı bir yak la şım la Şe ner-sa ki ne iliş ki si dev re ye gi - ri yor. As lın da bağ la rı ben ce çok so mut tur. Bi zim TC'ye kar şı oy na - dı ğı mız oyu nu ve ya sa va şı, on lar da ay nen be nim yön te mi mi esas ala rak in ti kam ey le mi bi çi min de bir yak la şım la sal dı rı ya ge çi yor lar. Ay nı duy gu sal yük le nim, ay nı tak tik ler. Bu tarz, TC'yi ka ba bir tak - lit için de dir. Bi zim Sa ki ne ki şi li ği PKK'nin ol duk ça za yıf yan la rı nı ör güt le miş ler, ken di le ri ne bağ la mış lar. Ora dan da PKK'ye dar be üs - tü ne dar be Tıp kı bi zim TC'nin za yıf kar nı nı ya ka la yıp vur du ğu - muz gi bi, on lar da PKK'nin za yıf kar nı nı ya ka la yıp vur ma ya ça lı şı - yor. İş te bütün hi ka ye bu. Bu du rum ger çek ten de uğ raş tı rı cıy dı ve hâlâ aşıl - ma ya ça lı şı lı yor. Ferhat'ın ey le mi de bu nun di ğer var yantı dır. Za ten Ferhat'ın et ki - len me si so mut tur. Aca ba bü tün pro voka tör ler hak lı ola maz mı? so ru su nu so ru yor. İliş ki kur sam na sıl olur? Si ya si yön tem le çö - züm le ye mez mi yiz? Ge ril la dan uzak lık ve en önem li si de ka dın iliş ki sin de içi ne gir di ği du rum lar ay nı dır. Bu ra da da ha çok ko nuy la il gi li yön ben ce bi zim ge liş tir di ği miz öz gür lük an la yı şı ile bun la rın mu az zam tu tu cu, sta tü ko cu an la yı şa sa rıl ma la rı dır. Üçün de de dü - ze nin duy gu, aşk an la yı şı esas alı nı yor. Biz bu na TC duy gu sal lı ğı ve ya TC aş kı da di ye bi li riz. Yi ne fe o dal ka bi le iliş ki si nin ge li şen duy gu sal lı ğı da di ye bi li riz. Be nim ise ge çen tec rü be den de al dı ğım ders le, TC'nin da yat tı ğı iliş ki tar zı nı son de re ce aş tı ğım gi bi, il kel-ge ri top lum sal özel li ğin an la yı şı nı da aşı yo rum. Ve bu yıl lar da bu özel lik ler ca yır ca yır pa - ram par ça olu yor. As lın da bu yıl la ra ve ri le cek en önem li an lam da bu dur. Ka dı nı ge le nek sel bağ lar dan sı yır ma ya ça lış mam, sa nıl dı ğın dan da ha faz la çö zü cü et ki ye yol aç mış ve bu iç te de ho mur tu ya yol açı - yor. Özel lik le bu te mel öğe ler ta ra fın dan teh li ke li bu lu nu yor du. Bi - ri si duy gu sal lı ğı zin dan ya pı sı na uy gu lu yor, bi ri de dağ da zaten 1990 'lardan iti ba ren et ra fı na da yat mış ve onu aman sız uy gu la ma ya ça lı şı yor ve be nim le di şe diş bir mü ca de le yü rü tü yor du. Hem be ni tak lit edi yor lar, hem de ca nı ma oku yor lar. Bü yük bir ya rış var. Ki mi böy le, ken di le ri ni ben den da ha iyi iliş - ki ge liş ti re bi lir ler, da ha iyi duy gu lar, da ha iyi aşk lar ge liş ti re bi lir ler gi bi bir tak lit içi ne atı yor lar, ka ri ye rist ha va ya gi ri yor lar. Bu ra sı an - lam lı. Bu ra da sa de ce ki şi sel bir he ves de ğil de, ge liş ti ri len bir öz - gür lük akı mı na kar şı gi de rek sta tü ko cu akı mın ayak lan ma sı söz ko - nu su. Top lum sal an lam da 1987 'lerden son ra yük selt ti ği miz öz gür - lük ey le mi ne kar şı bun la rın ki bir kar şı bas tır ma ha re ke ti dir. Bun lar kor kunç bi rey ci li ği ya şı yor. Ben ne ka dar top lum sal bo yu ta ta şı rı - yor sam top lum sal laş tı rıp ulu sal laş tı rı yor sam; bun lar o den li ulu sal - lık tan, top lum sal lık tan arın dı rıp, kor kunç bi rey sel leş ti ri yor lar. Me - se la Sa ki ne ben ce mut la ka ko nuş ma lı dır. Bu aş kı bir kez da ha di le ge tir me li dir. İki gö zü dört çeş me, böy le bağ lan mış, ilik le ri ne ka dar ol ma dı ğı nı id dia ede mez. Ben göz le rim le gör düm, hat ta bü tün par - ti ye kar şı onu ko ru mak is ti yor du. Bir özel iliş ki yi bü tün bir par ti ye kar şı, çıl gın ca, ge re kir se ölü mü ne sa vu na cak. Bu ra da top lum sal özü yok de ne cek ka dar an la mı nı yi tir miş. Za ten ulu sal öl çüy le, sa vaş la, par ti ile ba ğı kal ma mış, bir de gö rül me miş bir bi çim de bu nu par ti ye ya ya cak. Fır sat bul sa iş te he men bi rey ci lik te me lin de, ne ka dar ba - yan ve er kek var sa, hep si ni par ti den, sa vaş tan, ulu sal lık tan git tik çe uzak laş tı rıp ve bu te mel de bi rey sel gü dü le ri kö rük le ye cek. Bu ne re - ye gö tü rür? Ka mpı mı za bu da ya tıl dı. Zor be la ar ka daş la rın üze ri ne git me si ni en gel le ye rek ce za ve ril me si ni öner dik. Çok gö zü ka ray dı. Ay nı an la - yış Ferhat'ta da, Sakine'de de or ta ya çık tı. Zelê kam pın da ya şa nan - lar açık tır. Bir kon fe rans ge liş tir dik, ora ya da ka rar bi çi min de da ya tıl mak is - ten miş. Za ten de ğer len dir me ler de var. Ferhat'ın içi ne gir di ği iliş ki dü ze yi bel li. Ya ni bir kı za di yor, ka ça lım diyor. Bu ar tık or ta ya çık mış bir ger çek lik tir. Ta ri hi so rum lu lu ğun dan, ulu sal, top lum sal, dev rim ci gö rev ler den o ka dar ka çı yor ve böy le ken di ni bi rey sel ola - rak sı yır ma ya ça lı şı yor. Ken di ni bun dan da ha açık ele ver me ol maz. Di ğer le ri de öy le. Ba ran ki şi li ği ör nek tir. Ya ni ikin ci, üçün cü de

140 re ce den fi gü ran lar da var. Bir sü rü iki li, ba yan-er kek le rin ka çı şı var bu ara da. Ta bii bi zim ki, bun la ra kar şı ol duk ça de rin leş ti ri len bir öz - gür leş tir me ha re ke ti dir. On lar ne ka dar özel bağ lar, bi rey ci lik ler di - yor lar sa, ben de o ka dar ge nel bağ lar, ge nel leş miş, ulu sal dü ze ye yan sı mış iliş ki ler, sev gi ler, duy gu lar di yo rum. Be nim bu ra da ki ki şi li ğim ola ğa nüs tü güç lü dür. Be nim tam da bu iliş ki dü ze yin de na sıl bü yü dü ğü mü gör me ye ça lış ma lı sı nız. Ulu sal öl çü le re şa ha ne iş ler lik ka zan dı rı yo rum. Top lum sal öz gür lü ğe şa ha - ne kal dı rış ya pı yo rum. Dik kat edin Kür dis tan ta ri hin de ve hat ta Or - ta do ğu ger çek li ğin de ilk de fa böy le bir bo yut lan ma yı tem sil edi yo - ruz. Bu nun baş ka ör ne ği de pek yok. Bu yıl lar da özel lik le (ki, iş te gü nü mü ze ka dar da ge li yor) ki şi li ğim ola ğa nüs tü ka dı nı aya ğa kal - dı rı cı dır. Duy gu la rı ge liş ti ri ci dir. Top lu mu dö nüş tü rü cü dür. Ulu sal dü ze ye uyu yor. Me se la çok sa yı da genç kı zın ulu sal ruh la ken di ni ate şe at ma sı, yak ma sı, bu yük se len ruh la bağ lan tı lı dır. Yük se len ulu sal duy gu lar ru hu ve ya bi re yin ken di sin de ger çek - leş tir di ği öz gür lü ğün ulus laş ma sı ve ka dın öz gür lü ğün de ken di ni ef sa ne leş tir me si so nu cu na doğ ru dan gö tü rü yor. Ni te kim bu kız la rın ey le mi 1990'da ge li şi yor. Ke sin lik le be nim öz gür lü ğe ver di ğim an lam da böy le. Ni ye bu ey lem 1990'da ger çek - le şi yor da, 1980'da ger çek leş mi yor? Böy le bir ey lem 1980'da hiç bir genç kı zın ak lı na gel mez. 1985'te de gel mez. 1990'da ni ye ge li yor? Çün kü 1990'ın öz gür lük ale vi her ta ra fı sar mış tır. Böy le si ne bir an - la mı var dır. Ger çek ten de, bel ki ile ri de da ha iyi an la şı la bi lir. Bu nu na sıl ba şar dım? Öy kü den ro ma na ge çiş, bu yıl lar da na sıl ya pı la bi lir? Üze rin de du rul ma ya de ğer dir. İş te ben de ki di ğer bir ya ra tı cı yak la şım da, is ya nın ge liş ti ril me si - dir. Hiç bir er ke ğin ak lı na ge ti re me ye ce ği ka dar iliş ki yi bo yut lan dır - dık. İki teh li ke li ha ta ya düş me dik, iş te bu ra sı önem li. Ne bir özel iliş ki nin boğ du rul ma sı na düş tüm, ne de ka dın dü ze yi ni aş ma ve ya ka dın iliş ki le rin de ha fif leş me. Bu nun öte sin de ger çe ği sor gu la ma, araş tır ma, çağ rı, öz gür ki şi li ği ya rat ma, bu da son de re ce önem li dir. Çün kü be nim ye rim de her han gi bi ri niz ol sa, onun ge liş ti re ce ği en ala iliş ki, ge le nek sel sı nır la rı aş ma yan bir iliş ki dir. Bi re yi kü çük, bey ni kü çük, iliş kisi kü çük mi li tan böy le olur sa, ey le mi de kü çük ola cak. Par ti bü yü me ye cek, sa vaş bü yü me ye cek. Be nim ka dın so ru - nun da ken di mi bü yüt mem, par ti yi bü yüt tü, sa va şı bü yüt tü, hal kı bü - yüt tü, ulu su bü yüt tü, ge liş tir di, ya rat tı. Ken di mi tı ka say dım, bu ko nu da ken di mi çö züm le me sey dim ih - ti ya cım var de yip bir ka dı na ve ya bir düş kün lü ğe ka pak lan say dım, ge ri ci bir iliş ki tar zı na ka pak lan say dım ve ya hiç cid di ye al mam, ka dın la net lik tir, ka dın bir hiç tir, an cak şöy le bir ege men lik al tı na alı na bi lir de sey dim, ki şi li ğim cü ce ka lır dı. İki tarz da cü ce leş ti rir - di. Bi ri çok ağa va ri, di ğe ri çok bi rey sel leş miş bir tarz olu yor. İş te bu teh li ke li iki le me düş me mem, ta ri hi bir an la ma sa hip tir. Bu nu ne - den ter cih et tim? Bu be nim ge le nek sel öz gür lük yü rü yü şüm le bağ - lan tı lı dır, ru hum la bağ lan tı lı dır. Ken di mi ol duk ça plan lı yü rü tü yo - rum. Her iliş ki ge nel leş me li dir. Her iliş ki nin ke sin ör güt sel, top lum sal bo yu tu ol ma lı dır. Be nim ken di me ya kış tır dı ğım il ke bu dur. Hiç bir iliş ki be ni ör güt bo yu tun dan, ey lem bo yu tun dan uzak laş tı - ra maz. Bu çok önem li dir. Yi ne iliş ki nin et ki si, ulu sal-top lum sal dü - zey le re var ma sı ge re ki yor. Bu nu esas alan ki şi çok ya kı nım da dır, çok can dan dır. Bu nu esas al ma ya nı der hal öl dü re sim ge lir. Ru hun çek mez, öf ke le ni rim, sı kı lı rım, böy le ce ata rım. Bu bir ruh me se le si. Öz gür lük ru hu nun ne yi ka bul edip, ne yi ka bul et me di ği me se le si dir. Za ten ben bu ru hu, ay nı za man da yan sı tı yo rum. Ka dı na yan sı tı yo - rum ve bu da on la rı ulus laş tı rı yor, par ti leş ti ri yor, yü cel ti yor. Ki şi nin ken din de ki öz gür lük ru hu nu ge liş tir me si, cin si nin öz gür - lü ğü ne, top lum sal öz gür lü ğe ve ulu sal dü ze ye ke sin lik le yan sı tı lı - yor. Bu nu sağ la dım. Bu en gel le rin de da yat tı ğı, as lın da kar şı-dev - rim dir. Sta tü ko cu, ge le nek sel an la yı şın ya şa mın ken di ki şi lik le rin de bi ze kar şı sal dı rı ya geç me si dir. Ta bii il ginç hi ka ye ler de var. Öy kü de ol sun, ro man da ol sun, ay nı za man da on la rın açı ğa çık ma sı na yol aç tı. Be nim ka dı nı böy le ele

141 al mam, bun lar açı sın dan olum suz luk la ra yol aç tı. O son pro vo ka tö - rün ki ta bın da da gö rün dü ğü üze re, ka dın lar la na sıl ya şa dı ğı ma da ir bir şey ge liş tir mek is te dim. Evet ka dın la öz gür ya şa mı şüp he siz dü - şü ne ce ğim, de rin leş ti re ce ğim. Bu nu yap ma sam, ap ta lın te ki yim. Ka dın öl çü le ri ni ta bii ki, ge liş ti re ce ğim. Bu be nim sa nat sal gö re - vim, dev rim ci gö re vim dir. Ka dın iliş ki le ri ne gös te re ce ğim du yar lı lık, ola ğa nüs tü ya ra tı cı lık, an cak bir sa nat çı yak la şı mıy la izah edi le bi lir. So nuç ola rak eğer da - ha öz gür ka dın lar or ta ya çı kı yor sa, bu na bü yük say gı nız ola cak. Ama bu kla sik yak la şı mın sa hip le ri ve ya dü zen le ol duk ça fe o dal na mus an la yı şı sı nı rın da ka lan lar, iş te na mus el den gi di yor şek - lin de bir yak la şım içe ri si ne gi ri yor lar. Ve ya top lu mun al tüst ol du ğu veya her şe yin el den git ti ği ni vur gu lu yor lar. Ölüm süz lük Pe şin de Yap tı ğı mız, şe hit ler ger çe ği nin de ğer len di ril me si dir. Şe hit lik ger çe ği, ya şam ger çe ği miz dir. Şe hit lik ger çe ği ni mut la ka ya şam ger çek li ği ne dö nüş tür me li yiz. Şe hit te ki em ri gö rüp yü rü ye bil me li yiz. Şe hit ko mu ta sı nı an la ya bil me li ve ge re ke ni ye ri ne ge tir me li yiz. Özel lik le şe hi din ya şam an la yı şı nı ke sin tem sil ede bil me li yiz. Anı ya ge rek ti ği bi çim de kar şı lık ver me me gi bi bü yük bir yüz ka - ra lı ğı nı ve aşa ğı lık bir du ru mu ke sin lik le ka bul et me me li yiz. Şe hi - din gü cü nü, şe hi din tut ku su nu, di re ni şi ni, şe hi din acı sı nı ken di şah - sı mız da mut la ka ya şat ma lı yız. Mut la ka şe hit le ya şam ara sın da ki köp rü ola bil me li yiz. Şe hi din ya şa mıy la ya şa yan la rın ölü mü ara sın - da ki far kı gör me li yiz. Na mus suz ca ya şam sa hip le ri nin çok ol du ğu ve ya ba sit ya şam kı rın tı la rı na ya pı şıp ka lan la rın ne re dey se ege men ol du ğu bir halk ger çek li ği içe ri sin de, bu bü yük ya şam me şa le le ri ni sön dürt me li yiz. Ben ken di pa yı ma bu me şa le yi sön dürt me mek için çok yet kin ol - ma ya ça lış tım. On la rın ya şam la kur duk la rı ba ğı doğ ru de ğer len dir - me ye özen gös ter dim. Ya şa yan la rın ya şa mı nı şa ha de te ya kın kı la - rak, böy le ce şe hit le ri ya şa ma ve ya şa yan la rı da şe hit le re yak laş tı ra

142 rak köp rü, ol ma ro lü nü iyi oy na ma ya ça lış tım. Çün kü baş ka tür lü kar şı lık ver mek müm kün de ğil dir. Şe hi din ya şa mın da ki bü yük an la - mı bil mek le bir lik te, onu bir ya şam gü cü ha li ne çe vir me nin bü yük us ta lık is te di ği ni, bü yük sa bır ve da yan ma gü cü is te di ği ni bi le rek, bu nun so rum lu lu ğu nu du ya rak bir köp rü ol ma ro lü ne ada ma kıl lı sa - rıl dım. Ga fil ce ya şa yan la rın gaf le ti ni dur dur ma ya, ya şa ma sah te - kar lı ğı na faz la ge çit ver me me ye ça lış tık. Di ğer yan dan, ade ta şe hi di te o ri leş tir dik, sa vaş te o ri si ne dö nüş tür dük. Böy le ce et ki li ve ege - men ol ma sı na güç ye tir dik. Sah te ya şa mın önü nü kes ti ği miz ka dar, şa ha de tin te o ri si ile ya şa mı bir kez da ha can lan dır ma ya, kay naş tır - ma ya ve ça re ol ma ya ça lış tık. Ge liş me ler ol du, şe hit ya şa ma ge çi - ril di, ya şam bi raz şe hi de gö re ol du. Hâlâ siz le rin ne ka dar say gı lı kal dı ğı tar tış ma lı dır. Say gı yı sü rek - li kıl ma ya ça lı şı yo ruz. Bel ki is te nil di ği ka dar ol ma dı, ama bü yük say gı sız lık ya pıl ma sı na da fır sat ve ril me di. Şu an da şa ha det yo lun - da yü rü me ye ha zır olan lar, bu nun ka nı tı dır. Biz bu hal kı da bu te - mel de tut tuk. Ga fil ce ve ha in ce ya şa ya maz sı nız de mek le, şe hi de bi raz bağ lı ka lın dı ğı nı gös ter dik. PKK ta ri hin de şe hit lik üze ri ne bir çok de ğer len dir me ya pıl dı. Ben özel lik le baş lan gıç şe hit le ri için en doğ ru de ğer len dir me le ri sun ma - ya ça lış tım. Ha ki Ka rer yol da şın anı sın dan, New roz kah ra man lık şe hit le ri nin anı la rı na ka dar, tü mü nün ye rin de de ğer len dir me si ni yap tım. Bu nu her şe hit için de yap mak tan üşen mez dim, ama faz la ge rek li ol du ğu na da inan ma dım. İnan dı ğım da yap tım. Za ten ken di - ni şe hit lik çer çe ve si ne otur ta cak bir ki şi lik, bu ka dar şe hi di an la - mıy la bi le cek bir ki şi lik, bü yük olur. Ba zı la rı nı zın şe hit ya kı nı ol du ğu nu söy le me du ru mu var, şe hit le - rin ken di şe hit le ri niz ol du ğu nu söy le me du ru mu nuz var. Eğer bun da sah te de ğil se niz, sa mi miy se niz, bi raz da bi zim ger çek leş tir me tar zı - mı za ben zer bir tar zı tut tur ma nız ge re kir. Şe hi di ken din de ya şat - mak, şe hit le çe li şen ya şa mın önün de dur mak, şe hi di doğ ru ya şat - mak, ya doğ ru ya şar sın, ya ya şa ya maz sın hük mü ne bağ lı kal mak, bü yük önem ta şır. Öy le olur sa nız şe hi din sa hi bi ve ya onun sür dü rü - cü sü sü nüz de nir. Bu böy le dir; baş ka hiç bir bi çim de ken di mi zi onur - lan dır ma ya lım. Ben ço cuk ken bi le böy le ölüm le ri kö tü bu lur dum. Böy le an lam lı bul maz dım. Son ra da şu nu gör düm; ölüm ler as lın da ya şa yan la rın za val lı lı ğı nı gös ter me ara cı olu yor. İn san lar ölü ler için dök tük le ri göz yaş la rı nı as lın da ken di le ri için dö kü yor lar. Ölen de ken di le ri ni gö rü yor lar. Ken di öl müş lük le ri ni, ha yat tay ken öl müş lük le ri ni gö rü - yor lar. Yok sa böy le si ne bir ölüm ağ la yı şı pek an la şı lır de ğil dir. Ken di ni bu ka dar za yıf bı rak ma, ken di ni bu ka dar ölü ye ben zet me söz ko nu su dur ki, bir ölü de kı ya met ko pa rı yor lar. Çok do ğal bir ya - şam sü re ci ni böy le göz ya şı na boğ mak ba na pek an lam lı gel me miş ti. Ni te kim şim di şa ha det ler de faz la ağ la ma yok tu. Şe hit le ri ce sa ret ve ya şam gü cü ha li ne ge tir me var dır. Bu da kö tü ölü me bir ce vap olu - yor. Bi zim ce va bı mız olu yor. Ölüm kor ku su nun böy le ce sa re te dö nüş tü rül me si kü çüm se ne - mez. Bu baş lı ba şı na bü yük bir ka za nım dır. Kür dis tan hal kın da ki bü yük ölüm kor ku su nu, bu bü yük acı lı ve göz yaş lı du ru mu şim di da ha faz la ce sa ret le sa vaş ma ya dö nüş tür mek, çok bü yük bir ge liş - me dir. Bu nu da biz yap tık. Bu nu özen le ha zır la dık ve şim di her kes, bi - raz da böy le ölüm süz kı lın mış tır. Ölü me kar şı an la yı şı doğ ru ge liş - tir me miz, yi ne ölüm le ya şam ara sın da ki ba ğı doğ ru ya ya kın de ğer - len dir me miz, kor ku yu yen di. Da ha faz la ce sa ret, da ha faz la ha yat - tay ken öl me mek, fi zi ki ola rak ölün dü ğün de de bu nu ölüm say ma - mak bi çi min de ki du ru mu biz or ta ya çı kar dık. Ta bii, bu da kü çüm se - ne mez bir ge liş me dir. Bu, Kür dis tan için bü yük bir ih ti ya cın gi de - ril me si dir. Ölüm kor ku su nun gi de ril me si sağ lan mış, ya şam da ölüm - süz lük duy gu su nu ya rat ma ih ti ya cı gi de ril miş tir. İş te bu bü yük şe hit ler, bi raz bu nun ön cü le ri ol du lar. Bu ger çe ğin an la şıl ma sı ve et ki li kı lın ma sın da en önem li ro lü ye ri ne ge tir di ler. Ben bu na ölüm kor ku su nu yık ma, ya şa mı ölüm cül et ki ler den arın - dır ma, fi zi ki ölüm ler den de kork ma ma ve ya şa ha det ler den kork ma

143 ma, kut sal de ğer ler uğ ru na ölüm de ya şa mın mev cu di ye tini gös ter - me ve böy le ce da ha kat la nı la bi lir bir ölüm le ya şa mın ba ğı nı ku ra - bil me di yo rum. Bu önem li bir ge liş me dir. Ya şam da ye ni gü nün di ri li şi ni tem sil eden New roz şe hit le ri üze - rin de de bi raz dur dum. Bi zim ba zı de ğer li yol daş la rı mız böy le si ne ya şam sal bir ölüm le bu ba har gün le ri ne kar şı lık ver di ler. Maz lum yol da şın şa ha de ti ni de az çok an lam lan dır dık. Maz lum yol da şın New roz şa ha de tin de ger çek le şen şe yin bü yük bir tes li mi - ye te, özel lik le o vah şet dö ne min de umu dun son kı rın tı la rı nın da alı - nıp gö tü rül me si ne, na mus lu ve onur lu ya şam ola na ğı nı tü müy le el - den çı kar ma ya; bu nun için ger çek le şen son de re ce vah şi sal dı rı ya kar şı, ken di ki şi li ğin de bi te bi le cek olan en son di ren me ham le siy le kar şı lık ver mek ol du ğu nu, böy le bir an la mı nın bu lun du ğu nu or ta ya çı kar dık. Müt hiş bir ka ran lık için de bir kib rit çö pü nü ay dın lık ge rek çe si yap mak, ya şa mın kor kunç bir bi çim de tes lim alın mak is ten me si ne kar şı lık ken di ni böy le fe da ede rek ya şam için bir id dia ol mak, id dia ola rak var lı ğı nı sür dür mek çok önem liy di ve bu ger çek leş ti ril miş ol du. Çün kü o ha liy le ya şa mı da ha faz la gö tür mek müm kün de ğil di. Öy le bir bas kı, öy le bir vah şet var ki, öz gür bir ya şa mın, na mus lu ve onur lu bir ya şa mın sö zü ola bil mek an cak böy le bir ey lem le müm kün dü. Maz lum yol da şın şa ha de ti nin bu ger çe ği ifa de et me si, çok önem - li dir ve bu nu an la dı ğı or ta ya çı kı yor. O, ide o lo ji mi zi iyi bi len bir ar - ka da şı mız dı. Par ti mi zi ru hun dan ta nı yan ve öy le kal ma ya bü yük özen gös te ren, ger çek ten gör kem li bir ki şi lik. Bu an lam da bu ki şi lik tam bir PKK olu yor, PKK'nin ya şam sö zü, onun zir ve si olu yor. Çün kü o dö nem de ke sin lik le bir tes li mi yet da yat ma sı var ve tes - li mi yet öy le tek bi re ye da ya tıl mı yor. Hat ta tes li mi yet sa de ce PKK'ye da ya tıl mı yor. Şüp he siz biz dı şa rı da di re ni yo ruz, bi zim de ya pa cak la rı mız var, ama ora ya da ya tı lan tes li mi yet da ha be lir le yi ci olu yor. O tes li mi ye tin ar dın dan ge ti ri le cek olan lar, bel ki da ha be lir - le yi ci dir. Bir Di yar ba kır zin da nı na da ya tıl mış tes li mi ye tin tam ba - şa rı sı, o Şa hin-yıl dı rım iha ne ti nin tam za fe re ulaş ma sı, bin ler ce tes li mi ye tin pe şi sı ra gel me si ne yol aça cak tır. Onun bir hal kın ba şı - na be la ya pıl ma sı da her hal de en azın dan ke ma liz min 1925 'lerdeki za fe ri ka dar bir za fer ola cak tı. Nitekim iha net çi ler bu nu Genç Ke - ma list ler adıy la ya pı yor lar dı. Yi ne bu, bi raz Der sim ger çek li ğin de or ta ya çı kı yor. Ke ma liz min 1938'de Dersim'de sağ la dı ğı za fe rin bu aşa ğı lık un sur la rın şah sın da, hem de tam Genç Ke ma list ler ola rak Der sim ki şi li ğin de ade ta tam za fer ka za na rak so nu ca git me si olu yor. Maz lum da bir Der sim ger çek li ği dir ve her hal de bu nu çok iyi bil di ği için böy le di ren me tu - tu mu nu ser gi li yor. Der sim di re niş çi li ği Kürdistan'daki son di re niş - çi lik tir, ne ka dar ge ri ve ye ter siz olur sa ol sun bu böy le dir. Ora ya da - ya tı lan iha net ve asi mi las yon, en güç lü iha net ve asi mi las yon dur. Genç Ke ma list ler in ifa de et ti ği ger çek lik te di le ge ti ri len şu dur: Der sim bu dur, bu nun kar şı şın da baş ka her han gi bir ger çek lik söz ko nu su ola maz. Bu ay nı za man da Kür dis tan için söy le ne bi le cek en son söz dür. Bu söz de bi zim sö zü müz dür: Di re ne mez si niz! Tes li mi - yet ten baş ka ya pa ca ğı nız hiç bir şey yok. Za ten bu nu gün lük ola rak çar pı cı bir yo ğun luk la iş le miş ler dir; tek tek ki şi ler le uğ ra şa rak yü - rü tü yor lar. Ya ni so nuç al mak için ne re dey se gün ler sa yı lı dır. Maz lum di re niş çi li ği iş te bu nok ta da ken di si ni dev re ye so ku yor. Çün kü ora da her şey baş aşa ğı gi di yor, tes li mi yet çok hız lı ge li şi - yor. Ya pıl ma sı ge re ken şey bir ey lem tü rü dür. O da bu ey lem tü rüy - le, yi ne çok an lam lı bir gün de, bir ya şam gü nün de, bir di ri liş gü - nün de bu nu ger çek leş ti ri yor. Ger çek ten de Maz lum yol da şın di re ni - şi nin da ha son ra ki sü re ci ta ma men et ki le di ği, tes li mi ye te kar şı di re - niş çi li ği ege men kıl dı ğı bi li ni yor. Bu di re ni şin bi zim di re ni şi mi zi de güç len dir di ği ni, dağ di re ni şi ne de ta şı rıl dı ğı nı çok iyi bi li yo ruz. Bu - nun da bir ulu sal di re niş ve di ri liş ol du ğu nu şim di çok da ha iyi an - la şı lı yor. Önem li olan her şe yi bir şe hi de yük le mi yo ruz ve ya her şe yi o do ğur du di ye ken di mi zi al dat ma yak la şı mı için de de ği liz. Ama da - ha de rin lik li bir an la yış ge rek liy se, o an la yı şın da aşa ğı-yu ka rı böy

144 le et ki li ola ca ğı nı ke sin lik le söy le ye bi li riz. Ke sin lik le şe hi din an la - mı bu dur di ye bi li riz. An la mı da ha da de rin leş ti ri le bi lir, ama öz ce si bu dur. So nuç ta on dan son ra peş pe şe ge len ey lem li lik ler var dır. Ger çek ten de New roz lar, bu ta rih ten iti ba ren çok ya şam sal kı lın dı. New roz gün le ri nin di re niş gün le ri ha li ne gel me sin de Maz lum di re - niş çi li ği nin et ki si as la kü çüm se ne mez. Ze ki ye Alkan'ın şa ha de ti de Diyarbakır'da olu yor ve Mazlum'un şa ha de tiy le bağ lan tı sı açık tır. Maz lum na sıl zin dan da par ti ye da ya - tı lan tes li mi ye te kar şı bü yük bir ey lem se ve şa ha de tiy le bu nun bir za fe ri olu yor sa, Ze ki ye Alkan'ın di re ni şi de Di yar ba kır ge ne li ne da - ya tı lan, bu te mel de de bü tün Kürdistan'a ve Kürt hal kı na da ya tıl mış olan sin miş li ği, kor ku yu ve ça re siz li ği gi der mek olu yor. En azın dan onun la bağ lan tı sı nı ku ra rak, ken di ni böy le di re niş du ru mu na ta şır - mak is ti yor. Bu yol da şı mız, hiç şüp he siz or ta ma da ya tı lan bü tün çe - liş ki le ri en yo ğun bi çim de de ya şa ya bi lir di. Bu ar ka daş için çe liş ki - de ol du ğu söy le ni yor. Bir ka dın çe liş ki si ni, öz gür lük le düş kün lük ara sın da bir du ru mu yo ğun ca çöz me ye ça lış tı ğı nı söy ler ki, an lam lı - dır. Bi raz da bu ki şi lik ler böy le di re niş le ri or ta ya ko ya bi lir. Çe liş ki - si ol ma yan ki şi lik le rin an lam lı di re niş le re ön cü lük ede bi le cek le ri ni san mı yo ruz. Ze ki ye yol da şın bir öz gür ki şi lik ol ma ya ça lış tı ğı, fa - kat bu nu ba şa ra ma dı ğı, sı kıl dı ğı, bu na öf ke duy du ğu ve ade ta böy le sü rüp git ti ği, tam da bu sü reç tey ken böy le si ne bir ey le me kal kış tı ğı söy le ne bi lir. Bi zim için bu da ha da an lam lı dır. Za ten ra hat ve ken - din den emin olan bir ki şi bü yük ey lem li li ğe gi ri şe mez. Ken di ha lin - den mem nun, ken di ne tut kun bi ri si ke sin lik le böy le bir ey le me kal - kı şa maz. Ka dın öz gür lük ara yı şı önem li dir. Bu baş la ma dan da za ten öy le bir ey le me kal kış mak, ona ce sa ret et mek bi le müm kün de ğil dir. Fa kat tam çö zü me gi de me me de an la yış la kar şı lan ma lı dır. Çün kü öz gür lü ğü tam çö ze bil se, özel lik le öz gür lük sa va şı nı ve onun ey le - mi ni da ha ör güt lü ya par. Da ha plan lı ge liş ti rir. Ama yi ne de bü yük bir ey lem, bü yük bir öz gür lük tut ku su ol mak is ti yor. Bu nu da öy le bir Newroz'da Di yar ka bır sur la rın da ken di si ni me şa le gi bi ya ka rak ilan edi yor. Yi ne an lam lı ol du ğu söy le ne bi lir. Ka dın ol ma sı da ha an la şı lır dır. Çün kü in san an cak böy le yo ğun bir çe liş ki yi ya şa mak la bu ce sa re te ula şa bi lir. Maz lum yol da şın ger çe ğin de de bu var. O par ti ru hu olu yor, par ti nin bü yük di re niş ru hu olu yor. Ora da ar tık bir in san var dır, ka dın ve ya er kek ol ma sı da hiç önem li de ğil - dir. Ora da en bü yük in sa nın di re ni şi, onun bü yük ey le mi söz ko nu - su dur. Ze ki ye Alkan'ın ey le min de ise bir ka dın ol ma sı da ha da an - lam lı dır. Ne den? Çün kü Diyarbakır'ın ken di si, en dö kül müş bir fa hi şe ka dın dan da ha be ter bir du ru mu ya şı yor. Ya ni ora da ki er kek lik bir ka dın dan da ha be ter dir, da ha aşa ğı lık du rum da dır. Bir fa hi şe den bi le da ha be - ter dir as lın da. Mut la ka Diyarbakır'ın bir et ki sin den söz ede cek sek ve ya Kür dis tan mer kez li bir yer dir di ye cek sek, fa hi şe ka dın de ğer - len dir me si ya pıl dı ğın da düş müş lü ğün sı nı rı çi zil mek is te nir. Di yar - ba kır, o ko şul lar da bi raz da bu na ben zer bir yer dir. Bu ka dar sö mür - ge ci li ğin mer ke zi ola cak sın, bu ka dar ses siz ka la cak sın ve her gün bu ka dar çiğ ne ne cek sin, te ca vüz edi le cek sin. Bu, fa hi şe ka dın dan baş ka an la ma gel mez. An cak bu yö nüy le ele alın ma sı söz ko nu su ola bi lir. Ona mut la ka bir tep ki ge re kir. Fa hi şe ka dı na ve ya düş müş ka dı na tep ki si an la şı lı yor dur. Diyarbakır'ın ken di si öy le ol du ğu na gö re, ona kar şı öy le bir tep ki gös te ril me li dir. Bu şa ha det le, bu nun mut la ka bir et ki si var dır. Di ğer yan dan bir ka dın ola rak da çe liş ki le ri ni an lı yo ruz. Bir ka - dın ola rak çe liş ki yi duy mak, öz gür lük ara yı şı için de ol mak, ger çek - ten bü yük bir zor lu sü re ce gir mek de mek tir. Bir yan dan bir ka dın kö le li ği nin iğ renç du ru mu nu bi lin ce çı ka ra cak sın, di ğer yan dan öz - gür ya şam tut ku la rın ge li şe cek, bu kor kunç bir zor la ma yı be ra be rin - de ge ti rir. Ger çek ten biz bu nu da epey aç ma ya ça lış tık. Be nim an la - yı şı ma gö re kö le bir ka dı nın bi zim top lum sal ko şul la rı mız da, Di - yar ba kır ko şul la rın da bi lin ce dö nü şü mü nü, öz gür lük ya şa mı na doğ - ru yol alı şı nı gör mek, böy le çe liş ki li bir du ru ma ken din de bir yer

145 bul muş ol mak, ke sin ola rak PKK'nin et ki le me siy le ola bi lir. Za ten o dö nem de PKK'nin et ki si Diyarbakır'ı sar mış tır. Zin da nın sar ma sı var, ge ril la nın sar ma sı var, genç li ği sar mış tır. Ka dın öz gür lük ça ba - la rı da bi raz an la şı lır olu yor sa nı yo rum. İş te böy le bir ki şi li ğin bü tün bu fak tör ler den et ki len me si söz ko - nu su olu yor. Bel li bir bo ca la ma sı var, baş ka tür lü mü ca de le et me is - te ği de var, ede bi lir de. Ama o bu bi çi mi ni ter cih edi yor. Ken di ne gö re plan lı, ken di ne gö re an lam lı bir ey lem. Bu di re niş, Diyarbakır'daki zin da na da ya tı lan la ra, Diyarbakır'daki hal ka da ya tı lan la ra, bir ka dı nın ya şa dı ğı bü yük olum suz lu - ğa, bun la rın hep si ne top tan bir tep ki olu yor; bu tep ki de, böy le ya - şam sal kıl ma ya ve ya ya şa ma an cak böy le an lam ve re bi li rim de - me si ne gö tü rür. Ey lem ger çek le şi yor. Bu na ve re ce ği miz an lam da bu dur. Bu ey le min de bu çer çe ve de ge liş ti ği ne ka ni yiz ve an la mı bü yük tür. Ni te kim bun dan son ra Diyarbakır'da ge liş me nin fark lı ol - du ğu, hal kın da ki, ka dın da ki ge liş me nin bi raz da ha öz gür ce ol ma ya doğ ru yüz tut tu ğu bi li ni yor. Bir di ğer di re niş. İz mir ka le sin de bir ken di ni yak ma ola yı var. Rah şan De mi rel adın da çok genç bir Kürt kı zı nın di ren me si var. Şim di ora ya ta şı rıl mış bir Kürdistan'ın Mar din ger çek li ği var. Yurt - se ver lik za ten et ki li dir. Bu genç kız da bir yan dan sa vaş ve öz gür lük tut ku su var, ama öte yan dan ken di si ol duk ça za yıf. Ör güt sel sa va şım ger çe ği et ki ler. New roz lu gün ler de yi ne hız lı ve yo ğun ya şa nır. Bel li ki, bu ra da ken di si ni öz gür lük sa va şı mı na müt hiş ver mek ve bir şey ler yap mak is ti yor. Fa kat bu nun te o rik gü cü nü faz la bu la ma dı ğı ve pra tik ge liş - tir me ola na ğı nı faz la ya ka la ya ma dı ğı için, ya ni tut ku su bir yer de te - o rik ve ör güt lü lük dü ze yi ni aş tı ğı için, bu na rağ men bir şey ler yap - ma ya ah det ti ği için, fark lı bir ey le me yö ne li yor. Ora da ki kit le mi zin için de ya şa dı ğı utanç ve ri ci ko şul lar, ken di si nin öz gür lük ve öz gür ya şam an la yı şıy la bağ daş ma yan al çal tı cı ya şam ko şul la rı, Newroz'un o di ril ti ci li ği ve çe ki ci li ğiy le bir le şin ce, böy le bir me şa le ey le mi or ta ya çı kı yor. Müm kün dür, böy le bir ruh ta böy le bir ce sa ret ve ar dın dan böy le bir ey lem or ta ya çı ka bi lir ve çı kı yor da. Bu ey le mi an lam lı bul du - ğu mu zu söy le dik. Bu şa ha de tin met ro pol kit le mi zi ay dın lat tı ğı, met ro pol hal kı mı zın ken di ne ge ti ril me sin de ve ül ke ye ta şı rıl ma sın - da bir kal dı raç ve köp rü ro lü nü oy na dı ğı, düş kün ya şam ko şul la rın - da ki yüz ler ce ki şi yi sa va şı ma çek ti ği, on la ra da ya tı lan me za rı çat - lat tı ğı da ha çar pı cı gö rül müş tür. Me saj, bu an lam da me şa le de ğe rin - de ken di ni ka nıt la mış tır. Bir ko mu ta gü cü ol ma yı ka nıt la mış tır di - yo rum. Çün kü yüz ler ce ki şi yi yü rüt tü mü, o bir ko mu tan lık ro lü oy - nu yor. Özel lik le ka dı na iliş kin ola rak çok sa yı da ka tı lı ma yol aç ma - sı, ne re dey se er kek sa yı sın dan da ha faz la bir ka dın ka tı lı mı na yol aç ma sı, onun ka dın öz gür lü ğü ne de bü yük bir kat kı, bu nun ko mu ta ve or du gü cü ol du ğu nu gös te ri yor. Avrupa'daki New roz şe hit le ri mi zin bı rak tı ğı ba zı mek tup lar var. Bun la rın üze rin de bi raz du rul ma ya de ğer. Be ri van (Nil gün Yıl dı - rım) ve Ro na hi (Bed ri ye Taş) yol daş lar, bu Kür dis tan kız la rı, an - lam lı mek tup lar bı rak mış lar. Ben ba zı rö por taj la rı na da ta nık ol - muş tum. Yi ne her hal de epey ce mek tup la rı ba zı de ğer len dir me le ri ve ra por la rı da var dır. Ba zı la rı nı ben de gör düm. Bu ki şi lik le ri da ha iyi ta nı mak açı sın dan, ken di le ri nin im za la yıp bı rak tık la rı mek tup la ra bak mak ta ya rar ola bi lir sa nı rım. Bir mek tup la rı şöy le: Al man dev le ti son ay lar da düş man lı ğı nı açık açık ilan et miş tir. Der nek le ri miz ka pa tıl mış, ulu sal renk le ri miz, ulu sal bay rak la rı mız gas pe dil miş, on lar ca yurt se ve ri miz tu tuk lan mış, gö zal tı na alın mış - tır. Al man ya, Türk ırk çı la rı nın pe şin den git mek te dir. De mi rel-çil - ler-gü reş kli ği nin ya bi te cek ya bi te cek söz le ri ni el le ri ni oğuş tu ra - rak des tek le mek te, kir li sa va şın sür me si ve Kürt hal kı nın im ha edil - me si için her tür lü des te ği sun mak ta dır. Kürdistan'daki kat li am lar, Almanya'nın ver di ği si lah lar la ger çek leş mek te dir. Son ola rak 1994 New roz yü rü yü şün de Almanya'nın çe şit li kent le rin de Kürt yurt se - ver le ri ne Hit le r'i ge ri de bı ra ka cak uy gu la ma la rın ger çek leş ti ril miş

146 ol ma sı, bi zim için bar da ğı ta şı ran son dam la ol muş tur. Cizre'de, Şırnak'ta, Diyarbakır'da uy gu la nan vah şet te Al man dev le ti nin çok bü yük so rum lu lu ğu var dır. Al man dev le ti bu yap tık la - rıy la in san lık su çu iş le miş tir ve bu nun he sa bı nı mut la ka ve re cek tir. Di yar ba kır zin dan la rın da üç kib rit çö püy le Kürt hal kı na çı kış yo lu gös te ren Maz lum Doğan'ı, bu an lam lı çı kı şa be den le ri ni tu tuş tu ra - rak ce vap ve ren Fer hat la rı, New roz, New roz ate şi ya kı la rak kut la - nır di yen ve Di yar ba kır sur la rın da be de ni ni tu tuş tu ran Ze ki ye Al - kan la rı, öz gür lük mü ca de le si nin ne fer le ri ola rak say gı ve min net le anı yo ruz. On lar dan dev ral dı ğı mız bay ra ğın burç la ra di ki le ce ği nin çok ya kın ol du ğu nu gö rü yo ruz. Ate şi sön dür me yin di yen Nec mi - le rin yo lun dan ken di öz gür ira de miz le gi ri yo ruz. Em per ya liz me ve sö mür ge ci li ğe en bü yük ya nıt, be den le ri tu tuş tu rula rak ve ri lir. Dün ak şam İçiş le ri Ba ka nı Manf red Kanther'in bun dan son ra PKK'ye kar şı tav rı mız çok da ha sert ola cak tır. PKK'liler şu nu an la - ma lı lar ki, her yer de ser best ha re ket ede mez ler söz le ri, ka ra rı mı za bi zi bir adım da ha yak laş tır dı. Biz bi li yor ve ina nı yo ruz ki, yak tı ğı - mız öz gür lük ate şi, da ha bü yük ateş le rin yan ma sı na ne den ola cak - tır. Be den le ri miz, dü şün ce le ri miz Kürt hal kı na ve bü tün in san lı ğa ar ma ğan ol sun. Se lam ol sun öz gür lük mü ca de le sin de top ra ğa dü şen le re. Se lam ba ğım sız, bir le şik Kür dis tan mü ca de le si ni yü rü ten le re! Se lam Baş kan APO'ya! Kah rol sun sö mür ge ci lik ve em per ya lizm! Kah rol sun Al man şo ve niz mi! Ya şa sın PKK, ARGK, ERNK! Ya şa sın Ulu sal Ön de ri miz Baş kan APO! Di ğer bir mek tup da şu: Newroz'unuzu can dan kut lar ken, he de fi miz olan in sa ni bir ya - şam için, siz le rin da ha çok di ren me niz ge rek ti ği ni Par ti Ön der li ği - mi zin de vur gu la dı ğı gi bi ken di miz den çok az da ol sa baş la tı yo ruz ve siz le re dev ret mek is ti yo ruz. Özel lik le Avrupa'daki hal kı mı zın da Par ti Önderliğimizin be lirt - ti ği gi bi, dev ri mi Kürdistan'a ta şır ma la rı vaz ge çil mez bir öne me sa - hip tir. Bu te mel de ka dın la rı mı za da böy le si bü yük gö rev ler düş tü - ğün den do la yı, tam ayak ta dur ma la rı nı, Par ti Ön der li ği mi zin de yol gös te ri ci li ği ile be ce re bil me li dir ler. Siz le re, yü ce hal kım za iç ten ina nı yo ruz ve gü ve ni miz son suz dur. Ya şa sın Ba ka nı mız APO! Ya şa sın PKK, ARGK, ERNK! Ya şa sın En ter nas yo na lizm! Bu ar ka daş lar an la mı hay li bü yük olan mek tup lar bı rak mış olu - yor lar. Bü yük say gı duy ma mak, ger çek ten müm kün de ğil. Ol duk ça bi linç li ve çar pı cı de ğer len dir me le riy le do lu do lu ya şa dık la rı an la şı - lı yor. Ey lem le ri ni de öy le plan lı yor lar ki, ba şa rı sız lı ğa yol aç ma ya - cak ka dar güç lü, ken di ni yi tir me yen, ke sin so nu cu ön ce den plan la - nan bir ey lem, an cak bu ka dar ola bi lir. Ken di ni ca yır ca yır yak ma yı böy le plan la ya bil mek, bir ba şa rı sız lık ola sı lı ğı nı bi le or ta dan kal dır - mak için, baş ka la rı nın ge lip de ate şi sön dü re bi le cek le ri bir ala nı seç me mek, ken di le ri nin ne ka dar plan lı ve so nuç alı cı ol duk la rı nı gös te ri yor. Bu ar ka daş la rın öte ki ra por la rın da da bir şey ler gör düm. Bir rö - por taj la rın da ki baş ka bir cüm le de ak lım da. Bu çö züm le me ler den de epey et ki len dik le ri an la şı lı yor. Özel lik le bi zim is te di ği miz mi li - tan ti pi ol ma ya bü yük özen gös ter dik le ri gi bi, bu na la yı kıy la kar şı - lık ve ril me me si nin hay re ti içe ri sin de ka lan ar ka daş lar olu yor lar. Ya - ni bu ar ka daş la rı mı zın ya şam özel lik le rin den bi ri de sah te ol ma ma, Avrupa'nın o dü şü rül müş ve dü şü rül me ye el ve riş li or ta mı ka dar ya - şa mı nı ora da ki ze min de ko lay ca yi ti ren le re rağ men ken di le ri ni böy - le di ri tut ma la rı, çö züm le me ler den güç ala rak ken di le ri ni böy le mi - li tan laş tır ma ya çok açık ha le ge tir me le ri olu yor. Bu tu tum ger çek - ten de ör nek dü ze yin de dir. Be nim bir ra por da gör dü ğüm bi raz buy - du. Ben bir çok şe hi din ra po run da da bu na ben zer şey ler gör düm. As lın da bun la rın da bu çap ta yol daş lar ol du ğu an la şı lı yor du. Bu ra - da önem li olan sa de lik, öz lü ol ma ve bu yön le riy le sah te li ğe fır sat ver me mektir. Bu ki şi lik le ri de bu an la mıy la ke sin bil mek ge re ki yor

147 Şim di on lar şa ha de te git ti ler ve siz kal dı nız der ken, şu nu vur gu - la mak ge re kir: Ya şa ya cak san, on lar gi bi ya şa ya cak sın. Anı ya bağ lı - lık bi raz da böy le olur. As lın da en öz lü mi li tan laş ma ya ya kın lar. Ara yış la rı, gün gün ger çek leş me le ri böy le dir. Genç kız ol ma la rı, Av ru pa ko şul la rın da ikin ci ve hat ta üçün cü ku şak ol ma la rı (ki, bu - nun ne ka dar dü şü rü cü ol du ğu nu bi li yo ruz) bu nu en gel le ye mi yor. Avrupa'da do ğup bü yü müş bir kaç şe hit te de bu nu gör düm. Hem Fı rat ar ka da şı mız da, hem de Hü se yin Çe le bi ar ka da şı mız da bu nu gör düm. Bun lar ikin ci ku şak tan, da ha çok o ko şul lar da ye tiş miş ler. Ki şi lik le ri ol duk ça il ginç, il ginç ol du ğu ka dar da va tan se ver lik le riy - le, gö rev an la yış la rıy la hiç Kürdistan'dan çık ma mış, hat ta böl ge den de çık ma mış olan la ra taş çı kar ta cak cins ten bir sa vaş çı lık la rı söz ko nu suy du. Ya ni bi raz da tam PKK'nin is te di ği mi li tan ti pi ol mak, an cak böy le ola bi lir di ye dü şü nü yo rum. Bu ar ka daş la rı mız da öy le, bu te mel de bir ge liş me ye sa hip ol - duk la rı nı, ge liş me le ri nin bu yön lü ol du ğu nu gös te ri yor lar. Bilinç dü zey le ri ni bi raz da ha iyi an la mak ta ya rar ola bi lir. Ta bii, bu mek - tup lar bu nu ye te rin ce or ta ya ko yu yor. Çok güç lü si ya si de ğer len dir - me ler ger çek ten an cak bu ka dar ya pı la bi lir. Doğ ru la rı bun dan faz la be lir le mek müm kün de ğil. Tam bi linç li di ye bi le ce ği miz si ya sal yak la şım la rı söz ko nu su dur. Bir de düş ma na ce vap ol ma sı nı çok iyi bi li yor lar. Ya ni si ya si de ğer len dir mey le ye tin mi yor lar. Al man em - per ya liz mi nin söz cü sü bir içiş le ri ba ka nı na çok ya man bir kar şı lık ve ri yor lar. Al man ba kan, PKK bun dan son ra çok da ha sert bir ta - vır la kar şı la şa cak tır di yor. On lar da, biz de bu ka ra rı mız la bir kar - şı lık ve re ce ğiz di yor lar. Ya ni düş man da yat ma sı na kar şı bir mi li ta - nın da yat ma sı ko nu sun da du yar lı lar. Ta bii, Av ru pa ken di sa ha la rı. Ama Avrupa'nın öz gün lü ğü nü de ih mal et mi yor lar. Bir de bu öz gül de hal ka ses le niş var. Şüp he siz bu da şa ha det le rin kıy me ti ni kat be kat art tı rı yor. As lın da on lar ta rih ve in san lık şe hit le ri dir. Ke sin lik le en ter nas yo na lizm çağ rı sı var. An tisö mür ge ci lik ve an ti-em per ya lizm ka dar, in sanlı ğa çağ rı la rı ve bu te mel de öz gür lük şe hit le ri ne se lam la rı var. Hem kav ra yış de rin li ği, hem ce vap ver me, hem yurt se ver lik, hem de in san lık bağ lı lı ğı ke - sin dir. Biz bi raz da ka dın yön le riy le üze rin de dur ma yı ge rek li gö rü yo - ruz. Çün kü rö por taj la rın da ki bir kaç çar pı cı de ğer len dir me hâlâ ak - lım da. Ge ri ci, il kel mil li yet çi ön der lik üze ri ne çar pı cı de ğer len dir - me le ri, bu ön der li ği ayak ba ğı ola rak gör me le ri var. Ge ri ci lik tir bi çi - min de kar şı lık ver me le ri var. Bi zim ka dın yak la şı mı mı zı, öz gür lük tut ku su ola rak de ğer len dir dik le ri an la şı lı yor. Yi ne cin sel lik ala nı na iliş kin çar pı cı bir de ğer len dir me le ri var. Çe liş ki le rin en yo ğun alan ol du ğu nu söy lü yor lar. Böy le çok mü ca de le ci bir alan ola rak de ğer - len di ri yor lar. Sa nı rım cin sel lik te kö le leş tir me ye kar şı da bü yük bir an la yış ve öz gür lük yak la şı mıy la do lu ol ma la rı söz ko nu su dur. Ya ni ön der lik an la yış la rı, ka dın öz gür lük an la yı şı ve cin sel lik te de mü ca de le an la yış la rı hay li de rin lik li. Öy le ken di ni fe da eden sı - ra dan yurt se ver ler de ğil ler. En değ me mi li ta nın ula şa ma dı ğı bir bi - linç, bir öz gür lük tut ku su ve fel se fe si ka dar, pra tik ya şa mı na da sa - hip ol duk la rı nı gös te ri yor lar. Bu an lam da bi zim par ti ger çe ği miz de net leş tir me ye çalış tı ğı mız, hem de yo ğun bir bi çim de iş le di ği miz doğ ru ön der lik an la yı şı bu şa ha det ler de bü yük an lam ifa de edi yor. Ge rek li olan ucuz duy gu lar için ya şam de ğil, öz gür lük tut ku su nun ya şan ma sı dır. Bu çok güç lü ifa de edi li yor. Önem li olan cin sel düş kün lük fi lan de ğil dir. Cin sel - lik te ki mü ca de le yi, ora da ki düş kün lü ğü, ora da ki sa va şı mı gö re bil - me li yiz de ni li yor. Bi zim de bi raz aç ma ya ça lış tı ğı mız buy du. Bu yol daş lar bu nu da çok iyi de ğer len di rip öy le bir an lam da ve bu an - la ma denk dü şen bü yük bir ey lem li lik le kar şı lık ve ri yor lar ki, de - ğer le ri bir kat da ha ar tı yor. Bü yük ka dın öz gür lük sa vaş çı lı ğı di ye - cek sin, bu nu bu an la yış ta gö re cek sin. Yok sa ucuz laf edip de bi rer de di ko du kü pü ol mak tan çı ka ma ya nın ne ka dar mi li ta nı mız ol du ğu - nu da bi li yo ruz. On la rı bu te mel de, bu ar ka daş la ra say gı lı ol ma ya da vet edi yo ruz. Yi ne bir sü rü ka dın dan be ter er kek var. Cin sel li ği en iğ renç bi çim ler de yo rum la yan lar var. On la ra da bu cüm le ler de ki ol duk ça çar pı cı an la yı şı ya ka la ma la rı nı sa lık ve ri yo ruz

148 Eğer şe hit le re bağ lı ola cak sak, böy le ki şi lik le rin bi raz çö züm len - me si ni ve çö züm len miş olan bu ki şi lik le ri doğ ru an la ma lı yız. Baş ka tür lü on la rın bü yük lük le ri an la şıl maz. Ken di ni ze baş ka tür lü yi ğit ka dın ve ya er kek di ye mez si niz. So nuç ta ben de ba zı de ğer len dir me ler yap tım. Be nim de ka dın özg lür lü ğü ne iliş kin yap tı ğım de ğer len dir me ler var. Bu yol daş lar özel lik le bu de ğer len dir me ler den çok et ki len miş ler. Ve ya on la rı ken di ki şi lik le rin de çö züm le miş ler. Bu yö nüy le be ni de ya kın dan il - gi len di rir. Bir yer de ka dın öz gür lü ğü ha re ke ti nin ön cü le ri ol du lar. Böy le öz gür lük ara yı şı nın gün lük tut ku su için de ol mak, cin sel - lik te böy le tek doğ ru çö züm le me ye ula şa bil mek, bu te mel de ge ri ci - li ği yar gı la mak, bi zim bu son yıl lar da en çok pe şi ne düş tü ğü müz ve so nuç al ma ya ça lış tı ğı mız ko nu lar dır. Bu ko nu lar da en et kin dav ra - nı şı, en ma kul ve doğ ru ola nı, en doğ ru tav rı gös ter mek de mek tir. Bun lar onun şe hit le ri dir, onun ka dın öz gür lük mi li tan la rı dır. Bu yö - nüy le de ğer le ri hay li yük sek di ye dü şü nü yo rum. Ke sin lik le hak kı nı ver mek ge re ki yor. Bun lar ya şa mı an la ma yan yol daş lar de ğil, ya şa mı en iyi an la yan yol daş lar olu yor lar. Ya şam la rı nın ba ha rın da, böy le pır lan ta gi bi ya - şa mak la yüz yü ze olan ki şi lik ler olu yor lar. Açık! De ğer len dir me le ri önü nüz de. Yaş la rı da çok genç. Bi li ni yor ki, Avrupa'da ya şa mın her tür lü süy le her gün, her sa at kar şı kar şı ya lar. Bu na kar şı Avrupa'da böy le bir ey le mi ger çek leş tir mek, ger çek ten be nim bi le de ğe ri ni ta - rif et mek te güç lük çek ti ğim bir bü yük lü ğü tem sil et mek le olur. PKK'nin bü yük lü ğün de bun la rı bul mak zor de ğil dir. PKK'nin böy le bin ler ce şe hi di var dır. Çok iyi bi li yo rum, tes lim ol ma mak için ya şa mı nı ada yan lar ara sın da en baş ta, genç kız lar da böy le bir di ren - me ola yı var. Za ten New roz şe hit le rin de de ağır lık on lar da dır. Yi ne bu nun gi bi, en zor ko şul lar da tes li mi ye te kar şı bin le ri aşan di re niş çi de var. Ama bu ka dar çar pı cı ola nı na, hem de bi linç li ve plan lı ola - nı na da, bu yol daş la rın şah sın da rast lı yo ruz. Kuş ku suz çı ka rıl ma sı ge re ken so nuç lar var. Öz gür lü ğün PKK'deki ger çek leş me si ne dik kat et mek an la mın da çı ka rıl ma sı ge re ken so nuç lar var. Bu şe hit le rin anı sı na bağ lı ol ma nın ge rek le ri ne ler dir? Bun lar na - sıl ye ri ne ge ti ri lir? Bu na iliş kin me saj çok çar pı cı, çağ rı la rı çok an - lam lı. Bi linç yo ğun lu ğu nu en çok ya şa yan yol daş lar ol ma la rı, de di - ğim gi bi bu nu çö züm le me le rin bü tün de rin li ği ne ulaş mış ola rak or - ta ya koy ma la rı, bi zi PKK'de çö züm le me le ri so nu na ka dar özüm se, öz gür lük tut ku su nu esas al, cin sel lik te bi le doğ ru yu ya ka la, cin sel li - ği bir ege men lik ve ya kö le leş tir me ara cı ola rak gör me, say gı lı ol, ge ri ci ön der lik le re ve ön der lik özel lik le ri ne kar şı so nu na ka dar di - ren; em per ya liz me, sö mür ge ci li ğe ve on la rın her tür lü it ti fa kı na kar şı en çok güç lü yüz de dik le ri ve en çok sal dır dık la rı dö nem de, en güç lü ey le mi koy! so nu cu na gö tü rü yor. Bü tün bun lar bü yük çağ rı lar dır ve hak kı nı ver mek, biz ge ri de ka - lan yol daş la ra dü şü yor. Do ğal an la mı na gö re sa va şa rak, an la mı na gö re mi li tan laş ma yı bi le rek kar şı lık ver mek, en doğ ru su ve ye ga ne yo lu dur. An la ya ma dım, de rin li ği ni kav ra ya ma dım, ken di me gö re uy gu lu yo rum de mek, şe hit le re say gı sız lık tır, bu bü yük New roz şe - hit le ri ne kö tü lük tür. Bu na hiç bi ri mi zin hak kı ol ma dı ğı gi bi, ger çek - ten on la rın ar dı lıy sak, ger çek ten bu ta sa al tın da bu şe hit le rin anı sı na bağ lı öz gür lük sa vaş çı la rı ola cak sak, o za man ona gö re bir ya şam, ona gö re bir sa va şım şart tır. Bu gü cü ken di niz de gör dü nüz mü, bu güç le sa vaş tı nız mı, siz bu yol daş la ra la yık sı nız. On la rın ko mu ta sın dan bir şey ler an la mış sı nız, ger çek ten on la rı ya şa tı yor su nuz, anı la rı na bağ lı ola rak ya şa tı yor su - nuz, ya şam la bü tün leş ti re rek ya şa tı yor su nuz, sa va şa ta şı ra rak ba şa - rı yor su nuz de mek tir. O za man ne mut lu bi ze di ye bi lir si niz. Böy le şe hit le re sa hip ol mak ka dar, on la rın bi zim önü mü ze koy duk la rı gö - rev le re sa hip çık mak ve bu gö rev le ri ba şar ma ola na ğı nı ya ka la mak da ya kı cı dır. Ben de ken di pa yı ma, hiç kuş ku suz, bu şe hit le rin de ğe ri ni an la - ya bi le cek du rum da yım. Ön der lik uy gu la ma la rı var, öğ re ne bil dik le ri ve söy le ye bil dik le ri ka da rıy la ve bu yol daş la rın şa ha de tin den son ra da ha güç lü va r ol

149 ma ya ça lı şı rız. Bi zim öy le sı ra dan bir va r ol may la kar şı lık ver me di - ği miz bi li ni yor. Özel lik le ka dın şe hit le rin böy le çar pı cı tarz da or ta - ya çık ma la rı, bi zim de ka dın ki şi li ği ne gös ter di ği miz il giy le ya kın - dan bağ lan tı lı dır. Bu şe hit ler si zin san dı ğı nız gi bi öy le ken di li ğin - den or ta ya çık mış ve ya si ze la yık ol mak için çık mış şe hit ler de ğil. Çö züm le me ler le ba ğı nı bi raz kur dum. Bi zim ka dın so ru nu na yak la - şı mı mız la bu şa ha det le rin iliş ki le ri ke sin dir. Da ha da aça bi li rim: Bu öz gür lük çö züm le me le ri ile bu şe hit le rin ya şa mı ara sın da na - sıl bir bağ var dır? Çö züm le me le ri bi raz okur sa nız, üze rin de yo ğun la şır sa nız, bu ba - ğı gö rür sü nüz. Bü yük ki şi lik na sıl ger çek le şi yor? Şim di bi raz böy le ger çek leş miş. Ken di le ri nin de be lirt tik le ri gi bi, bu ile ri de da ha bü - yük ger çek leş me ye gö tü re cek tir. Öz gür lük ate şi da ha bü yük ateş le rin yan ma sı na ne den ola cak tır di yor lar. Çö züm le me ler on la ra yol aç tı, on lar da ha bü yük ya şam la ra yol aça cak lar dır. Za ten onu söy lü yor lar. Şe hit le re bağ lı ol mak is te ye bi lir si niz, hiç şüp he siz on la ra say gı lı ol ma ya ça lı şa cak sı nız. Ama bu de rin den bir et ki bi çi min de ol maz sa ve ya şam sal bir gü ce dö nüş mez se, iki yüz lü bir an ma olur ve ya çok gö zü yaş lı, o es ki ölüm le re dö kü len göz yaş la rı nın ger çe ği ne ben zer bir an ma olur ki, ya kış maz ve şe hit le re ha ka ret olur. As lın da onun da an la mı var dır. Bel li ki, tam hak kı nı ver mek, an cak sa vaş ger çek - li ği mi zi em per ya lis ti ne, sö mür ge ci si ne ve iş bir lik çi si ne kar şı sü rek - li ge liş tir mek le müm kün dür. Bu, ka dın öz gür lü ğü nü, yi ne ay nı za - man da er ke ğin de ken di ne öz gür ce yak laş ma sı nı ge rek li kı lar. Tek bo yut lu de ğil dir. Tek yan lı de ğil dir. Bu ko nu da de rin lik ka zan mak an la mı na ge lir. Ben ce bu çok ke sin dir. Ya ni il le bü yük lü ğü ne an lam ve re cek sek, ar tık bu nun la oy na ma ma nız ge re ki yor. He le kız la rın, he le ka dın-er kek yak la şım la rı nın bu nun la oy na ma ma sı ge re ki yor. Oy nar sak ne olur, der se niz, la net le nir si niz. Hem bu de ğer le re bağ lı ol du ğu nu zu söy le ye cek si niz, hem de on la rın me şa le si al tın da kir li iş ler ya pa cak sı nız; öz gür lük le, mi li tan lık la çe li şen, sa vaş la çe li şen iliş ki ler için de ola cak sı nız! Bu ha karettir ve ka bul edi le mez. Bu so - nu cu çı kar ma mız ge re ki yor. On lar da duy gu la rın en yü ce si ni bi li yor lar dı; on lar da ön der li ğin öz gür lük tut ku su nu çok iyi bi li yor lar dı. Kar şı lık bi raz böy le dir, si - zin ver di ği niz gi bi de ğil dir. On lar ya şa mı an lı yor lar, bu ra sı çok önem li. Cin sel li ği bi le bu ka dar yo rum la dık tan son ra, an la maz olur - lar mı? Si zin için bu ne de mek tir? Bu te mel dür tü le ri bi le sa vaş ger - çek li ğiy le bağ lan tı lı ola rak de ğer len dir mek de mek tir. Bu, ay nı za - man da önü nü ze bü yük gö rev le rin ko nul ma sı de mek tir ve ke sin lik le böy le dir. Çün kü biz bun la rı ol ma mış gö züy le de ğer len di re me yiz. On lar bü yük şe hit ler dir, plan lı ve ke sin so nuç alı cı bir ey le mi ger çek leş tir - miş ler dir. An la mı da böy le dir, çağ rı sı çok net tir bu şa ha det le rin. Çün kü par ti mi zin şe hit le ri olu yor lar. Hep Ya şa sın PKK, ARGK, ERNK! di yor lar. Eğer bu ad lar şe hit ler le ya şı yor sa, bu de ğer le re sa hip çık mak zo run lu dur. On lar ken di le ri ni her hal de şu ra ya-bu ra ya, ai le ge ri ci li ği ne, em - per ya liz me, düş kün ya şa ma ke sin lik le tes lim et me di ler. Aman sız ca sa va şa rak ken di le ri ni or ta ya çı kar dı lar. Şim di el den gel sey di de, bu ya şam la rı bi raz da ha açıp halk laş tır - say dık, ta rih sel leş tir sey dik. As lın da o bi ze dü şü yor. On lar kü çük bir ey lem yap ma dı lar. Ey lem le ri ger çek ten çok zor du ve çok gör kem li bir ey lem di. Si zin o dağ da ki ge ril la lı ğı nız dan ve ya bu sa vaş çı lı ğı - nız dan bin kat da ha faz la ge ril la yı bes li yor lar. Çün kü on la rın şa ha - de ti nin ar dın dan da ha bir-iki haf ta geç me den, on bin ler ce Kürt ka dı - nı en öz gür bir yü rü yü şü ger çek leş tir di. Yi ne Avrupa'daki yüz bin - ler ce in sa nı mı zı de rin li ği ne ül ke ye bağ la dı. Mad di ve ma ne vi kat kı - la rı nı art tır dı. Han gi ge ril la bu na yol aç tı di ye lim? Kal dı ki, her yıl bu da ha da de vam ede cek. De mek ki, bu öy le sı ra dan bir ey lem de - ğil. Bir çok ge ril la mı zın bi le ey lem le riy le ne ka dar kay ba yol aç tık - la rı nı gö z ö nü ne ge ti rir sek, bir çok ör güt çü müz ve cep he ça lı şa nı mı - zın bi le yüz ler ce ki şi yi ya ka la tıp et ki siz leş tir di ği ne ve bu na yol aç - tı ğı na çok ta nık ol du ğu mu zu gö rür sek, en be lir le yi ci ey le min, en

150 so nuç alı cı ve ke di si ni sü rek li üre te cek ey le min bu ol du ğu nu gö re - ce ğiz. On lar bu nu ger çek leş tir di ler. Bun dan çı ka rıl ma sı ge re ken so nuç, her kes böy le yap sın ola maz. Ha yır, bi ri le ri yüz yıl da, bin yıl da bir ya par bu ey le mi. On lar da böy le ta ri he ge çer ler ve bu şe ref on la ra mal ol muş tur. Bi ri si Di yar - ba kır sur la rın da, bi ri si İzmir'in Kadifekale'sinde, bir ey lem de Al - man ya ka le sin de ol du. Evet bun lar ken di ta ri hi mi zin, yaz gı mı zın hep olum suz bi ti ril me ye ça lı şıl dı ğı ka le ler dir. Di yar ba kır, ulu sal im - ha mı zın can çe kiş ti ri le rek so nuç lan dı rıl mak is ten di ği yer dir. Ba tı Tür ki ye met ro po lü, İs tan bul, İz mir, yi ne öy le dir. En az Kürdistan'daki ka dar kit le mi zin me za ra gö mül mek is ten di ği bir yer - dir. Avrupası da, Almanyası da Kür dün be te rin be te ri bir bi çim de me za ra gö mü le rek, so nu nun ge ti ril mek ve bit ti ler bi çim de ilan edil mek is ten di ği yer ler dir. Bu bü yük zu lüm ve im ha ka le le rin de böy le bir kaç bü yük ey le me ih ti yaç ola bi lir. Böy le yer le re bun lar ta - lip olu yor ve bu ey lem le ri ger çek leş ti ri yor lar. Baş ka la rı nın yap ma sı ar tık ka ri ka tür olur, ge rek mez de. Baş ka yer ler de baş ka tür ey lem ler olur. İş te ge ril la ey lem li li ği di - yo ruz. Ör güt çü ol, on lar ca se ri hil dan ger çek leş tir. Bu nun mi li ta nı ol, bu nun şe hi di ol! Yüz ler ce ge ril la ala nı var, ge ril la or du su nu kur, ey le mi ni ger çek leş tir, onun şe hi di ol! Çı ka ra ca ğın so nuç bu dur. Bü yük bir ge ril la şe hi di ol mak için, ge ril la or du su nu ge liş tir mek ve ge ril la sa va şı nı bi raz da ha tır man dır mak zo run lu dur. Biz, Mah sum Kork maz yol da şın şa ha de tin de de bu na ben zer şey - ler söy le dik. Ge ril la da ıs rar ki şi li ği de dik ve anı sı na ya pı la cak tek doğ ru kar şı lı ğın, Kür dis tan dağ la rın da ge ril la yı bö lük ler dü ze yin de do laş tır mak la müm kün ola ca ğı nı be lirt tik. Anı ya bun dan baş ka tür - lü bağ lı lık ola maz. Ni te kim bu nu bi raz ka nıt la ma ya ça lış tık. Yi ne eğer il le böy le şe hit le re ih ti yaç du yu la cak sa, on lar da da ha üst bir sa va şı mın yo lun da yü rür ler se, ona la yık ola bi lir ler. Sa va şı bir zir ve - nin eşi ği ne ge ti rir ler se ve ya ona yol aça bi lir ler se, şa ha det le ri bir an - lam ifa de ede bi lir. Ha re ke ti miz böy le şe hit le re açık tır. Ama bu öy le ko lay ger çek leş mi yor. Böy le si şe hit le rin an la mı yü - ce dir. Onu ne çok da ral ta rak, ne çok abar ta rak, ne on la rın göl ge si ne sı ğı na rak, ne de on la rı yad sı ya rak kar şı la mak doğ ru bir kar şı la ma tar zı ola maz. Bu çer çe ve de şe hit le ri an mak, on la rı ya şa ma ge çir mek ve ko mu ta la rı al tın da sa va şı ma ka tıl mak, en doğ ru an ma bi çi mi dir. Ben ken di ey le mi mi de, bü yük oran da şe hit ger çek li ği ne bağ lı kal ma nın ey lem li li ği ola rak de ğer len dir dim. On lar da bi zi güç len di - ri yor lar. Fa kat bi zim ger çek leş tir di ği miz ey le mi lik de, ke sin lik le on la rın yo lun da yü rü dü ğü mü zü gös te ri yor. Bu çok zor bir yü rü yüş - tür, aman sız bir mü ca de le dir. Mü ca de le mi zin özü bu nu ger çek leş ti - ri yor. Biz de say gıy la kar şı lı yo ruz. Şim di ye ka dar ya pa nı da, ya pı - la nı da da ha aman sız ve tam za fe ri bi raz ya ka la mış bir tarz da gö tü - re ce ğiz ve ta rih te ve ya şam ger çe ği miz de mut la ka ye ri ni bu la cak tır. Bu te mel de, on la rı yal nız ca bir gün de de ğil, her an ya şa mı mız da ve mü ca de le miz de an lam lı kı la rak anı yor ve ya şa tı yo ruz. Olum lu ve ya olum suz yön le riy le öz gür ka dın ha re ke ti üze rin de et ki de bu lu nan bir ka dın da be nim anam dır. Şim di bu ka dın için de bir kaç cüm le ile bir de ğer len dir me de bu lun mam ya rar lı ola bi lir kış de ğer len dir me le rin de, ana ger çe ği üze ri ne bir ta kım de - ğer len dir me ler yap tım. Kürdistan'da üze rin de dur ma mız ge re ken bir ger çek lik de ana ger çe ği dir. Ana lık ge nel lik le bir do ğuş ifa de si dir. Ana lı ğın biz de ki en ba sit an la mı, bir çok ço cuk do ğu rur ve nes - li ni de vam et ti rir bi çi min de dir. Ben ba şın dan iti ba ren bu na iti raz et tim. De ni le bi lir ki, ana ma en sert ce va bı ken dim ver dim. O bir ana ola rak be nim le ev de ki bü tün hak kı nı be ni do ğur muş ol ma ya kar şı lık ola rak, ona bağ lı ola rak ile ri sü rü yor du. Ben de şu ta vuk ile civ ci vi gö rü yor mu sun? Ta vuk civ ci vi için ne ka dar anay sa, sen de be nim için o ka dar ana sın di yor dum. Bu çok ka ba bir ben zet mey di. Ama bu nu yap tık. Hat ta se nin gi - bi ço cuk la rım ola ca ğı na, be nim hiç ol ma sın da ha iyi dir di ye cek bir yak la şı mı sık ça vur gu la dım. Ne den? Çün kü iş te o her han gi bir ana, ben de her han gi bir ço cuk tum

151 Bu bir çe liş ki. Ço cuk is te di ği gi bi ya şa ya mı yor, ana da ço cu ğuy la ken di ni sür - dür mek is ti yor. Bu bir çe liş ki. De min şe hit ler den sö ze der ken, müt hiş öl çü de bi linç li ve plan lı ol duk la rı nı söy le dim. Üveyş ana da o ka dar bi linç siz, o ka dar plan - sız. Fa kat ken di ne gö re bir is yan ana sı. De ni le bi lir ki, ger çek ten ay nı za man da er ke ğin kont ro lü ne faz la gir me miş bir ka dın. Ta bii, be nim le olan iliş ki le ri ni ha tır lı yo rum. Ne is ti yor? As lın da ne is te di ği ni faz la bil di ği ka nı sın da de ği lim. İş te oğ lum me mur olur, bi raz pa ra ka za nır, ba na bir kaç met re lik bez alır, bir kaç gi ye cek alır di ye dü şü nü yor. Bun lar öy le faz la içe - ri ği ol ma yan ta lep ler dir. Ken di si nin ha yır lı ev lat tan kas tet ti ği şey, onun o ha li ne bi raz an la yış gös ter mek, mad di ve ma ne vi an lam da iş te böy le ken di si ne kar şı lık ver mek olu yor. Bir çok ço cuk da, bu an lam da her ha le kar şı lık ve rir, ana sı nın iyi oğ lu ve ya kı zı ol ma ya özen gös te rir sa nı rım. Ka nım ca si zin ger çek li ği niz de ağır lık lı ola - rak bi raz böy le dir. Şim di her şey de ak si lik bu ra da da baş la dı. Böy le bir ço cuk ol ma - nın ay rı ca lı ğı mı der si niz, ta li hi ve ya ta lih siz li ği mi der si niz, onu bel le dik. Ken di me gö re en er ken den ana ya kar şı böy le bir sa va şım ver dim. İn san ana sı na kar şı sa vaş ve rir mi? Biz ver dik. Ger çek ten çok tu haf, hâlâ da he pi niz gö rü yor su nuz. Ana sı nın çok sev di ği ço cuk lar, ço cu ğun çok sev di ği ana sı Ben bu du rum la ra çok az düş tü ğü mü sa nı yo rum ve ya gör me dim. Öy le ol ma ya ça lış tık. Aca ba suç muy du? Ger çek lik ne de di ba - na? Doğ ru su si zin ki mi, be nim ki mi? Üze rin de dur ma ya de ğer. Ne - den er ken yaş lar da böy le bir mü ca de le doğ du? Onu da bir kaç de - ğer len dir me de an lat mış tım. Ta bii bu ra da kal kıp böy le bir ço cuk luk dö ne min den bir te o ri çı ka ra cak de ği liz. Ama ço cuk luk ta ki şe kil len - me nin de da ha son ra ki bü tün ge liş me le ri et ki le di ği ni psi ko log lar söy lü yor. Biz de bu na emi niz. Bu, bi lim sel bir doğ ru dur. O dö ne - min mü ca de le ci li ği ol ma sa, da ha son ra ki dö ne min mü ca de le ci li ği de ol ma ya cak pek. Ben mi çok akıl lıy dım ve ya ka rar mı çok de ği şik ti ki, bu mü ca - de le ci li ği da yat tı? Bu da ay rı bir ko nu. Bu ra da çok ola ğa nüs tü, çok özel du rum lar dan bah set me ye de ge rek yok. Bu, her hal de ana-ço - cuk iliş ki sin de ya şa nan bir du rum. Ama bi zim baş lat tı ğı mız sü reç, çe liş ki nin bi raz açı ğa çı ka rıl ma sü re ci olu yor. Bu er ken yaş lar da o an la ma ge li yor. He sap laş ma yı çok er ken baş la tı yo ruz. Onun bir ege men lik an la yı şı var, et ki le me si var, ken di si ne gö re bir ta kım ai le ge le nek le ri ni ege men kı la cak. Be nim bir ta kım öz gür - lük ta lep le rim var, ben de on la rı da ya ta ca ğım. Ai le ge le nek le ri ne - dir? Onun bel le di ği ney se odur. Be nim öz gür lük di ye bel le di ğim şey ne dir? Ca nı mın is te di ği ney se odur. Çok il kel bir ege men lik ve ona kar şı ge li şen bir öz gür lük sa va şı. Bu ra da önem li olan nok ta, ba ba et ki si nin faz la et ki li ol ma ma sı - dır sa nı yo rum. Bu dik ka te alı na bi lir. Çok güç lü bir ba ba oto ri te si, du ru mu ke sin lik le fark lı kı la cak tır, ba ba nın ai le yi tam bir kont rol al tı na al ma sı ve onu öy le tü müy le et ki siz kıl ma sı nın be nim üze rim - de de ba zı so nuç la rı ola cak tır. Ör ne ğin bir çe liş ki du ru mu nu gör me - ye bi lir dim. Muh te me len ana-ba ba çe liş ki si, be nim çı kış yap ma ma fır sat ve ri yor. Et ki siz bir ba ba, yi ne de ba ba lı ğı nı ve ya er kek li ği ni gö tür mek is ti yor, ko lay bı rak mak is te mi yor. Ama di ğer yan dan da, ana er kil dü ze ye ken di ni ta şır mak is te yen ve ya ana er kil bir ka dın ola rak ai le de yer bul mak is te yen ve bu ko nu da da ken di ne gö re bir uğ ra şı sı olan bir ka dın var. Bu, ger çek ten önem li bir çe liş ki. Bu çe liş ki ba na bi raz ola nak su nu yor. Bir yer de da ha son ra ki sü - reç ler de çe liş ki ler den ya rar lan ma yı her hal de il kin bu ai le oca ğın da öğ re ni yo rum. Ya ni ba ba oto ri te si ne kar şı ana gü cü de ni len bir kav - ram la ta şı yo rum. Bu, ai le de bir et ki siz li ğe yol açı yor. Bu na yol aç tı - ğı için de, ben ken di ken di me er ken yaş ta öz gür dav ra na bi li rim, di - yo rum. Anam, ba ba ma kar şı çık tı ğı na gö re ne den ben de ba zı la rı na kar şı çık ma ya yım? Di ğer ka dın la ra gö re böy le bir ana hem ce sa ret

152 ve ri yor, hem de be ni bi raz da ha ser best ve ken di me gö re kıl ma ya gö tü rü yor. Ha ni der ler ya, iki güç bir bir le riy le uğ ra şır ken, ade ta bir - bir le ri ni et ki siz leş ti rir ken, bir üçün cü ço cuk gü cü ge li şim gös te re bi - li yor. Ben her hal de bun dan bi raz et ki le ni yo rum. Mev cut du rum, ana-ba ba oto ri te si ne öy le faz la gir me den de ken di mi bu la bil me mi ve ken di mi bi raz da ha öz gür his set me mi müm kün kı lı yor. Ana ile ba ba nın bir bir le riy le çok ça sa vaş ma sı, ra hat ve hu zur dan eser bı rak ma ma sı, ana ku ca ğı ba ba hi ma ye si gi bi kav ram la ra faz la yer bı rak mı yor. Sen as lın da bun lar da faz la yer bu la maz sın, hi ma ye ara ya maz sın, sev gi bu la maz sın. Bun lar za ten bir bir le ri ne her tür lü say gı sız lı ğı da ya tı yor lar. Bu ko nu ma faz la gü ve ni le mez ve ya bu ha - liy le faz la gü ve ni le mez. Çün kü ai le nin ço cuk lar üze rin de ki et ki si ger çek ten çok be lir le yi ci dir. Ço ğu nu zun hâlâ bir ai le ço cu ğu ol du - ğu nu be lirt mek ge re kir. Siz ai ley le ve ai le nin de ğer yar gı la rıy la sa - va şa rak bü yü me di niz. Ben bu gün hâlâ on lar dan al dı ğı nız yan lış la rı dü zelt me ye ça lı şı yo rum. Bu kö le leş ti ri ci, abar tı cı, hır sız laş tı rı cı ve ken di ni çok sah te bir bi çim de adam ye ri ne ko yu cu de ğer le re ve de - ğer yar gı la rı na na sıl açık lık ka zan dır dı ğı mı ve bun lar la her gün na - sıl sa vaş tı ğı mı gö z ö nü ne ge ti rir se niz, ai le ger çek li ği niz ken di si ni bi raz da ha iyi açı ğa çı ka rır. He pi ni zin ai le nin iyi ço cu ğu ola rak bü yü müş ol ma ih ti ma li çok yük sek tir. Evet ben bu na bir şey de mi yo rum. Ama bu bü yü me tar zı nın için - de çok kir var, çok ba ğım lı lık var, çok kö le lik var, çok abart ma var. Onun acı lı ve ya ka bul edi le mez so nuç la rı nı par ti ye ta şı rı yor su nuz. İş te ço ğu nuz par ti yi bir ai le ola rak gö rü yo rum di yor su nuz. Tıp kı ai le ni zin iliş ki le ri ni par ti or ta mın da ara dı ğı nı zı, ken di ni zi par ti nin iyi bir ço cu ğu gi bi de ğer len dir di ği niz or ta ya çı kı yor. Par ti yi ai le ör - gü tü gi bi gö rür sen, par ti nin ba şı na be la olur sun. Ai le, il kel bir ku - rum dur, bu ku ru mun de ğer le ri ni ulu sal ve si ya sal de ğer ler le kar şı tı - rır san, ora da ki ben cil li ği, ucuz ve be leş ten ya şa ma yı par ti den de bek ler sen, ora da bul du ğun yü zü, say gı ve sev gi yi hiç emek har ca - ma dan par ti için de de arar san, bir baş be la sı olur sun. So nuç ola rak bir kıs mı nız baş be la sı dır. Ne den? Çün kü si zin ai le ger çek li ği niz çok kö tü iş le miş, baş be la sı du ru mun al tın dan hâlâ çı ka mı yor su nuz. Bu ra da çı ka rı la cak önem li bir so nuç bu dur. Ben in kar et mi yo rum ai le le rin ver dik le ri ne, ai le ni zin si zi bü yüt - me si ne, he le bir ana nın si zi bü yüt me si ne bü yük de ğer ve ri yo rum. Ya ni Al lah ba na her işi yap tır sın da bir ana nın bir ço cu ğu ye tiş tir me işi ni ver me sin, de rim. Ço cuk ye tiş tir mek çok zor bir iş tir. Ge çer ken bu ra da onu da vur gu la ma lı yım. Za ten ben ol sam, ger çek ten her gün sil le-to kat gi ri şi rim, ya ni çok cuk ye tiş tir me ye ta ham mül ede mem. O bi çi miy le, o ko şul lar da ta ham mül ede mem. Ta bii, ço cuk la ra kar şı de ği lim. Ge çer ken onu da be lir te yim. Övün mek gi bi ol ma sın, ço cuk lar la il gi len me yi, yi ne en ar ka daş ça bi çi miy le sür dü rü yo rum. Bir ço cu ğa ço cuk gi bi de ğil, ge li şe cek bir in san gi bi yak laş ma yı en öz lü bi çim de ben ha ya ta ge - çir me ye ça lı şı yo rum. Ama yi ne de ço cuk la ra böy le si nir li yim. Bir gün bi le on la rın ağ la yıp sız la ma sı na da yan mak müm kün de ğil dir; ana lar müt hiş da ya nı yor lar. Ta bii bu da yan ma da on la rı dü şü rü yor ve mah ve di yor. Ana la rın bü tün o ge ri lik le ri, bi raz da bu ço cuk la rın yü zün den dir. Ha yır. Bun lar bam baş ka çe liş ki ler dir ve bam baş ka ele alı na bi lir - ler. Dik kat çek mek açı sın dan bun la rı söy lü yo rum. Kürt ger çe ği için de ai le de ki bu bü yü me tar zı çok ağır so nuç la ra yol açı yor. Ne ka dar naz lı bü yü tül dü nüz, ne ka dar emek dı şı bü yü tül dü nüz? Ai le - ler yok sul ol duk la rı hal de si zi ne ka dar pa şa gi bi bü yüt tü lür? Bun lar bü yük çe liş ki dir, bü yük so run dur. Za ten ço cuk lar hep oğ lum bü yür, pa şa olur te ker le me siy le bü - yü tü lür ler. Kar şım da hiç emek har ca ma yan bi rer ge ne ral gi bi du ru - yor su nuz. Bu, bü yü tü lüş tar zı nı zın bir so nu cu dur. Si zi öy le alış tır - mış lar. Ço cu ğum en iyi si dir, en gü ze li, ço cu ğum en pa şa sı dır de - miş ler. Si zin şim di hiç emek har ca ma dan, ol duk ça yır tı cı bir te o rik ve pra tik ça bay la sağ la ya bi le ce ği niz ge liş me nin ke na rın dan bi le geç me den ken di ni ze rüt be yi la yık gör me niz, ken di ni ze mi li tan lı ğı ya kış tır ma nız, bu ye tiş me tar zı nız la bağ lan tı lı dır. Be nim bü tün iyi li - ğim, iş te böy le bir ye tiş tir me tar zı nın ko nu su ol ma mak, böy le bir

153 ye tirş tir me nin ta li hi ni ve ta lih siz li ği ni ya şa ma mak tır. De mek ki, be nim bu ai le ko nu mun da ki çe liş ki li du ru mum ve ya çe liş ki nin çok er ken den açı ğa çık ma sı, da ha son ra ki ge liş me le rin üze rin de ta yin edi ci bir et ki de bu lun muş tur. Bu ku rum dan du yu lan kuş ku, be ni ge le nek le re, hi ma ye le re, bun la ra da ya na rak ayak ta kal - ma la ra kar şı da kuş ku ya gö tür dü. Za ten her kes, ba bam be ni şöy le ko rur, anam be ni şöy le ko rur di ye rek ye ti şir. Ana sı na ve ba ba sı na da yan ma dan bir ço cu ğun ye tiş me si za ten müm kün de ğil dir. Ama bu nun bi zim ya şa dı ğı mız bi çi miy le er ken yaş ta kar şı lan ma sı ve çok er ken den ko puş, bi zim da ha son ra ki ba ğım sız laş ma mı za bü yük kat - kı su nu yor. Top lum da ki çe liş ki yi an la ma mı za, ai le de ğer le ri ne gö re de ğil, ulu sal ve top lum sal de ğer le re gö re özen gös ter me mi ze or tam su nu yor. Be ni er ken den ona açık tu tu yor. Ya ni ana-ba ba nın be ni hi ma ye et me le ri ni in kar et me me li yim. Şu - nu da ha tır lat ma lı yım ki, ben bo yun eğ me ci bir ço cuk da ola bi lir - dim. Ama anam be ni ken di çe liş ki le ri ne gö re bir sa vaş çı lı ğa it - mekte müt hiş ti. Hat ta en bü yük ter bi ye yi on dan al dı ğı mı söy le ye bi - li rim. Ya ni şu nu gör düm: Sen düş man la rın la uğ raş maz san, ek mek yi ye - mez ve ya as la ya şa ya maz sın! Bu, önem li bir eği tim özel li ği ol sa ge rek. Çün kü ken di ne gö re düş man bel le dik le ri ne kar şı mü ca de le ciy di. Ör ne ğin bir ço cuk ba na to kat vur muş sa, in ti ka mı nı al maz san, ke - sin lik le eve ge le mez sin di yor du. İn ti kam al ma dan gel di ğim de, be - ni ko vu yor du. Mut la ka sen de gi dip kar şı lık ve re cek sin di ye zor - lu yor du. Ba zı ço cuk lar la kav ga mı hâlâ ha tır lı yo rum. Bu kav ga lar ke sin lik le onun zor la ma sıy dı. Ba na kal say dı, ço cuk lar be ni vur duk - la rın da ağ la yıp sız la ya rak, be ni ko ru ma lı sı nız; ana git sen in ti ka - mı mı al, ba ba sen al der dim ve za ten öy le ya pı yor dum. Bü tün ço cuk la rın du ru mu böy le dir. Da yak ye dik le rin de ve ya ken di le ri ne bir za rar gel di ğin de, ağ la ya sız la ya, ko şa ko şa ön ce ba - ba la rı na, son ra ana la rı na sa rı lır lar. Öy le kar şı lık ver dirt me ye ça lı şır - lar. Ben dey se böy le bir kar şı lık söz ko nu su de ğil. Ben gi dip kar şı lık ver me li yim. Bu, doğ ru bir eği tim tar zı ol sa ge rek. O da bir ço cuk - tur, sen de bir ço cuk sun. Kal dı ki, anam ken di si de gi di yor du, on la - rın sa hip le riy le sa va şı yor du. Se nin ço cu ğun böy le yap mış sa, ben de böy le ya pa rım di yor du. Ama bi ze de yap tı rı yor du. Kı sa ca sı anam ba na şöy le bir duy gu ver miş ol du: Ba na sı ğı na - rak, hep ben den des tek ala rak, yar dım gö re rek, böy le ağ la yıp sız la - ya rak, özel lik le böy le dav ra na rak ya şa ya maz sın. Mut la ka bir ce va - bın ola cak! Çok il kel de ol sa, bu bir öc al ma ve ya bir ye tiş me duy - gu su gi bi olu yor. Ba ba ta ra fın dan güç lü de ğil, ana ta ra fın dan çok da ha güç lü. Ba ba ta ra fın dan da var, ama ana ta ra fı bi raz be lir le yi ci olu yor. Ya şar ken mü ca de le ci ol ma özel li ği dir bu. Ta bii, bi zi faz la ez dirt me di de. Çün kü biz o ço cuk lar la kav ga da ezi le bi lir dik. Kar şı ta ra fın ço cuk la rı da ha güç lü ve da ha çok lar dı. Ora da ken di ni ko ru ma gü cü var dı, ya man bir ken di ni ko ru ma sa va - şı ve ri li yor du. Şu nu his set ti ri yor du: Ben öy le ko lay ko lay bo yun eğ mem; bü yük kav ga ede rim, kı ya me ti ko pa rı rım. Köy de de on dan da ha nam lı bir ki şi lik yok tu. Böy le tam bir is yan tu fa nı. Ba ğı rıp ça ğır ma da, kü für de üs tü ne yok; er kek ya da ka dın kim olur sa ol sun, kor ku suz ca üze ri ne gi der di, kö pü rür du rur du. Ya ni olay bir ki şi lik ti. Bi raz da ko ru ma yö nün den bir pay la şı mım ol muş - tur. Yok sa çok si lik bi ri ola bi lir dik. On la rın de yi şi ile çok si lik ve her şe ye bo yun eğen bir ço cuk ol mak da müm kün dü. Bu an lam da de ğe ri ni tak dir et mek ge re kir sa nı yo rum. Bu nun dı şın da bi ze ve re bi le cek le ri faz la bir şey le ri yok tu. Okul sü re ci ne gir dik ten son ra ana dan öğ re ne ce ğim faz la bir şey yok tu. Bir ko puş sü re ci dir sü rüp gi der. Ana lar dan ko puş ne ka dar doğ ru dur? Ne ka dar yan lış tır? Ör nek ana ço cuk la rı ge nel lik le da ha son ra dan ola nak la rı el ver di ğin de ve pa ra la rı ol du ğun da, ana la rı na he di ye alır lar. Ben öy le bir yön te me baş vur ma dım. As lın da pa ram da var dı. Bi raz pa ra ka zan ma ma rağ

154 men, ak ra ba la rı ma ve ya ana ma şöy le bir he di ye ala yım di ye dü şün - me dim. Bel ki bu nu ya dır ga mış lar dır. Evet bel ki bu ko nu da bi raz in - kar cı dav ra nı yor dum, ama ba na gö re oğul luk fark lı ol ma lıy dı. On - la rın is te dik le ri gi bi bir oğul ol ma mak la be ra ber, ben de baş ka tür lü iyi bir oğul ol ma ara yı şı var dı. Ben hiç bir za man dost iliş ki le ri ne öy le ucuz he di ye ler le yak laş ma dım. Hâlâ da öy le yim. Her şe yi si ze söy le dim. Ar ka daş lı ğa ne ka dar bağ lı ol du ğu mu, er ken yaş lar da ço - cuk ar ka daş lık la rı nın ne ka dar bü yük bir ara yı şcı sı ol du ğu mu, on - lar la ol mak için ne ka dar can at tı ğı mı, hat ta öy le ar ka daş lık lar oluş - tur mak için, na sıl bü yük bir güç zap tet ti ği mi vur gu la dım. Ta bii, bu - nun ucuz he di ye ler le ol ma ya ca ğı nı gö rü yor dum ve as lın da ucuz he - di ye ne dir di ye de ni yor dum. Bu da faz la il gi çe ki ci ol mu yor du. Güç lü ar ka daş lık la rın olu şu mu na, güç lü iliş ki le rin olu şu mu na, güç - lü iliş ki le rin oluş ma sı na fır sat ver mi yor du. Onun için da ha er ken yaş lar da in san la rı bağ la ma nın de ği şik yol la rı nı ak lı ma ge tir dim. Ai - le ye bağ lı ol ma nın da de ği şik bü yük lük yol la rı nı de ne me ye ça lış - tım. Ba sit mad di iliş ki ler le, he di ye iliş ki le riy le, ak ra ba lık ve kir ve lik iliş ki le riy le ol sa ol sa bir kaç ah bap-ça vuş ka za nır sın. İn san lı ğın kit - le si ni ka za na maz sın. Çün kü o za man lar so run buy du. Bü tün hal kı ka zan ma yı bir ya na bı ra ka lım, kom şu la rı mı zı bi le çe ke mi yor duk. Sen na sıl bir ki şi sin ki, kom şu la rı nı bi le an lam lı bi çim de ken din le bü tün leş ti re mi yor sun? Çok is te me ne rağ men, köy lü le ri ni bi le ka za - na mı yor sun. Ta bii bu duy gu, bi zi o za man er ken den da ha de rin bağ lar ara ma sü re ci ne sok tu. İn san la rı, ka pı kom şu yu, bü tün köy lü le ri, gi de rek bü tün bir hal kı, müm kün se in san lı ğı, na sıl bir leş ti re cek sin? İl gi de - rin li ği ni na sıl ya ra ta cak sın? Biz de ki ide o lo jik ara yış, si ya si ara yış, par ti ara yı şı iş te böy le oluş tu. Ya ni in san lar o ka dar il gi siz ler ve bir - bir le rin den o ka dar ko lay vaz ge çi yor lar ki, sen de rin bağ lan ma mak zo run da sın. Ucuz he di ye ler le sağ la nan bağ lar, fe o dal usul ler le ku ru lan bu bağ lar ba na faz la güç lü gel me di ği için, ben de il gi gös ter me dim. Din bağ lı lı ğı ba na bi raz da ha de rin lik li ge li yor du. O za man ona sa - rıl dım. O bağ lar la top lu lu ğa bağ lan ma ya, top lu lu ğa güç ver me ye ve güç ol ma ya özen gös ter dim. Ar dın dan bi lim, fel se fe, gi de rek ide o - lo ji, sos ya list ide o lo ji, si ya si iliş ki ler de di ği miz iliş ki ler, ör ne ğin si - ya si iliş ki nin ben de ki bü yük lü ğü na sıl oluş tu? Bun lar as lın da bu bü yük za yıf lık la ra tep ki ola rak oluş tu. Ör ne ğin siz de sem pa ti iliş ki le ri hâlâ ağır ba sar. Za yıf iliş ki le re bi le ko lay tes lim olu yor su nuz. Ve ya bu tür iliş ki le ri ye ter li gö rür sü nüz ya da iliş ki siz li ği nor mal kar şı lar sı nız. Ben de hâlâ iliş ki yi de rin leş tir me sü re ci var. Ben de ki si ya se tin bü yük lü ğü ve ya be nim iliş ki le rim de ki sağ lam lık, bi raz kay na ğı nı bu er ken yaş lar da bul mak ta dır. As lın da çok iliş ki is ti yor dum, bu nun için adım da atı yo rum. Siz - ler bir bi ri niz le ko lay tat min ol muş su nuz ve ya bir kaç ucuz iliş ki de si ze ye ter li ge le bi lir. Ya da iliş ki siz lik si zin için çok nor mal dir. Be nim için iliş ki siz lik iş ken ce dir. Ben za yıf iliş ki le ri esef le kar şı la rım. Ben de da ha kök lü, da ha ra di kal, da ha sağ lam, da ha de rin lik li ve yüz yıl la ra sı ğan iliş ki ler ko nu sun da ara yış var. Bu ara yış iş te ide o - lo ji ye gö tü rü yor, fel se fe ye ve po li ti ka ya, gi de rek or du iliş ki si ne gö - tü rü yor. Or du iliş ki si en sağ lam iliş ki. Ateş iliş ki si du ru mu na ge tir - din mi, ora da do ru ğa var mış olur sun. Çün kü ki şi uğ ru na ha ya tı nı ko yu yor. Ha ya tı nı uğ ru na ko yan ki şi lik sı ra dan ki şi lik ola maz, bu - nun iliş ki si sı ra dan ola maz. Bu kay na ğı nı ne re den bu lu yor? Be lirt ti ğim gi bi bu, çok za yıf ve öy le faz la gü ven ver me yen iliş - ki siz lik or ta mı na duy du ğum tep ki den et ki le ni yor. Eğer siz, siz de ki ulu sal da ğı nık lı ğı ve top lum sal çö zü lü şü da ha iyi an lar sa nız, çı kar - ma nız ge re ken so nuç ör güt iliş ki le ri ne ve re ce ği niz ağır lık ol ma lı dır. Şim di si zi de ğer len dir mek zor de ğil. İliş ki ve ör güt dü ze yi ni ze ba ka rım; de rin ve ra di kal de ğil se, bu il ke lin te ki dir de rim. Ne den? Çün kü bir kaç ucuz iliş kiy le tat min ol muş su nuz dur. Ulu sal dü zey de ör güt ve iliş ki ara mı yor su nuz. Be nim için bu nun sı ra dan bir ki şi ola ca ğı açık tır. Or du iliş ki si ne, sa vaş iliş ki si ne bü yük, il gi gös ter mi

155 yor. Bu iyi bir ge ril la cı ola maz. Çün kü iliş ki nin an la mı nı bil mi yor. Şim di bi raz da ha dik kat edin, be nim bun da bi raz de rin ol mam, bu ka dar açık la yı cı ol mam ne ye bağ lı? De rin iliş ki siz li ğe, top lum - sal çö zü lü şe, ulu sal dü ze yin aşıl mış lı ğı na bü yük tep ki ol mam, yi ne ai le de ki bü yük ko pu şa tep ki ol mam ne ye bağ lı dır? Ai le den kop tum, ama da ha bü yük bir ai le ye, Kür dis tan ai le si ne yol aça bil dim. Ken di ai le min güç süz lü ğü nü gör düm, çok er ken den ken di ai lem de ki iliş ki le rin ko puk lu ğu na düş tüm, ken di kö yüm den ko puk lu ğa çok er ken den düş tüm. Onun yok sul lu ğu nu, onun acı sı nı na sıl gi der me ye ça lı şı yo rum? İş te bü yük Kürd si tan ai le si ni in san lı - ğın iyi bir ai le si du ru mu na ge tir me ye ça lı şı yo rum. Bu be ni bu nun bü yük ör gü tü, bü yük bağ lı lı ğı, bü yük par ti si, bü yük or du su, bü yük cep he si ol ma ya; bü tün bun lar da be ni böy le ça ba har ca ma ya, bü yük ara yı şa, bü yük yo ğun laş ma ya gö tü rü yor. Böy le ce eri yen ve çok za - yıf bir Kürt ai le sin den bü yük Kür dis tan ai le si ne sıç ra ma ger çek le şi - yor. Şim di si zin ken di ba sit ai le ci ği niz de ki ıs ra rı nız, bü yük Kür dis tan ai le si ne olum suz yan sı yor. Ken di ba sit iliş ki le ri niz de, sev gi, tut ku ve bağ lı lık la rı nız da ıs rar; ken di ah bap-ça vuş luk la rı nı za, eşi ni zedos tu nu za, kar de şi ni ze gös ter di ği niz bağ lı lık, bü yük yol daş lık bağ - lı lı ğın da ki za yıf lı ğa, bü yük or du ba ğı nın ge liş ti ril me sin de ki za yıf lı - ğa, bu na ben zer ulu sal, sı nıf sal ve in sa ni bağ lar ise ku rum la rın za yıf ele alın ma sı na, bun la ra za yıf ka tı lı mı nı za yol açı yor. Ne den? Çün kü siz es ki yi ya şı yor su nuz. Bun la rı hâlâ yü re ği niz de es ki ana, es ki ba ba, es ki ai le, es ki kar deş, es ki eş- dost, es ki kir ve-hı sım ve ak ra ba, es ki ge le nek ler ola rak ya şa tı yor su nuz. Kı sa ca sı es ki ku - rum la rın etk si ni he nüz sö küp ata ma mış sı nız. Bun la rı sö küp at mak, ye ri ne dö nü şe rek da ha güç lü sü nü koy mak ger çek leş me miş. Bu açı - dan da uz laş ma cı sı nız, re for mist si niz, or ta yol cu su nuz, so nuç ta ço - ğu nuz böy le si niz. Ne den? Çün kü ra di kal bir dö nü şüm ya pa ma mış, ken di niz de dev ri mi ger - çek leş ti re me miş si niz. Ço cuk lu ğu nuz dan iti ba ren ya pa ma mış sı nız, üze ri ne bin miş si niz ve PKK'yi de ora ya kay naş tı rı yor su nuz. Böy le - ce bir baş be la sı ol ma ya baş lı yor su nuz. Ya ni PKK'de ki şi li ği ye ni den çö züm le me ye gel dik. Bi ze ne or ta - yol cu luk, ne de baş ka bir şey la zım. Bu nun ne den le ri ne ler dir? Siz - ler ne ka dar et ki len di niz? Ne re dey se et ki len me yen bir ki şi lik yok. So nuç adam güç lü or du ku ru cu su ola mı yor, güç lü ör güt çü ola mı - yor, güç lü duy gu la rın sa hi bi ola mı yor. Si zin gi bi ki şi lik le rin sa yı sı çok, ni te li ği za yıf. Bu na sıl aşı la bi lir? Bu bi raz böy le ana çö züm le me le riy le, ai le çö züm le me le riy le aşı - la bi lir. Sen ken di ni çö züm lü yor ve bü tün ulu sa ma l e di yor sun di - ye cek si niz. Ta bii, her kes bu nu yap ma lı. Ken di ger çe ği ni çö züm le - ye me yen, ulu sa ma l et me yen iyi lik mi yap mış olur? Ha yır, kö tü lük yap mış olur. Ken di ger çe ği ni ta nı ma yan, ken di si ni ta nı ma yan, ai le - si ni ta nı ma yan iyi lik yap mış ola maz. Ben in kar edin ve ya hiç so nuç çı kar ma yın de mi yo rum, tam ter si - ni ya pın di yo rum. Bu ko nu da sa mi mi ve tu tar lı olun. O za man doğ - ru ya ve güç lü ola na ula şır sı nız. Ben ana mı böy le ele al mak la ve çe - liş ki le ri mi açı ğa çı kar mak la onu in kar mı et tim? Ha yır. Bir Kür dis - tan ana sı na ulaş ma ya ka dar özen gös ter dim. Onu da adı sa nı du yu - lur bir ana ha li ne ge tir di ği me ina nı yo rum yı lın da ya pı lan ce - na ze tö re ni ne Kürdistan'ın he men her ta ra fın dan bin le ri aşan in san ka tıl dı. Es ki ana lık iliş ki için de kal mış ol say dım, köy den bir kaç yüz ki şi ge lir, ken di si ni ya anar, ya an maz dı. Evet bü tün çe liş ki ve ça tış ma la rı na rağ men, yi ne de iyi bir ana ev la dı ol mak böy le müm kün dür. Ya ni bir sıç ra ma yap tık. Bi tip tü - ken miş bir ana- oğul iliş ki sin den, bir ül ke ve yurt se ver lik iliş ki si ne, ana top rak iliş ki si ne gö tür me, en an lam lı sı ve en yü ce si olu yor. Ger çek ten bir ana ya da, hak kı as lın da böy le ve ri li yor. Bir ana, ay nı za man da bir ka dın. Bir ka dı na na sıl il gi gös te ri le bi - lir? Ka dın öz gür lü ğü çö züm le me le rin de gös ter di ği miz tarz da, an cak bu tarz da an lam lı bir kar şı lık ve ri le bi lir. Kü çük he di ye ler al ma ya ge rek yok, ben ce bir ka dın öz gür lük çö züm le me si ana ya da gös te re - bi le ce ğim en bü yük say gım olu yor. Ana mın hiç mi et ki si yok? Et ki si ol ma say dı, ben ka dın la ra böy le

156 yak la şır mıy dım? Bu iliş ki le rin be nim üze rim de ki do lay lı et ki le ri, be nim ka dın la ra dik kat et me me yol aç mış tır. Ana gü cü, anı a nı na sa - vaş çı lı ğı, bu nun be nim üze rim de ki et ki si, be ni ka dın so ru nu na böy - le dik kat et me ye, ka dın la rı in kar et me me ye, en azın dan ba bam gi bi ol ma ma ya ve ya ka pı kom şu nun er kek le ri gi bi ol ma ma ya gö tür müş - tür. Bun da da ana mın pa yı ol sa ge rek, di ye dü şü nü yo rum. Böy le bir ka dı nın, er kek ege men li ği ne öy le ko lay ko lay gir mek is te me yen bir ka dı nın et ki si, za ten çok so mut. Bu et ki yi da ha son ra na sıl te o ri ye dö nüş tür dük? İş te Ka dın çö - züm le me le ri. Bun la rı na sıl öz gür lük mü ca de le si ne dö nüş tür dük? Bir ana o köy ko şul la rın da, o il kel lik te iyi mü ca de le edi yor du. Genç kız la rı mız da mü ca de le et sin ler. Dik kat edin ön ce anam la ça - tı şı yo rum, as lın da onu ko lay ko lay be nim se mi yo rum, ama et ki si ni do lay lı yol dan so mut te o ri ye ta şı yo rum. Da ha son ra da bü tün ka - dın lar sa va şa bi lir so nu cu na gö tü rü yo rum. Bu ne olu yor? Da ha üst dü zey de, da ha ka dın ge ne lin de bir öz gür lük ola yı na ta şır ma kta, böy le bağ lı lık gös ter mekte et ki li olu yor. Bu, doğ ru bir et ki len me ol - sa ge rek. Ka dı na dik kat edi yo rum. Se nin anan çok is yan cı, çok bi - linç siz ve hat ta bu an la mıy la ça re siz se, ka dın ör güt len me si ne özen gös ter mek şart. Ana ya bağ lı ol mak is ti yor san, anan gi bi ka dın la ye - tin mek ye ri ne, ana nın ça re siz li ği ni güç lü ka dı na dö nüş tü rür sün. O za man iyi bir ev lat ol du ğu nu ka nıt la mış olur sun. Te o ri bu ka dar ba - sit. Onun za yıf lık la rı nı gü ce dö nüş tü rür sün. Onun is yan cı lı ğı nı plan lı bir ka dın or du laş ma sı na dö nüş tü rür sün. Ken di ai le çö züm le me mi yap tım, bir Kür dis tan çö züm le me siana çö züm le me si yap tım, bir ka dın çö züm le me si di ye cek si niz. Evet her kes yap ma lı. Za ten ya par san adam olur sun. Ya par san ken - di ni doğ ru ta nı mış olur sun, so nu cu doğ ru çı ka rır sın. Ta bii, bir ana ay nı za man da top rak ana dır. İş te bir yurt se ver lik tir. Bir ana öz gür lük tür, ka dın öz gür lü ğü ne dö nü şüm dür. Bu nun ayı bı şu ra da kal sın, ge ne lin tam ye ri ne ge tir me si ge re ken bir du rum ol du - ğu şim di apa çık tır. Biz ana la ra la yık ol ma bi çi mi ni bir de böy le de - ni yo ruz. Sa nı rım en doğ ru su bu olu yor. Çün kü şim di ana lar da yay - gın bir bi çim de mü ca de le ye ka tıl mış. Şu an da en çok onlar et ki li ler ve doğ ru bir ana lık an la yı şı na ulaş mış lar. Şim di ana la rın hiç göz ya şı dök me den ev lat la rı nı se ve se ve sa va - şa gön der dik le ri ni ve şa ha de te ulaş tık la rın da bu na zıl gıt lar la kar şı - lık ver dik le ri ni çok iyi bi li yo ruz. Es ki den ço cu ğu nun ufak bir acı sı - nın üze ri ne tit re yen ka dın, bu gün bü tün ço cuk la rı nı sa va şa sür dü - ğün de en ce sa ret li si olu yor. Bu da, as lın da ana la rın ger çe ği ne doğ ru yak laş tı ğı mı zı gös te ri yor. On la rın bü yük kor ku su ve acı sı nı ce sa re te ve ger çek say gı ya dö nüş tür dü ğü mü ze ta nık lık edi yor. Bü tün bun lar bi zi as lın da ana lık hu ku ku na na sıl doğ ru ce vap ve - ri le bi lir, so ru su na gö tü rü yor. Çok te o rik de ol sa ol duk ça si ya sal ni - te lik te de ol sa, bu ce vap en an lam lı ce vap tır sa nı yo rum. Son ne fe si - ni ve rir ken adı ma çok ha yır ya pın, dua edin de miş. Bi zim ha yı rı - mız ve du a mız mü ca de le dir. Özel lik le şu an ya şa yan ana la ra ha yır lı ev lat ol ma nı zın yo lu ben ce on la rın da çok is te di ği da ha ba şa rı lı bir sa vaş çı lık tır. Ha yır du a sı si zin sa vaş çı lı ğı nız dır. Şim di on la rın siz - den is te di ği bir kaç he di ye de ğil, onu za ten ar tık ka bul et mez ler. Ana la rı nız her gün ben den ne is ti yor lar? On lar, bu ço cuk la rı mı zı da ha iyi sa vaş tır, biz ken di le ri nin şe hit ol ma la rı na kar şı de ği liz, ama bu ka dar kı sa sü re için de şe hit ol ma la rı na da kat la na mı yo ruz di - yor lar. Biz bun la rı zor ye tiş tir dik, bun lar güç lü sa vaş sın lar di yor - lar. Bun lar ger çek ten ya kı cı ve doğ ru ta lep ler dir. Bu da si zin gö re vi - niz dir. Ana la rı nı zın ya kı cı ta le bi de bu ol du ğu na gö re, uzun va de li sa vaş çı lık ya pın, ya man mi li tan lar olun. Siz de bağ lı lık di ye bir şey var sa, o za man bu nun ge rek le ri ni ye ri ne ge ti rin. Ana hak kı ko lay öden mez de nilir. Biz de ana hak kı na sıl öde ne bi lir? An cak ya man bir sa vaş çı lık la öde ne bi lir. On lar bir an ne nin na sıl ça re siz kal dı ğı nı, na sıl ha ka re te uğ ra dı ğı - nı çok iyi bi lir ler. Bu gün bas kı nın ve hor gö rül me nin ne ol du ğu nu bir ana dan öğ re nin. Yi ne zor luk, acı ve sı kın tı nın ne ol du ğu nu ana

157 lar dan din le yin. Eğer on lar şim di biz den da ha iyi mi li tan lık is ti yor - lar sa, eğer bi zim de ger çek ten bir say gı mız var sa, o za man ge re ke ni yap mak, ben ce en doğ ru bağ lı lık gös ter ge si dir. Ben yi ne ken di pa - yı ma dü şe ni bi raz yap tım di ye dü şü nü yo rum. Fa kat si zin de ye ri ne ge tir me niz ge re ken gö rev le ri niz var dır. Er ken den öl me niz ve ana la - rı nı za ağıt yak tır ma nız, doğ ru mi li tan ol du ğu nuz an la mı na gel mez. Kı ran kı ra na ve aman sız bir di ren me, aman sız bir ya şam sa va şı için de ol ma nız, ger çek ten ana lık hu ku ku na ve re ce ği niz en iyi ce - vap tır. Çün kü on la rın anı sı na baş ka tür lü kar şı lık ver mek müm kün de ğil dir. Ana la rın çağ rı sı na (ki, bu nun çok ya kı cı ol du ğu nu bi li yo rum) ve re ce ği niz en iyi ce vap, uzun va de li ve ba şa rı lı bir sa va şı mı müm - kün kıl mak tır. Çün kü ana la rın hep si şu an da sa vaş is ti yor. Hep si da - ha faz la sa vaş is ti yor. Yü rü yüş le riy le de bu açık tır. Bu ka dın şe hit - le ri miz de işin bir de bu yö nü var dır. Bu nu gör me mek müm kün de - ğil dir. Ay rı ca düş man bun la rı böy le da ha da gad dar ca kat le di yor. Düş man bi zim ka dın ve na mus an la yı şı mız la oy na mak is ti yor. Kor - kut mak ve za yıf ya nı mı za hi ta p et mek is ti yor. Düş ma na ve re ce ği - miz ce vap da da ha ya man, da ha ba şa rı lı ve bü yük za fer le re yol açan bir sa vaş çı lık tır. Kürdistan'daki ana la rın o bü yük acı la rı na, o bü yük zor luk la rı na ve yok sul luk la rı na baş ka tür lü kar şı lık ve ri le mez. Ben o acı la rı iyi bi li yo rum. Ana la rın böy le müt hiş bir ya şam la rı, gözü yaş lı bir ya şam la rı var. On la rın o acı la rı ve göz yaş ı din dir mek, san dı ğı nız gi bi ba sit de ğil. Ben bi raz bu na yol aç tıy sam, sa de ce gö - rev le ri me doğ ru yak laş tı ğım için dir. Ger çek ten ka dı nın o za yıf lı ğı ve ça re siz li ği ne şim di bi raz öz gür - lük le ce vap ve ri yor sak, bu sa de ce il ke li bir yi ğit lik an la yı şı mı zın da bir ge re ği dir. Yok sa ben de siz ler gi bi ana lık hu ku ku na yak la şa bi lir - dim. Bel ki ho şu ma da gi de bi lir di, be ni faz la zor la maz dı da. Ama bu nu faz la onur lu bir yak la şım ola rak de ğer len dir mek müm kün de - ğil dir. Ana ger çe ği ne hak kı nı ver mek zor dur. Hat ta ana hak kı öden mez der ler. Ama ben ce böy le ya pı lır sa, ana hak kı bi raz öde ne bi lir. Öde mek de ge re kir. Ta bii, ana ger çe ği ne her za man kin den da ha faz la an lam ver me - miz ge re ki yor. Kürdistan'ın ken di si ni bir ana ger çe ği gi bi dü şün me li yiz. Kürdistan'ı ana top rak, ana yurt gi bi gö re rek, de ğer len di re rek ve öz - gür leş ti re rek an lam ver me li yiz. Onun için de ana la rı bi raz da ha güç lü kı la rak, mad di ve ma ne vi ya şam la rı na bi raz da ha ola nak sağ - la ya rak ve gü nü müz de bu nun sa vaş çı lık la ger çek leş ti re rek kar şı lık ver me li yiz. Ana hak kı ke sin lik le in kara ge lin mez. Ana hak kı nı ye - ri ne ge tir me mez lik edi le mez. Ana ya la yık olun mak is te ni yor sa da, bu an cak böy le mi li tan lar ha li ne gel mek le müm kün dür

158 Bü yük Göz Ta ri hi miz de çok ça gö rü len ken di ni tı kat ma, ken din de bir iha net le iş le ri sar pa sar dır ma dö ne mi nin ar tık so na er di ği ni söy le ye bi li riz. En önem li bir ge liş me de bu dur. İs ter par ti için de ol sun, is ter ulu sal di re niş cep he le rin de ol sun, ki şi ler ar tık her şe yi ken di le riy le gö me - mi yor lar. Bü tün iha net man tı ğı na ve pra ti ği ne rağ men, ki şi le rin ken di le riy le bir lik te her şe yi ye nil gi ye gö tü re me ye cek le ri bi raz an - la şıl mış tır. Çok ça ba har can dı; böy le ken di ni ölü gi bi tu ta rak, ken di ni bi ti re - rek, doğ ra ta rak, ken di ni öl dü re rek ye re göm me ye ça lı şıl dı, fa kat bu na fır sat ve ril me di. Ya ni bir ulusal yaz gı gi bi gö rü len ken din de ya şa mı mah vet me eği li mi ni kır dık di ye bi li riz. Bu ya şa ma ma ve ölü me eği li mi ni kır dık, hem de ada ma kıl lı kır - dık. Ama tam ya şa mın yo lu na, ba şa rı nın yo lu na gi ril di mi? Tam gi - ril di de ni le mez. An cak mev cut olan da az bir ge liş me de ğil dir. Si zin bu ölüm lü ki şi lik le ri ni zin, müt hiş çir kin ce yak la şım la rı nı zın ken di - le riy le bir lik te her şe yi öl dür me si ne fır sat ve ril me me si de bi zim açı - mız dan önem li bir ba şa rı dır. Şim di gö rü yor su nuz ki, en bağ lı yım di ye ge çi nen le rin bi le ölü mü tem sil et tik le ri doğ ru lan dı. Ve bu ölüm cül lü ğü, ne re dey se bü tün ya - şa mı di rilt me ala met le ri mi ze, ola nak la rı mı za da ya tı yor lar dı. Ve

159 hâlâ da siz le ri sor gu lu yo ruz. Ne ka dar ya şa mın için de si niz, ne ka dar dı şın da sı nız? Ne ka dar ölüm cül, ka rar tı cı ve so ğuk nok ta lar sı nız? Ne ka dar di - ril ti ci, ay dın lık ve sı cak ya şa mın ola nak la rı sı nız? Bun la rı açı ğa çı kart ma ya ça lı şı yo ruz. Özel lik le ne ka dar çir kin leş ti ri ci, ayak ba ğı, kör leş ti ri ci ve kö tü - leş ti ri ci ya pı da sı nız? Ne ka dar bun lar la çe li şi yor su nuz? Gü zel leş tir me, iyi leş tir me, doğ rult ma ça ba la rıy la ne ka dar bağ - lan tı lı sı nız? Bun la ra da açık lık ge ti ri yo ruz. Bun lar da sa vaş ka dar önem li iş ler dir. Biz, bir de bu yö nüy le çok yo ğun laş tık. Bu ge liş me kar şı sın da ki di ren me le ri de hâlâ gö rü yo ruz. Pe ki, ben mi si zi in kar edi yo rum, siz mi be ni in kar edi yor su nuz? Ben mi gü - zel lik le ri ni zi ka rar tı yo rum, siz mi or ta ya çı kar ma ya ça lış tı ğım gü - zel lik le ri çir kin leş ti ri yor su nuz? Ben mi ay dın lı ğı oluş tu ru yo rum, siz mi? Ka rar tan kim dir, ay dın la tan kim dir? Umu du ye şer ten kim dir, umu du tü ke ten kim dir? Hır sız kim dir, emek sa hi bi olan ve de ğer ya ra tan kim dir? El bet te sağ la dık la rı mız öy le sı ra dan, ba sit ge liş me ler de ğil dir. Yi ğit li ğin, mert lik, öy le ka ba an lam da el de si lah sa vaş mak de ğil dir. He le bi zim gi bi na mert li ğin her tür lü sü nün ge liş ti ği bir top lum sal or tam da doğ ru, mert ve an lam lı in sa nı ni te le mek ve bi raz da or ta ya çı kar mak, en zor iş ler den bi ri si dir. Al ça ğın, na mer din, dö kün tün, çir ki nin en iğ renç ola nı nın bu ka dar kol gez di ği, et ra fı ko l a çan et ti - ği bir sis tem de ve dö nem de bü tün bun la rın üze ri ne yü rü mek ve ba zı dar be ler le onu ser sem let mek, ba sit bir iş de ğil dir. Ha yır. Bu ba sit ol ma dı ğı gi bi, bu nu ki min ve na sıl yap tı ğı nın da, üze rin de du rul ma ya de ğer dir. Biz ken di mi zi bü tü nüy le bu ra da öz lü kıl ma ya ça lış tık. Önem li olan, ger çek le rin an la şı lır kı lın ma sı dır, de - dik. Ba zı la rı nın gö nül le ri nin is te di ği gi bi ida re et mek ye ri ne, ger - çek le ri ni or ta ya çı kar ma yı esas al dık. Bu ka dar fa na ti ğin, bu ka dar ken di ni kay bet mi şin ve ya her an ken di ni kay bet mek le yüz yü ze ola - nın bu lun du ğu bir ger çek lik te baş ka tür lü dav ran mak, yi ne bu du - rum da olan la ra kar şı da say gı sız lık olur du. Ne ka dar fa na tik ol du ğu nu zu, ger çek ler den ne ka dar kaç tığı nı zı ve ba şa rı ger çe ği ne ne ka dar yak laş mak is te me di ği ni zi gö z ö nü ne ge tir di ği niz de, du rum la rın na sıl ya kı cı ol du ğu ve ken di ne gel me nin ne ka dar önem li ol du ğu, çok da ha iyi an la şı lır. Ba zı şey le ri ke sin doğ ru yo rum la mak ve hak kı nı ver mek ge re kir. La fa zan lık la, yet mez lik ler le, ger çek ler le oy na mak la bu iş ler yü rü - mez. Bun lar aşa ğı lık ol ma nın, şe ref siz ol ma nın en te mel ne den le ri - dir. Ba zı de ğer le re gö zü yaş lı ca il gi gös ter mek ve ka ra sev da gi bi da yan mak da, öy le sa nıl dı ğı gi bi iyi lik fa lan de ğil dir. Biz de çok et - ki li olan bu yak la şı mın da çok yo ğun bir na mus suz luk la il gi si var - dır. Onu da gös ter me ye ça lış tık. En az sı cak sa vaş cep he si ka dar, ruh sal cep he de de böy le bir sa vaş ver dik. Çün kü çir kin lik ler had saf ha da. Çün kü ruh lar da ka rar tan, ye nil - gi ye gö tü ren bir çok şey var. Bun la rın hep si ni gös ter dik. Yi ğit se çık - sın or ta ya! Ne di ye ka rar tı yor ve ken di dip siz ku yu ki şi li ğiy le bir - çok şe yi yu tu yor? Bun la ra fır sat ver mek is te me dik. Yi ne ne ka dar ölüm cül ve çü rük ol du ğu nu zu da or ta ya koy duk. Ya şa mak tan aciz, ya şa ma ba kış açı sı-doğ rul tu su ol ma yan ki şi lik le - rin, ara nız da ne ka dar çok ol du ğu nu gös ter dik. Çok tan öl müş, far - kın da de ğil ha va sın da olan la rı gös ter dik. Bun la rın ya nı sı ra, çok ço cuk ça da ol sa ya şam he ves le ri mi zi, is - tem le ri mi zi, tut ku la rı mı zı da gös ter me ye ça lış tık. Ayıp olan bu de - ğil, ayıp olan, ken di gaf le ti ni ört mek tir. Ken di bit miş li ği ni, say gı - sız lı ğı nı, çü rü müş lü ğü nü ört bas et mek tir. Biz bu tür şey le re gir me - mek le, yi ne en iyi si ni yap tık. İş te, sı cak sa vaş cep he le ri ne de bir şey ler ve ri yo ruz. İş te, ka rar mış, buz ke sil miş ruh la ra da bir şey ler ve ri yo ruz. Ruh lar da da bir te miz lik ha re ke ti ge liş ti ri yo ruz. İs ter ho şu nu za git sin, is ter git me sin, biz böy le iş ler le uğ ra şı yo ruz ve tar zı mız da böy le dir. Kar şı ça re ve ted bir le ri niz var sa, or ta ya ser mek te öz gür sü

160 nüz. Ye ter ki, ya şa ma bü yük say gı sız lık ol ma sın, her şe yi çir kin leş - ti rip ye rin di bi ne ba tır ma sın. Bu nu is te mek, sa vaş çı lık tır, mü ca de le - dir. Hiç kim se la fa zan lık la, de ma go jiy le iş le ri baş ka tür lü ve ya key - fin ce gös ter me ye ce sa ret et me sin; adam ol ma ya na adam, yet me ye - ne ye ter li dir de dirt me sin; sah te ye ve iğ ren ce böy le un van biç tir me - sin. Her ke sin ger çe ği ney se, öy le or ta ya çık sın. Bu ka dar ya la nın ege men ol du ğu böy le bir or tam da, ya pa bi le ce - ği miz en bü yük iyi lik, her hal de bu dur. Ger çek le rin di li ve ey le mi ol mak tan ka çı nan biz de ği liz. Gö rül - dü ğü gi bi biz, her şe ye az çok bir ka tıy la ce vap ve ri yo ruz. Ama bi - zim adam la rı mız pek ora lı ola mı yor lar, hey bet li, oto ri te li ve so nuç alı cı ola mı yor lar. Bir ko mu ta, bir ön der üs lu buy la ce vap ve re mi yor - lar. Ken di kat kı la rı nı an cak çok sı nır lı ve çok za val lı ca su na bi li yor - lar. Pe ki biz mi böy le is ti yo ruz? Ha yır! Tam ter si ne biz, tü müy le ye ter li yi zor la yan bir ha va da ol ma ya bü yük özen gös ter dik ve bu te mel de des tek sun duk. Gö rül dü ğü gi - bi, in san bir yol da ve bir yön tem de ıs rar eder se, ge li şe bi lir. Bu nun ça re le ri ni ken di miz de na sıl or ta ya çı kar dı ğı mı zı gös ter dik. Bu nun - la, şu ba şa rıl dı: Tam ba şa rı için bel ki is te di ği mi zi el de ede me dik, ama ba zı la rı nın bi zi tam ba şa rı sız lı ğa gö tür me si ne de fır sat ver me - dik. Ne düş ma na bu fır sa tı ver dik, ne de do lay lı ola rak içi miz den dü şü ren le re, ba şa rı sız lı ğa dü şü ren le re Bi zim iyi li ği miz iş te bu ra - da dır. Bu ko nu da ne düş man bi ze yut tu ra bil di, ne de onun içi miz de - ki do lay lı yan sı ma la rı. Sa nı yo rum ayak ta ye ter li dur duk, kar şı ham le le ri kar şı la dık ve ken di ham le mi zi de bi raz da yat tık. Pe ki bu nu an lar lar mı? Ora sı ken di bi le cek le ri iş tir. Biz üze ri mi - ze dü şe ni böy le yo ğun ca ye ri ne ge tir dik ten son ra, ar tık gü nah biz - den git miş tir. Ben, gü na hın ne ol du ğu nu bi raz bi li rim. Gü na hı ken di üze ri miz den at tık tan son ra, gü nah kar lar na sıl ölür se öl sün, o be ni il - gi len dir mez. Hak kın yo lu nu, se va bın yo lu nu bu ka dar gös ter me mi - ze ve bu na ça ğır ma mı za rağ men, eğer bu yo la gir me me yi ve ge re - ke ni yap ma ma ya ıs rar edi yor sa bi ri, o gü nah ka rın ve se fi lin te ki dir. Ve ne re de, na sıl gi der se git sin, ye ter ki, et ra fa za rar ver me sin. İş te bi raz bu nun ted bi ri ni ala lım. Vic dan he sa bı da an cak böy le ve ri lir. Ba ha rın di ri li ği ne biz böy le ce vap lar ye tiş ti ri yo ruz. Ba ha rın di ril - ti ci li ği ne kar şı lık, bi zim di ril ti ci li ği miz de bu olu yor. Bu nu an la ma - yan ruh lar, ar tık an lar lar sa ken di ha yır la rı na olur. Bir hal kın için de ıs rar la bu ka dar ba sit li ği ya şa yan lar, hal kın her tür lü ba şa şa ğı gi di - şi ne izin ve ren ler, göz le ri ni yük sek le re hiç dik me yen ler ve ça re ol - ma ya gö nül den inan ma yan lar ol duk tan son ra, bi zim gi bi bir dev ri - min de, ken di ni böy le or ta ya koy ma sı ya dır ga na maz. Bu bir in ti kam dır, biz ni ye bo yun eğe lim? Ben hep böy le bir şey ler yap tım ve yap ma ya da de vam edi yo - rum. Bu na kar şı olan lar güç lü ol sun lar ve bi zim ko nu mu mu zu sarsma ma ya ça lış sın lar. Be nim ki de bir sa vaş çı lık tır, si zin ki de. Ben öz ve riy le ken di sa vaş çı lı ğım da yer al mak is te yen le re yö ne lik bir yak la şım ge liş ti ri yo rum. Kar şım da ki le re kar şı da bir şey ler ge liş ti ri - yo rum. Kar şım da ki ler ile ya nım da ki le rin de bu na kar şı lık ver me ye hak la rı var dır. Fa kat dö kü lü yor lar. El bet te bu nun ne de ni ben de ği - lim. Düş man bi le düş man lı ğı nı iyi ya pa mı yor sa, so rum lu su ken di si - dir. İl le bi zi dü şür mek is te yen ler ise güç lü ol sun lar. Bir opor tü nist de ken di ni ör güt le ye bi lir. Bir opor tü nist de ör güt ku ra bi lir ve ya bir par ti yi bo şa çı ka ra bi lir. Böy le bi le yap sa nız, bra vo de nir si ze. Ya zık ki, bu na bi le güç ye ti re me me söz ko nu su bi zim bir çok opor tü nis te ben zer öğe miz de Bü tün bun la rın iza hı var dır ve ya pıl mış tır. Biz de ken di iş ler imi zin ba şın da yız. Kim se yi kan dır mı yo ruz ve - ya il le ge lin ri ca-min net le şu işi ya pın da de mi yo ruz. İş le re ken di rı - za la rıy la ta lip ola n la ra, bun dan son ra bi zim işin esa sı na gö re hi za - ya gel de me miz, onun tar zı na ulaş, onun ter bi ye si ne ulaş de me - miz an la yış la kar şı lan ma lı dır. Bu ra da ağ la mak söz ko nu su ola maz. Yi ğit lik is te ni yor sa, sen onu böy le za val lı lık la le ke le ye mez sin, ça re siz ce du ra maz sın. Bu sa na tın ge rek le ri var dır

161 Yi ğit lik sa na tı nın ge rek le ri var dır. On la rı ye ri ne ge ti rir sen, o za - man ölü mün bi le bir adı, bir şa nı olur. As lın da bü tün bun la rı es ki den de söy lü yor duk. Fa kat siz le re gö re bun lar ba sit tir. Faz la an la şı lır de ğil dir. Hal bu ki an la şıl maz olan, ba - sit olan, siz olu yor su nuz. Yü rü me ye iliş kin ba zı de ğer le ri or ta ya çı kar dık. Bü yüt me ye, yü celt me ye iliş kin ağır lık biz de dir. Siz de de ğil. Çı kış ya pan la rı nız da öy le faz la boy ver mi yor. Şu or ta ya çık tı ki, bü yük le ri niz, ana-ba ba la rı nız si zi güç lü ye tiş tir me miş. Ke ma list ve - ya aşi reç ti-fe o dal et ki ler le ye tiş me niz si zi ça re siz kı lı yor. Ne o özel - lik ler le faz la so nuç ala bi li yor su nuz, ne de bi zim ya rat ma ya ça lış tı - ğı mız tarz da boy ve re bi li yor su nuz. Ara da zor la nıp du ru yor su nuz. İler let mek için, da ha si ze ne ya pa lım? Bi li ni yor, bi zim iş le re çıl gın ca iş ler de nil di. Siz de di ye bi li ri si - niz. Fa kat ge ne de bir iş tir. Bu da bir iş, ya şa mın bir bi çi mi olu yor. Evet çıl gın ca dır da di ye bi lir si niz, man tı ğa pek sığ mı yor da di ye bi - lir si niz. Ama ben de şu nu söy lü yo rum: Pe ki se nin kar şı ge rek çen ne dir? Se nin ya şam de di ğin kaç pa ra eder? Ya ni ül ke niz adı na ne söy le ye bi lir si niz, hal kı nız adı na ne söy le ye bi lir si niz? Hat ta ken di adı nı za ne söy le ye bi lir si niz? Ço ğu üzü mün sa pı bi le ola maz, evin ha de me si bi le ola maz, efen di nin kar şı sın da dö kün tü bi le ola maz. Pe ki böy le le ri nin kaç pa ra lık de ğer ola bi lir? Ta bii, bü tün bun lar bi zim id di a mız dır. Gö rü lü yor ki, baş ka la rı da faz la güç lü söz söy le ye mi yor. Söz de en bü yük le rin den tu ta lım, en iş bir lik çi si ne ve ya en aşa ğı lık ola nı na ka dar, hep si bi tik tir. Güç lü söz le ri yi ne biz söy le dik. Ta bii, bun dan son ra da ha bü yük söz le ri ba zı la rı söy le ye bi lir ve da ha bü yük iş ler or ta ya ko ya bi lir. Ve biz de ona hiz met et me ye ha zı rız. Bi zim tar zı mız, hiz met tar zı dır. Emek le çok bağ lan tı lı bir ya şam tar zı dır. Da ha yü ce emek ve da ha ba şa rı lı ça ba lar, an cak bi zim bü - yük öv gü mü zü, al kı şı mı zı top la ya bi lir, des te ği mi zi alır ve kat kı mı zı ya nın da bu lur. Gö rü lü yor ki, bu ko nu lar öy le sa nıl dı ğı gi bi yü zey sel, ha fif ele alı na maz. Bi zim yü rüt tü ğü müz iş ler, öy le he sap sız-ki tap sız iş ler de - ğil dir. Bu iş ler öy le ka ra sev da bağ lı lık la, ken di li ğin den lik le, il gi siz - lik le gö tü rü le mez. Bi zim iş le rin man tı ğı ve ru hu çok fark lı dır. Tar zı, ça ba sı, he sa bı-ki ta bı var dır ve ol duk ça da ya man dır. Oku ya mı yor - sa nız ben ne ya pa yım? Bun la rın hep si ya zıl mış tır ve ki tap lar da dır. Ama ken di ni zi bir ka ra ca hil gi bi kı lı yor su nuz, ca hi lin ca hi li olu yor su nuz. Bu du rum el bet te kö tü dür ve bu nu aş mak, si zin için ya şa mak tır. Genç ler her za man güç ye ti re bi lir ler. Ki tap la rı mız da çok şey ler ya - zı lı, is te ye ne he men her tür lü bil gi ve ri li yor, her tür lü işin esa sı üze - rin de ders ler var dır. Her iş te ve her ko nu da var dır. Me lek le rin iş le ri - ne iliş kin de, şey tan la rın iş le ri ne iliş kin de, he men her şey var dır. Aman sız ey lem iliş ki le ri ne iliş kin de, en ge liş kin duy gu la rın du ru - mu na iliş kin de, bir izah var dır. İs te yen ler hep si ni bu la bi lir. Ta bii, bü tün bu iş le rin ken di ara la rın da da çok sı kı bir bağ lı lık var dır. Öy le hiç bir şey ken di li ğin den, si zin yak laş tı ğı nız gi bi tek dü ze, ya lı tıl mış, bir bi rin den ko puk de ğil dir. Her şey son de re ce ko - or di ne li, ör güt lü, et ki le nen ve et ki le yen bir ya şam sal bü tün lü ğe sa - hip tir. El bet te, bun lar üze rin de çok yo ğun du ru lur sa, an cak öğ re ni - le bi lir. İyi bir öğ ren ci ol ma yı bil me niz bi le si zin için hay li önem li - dir. Bu bir okul as lın da. Her şey den ön ce, bi zim ki nin de bir okul ol - du ğu na ina na cak sı nız. Bu nu baş ka la rı nın okul la rıy la ka rış tır ma ya - cak sı nız. Bu oku lun da ken di ne gö re bir kim li ği var dır. Bu na inan - ma lı sı nız ve müm kün se ge rek le ri ne ulaş ma lı sı nız. Bel ki ahım şa hı de ğil, ama yi ne de bir okul dur. Ken di tar zı nı, ken di ken di ne bi le iler le te bi li yor. Çok öz gür bir okul dur. Bi zim bu ra da oluş tur du ğu muz bu ge le ne ği, siz dağ la ra öy le nak - şe de bi lir si niz ki, ge le cek bin yı lı bi le be lir le ye bi lir. Bu nu ya pa mı - yor sa nız, za yıf lı ğı nız yü zün den dir. Bu, iyi bir öğ ren ci ola rak çık ma - yı bi le me me niz den olu yor. Es ki ço ban la ra ben zi yor su nuz. Ço ban

162 bir kaç ke çi gü de rek ya şa mı ida re eder. Yi ne ka ra sa ban dan baş ka elin den iş gel me yen çift çi ye ben zi yor du ru mu nuz. Fa kat bi zim okul hay li kar ma şık ve ders le ri de yo ğun dur. Bu nu edi nip uy gu la ya bi lir - se niz, ger çek ten bü yük ge liş me le re yol aça bi lir si niz. De rin lik li, ta ri hi iş ler le uğ ra şı yo ruz. Ba zı la rı ıs rar la bi zi an la ma maz lık ve uy gu la ma maz lık eder se, biz de ger çe ği mi zin böy le ol du ğu nu açık ça da ya tı rız. Bi zi yü zey sel ele alan kim? La yı kıy la ge re ke ni yap ma yan kim? Ders le ri mi zi bo şa çı kar tan ve ya an la mı nı yi tir ten kim dir? Bur ju va oku lun da ki il gi nin bi le on da bi ri ni gös te re me yen kim? Ya ni dü ze nin ve re ce ği bir me mur lu ğa kırk tak la atar ken, bi zim bu ra da ver di ği miz al tı na bi le yüz çe vi ren ki şi lik, ki min ki şi li ği dir? Ken di ne kar şı bu ka dar say gı sız olan, el bet te if lah ol maz. Ken di öğ re ti si ne ge re ken de ğe ri ve re me yen, cid di ol du ğu nu ile ri sü re mez. Siz ta bii akıl lı köy lü ler si niz, akıl lı kü çük-bur ju va lar sı nız, hep si ni ken di ni ze gö re ayar lar sı nız. Fa kat ger çek öy le de ğil dir, ger çek le rin di li fark lı dır. Siz hep çok akıl lı ol du ğu nu zu sa nıp, öy le de rin le şi yor - şu nuz. Ben ise, ger çek le rin di li nin fark lı ol du ğu nu tek rar lı yo rum. Ger çek ler, si zin bü tün ya nıl gı la rı nız dan, bü tün gö zü ka ra lı ğı nız dan çok da ha inat çı dır. On la rı da da ha çok biz tem sil edi yo ruz. Gü cü - mü zü de za ten bu ra dan alı yo ruz. Öy le baş ka la rı nın san dı ğı gi bi ku - ru bir oto ri te den, ucuz ayar la ma lar dan ke sin lik le gü cü mü zü al mı yo - ruz. Çün kü biz sı fır dan bu ra ya ge len ve na sıl gel di ği ni bi len ler de niz. An la dı ğı nı zı ümit edi yo rum. Sa va şa gi di yor su nuz, çok çe şit li cep he ler de ki mü ca de le ye va - rız di ye ken di ken di ni ze söz ve ri yor su nuz. Bun lar gü zel şey ler dir, ama ger çek le rin di li de di ğim gi bi dir. Siz den ya man adam lar çık sa, ke sin alkışlarız. Biz kıs kanç de ği liz. Ben hâlâ bü yük lük le ri ara ma - nın pe şin de yim. Ken di mi en bü yük ye ri ne koy ma has ta lı ğım ke sin - lik le yok tur. Bü yük lük le ri, Al lah bi le ol sa, ara ma ya çı kı yo rum. Ev - ren de, hüc re ler de, atom la ra ka dar her şey de arı yo rum. İş te bu ka dar araş tır ma cı yız. Ço ğu nun yap tı ğı gi bi ken di mi zi bas tı rıp da ben den bü yü ğu yok de mi yo ruz. Ben den bü yü ğü yok ide o lo ji si gö zü ka - ra lık tır. Ben hiç bir şe yim bi çi min de ki za val lı lık da, onun ters yüz edil miş ha li dir. Kuş ku suz, biz böy le de ği liz. Gö rü yor su nuz ki, bi raz ger çek le rin di li ol ma, ya şa mın di li, devrimin ol ma söz ko nu su dur. Ger çek le rin, devrimin di li ol ma söz ko nu su dur. Siz de özen gös - te rir se niz, bi raz da ha iyi ola bi lir si niz. Baş ka tür lü PKK ola yın da yer al mak, yü rü mek, ya şa mak zor dur, çok zor dur. Bu nu her kes için söy lü yo rum. PKK'nin öy le faz la us ta sı yok. Hep si bir dir. Es ki si de, ye ni si de, ço cuk gi bi, hat ta be bek gi bi dir. Ben de da hil, hep si de an - cak bu oku lun öğ ren ci si ola bi lir. İyi oku yup da böy le tam ha ya ta ge çi re bi le cek bi ri ol sa, düş ma nı, çir kin li ği, kö tü lü ğü, müt hiş yo k e - der. De mek ki, ço ğu da ha emek le me du ru mun da dır, da ha ABC'yi sök me ye ça lı şı yor lar. Fa kat mev cut du rum yi ne de bir öğ ren me dir. Da ha faz la özen gös te rin, da ha faz la öğ re nin ve da ha faz la uy gu la - yın. Ter bi ye li olun, hiç ol maz sa had di ni zi bil me mez lik et me yin, ka - ra ca hil gi bi ken di ni zi da yat ma yın. Az öğ re nin, öz öğ re nin ve ya pın, bu da ka bul edi lir. Düş ma na kar şı baş ka ne ler ya pa bi li riz? İş te bir şey ler ya pı yo ruz. Ala nı mız dar ol ma sı na rağ men, hâlâ bu ça ba la rı ser gi le ye bi li yo ruz. Ye rim dar dır, oy na ya mı yo rum de mi - yo ruz si zin gi bi. Çok dar bir yer de de mü kem mel oy nu yo ruz. Bü - yük si ya si oyun, bü yük as ke ri oyun, ne re dey se bü tün dün ya nın dik - ka ti ni çe ke cek ka dar ge liş ti biz de. Si zin ye ri niz ge niş ol ma sı na rağ - men, oy na ma sı nı bil mi yor su nuz. Ben hiç bir za man öz gür lük dağ la - rı na ula şa ma dım, ama ulaş tı ğım da da he pi ni zin oy na dı ğı yer ve za - man dan da ha az bir sü re ve ola nak la bü yük iş ler çe vi re ce ği me emi - nim. Oy sa ar ka daş lar ül ke ye gi di yor lar, bir çor ba için ken di le ri ni bi tir - ti yor lar. Bir alış kan lı ğa, kör bir ge le ne ğe ta kı lıp bi tir ti yor lar ken di - le ri ni. Bu, on la rın ne mal ol du ğu nu or ta ya ko yar, iyi ya şa dı ğı nı or - ta ya koy maz. Ha yır, ap ta lın ta ken di si ol du ğu nu gös te rir. An la mı nı

163 ve re me miş, tar zı nı ya ka la ya ma mış ve ne ka dar ap tal ol du ğu nu ka - nıt la mış tır, o ka dar. Bu ka dar öğ ret me ye rağ men bir şey an la ya mı - yor, böy le ser se ri ler ki mi kan dı ra bi lir, ki mi inan dı ra bi lir! Evet ön der lik ger çe ği miz, mü ca de le ger çek li ği miz, üre tim ger - çek li ği miz böy le dir. Eli miz den ge len bu dur. Kim se bi ze bir şey ver - me di ki, da ha faz la is te sin. Siz de öy le faz la bir şey ver me di niz ki is te ye si niz. Biz birşeyler bulup buluşturduk, onu da ve ri yo ruz. Eli - miz den ge len bu dur. Baş ka yer den hiç ala mı yor su nuz, ken di niz de oluş tu ra mı yor su nuz. Öy ley se bu na da bin şü kür de me niz ge re ki - yor. Tes li mi yet yok, is yan da kı rı lıp dö kül me yok! Ba zı la rı ne ka dar tes lim ol sa da, ne ka dar dö kül se de, ge nel yü rü yor. Hal kın yü rü yü şe geç me si ve et kin li ği az çok sü rü yor. Ön cü ler zor be la da ol sa yi ne ayak ta dır lar. Bu, ta ri hi miz de ilk de fa adı na öz gür lük yü rü yü şü di ye - bi le ce ği miz, öz gür lük sa va şı mı di ye bi le ce ği miz bir olay dır. Bü yük bir ey lem dir. Biz bu nu da ha da özen le gö tü re ce ğiz. İyi bi rer ko mu - tan ola rak ka tıl ma nı zı is te rim, ya man bi rer sa vaş çı ola rak yer al ma - nı zı is te rim. Bu nun için biz de bir çok şey ver dik ve ger çek ten tek - nik araç la rı bi le hiç kim se nin kul lan ma ya ca ğı ka dar, iş le vi nin çok üs tün de ve hat ta ter sin den kul la na rak, bel ki ar ka daş lar bir şey ler alır lar di ye, yük len dik. Bu ko şul lar da ve bu çer çe ve de bun dan da ha faz la ve ri le cek ola maz. Eğer al ma sı nı bi lir se niz, as lın da her şey var. Me sa jı al mak is te yen, ne arar sa bu lur için de. Ken di açı mız dan ge re ke ni yap tık, so nuç la rı nı gö re ce ğiz, öm rü - müz ye ter se çı ka cak so nuç la ra ve re ce ği miz bir kar şı lı ğı mız da, mut la ka ola cak tır. Böy le bü yük bir ham le ye gi ri şir ken, kuş ku suz ken di mi zi kı rıp dök mek is te mi yo ruz. Fre ni pat la mış ara ba gi bi bir ye re çar pıp li me li me et mek is te mi yo ruz. Ola sı sap tır ma la ra kar şı da uya nı ğız ve ne ka dar hız ka zan mış da ol sak, yi ne de va rı şı sağ lam yap mak is ti yo - ruz. Bu da önem li bir has sa si yet ge rek ti ri yor. Ya ni hem sağ lam ce - vap ver mek, hem sağ lam tem sil et mek ve hem de çok hız lı yü rür - ken çarp ma dan ta şı ya bil mek, iş te bu bi zim tar zı mız olu yor. Si zin ki de böy le mi aca ba? Hı zı ne re de? Çar pıp çarp ma dı ğı nı far ke di yor mu? Ne ka dar kı rıp dök tü ğü nü gö re bi li yor mu? Bu, ken di ken di ni ze çok ça sor ma nız ge - re ken bir so ru dur. Ba zı la rı bir eşek ka dar bi le hız lı yü rü ye mi yor. Ba zı la rı yü rür ken et raf ta kı rıp dök me dik bir şey bı rak mı yor. Hal bu - ki bi zim dev ri mi miz, çok özen li bir yü rü yüş is ter. Hı zı ken di ne gö - re dir. Düş ma nın ula şa ma ya ca ğı ve ken di si nin kı rıp dök me ye ce ği bir hız dır. Bü tün bun lar el bet te yap tığ mız hiz met ler de var dır ve biz de onu tem sil et me ye ça lı şı yo ruz. Yoksa ken di miz den zo ru muz mu var? Ha yır, tar zın ken di si bu nu em re di yor. Eğer böy leyse niz, ge mi yi sağ-sa lim li ma na var dı ra bi lir si niz. Ak si hal de ala bo ra olur ve bir gir dap ta bo ğu lup git mek iş ten bi le de ğil dir. Siz iş te bi raz böy le si - niz. Ta bii, öy le ol ma nı za in san üzü lü yor. Si zin du ru mu nuz dan in san acı du yu yor, er ken ölüm le ri niz den, şa ha det le ri niz den, tu tuk lan ma - nız dan, hat ta en önem li si de saf lar day ken daha bi rer tu tuk lu gi bi kal ma nız dan, de ğer ya rat ma ma nız dan acı du yu yor. Hal bu ki bu tar - zı nı zın bi zim tar zı mız la hiç iliş ki si yok tur. Bi zim tar zı mız hız lı dır, yü kü ger çek ten ta şır ve li ma na var dı rır. Genç ler ve yo rul ma mış olan lar; an la yı şı esas alır sa nız, tu tu mu - mu zu esas bel ler se niz, kim si zi sap tı ra bi lir? Doğ ru su bu dur de yip de inat eder se niz ve bun da da he sa bı nı zı tam ya par sa nız, si zin sağ - lam bir bi çim de li ma na ulaş ma nı zı ve yü kü kı rıp dök me den, bü yük zen gin lik le he de fe ta şı ma nı zı hiç kim se en gel le ye mez. İş te bu im kan eli niz de dir. Ta bii, az bir yük de ğil. Ulu sal ba ğım - sız lık, eşit lik ve öz gür lük yü kü, al tın de ğe rin de bir yük tür. Onu sağ - lam li ma na var dı ra cak sı nız. Ba şa rı bağ ra ğı nı yük sel te cek ve al tın da top la na cak sı nız. Bu ker va nın sa hip le ri böy le ki şi ler dir. Siz ler de bu - nun far kın da mı sı nız aca ba? Böy le so ru la rı şim di ye ka dar ken di ni ze sor du nuz mu? Bu na gö re bir ayar la ma nız, me sa fe ka tet me niz, ör - güt le me niz ve ön cü lü ğü nüz ol du mu? Bu so ru la rı her za man ken di - ni ze sor ma lı sı nız. Ders böy le alı nır

164 La fa zan lık la, de mo go jiy le, sağ la-so la sa taş mak la bu ker va nın yü rü ye me ye ce ği çok açık tır. Siz iyi ni yet li de ol sa nız, ker va nı yo - lun dan çı kar mak is te yen ler, de lik açıp ge mi ye su sız dı ran lar az de - ğil dir. On la rı gö re bi li yor ve en gel le ye bi li yor mu su nuz? Akıl lı bir ker van ba şı, akıl lı bir kap tan bü tün bun la rı dü şün mek ve ge re ke ni yap mak zo run da dır. Yok sa zor dur, ker van ür ker ve fin can lar bir bi ri - ne de ğer ve kı rı lır. Bun la rı mut la ka ve de rin li ği ne an la ma ya ça lış - ma lı sı nız. Bu bü yük zen gin lik ta şı ma ker va nı na ön cü lük edin, kı la vuz luk edin ve men zi le sağ lam ulaş tı rın..! Ki min de hiç ya şam tut ku su yok tur, ki mi çok düş kün dür. Ben ce bu iki du rum da da ge liş me yen ya şam tut ku la rı söz ko nu su dur. Biz iki si ne de aman sız yük len miş du rum da yız. Bi ri ne ya şa ma ge le cek - sin! di yo ruz, di ğe ri ne de düş kün ya şa mı bı ra ka cak sın di yo ruz. Ön der lik bu ko nu da iki bü yük bu luş ha re ke ti dir. Bu nu şim di Kürdistan'a da yat tık. Tüm gü cü nüz le ya şa ma çe ki le cek si niz! Yan lış, düş kün ce ya şa mı bı ra ka cak sı nız! İş te iki bü yük emir ve ya pers pek tif, ta li mat, çağ rı Na sıl an lar - sa nız öy le an la yın, ön der lik bu dur. Ön gö rü len doğ ru ya şam, sa vaş çağ rı sı var. Mah kum edi len bir ya şam var. Tespit ede mez se niz, ha rap olur su nuz. Be ni bu ko nu da bi le mez, gö re mez de me yin. Ön der lik bir doğ rul tu dur. Bü yük bir kı lıç tır. Bir bü yük uza nan el dir. Bü yük gö ren göz dür. Ya ni se nin o yü rek de di ği ni, bi çim de di ği ni en in ce de tay la rı na ka dar ge lir gö rür, sö küp alır. Siz ce o et ki li çı kış la rı ben ni ye sağ la mı şım? Gö rül dü ğü üze re be - ni bo ğun tu ya ge ti re cek bir çok da yat ma var. Dü zen ol sun, onun içi - miz de ki yan sı ma la rı, hat ta içi miz de iyi ni yet li olan bir ço ğu nuz, be - ni han gi nok ta lar da boğ mak is ti yor su nuz? Em per yalizm te rö rist sin di yor, an la dık. Bu nun hük mü za ten bel li. Pro vo ka tör le rin or tak slo ga nı gü ya ya şa mı biz den çal dı bi - çi min dey di. Ken di alış kan lık la rı nı, dü zey le ri ni ko ru mak is ti yor lar - dı. Di ğer le ri ken di le ri ni na sıl da ya tı yor? Faz la an lam lı bir ya şa mım yok de mek is ti yor su nuz, bi zi ku - rut tun! Bu da sö mür ge ci li ğe, em per ya liz me ve de pro vo ka tör le re, ge ri ci li ğe ze min olu yor. Öz gür lük her za man, ön ce bir ha yal gi bi dir. Umut tur. Siz bel ki de bu nu faz la ete ke mi ğe bü rün düre me di ği niz için ken di ni zi kat mı - yor su nuz. Kal dı ki, al tın tep si de de su nul sa, faz la yi ye si niz yok. Çün kü baş ka şey ler le doy muş ve ya ka bız ha lin de si niz. Mi de niz al - mı yor. En bü yük in ti kam bi le ne re le re ka dar, ne ye yö ne lik olu yor? Bel ki in ti kam yö ne liş le ri ni çö zer sek, si ze ya rar lı ola bi li riz. İn san iliş ki si ne ver di ğim an la mın bü yük lü ğü ve bu ko nu da ki bü - yük ıs rar, bü yük so nu ca gö tür me; ör güt len me nin de, sa va şın da te - me li dir. Ge nel de bu ye ni iliş ki is ter bir eşek le ku ra yım, is ter bir me - lek le ku ra yım, is ter se şey tan la ku ra yım, aman sız pe şin de yim, bı rak - mı yo rum. An la mı ol sun, dö nüş tür me ol sun, so nu na ka dar onu de - ğer len dir mem hay li ha kim bir tarz dır. İliş ki ye bü yük bak mak, iliş ki yi bü yük de ğer len dir mek, ba si te al - ma mak Din iliş ki si ni ha tır lı yo rum. Öy le bir nok ta ya gel miş tim ki, tan rı ner de dir di ye ken di mi ku dur ta cak ha le gel dim. Çıl gın la şa cak tım. Ben tan rı yı ne re de bu la ca ğım? Tan rı bir söz mü dür? Tan rı bir gü - neş mi dir? Çıl dı ra cak tım. Din iliş ki si nin be ni gö tür dü ğü so nuç Son ra bak tım de li re ce ğim, bı rak tım. Da ha doğ ru su dö nüş tür düm. Dö nüş tür dü ğüm sı ra da bi raz dü şün cey le uğ raş tım. Ve en son sos ya - lizm doğ rul tu su na gir dim. Sos ya lizm, da ha çok bir top lum sal olay her hal de, da ha doğ ru su di ni dü şün ce yi, di ni fel se fe yi bi raz da ha ya şa ma yak laş tı rı yor. Ve sos ya lizm da ha çok kav ga, ha re ket li lik, ör güt lü lük olu yor. Tür ki ye so mu tun da sos ya lizm ne ana la ma ge lir? Halk ör güt len - me si, emek ör güt len me si, ezi len ulus ör güt len me si ola bi lir. Hâlâ

165 tam ba şa rı lı ol ma dı ğı için, na sıl üze rin de yim? Yal nız sos ya lizm iliş - ki si ne kor kunç bir yük len mem var. O da bir iliş ki dir. Ya şam da da ger çek çi ol du ğu için, so nuç ta böy le va r ol ma la ra, ya şa mı ka zan ma ya gö tü rü yor. Bü yük iliş ki. Ör ne ğin ulu sal lık il ke - si; ben geç miş te da hi bi ri de ğil dim, bak tım ulu sal so run dur di ye ağız la rı na al mış lar DDKO, Dev- Genç Ben bir iliş ki ola rak ele al - dım ve bu gün için de yi ne ya şam var, kur tu luş var. Ulu sal so run iliş ki si ne çok bü yük an lam ver, yük len ve ya şa ma dö nüş tür. İş te par ti iliş ki si. Şu an da dev gi bi bir par ti iliş ki si an la mın da dır. PKK na sıl bir par ti dir? Yi ne par ti iliş ki si ne ve ya par ti ke li me siy le di le ge ti ri len iliş ki ye ver di ğim bü yük an lam la bağ lan tı lı dır. Ke sin - lik le onun için de bir sü rü özel lik var. Ama esas ta par ti iliş ki si ne bağ lı kal mam, PKK'yi böy le ya pı yor. Her ke si, hal kı bu ka dar sü - rük le ye bi li yor. En son ge liş ti ri len bir si lah lı sa vaş iliş ki si, ge ril la iliş ki si var. Na - sıl yük len dik? Ama baş lan gıç ta si lah sa de ce laf dü ze yin dey di, hat ta si la hı kul lan mak tan çok uzak tık. Ama bir ge ril la iliş ki si di ye yük - len dik. Bu gün düş ma nın, dün ya nın ha ya lin den bi le ge çi re me di ği bir ge ril la dü zen le ni şi ne ben ken dim ce vap ver dim. Çün kü düş man dan da ha faz la, bi zim ge ril la aday la rı bi zi bo şa çı ka rı yor lar dı. Ama o bü yük ıs rar, bü yük iliş ki ye an lam yük le me, böy le si ne et ki li bir ge - ril la so nuç ta or ta ya çı ka ra bi li yor. Bir kad ro iliş ki si de bu na ben zer bir iliş ki olu yor. Şu an da ya ka - la nan bir de rin lik var dır. Kav ram iti ba riy le be nim iliş ki ye biç ti ğim an lam, onun çö züm len me si, onun dö nü şü mü, yı kıl ma sı ge re ke nin yı kı mı, ya pıl ma sı ge re ke nin ya pı mı çok esas lı dır. Ya şa mın ken di si ne neden bu ka dar de ğer ve ri yo rum? Da ha doğ ru su, siz neden de ğer ver mi yor su nuz? Bir sos ya lis tin en önem li öl çü sü, ya şa ma ver di ği de ğer dir, gös - ter di ği say gı dır. Sos ya lizm ya şa ma say gı de mek tir. Hat ta ya şa mı ko lay ele ala mam, ya şa mı ko lay müm kün gör me me de mek tir. Şim - di ben hâlâ ya şa mın çok ko lay el de edil di ği ne ve ko lay gö rül dü ğü - ne inan mı yo rum ve bu yüz den de hâlâ ya şa dı ğı nı za inan mı yo rum. Bu nu bir tut ku dü ze yi, bir ta kip dü ze yi, bir ulaş ma dü ze yi gi bi gö - rü yo rum. Ama siz çok sı ra dan, çok ön ce den ya şan dı ğı nı sa nı yor su - nuz. Si ze ha kim olan çok ra hat ya şam dır, de ğil mi? Der ler ya, bir si ga ra içip on dan tat min o la bi li yor su nuz. Bir ufak zen gin li ği niz ol - sa, tat min ola bi li yor su nuz. Bir güç-kud ret se vi ye si ne gel se niz, tat - min ola bi li yor su nuz. Ya şa mı ko lay sağ la dı ğı nı zı, ya şa ma çok ken - di li ğin den do ğal bir şey gi bi ka vuş tu ğu nu zu bi li yor su nuz. Ya şam- ölüm il ke si, ya şa mın yük sel ti li şi, öz gür leş ti ril me si, ör güt - len di ril me si, her tür lü dü zen len me si, duy gu su, siz de çok za yıf tır. Ya şam da ken di ni ge liş tir me an la mın da bi rey ci lik, siz de çok za yıf, de ğil mi? Ya şa mın top lum sal dü ze yi, ulu sal dü ze yi, ya şa mın sa nat - sal dü ze yi, ey lem sel dü ze yi, sa vaş sal dü ze yi siz de çok za val lı ca, çok ye ter siz. Be nim için ya şam ne dir? Be nim için ya şam ne dir? Her şey den ön ce ele avu ca sığ maz bir ha re ket, bir tut ku, bir sev - me, ya şam bir duy gu, ya şam bir mü kem me li yet, ya şam ör güt tür, ya şam bü yük oyun dur. Ya şam sa vaş tır. Si zin için se ya şam; iyi bir si ga ra çek mek, iyi bir ah bap-ça vuş luk, iyi bir bi rey ci lik, iyi bir çor ba ka şık la ma, iyi bir uy ku uyu ma, iyi bir pa ra, ya şam iyi bir ka rı-ko ca de mek tir, ya şam ço luk-ço cuk, ya şam mal mülk de mek tir. Ben de bun lar yok tur. Siz de olan la ben de olan hep ters. De mek ki, ya şa ma ver di ği niz an lam, ya şa ma ka tı lım dü ze yi niz, ya şa ma dü ze yi niz si zi çok tu tu cu, sta tü ko cu ya pı yor. Ya şa mı bu kap sam da ele al mak ta bii be nim için çok önem li bir özel lik ve hâlâ bu te mel özel lik ler da hi lin de ya şa ma an lam ve ri yo - rum, za ma nı iş te böy le gö tü rü yo rum. Ya şa mın bi rey ci lik ol ma dı ğı, mut la ka top lum sal laş tı rıl ma sı, ulu sal laş tı rıl ma sı, in san laş tı rıl ma sı; ya şa mın ta şı rıl ma sı, özel lik le bü tün o tut sak, sta tü ko cu bent le ri çiğ - ne yip geç me si, bir sel gi bi akıp git me tut ku su De ğiş ti re rek, dö nüş tü re rek, çok ola ğa nüs tü bo yut lar da ya şa mak

166 Kür dis tan ger çek li ğin de, Kürt iliş ki le ri ger çek li ğin de-ya şa mın da bu nun ne ka dar önem li ol du ğu ken di ni her hal de his set ti ri yor. Kor - kunç dö nü şe cek si niz di yo rum. Yüz le ri ni ze bak tı ğım za man, bun - la rı de ğiş tir mek, dö nüş tür mek en az düş ma nı vur mak ka dar em re di - ci bir il ke dir di yo rum. Faz la umut va at et me yen ki şi lik le ri ni zi böy - le kor kunç de ği şi me uğ rat mak, düş man an cak bu nun için he def ola - bi lir. Ya şa ma güç ye tir me yen ge ri dü ze yi ni zi de ğiş tir mek kor kunç bir he def tir ve ya tut ku dur. Ben ken di mi bir sa ni ye bi le de ğiş tir me - den ra hat bı rak mam. Ya şam da bü yük ha re ket li lik, de ğiş me il ke siyle ile bağ lan tı lı dır. De ğiş me den ya şa ya mam, dö nüş me den ya şa ya - mam. Her gün de ğiş me den, dö nüş tür me den ya şa ya mam. Siz dö nü şüm den ra hat sız sı nız. De ği şik lik da ha çok zo ru nu za gi - di yor. Tam ter si ne ben de de dö nüş me me bü yük ra hat sız lık ya ra tı - yor. Ba na gö re her an ken di ni bir ren ge dö nüş tür me yen, de ği şim yap ma yan, faz la iler le mez. Ba na gö re her gü ne de ği şik ya şam sığ - dır mak la zım. Her gün bir ha va, her gün bir renk, her gün bir ton, her gün ay rı bir stil le ya şa ma se la ma dur mak, bu bü yük de ği şim gü - cü nü ifa de eder. Ken di me ha kim kıl dı ğım il ke bu dur. Ta kip ve ini si ya if aman sız elim de dir. Ya ra tı cı lık, ba ğım sız lık tır. Ben ol dum ola sı ba ba mın iyi oğ lu ol ma ma ya ve ya ge le nek le rin da yat tı ğı iyi oğul ol ma ma ya bü yük özen gös ter dim. Hat ta böy le oğul lar ol ma ya cak tır. On ya şın da be nim ken di me kar şı yük selt ti ğim bir şi a rım da buy - du: As la is te ni len oğul lar olun ma ya cak tır! Ana ma kar şı da bu nu söy le dim. As la se nin is te di ğin gi bi bir oğul ol ma ya ca ğım de dim. Ya na sıl ola cak sın? Ta bii, onu ken di ya ra tı cı ey le mim be lir li yor. Çok önem li, güç len di ri ci, so nuç alı cı özel lik le rim var. En önem - li si de tarz. Be nim ken di mi dö nem ler den sağ lam çı ka rı şım, yak la şı - mım, has sa si ye tim, yön tem le rim, biz zat mü ca de lem, sa va şı mım, kav gam na sıl sey re di yor du? Be ni iler le ten, çı kış yap tı ran özel lik ler ne ler dir? Se mir de bel ki üze ri me ge le mez di yor du. Hat ta Fer hat aca ba ney le oy nu yor du? Dik kat eder sek, kar deş ka ti li olur mu, ol maz mı? di yor. Bu la fı ağ zın dan çı kar dı ğı na gö re, ken di an la yı şı nı da - ya tı yor. Bir kar deş lik adı na çok şey ya pa rım, ama aca ba öner lik kar deş ka ti li ola bi lir mi? Ya ni o ka dar ağır yet mez lik ler gös te re ce - ğim ki, o ka dar ağır gö rev ler de yet mez lik ser gi le ye ce ğim ki, su çum ne ka dar ağır olur sa ol sun, ön der lik aca ba ne ya par? dü şün ce si ni yo ğun bir bi çim de ya şa mış. Ya ni ben yol da şı yım. Ne ka dar yet mez lik için de ol sa, yol da şı dır. İş te şöy le vu ra maz, böy le asa maz di ye, da ha doğ ru su birta kım ya kış tır ma lar var. Da ha ba zı isim le ri gö z ö nü ne ge ti re lim. Bu di ğer an lı şan lı pro vo ka tör le ri: Bir Şe ner, bir Kör Cemal'ı, bir Terzi'yi ha - tır la yın. Ha re ke ti bu ka dar ca ne vin den vu ra cak du ru ma ge ti ri yor lar, ama üze ri mi ze ge le mez ve ya asa maz ve ya bu nun ça re si ni bu la - maz di yor lar, de ğil mi? O nok ta ya da ge li yor lar ve ken di le rin den ke sin emin ler. Ter zi Ce mal: Gü neyba tı de mek, ben de mek tir. Be ni göz den çı - kar ma sı, ora yı göz den çı kar ma sı dır ve bu da ona çok ağır ge lir di - yor. Kör Ce mal de, bu nu Bo tan için söy lü yor: Bo tan de mek, ben de mek tir. Botan ı göz den çı ka ra maz di yor. Fer hat, Gü ney de mek ben de mek tir, Güney'i göz den çı ka ra maz, do la yı sıy la be ni göz den çı ka ra maz di yor. Böy le bir sü rü ya kış tır ma söz ko nu su. Şe ner za - ten ce za e vin de. Ko ca man bir zin dan mi ra sı var dır. Zin dan de mek, ben de mek tir. Bu nu sağ la mı şım, be ni aşa maz di yor. Do ğu Pe rin cek, ge nel kur ma yın sol vu ru cu gü cü, da ha çok tas fi ye edil miş sol cu la rın ön der ki şi li ği, dü ze nin ön der kıl dı ğı ki şi lik. Ta bii ki, her kes ona da nı şır ve ya tar zı da odur. Ta mam sol dan doğ ru ayar - la ma sı nı da bi li yor. Be ni bü tün ko mü niz min en sol ifa de si ola rak ta - nım lı yor. Hat ta ulus la ra ra sı ala nı da Türk dev le ti nin yar dı mı ile bi - raz bağ lı yor. Küba'nın, Çin'in, bil mem Kore'nin, iş te bü tün Tür ki ye tas fi ye ci sol cu lu ğu nun üs tün de dir. On la rın hep si nin şah sın da bi zim - ki le ri de et ki li yor, özel lik le zin dan da ki le ri. Böy le ce bi zi aşa maz di yor. Do ğu, o ko nu da çok so mut ve bu na çok gü ve ni yor. Bü tün bun lar be nim önüm de bir ba raj ve bu nun gi bi ör güt için de

167 de çok yay gın ca var. Bun lar gö rü nüş te ön der li ğe oy nu yor. Ama her ön de rin en azın dan bir sü rü et ki le di ği ze min le ri var dır. Se mir hep dört te üç bi ziz di yor du. Zin dan da Şe ner 4. Kong re yi si lip sü pü - rü rüz, Se mir 2. Kong re bi zim dir di yor. Fat ma 3. Kongre'ye tü - müy le ha kim ola ca ğı nı sa nı yor du. Ve böy le ce bir çok eya let ko mu - ta nı eya let ten bi zi so rum lu tu tu yor du. Ta bii ön der lik, bü tün bun la ra bi raz ce vap olu yor. Çok il ginç olan ya nı da in sa nın en te mel özel lik le riy le oy na ma la rı dır. Yal nız si ya sias ke ri doğ ru lar la oy na mı yor lar. İn sa nın psi ko lo ji si ne, ru hu na böy le bo ğa cak tar zı so nu na ka dar da ya tı yor lar. Hat ta gü dü ler üze rin de bi - le he sap lar ya pı yor lar. Siz bu nu şim di an lı yor mu su nuz? Be ni ce hen ne me çe vir me yak la şım la rı na sıl dır? Me se la Kör Ce mal Ön der li ği na zik çe öl dür mek di yor. Öl dür - me psi ko lo ji si ne dir? Uy gu lat ma yız, ge liş me yi ve ba şar ma yı sağ - la ma yız. Bu na zik çe öl dür me dir ve bu nu ya pı yo ruz di yor. Di ğe ri ge ril la yı ke si yor. Se lim, at mış bir ta ra fa ken di ni. Ta bii, Şe ner si la ha hor yak la şı yor, ama di ğer yan dan alı yor ko ca man bir di re niş mi ra sı - nı, en aman sız de mo go jiy le yü rüt me ye ça lı şı yor. Ta bii si zin de bir - çok ge ri lik le ri niz yol daş lık adı na ne re de ise ken di ni ze her şe yi ya - kış tı rmanız var. Ne de ol sa bi zi dö ve mez, sö ve mez ha va sı için de - si niz. Hal bu ki be nim ço cuk lu ğu mu ha tır la yın, na sıl kı ya met ko pa rı yo - rum? Bi raz say gı lı ol sa nız Bir is ya nı kar de şi me kar şı, ba ba ma kar şı, kö yü me kar şı ve da ha son ra adım adım na sıl ge liş tir dim? Bu bir is yan cı. Ta bii, in sa nı çok sağ lam ele al mak da doğ ru de ğil. İn sa n za af lar - la yük lü dür. Fa kat dev ri min il ginç li ği şu ra da: İn sa nı di ril ten ha re - ket tir. Za yıf in sa nı ya öl dür tür, ya di ril tir. Dö nem iti ba riy le, tarz iti - ba riy le de böy le dir. Siz le re yö ne lik ola rak be nim ıs ra rım da bu yüz - den dir. Yok sa ne di ye bu ka dar il gi le ne lim siz ler le? Ge liş tir mek is te dik le ri, ön der li ğe da ya ta rak, onu ge ri le te rek ge - liş ti re bi le cek le ri iş ler dir. Ya ni be ni ge ri le te rek siz ce han gi iş iler le ti - le bi lir? Ba zı la rın da hiç ya şam tut ku su yok, ba zı la rın da çok düş kün. Ben - ce bu iki du rum da da ge liş me yen ya şam tut ku la rı var. Şiyar'ı ben 1982'de gör müş tüm. İyi bir ço cuk tu. En sev di ği miz genç ler den bi riy di. Fa kat bi rin ci pro vo ka tör sa nı yo rum 'da oy na dı ğın da bi raz bo zul du. İkin ci pro vo ka tör yi ne 1990'da bi raz oy na dı. Tam bo zul ma dı, ama bi raz sar sın tı lı ve an ti pa tik ko num la ra gir di. Üze rin de çok ça dur muş tum, bü yük bir ça ba har ca mış tım. Hat ta Fuat'ı eleş ti re rek aman onun za yıf lık la rı nı zı gös ter me ye si - niz de mi şim ve o da ol duk ça kav ra dı ğı nı söy lü yor du. Ay lar ca eği - ti yor duk onu. O ta lih siz şa ha det ol ma say dı ol duk ça güç lü ola bi lir di. Ama de di ğim gi bi so run lar te me lin de de bi raz sal lan tı lıy dı. Be ni an la ma ya ça lı şı yor du. Ken di ni bi raz bu ko nu da güç len dir - me ye ça lı şı yor du, fa kat sı kın tı day dı. O da öy le, Ba ran da öy ley di. As lın da Baran'ın son dö ne mi hak kın da ba zı eleş ti ri ler ol mak la bir lik te, be nim an la ya bil di ğim ka da rıy la Baran'ın il ginç bir bağ lı lı ğı var dır. Ya şa say dı, bağ lı lık gü cü gös te rir di. Var sa bir olum suz lu ğu (ki, o bi raz bu du ru ma gö tür müş tü) onu aşa ma ma nın ver di ği bir so - nuç tur. Ama ina nıl maz bir bağ lı lık da ser gi li yor du. Fa kat bu ina nıl - maz bağ lı lık ta, de rin za af lar giz li dir. Bu za af la rı nı bağ lı lı ğı ile ka - pat mak is ti yor du. De mek is te di ğim, Der sim sa ha sı na ye ni den, ye ni den yük len me - le ri miz de, ki il kin ora ya ulaş tı ğı mız da ka dın top lan tı mı zı yap mış tık. Ya pı lan top lan tı yı hâlâ ha tır lı yo rum, ba zı kız lar la da iliş ki kur mak is te dik. Elazığ'da ve hat ta bir çok yer de, he men her sa ha da ço ğu nun so nu tra jik ol du. Hay ret! Ne den böy le yap mı şım? Ben de öy le uzan - ma, tra jik so nuç la ra yol aç ma. Şim di siz de o yo lun yol cu su su nuz ve her hal de bü yük ders ler çı ka ra rak yü rü ye cek si niz. O Sa i me Aşkın'ın tra jik du ru mu var dı. Bir Nur ha yat De mir taş var dı, son ra - dan bir po li se kaç tı ğı nı duy duk. Evet özel sa va şın il ginç kur ban la rın dan bi riy di. O ana ka dar güç - lü bir kız dı. Ta bii o dö nem de ben de ge riy dim, gü cüm sı nır lıy dı. İş - te Fuat'ın ba şı na da ge len be la lar var. Kıy met, Se her ve ben zer le ri

168 baş lı ba şı na bir ger çe ği ifa de edi yor lar dı. Ta bii, Fat ma da bun la rın için de en il ginç tip ler den bi riy di. Ta rih te ne yi ifa de et ti ği ni net bi - çim de gös ter me ye ça lış tım. İlk şe hit le ri miz den Ra hi me var dı, Ra hi - me Kah ra man. Be nim en çok üze rin de dur du ğum kız lar dan bi riy di. Bu ar ka daş lar da ilk şe hit le ri miz den dir ler. Botan'daki ya ikin ci, ya üçün cü şe hi di miz dir. Yi ne sö zü nü et miş tim, şe hit düş tü ğün de halk gök le re uç tu di yor du. Böy le bir kut sal laş tır ma da bu lun du lar. Şe - hit Ru ken de öy le, ilk şe hit ler den dir. Şi yar ile ge len kız la rı, düş man çok vah şi ce, be den le ri ni böy le teş hir et me de kul lan dı. Se bep siz de - ğil bütün bunlar. Bu nun gi bi böy le çok de ğer li şe hit le riy le bir lik te, hi ka ye de ği şik tir. Son Söz An la mak iyi dir. An la mak, ya şa mak için baş lan gıç tır. Sos yal var lık, an cak sos yal ger çek li ği an la mak la baş la tı la bi lir, ya şa na bi lir. Bu ko nu da bü yük bir yok sun luk, bi linç siz lik ya şa nı yor. Onu gi der me ye ça lı şı yo ruz. Ayıp olan, san ki hiç bir şey yok muş gi bi, ken di ni so rum suz, çö - züm süz bı rak mak tır. Doğ ru olan, bü tün ayıp lar dan kur tul mak, ger çe ği ni çöz mek, an - la mak ka dar; onun dö nü şü mü ne, hem de bü yük bir tut kuy la, güç ye tir mek tir. Bu, biz de ya şa mın kör dü ğü mün den çö zü me geç mek tir. Sos yal ya şam da iler le mek tir. Ya şa ma hay li zen gin ba ka bi li riz. Ya şa mı bü tün cep he ler den çok bo yut lu, ye nil mez kı la bi li riz. Ben ken di pra ti ğim de bu nu bi raz yan sıt ma ya ça lış tım. Ken di ya - şam pra ti ğim de ken di mi bi raz çöz mem, za yıf lık la rım la güç len me yol la rı nı bü yük bir sa bır la ve ön gö rüy le ger çek leş tir mem ken di me ve bir hal ka ya pa bi le ce ğim bir iyi lik ti. Baş ka la rı be ğen me se de hod ri mey dan! di yo rum. Bu yur sun lar ken di le ri yap sın lar

169 İş te düş man kar şı sın da ki ya şam or ta da! Ben den da ha iyi ba şar - sın lar, is ter ler se be ni ez sin ler, is ter be ni en sı ra dan hiz met çi gi bi kul lan sın lar. Ben hep si ne va rım. Ama bir bak tım ki, bu iş le re kim se ta lip ol mu yor. Ta bii, ben bi raz hal ka bağ lı ol du ğum için, ken di mi de öy le ko lay ya şam düş kü nü ola rak de ğer len dir mek is te me di ğim için, bu ge li şi - min böy le si bir sa vaş dü ze yi ne gel me si ne yol aç tım. Bu her za man halk la bir lik te ol du. Hep en zor, en ge ri ko num da olan ar ka daş lar la bir lik te ol du. Bu na da bü yük özen gös ter dim. Çı ka ra ca ğı nız so nuç; siz da ha faz la sı nı ya pa bi lir si niz. Ya şam dan vaz geç me yin. Bü yük bir tut kuy la ya şa ma sa rı lın!

170

171

172

173

174

175