DİRİLİŞ TAMAMLANDI SIRA KURTULUŞTA

Transkript

1

2 ABDULLAH ÖCALAN DİRİLİŞ TAMAMLANDI SIRA KURTULUŞTA Seçme Röportajlar (Cilt II) Ertuğrul Kürkçü ve Ragıp Duran'ın kapatılan Özgür Gündem gazetesi adına PKK Genel Başkanı Abdullah Öcalan'la yaptıklarıröportaj

3 ABDULLAH ÖCALAN DİRİLİŞ TAMAMLANDI SIRA KURTULUŞTA Seçme Röportajlar (Cilt II)

4 Seçme Röportajlar (Cilt II) DİRİLİŞ TAMAMLANDI SIRA KURTULUŞTA Weşanên Serxwebûn: 76 Birin ci baskı: Aralık 1995

5 ÖN SÖZ Kür dis tan so ru nu dün ya nın bir si ya sal so ru nu na dö nüş müş tür. Kür - dis tan çoğ raf ya sı nın sı nır la rı nı aşa rak Or ta do ğu ve Tür ki ye yi et ki si ne al mış ve dün ya mer ke zi ne otur muş tur. Şüp he siz ken di li ğin den or ta ya çık ma dı bu ge liş me. Bü yük sa va şı la rak, da ya tı lan bü yük im ha dur du - rul muş ve bir ulus aya ğa kal dı rıl mış tır. Çok ta ri hi bir sü reç ola rak di ri - liş ger çek leş ti ril miş tir. Bu sü reç le bir lik te es ki nin sa vaş ma ya hiç ni ye ti ve ce sa re ti ol ma - yan Kürt hal kı sa va şı ya şa mı nın ve kur tu luş ge rek çe si ola rak kav ra - ma ya baş la dı. Bu ta bii ki, bü yük di ri li şin en so mut ve tar tı şıl maz bir ifa de si dir li yıl la ra da yan dı ğı mız bu dö nem, Kürt ulu su için kur - tu lu şa adım adım git me nin yıl la rı ola cak tır. Bu an lam da di ri liş ta mam - lan mış, sı ra kur tu lu şa gel miş tir. Bir yö nüy le zor ba şa rıl mış, eğer ge - rek le ri ye ri ne ge ti ri lir se, sı ra ko la yın ger çek leş ti ril me si ne gel miş tir. Zo run na sıl ba şa rıl dı ğı nı bil mek ve kav ra mak, ge le cek te ko la yı ba şar mak için de vaz ge çil mez dir. Zor ba şa rıl mış di ye ge le cek te zor luk lar bek le mi yor so nu cu nu çı kar mak ya nıl gı lı dır. Ko la yın ol du ğu yer de zor, zo run ol du ğu yer de de ko lay var dır. Bu ra da ön der lik id di a sın da olan la rın oy na ya ca ğı rol önem li dir. Zo run mi li ta nı ol mak; ama sa de ce bir yer de ve bir za man da de ğil; ko lay da da zor da da mi li - tan ön cü ol mak dı şın da hiç bir çiz gi nin ka zan dır ma dı ğı ke sin leş miş tir. Bu bir yer de eli niz de ki ki ta bın da ana fik ri dir. Her şey bu nok ta da baş - la dı; ba şa rıl dı ve bu gün le re ge ti ril di. Ya ni bu gün, dü nün pra ti ğiy le ya - ra tıl dı. Bun dan son ra sı da bu gün den ya ra tı la rak, di ya lek tik ge liş me hat tı iz le ne cek tir. Dİ Rİ LİŞ TA mam LAN DI, SI RA KUR TU LUŞ TA kitabında ta rih gün cel le, gün cel ta rih le bir leş ti ri le rek bir dö nem de ğil, yüz yıl lar de ğer len di ril mek te dir. Yüz yıl lar dır bir lik te ya şa yan Kürt- Türk halk la - rı nın iliş ki le ri ilk kez bu den li bü tün ke sit le riy le Başkan APO tarafından di le ge ti ril mek te dir. Bu ko nu da so ru teş kil ede bi le cek bü tün nok - ta lar ay dın lı ğa ka vuş tu rul mak ta dır. Özel lik le son yüz yıl da Türk- Kürt iliş ki le ri nin TC sö mür ge ci li ği ta ra fın dan na sıl tam bir kör dü ğüm ha li - ne ge ti ril di ği müt hiş sor gu lan mak ta dır. Yi ne TC sö mür ge ci li ği nin iki halk ara sın da na sıl çö züm süz lü ğü ge liş tir di ği, ay rı lı ğı, nef ret, kav ga ve kin to hum la rı nı ek ti ği, böy le ce so ru nu de rin leş tir dik çe de rin leş tir - 5

6 di ği izah edil mek te dir. Bir yan dan so run la rın en de rin bo yut la rı or ta ya ko nu lur ken, di ğer yan dan al ter na tif çö züm da ya tıl mak ta dır. Bu nun için hiç bir dev rim ci-ile ri ci ve yurt se ver ulu sal kur tu luş ha re ke tin de gö rül me yen ba rış-kar deş lik çağ rı la rı ya pıl mak ta dır. Bu çağ rı nın ye ri ni bul ma sı, mu ha tap la rı ta ra fın dan doğ ru kar şı lık ve ril me si du ru mun da on bin le rin öl me ye ce ği, bun ca dö kü len ka nın ak ma ya ca ğı ıs rar la ha tır - la tıl mak ta dır. Eli niz de ki ki tap ta Baş kan APO, acil le şen Kürt- Türk iliş ki le ri nin ye ni den öz gür ve eşit ko şul lar da dü zen len me si için çok önem li ta ri hi açık la ma lar yap mak ta dır. Çö züm süz lü ğün ne re den kay nak lan dı ğı nı, Sel çuk lu lar dan Os man lı la ra, ora dan gü nü müz de ki Türk ege men sı nıf - la rı na ka dar ki Kürt po li ti ka sı nı bu ki tap ta oku mak müm kün dür. Bu nun ya nın da Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin ku rul ma sıy la bir lik te Kürt- Türk iliş - ki le rin de baş la yan ye ni bir sü re cin Kürt ulu su nu ta rih ten si li ci, yok edi ci gi bi özel lik ler vur gu lan mak ta dır. Ve cum hu ri ye tin, in kar ve im ha po li ti ka sın da en uç nok ta ya var dı ğı ve bu nun na sıl so nuç la na bi le ce ği yö nün de do yu ru cu de ğer len dir me ler ya pıl mak ta dır. Yi ne Tür ki ye de ge li şen fa şizm ve cun ta lar sü re ciy le bir lik te Tür ki - ye dev rim ci-de mok ra tik ha re ket le ri nin pra tik le ri, ye ter siz lik le ri bü yük bir de rin lik le de ğer len di ril mek te dir. Özel lik le mahir Ça yan, De niz Gez miş, İb ra him Kay pa ka ya ve di ğer Tür ki ye li dev rim ci ön der le rin Tür ki ye nin ya kın ta ri hin de oy na dı ğı rol ki tap ta kap sam lı ca or ta ya ko - nu lur ken, bu gün so lun ne den çı kış ya pa ma dı ğı na, ken di ni ye ni le ye me - di ği ne kat kı ve eleş ti ri ler de ya pıl mak ta dır. Dİ Rİ LİŞ TA mam LAN DI, SI RA KUR TU LUŞ TA adlı ki tap, 1994 yı lın da ka pa tı lan Öz gür Gün dem ga ze te si adı na Ertuğrul Kürk - çü ve Ragıp Du ran ta ra fın dan ya pı lan ve bir kaç gü ne sığ dı rı lan söy - le şi yi kap sa mak ta dır. PKK Ge nel Baş ka nı yla ya pı lan bu söy le şi, di zi bi çi min de ya yın lan ma ya baş la yın ca Öz gür Gün dem ga ze te si ka pat ma ce za sı al dı. Bu ne den le söy le şi nin an cak çok az bir bö lü mü ya yın la na - bil di. Bu ki tap ya pı lan söy le şi nin bü tü nü nü kap sa mak ta; ken di ne has sı cak ve çe ki ci bir üs lup ta şı mak ta dır. Ya yı ne vi miz ta ra fın dan ha zır la - nan bu ki ta bın bir ro man sü rek le yi ci li ğiy le oku na ca ğı na ina nı yo ruz. WEŞANEN SERxWEBUN Ara lık

7 Ertuğrul Kürkçü ve Abdullah Öcalan 7

8 8

9 DİRİLİŞ TAmAmLANDI SIRA KURTULUŞTA Mart 1994 te Brük sel de top la nan Ulus la ra ra sı Ku zey - Ba tı Kür dis tan Kon fe ran sı nda çok önem li ka rar lar alın dı. Bu ka - rar la rın alın ma sı nı et ki le yen çok önem li bir şey var dı. Bu da si zin kon fe ran sa gön der di ği niz öne riy di. Bu öne ri nin en çar pı cı ta ra fı, bi rin ci si, ilk kez iki yan lı bir ateş kes öne ri si nin gel me si; ikin ci si, bu ateş kes öne ri siy le il gi li kon fe ran sın ala ca ğı bü tün ka rar la ra uya ca ğı nı zı ön ce den ta ah hüt et me niz. Bu kon fe ran sın, si zin açı - nız dan öne mi ney di ki, bu kon fe ran sa ken di ni zi bağ la yı cı kı la cak bir yak la şım gös ter di niz? Ab dul lah ÖCA LAN: Her şey den ön ce bir yıl dan be ri ge liş tir - mek is te di ği miz ateş ke se iliş kin ça ba la rı mı zın ha ya ta geç me me sin - den üzün tü du yu yo ruz. Bu bir yıl lık sü re için de çok kan dö kül dü, çok kat li am lar ya pıl dı, köy ler ha ra be edil di, acı lar çe kil di. 17 Mart ta ri hin de ki ba sın top lan tı mız da ol duk ça iyi ni yet liy dik. Ve tek ta raf - lı ola rak bu iyi ni ye ti mi zi de gös ter dik. Sü reç is te di ği miz gi bi ge liş - me di. Özel lik le hü kü met açı sın dan da ge liş me di. Za ten içiş le ri ba - ka nı nın git me si ne de ne den ol du. Hü kü met iyi ni ye ti mi zi, bir za af ola rak de ğer len dir di ve dağ da ki le ri in dir me pla nı nın bir par ça sı ola - 9

10 rak ele al dı. İş te, ör güt za yıf la mış tır, ça re siz lik için de dir. Gü ya ken di le ri piş man lık ya sa sı nı da ha da ge liş ti rir ler se, bu işi ken di le ri - ne gö re bü yük bir ba şa rıy la so nuç lan dı ra cak la rı nı san dı lar. Bu cid di bir ya nıl gıy dı. Ben bu ya nıl gı ya düş me me le ri için uyar - mış tım. Bu iyi ni ye ti böy le kö tü kul la na maz sı nız, de dim. Ama ken - di le ri ne gö re böy le bir yo lu seç ti ler ve bi raz or ta ma da yu mu şat ma ha va sı ver di ler. Biz bu sü re ci da ha son ra uzat mak is te dik. Ama ba zı böl ge ler de ateş ke se uy ma ha va sı ve ril diy se de, ba zı yer ler de sal dı rı - la rı nı sür dür dü. Biz de de bu du rum, tep ki ye yol aç tı. Bin göl olay la rı gün de me gel di ve bu sü reç fi i len so na er di. As lın da il ginç bir de ne yim di. Dev le tin de bi raz cid di ye al dı ğı, fa - kat an la mı nı tam kav ra ya ma dı ğı bir sü reç ti. Son ra çok kız gın bir sü - reç baş la dı. Bu kız gın sü reç te tüm giz le me ça ba la rı na rağ men bi zim ke sin tes pit le ri mi ze gö re or du nun ka yıp la rı 5 bin den aşa ğı de ğil dir. Bir o ka dar da si vil ka yıp var. Biz den bi ni aş kın bir ka yıp var dı. On yıl lık ra kam mı? Ateş kes ten son ra. Bir yıl da! Hat ta bun lar al tı ay lık sü re cin ra kam la rı dır. Dik kat edi lir se bu, Türk-Yu nan sa va şın dan da ha faz la or du gü cü nün kul la nıl dı ğı ve ka - yıp la rın ya şan dı ğı bir sa vaş yı lı dır. Ger çek bir sa vaş var. Kal dı ki Tan su Çil ler in ken di si da ha yı lın so nu gel me den 500'ün üze rin de bü yük ope ras yon yap tık la rı nı söy lü yor du. As lın da yap tık la rı ope - ras yon sa yı sı he sap lan dığın da bi ni ge çer. Her ope ras yon da en az on ta ne bi rin ci-ikin ci İnö nü sa va şı eder. Sa kar ya sa va şı na ben zer ope ras yon lar da var dır. On se kiz gün sü ren, do kuz gün sü ren ope ras - yon lar var. Sa kar ya yir mi iki gün sür dü. Ken di le ri de çok bü yük bir sa vaş ve ri yo ruz di yor lar. On lar bu ope ras yon lar la övü nür ken, biz dö kü len ka nın önü ne geç mek is ti yor duk. Yi ne bu ara da Çil ler hü kü me ti nin ku ru lu şu ve İs met Sez gin in ye nil gi si var dır. Za ten İs met Sez gin ateş ke sin bo zul ma sıy la kay bet - ti. Tan su Çil ler in ge li şin de Do ğu lu de le ge le rin be lir le yi ci ol du ğu bi li ni yor. Cev he ri ön cü lü ğün de bu de le ge ler blok oy kul lan dı lar ve böy le bir hü kü met ku rul du. As lın da Ame ri ka ta ra fın dan tez gah lanan bir hü kü met ti. Ba zı plan lar ge liş ti ril di; sö zü mo na PKK te rö - 10

11 rü nü tas fi ye et mek ve on dan son ra bir mo del oturt mak var dı. Hü - kü me tin bü tün ku ru luş man tı ğı bu dur. Özel lik le bu sü reç te or du ken di ne gö re akıl lı ca dav ran dı. Tan su Çil ler in za yıf ko nu mu nu bi li yor du. Et ra fın da ki Cev he ri, Ya lım Erez, Hik met Çe tin gi bi za yıf Kürt ko nu mu nu da bi li yor du. Özel sa vaş bi li nen yol lar dan bir kaç uya rıy la, bir kaç ya rı şan taj, ya rı teh - dit le hü kü me ti ol du ğu gi bi kul lan dı. As lın da plan la rı fark lıy dı. Bu yö nüy le de ge liş me ler Ame ri ka nın is te di ği gi bi ol ma yıp özel sa va - şın is te di ği gi bi ol du. Çö züm yan lı sı eği lim komp lo lar la tas fi ye edil di Bu ra da so ru nu za ge li yo rum: Ba tı ka mu o yu ken di ni iha ne te uğ ra - mış gi bi his se di yor. Ve ri len söz ler de, hat ta çi zi len plan da Kürt so ru - nu nun bel li bir çö zü mü var dı. Kal dı ki, Tan su Çil ler in Bask mo de - li ni ifa de et me si var dı. Ama bel li bir uya rı so nun da bu Bask mo de li Çil ler in kur sa ğın da kal dı. Bü tün ka mu o yu bu na ta nık tır. Ne den böy le ol du? Ki mi si tep ki den kork tu ğu nu yo rum la dı. Ha yır! Bu bir plan ge re ğiy di ve bu nun üze rin de de ça lı şı lı yor du. Ama sa va şa ha - kim olan ekip, bu aşa ma da sen bu söz le ri söy le ye mez sin uyar sı nı ya pa rak, ge ri adım at tır dı. Bu ke sin dir. Bir an lam da Ame ri ka nın eği li mi ni de çel di. Şim di za ma nı de ğil dir. PKK nin tas fi ye si ger - çek leş me di. Eğer il le öy le bir plan dan söz ede cek sek, bu tas fi ye nin bi raz so nuç lan ma sı ge re kir, bu nu bek le yin de nil di. Sö zü mo na Kürt (ha in Kürt) ke si mi kul la nıl dı. Ba zı va at ler var dı, o da faz la tut ma dı. Hat ta ya nıl mı yor sam, İn ci Ba ba de ni len ki şi nin bu hü kü me tin olu şu mun da epey ça ba sı var dı. Biz Tan su ya Mart a ka dar sü re ta - nı dık, on dan son ra bu me se le yi ke sin gün de me ge ti re ce ğiz di yor - du. Sa nı rım bu söz ler, İn gi liz ce bir ga ze te de ya yın lan dı. Ve ar dın - dan da İn ci Ba ba öl dü rül dü. Bu na ben zer baş ka fa i li meç hul ci na - yet ler de var, ge re kir se on la ra da de ği ne ce ğim. Bu ara da ba na gö re Özal da bir fa i li meç hul ci na ye tin kur ba nı dır. Bu dö nem ler de ol du ğu için bu nu vur gu la ma ge re ği ni du yu yo rum. 11

12 Öy le söy le nil di ği gi bi nor mal bir tıb bi ölüm de ğil dir. Bir si ya si ölüm, ci na yet tir. Özal o gün dış ge zi den dön dü ğün de, Ben öğ le den son ra ar tık sü re ci baş la tı yo rum di yor. Bi ze de yan sı yan bil gi ler var dı. Biz böy le bir ge liş me yi bek li yor duk, hat ta ben de ken di mi bi raz ha zır la - mış tım. Ma dem dev le tin en üst dü ze yi bu ko nu da ba zı adım lar ata - cak, biz de il gi len me mez lik ede mez dik. Özal ya lan söy lü yor da di ye - mez dik. Adam ol duk ça önem li söz ler sar fe di yor du. Ve ara da bi zim ir ti bat lı ol du ğu muz ki şi ler, şu nu söy le di, şu adı mı at tı di yor lar dı. Biz de ken di mi zi bi raz ha zır la ya cak tık. O gün ler de böy le bir bek len ti için dey dik. Özal Azer bay can dan dön dü ve ar tık me se le ye ta ma men el atı yor du. Adam, da ha öğ le ol ma dan in di ril di ye re. Bu ko nu da da ba sın ger çek çi dav ran mı yor. Dok to ru ya nın da yok tur. Sı - ra dan bir am bü lans la has ta ne ye gö tü rü lü yor. Sa nı rım, 32. Gün prog ra mın da ya yın lan dı. Dok tor lar, biz ko nuş mak is te mi yo ruz de miş ler. Da ha son ra o prog ram da bas tı rıl dı. Yi ne da ha ön ce si var; Hik met Çe tin e, Azer bay can dö nü şün de Kürt mil let ve kil le ri ni top - la ya ca ğım, me se le yi on lar la tar tı şa ca ğız di yor. Hik met Çe tin, çok ür kü tü cü bul du ğu nu söy lü yor. Yap ma, böy le bir gi ri şim de bu lun - ma di yor yal va rır ca sı na. Özal ba na gö re bi raz ce sa ret liy di. Bi zim le on yıl sa vaş tı. Sa va şı fi nan se eden, Amerika'yı ayar la yan adam dır. Kürt me se le si nin tas fi ye si için on yıl ça lış tı. Tür ki ye yi böl ge de bi - raz öne ge çir mek, güç len dir mek is ti yor du. Böl ge der ken, As ya, Bal kan lar, Kaf kas ya, Or ta do ğu yu kas te di yo rum. O dö nem, Kör fez Savaşı'nın so nuç la rı da var. Fa kat en te mel en gel Kürt me se le siy di. Za ten ba sı na yan sı yor: Baş ka la rı Kürt me se le si ni kul la na ca ğı na, ben kul la nı rım. Or ta do ğu üze rin de, hat ta ge re kir se bir Kürt fe de ras - yo nu da olur. Tür ki ye ile bir lik te bü yük bir et kin lik ara cı ha li ne ge - ti ri lir. Bu onun gö rü şü dür. Biz de bu na iliş kin gö rüş le ri mi zi vur gu la mış tık. Ya ni boş ko nuş - mu yor du. Öm rü mün son ev re si ni Kürt me se le si ni çöz mek için har - ca ya ca ğım di yor. Şim di bun lar önem li söz ler. Mut la ka bir pra tik ifa de si de ola cak tı. Ni te kim gi ri şim le ri de var dı. Ar dın dan dev le tin için de et ki li çev re ler onu gö tür dü. Ben bu nu, pek çok di ğer fa i li meç hul ci na yet için de söy le ye bi li rim. Bu ara da, Beh çet Can türk ün de anı sı nı yad ede lim. Onu da öy le 12

13 gö tür dü ler. Bi zim le bi raz dos ta ne ge çin mek is ti yor du. Sa nı yo rum bi - raz yar dım ver miş ve ba zı Kürt işa dam la rı nın der le nip to par lan ma sın - da da rol al mış. Ya ni bir PKK üye si de ğil, bir dost. Yi ne ba zı mad di im kan la rın ya ra tıl ma sın da da ça ba har ca mış. Dev le tin in ti ka mı çok kö tü ol du. Ba sı na bu da yan sı dı. Yah ya De mi rel in ken di si, Dev let se nin kel le ni is ti yor, ko run de miş. Bir ay ken di si ni ko ru ma ya ça lı şı - yor, on dan son ra bir şey ol maz di yor. Da ha son ra ada mı gö tür dü ler. Tan su Çil ler çok iyi bi li yor. Yar dım eden Kürt işa dam la rı nın yüz ki şi lik lis te si çı ka rıl mış tır. Bun la rın baş ta ge le ni Beh çet tir. Kürt mil let ve kil le ri için De mi rel in 1 Ey lül de mec lis açı lı şın da yap tı ğı ko nuş ma var dır. Ko nuş ma nın ar dın dan Meh met Sin car vu rul du. Dev let ka tın da tar tı şı lı yor, uya rı sı nı ya pı yor lar. Uya rı yı bir de ci na - yet le ta mam lı yor lar. En son Çil ler in DEP e iliş kin tav rı var. Da ha o tu tuk lan ma lar ol ma dan, hep si ne ha in dir di yor. Şim di bir baş ba - kan ken di li ğin den ha in de mez. Tar tı şıl mış ve hak la rın da ha in ka ra rı ve ril miş, o da ka ra rı ha ya ta ge çir di. Ar dı sı ra tu tuk la ma lar, şim di de res men va ta na hi ya net ve bö lü cü lük ten içe ri alıp yar gı lı - yor lar. Ba ka lım so nu cu ne re ye gi de cek? Si ya si bir da va. Dev let için de Kürt me se le sin de uz laş ma, si ya si çö züm di ye ta bir edi len bir eği lim var dı. Bu na yal nız ca Özal de ğil, çok da ha ge niş çev re ler de eği lim gös te ri yor lar dı. İş çev re le rin den, hat ta or du için - de de var dı. O za man bi ze ge len bil gi ler var dı. Bu nu da açık la mak ta en ufak bir sa kın ca gör mü yo rum. Özal ın iliş ki de ol du ğu bir ki şi ye şu nu söy le di ği ni bi li yo ruz; me se la Eş ref Bit lis için söy lü yor: O da biz den dir. Eş ref Bitlis'i de gö tür dü ler. Ar dın dan baş ka ge ne ral ler git ti. Bun la rın hep si bir eği li min ön de ge len tem sil ci le ri dir ve hep si de fa i li meç hul ci na yet ler le or ta dan kal dı rıl dı lar. Bir ta ne si ka za ol - sun, iki si ka za ol sun, ama hep si ka za ola maz! Ba na gö re dev let, ken di üst dü ze yin de bir klik mü ca de le si ni ya - şa dı. Bir ke sim di ğer ke si mi tas fi ye et ti. Bu tas fi ye işin den De mi - rel in, İnö nü nün ke sin lik le bil gi si var dı. Do ğan Gü reş için ke sin bir be lir le me yap mak zor. O da Özal eki bin den di. Özal git ti ğin de, gel di ağır lı ğı nı koy du, gü cü nü gös ter di. Ya da, o da iki li oy na dı. De mi rel, İnö nü ve ken di üç lü süy le bir olup Özal ı gö tür dü. Bu ko - nu da ke sin bir şey söy le ye cek du rum da de ği liz. İki li oy na ya bi lir. 13

14 Fa kat dev let te de ağır lı ğı nı koy muş ola bi lir. Ar dın dan Kürt me se le sin de ha kim kı lı nan eği lim, yet miş yıl dır de ğiş ti ri le mez de ni len ke ma list eği lim ol du. Özal ın söz de ya rat - mak is te di ği çat lak lık ta mir edi li yor: Kürt me se le si di ye bir me se le yok tur. Ya ni o çok bi li nen mil li bir lik-bü tün lük ede bi ya tı gü nü - mü ze ka dar aman sız bir bi çim de ya pıl dı. Ya ni şu nu söy le mek is ti yo rum: Ateş kes öy le bo şu na or ta ya atı - lan bir olay de ğil di. Çok önem li so nuç la rı var dı. Özel lik le kar şı ta - ra fın il gi si ni gör dük çe, ol duk ça du yar lı yak laş tık. Bi zim adı mı za, tes lim olu yor lar, si lah lı mü ca de le den vaz ge çi yor lar de nil di. Me - se le böy le or ta ya ko nu la maz. Ma dem bir uz laş ma im ka nı var dı, biz bu nu de ğer len di re cek tik. Biz de ğer len dir dik, fa kat kar şı ta raf ça bir komp loy la atıl bı ra kıl dı. Ar dın dan o bil di ği miz vah şi sa vaş, kat li am lar ge liş ti ril di. Biz de ba zı ey lem ler yap tık; bu ey lem le rin et ki le ri ka mu o yun da çok kö tü kul la nıl mak is te nil di. Tu ris tik te sis le re yö ne lik ba zı bom ba la ma lar ve bu son Tuz la ey le mi de ni len olay lar ol du. Bu ey lem le ri ta raf tar - lar, ya rı mi lis ba zı grup lar ya pı yor. Bi zim öy le ör güt lü, sis tem li yap mak is te di ği miz bir ey lem bi çi mi de ğil dir. Bu bi raz da bi zim iyi ni ye ti mi ze, sa va şı bu bi çim de ge liş tir mek is te me yi şi mi ze bağ lan - ma lı. Yok sa bom ba la rı her gün so kak la ra, çöp se pet le ri ne bı rak mak zor de ğil. Yön tem ola rak faz la iti bar et mi yo ruz. Ama ara sı ra çık ma - sı nı da ya dır ga mı yo ruz. Ta bii sa vaş ay nı za man da kö tü bir olay dır. Fa i li meç hul ci na yet ler, on bin ler ce in sa nın tu tuk lan ma sı, on bi ni aş - kın ölü, ken di de yiş le riy le bir kaç yüz tril yo nu bu lan ma li bi lan ço su olan bir sa vaş. Şim di tek rar ye ni bir ba har la kar şı kar şı ya yız. Ge çen bir yı lın bi - lan ço su nu ver me ye ça lış tık. Ben, so rum lu luk biz den git sin di ye bu ateş kes çağ rı sı nı yi ne le me ge re ği duy dum. Yi ne ge çen yıl yap tı ğı mı yi ne le dim. Fark lı bir şey söy le mi yo rum. Far kı şu ra da: Tür ki ye ka - mu o yu na ses le nen ya nın dan zi ya de, Ba tı ka mu o yu na yö ne lik ya nı ağır ba sı yor. Kon fe rans ta açık la ma mı zın ne de ni de bi raz dost la rın ri ca sıy dı. Ben, gö rüş le ri miz ay nı, de ği şen bir şey yok de dim. Ya zı lı bir met ne dö nüş tü re mez mi si niz de di ler. Hiç bir te red düt gös ter me den evet de dim. Hat ta öy le al çak gö nül lü bir ta vır ol du ki, 14

15 ala ca ğı nız ka rar la ra şim di den uy ma yı bi le ta ah hüt edi yo rum, de - dim. Bu nu, şu nun için söy lü yo rum: Ba tı se çe ne ğin de, de mok ra tik çö zü me sı nır lı da ol sa il gi var. Bu tip kon fe rans lar da or ta ya çı ka cak so nuç lar bel li dir. Ulu sal kim lik in ka rı nı ke sin ka bul et mez ler. Onun bi le şi mi ne ba kıl dı ğın da bu nu an la mak zor de ğil. Yi ne bir hal kın kül tü rel kim li ği nin in kar edil me si ni man tık ya pı sı ka bul et mez. Do la yı sıy la, alı na cak ka rar la rı şim di den ka bul edi yo - rum de mem ya dır gan ma ma lı dır. Çı ka cak so nuç ön ce den bel li dir. Şüp he siz ben de say gı lı ol ma yı ifa de ede cek tim. Bu ne den le ba zı öne ri ler de bu lun dum. Her han gi bir iş ler li ği ola bi lir mi? Yol aça ca ğı so nuç lar ola bi lir mi? Ba tı ka mu o yun da önem li so nuç la ra yol aç tı ğı an la şı lı yor. Da ha şim di den çok ile ri se vi ye de par la men ter le rin öne - ri le ri mi zi des tek le dik le ri gö rü lü yor. Bir çok dev le tin par la men to sun - dan et ki li ki şi ler kon fe ran sa ka tıl mış tır. Ar dın dan çe şit li ül ke le re ve hü kü met le re de yan sı mış tır. Şim di den bü tün dip lo ma tik ka nal lar açıl mış tır. Bu na en bü yük dev let ler de da hil dir di ye bi li rim. Geç ti ği miz kış, özel lik le Al man ya ve Fran sa nın TC ile bir lik - te al dık la rı, par ti ni zi ka nun dı şı, te rö rist ör güt ilan et me ka rar la rı var. Ye ni ge liş me ler, on la rın bu ka rar la rı nın ze de len me si söz ko - nu su. Bun lar da rü cu an la mı na ge le bi lir mi? Ba tı Bu iş PKK'siz ola maz nok ta sı na gel miş tir O ka rar lar da rü cu ke sin ola cak ve onun la da ye ti nil me ye cek. O ka rar la rın man tı ğı nı si ze ver mem bü yük önem ta şı yor. Na sıl alın dı o ka rar lar? O da, Ame ri kan plan la ma sın da, ya da Ba tı yak la şı mın da önem li bir ye re sa hip tir. Dik kat edi lir se, Mit ter rand ın Çil ler için söy - le dik le ri var; Se nin yıl dı zı nı par la ta ca ğız di yor. Bu nun an la mı çok açık: Sen ba zı adım la rı at, biz de se nin po pü la ri te ni ar tı ra ca-ğız! Fran sa nın al dı ğı o ka ra rın ta ri hi ni bi li yor mu su nuz? Doğ ru Yol Par ti si kong re sin den bir gün ön ce dir. Ba zı bil gi ler da ha var. Kong re için Çil ler ke sin lik le ba zı ba şa rı la ra muh taç. Çil ler in önem li bir ba - şa rı ya, bü yük bir za fe re ih ti ya cı var dı. Onu da Ba tı söz de sağ la dı. 15

16 Böy le ka za nıl dı yıl dız sa vaş la rı. Ar dın dan Fransa'yla bir lik te Al - man ya da ba zı ka rar la rı kar şı lık lı iş bir li ği için de al dı lar. Amerikan'ın yak la şı mı Çil ler den bek len ti ler te me lin dey di. Ba zı adım la rı at ma sı la zım dı. Biz bu eği li mi bi li yo ruz. Bil di ği miz için Batı'nın tam ken di man tık çer çe ve sin de ge liş tir mek is te di ği hu sus - la ra kar şı ol ma dı ğı mı zı, bi zim cep he de bir en gel ol ma dı ğı nı gös ter - mek is ti yor duk. Ba tı, şim di ken di çiz gi si ne ge li yor ve do la yı sıy la, mo ra li art sın, Çil ler par la sın de di ği şey de rü cu var. Ne den? Çün - kü sen söy le di ği nin ge rek le ri ni ye ri ne ge tir me din. Çil ler de çok tan özel sa va şın em rin dey di ve ya on la rın söz cü lü ğü nü ya pı yor du. Ba tı bu nu an la dı. Za ten dik kat çek miş ler; Gü reş in işa ret par ma ğı ne - dir? Bir baş ba ka na öy le par mak kal dı rı lır mı? di ye. Ba tı bu nu tes - pit et miş. Bu sem bo lik ol sa da bir ger çe ği ifa de et mek te dir. Or du - nun em ri ne gi ril miş. Ve ri len va at ler sı fır. Hiç bir şey yok! Ve Ba tı şim di bu na öf ke li. Sa de ce ge ri adım at ma dı, ver di ği des te ği de ge ri çek ti. Sis tem ge re ği NA TO ge nel de des tek li yor. Bu ay rı bir so run. Ben bu hü kü met için söy lü yo rum. Baş ka bir şe yi öne çı kar dı. Be - nim ge liş tir di ğim o öne ri ler bü yük et ki ye yol aç tı. Ay nı, ge çen yıl ki ateş kes sü re ci gi bi Tür ki ye de na sıl ola ğa nüs tü bir et ki ye yol aç tıy - sa, da ha faz la sı nı şim di dev let ler dü ze yin de or ta ya çı kar dı. Öy le sa nı yo rum ki bu da Tür ki ye yi epey sı kış tı ra cak. Kon fe ran sa ka tı lan la rın ken di ül ke le ri ni ve bel li baş lı Ba tı lı dev let le ri de Kür dis tan da sü ren şid det ten so rum lu tut tuk la rı nı gö - rü yo ruz. Kal dı ki, kon fe rans, Kür dis tan me se le si nin için den çı kı la - maz bir me se le ha li ne gel miş ol ma sı nı da Ba tı lı dev let le rin Bi rin ci Dün ya Sa va şı sı ra sın da ve son ra sın da ki Or ta do ğu yu ve Kür dis - tan ı böl me-par ça la ma gi ri şim le riy le iliş ki len di ri yor. Böy le bir du - ru mu ne ye bağ la ya bi li riz? PKK nin dip lo ma tik alan da da fa a li yet - le ri ni ar tı ra rak, ken di te zi ni Batı'nın ön de ge len dip lo mat la rı na, bi lim adam la rı na ka bul et tir me si ne mi bağ la ma lı yız, yok sa on la rın ken di de mok ra tik norm la rı açı sın dan ar tık bun la rı söy le me den ulus la ra ra sı po li ti ka ya pa ma ya cak ol ma la rı na mı bağ la ma lı yız? Şüp he siz Tür ki ye ger çe ği, Ba tı po li ti ka sı nın önü nü de tı ka dı. Bu ne den le çok açık po li ti ka ya pa mı yor lar. He le Kürt me se le sin de söy le ye cek le ri faz la bir söz kal ma mış tır. Es ki den yak la şım şuy du: 16

17 Kürt me se le si PKK ile çö züm le ne mez. Ya da PKK yi dış ta la yan bir Kürt çö zü mü. Bu son on yı lın en re vaç ta olan gö rü şüy dü. Ta bii ki Ame ri ka da bu gö rü şün ba şı nı çe ki yor du. Şim di or ta ya çı kan bü - yük fark şu: Bu iş PKK siz ol maz. Bu da on lar için dra ma tik bir ge liş me. Bu yıl da sağ la nan ge liş me bu dur. Bu nun et ki le ri ola cak. PKK yi çö zü mün ana öğe si ola rak ka bul - len mek le bir lik te, kon fe ran sın di ğer bir öze leş ti ri si de, PKK yi şim di ye ka dar böy le gör mek le bü yük oran da ha ta yap mı şız, yan lış ta nı mı şız. PKK siz bu so ru nun çö zü le me ye ce ği ni bil me liy dik. Bu yüz den hü kü met le ri miz PKK yi dış ta la mak is te di ler ve sa va şı des - tek le di ler. Bu çok kan dö kül me si ne yol aç tı; do la yı sıy la dö kü len kan dan Ba tı da; Fran sa, Al man ya, ABD de so rum lu dur. Biz hü kü - met le ri mi ze de yük le ne ce ğiz ve ar tık Kürt me se le sin de ki ta ri hi gü - na hı ka dar, bu 12 Ey lül re ji mi ni des tek le me gü na hı nın da or ta dan kal dı rıl ma sı nı is te ye ce ğiz, bu iş PKK siz ola ma ya ca ğı na gö re onun - la iliş ki ye ge çil me si nin öne mi ni vur gu la ya ca ğız şek lin de dir. Kon - fe rans bu na ben zer ka rar lar al mış. Kon fe ran sın ar dın dan dip lo ma tik bir dö nem baş la dı. Hem dost mil let ve kil le ri, et ki li isim ler, pro fe sör ler, dü şü nür ler, hem de ba kan - lar şim di den dev re ye gir miş du rum da lar. El çi le rin hep siy le gö rü şü - le bi li yor. Bu ye ni bir sü reç tir. Sa nı rım Ni san ayı ile bir lik te hız la na - cak tır. Bu du rum, PKK nin Batı'nın gü dü mü ne gir di ği an la mı na gel mi - yor. Ha yır! Biz ken di kim li ği mi zi ko ru yo ruz! Öz gün lü ğü mü ze ve öz - gür lü ğü mü ze ger çek ten tut ku nuz. Bu ko nu da ta viz yok! Ama Batı'yı ken di mi ze yer siz düş man et me nin de an lam sız lı ğı na emi niz. Batı'nın ken di ne öz gü ba zı de ğer yar gı la rı var. O de ğer yar gı la rı nı göz önün de tut mak, o de ğer yar gı la rın da bir leş mek hem ak lın ge re ği dir, hem de de mok ra si nin ge re ği dir. Bu ko nu da, özel lik le Tür ki ye nin fa na tik sol ve sağ çev re le rin de PKK, Ba tı iş bir lik çi si gi bi an la yış lar var. Ha - yır! Batı'nın Tür ki ye yi ne den li des tek le di ği kon fe rans ka rar la rın da var. Dö kü len kan dan Ba tı da so rum lu dur. Ve bu doğ ru dur; Ba tı bi - zim le aman sız sa vaş tı. Bu sa va şın ön cü gü cü Ame ri ka ydı. Di yar ba - kır iş ken ce le ri ni de ABD yö net ti. PKK yi tas fi ye pla nı nı uzun sü re ABD des tek le di Ekim in de ki Gü ney Savaşı'nda ABD nin ön - 17

18 cü lük et ti ği sal dı rı lar var. En son Zelê Kampı'nın bom ba lan ma sı na hiç ses çı kar ma ma du ru mu da açık ça or ta da dır. Bos na da 4 uçak kalk tı, dü şür dü ler. Ze le ye 50 uçak kalk tı, onay - lan dı. Böl ge, Çe kiç Güç sa ha sın da dır. Bu den li des tek le me var dır. Ül ke miz de dö kü len kan dan so rum lu ol duk la rı nı ar tık gö rü yor lar. Bu nu on la ra gös ter dik. Şim di bu po li ti ka dan dön mek is ti yor lar. Dön me le ri kö tü bir şey de ğil. Biz el bet te ki, de mok ra tik kül tü rel, yi ne so ru nun si ya si çö zü mü yo lun da adım at mak is te dik le rin de bu - na açık ola ca ğı mı zı ra hat lık la be lir te ce ğiz. Or ta ya çı ka cak çö züm le - re şim di den bağ lı yız, ta ah hüt edi yo ruz de me yi öy le san dık la rı gi - bi bir tes lim ol ma, uz laş ma de ğil, ak lın ve de mok ra si nin bir ge re ği ola rak de ğer len di re ce ğiz. Si zin ateş kes öne ri niz de Tür ki ye ka mu o yu na yö ne lik ola rak da çok esas lı bir be lir le me var. O da şu: Biz Tür ki ye nin bö lün - me si ko nu sun da her han gi bir ıs rar da bu lun mu yo ruz. Öy ley se si - zin ateş kes öne ri niz le bir lik te (kon fe rans ka rar la rıy la bir lik te) şöy le bir sü re ci ima et ti ği niz söy le ne bi lir mi? As lın da Kürt hal kı - nın ger çek tem sil ci le riy le Tür ki ye hal kı nın ger çek tem sil ci le ri nin bir ara ya gel me siy le bir lik te ye ni bir de mok ra tik in şa sü re ci ni baş lat mak ge re kir. Ga yet ta bii. Da ha son ra ki kap sam lı de ğer len dir me ler de bu hu - su su aça ca ğım. İlk de fa şu nu söy le ye bi li rim: Öy le ka mu o yun da sa - nıl dı ğı gi bi, ben tak tik ya pıp da, Kürt ba ğım sız lı ğı nı Tür ki ye den bir kop ma bi çi min de ele al ma yı, bu nu sağ la ya cak as ke ri gü ce ulaş - sak bi le uy gun gör mü yo rum. İde a lim de ki çö züm bi çi mi de ke sin lik - le bu de ğil. Türkiye'yi se ven ler ve dü şü nen ler or ta ya çık sın Bi zim du rum sa nıl dı ğın dan çok da ha de ği şik tir. Bu nu açık la ma ge re ği ni du yu yo rum. Biz bu iş le ri ger çek ten Tür ki ye nin dü şü nen, Tür ki ye yi bi raz an la mak ve Tür ki ye nin so run la rı nı çöz mek is te - yen ke sim le riy le tar tış mak is ti yo ruz. Ya ni Kürt me se le si nin Tür ki - ye siz, Tür ki ye nin de Kürt me se le si ni çöz me den, her han gi bir iler - 18

19 le me sağ la ya bi le ce ği ne ve ya ba zı so run la rın üs te sin den ge le bi le ce - ği ne inan mı yo ruz. Bu nu ben çok çar pı cı ola rak gös te re bi li rim. Da - ha şim di den ge liş ti ri len sa vaş dü ze yi, Tür ki ye nin ge li şi mi ni dur - dur du. Bü tün her şey sa va şa en deks len di. Bu nu iki yıl dır ken di le ri söy lü yor. Bu da ha da tır ma na cak, ar tık Tür ki ye yi den ge le rin den de so yut la ya rak, güm bür güm bür bir bu na lı mın içi ne sü rük le yip çat la - ta cak tır. İş te bu nok ta da Tür ki ye yi ger çek ten se ven ler-dü şü nen ler or ta ya çık mak zo run da dır. Özel sa vaş man tı ğı nı çok iyi bi li yo rum. Yal nız bu gün de ğil, bü - tün Kürt is yan la rın da o man tık bel li dir: Bas tı rır sın Kür dü, bi ra zı nı kat le der sin, bi ra zı nı asar sın, ge ri ka la nı nı tes lim alır sın. Me se le hallol du git ti. Ten kil yön te mi bel li dir. Ve ar dın dan bir asi mi las yon sü re ciy le bu işi gö tü rür sün. Bu, yet miş yıl lık res mi bir tez dir. Biz bu te zi bo şa çı ka rı yo ruz. Tür ki ye nin bü tün lü ğü böy le ol maz! Osmanlı'da bi le çok ge niş kül tü rel, hat ta ida ri özerk lik ler var dı. Yi ne Kürt bey lik le ri ida ri özerk li ğe sa hip tir ler ve uzun sü re hü kü met tir ler. Os man lı to le ran sı ile TC nin bas kı ve asi mi las yon sis te mi ni göz önü ne ge tir di ği miz - de, ha ni nur-i ni met der ler ya, öy le bir dü ze yi ifa de edi yor. Kürt di - li, Kürt kül tü rü üze rin de Os man lı bas kı sı as la yok tur. Ama cum hu - ri ye tin ge tir di ği, çok çar pı cı bir ne fe si kes me! Kim li ği aşın dır ma! Kim li ği aşın dır ma, çok ağır bir uy gu la ma dır. Bin ler ce yıl lık bir kül - tü rü yok edi yor sun. Sen sen de ğil sin, sen sen ol mak tan çık! Bu çok ağır bir ce za. Kürt le rin de Ortadoğu'daki kül tü rel şe kil le ni şi göz önü ne ge ti ri lir se, kor kunç bir dü şür me! Kor kunç bir al çalt ma! Dil ya sa ğı ge liş ti ri li yor ve onun in san bey ni üze ri ne, in san psi ko lo - ji si üze ri ne et ki le ri ni an la mak önem li dir. Bu nun eko no mik, sos yal, si ya sal ya şa ma yan sı ma la rı üze rin de dur ma ge re ği de duy mu yo rum. Za ten si ya sal açı dan en kü çük bir kı pır tı nın ce za sı idam dır. Bü tün bun la rın bir hal kı ne ha le ge ti re ce ği ni dü şün mek ge re kir. Bu cum hu ri ye tin mil li bir lik ve bü tün lük te o ri si bi raz an la şıl - mak zo run da. Bu bir kül tür, ya ni bir kim lik dir. Şim di an la dık, Er - me ni yi sür dün. Bu bir çö züm! Kür dün du ru mu Er me ni ler den da ha ağır. Sü re mi yor da. Ne den sü re mi yor? Bi raz aşi ret var, dağ var. Du rum fark lı. Bir Er me ni ten ki li ve ya kat li a mı Kür de faz la uy - 19

20 gu la na maz. İş te cum hu ri ye tin en bü yük han di ka pı da bu dur. Kim lik kat li a mı nın ar tık yol ala ma ya ca ğı an la şıl mış tır. Bun dan son ra sı tam bir dar bo ğaz dır. Bu ra da, TC ken di si ni na sıl dö nü şü me uğ ra tır? Dev le tin res mi ide o lo ji si, po li ti ka sı ken di si ni na sıl dö nü şü me uğ ra - tır? Bu on la rın ay rı bir me se le si. Ama bu son hü kü met le rin ıs rar la yap mak is te dik le ri, yet miş yıl lık po li ti ka yı bi raz da ha sür dü re bil - mek için dir. Özal bu nu del mek is te di, onun da du ru mu an lat tı ğım gi bi dir. Biz el bet te ki bir çağ rı ge liş tir mek zo run da yız. Tür ki ye nin yet - miş yıl lık po li ti ka sı nın sür dü rü cü le ri, şim di ki hü kü met de, ola sı bir mil li mu ta ba kat hü kü me ti de bu po li ti ka yı sür dür mek is te ye cek. Sa va şı bir yıl da ha sür dü re lim di ye cek ler. Bu nok ta da, biz de sa - va şı bir yıl da ha sür dür me ha zır lı ğı mı zı yap mış du rum da yız e ba kın, bu yıl eğer bir şey ifa de edi yor sa, 1994 en az dört ka tı nı ifa - de ede cek tir. Şu an da bi zim si lah lı gü cü müz 20 bin ci va rın da dır. İs te di ği miz an da bu nu 30 bi ne he men çı ka rı rız. Bir ge ril la nın kar şı lı ğı nı 10 as - ker ola rak be lir ler sek, bu na gö re eğer biz den 30 bin gi der se, on lar - dan da 300 bin gi der! Bu böy le dir. Geç miş yı lın bi lan ço sun dan da bu nun böy le ol du ğu nu çı kar mak hiç de zor de ğil. Bu da, Tür ki - ye nin yı kı mı dır. Tür ki ye yi bu den li yı kı ma uğ rat ma yı aca ba gö ze ala bi lir ler mi? Şüp he siz ba zı la rı gö ze ala bi lir. Ör ne ğin Tür keş gi bi - ler, PKK yi yok ede riz di yor. Onun hem pa la rı ya pa bi lir. Fa kat bi - zim de bu na kar şı ses siz ka la ma ya ca ğı mı zı be lir te yim. Bir kit le kat - li a mı ge liş ti ri lir se, biz de ke sin lik le öz sa vun ma mı zı ya pa ca ğız! Kit le kat li a mı ya pa ca ğız de mi yo rum ama, Tür keş in an la dı ğı dil den kar şı lık la rı biz de ve ri riz. O sol cu la rı kat let ti; ger çek kit le kat li a mını yap tı. Onun da çev re le ri var. Şim di ken di si özel or du yu oluş tu ru - yor. Bi li yo ruz, özel or du yu onun adam la rı ör güt lü yor. Biz de sırf ona gö re özel or du ör güt le ye ce ğiz. Ev le ri ne de bas kın ya pa ca ğız. Köy le ri ne de bas kın ya pa ca ğız. Ba zı köy bas kın la rı şek lin de ey lem - ler ge liş ti. Bun la rın hep si MHP liy di. On lar tır man dı rır sa biz de tır - man dı ra ca ğız. Türk hal kı, bu fa şist li der den ba ğı nı ko par ma lı dır. Biz on la rı Türk hal kın dan say mı yo ruz, fa şist ola rak gö rü yo ruz, onun için yö ne li yo ruz. Fa şist ler le ol ma yan Tür ke en kü çük bir za rar 20

21 gel me ye cek tir. Hiç şüp he siz böy le bir tır man dır ma, bi zim se çe ne ği - miz de ğil dir. Kar şı ta raf, bu nu tır man dır mak is te ye bi lir. Dev le tin için de ki kont rge ril la ka na dı ve ya Tür keş hem pa sı di ye - lim; sa va şı, kat li am la rı tır man dır mak is te yen bir ekip var. On lar sa - va şı tır man dır mak, PKK nin kö kü nü ka zı mak, Kür dün kö kü nü ka - zı mak is ti yor lar. En son par la men to da ki ma ri fet le riy le bu nu gös ter - di ler. Bu nu dur dur ma ya ça lı şa ca ğız ve bun da da ba şa rı lı ola ca ğız. Ge ri ye, ak lın se si ne uy mak ka lı yor. Kürt- Türk iliş ki le ri nin üze rin den zo run göl ge si ni kal dı ra lım. Bu - nun için her tür lü çö zü me va rız. Ben bu ra da bu nu siz le re ta ah hüt edi yo rum; zor se çe ne ği ni kal dı rın, ke sin lik le mev cut sı nır lar da hi lin - de halk la rın de mok ra tik ter cih le ri ne gö re na sıl is ti yor lar sa dü zen le - me yi öy le ya pa lım. Bun dan kaç mı yo rum, iş te or ta da yım. Eğer siz ken di niz de öy le bir güç gö rü yor sa nız, ben ke fi lim. Si ze söy lü yo rum. Ay rı lık çı lık bu nun ne re sin de? İki de bir bö le cek ler, par ça la ya cak lar de ni li yor. Ka mu o yu bu na ar tık al dan ma ma lı. İliş ki le rin ye ni den dü - zen len me si nin na sıl bü yük bir zen gin lik sağ la ya ca ğı nı, de mok ra si - nin halk la rı na sıl yü cel te ce ği ni, Kürt hal kı nın ken di kül tü rü nü ge liş - tir me si nin, Tür ki ye nin ne ka dar bü yük bir ya şam zen gin li ği ola ca - ğı nı, in san la rın kar şı lık lı ola rak yü ce le ce ği ni gö rü rüz. Ben bu nu is ti - yo rum. Sen bir ta ra fı çok cü ce leş ti rir sen, bu se nin bü yük lü ğü nü ifa - de eder mi? Ve ya bir eşin var, onu her gün dö ver sen, felç eder sen, di li ni bi le ya sak lar san öy le eş ten bir şey an la ya bi lir mi sin? Bu yıl ki New roz kut la ma la rı nı, kar şı ta ra fın pro vo kas yo nu na yol aç ma ya cak bi çim de dü zen le di niz. Bu nu, ateş kes çağ rı nı zın sa - mi mi ye ti nin bir gös ter ge si ola rak al gı la ya bi lir mi yiz? Si vil le rin öl me di ği bir sa va şı ge liş tir me ye çok dik kat edi yo ruz Kar şı ta ra fın kat li am la ra açık ol du ğu nu bi li yo ruz. Bun lar gö zü ka ra kat li am cı lar dır. Kit le ler so ka ğa dö kü lür se, bun lar kat li am ya - pa bi lir. Za ten ge çen New roz da na sıl kat li am yap tık la rı nı bi li yo ruz. Böy le bir kat li a mı ön le me gü cü mü zü de göz önün de tu ta rak ev le ri - mi ze ka pan dık. Bu na fır sat ver me ye lim de me miz, hiç şüp he siz bi - 21

22 zim ne ka dar tu tar lı dav ran dı ğı mı zı, sa vaş ya sa la rı na bağ lı lı ğı mı zı gös te rir. Yok sa, kit le yi or ta ya dö küp kan dö kül me si ne de yol aça bi - li riz. Bu nu ger çek ten is te mi yo ruz. Ge ril la mız da çok ha zır lık lı ol - ma sı na rağ men, biz yi ne de sa va şı ken di man tı ğı için de yü rüt mek is ti yo ruz. Si vil le rin en az can ver di ği bir mü ca de le bi çi mi ni ge liş tir - mek is ti yo ruz. Bu yıl ki yak la şım da bu nun bir par ça sı dır. Sa vaş ya sa la rın dan söz edi lin ce, ak lı ma kon fe rans ka rar la - rın da yer alan bir mad de gel di. Yan lış anım sa mı yor sam bu mad - de, si zi Ce nev re kon van si yon la rı na uya ca ğı nı za da ir İs viç re hü - kü me ti ne baş vur ma ya ça ğı rı yor du. Bu nu yap ma yı dü şü nü yor mu - su nuz? Biz o kon van si yon la ra bağ lı kal ma is te ği mi zi çok ön ce den öne sür müş tük. Fa kat Tür ki ye bu na mu ha tap ol ma ge re ği ni dü şün me - den red det ti. Za ten bi zi sa vaş ta ra fı ola rak ka bul et mi yor. Fi i li yat ta sa vaş var. Ken di le ri de bu nu söy lü yor. Fa kat res mi dü zey de in kar edi yor lar. Biz ka bul et mek is te riz ta bii. Bü tün sa vaş ku ral la rı na har - fi yen uya ca ğı mı zı da be lir te bi li rim. Ama kar şı ta ra fın bir kont rge - ril la sı ve fa i li meç hul ci na yet le ri or ta da. Han gi sa vaş ya sa sın da fa i li meç hul ci na yet ler var dır? Kir li sa vaş! As lın da or ta çağ sa vaş la rın da da bu bi çim as la yok. Ken di ne gö re bir sa vaş mo del le ri var dır, fa kat bu bi çi mi yok. Kir li sa vaş, pis sa vaş! Biz sa vaş ya sa la rı na uy mak is ti yo ruz. Ama on lar uy mu yor. Man tık lı ve ger çek çi olur sak, önü müz de ki ba har ve yaz ay la - rı na ka dar, bu ateş kes çağ rı nı za res mi yet dün ya sın dan bir olum lu kar şı lık ge le bi le ce ği ni bek li yor mu su nuz? Ge nel kur may bu ay la rı avan taj lı ay lar ola rak gö rü yor. Bi zim ken di mi zi öy le ucuz ha yal le re kap tır ma ya ni ye ti miz yok. Ama ba har baş lan gı cın da böy le bir öne ri de bu lun mak iş le rin mu ha ta bı nı gös ter mek açı sın dan önem li. So rum lu luk yi ne çok önem li. Biz ba rış is ti yo ruz, de mok ra tik çö züm is ti yo ruz. Yi ne bu iş - le rin kan dö kül me den hal yo lu na gi re bi le ce ği ne iliş kin umut ve öz - lem le ri mi zi di le ge ti ri yo ruz. Bu bir iyi ni yet tir. Türk ge nel kur ma yı cid di ye alır mı? Ken di ni Kaf da ğı nda sa nan bir ge nel kur may! Ken - di ni pa di şah tan da ha yet ki li gö rü yor. Ama bu sa va şın ağır bi lan ço - su nu da ar tık ya vaş ya vaş dü şün mek zo run da. 22

23 Ba har, yaz ay la rı nın ki min için avan taj, ki min için de za van taj ol - du ğu nu iyi dü şün mek ge re ki yor. Ha ni kı şın ağır ko şul la rın da bi ti re - cek ler di? Kış ta kim zor lan dı, onu iyi an la mak ge re kir. Yi ne önü - müz de ki ay lar da, ge ril la nın bü yük avan ta jı da ola bi lir. Biz bu ara da sa vaş bi çim le ri ni bi raz da ha yet kin leş ti ri yo ruz. Ör ne ğin ba har ta ar - ru zu nu da baş lat tı lar. Ba sı na da yan sı dı. Bir Ga bar ope ras yo nu var - dı. Tes pit le ri mi ze gö re en az bin as ker ve ko ru cu ka tıl dı. Ka - yıp la rı 80 den az ol ma mak üze re ölü, 150 den de az ol ma mak üze re ya ra lı var ve sa vaş cep he sin de bir çok mal ze me bı ra ka rak ge ri çe kil - di ler. Ga bar Da ğı or du yı ğı na ğı nın ya nı ba şın da dır. Şim di ayın ( Mart) yir mi si ne ge li yo ruz. Ba har ta ar ruz la rı nın, en bü yük ham le le ri nin du ru mu bu. Şim di Ağ rı Da ğı na sal dı rı yor lar. Ağ rı dan ge len tel siz ha ber le ri ne gö re dün kü ve bu gün kü bi lan ço var. Bu iki gün lük bi - lan ço da 40 ı aş kın as ker ölü, bu nun iki ka tı ka dar ya ra lı; bi zim kay - bı mız sa 2 ge ril la. Ga bar Da ğı nda ki kay bı mız 4 ge ril la. Ba har ay la - rın da ki min da ha iyi so nuç ala ca ğı na da ir bu bir gös ter ge dir. Bi zim güç le rin eği tim du ru mu nu bi li yo rum. Hiç bir dö nem bu ka - dar id di a lı de ğil dik. En son bü tün alan top lan tı la rı, güç dü zen le me - le ri ya pıl dı. Bir Bo tan ı göz önü ne ge ti rir sek, fe de re hü kü met de ne - yi ne gi ri şe ce ğiz. Şu an da dev let et kin li ğin den da ha bü yük bir et kin - li ği miz var ve ağır ba san ta raf da bi ziz. Bu nu bi raz da ha yay gın laş - tı ra ca ğız. Baş ka eya let le ri de böy le ye rel bir hü kü met tar zı na gö tü - re ce ğiz ve ira de si ni ha ya ta ge çi re nin biz ol ma ola sı lı ğı da ha güç lü. Bo tan da, şim di den 10 bi ne yak la şan bir ge ril la gü cü müz var. Bu çok bü yük bir güç tür. Ara zi nin yüz de alt mış-yet mi şi bi zim de ne ti - mi miz al tın da. Or du nun, bü tün hü cum la rı na rağ men ora ya gi re me - di ği söy le ne bi lir. Bi zim de ora da or du yu bü yüt me du ru mu muz var. Ser hat ı dü şür mek is ti yor lar. Ağ rı Da ğı etek le rin den yu ka rı ya çı ka - mı yor lar. Der sim de, şe hir mer ke zi nin çev re sin den dı şa rı ya çı ka ma - dı lar. Yi ne Di yar ba kır, Bin göl, Muş üç ge ni ne çok gi riş yap mak is te - di ler; ora da ge ril la nın güç len me si ni bi le en gel le ye me di ler. Yi ne Koz luk, Sa son, Mut ki, Tat van, Hi zan, bu ra lar Gar zan hat tı - dır; ke sin lik le bu hat tan ge ril la sö kü le me di. To ros lar da ge ril la çe - kir dek le ri, Ma lat ya dan tu ta lım Bin bo ğa lar, Adı ya man a ka dar var - 23

24 lı ğı nı sür dü rü yor. Ge nel kur may is te di ği ka dar tas fi ye plan la rı ha zır - la sın, faz la et ki li ola ma ya cak tır. Kan dö kü lür, 1994 ba har-ya zı ke - sin lik le şid det li ge çer. Biz den de bel ki ka yıp ola bi lir. Ama or du nun ka yıp la rı ke sin lik le 10 bin den aşa ğı ol ma ya cak tır. Biz as ke rin bu ka dar kı rıl ma sı nı ger çek ten is te mi yo ruz. Tür ki ye için, çok bü yük bir kriz de mek tir bu. Ke sin bir kriz dir. Şim di den felç ol muş eko no mi, tü müy le çö - küş nok ta sı na ge ti ri le cek tir. On dan son ra, muh te me len ba zı la rı so - ru nu dü şün me ye ça lı şa cak lar dır. İş te o za man bu hü kü met gi der ve git mek zo run da dır. Bu hü kü me te, böy le yön ve ren özel sa vaş ka fa - sı, yö ne ti mi kim se, o sor gu ya çe ki lir. Ve o za man bir de mok ra tik se - çe nek bel ki gün de me ge le bi lir. Tam ter si ola bi lir mi? Ör ne ğin, Sırbistan'ın Bos na kar şı sın - da ki yö ne li mi ne, Türk ler Kür dis tan kar şı sın da yö ne le bi lir ler mi? Za ten o yol yü rü tü lü yor. Şim di bu ka mu o yun dan giz len me ye ça lı şı lan bir şey. Evet, Bos na da Sırp kat li a mı per de si adı al tın da ka mu o yun - dan giz le ni yor. Sırp la rın Bos na ya yö nel me sin den çok da ha aman - sız bir şe kil de, Kür dis tan a ve Kürt hal kı na yö nel me var. Türk ka - mu o yu bu nu gö re mi yor sa bu özel sa va şın med ya dün ya sı na ola ğa - nüs tü ha ki mi ye tin den ile ri ge li yor. Bu an lam da, Bos na me se le si bi - raz çö züm yo lu na gi rer se, Tür ki ye nin Sırp sal dı rı ger çe ği ni na sıl ifa de et ti ği de gö rü le cek tir. Bi zim de Mi lo se viç le ri miz ola cak... Si ze ye ni den söy le ye yim. Ge nel kur ma yın ba zı bas tır ma plan la - rı var. Bi ze gö re pla nın son hal ka sı, köy le rin ta ma men or ta dan kal - dı rıl ma sı ve ili şi ği olan her ke sin kat le dil me si. Şim di bu yü rür lük te - dir. Bu uy gu la ma nın şid de ti ni bel ki tır man dı ra bi lir ler. Bi ni aş kın köy kal dı rıl dı. Bir kaç bin köy kal dı, onu da kal dı rır lar. Baş ta Di yar - ba kır ol mak üze re bü yük kent ler do luş tu. The Ti mes da ya yın la nan bir ya zı da, bir Ame ri ka lı; Di yar ba kır ba na, Amerika'nın Vi et nam da ki so nu nu ha tır la tı yor di yor. On la rın il ginç göz lem le ri var. Vi et nam da sa va şın Ame ri ka aley hi ne dön dü - ğü bir dö nem de Say gon un du ru mu da böy ley di. Say gon u gör - düm, Diyarbakır'ı da gör düm di yor. Sa va şı bu aşa ma ya ge tir di ler. 24

25 Di yar ba kır ın ne ha le ge ti ril di ği ni bi li yor su nuz. Pat la ma ya ha zır bir du ru ma ge ti ril di. Köy ler bo şal tıl dı, bü yük bir köy mey da na gel di. O bü yük kö yü ne ya pa cak lar? Ne re ye gön de re cek ler? İs tan bul u bü - yüt tü ler, köy lü leş tir di ler. Da ha da köy lü leş ti ril me siy le İs tan bul or ta - dan kal kı yor. Bun lar çö züm yo lu mu dur? Kür dü İs tan bul a bu ka dar ta şı rır san (Çu ku ro va yı za ten Kürt leş tir din, ne re dey se Ege yi de Kürt leş ti re cek sin), ters te pe cek. Za ten bir de mog ra fik tah mi ne gö re önü müz de ki 30 yıl için de Kürt ler ço ğun lu ğa ge çi yor. Ben bu tür şey le ri an lat ma ya faz la me rak lı de ği lim. Bu du ru mu Bi zans dö ne mi ne ben ze ti yo rum. Do ğu dan Anadolu'ya ilk gir dik le - rin de na sıl bir Türk leş me sü re ci baş la dı ve bel li bir aşa ma ya gel diy - se, şim di Do ğu dan Kürt akı nı baş lı yor. Kürt le rin çe şit li yön le riy le üret ken li ği, yok sul lu ğu Batı'yı em me ye baş la ya bi lir. Ya ni Ba tı da ço ğun lu ğu ele ge çi re bi lir ler. Bun lar iyi çö züm yol la rı de ğil. Ma dem ki, ço ğun luk ol ma ih ti ma li niz var, Kür dis tan da da ço ğun luk ta sı nız za ten. Kür dis tan da Kürt ol ma yan halk la rın mil li kim lik le ri, dil le ri, kül tür le ri ve bun la rı ifa de bi çim le ri bu gün ne du rum da ve ge le cek te bun la rın te mi nat la rı nı şim di den ser gi li yor mu su nuz? De ği şik kül tür ler bi zim için bi rer çi çek tir Bu hu su sun far kın da yız. Özel lik le ba zı et ki li kül tür ler var. Asu ri, Sür ya ni ve Er me ni kül tür le ri var. Za za lar var. Za za kül tü rü, Kürt le rin en es ki kül tü rü dür. Ben Za za kül tü rü nü şöy le de ğer len di ri yo rum: Ta ri hin ilk çağ la rın da ki Kürt ori ji ni. Di ğer Kürt leh çe le ri nin bi raz Za za lık tan tü re di ği ka nı sın da yım. Ya ni Za - za lık il kel Kürt kül tü rü ya da leh çe si dir. Do la yı sıy la onu Kürt lük ten ay rı de ğer len dir mi yo rum. Fark lı laş ma var ama kö ke ni bi raz tem sil edi yor. İl kel dir ama kök tür. Di ğer kül tür grup la rı nı bi rer çi çek ola rak gör mek ge re ki yor. Kül - tür le ri bir çi çek len me ola rak dü şün mek ge re kir. Bir kaç renk tab lo yu 25

26 na sıl can lan dı rır sa, yal nız bir ton na sıl çir kin leş ti rir se, kül tür zen - gin li ği olan yer le ri (Tür ki ye nin ge ne li böy le) tek bir ren ge bo ya ya - lım, ora da çir kin lik çı kar, çi çek çık maz. Bu kül tür ola yı na bi raz böy le bak mak ge re ki yor. Hat ta bu nu si ya si özerk li ğe ka dar dü şü ne - bi li riz. Var sın, ken di kim lik le ri ni, kül tür le ri ni na sıl ifa de edi yor lar sa et sin ler. Biz bu nu ge liş ti re bi li riz. Yal nız Kür dis tan için de de ğil, Tür ki ye yi de bu na da hil ede rek, ol duk ça de mok ra tik bir kül tür ya - rat mak ge re kir. Kül tür le rin açı lıp ser pil me sin den, ke sin lik le kork ma mak la zım. Bu an la yış çok önem li. Si ya sal an lam da oto ri ter ol ma nın bel ki bir an la mı ola bi lir. Ama kül tür le ri bo ğaz la ma nın hiç bir an la mı yok. Çok bar bar ca bir yak la şım. Kül tür le rin tah ri ba tı, kül tür le rin im ha sı ger çek ten bir bar bar lık ör ne ği dir. Böy le bir gi ri şi min her han gi bir ulu sun hay rı na ola ca ğı nı, her han gi bir hal kın le hi ne so nuç ve re bi le - ce ği ni hiç san mı yo rum. Bu bir bar bar lık ör ne ği dir. Do la yı sıy la kül - tür ler açıl sın. Gü zel bir folk lor de ğe ri ya şı yor sa, bir mü zik ya şı yor - sa, sen bun dan ru hu nu do yu rur sun, gö zü nü, ku la ğı nı do yu rur sun. Ne den bu nu yı kıp im ha edi yor sun ki? Ken di ni bin zen gin lik ten, bin sof ra dan alı koy muş olur sun. Keş ke en kü çük top lu luk lar bi le (Türk - me ni, La zı, Çer ke zi var dır, bun la rın hep si) açıl sa. Ama bun la rın hep si nin bir ko or di ne si de ola cak tır. Top lu luk anar şi de mek de ğil - dir. Bun la rın bir sen te zi dü şü nü lüp ge liş ti ri le bi lir. Bir fe de ras yon dan kon fe de ras yo na ka dar çok çe şit li bir lik le re ka - dar açık ol mak ge re ki yor. Bu ra da en ol ma ma sı ge re ken, aman sız bir zo run en ufa cık bir çok ses li li ği, çok renk li li ği, bö lü nü yo ruz adı al tın da tah rip et me si dir. Sa nı yo rum Tür ki ye için bu ken di ni git tik çe his set ti re cek bir ge liş me dir. TC nin kül tür tah ri ba tı, halk la rı çok yok sul laş tır dı, dil siz leş tir di. Bu nu ar tık ön le me nin za ma nı dır. Si ya - sal or ga niz ma lar ay rı, kül tü rel or ga niz ma lar ay rı. Si ya sal an lam da her şey tek mer ke ze bağ lı, fa kat bu kül tür le ri de böy le bo ğaz la mak ni ye? Bu, ke ma liz min ger çek ten çok aşı rı ya var mış bir bi çi mi dir ve ke sin lik le bu nun Tür ki ye ye bir zen gin lik ge tir di ği ka nı sın da de ği - lim. Zo ra ki bir ulu sal bir lik an la yı şı var. Nü fus 40 mil yon di ye lim. 60 mil yon ol duk di ye övü nü lü yor. Hay di 200 mil yon ol du ğun da, 1 mil yar ol dun. Ne dir ger çek ten bun - 26

27 da ki man tık? 1 mil yar ol dun dün ya yı mı yu ta cak sın? Hay di yut tun dün ya yı! Bu nu bir ara Hit ler de düş lü yor du. Hay di bü tün dün ya yı Türk leş tir din. Bu dün ya nın bit me si dir, ço rak laş ma sı dır. Ama dün - ya da çok di lin, çok kül tü rün ol ma sı ya şa mın bir ni me ti dir. Var sın se nin ulu sun 40 mil yon ol sun, onun di li ni gü zel leş tir, kül tü rü nü gü - zel leş tir, mad di ya tı nı, ma ne vi ya tı nı gü zel leş tir, da ha iyi ya şar sın. Se nin kom şun, hat ta or tak sı nır lar için de ya şa yan bir baş ka kül tü rün var sa, bu se ni ke sin lik le hoş nut eder, zen gin leş ti rir. Bu gün çok mü zik din le ni li yor. Bir Kürt çe de din len sin. On la rın hep si ne öz gür lük var, kal dı ki sen bu nu iki yüz lü ce kul la nı yor sun. Öz kim li ğin le çık, öy le kul lan, da ha gü zel in san iliş ki le ri or ta ya çı - kar. Bi raz ön ce vur gu la dı ğım, ya ni bir eşin ol sa, onu ya ta lak yap - san, sen o ev li lik ten bir ha yır bek ler mi sin? Di li ni ko nuş ma, adı nı bi le ağ zı na al ma der sen ( eşin fark lı bir kül tür le ye tiş miş bir in san), kim li ği ni böy le tah rip eder sen, na sıl eşit lik ic ra ede cek? Tür ki - ye de ki ulu sal me se le bi raz da böy le dir. Kürt le rin du ru mu nu ya ta - lak du ru ma ge ti ril miş bir ka dı nın du ru mu na ben ze ti yo rum. Hep bir lik te ya şa ya lım de ni lir de ğil mi? Bu na rağ men ağ zı nı aç - ma sı na mü sa a de et me ye cek sin! Ba na hay ran hay ran ba ka cak sın, ne ka dar bü yük ol du ğu mu söy le ye cek sin! Di li ni kes miş sin, gö zü - nü oy muş sun. Şim di tra je di bu ra da. Bu nu ön le mek ge rek ti ği açık. Do la yı sıy la yal nız Kür dis tan da de ğil, bi zim dü şün dü ğü müz so run eğer bi raz çö züm yo lu na doğ ru gi di lir se, çok ge niş bir de mok ra ti - zas yon, çok ge niş bir de sant ra li zas yon söz ko nu su ola bi lir. İliş ki le - rin mer ke zi ye ti, halk la rın ne fes bo ru la rı na bir tı kan ma yı de ğil, ra - hat la ma yı ver di ği oran da ola cak tır. Halk lar ne ka dar is ti yor lar sa o ka dar bir mer ke zi leş me ola cak tır. Yok sa ba zı pa şa lar, ba zı bü rok rat lar ken di çı kar la rı na gö re bir mer - ke zi yet çi lik is te dik le rin den do la yı bir mer ke zi yet çi li ği ka bul et me - ye ce ğiz. Za ten ba na gö re öy le or ta da Tür ki ye nin mil li bir lik bü - tün lü ğü nün, Türk hal kı nın çı ka rı na olan bir du ru mu da yok tur. Bu mev cut du rum ba zı pa şa la rın, ba zı bü rok rat la rın, si ya si bir eli tin çı - kar la rı nı ifa de edi yor. Türk hal kı nın çı kar la rı nı tem sil et mi yor. Şu an da as ker ler bi raz tu tuş muş. Ne den? Çün kü pa şa lar ve do la yı sıy la rüt be ler zor la nı yor. Sa vaş ta kay be der ler se bar bar pa şa kül tü el le rin - 27

28 den gi de cek. Bu nun sa va şı nı ve ri yor lar. Türk hal kı nın sa va şı nı ver - mi yor lar. Bun lar çok iyi bi lin me li. De mok ra tik se çe ne ğe ina nı yo rum. Za ten uzun va de de ge li şe cek olan bu dur. He le biz bi raz da ha iler le tir sek bu işi, Tür ki ye den ba zı - la rı an la ya cak lar, an la mak zo run da dır lar. Kür dis tan a tü müy le gö - mül müş bir Tür ki ye, bo ğul muş bir Tür ki ye dir. Kür dü tü müy le kat - let me ye ha zır lan mış bir Tür ki ye, Ana do lu dan sü rül müş bir Tür ki - ye dir. Bu nun da ak lın, man tı ğın yo lu ol du ğu na inan mı yo rum. Hat - ta bu po li ti ka nın sa hip le ri ne ka dar bu ra da ka la cak lar? Es ki den Tür - ki ye li dev rim ci ler der ler di; bun la rın ye ri bil mem ne re si di ye. O gün ler şim di bi raz tar tı şıl ma lı dır. Halk la ra kar şı bu ka dar suç iş le - yen le rin bu top rak lar da ne ka dar ka la cak la rı tar tı şıl ma lı dır. Halk lar ka lır, ken di de mok ra tik se çe nek le ri ni ge liş ti rir ler. Bu an lam da salt bir Kürt dev rim ci si ola rak ça lış mı yo ruz. Ke sin lik le fonk si yon Tür - ki ye dev rim ci li ği dir de. Bir an lam da par ti ola rak (bu da pa ra dok sal bir şey ama) bu se fer ter sin den, ya ni biz es ki den di yor duk, Tür ki ye par ti si na sıl Kürt par - ti siy se, şim di Kürt par ti si Tür ki ye nin par ti si dir. Bi raz öy le olu yor. Ter si ne çev ril di şim di. Ama ger çek ten onun en ter nas yo nal bir ifa - de si ola ca ğız. Kür dis tan da ka za nan dev rim, Tür ki ye de ka za nan dev rim ola cak tır. Bun dan en ufak bir en di şe ol ma ma lı. Bu nu si ze ol duk ça aça ca ğım da. Ke sin lik le şu de ni li yor: Ya hu hay ret et tik. Sa nı rım Ma hir Kay nak, onun da geç mi şi niz de ye ri var, hay ret edi - yor muş, PKK de Türk düş man lı ğı yok muş di yor. PKK de Türk düş man lı ğı ne den ol sun, ol maz. Halk lar üze rin de ki bas kı ya, on la rın aley hin de ki uy gu la ma la ra düş man lık var dır. Tür ki ye li bir çok kız ve er kek sa vaş çı saf la rı mız da var. Her gün iç içe ya şı yo ruz. İna nıl maz bir uyum bir lik te li ği gös te ri yor lar. Bun lar Kürt tür, kor ka lım di ye en ufak bir duy gu yok tur. Tür ki ye li Ke mal Pir ler, Ha ki ler var, ha la ba zı çok ile ri ge len ar ka daş la rı mız var. Türk ol duk la rın dan do la yı en ufa cık bir çe kin me duy mu yor lar. Biz - de Türk düş man lı ğı, hor gör me du ru mu yok. Çok kar deş çe ve en - ter nas yo na list bir ifa de dir. Ne den bu nu gör mez lik ten ge le ce ğiz. Ne - den Bun lar bu ka dar Tür kün aley hi ne, şu ka dar Tür kü bil mem ne yap tı lar, şu ka dar Ermeni'nin, bil mem bu ka dar Rum'un, şu ka dar 28

29 bil mem dış güç le rin uzan tı la rı şek lin de dü şü nül sün. Ve ya bu nu di - yen ler kim dir? Onu da si ze aça ca ğım. Böy le ko nu şan la rın ken di le ri dış güç le rin ma şa la rı dır. Si lah la rın ko nuş ma dı ğı bir si ya set yap mak is ti yo rum Ha zır laf bu ra ya gel miş ken şöy le bir so rum var: Yi ne ulus larara sı önem de ol du ğu için bu nu so ru yo rum. Sa nı yo rum bu yıl si - zin dip lo ma tik ata ğı nız çer çe ve sin de Yu na nis tan-ati na da, Rus ya- Mos ko va da PKK nin ya da ERNK nin sü rek li tem sil ci lik le ri açı - la cak. Bu na iliş kin bil gi ler var. Özel lik le de Tür ki ye nin ge le nek - sel düş man la rı var ya; ço cuk lu ğu muz dan şu nu bi li riz; Rum lar düş ma nı mız dır, Rus lar düş ma nı mız dır, son ra Arap lar, son ra bü - tün kom şu la rı mız düş man dır. Şim di si zin ge le nek sel iliş ki niz ol - ma yan Rus ya ve Yu na nis tan da ki bu tem sil ci lik le rin dip lo ma tik öne mi ne dir? Şim di bu alan lar da tem sil ci lik le ri mi zin ge liş me si hiç şüp he siz Tür ki ye nin ge le nek sel Kürt düş man lı ğı, Yu nan düş man lı ğı yak la şı - mıy la iliş ki si var. Bun la rın bi ze il gi gös ter me le ri nin böy le bir ta rih - sel ne de ni ola bi lir. Ama bi zim; iş te Türk le ri böy le düş man la rı ta ra - fın dan ku şa ta lım, dar bo ğaz la bir çem ber çi ze rek kar şı lık ve re lim di ye bir dü şün ce miz yok. Tür keş, bu nu çok di le ge ti ri yor: Bi zi Ana do lu dan at mak is ti - yor lar. Şim di den ka mu o yu nu kor kut mak is ti yor. O çev re ler bu nu ha bi re böy le iş le me ye ça lı şı yor. Asır lık düş man lar, bir el le ri ne fır - sat ge çer se iş te bir Türk kal maz Ana do lu da di ye. Bu te mel de bir po li ti ka ya güç ver me miz saç ma dır. Çok iyi bi li yo - ruz ki, bu te mel de tas fi ye ola cak bir Türk lük, tas fi ye ola cak bir Kürt lük tür. Kürt ler ken di le ri ni böy le tas fi ye et tir mez ler. Bu bi çi miy - le bir Türk tas fi ye ci li ği söz ko nu su bi le ola maz. Ka mu o yun da sü rek - li bu iş le ni yor. De di ğim se çe nek an lam lı dır. Uzun va de de za ten Türk lü ğün çı ka rı da bu nu ge rek ti ri yor. Evet, böy le ta ri hi form la rı ola bi lir. Bu nu faz la baş ağ rıt ma dan çöz me nin yo lu nu (Kürt le re kar şı bin yıl lık bir ge liş me sür dü rü lü yor) tek rar aç mak is ti yo rum. Kürt le - 29

30 rin aley hi ne bir iliş kiy le şim di ye ka dar ge ti ril di. Ama bun dan son ra bu ka dar Kür dün aley hi ne, onun kim li ği nin im ha sı na ka dar ge len bir iliş kiye ar tık Kürt ler mü sa a de et mez. Çok yük le nir sen, bir kat li am sı nı rı na bu ka dar ağır lık ve rir sen o teh li ke bel ki gün dem le şe bi lir. Kürt ler es ki si gi bi bas tı rı la ma ya cak, bas tı rı la ma dı ğı da or ta da. Şim di mil yon lar ca Kürt (bu na tüm di ğer par ça lar da ki Kürt le ri de da hil ede lim, o ko nu da bir bir lik te li ğe ula şıl mış), ya ni 40 mil yon Tür ke 40 mil yon Kürt kar şı lık ve re cek. Şim di bun la rın asır lık sa va - şı nı baş la ta lım, ge liş ti re lim! O za man Türk lük ten ha yır kal maz. Bu - nu ön le me nin yo lu, ba zı uzun va de li ufuk lu ba kan la rın, teh li ke yi çok da ha bü yü me den ön le mek is te yen le rin me se le le re el koy ma sı - dır. Ama bu nun yo lu da bir kaç Kürt iş bir lik çi yi hü kü me te çe ke rek ol maz. Kürt le rin di re ni şi ni bas tı ra rak, im ha ede rek son ra Kür de bir şey ler ve ri riz de mek le, bu me se le çö züm le ne mez. Zo run ol ma dı ğı bir de mok ra tik or tam, zo run göl ge si al tın da ol ma mak kay dıy la her tür lü dü şün ce tar tış ma sı na ve si ya si se çe ne ğin ge liş ti ril me si ne fır sat ve ril me li. Ben bu çö züm öne ri le rin de bu ko nu ya do kun mu yo rum. Be nim be lirt mek is te di ğim, gü ven ce li si ya set yap ma hak kı nı kul - lan mak. Tür ki ye üze rin de eğer bir gü ven ce teş kil eder se niz, her han - gi bir Kürt me se le si ne iliş kin bir ta le bim yok. Si lah la rın ko nuş ma - dı ğı bir or tam da si ya set yap mak is ti yo rum. Bu ma kul bir hak tır. Gü ven ce si ni ve rin, Kürt, Türk di ye ta bir edi len halk ke sim le ri içi - ne gi rip si ya set ya pa ca ğım. Siz ba na ye ter ki bu nun gü ven ce si ni ve - rin. Za ten hak lı lı ğı mı zı bi raz da bu ra dan alı yo ruz. Sa de ce gü ven ce is ti yo rum. Dik kat edi lir se es ki den de Tür ki ye de ba zı ki şi ler ken di - ne dev rim ci yim di yor, si ya set yap mak is ti yor lar dı. Ön le ri ne çe şit li şid det yön tem le ri çı ka rıl dı. Fa şist ler çı ka rıl dı, on lar da si la ha sa rıl - ma ge re ği ni duy du lar. Ta bii özel sa vaş ve ya kont rge ril la güç lü ol du - ğu için on la rı tas fi ye et ti. Bi ze de da ya tıl dı, ama biz ken di mi zi bi raz sa vun duk. Bi li yor su nuz, sa vu na rak bu gü ne gel dik. Şim di eğer bu sa va şın dur du rul ma sı is te ni yor sa ben ger çek ten va rım. Hiç bir Kürt ta le bi ni de şim di den şar ta bağ la mak is te mi yo rum. Zor or ta dan kalk - sın, ser best si ya set yap ma gü ven ce si ve ril sin. Bu nu duy du ğu ma çok se vin dim. Çün kü, be nim bir su bay ço - cu ğu ar ka da şım var, ak tör. Şim di o bir tür lü kav ra ya mı yor. Ba sın - 30

31 da ki pro pa gan da dan baş ka bir şey bil mi yor. Ben si zin adı nı za, ona Ya ne is ti yor bu Apo, kar de şim de dim. Apo Di yar ba kır dan mil let ve ki li ola rak par la men to ya gir me yi ye ter li gö re bi lir ken di si için, ya da par ti si ni kur ma yı ye ter li gö re bi lir de dim. Hep si bu ka dar mı di yor du. Şim di bu ra ya bu nu kay det tim. O yüz den çok mem nu num, mah çup çık ma dım ona. Var mı ül ke niz de bir mu ha tap? Ga yet ta bii. Bu, bi raz gö rüş me ge rek ti rir. Bu iş le ri dü zen le ye - lim di yo rum. Si ya si hak kın kul la nıl ma sı ba zı gü ven ce le re bağ lı. Gi - de ce ğim, er te si gün be ni ipe çe ker ler. DEP li le re sö zü mo na si ya set yap ma hak kı ve ril di. Şim di va tan ha in le ri dir di ye idam la yar gı - la na cak lar. Ta bii ben bu ka dar saf de ği lim. Ta bii ben DEP li le re saf - tır lar de mi yo rum. Ama ba zı eleş ti ri le ri miz de ol du. Bu si ya si ze mi - ne gü ve ni le me ye ce ği ni ve ken di ted bir le ri ni al ma ge re ği ni vur gu la - mış tım. Ama ben eğer si ya set ya par sam gü ven ce li ya pa ca ğım. Ana - ya sa dan gü ven ce is te ye ce ğim, ya sa lar dan gü ven ce is te ye ce ğim. Onun la ye tin me ye ce ğim. Ba zı ku rum sal ted bir ler is te ye ce ğim. Ben de mok rat ol du ğum için bir Kürt kim li ği nin ol du ğu na ina nı yo rum. Bu kim li ği me hi tap ede ce ğim. Ya sa lar da onun ye ri ola cak. Dü zen - le me le ri ya pa lım, ne den sen tek ta raf lı her şe yi mi in kar ede rek, ba - na dü zen le me da ya tı yor sun. Öy le ya pa rı lır sa de mok ra si den eser ka - lır mı? Bu an lam da Kürt par ti si de olur, Kürt sos yal ku rum la rı da olur, Kürt si ya sal ku rum la rı da olur. Bir sü rü ma hal li iş ler var dır. Ma hal li ida re le ri ola cak. Ma hal li par la men to la rı ola cak. Ama Türk - ler le bir lik te ya pı la cak iş ler de var dır. Bir lik te hü kü met iş le ri, bir - lik te par la men to iş le ri de ola cak tır. Ba zı la rı bil mek is te mi yor. Gel - sin ler ben bir çır pı da an la ta yım. Faz la hu kuk oku ma dım ama ne le ri na sıl ya pa ca ğı mı zı gös te re lim. Ben bir tem sil ci, ken dim için bir mu ha tap is ti yo rum. Ken di ne gü ve nen gel sin Tür ki ye nin bir lik, bü - tün lü ğü da hi lin de bu iş le ri ye ni den dü zen le ye lim. Siz ki mi is ti yor su nuz? Ki mi ge ti re lim? Kim ge lir se gel sin, sı ra dan bir me mu ra da ra zı yım. Ye ter ki, ken di hal kı nın se si ne ku lak ver sin ve bu ça tış ma yı dur du ra lım. Si - 31

32 lah la rın göl ge si al tın da ol ma yan bir dü şün ce tar tış ma sı ve ba zı si ya - si se çe nek le ri ele al ma öz gür lü ğü nü is te yen gel sin. Kim ka çı yor? Ben çok an lı şan lı bir ki şi ol ma ya bi li rim. Ama şu an da be ni mil - yon lar ca kit le din li yor. İs ter se niz ben ge le yim bir mi ting ya pa yım. Eğer 1 mil yo nu bir gün de mey da na dök me diy sem be ni atın. Sen iyi bir po li ti ka cı de ğil sin, se nin des te ğin yok de sin ler. De mek ki, eğer 1 mil yon be ni din li yor sa bu bir si ya sal olay dır. Bu nun için, bir mu ha tap gel sin bu me se le yi si ya si ola rak yo lu na so ka lım. Ba na di ye cek; sen si lah la bun la rı yap tın. Evet, si lah la yap tım ama ön ce si la hı da ya tan sen sin. Ön ce kim li ği mi in kar eden sen sin. Ba na adı mı bi le ya sak la yan sen sin. Böy le is pat la ya bi li rim. Vaz geç bu ya sak la ma lar dan, ben sa vun ma si lah la rı mı bı ra ka ca ğım; da ha ne is ti yor sun. Gü ven ce si ni bir lik te oluş tu ra ca ğız, dış güç le ri de işe ka rış tır ma ya ca ğız. Ke sin lik le öz gür ira de miz le, ka mu o yu nun ge niş tar tış ma sı te me lin de ya pa lım bu nu. Te le viz yon lar var, ba sın var. Bun lar ki min ne de di ği ni ol du ğu gi - bi yan sıt sın. Ben Tür ki ye hal kı na da ses le ni yo rum. Eğer hak kım da idam fer ma nı var sa ona da ra zı yım. Yok iş te her gün böy le bir re ji - mi icat et miş ler, is te di ği ka dar ka ran lık, is te di ği ka dar na sıl ci na yet iş le ne ce ği bel li de ğil, ye ri bel li de ğil. Ben ken di in sa nı mı sa vu na ca - ğım. Be nim yap tı ğım en ya rar lı iş, böy le bir re ji me ken di kel le mi tes lim et me mek. Şim di ye ka dar ken di mi bi raz sa vun dum. Ke sin lik - le ken di mi zi sa vun ma ha re ke ti ola rak de ğer len di ri yo rum. Bi raz gü - cü müz var, onu da bu te mel de kul lan ma ya de vam ede ce ğim. Ger - çek ten bir mu ha tap çı kar sa so nu na ka dar de rin bir is tek le on la rı din le me ye, tar tış ma ya ve çok mü te va zi ba zı de mok ra tik ta lep ler et - ra fın da iş le ri yü rüt me ye va rım. Ben si ze so ru yo rum. Var mı ül ke - niz de böy le bir mu ha tap? Be ni say mı yor lar. Ben ge lir dim yok sa gö rüş me ye ama... Say gı du yu yo rum. Se çim de ğil, sa vaş var Tan su Çil ler in bir açık la ma sı var. New roz u (Nev ruz) ulu sal bay ram ola rak kut la ya cak la rı nı söy lü yor. Bu nu SHP ve MHP de 32

33 des tek li yor. Onu böy le bir ka rar al ma ya iten ne den ler ne ler dir? Bu ka ra rı na sıl kar şı lı yor su nuz? Sa nı yo rum Me sut Yıl maz, bu na se çim rüş ve ti di yor du. Her - hal de doğ ru ya ya kın bir de ğer len dir me. Cid di bir dü şün ce den kay - nak lan dı ğı nı ve bir sü re cin ifa de si ola rak gün de me ge tir di ği ni san - mı yo rum. Se çim yak la şı yor, bi raz oya ih ti ya cı var, öy le bir tu tu mun ge re ği ola bi lir. Fa kat bu ra da il ginç olan ba zı ge liş me ler da ha var: DEP in bir oy po tan si ye li var dı, bu po tan si yel üze rin de bir oyun var. Özel lik le Mu rat Ka ra yal çın bu oyu nu ge liş tir mek is ti yor. DEP li le ri se çim le - re gi re mez du ru ma ge tir dik ten son ra, şim di de on la rın oy po tan si ye - li ni kul lan mak is ti yor. Tan su nun da öy le bir açık la ma sı oy kay gı - sın dan ile ri ge li yor. Kal dı ki, şu nu da söy le di: DEP li le rin do ku nul - maz lık la rı nın kal dı rıl ma sı na ka tıl ma ma nın se bep le ri ni eleş tir di, oy he sa bı na bağ la dı. Şim di SHP bu ko nu da ol duk ça iki yüz lü oy nu yor. Ka rar alı yor ko mis yon lar da do ku nul maz lık la rın kal dı rıl ma sı na iliş - kin ve kal dır tı yor. Ama Kürt po tan si ye li ni çek mek için de ba zı Kürt le ri ara cı ya pı yor, bu nu da açık la ma yı ge rek li gö rü yo rum. Feh mi Işık lar ve Fe ri dun Ya zar gi bi le ri ba zı lo bi ler oluş tu ra rak oy la rı SHP ye çek mek is ti yor lar. Hem bir yan dan bi raz dü rüst, yurt - se ver kal mak is te yen le ri idam la yar gı la ya cak sın, hem de ge ri ye on - la rın po tan si yel le ri ni bu idam ka ra rı nı ve ren SHP ye ta şı ra cak sın. Bu iki yüz lü lük tür, teh li ke li bir oyun dur. Ben bu ki şi le ri uya rı yo rum. Ke sin lik le ce vap hak kı mı zı kul la na ca ğız. Dü rüst ler se bu yar gı la ma - ya kar şı ta vır ge liş tir sin ler. Adam la rı ya ka-pa ça gö tür, on dan son ra da kur ta rı cı me lek ke sil ve bu na alet ol. Teh li ke li bir oyun dur ve sa hip le ri ni uya rı yo rum. Bu oyu na alet ola cak ka dar al çal ma ya ca ğız. Böy le bir se çim oyu nu var. Bi zim se çim le re iliş kin yak la şı mı mız ak tif bir boy kot tur. Bi ze gö re bir se çim de ğil, sa vaş var. Za ten ted bir al mış lar, bü tün san dık la rı ko ru cu la rın köy le ri ne top la mış lar. Ko ru cu lar ve özel sa vaş me ka - niz ma sı tek de mok ra tik bir iş le yi şe ve oy a iş ler lik ka zan dır ma ya - cak lar. Ha ki mi yet le ri al tın da her tür lü oy kay dır ma sı nı ya pa cak lar. Böy le bir se çi me alet ol ma nın da an la mı yok tu. Bu oyu na prim ver - me miz dü şü nü le mez. On la rın böy le ge liş tir dik le ri se çim hi le si ni 33

34 bo za cak tık. DEP de bu nun böy le ol du ğu nu biz zat gör dü. De ni li yor, iş te Apo ta li mat ver di, bu yüz den ol du. Ha yır, ken di le ri çok iyi bi li yor ki, ken di le ri ni seç ti re me ye cek ler di. Ba na gö re, Kürt le rin le gal ka na dı yok tu. Kürt ler, bu son 4 yıl için de le gal alan da ba zı mev zi ler el de et ti ler. Bun lar dan bir ta ne si Gün dem ga ze te si, bir ta ne si de DEP tir. Gün dem e ya pı lan sal dı rı bi li ni yor. Dün ya ta nık ol du bu na. Kürt le rin TBMM de zor ba lık la, hiç bir hu ku ki çer çe ve ta nın ma dan, ya ka-pa ça mec lis dı şı edil me - le ri, idam la yar gı lan ma la rı, Kürt Ulu sal Meclisi'ni meş ru laş tır - ma dı mı? Da ha ça buk laş tır ma dı mı, bu nu gün de me ge tir me di mi? Ken di mec li si mi ze ko şa lım An la şı lı yor. Türk par la men to sun dan böy le ya ka-pa ça atıl ma la - rı, Kürt le rin bi raz da ha ken di le ri ni ta nı ma la rı na yol aç tı. Bu mec - lis te en ılım lı tem sil ci le ri mi zin ba şı na bu gel dik ten son ra, biz bi raz da ken di mec li si mi zi dü şü ne lim bi çi min de bir dür tü ye yol aç mış - tır. Bi zim es ki den be ri bir Ulu sal Mec lis ge liş tir me dü şün ce miz var - dı. Ona bi raz da ha meş ru i yet ka zan dı rıl mış ol du. Biz za ten bu yıl plan la ma mız da baş ta Bo tan ol mak üze re, eya let mec lis le ri oluş tur - ma ka ra rı nı al mış tık. Şim di den bun la rın ha zır lık la rı var. İş te bu dış - ta lan ma da ol duk tan son ra ade ta se çe nek da ha acil bir hal al dı. Ma dem ora lar da işi miz, ye ri miz yok sa o za man ken di mec li si mi - ze koş ma lı yız. Bu nu as lın da hü kü met dü ze yi ne ka dar da ta şır ma ka rar la rı mız var. Yi ne bir Ulu sal Mec li si ge liş tir me, hem de kur ta - rıl mış böl ge ler de bu nu ger çek leş tir me im ka nı na da ka vuş tuk. Bu, 1993 te bi raz da ha ge liş ti ril me ye ça lı şıl dı. 1994'te, bu nun bi raz da - ha iler le miş ve hat ta res mi leş miş ge li şi mi ne ta nık ola bi lir. Ör ne ğin bir TBMM nin olu şu mu na bak tı ğı mız da ge rek ka tı lım ola rak, ge rek sa vaş ze mi ni ola rak, bi zim dü ze yi miz o dü ze yin çok üs tün de. An - ka ra da top la nan mec lis as lın da va li le rin, kay ma kam la rın ba zı ki şi - le ri de le ge ola rak gön der me le rin den iba ret tir. Biz de mil yon luk kit - le ler uyan mış tır, halk tü müy le ayak ta dır. Bu dü ze ye gel miş hal kın mec li si ol mak du ru mun da dır. Ger çek bir halk tem sil ci li ği ar tık or ta ya çık mak du ru mun da. 34

35 Mec li sin bu an lam da ta ri hi bir ge liş me ye eş lik et me du ru mu var dır. Ge ril la ba zı böl ge le ri ku ru yor, ken di var lı ğı nı hem ka nıt la mış, hem de ha ki mi ye ti te sis ede cek du ru ma ge tir miş tir. Halk en azın dan mev cut hü kü met ka dar et ki li ola bi le cek bir gü cü tem sil edi yor. Bu - nun bir mec li si de ola cak tır. Ken di hal kı nı bu ka dar aya ğa kal dır - mış, ken di oto ri te si ni te sis et miş bir as ke ri güç, onun si ya sal ifa de - si ne de ka vuş tur ma yı bi le cek tir. Hem ye rel dü zey de, hem ulu sal dü - zey de bu mec lis ar dın dan hü kü met dü zen le me le ri ne ta nık ola ca ğız. Kür dis tan ça pın da yi ne bir ulu sal kong re ge li şi mi söz ko nu su ola bi lir. Özel lik le di ğer par ça lar la bir lik te lik açı sın dan, ulu sal kong - re fik ri da ha da ge li şim gös te re bi lir, hat ta bir ku rum laş ma ya da ka - vu şa bi lir. Ulu sal Meclis'in hiç şüp he siz da ha çok ulu sal cep hey le iliş ki si var dır. Ulu sal cep he hal kın si ya sal et kin li ği dir, hal kın si ya - sal ör güt lü lü ğü dür. Mec lis bu nun bir par ça sı dır. Hal kın si ya si cep - he si nin bir ku ru mu dur, en önem li bir ku ru mu dur. Hal ka bağ lı lı ğı nı gös te ren, hal kı nı her ko şul al tın da sa vu na bi le cek, o çok ça ta ri hi - miz de gö rül dü ğü gi bi sat ma ya cak, dü rüst dav ra na cak ki şi lik le rin çık ma sı dır ve ya on la rın se çi mi dir. Böy le le ri de hem sa yı sal ola rak, hem ni te lik sel ola rak epey ce var dır. Bun la rın bir ayık lan ma sı ve ya se çi mi faz la zor ol ma ya cak tır. Ör ne ğin bir Fi lis tin ko şu lun da bi le (FKÖ nün biz den da ha az bir et kin li ği söz ko nu su dur) çok tan be ri bir ulu sal kon se yi ve ya par la men to su var dır. Ül ke için de her han gi bir ge ril la sı, her han gi bir nü fu zu yok tu. Bu na ben zer Af ri ka Ulu sal Kong re si var dır. Uzun yıl lar öy le bir ge ril la sı yok tu. Yi ne bi zim halk et kin li ği ka dar güç lü bir et kin li ği de yok tu. De mek is te di ğim bir ulu sal kong re, yi ne onun ma hal li, ida ri yü rüt me bi rim le ri ola bi lir. Hat ta ba zı ye rel hü kü met ler oluş tu - ru la bi lir. Me se la Bo tan da bir ye rel hü kü met dü şü nü yo ruz. Der sim ge ne lin de dü şü nü le bi lir. Gar zan da dü şü nü le bi lir, Amed de dü şü nü - le bi lir. Bun lar ta sa rı ha lin de, iş ler lik ka zan dır ma şan sı mız yük sek. Ben ge çen se ne bu na şöy le ce vap ver miş tim: Biz ken di fe de ras - yo nu mu zu ge liş ti ri yo ruz. Eğer Türk ler de fe de ras yon te me lin de bir bir lik te li ği ha zır lar sa biz çok tan ha zı rız. Ya ni fi i len fe de ras yon te zi iş li yor. Ke sin kop ma yı amaç la mı yo ruz. Tür ki ye ile eşit, öz gür te - mel de bir lik te li ğe de açı ğız. Ama ıs rar la ka pı lar ka pa tı lır sa, ken di ni 35

36 res mi ola rak ifa de et me si ni bi le cek tir. Res mi si ya si ifa de, res mi hü - kü me ti ni or ta ya çı ka ra bi le cek tir. Bu ça ba lar da ke sin ge liş me var dır. Ulu sal cep he ye iliş kin ola rak şun la rı be lirt mek müm kün: Ge çen se - ne ki adı mı mı za bağ lı yız. Özel lik le Sa yın Bur kay la ge liş tir di ği miz bir pro to kol var dı. Ha la da bu pro to ko la bağ lı yız ve gö rüş me le ri miz de vam edi yor. Fa kat bu 1 yıl lık sü reç için de or ta ya çı kan şu ki; cep - he iş le vi ni ve ya bu gi ri şim de yer al ma ya is tek li gö rü nen ler, işin özü nü an la mak is te mi yor lar. Bu du rum bi raz DEP de yan sı dı. Ta lep ler faz la ger çek çi de ğil, si - ya si ol gun luk ta le bi uzak. San ki biz kö şe kap ma ca oy nu yo ruz ve ya iş te ara mız da ik ti da rı pay ede ce ğiz gi bi bir ha va nın içi ne gi ri yor lar. Bir de fa şim di den ik ti da rı pay laş ma di ye bir so ru nu muz ol ma dı ğı gi bi, ye te nek le ri ne gö re gö rev pay laş ma yı önem li gö rü yo rum. Ben açık ça Sa yın Bur kay a şu nu söy le miş tim: Gü cü nü ze gö re ba zı alan lar da gö rev üst le nir se niz mem nun olu rum, hat ta bi zim bi le üs - tü müz de ola bi lir. Bir Av ru pa ça pın da de le gas yon oluş tu rup dip lo - ma si ata ğı nı ge liş tir mek uy gun dur. Bir Kürt mec li si oluş tu ğun da ak tif bir gö rev al mak uy gun dur. Ma kul yer ala bi le ce ği bir ça lış may dı. Ama şim di git Kür dis - tan da bir ge ril la ka rar ga hın da yö ne ti ci lik yap der sem, bu ger çek çi ol maz. Böy le bir sü rü grup var, on la ra ay nı şe yi söy ler sek, ger çek çi ol maz. Ama bu mü ca de le nin de böy le bir si lah lı sa va şı ma da yan dı - ğı nı kim se gö zar dı ede mez. Bu kit le nin bir si ya sal ama cı var, ona say gı lı ol mak, hat ta onun bi raz se si ol mak ge re ki yor. Cep he yi oluş tur mak is ti yor san, bu si lah lı sa va şı mı ol duk ça göz önü ne ge ti re cek sin. Si lah lı sa va şım sız Tür ki ye de hü kü met ler olu - şa mı yor, olu şan lar si lah lı mü ca de le ye gö re ta vır ala rak olu şu yor. Bu Tür ki ye par la men to su na böy le yan sı yor. Sen na sıl si lah lı mü ca de le - yi gö zar dı ede rek ve ya na sıl ona kar şıt lık te me lin de, hi çe say ma te - me lin de bir cep he ge liş ti re bi lir sin? Müm kün de ğil. Cid di ye de alır - san ağır lı ğı nı bi le cek sin. Ben bi le ağır lı ğı nı bi le rek po li ti ka ya pı yo - rum. Si lah lı mü ca de le he pi mi zin ta lep le ri ne, ulu sal de mok ra tik ta - lep le ri ne te mel lik teş kil eden bir mü ca de le dir. On da ken di ye ri mi zi, özel lik le si ya si fonk si yo nu mu zu iyi kav ra ya lım. Bu nu an la ya ma dı - lar; kı sa ca onu vur gu la mak is ti yo rum. Ya an la maz lık tan gel me, ya 36

37 da rol le ri nin çok üs tün de rol ler ta lep et me, böy le ce faz la iş let me - me... Umut edi yo rum ki gö rüş me le ri miz de, bun dan son ra özel lik le eğer is ti yor lar sa, bir cep he sel ge liş me yi te mel alın ma lı ve yer le ri ol ma lı. Tek bir ki şi ol sa lar bi le on la ra da de ğer ve ril me li. He le ye te - nek li bir ki şi ise çe şit li dü zey ler de ya pa bi le ce ği, ba şa ra bi le ce ği iş te me lin de ye ri ol ma lı. Bu ko nu da son de re ce ol gun dav ra na ca ğız. Ke sin kim se ye am bar go teş kil et me ye ce ğiz. Bu ve si ley le de şu eği - li me özel lik le dik ka ti çek mek is ti yo rum: Kürt yurt se ver po tan si ye li - ni par ça la ma yı ve hü kü me te ka na li ze et me yi amaç la yan, böy le gi ri - şim için de olan ba zı çev re ler var dı. Gü ney li ba zı güç ler kul la nıl mak is ten di. Özel lik le KDP kul la nıl mak is ten di. Hat ta Ye ki ti kul la nıl - mak is ten di. Biz bu na şid det le kar şı çık tık. An ka ra da ha la böy le uğur suz iş ler le uğ ra şan Kürt ler de var. Bu özel sa va şın ke sin lik le bir tas fi ye ça ba sı nın uzan tı sı dır. Bir sa vaş var; bu sa vaş ta böy le uzan tı ro lü nü oy na mak son de re ce teh li ke li dir. Tan su Çil ler hü kü me tin de de ba zı Kürt ler, bir Kürt mo de lin de ka rar kıl mış lar dı. Bu ka dar özel sa va şı bi ze da yat, tas fi ye et, on dan son ra da Kürt prog ra mı nı ha ya ta ge çir! Bu nun müm kün ol ma dı ğı açık bir bi çim de or ta ya çık tı. Kürt söz cü ğü nü bi le ağ zı na ala maz ol - du bu hü kü met. Şim di SHP ye da ya lı tek rar Kürt po tan si ye li ni çe - ke lim, böy le ce Kürt cep he si ni bö le lim dü şün ce sin de ler. Ba zı Mak - ya ve list ler böy le teh li ke li bir iş le uğ raş tık la rı na gö re, her hal de baş - la rı na ge le cek olan la ra da ra zı ol ma lı dır lar. Bir Kürt ulu sal de mok ra tik bir lik te li ği, cep he si ge liş me li. Ama özel sa va şa bu laş mış bir hü kü me tin ve ya bir par ti nin yo lu nu aç mak, bu ko nu da ba zı ça ba lar için de ol mak çok teh li ke li dir. KDP bu nu bi - raz de ni yor. Gö re ce ğiz; bir şey ler ol du, da ha da ne ler ola cak? Ba zı - la rı bu nu şim di da ha da de ne mek is ti yor lar. Ben sa de ce akıl la rı nı baş la rı na al sın lar di yo rum. Eğer bu gün he sa bı nı sor maz sak ya rın mut la ka so ra ca ğız. Sa va şın ka nun la rı var dır. Bi ze ya şam hak kı ta nı mak is te me yen le - re, sı ra dan yurt se ver in san la ra bi le faz la an lam lı bir yer ver mek is - te me yen le re biz na sıl ken di mi zi bo ğaz lat tı ra lım? Bu nu na sıl an la - yış la kar şı la ya lım? Bu nu an la ma la rı ge re ki yor ar tık di yo rum. Cep - 37

38 he de bu lun mak is ti yor lar sa yer le ri ni, iş le ri ni, rol le ri ni al ma la rı ge - re ki yor. Biz sa va şa lım, sa va şın ağır yü kü nü çe ke lim, so run de ğil. Kal dı ki, on la rın da po li ti ka yap ma la rı nın önü nü ar dı na ka dar aç mı - şız. Ama hiç ol maz sa say gı lı ol ma yı bi le lim. Var san bi raz ulu sal de - mok ra tik iş ler yap ma ya, biz se ni des tek le ye lim, za ten bu ka dar kan - la olu yor bu iş ler. Kit le si de var, say gı lı ol! Kul la na ca ğım, hü kü - me te ka na li ze ede ce ğim, bu nun için hiç sı nır ta nı mam, ter bi ye öl çü - le ri ni hiç göz önü ne ge tir mem, si ya si ge rek le ri ni hiç an la mak is te - mem di yor lar. Ben bu na es ki Kürt ka fa sı, ha in iş bir lik çi ka fa sı di - yo rum. Onun la bir kez da ha ben şan sı mı de ne ye ce ğim di yor sa, biz de di yo ruz ki eh de ne! Es ki den böy le de ne yen le rin biz zat o hü - kü met le ri ne du ru ma sok tuk la rı nı bi li yo ruz. Bu se fer kar şı bir güç da ha var dır. Ne ora dan ba şı nı kur ta ra bi lir sin, ne de bu ra dan. Akıl lı ol sun lar. Ba zı ger çek le ri gö re rek, tu tum be lir le me için de ol ma la rı nı bek li yo ruz. Son de re ce öl çü le ri aşan, çok yan lış bir ka fa ya pı sıy la, yi ne şan sı nı de ne mek is te yen ler var. Bu nun için de çı kar var, pa ra var de yip gi rer ler se, çok faz la kay be der ler. Ama yi ne de cep he nin bi raz ge li şe ce ği ne ina nı yo rum. Bo zul ma - mış bir pro to kol ve bu nun iş ler li ğe ka vuş ma sı için de bir ta kım adım lar ata ca ğız. Ya ni ulu sal ve ye rel dü zey de par la men to ge liş tir - me ça ba la rı ka dar, bu nun bir cep he sel ifa de ye de ka vuş tu rul ma sı için üze ri mi ze dü şe ni ya pa ca ğız. 22 yıl sonra Kızıldere direnişçilerinin intikamını aldık Bun dan 22 yıl ön ce ben Kı zıl de re kö yün de ki ça tış ma dan tek sağ kur tu lan ki şi ola rak ya ka lan mış, sor gu ya doğ ru gö tü rü lü - yor dum. Ar ka daş lar ha la bu lun duk la rı yer den me za ra doğ ru ta - şı nı yor lar dı. Ay nı gün siz, Si ya sal Bil gi ler Fa kül te si nin bir öğ - ren ci si ola rak ar ka daş la rı nız la bir lik te gös te ri dü zen le di niz ve bu da si zi as ke ri ce za e vi ne doğ ru gö tür dü. 22 yıl son ra şim di, bu ra da bir ara da yız ve iki miz için de ha ya tı mız da ki en önem li gün ler den bi ri si. Bel ki de en önem li si. O gün be nim için bel ki bir ta ri hi aşa ma nın ka pan ma sı, si zin için ise baş la ma sıy dı

39 yıl son ra 30 Mart ta bak tı ğı nız da en çok ne ler ge li yor göz le ri ni - zin önü ne? Bu 22 yıl da Tür ki ye nin bu ko şul la rın dan kaç ma im ka nı nı ya - ka la ya bil mek hem çok önem li, hem de bir çok yö nüy le bi lan ço yu çı kar mak açı sın dan ya rar lı gi bi me ge li yor. Ge li şi ni ze ol duk ça de - ğer bi çi yo rum. Mem nu ni ye tim le bir lik te ga ze te ci li ğin de öte sin de, ka mu o yu na ha kim olan bir çok so ru işa re ti ne ce vap ver mek açı sın - dan da ki lit öne mi olan bir gö rüş me dir bu. Ger çek ten tam 22 yıl ön ce siz Kı zıl de re ye doğ ru yol alı şa çı kar ken, biz ye ni ye ni dev - rim ci genç lik ha re ke ti için de açı lı yor duk. Bir sem pa ti zan sı cak lı - ğıy la, ben Siyasal'a ka tıl mış tım. THKP/C sem pa ti za nı ol du ğu mu da ha tır lı yo rum. Ta bii on lar bi zim genç lik kah ra man la rı mız dı, o dö ne min en çok ide a li ze et ti ği miz ki şi lik le riy di ler. Ye nil mez li ğin sem bo lüy dü ler. Ve öy le ko lay bir bi çim de son la rı nın ge ti ri le bi le ce - ği ni de dü şün mü yor duk. He le bir ara da bu bi çi miy le dü şün mü yor - duk. Fa kat çok tra jik bir bi çim de, kı zıl kan lar için de hep si nin ce - set le ri nin ade ta pa ram par ça edi li şi ni gö rün ce, bü tün dün ya mız bir an lam da de ğiş ti. Ha la o gün le ri ha tır lı yo rum. Doğ ru dur si zin için bir son, bel ki de ya şa mın so nu ola bi lir di. Eğer bu gün böy le kal mış sa nız bi le, bu da bi raz mu ci ze li bir ka lış tır. Ama be nim için ise ilk cid di po li tik sı - nav dı. Kı zıl de re ola yı na kar şı ne ya pıp ya pa ma ya ca ğım da ha son ra - ki bü tün ya şa mı mı be lir le yen bir baş lan gıç tır. Ha la ha tır lı yo - rum, olay dan son ra sa bah le yin gel dik, hız lı bir fı sıl tı ga ze te si ha lin de öğ ren ci ler ara sın da do laş tık. İlk pro tes to mu zu pat lat tık. Bu, 12 Mart ko şul la rın da çok cid di ve ce sa ret is te yen bir ey lem - di. Ar dın dan ODTÜ'de bi zim ki ka dar güç lü ol ma sa da bir des - tek gös te ri si ya pıl dı. İs tan bul a ka dar ta şı rıl dı. Dö ne me gö re bu 12 Mart ör tü sü nü kal dır ma da et ki le ri olan bir gös te riy di. Za ten 12 Mart son ra sı genç lik ha re ke ti nin de bi raz te me li ni teş kil eder. Bir yer de biz ve bir kaç ar ka daş bu işin ön cü sü du ru mun - day dı. Bu nok ta da kı sa ca şu nu da be lir te yim: Ben, Dev- Genç ey lem li - li ği ne en son da hil olan bi ri si ol ma ma rağ men, 12 Mart'ın kı lıç et - 39

40 ki sin den kur tul ma yı sağ la mış bi ri si yim. Ta bii bu geç ka tı lı mın bun da be lir le yi ci ye ri var. Her han gi bir si ci lim yok. İlk ey le mim olu yor. Bu be nim için bir avan taj dı. Ya ni bü tün ön cü ler, hat ta ikin ci sı ra da ki ler bi le tas fi ye edi lir ken, bi zim gi bi çok sı ra dan sem pa ti zan la ra kı lı cın kes kin li ği nin do kun ma sı dü şü nü le mez di. İş te bi zim bu şan sı mız var dı. Ezi ci ke sim için sol la nır ken, ade ta C ta kı mı nın dev re ye gir me si gi bi bir du rum la biz 12 Mart son ra sı da hil ol duk. Ve ben ilk si zin le kar şı la şır kar şı laş maz şu nu söy le me ge re ği ni duy dum: 22 yıl son ra biz si zin in ti ka mı nı zı al dık. Ya ni bu nu bir de şu ne den le söy lü yo rum: Gös te ri yi yap tık tan bir haf ta son ra biz içe ri ye alın dık. Ma mak ko şul la rın da bü tün po li tik ör güt - le rin tem sil ci le ri ile ta nış tık. Yi ne De niz le rin ida ma gö tü rü lü şü nü gör dük. O sı ra da her hal de ce za e vin dey di niz? Evet. 6 Ma yıs ta, ce za e vin dey dik. Şa fak vak tin de gö tü rü lü şü nü gör dük. Bu nun ya nın da ger çek ten bi ze de şim di Ba ki Tuğ (Sa vun - ma Ko mis yo nu Baş ka nı dır), ıs rar la ben ve bir ar ka da şı 7 ve 15 yıl ara sı bir ce za ya çarp tır mak is ti yor du. De lil nok san lı ğı var dı. Da ha son ra bu spe kü las yon ko nu su ya pıl dı, ne den bı ra kıl dı? di ye. Ger - çek ten bir tek şa hit ol say dı, ce za ve re cek ti. Bir fa şist yal nız ta nık lık et ti, ikin ci si ni bu la ma dı lar. Böy le ce içe ri alın ma mız ile bi zim ya - şam de ğiş ti. Ya ni ger çek ten bir Kı zıl de re ola yı ile biz sı cak po li tik or ta ma gir dik. Be nim için bir baş lan gıç ta ri hi ve ri le cek se, en cid di baş lan gıç lar dan bi ri si bu dur. Çün kü içe ri gi ri yo rum ve bu be nim için önem li bir ku luç ka dö ne mi olu yor. Siz o za man bu Si ya sal da ki ey le me baş lar ken içe ri alı na ca - ğı nı zı ön gör müş ve bu nu gö ze al mış mıy dı nız? Ora sı nı faz la dü şün me dik. Bi zim için önem li olan bu dev rim ci - le rin anı sı na bir şey ler yap mak tı. Bu her şey den da ha önem liy di ve biz bu ce sa re ti gös ter dik. O ko şul lar da faz la kü çüm sen me me si ge - re ken bir ce sa ret tir. Doğ ru, ben ce de. Be nim şu an da ki po li tik du ru mu mu bi raz da ha çar pı cı an la mak is ti yor sa nız, o dö ne min ko şul la rı nı ve bu ey le min an la mı nı bil me - niz de bü yük ya rar var dır. Çün kü, bu ey lem ar dın dan 7 ay lık bir Ma - 40

41 mak sü re ci hay li öğ re ti ci dir. Ta lih şu ra da, eğer bi zi 8 yıl gi bi bir sü - re ce za e vin de tut sa lar dı, biz da ha son ra ki dev rim ci genç lik ha re ke - ti ni gö tü re mez dik. Bir yer ler de siz le rin du ru mu na dü şe bi lir dik. Ce - za e vin den bı ra kı lı şı mız bi ze şu şan sı ver di: O hü kü met son ra sı genç lik ha re ke ti ni ye ni den ör güt le me fır sa tı. Biz ger çek ten bu şan sı da ol duk ça iyi kul lan dık. Kı zıl de re ger çe ğiy le ta nış ma mız böy le çok önem li so rum lu luk lar ile do lu bir yak la şım dı. Ben şim di ge ri ye ba kıp dü şün dü ğüm de, ge rek ken di ey le mi mi ve ge rek Kı zıl de re ey - le mi ni da ha iyi an la ya bi le cek du rum da yım. Bu nu bi raz as lın da aç - mak is ti yo rum, eğer so ru nu za ters bir şey yok sa. Ta bii ta bii, ha yır. Ma hir ler ve De niz ler top ra ğa düş tü, biz fi liz len dik Ba na gö re Kı zıl de re doğ ru dur. Bir son ol mak la bir lik te öy le top ra ğa dü şüp de üze ri ka pa tı la cak bir olay de ğil dir. O ey lem de her şey den ön ce yer alan la rın kim lik le ri çok önem li. Dö ne min en mi li - tan ör güt le ri olan THKO, THKP/C gi bi ha re ket le rin ön der le ri var dı. Yi ne için de Kürt ler de var. Bir Ömer Ay na, Sa ba hat tin Kurt gi bi le ri Kürt kim li ğiy le gi ri yor lar as lın da. Ta bii ki THKP/C ön de ri Ma hir, Kürt me se le si ne en cü ret li çı kı şı yap tı ran ki şi ko nu mun day dı. Ben Mahir'in ko nuş ma sı na ta nık olan bi ri si yim. Ge le nek sel sol dan ko - pu şu sağ lı yor ve önem li bir ko puş ne de ni de Kürt me se le si ne ge tir - di ği ce sur yak la şım lar dır. THKO lu lar, Ce lal Te kin ler, on lar dı. Da - ha son ra la rı bir or du adıy la çık tı lar ve dik kat edi lir se çok ko mü ne bir çe kir dek. Bir yer de dev rim ci genç lik ha re ke ti nin, hat ta dev rim ci par ti nin bey ni, mi li ta nı ko nu mun da olan bir çe kir dek. İçin de ye ni bir Tür ki - ye an la yı şı var. Ulus la rın ken di ka de ri ni ta yin hak kı il ke si var. Ol - duk ça ra di kal bir bi çim de dü zen den ko puş ni ye ti var. En önem li si de çok cü ret li bir bi çim de ke sin fe da kar lık içe ren bir ha yat la rı nı or - ta ya ko yuş var. Bi linç li, bi rey sel ya şam la rı nı is te dik le ri gi bi sağ la - ma bağ la ya bi lir ler ama bu nu red de di yor lar. Çok bü yük fe da kar lık is te yen bir ey le me gi ri şi yor lar. Böy le bir ey le me bağ lan mak ve 41

42 onun ar dı nı ge tir mek id di a sın da ol mak as lın da bir ki şi nin da ha son - ra ki bü tün ya şa mı nı be lir le me ni te li ği ne de sa hip tir. Şim di o ey lem ol ma say dı, ben bu bi çi miy le bir po li ti ka ya gi re ce ği mi san mı yo rum. Da ha son ra bi zim te o rik-pra tik ola rak ge liş tir di ği miz, bir an lam - da Kı zıl de re nin açım lan ma sı dır ve ba na gö re bir to hum dur. On lar, top ra ğa düş tü ler ve biz fi liz len dik, sa çıl dık, ürün ol duk. Ma hir le rin bi li yor su nuz si lah lı pro pa gan da ya da ya lı bir po li tik leş miş as ke ri çiz gi le ri var dı. Bu çiz gi bi zim si lah lı mü ca de le fa a li yet le ri miz de so - mut laş tı. Yi ne ço ğu da şüp he siz La tin Ame ri ka de ne yim le rin den et - ki len miş, Kü ba, Çin vb. dev rim le rin özüm sen me si ne da ya nır ama ilk el den biz ora da gör dük. Stra te jik sa vun ma, stra te jik den ge gi bi kav ram lar la biz ora da ta nış tık. Bu ra da şöy le bir şey so ra bi lir mi yim? 1974 son ra sı, ya ni ge - nel af son ra sı Tür ki ye so lu da iş te bir ge nel der len me-to par lan ma içe ri si ne gir di. Tür ki ye so lu nun için de baş lı ca Dev rim ci Yol, Dev - rim ci Sol, Kur tu luş, Hal kın Kur tu lu şu gi bi akım lar var. Ge rek THKP/C den, ge rek THKO dan çok et ki len dik le ri ni söy ler ler. Öte yan dan iş te Tür ki ye İş çi Par ti si, Tür ki ye Ko mü nist Par ti si, on lar bir baş ka ka nat ola rak Tür ki ye de çok yay gın bir sol ey lem li lik dö ne mi dir 1974 son ra sı. Fa kat siz bu si lah lı pro pa gan da yı te mel al dı ğı nı söy le yen THKP/C mi ras çı sı, THKO mi ras çı sı grup lar dan fark lı ola rak, ya nıl mı yor sam çok uzun bir sü re si lah lı pro pa gan da içi ne gi riş me mek te di ren di niz. THKP/C yi ta kip eden grup lar bu der si bir tür lü, siz bir tür lü yo rum la dı nız. Bu ara da ki fark ne re - den kay nak la nı yor? Ta bii, bu il ginç tir, açım lan ma ya de ğer. Ben bu tra jik ka yıp ta ba zı nok san lık la rın ol du ğu nu sez dim. Çok bü yük de ğer biç mem ile bir lik te böy le ol ma ma sı ge rek ti ği ni de dü şü nü yor dum. Fi kir gü zel, mi li tan lık gü zel, yi ğit lik çok bü yük bir de ğer ifa de edi yor. Ama böy le bir den so na ge ti riş de pek an lam lı de ğil. Bu nu Ma mak zin dan sü re cin de bi raz özüm se dim. Eğer dı şa rı çı kar sam di yor dum, be nim yap mam ge re ken sü rek li li ği olan bir ör güt len me ge liş tir mek tir. Ha la hep ku la ğım da olan şey, bir ör güt ola cak, bir de bu ör gü tün sü rek li - li ği ga ran ti ye alın ma lı. Çün kü Kı zıl de re de bu ke sil di; ör güt lü lük ke sil di, ade ta da ma rı ke ser gi bi ve bu da ölüm ge tir di. Ben de bu nu 42

43 ön le me fik ri var dı. O açı dan ör güt len me yö nü ne ağır lık ver me ge re - ği ni duy dum. Za ten çı kar çık maz çok ses siz, hiç dik ka ti çek me ye - cek bir bi çim de vu rup, şan sı mı de ne dim. Ne den di ye cek si niz? THKP/C sem pa ti za nı ama bir Kürt gru bu da ge liş ti, bel ki bu dik ka ti çe ke bi lir. Ba na gö re bu ra da yi ne bir ek sik lik var dı. Ge ril la ve ya si - lah lı mü ca de le de mek bi raz Do ğu dan baş lar de mek ti. Ne den, han gi et ken den ötü rü? Bu Kı zıl de re nin gi diş yö nü nün bi raz Do ğu ya doğ ru ol du ğu nu se zi yor dum. De niz Gez miş le rin Si vas a doğ ru açıl dık la rı nı gö rü - yor dum. Yi ne Güney'de Kürt is ya nı var dı. Onun bir cep he ge ri si gi - bi rol oy na ya ca ğı nı bi li yor dum. Ya ni Tür ki ye nin met ro pol le rin de taş çat la sa bu si lah lı di re niş ler iki-üç ay dan da ha faz la bir öm re sa - hip ola maz dı. Mil li me se le za ten ko nul muş, o za man bu nu bi raz da - ha de rin leş tir me ge re ği ni duy dum. Sağ lam ge rek çe le re da ya nan bir Kürt çı kı şı de dim, bü yük önem ta şı yor. Bu genç le rin, bu mi li tan la - rın pek söy le yip de ar dı nı ge ti re me di ği ve ya de rin leş ti re me di ği gö - rev le ri ben de rin leş tir me li yim. Be nim as lın da kat kım bu ra da var de siz ken di ken di ni ze bir ka rar ver miş miy di niz, ya ni ay rı bir ör güt hat tı iz le mek? Kür dis tan or du su nun adı nı iyi koy mak ge re ki yor du Evet. Ben da ha Kı zıl de re için gös te ri ye gir me den (Si ya sal, bi li - yor su nuz THKP/C sem pa ti zan la rı nın ege men ol du ğu bir yer di) on - lar la ha re ket edi yor dum. Ay rı bir Kürt frak si yo nu oluş tu ra yım gi bi bir so ru num yok tu. Hat ta bu işi bir lik te ge liş ti re lim di yor dum, o dö - nem bi raz da ha ön de ge len, söz cü gi bi gö zü ken ki şi ler le. İl gi siz ler di ve hız la da ko pu yor lar dı. Bu be ni da ha son ra bir grup ara yı şı na it ti. Bir de ben bir ek sik li ği tes pit et miş tim. Kürt ola yı, sa de ce bir tak tik araç ola rak kul la nı lan bir olay de ğil. Bi raz ken di kim li ği ile bu işin içi ne gir mek du ru mun da. Ona ro lü nü oy nat mak is ti yor san adı nı iyi ko ya cak sın ve bi raz da ey le mi ni ge liş - ti re cek sin. Bu so run bir han di kap tır di yor dum. Eğer biz bu nu çö zer - sek iş ler yo lu na gi re bi lir. Za ten Ke mal Pir, Ha ki Ka rer gi bi ba zı 43

44 Tür ki ye kö ken li ar ka daş la rı mı zın bi ze ka tıl ma la rı bu ne den ley di. Tür ki ye dev ri mi bu ha liy le faz la iler le ye mez. Kür dis tan da baş la tı - la cak olan böy le bir Kürt ha re ke ti bi zim so ru nu da bi raz doğ ru yo la çe ke bi lir. Bi zim böy le bir id di a mız var dı. İlk grup kur ma fik ri şüp he siz Ma mak ta ak lı ma gel di. Çı ka ca - ğım, bir grup oluş tu ra ca ğız di yor dum. Ama na sı lı na he nüz ce vap yok tu. Yı lın so nu na doğ ru çık tık, ha la ha tır lı yo rum. İlk yap tı ğım he men Si ya sal ı 15 gün de ça lı şıp ikin ci sı nı fa ge çiş yap tır mam ge - re ki yor du. Onu yap tık tan son ra gru bun ola sı ba zı ki şi lik le riy le çok giz li iki li gö rüş me ler yap tım. O za man sö mür ge ci lik fik ri doğ muş - tu. Kürt me se le si bir sö mür ge me se le si dir di yor dum. Böy le bir tes pit ti; o dö nem için kim se nin ak lı na bi le gel mi yor du ha tır lar sa nız. Ama be nim ak lı ma Kür dis tan, Sö mür ge kav ram la rı gel di. Bu tes pit le ri niz baş ka, siz den ön ce ki Kürt mü ca de le le rin den esin len miş miy di? Ori ji nal gö rüş le ri niz miy di? Ke sin lik le ha yır. Ori ji nal gö rüş le rim bun lar. Da ha son ra Rız - ga ri di ye ad lan dı rı lan bir grup bu nu yay dı, biz çı kar dık di ye. De ğil, on lar dan bir kaç yıl ön ce ve ben ina nır mı sın bir ki şi ye an lat - mak için çok giz li bir oda ya ge çer dim, iki ka pı var sa iki si ni de ka - pa tır dım ve bir de ade ta ku la ğa üf le ye rek söy ler dim. Bu nu çok iyi ha tır lı yo rum. Bu ka dar giz liy di be nim bu iki kav ra mım. Bu ted bir li li ği ni zi ne ye borç lu su nuz? Çok ön ce den ku lak tan ku la ğa ge len mi ras mı, yok sa ne ye? İki ne den rol oy nar. Bi rin ci si Kürt me se le si nin böy le çok cid di bir tarz da ko nul ma sı teh li ke yi da vet eder. Bu nu bi raz se zin li yo rum ve bir de ye ni şey ler baş ka la rı nın eli ne ge çip ucuz ti ca ret, me ta ha li - ne ge ti ril me sin di ye kıs kanç ça ko ru ma is te ğin den kay nak la nı yor. Ha tır lar mı sı nız, 1971 de ki 12 Mart muh tı ra sın dan son ra, fa - kat sı kı yö ne tim den ön ce hu kuk fa kül te sin de Dok tor Hik met in bir kon fe ran sı ol muş tu. Ora da Ha lil Berk tay kalk tı mey dan oku du. - Kürt me se le si ni ko nu şur ken ne den Kürt de mi yor sun di ye, Dok - tor da ona sı kı yor da on dan de di. Evet, sı kı yor du da on dan. Çok doğ ru. Her kes Do ğu ter mi no lo - ji siy le işi at lat ma ya ça lı şır dı. Do la yı sıy la iki ne den le ben bi raz giz - len me ge re ği ni duy dum. Za ten an lat sam da içe ri ği ni pek aça cak du - 44

45 rum da de ği lim ve 1973 ün ba ha rın da yız. Hat ta iş te böy le gün ler de meş hur dur. Çu buk Ba ra jı top lan tı sı ol du, al tı ki şiy le. On lar dan sa - de ce bir ki şi var şim di ya nı mız da. Al man zin dan la rın dan ye ni çı kan Ali Hay dar Kay tan ar ka daş tır. O da ta nık tır. Öy le grup kur ma fik ri be lir gin de ğil di. Be nim bi raz po li ti ka yap ma yön te mim fark lı dır. Ti - pik bir ör nek ol ma sı açı sın dan söy lü yo rum. As lın da bu ye ni bir olay dı, 5-6 ki şiy le. Ba ha rı kar şı la ya lım adı al tın da Çu buk Barajı'nda sa ğı so lu kol lu yo ruz. Tam bir bay ram ha va sı. Bir ağaç al tı nı bul dum o za man. He le ge lin, baş ba şa ve re lim de dim. Bir gün dem mad de si, ha zır lan mış bir plan yok. Fır sa tı bul dum ağa cın al tın da, ge lin soh bet ede lim, de dim. Pun du na ge tir di niz ya ni. Ke sin lik le öy le. Bu ben de bir tarz dır. Ya ni et ra fa ba ka rım, fır - sat var sa he men ya pış tı rı rım. O Çu buk Ba ra jı na gi der ken grup top - la ma gi bi bir ni ye tim yok. Ama iş te ko ku su nu al dım, yap tım. O ar ka daş lar ile na sıl ta nı şı yor du nuz? İki li. On lar bir bir le ri ni ta nı mı yor lar, ama si zi ta nı yor lar. Evet. Bu dü zey de bir bir le riy le ta nış mış lar. Evet. Red de de cek du rum da da de ğil ler. Di ğer le ri az çok ha zır - lan mış lar. Baş la rı na ne yin ge le ce ği ni bi li yor lar mıy dı? Za ten ço ğu da ha son ra iki de bir ba na ne za man da ğa çı ka ca - ğız di yor lar dı? Ta bii da ğa ne za man çı ka ca ğız di yen ler, iki-üç ay son ra ko pup, kah ve le rin kö şe le rin de bi tip gi di yor lar dı. Za ten öy le gru bun içi ne ko lay adam kat mak müm kün de ğil. Ka tı lan en çok 1-2 ay din li yor, on dan son ra işi ne, mes le ği ne gi dip da lı yor. Hep si er kek mi? Ka dın da ha son ra ka tıl dı. İl ginç bir ka tı lım dır, onu an la ta ca - ğım te ki gru bun do ğu şu iş te böy le dir. Çok iyi ha tır lı yo rum. Kı zıl de re ar dın dan 7 ay lık tu tuk lu luk sü re ci, bir ne vi ku luç ka ve da - ha ba ha ra çı kar çık maz ilk grup de ne yi mi. Gru bu öy le ba sit bir top - lan tıy la baş lat tık ama bir-iki yıl, o da öy le bir ku luç ka ya yat tı. Bir prog ra mı, bir ko mi te si fa lan yok tu öy le ge lip geç ti. 45

46 1974 ün sa nı rım için de ve 1975 te bi zim AD YÖD (An ka ra De mokrat Yük sek Öğ re nim Der ne ği) de ne yi mi miz var dır. O da be nim ini - si ya ti fim al tın da ge li şen bir olay dı. Biz o gru bu o ad al tın da bi raz da giz le dik. Ta bii o za man lar di ğer grup lar da ya vaş ya vaş çık mış tı or ta ya. Şim di so ru nu za ge li yo rum. Dev-Yol da çı kı yor, hat ta biz de Dev- Yol cu gö zü kü yor duk. Dev-Yol cu ar ka daş lar bi zi ken di le rin den sa - nı yor lar dı. Öy le bir ha vay la bir lik tey dik. Da ha son ra ki fark lı laş ma - mız or ta ya çık tı. On lar ken di o da ğı nık lı ğı nı ge liş tir dik çe biz de ken di grup ni te li ği mi zi gi de rek öne çı ka rı yor duk. Bi lin di ği gi bi 1975 AD YÖD ka pa tıl dı. O za man ay rış ma da sağ lan dı. Dev- Yol cu lar ay rı bir ta ra fa, bi zim grup ay rı bir ta ra fa. O za man bir de Dev rim ci Yol, Kur tu luş ay rı mı ol du. Ta raf tut tu nuz mu? Ke sin lik le ta raf tut ma dık. Gru bu muz git tik çe ay rış mış tı. DDKD bu ara da bi ze mu ha lif ti ya doğ ru gel di ği miz de gru bu - mu zun ide o lo jik te me li ni de at mış tık in so nun da, 1976 nın ba şın da ma ni fes to di ye bi le ce ği miz bir de ğer len dir me yi Meh met Hay ri Dur muş yol daş la bir lik te hu kuk fa kül te si nin ar ka sın da ki bir ev de ka le me al dık. Bu nu çok iyi ha tır lı yo rum. Da ha son ra ki bü tün gö rüş le ri mi zi özet le yen bir bel ge dir. 68 say fa lık bir de ğer len dir - mey di ve ha la bi rin ci el den ya zıl mış bir ma ni fes to gi bi, o de ğe ri ko - rur. Bu bir adı mı da ha ifa de eder. Sa yı mız u bul muş, ide o lo - jik te mel de, po li tik gös te ri miz de ka za nıl mış. Fey zi As lan is min de Su ruç lu bir öğ ren ci var dı, fa şist ler ta ra fın dan öl dü rül dü. HK liy di (Hal kın Kur tu lu şu) ama biz el le rin den al dık ce na ze yi. Bir Kürt tür de dik ve o Kür dü Suruç'a gö tür dük. 10 bin ki şi lik bir kit le ka tıl dı. İlk cid di mi tin gi miz de kit le sel an lam da böy ley di. Siz o za man kim ler ola rak bi li ni yor su nuz? Özel Harp Da i re si pe şi miz dey di De ği şik ad lar ver miş ler di. UKO cu lar de ni li yor du. Apo cu lar di yor lar dı. Kür dis tan Dev rim ci le ri di yor lar dı. Siz kü çük bir bro şür çı kart mış mıy dı nız; sa nı yo rum üze rin de 46

47 UKO ya zı yor du. Ben o za man lar içer dey dim. Giz li dı şa rı dan mad - de ler ge lip gi di yor du. UKO siz miy di niz o za man? Sa nı rım, biz öy le bir şey yaz ma dık. Al tın da ki im za mız Kür - dis tan Dev rim ci le ri. Ya ni uzun sü re bu im zay la ba zı bil di ri le ri çı - kar dık. Fa kat ulu sal kur tu luş çu lar ola rak da yaz mış ola bi li riz. Or du la fı o za man söy len di. Po lis te her hal de ge çi yor, bi zim böy le bir or - du kur du ğu muz. Fa kat öy le bir du rum yok tu. Or du kur ma dö ne min - de de ğil dik. Gru bu muz ta ma men ide o lo jik ka rak ter li bir grup. Şim - di ne den si lah lı baş la ma dı nız di ye cek si niz. Eğer bu ha ta yı iş le - sey dik bi zim de so nu muz siz den ve di ğer le rin den fark lı ol maz dı. Bi zim her hal de en cid di ve bu gü ne ge li şi mi zi be lir le yen bu dur. Si ze çok il ginç ge le bi le cek bir ge liş me yi de söy le ye yim. As lın da bir pro - vo ka tör, tıp kı siz de ol du ğu gi bi bir ha va cı pi lot di ye tah min et ti ği - miz Ağ rı lı Ne ca ti di yor duk, 1976 da gel di, ara mı za gir di. Ço cuk can lı, atik. Apo, ben bu gün şöy le bir po li si to kat la dım, bir ast su ba - yı böy le döv düm di ye an la tı yor. Si zi ne re den bu lu yor? Bi ri si nin yo luy la. Ağ rı lı bir grup üye miz var dı. Ab dur rah man di ye, onun ya kı nı olu yor, onun yo luy la gel di. He pi niz Kürt öğ ren ci ler miy di niz? Türk de var. Ke mal Pir, Ha ki Ka rer gi bi. Ve Pi lot kay dı nı Si ya - sal a al dır dı. Ba ya ğı gru bu mu zun içi ne gir di. Onun bi zi teş vik et ti ği önem li bir eği lim, soy gun ey lem le ri ne baş la ya lım, bir de iş te sağ da sol da adam dö ve lim. Ben ora da çok isa bet li bir ta vır içi ne gir dim. Grup esp ri si ne gö re de dim, bun lar ba na pek ma kul gel mi yor. Ta bii, çe ki ci li ği var. Her şey ta mam di yor. O dö ne me gö re yük sek bir meb la ğı ifa de eden bin li ra lık soy gun lar söz ko nu su. Ar ka daş la rı mız ge li yor lar, ıs rar la ka tı la lım di yor lar. Ade ta bir sez gi ola rak ben ol ma sa da ha iyi olur di yo rum. Bu nun ya nın da bi zi bi raz ken di ne bağ la ma ya ça lı şı yor. Da ha son ra sa nı rım Uğur Mum cu nun MİT mi Apo yu fi nan se et ti de di ği hi ka ye bu. Bu adam da ha o za man Özel Harp Dairesi'nin ada mı. Çün kü Mus ta fa Ka ra su nun ol du ğu bir ev var dı, 1977 nin Ha zi ran ın 3 ün de ba sıl - dı. Biz o eve gi de cek tik, top lan tı ya pa cak tık. Ke mal Pir, Mus ta fa Ka ra su o gru bun so rum lu la rıy dı lar. Ke mal Pir o ak şam sa at 12 de 47

48 Di ki me vi ne doğ ru çı kar ken ya ka la nı yor. Te sa dü fi bir tra fik ara ma - sın da. Ben Tuz lu ça yır a ge li yo rum, git me den ön ce alan da ki genç - ler le ko nuş tum ve kur ye yol la dım, git bak ar ka daş ha zır mı, de ğil mi di ye. Ge lir gel mez, ağa bey et raf üç kat po lis ler le çev ril miş de di. O dö nem ler bi ri si şu nu söy lü yor du: Bu An ka ra Em ni ye ti nin de ğil, Özel Harp Dairesi'nin işi dir. O za man ilik le ri me ka dar sar - sıl dım. Bu 1977 de olu yor. Se çim ler den 3 gün ön ce olu yor. O za - man Na mık Ke mal Er sun dar be si var dı, ha tır lar sa nız. Bi zim gru bu suç alet le riy le bir lik te ya ka la mak is ti yor lar. Sa nı rım üç kir li si lah var, üç- dört ki şi nin ci na ye ti nin üze ri ne ol du ğu si lah lar. Bun lar da o ev de top la nı yor o gün. Onun da tes pi ti ni yap mış. Eğer o ope ras yon öy le ger çek leş sey di, ce za sı 30 yıl dan aşa ğı de ğil di. Kal dı ki Ka ra su tek ya ka lan dı ve o da içe ri atıl dı. Biz bu ola yı böy le at lat tık. Bi zim gru bun ka de ri as lın da o dar bey le hal le di le cek ti. Bü yük ih ti mal le dar be bi li yor su nuz ha kim kal dı. Dar be ol sa 3 Haziran'da, se çim ler den bir kaç gün ön ce dir; se çim ler 5 Ha zi ran da ol du. Se çim ler en gel len mek is te nir, Ece vit e su i kast ya pı lır. Yi ne 1 Ma yıs kat li a mı var, peş pe şe olay la rın ol du ğu cid di bir sü reç tir. Bi - zim önem li bir he def ola rak be lir len di ği miz, tas fi ye edil mek is ten - di ği miz ke sin leş ti. Bir çay bar da ğı nı bi le elim de tu ta ma dı ğı mı ha tır - lı yo rum. Ben bi zim gru bu mu zun so nu gel di di yor dum. Çün kü dar be var ve dar be ge ce si biz içe ri alı nı yo ruz. Sağ bı ra kı lıp bı ra kıl - ma ya ca ğı mız o ka dar bel li de de ğil. On dan bir ön ce si de var, Pi lot bi zi iz li yor. Be nim mi mar lık oda sın da ilk de fa res men gru bu böy le ka mu o yu - na sun ma du ru mum var dı. Giz li top lan tı lar dan, le gal di ye bi le ce ği - miz bir top lan tı ya aç tım. Sö mür ge te zi, ay rı par ti kur ma te zi de da - hil, çok ce sur bir çı kış yap tım. Ade ta so nu ne olur sa ol sun der ce si - ne, bir de Kür dis tan a gi riş se fe ri ne gi riş tim; ya nım da Pi lot, 24 sa at kont rol var. O sı ra lar da o ki şi nin ca sus ol du ğu nu bi li yor muy du nuz? Ka - mu o yu na çı kı yor du nuz. Ha yır. Sez gi ler ol mak la bir lik te ke sin böy le bir şey için de de ği - liz. Kal dı ki, biz onun evin de 1 Ocak top lan tı sı nı yap tık. 1 Ocak İlk de fa ter li top lu bir top lan tı mız dır. Hep si ni tes pit edi yor. 48

49 Bü yük ih ti mal le 1976 or ta la rın dan iti ba ren iyi iz li yor. Ek sik siz her şe yi bi li yor. Ke sin, ama bi zim bir di ğer kur naz lı ğı mız var dı. Gru bu mu za suç iş let ti re cek bir ey lem yap mı yo ruz. Bir ko mi te si yok, bir prog - ra mı yok. Çok il ginç tir. Ya zı lı bir tek şey bı rak mı yor dum. Dik kat eder se niz o gü nün ko şul la rın da, prog ra mı ol ma yan, bel ge si ol ma - yan, yö ne ti mi ol ma yan bir grup içe ri alın dı ğın da ce za ve ri le mez di. Bu cid di bir ted bir di as lın da. Ha la ha tır lı yo rum, sa ba ha ka dar top - lan tı ya pı yo ruz, bir de so ba nın ağ zı açık. Po lis gel se bi le, al dı ğı mız not lar var sa he men so ba ya ata ca ğız. İş te ba yan da o za man ak la ge - li yor du. Bir ba yan da ge tir dik. Ol sa de dik, bu da bir ni şan top lan tı - sı dır. İş te o za ma nın ka fa ya pı sıy la bu bir ted bir olu yor. Ve ar dın dan de di ğim gi bi Kür dis tan se fe ri yap tık. Ağ rı da baş la dık, Ağ rı Da ğı etek le rin de iki top lan tı dan baş la dım, ar dın dan Er zu rum, Er zin can, Der sim, Ela zığ, Di yar ba kır, An tep top lan tı la rı se ri si dir bu. Kim ler le gö rü şü yor su nuz? An ka ra dan 1976 dan iti ba ren çık tık, açıl dık. Grup lar oluş muş bir yer için de. AD YÖD da ğıl mış, An ka ra dan çık mı şız. Kim ler le gö rüş tü nüz? Ağır lık lı ola rak öğ ren ci genç lik. Bi raz da iş çi genç ler var. Grup lar bü yü müş. Es ki sos ya list grup lar da hil mi? Hız la bi ze ka yan ke sim ler. Ye ni tez le ri miz var. Han gi akım dan ge li yor lar? He men hep sin den. Çok id di a lı bir grup. On la rı si ze çe ken ne? Bir dev ri min yo lu nun böy le açıl dı ğın - dan mı, yok sa bir Kürt kim li ği nin si ya si ye bü rün me si mi? Bir Kürt kim li ği var, bir sol kim li ği var. Bu çok önem li. İki si de var! Kürt kim li ği ile ko zu KDP nin elin den alı yo ruz. Sol kim li ği - miz ile de ko zu Tür ki ye so lu nun elin den alı yo ruz. Ve bu hay li çar - pı cı olu yor. İlk el de Tür ki ye so lu nun re ak si yo nu ne ol du? On la ra gö re mark siz mi de li yo ruz. Mark siz min ki ta bın dan bir sap lan tı. Ay rı ör güt len me ola maz di ye, her gün Sta lin den alın tı 49

50 ya pı yor lar dı. Bık tık bun dan ar tık. Ger çek ten de Sta lin in Rus ya gi bi bir çok mil li yet li bir ül ke de ge liş tir di ği tek par ti mo de li var. Bu bi - zim önü müz de ade ta bir dağ gi biy di. Hep siz bu mo del ile çe li şi - yor su nuz di yor lar dı. Evet, ide o lo jik ola rak böy le ol mak la bir lik te, ha ya tın ger çek le ri ba na işe ay rı bir grup la baş la mam ge rek ti ği ni söy lü yor du. Ay rı bir grup gö rü nüş te bel ki bu nun la çe li şi yor ama iş - le ri yo la sok ma da çok ge rek li. Bu ko nu da ger çek ten tek ba şı na ben di ret tim. Ha ya tın ger çe ği pa ran te zi ni açar mı sı nız; me se la ha ya tın han gi ger çe ği? Kürt le ri ka zan mak için o za val lı mev cut so lun dev rim ci ro lü yet mez di. Bir de en önem li si Kürt lük KDP nin elin dey di. Eğer biz ge liş mek is ti yor sak KDP nin elin den Kürt lü ğü al mak zo run da yız. Ama sol ter mi no lo jiy le bu nu yap mak müm kün de ğil. Kür dis tan da bir sol mü ca de le şart ko şu lu yor. Evet, Kür dis tan da bir sol mü ca de le hem il kel mil li yet çi li ği yen me mi ze yol aça cak, hem de çok güç lü olan sos yal-şo ve niz mi aş tı ra cak. Ni te kim bu doğ ru lan dı. Doğ ru lan mak la be ra ber bi zim gru bun ge liş me şan sı art tı. Siz o ge zi yi ta mam la dı nız... Ka ran lık ta, kur şu na kar şı yü rü yor duk Ta bii, to hum ser pil di. Çok iyi ha tır lı yo rum, ar tık bi zi öl dür se - ler de gam ye mem di yor dum. Çün kü to hum ser pil di mi ye şe rir. Ölü mü bek li yor dum açık ça. İş te 18 Ma yıs ta Ha ki Ka rer kat le dil di, An tep te. Bi linç li bi ri, Ster ka Sor adı na ne idü ğü be lir siz bi ri vu rup çık tı. Ala at tin Kap lan; 1 Ma yıs ta da gö rül müş bir pro vo ka tör dü. Yi ne bas tık pos tal la rı ile Si ya sal a ka dar ge lip da ha 1974 te bi zi da - ğa da vet eden bir ki şi lik ti. Onun ön der lik et ti ği bir grup tu. Çe ki yor tar tış ma ya ve kat le di yor. Ar tık dev le tin üze ri mi ze gel di ği ni an lı yor dum. Za ten 18 Ma - yıs ta Ha ki şe hit düş tük ten son ra 3 Ha zi ran da da dar be ve dar be ak şa mı bi zim tu tuk lan ma mız. O za man ölü yo ruz de dim. Na sıl bu nu sı yı rı rız di ye dü şü nü yor dum. Ade ta ka ran lık ta, kur şu na kar şı 50

51 yü rür gi bi bir ağır lık la ge ri si ni ge tir me ye ça lış tık. Sa nı rım bu da ka - mu o yu na bi raz yan sı dı. Uğur Mum cu nun özel lik le üze rin de dur du - ğu, MİT mi Apo ya yar dım cı ol du? yak la şı mı; sa nı rım bu na tam açık lık ge tir me nin ye ri dir. Be nim o za man ge liş tir di ğim bir ni şan lı - lık ola yı, ya ni bir ka dın ola yı var. Ha la tar tı şı lı yor. Böy le bir ka dın var dı. Bu ba yan Kürt kö ken li. Der sim is ya nın da ai le si ke ma list le rin aja nı ola rak ça lış mış. Si zin eşi niz de ğil mi? Evet, öy le ola cak. O za man aşık ol du nuz mu ona? İşin için de ger çek ten çe şit li et ken ler rol oy nu yor. Po li tik ağır lı - ğı olan bir ai le; CHP ge le ne ğin den. Sol cu ke si li yor ve bir de Kürt. Be nim için bun lar önem li. Po li tik ağır lı ğı var, sol cu, Kürt ve bir de il gi çe ki ci yö nü olan, is yan lar da rol oy na mış bir ai le. Ya ni siz o ev li li ğe adım atar ken si ya si öl çü ler le mi ha re ket et - ti niz? Bü yük oran da. Ama aşık da ol muş su nuz dur. Duy gu yö nü nü in kar et mek doğ ru de ğil ta bii. Fa kat sa de ce bir si ya si amaç lı bir yak la şım da de ğil, duy gu ola yı da de ğil. An la şı lı yor. İki si de bir leş ti di ye bi li riz, ama han gi si ağır lık lı o ay rı bir me - se le. Onu bu sa at te de çö ze mez sin. Çok zor ta bii. Bu ev li lik işin içi ne gi rin ce za ten bu nun hi ka ye si de çok ka rı şık. Ba ya nın du ru mu he men izah edil me ye muh taç. Ai le dev let iş bir lik çi si, dev let le 40 yıl ça lış mış bir pe de ri söz ko nu su. İs - met İnö nü den bi le tak dir na me al mış bir ki şi lik. Da ha son ra sa nı rım 1985'te ga ze te le re yan sı yan bir de meç ve ri yor; biz kı zı mı zı bu ada mı dev le te bağ la mak için ver dik di yor. De me ci ay nen böy le dir. An ka ra em ni ye ti ne gün lük ola rak gi dip ge li yor. Aca ba şim di bu kız da böy le iliş ki li bi ri si mi? Ben her za man söy le di ğim gi bi, şim di de bu sub jek tif bir ajan mıy dı, ob jek tif bir ajan mıy dı, di ye cek bir du - rum da de ği lim. Bu ra da bir pa ran tez, bil gi açı sın dan. Es ki eşi niz şu an ya şı - 51

52 yor, ha yat ta. Ga li ba. Si zin ör güt ten ih raç mı edil di? İh raç de ğil, onun hi ka ye si uzun. Biz bü yük bir sa vaş ya şa dık. Ben ke sin bu nun bir ro man ile çö zü le bi le ce ği ka nı sın da yım. Ama siz şu an na sıl ol du ğu nu, ne yap tı ğı nı bil mi yor su nuz? Ke sin, bü yük bir sır. Ney le uğ raş tı ğı be nim için çok meç hul. Ba na gö re bu PKK için de ki bir çok du ru mun izah edil me si dir. Mev - cut du rum la rı izah et me yi bu iliş kiy le bi raz bağ lan tı lı ola rak gö rü - yo rum. Ben bu na de ğin me den ön ce o dö ne mi An ka ra da na sıl sı yır - dı ğı mı zı aça ca ğım. Bu çok önem li. Bu bağ lan tı nın da bir pa yı ol du? Ke sin var. Çün kü Pi lot 3 Ha zi ran dar be sin den son ra sap tı rıl dı. Siz o za man tes pit et ti niz mi? Ke sin. Adam 12 den vur du bi zi. Fa kat hiç bir şey ol ma mış gi bi bir haf ta son ra tek rar gör me ye baş la dık. Adam her hal de şu nu san dı; bun lar yut tu. Gö rü nüş te de bi raz öy le. Bu bi zim çok önem li bir ba şa rı mız dır as lın da. Onu 6 ay ön ce öy le ida re et ti ği mi çok iyi bi li - yo rum. Bir de ba ya nın ai le si dev re ye gir di. Ai le ye gir mek de mek ade ta dev le tin ku ca ğı na otur mak gi bi dir. Pi lot, Ağa bey sen 1978 i ne re de ge çi re cek sin? di yor du yi za ten An ka ra da ge çi ri yo - rum i de An ka ra da ge çi re ce ğim di yor dum. Si lah lı mü ca de - le ye bi zi bu laş tır mak is te di. Ne ya pa cak sın di yor, bir der nek, bir ya yı ne vi, bir der gi di yo rum. Ben den 200 bin. Ba ba mın ma lın dan sat tık, Ağ rı dan ba tı ya göç et tik di yor. Ta mam de dim, sen ha - zır la. Ve sa nı yo rum bun lar çok inan dı rı cı bir bi çim de bil gi ola rak MİT e gi di yor. Adam al tın ge ti ri yor, 4. kat ta bir apart man da i re si al dı, her tür lü ih ti ya cı mı zı kar şı la ya cak ka dar be ni An ka ra ya bağ - la mış gö zü kü yor. Ger çek ten de hay li cid di bir ev li lik de ne yi mim de yü rü yor. Be nim ar tık An ka ra ya bağ lan dı ğı mı, faz la bu ra dan çı kış ya pa - ma ya ca ğı mı ke sin leş tir me ye ça lı şı yor. Gru bun da öy le faz la iki-üç kur şun sı ka cak ada mı yok. Dü şün ce ler teh li ke li ama öy le ki hep si ni bi li yor lar. Adam bağ lan mış bir ai le ye, o da dev let ai le si. Taş ol sa bun lar ne ka dar kaş ya rar? Dev le tin ta ham mü lü o gün için bu ka - 52

53 dar dır. Bu ra da MİT in yar dı mı mı var, kont ro lü mü var, onu ka mu - o yu na bı ra kı yo rum. Ba zı spe kü las yon la rı ön le mek açı sın dan özel lik le Uğur Mum cu, ölü mün den çok az ön ce bi zim le il gi li ki ta bı bu te mel de ge liş tir mek is ti yor du. Ba na da ba zı so ru la rı sor mak is te miş, duy du ğum ka da rıy - la. Ben ka mu o yu nu ay dın lat mak için böy le ce vap ver me ge re ği ni du yu yo rum. Çün kü o bu me se le ye el at tı ğın da ba zı ki şi ler ra hat sız ol muş ola bi lir. Bel ki onun kat le dil me sin de ele al dı ğı bu ki ta bın da et ki si ola bi lir. Bu me se le yi böy le açar sa or ta da MİT in çok cid di bir ba şa rı sız lı ğı söz ko nu su. Dü şü nün ya ni, iki yıl biz ade ta MİT in pa - ra sıy la po li ti ka yap tık. Pi lot her gün bi zim ar ka daş la rı lo kan ta la ra gö tü rü yor du. Bir sü rü ih ti ya cı mı zı fi nan se edi yor du. Ai le de ha ke za An ka ra da bir da ya nak gi bi. Ta bii, bü tün bun la rı söy ler ken ben ai - le yi kul lan dım gi bi bir id di a da de ği lim. Öy le faz la teh li ke li ola ma ya ca ğım ko nu sun da is tih ba rat bil gi si ne sa hip tir. Ha la ora da da ma aş lı du rum da dır bi zim le iliş ki si olan ba - yan ve gün lük ola rak gö zü kü yor. Giz li olan bir ör güt çü lük yok gi bi. Fa kat bu ra da MİT in ya nıl gı sı ola bi lir, bu ka dı na gü ve ni yor. Baş ka iz le me ted bir le ri ne baş vur du ğu ka nı sın da de ği lim. Çün kü bu çok ye ter li ve et ki li dir. Ta bii ben çok en di şe li yim. Biz Hil van-si ve rek si lah lı dö ne mi ne baş la mı şız, 1978 in Ka sım ın da par ti yi ilan et tik. Za ten 1977 son ra sı ya şa dı ğı mız bir te sa düf tür de dik. Dar be kal dı, on dan kur tul duk. Bir de bi li yor su nuz, 1 Ocak ta Ece vit ka bi ne si ku - rul du, o da çok önem liy di. Ece vit iz le mek ile ye ti nil di. Onun Ad nan Er söz ad lı bir MİT müs te şa rı da var dı ve o ka dar kont rge ril la cı de - ğil di gi bi me ge li yor. Ya ni en azın dan iz le mek; Ece vit in de bi raz tak ti ği oy du. Za ten Pi lot da bi zi iz li yor du o za man lar. Öy le he men fa i li meç hul bir ci na yet iş le me di ye bir du ru mu yok tu. Bi zim öy le bir du ru mu muz da yok. Ya ni bir Rız ga ri gru bu var, man gal da kül bı rak mı yor. Evet, ben ay nı şe yi so ra cak tım: Şim di bu Rız ga ri, da ha son ra on lar dan ay rı lan Ala Rız ga ri, Te ko şin, KUK vs. Bu grup la rın da ay nı şe kil de, siz me se la on la ra gö re da ha kü çük ha cim de si niz, da - ha az et ki li si niz, siz böy le kont rol al tın da ol du ğu nu za gö re on la - rın üze rin de de ben zer bir kont rol ol du ğu nu söy le ye bi lir mi yiz? 53

54 MİT'in ör güt le re sız ma sı hız lı dır Ke sin. Be nim bu ra da ya pa bi le ce ğim tes pit şu: Kürt grup laş ma - la rın da MİT en çok al tı ay ya ge çer ya geç mez için de dir. Yal nız kont rol da de ğil, için de dir, mer ke zin de dir. Ben yi ne de di ğim gi bi bu ra da ba ya nı ajan ola rak it ham ede cek du rum da de ği lim. Bu na ih - ti yaç da duy mam. Ama çok so mut bir dev let kont ro lü ol du ğun dan bir kuş kum yok. Do lay lı yol lar de nen di. Zi hin sel ola rak, ya şam tar - zı ola rak. Ai le ce gö rüş tü ğü nüz sü re ce, za ten o bağ sü rü yor. Ga yet ta bii. On dan da öte ye ki şi li ğin ken di si bir dev let. Ya ni ay rı bir si cil nu ma ra sı na da ge rek yok. Bir dev let ola yı ile kar şı kar - şı ya ol du ğu mu da ha son ra an la dım. Kar şım da bir ka dın de ğil, cin si - ye ti bel ki de hiç dü şü nü le me ye cek ka dar bir apay rı kim lik li ki şi lik. Buz gi bi bir dev let ade ta. Çün kü be nim öy le dü şün dü ğüm gi bi bir duy gu dan eser yok. Öy le bir ka dın ol mak tan eser yok. Ne yi na sıl ya şa mak is te di ği hiç bel li ol ma yan bi ri si. Ta bii, na sıl al tın dan çı ka - ca ğım! Bu tam 10 yıl lık bü yük bir mü ca de le ile gün ışı ğı na ka vuş - tu. Ora ya da ha son ra ge le ce ğim. Bu ra da be nim de ğin mek is te di ğim, An ka ra ka le sin den uçar ken, bir an lam da bu iliş ki ler be nim için hay li kat kı sun du. Ya ni çok plan lı mıy dım ben bu ra da, çok hi le li mi ha re ket et tim? Bi raz öy le, bi raz da şans. Sez gi ler rol oy na mış ola bi lir. Bu ra ya do kun ma dan ön ce, bu grup lar da aca ba MİT in de ne ti min de de ğil miy di so ru - su na ge le lim. Bir KDP ör ne ği ni ver miş tim. İlk KDP yi ku ran bir Fa ik Bu cak ola yı var. Fa ik Bu cak 1965 te Bar za ni den de et ki le ne - rek, Tür ki ye KDP si ni kur mak is ter ve ku rar da. Ama o da kü çük bir grup ta bii. Fa kat çok geç me den MİT ar tık Bar za ni ka na lıy la mı olu yor, fark edi yor ve hat ta ya kın ta ki be de alı yor. Fa ik Bu cak dü rüst, Siverek'li Za za ve sert ka fa ya pı sı na da sa hip. Ya ni bi raz yi ğit tir. Aşi re ti de var ler de bi li yor su nuz, bi raz uy gun bir or tam. Bi raz ya şa ya bi le cek bir dö ne mi teş kil edi yor. Gü - cü var, or tam uy gun. MİT bu nu bu lu yor, gö tü rüş tar zı ise çok il ginç. Bir al bay Fa ik Bucak'ı ça ğı rı yor ve bir tar tış ma olu yor. Al ba ya Se - 54

55 nin bu apo le ti ni sö ker ata rım, sen kim olu yor sun di yor. Jan dar ma al ba yı ay nı za man da dö ne me gö re dev let için de özel ye ri olan ve bir an lam da özel sa vaş fonk si yo nu nu gö ren bir yer de dir. Si ve rek gi - bi bir yer de de on dan aşa ğı sı ol maz. Bu KDP ola yın da fark et miş. As lın da pro vo kas yon pe şin de. Açı ğa çı kar tı yor bu nu ve gö tü rüş tar - zı çok il ginç. Aşi ret ve ya de ği şik bir ka bi le için de ai le çe liş ki si ya - ra tı lı yor. Bu tar tış ma sın dan gün geç me den, tra fik ka za sı sü sü ve ri - le rek bir olay ya ra tı lı yor. Kı sa ca sı bir ör güt sek re te ri dir, ama na sıl vu rul du ğu nu an cak 30 yıl son ra an la mak müm kün olu yor. MİT in gö tür dü ğü ke sin. Bu na ben zer bir çok ör ne ği da ha sı ra la ya bi li rim. Kal dı ki, o gö tü rül dük ten son ra KDP nin ba şı na bu se fer Sa it El çi, Sa it Kır mı zı top rak; iki Sa it gel me ye ça lı şır. İki si de dü rüst yurt se - ver. Sa it El çi ger çek ten dü rüst. Sa it Kır mı zı top rak var dır, o da onun bi raz ye tiş tir me si; hem ona yar dım cı olur, hem on dan et ki le nir. Bun lar 1970 'lerde, özel lik le 12 Mart sü re cin de Bar za ni sa ha sı na çe - ki lir ler. MİT ola yı gör müş ve bu an lam da da kont rol al tı na al mış. Sa it Kır mı zı top rak (Dr. Şı wan), as lın da tıp kı 12 Mart di re niş çi le ri gi bi bir Kürt ey lem ci li ği ni ya rat mak is ti yor ol duk ça ger çek çi ve im - kan la rı da var. Bu nun ha zır lı ğı nı ya pı yor, fa kat bir şe yi he sap la ya - mı yor; Bar za ni yi bü yük bir yurt se ver, hat ta Ho Chi Minh de ğe rin - de bir li der ola rak gö rü yor. Ör gü tü nü ku ru yor ve Ben de pat la ta ca - ğım Hak ka ri de, is ya nı baş la ta ca ğız di yor. Tıp kı 10 yıl son ra bi zim baş lat tı ğı mız gi bi. Ta bii kont rol al tın da, ba kı yor iş ler teh li ke li, ay rı - ca bu nun önün de en gel ola rak bi raz Bar za ni yan lı sı Sa it El çi var her hal de. Ol maz di yor, böy le bir ha re ket. Sa nır sam bu na pa si - fist tir di yor. Da ha son ra pro vo kas yon ge liş ti ri li yor. Sa it El çi vu ru - lu yor. Son ra bu nun için sen yap tın di yor ve Sa it Kır mı zı top rak da KDP ta ra fın dan vu ru lu yor ye doğ ru gel di ği miz de KDP iki Sait'i de bir bi ri ne vur dur ta - rak bir komp lo ile gö tü rü yor. Ye ri ne Dervişî Sa do ge li yor, bir de bu Şe ra fet tin El çi var. Tür ki ye, Su ri ye, Irak üç ge nin de bu lu nan Adı var kö yü ne giz li gi di yor lar. Uzun sü re ora da ka lı yor lar. Şim di bu bir MİT ope ras yo nu dur. Ke sin ola rak T-KDP 1972 de MİT in de ne ti - mi ne ge çi ril miş tir. On dan son ra ta ma men ör güt len di ri li yor ve bun - 55

56 la rın hep si da ha son ra bi ze kar şı ko ru cu ola rak sa va şan bir ya pı dır. T-KDP po li tik dü zey de ör güt len di ri le rek bu ya pı ya dö nüş tü rül mek is te nir. Faz la ba şa rı lı olup ol ma ma sı önem li de ğil. Fa kat şu an da bir ko ru cu par ti si gi bi dir. Bu son aşi ret top lan tı la rı hep ora dan gel me - dir. Bi zim le sa va şan ko ru cu lar hep KDP nin adam la rı dır ve ya mi - lis le ri dir. Hep si Gü ney de sa vaş mış lar dır. Bi ri si ni vur du, di ğer le ri ni vu ruş tur du, da ha son ra sı nı da ele ge çir di. Bu tıpk TKP için de böy - le dir. Mus ta fa Sup hi le re de böy le da ve ti ye çı ka rıl dı. Ge lir ler ve pro vo - kas yon ya ra tı lır. Trab zon dan bin di ri lir ler ve ora dan gö tü rü lür ler. Ha ki ki TKP ye ri ne sah te TKP ge çi ri lir ve o gün bu gün dür TKP bi - ti ril miş tir. As lın da TKP nin bi ti ri li şi 1920 ler de baş la tıl mak ta dır. Ku ru lu şun da yi ğit ve inanç lı in san lar var. Ama Mus ta fa Ke mal çok us ta bir yön tem le işin içe ri si ne gi ri yor. TKP le ri bir leş ti ri yor ve dü - rüst olan öğe le ri de tas fi ye et ti re rek ken di adam la rı nı ege men kı lı - yor. Ha la Türk so lu ken di ni bu du rum dan kur ta ra mı yor. Hi ka ye si uzun, ben faz la uzat ma ge re ği ni duy mu yo rum. KDP li - ler de böy le dir, TKP ler de böy le dir. Şim di bu nun la si zin iliş ki niz ne dir di ye cek si niz. Pi lot tan bah set tim, ai le den bah set tim. Ba zı la rı biz kuş ku la nı yor duk, ne den sen bu iliş ki le ri bı rak ma dın di yor lar. Ba zı ar ka daş la rı mız ger çek ten kuş ku luy du lar, en di şe liy di ler. Hat ta çok da öf ke li ler, ama ben An ka ra da kal dı ğım müd det çe bu iliş ki - ler den ka çı na ma ya ca ğı mı hep tah min eder du rur dum. Ben, doğ ru fik irleri ölü mü ne sa vu nan ki şi ler le iş ya pa rım Pe ki şöy le bir şey so ra bi lir mi yim bu ra da: He nüz ki şi - lik grup ken, ka rar la rı hep ken di ba şı nı za mı alı yor su nuz, yok sa ar ka daş lar la bu na sıl pay la şı lı yor? Hi ka ye şu; bu ra da ha la da öy le sü rüp gi di yor. Şef lik ten de öte - ye ke li me le rin, bü tün söz cük le rin or ta ya çık ma sı da ha son ra olu yor. Or ta ya çı kar dı ğın oran da grup ge li şi yor za ten. Pe ki grup ta me se la siz her han gi bir bi çim de se çil di niz mi? Ni ye siz ya pı yor su nuz? 56

57 Se çi me hiç ge rek ol mu yor ki. Do ğal li der. Do ğal lık tan da öte ye, ke li me ke li me, tez tez or ta ya çı ka rı lan lar olu yor. Di ğer le ri de bu nun la za ten bü yü yor lar. On lar bu na ka tı lı yor lar. Do ğal bir ai le gi bi olu yor ar tık. Se çi mi dü şün me ye ge rek yok. Çün kü do ğal bir ai le. Olu şum böy le. Yek vü cut mu de sem... Bu nok ta me se la. Bu kri tik ka rar la rı alır ken da nı şı yor mu su - nuz yok sa? Bu ko nu da müt hiş bir da nış ma du ru mum var. Ya ni bir fik ri ke - sin söy lü yo rum. Kar şım da ki nin fik ri ha li ne ge tir me den ben ge ri adım at mam. Be nim ba şa rı mın di ğer bir sır rı da bu dur. Ya ni be nim fik rim dir di ye söy le di ği mi kar şı ta raf ölü mü ne sa vu nur du ru ma gel - dik ten son ra, ben o ki şiy le iş ya pa rım. Ha la öy le mi? Ha la öy le. Ör güt oluş tur ma tar zım öy le dir. Bu se fer in san çok. 20 ki şi de ğil, 20 bin ki şi. Ha la öy le. Laf ye ti yor mu 20 bin ki şi ye? Çok de rin bir kav ra yı şı sağ lat tır ma dan bu iş yü rü mez. Öy le or - tak ka rar ala lım me se le si de de ğil. Ru hu na, yü re ği ne, bü tü nüy le ki - şi li ği ne bü yük bir amaç ola rak be nim set ti re mez sek, sı ra dan ör güt ka rar lı lı ğıy la biz bu bü yük ey lem li li ği gö tü re me yiz. Be nim bü tün ma ri fe tim bu ra da; bu ola yın bü yük ar tist lik ro lü nü oy na mak. Ar tist - lik der ken bir sa nat kar gi bi. Bu işin ro lü nü iyi tem sil et mek; bu nu ba şa rı yo rum. Bir çok özel lik var bu ko nu da. Tüm ya şa mı mı bu inan - ca ada ma da en ufa cık bir ku sur bi le bı rak mı yo rum. İna nı yor lar ve on dan son ra ka rar ve ri yor lar. Se çi me fa lan ge rek kal mı yor ki ar tık. Ha la da iş ler öy le. Ben, be ni eleş tir me sin ler de mi yo rum. Ben mec lis oluş tur sun lar di yo rum. Bir sü rü kon fe rans, kong re var, hiç bi - ri si ne git mi yo rum. Ken di le ri is te di ği gi bi tar tış sın, her tür lü ka ra rı al sın lar. Ben so ru yu şun dan ötü rü so ru yo rum. O za man lar bir çok ar - ka daş kı zı yor muş. Söy ler ler miy di si ze biz bu Pilot'tan şüp he le ni - yo ruz di ye? 57

58 Ör ne ğin bu ba yan dan kuş ku la nı yor lar. Hat ta be nim le iliş ki le ri - ni çok ya kı şık sız bu lu yor lar. Si zin gru bu nu za ka tı lan genç le rin o za man sos yal du rum la rı na sıl? Yok sul... Yok sul. Köy lü le rin ço cuk la rı ve oku ma ya gel miş ler. Di ye bi li rim ki, üni ver si te le re ka tıl mış en yok sul ke si min ha re - ke ti. Ba yan bu ko nu da çok ile ri özüm sen miş, ra fi ne ol muş bir ki şi - lik. Çe li şi yor, sı rı tı yor, hat ta ar kam dan ha ka ret edi yor lar mış. Ke mal Pir, Ce mil Ba yık gi bi ar ka daş lar, Na sıl bi zim yol daş la ra böy le ya - pı yor, biz bu nu çe kip öl dü re lim di yor lar mış. Onu da ha son ra ba na an lat tı lar. Ar ka da şın bir bil di ği var, kal sın de miş ler. O ay rı bir hi - ka ye. Bi zim, ba yan ile içi ne gir di ği miz ev li lik ten zi ya de bü yük bir ça - tış ma. He men bir ipu cu ve re lim, bu ça tış ma as lın da her şe yi be lir le - yen öne me sa hip tir. Yal nız giz li ör güt çü lük dö ne mi açı sın dan söy le - mi yo rum. Ulu sal olu şum dan tu ta lım bu sa va şın ka de ri ni böy le sey - re dil me si ne ka dar bir öne mi var. Bu sa nı rım MİT i de ya nıl gı ya gö - tür dü. Fa kat bi zi de çok zor la dı. Eğer bir kont rol ara cıy sak, bu en azın dan ai le ara cı lı ğıy la bi raz böy le ge li şe ce ğe ben zi yor du. Ve kar - şı mız da ki mu ha tap da öy le sı ra dan bir mu ha tap de ğil. Ya ni bir ka - dın ola yı se ni ra hat lık la bir gün de her tür lü iliş ki ye çe ke bi lir. Sırf bir ev de, bir ka dın da, bir er kek te, bun la rın iliş ki le rin de na sıl bir ge - liş me bek le nir, onun la bir gün oy na mak bi le in sa nın çıl dır ma sı için ye ter li dir. Bu ken di ne gö re bir an la yış. Ken di ne gö re ben çok ters, dün ya da hiç kim se ye ben ze me yen bir ki şi yim. Ge çen gün zin dan dan çı kan bir ar ka daş söy le di: Ben dağ da ki ço ban la ev li lik ya pa bi li rim, ama bu adam la ya pa mam. Ar tık mec - bur kal dım şek lin de bir de ğer len dir me si var. Ni çin mec bur ol muş? Be nim da yat ma la rım mı dır? Baş ka bir şey mi dir, bi le mi yo rum. Ama be nim bi raz da ma ha re tim de me ye yim de, ya ni böy le bir şey ge rek li de dim. Bü yük bir çe kiş me ye yol aç ma sı şun dan çok önem li; dış et ki le rin den zi ya de iç et ki le ri be ni çok de ği şik bir ha re ket tar zı - na it ti. Bu so ru nun çö züm len me si ge re kir, ama öy le kav ga, gü rül - tüy le de ğil de so nu na ka dar pe şi ne dü şe rek. Ya ni bir yer de, be nim 58

59 gö züm ade ta be nim ile bir lik te dir. De ği şik, baş ka kont ro le ge rek kal mı yor, o gru bu mu zun böy le sağ lam çı kı şı, par ti adı nı al ma sı ve yurt dı şı na çık ma sü re ci bu iliş kiy le ya kın dan bağ lan tı lı dır. Pe ki, yurt dı şı na çı ka ca ğı nız nok ta da ir ti bat la rı ko par dı nız mı? Kes tim ta bii, ta ma men kes tim. O boş luk ta ne yap tı lar? Ge zi ba ha ne si ya ra tıl mış tı. Ani den ben çe kil dim. Ve ke sin öy le yurt dı şı na çı ka ca ğım di ye en ya kın ar ka da şım da hil hiç kim se ye bir şey söy le me dim. İki gün de bu ka dar ol du bit ti ye gel di. Kı zıl de - re ye yi ne bu ra da de ği ne ce ğim. Ba na gö re Kı zıl de re de Ma hir ler böy le bir şey öğ re ne ce ği ne, dı şa rı çık ma lıy dı. O çok kri tik bir sü reç. Ey le mi miz Kızıldere'nin öze leş ti ri si dir Şimdi bu ra ya ge le lim: Ben bun la rı bir yer de Kı zıl de re ye açık - lık ge tir mek için söy le dim. Şim di Kı zıl de re yi da ha iyi de ğer len di - re bi li riz. Be ni çok et ki le yen bir olay. Et ki sin den ha la kur tul muş de - ği lim. Bir de fa ör güt sü rek li li ği çok önem li. Za ma na ya yı yo ruz ve o sü rek li lik fik ri ger çek le şi yor. Ey le me gir mi yo rum. As lın da be ni de pro vo ke eden var. Her an ey le me gi re bi li rim ve so num ge le bi lir. Ade ta böy le ke na ra gel miş da yan mı şız. İsa bet li dav ra nı yo rum. Ve bu da gru bun şan sı nı ar tı rı yor. Üçün cü ve en önem li hu sus, ar tık bir sez gi mi de sem, çok giz li, ani den di ye bi le ce ğim bir tarz da, yıl la rın en di şe si var. İz le ni yo rum, du yar lar sa dı şa rı çı ka ca ğı mı, kim bi lir ba na ne ya par lar di ye bir en di şe de ağır ba sı yor. Bir den bi re na sıl gru bu kur duk, o bi çim de de bir dı şa rı çı kı şı ger - çek leş ti ri yo rum. Ger çek ten o dö nem MİT inin bu nu far ket me si müm kün de ğil di. An cak yurt dı şın dan gön der di ğim mek tup ya ka la - nın ca, fark et ti ki ben dı şar da yım. O za ma na ka dar da çok şey de - ğiş ti. Bir yıl gi bi bir sü re kur ta rıl dı. İş te Kı zıl de re den be nim çı kar dı ğım ders ler ne dir der sen, bu üç önem li hu sus ta özet le ne bi lir. Genç le rin ru hu, mi li tan lı ğı çok ya man ama böy le ey le me git mek de ke sin lik le de li ce si ne bir iş. Çok bağ lı - 59

60 yım. On lar adı na ha ya tı mı or ta ya ko ya bi le ce ği mi gös ter mi şim, ama ben yön tem de de ği şik lik ya pa ca ğım. Ör gü tün sü rek li li ği ni esas ala - ca ğım, böy le ale la ce le ey lem le re gir me ye ce ğim ve bir de dı şa rı ya ne fes bo ru su nu aça ca ğım. Bir ne vi öze leş ti ri dir, Kı zıl de re nin öze - leş ti ri si dir. Doğ ru ola bi lir. Ke sin lik le bu na bağ la na bi lir. Bu na bağ lı ola bi lir. Kı zıl de re de ne yi min den be nim çı kar dı ğım ders, 7,5 yıl son ra ha yat bu lu yor. Ama ders le rin ta ma mı bu de ğil, da ha son ra si lah lı pro pa gan da dö ne mi de ge le cek. Ora dan al mı şız der si mi zi, si lah lar ol ma lı, ama ne za man? Öy le aya ğı nı sağ lam bas ma dan ço ğu nun dü - şün dü ğü gi bi ben ça ta-pa ta si ya set yap mam. Kırk kez öl çüp on dan son ra adım at ma gi bi bir hu yum da var. Kor kunç ko şul lar al tın dan çık tı ğı mı zı bi li yor su nuz. Bir Kı zıl de re yi te la fi et mek için, onu ben si ze so ra ca ğım, bu ara da di ya lo ğu bi raz da ha ge liş ti re bi li riz. Me se la sor ma ya baş la ya - yım. Şim di bu genç ler git ti, o bi zim bü yük yi ğit ön der le ri miz, bir - den bi re ade ta her şey bı çak la ke si lir gi bi ke sil di. Ar dın dan çı kan la rı o mi li tan lar la kar şı laş tı ra mam son ra sı çı kış la rın ba na gö re ta - mir ca nı is ter ta bii. Kök kok muş tur; sa çak lar çı kar. On la rın da ağaç olup ol ma ya ca ğı pek bel li de ğil dir. O si zin de ğin di ği niz bir çok grup ba na gö re öy le dir. Kök ke sil di, bi raz fi liz çı kı yor, ama da ha son ra ufak bir dam lay la on lar da gö tü rü lür. O kök ten çı kı yor lar ama kırk ta ne sür gü çı kı yor ve bu da kırk tür lü grup olu yor. Kök ka dar ağaç - laş ma im kan la rı yok. Ku su ra bak ma sın lar ama bu bir re a li te. Ben, iş te bir de onun için Kür dis tan ı de ği şik gör düm. Ben Tür ki ye de bir grup oluş tu ra maz dım. Do la yı sıy la ro lü mü oy na ya maz dım. Be nim de ği şik bir top rak ta kök sal ma ola yı na ih ti ya cım var dı. Onun için de Kür dis tan top ra ğı nı ter cih et miş ola bi li rim. O genç ler iyi ta kip edil me di. Za ten o grup la ra hep kuş kuy la bak tım. İş te bun - lar doğ ru tem sil ci lik yap mı yor lar. Be nim için Ma hir ler çok so mut. THKO cu lar da çok so mut. Hep si yi ğit adam lar. Böy le opor tü nist - lik ya pa cak hal le ri yok. Ama di ğer le ri ne ba kı yo rum, hep si cay dır - ma cı, sap tır ma cı ta kı mı. Ba zı genç ler çı kı yor ama bir par lı yor bir 60

61 sö nü yor, par la ma la rı ile sön me le ri bir olu yor. Pek faz la umut ver mi - yor lar. Bu, ben de da ha da ge liş tir me ih ti ya cı nı do ğur du. On lar bu işi pek be ce re me ye cek ler. İş te Apo sa na so rum lu luk dü şü yor. Her ge çen gün ar tan bir iv me ile ade ta bu Tür ki ye de ki ler de bu işi ya - pa maz, sen bu işe da ha de rin lik li ka tıl, di yo rum. Yi ne di ye cek si niz, Kı zıl de re ile ne iliş ki si var. Var as lın da, bu se fer Kürt me se le si az çok ge liş ti ril me den, Tür ki ye de bu sol cu luk iş le ri faz la iler le mez. Es ki den Tür ki ye de dev rim ol ma dan, Kürt me se le si çö zü le mez de ni lir ken, ben gün geç tik çe Kürt me se le sin de bel li açı lım lar ol ma - dan, Tür ki ye de de mok ra si, sos ya lizm ol maz di yo rum. Ve git tik çe, bu gü ven ge li şi yor, pra tik bu nu bi raz da ha doğ ru lu yor. So nuç; Kı - zıl de re de ki va him ve tra jik olay be ni çok yön lü so ru lar la kar şı lı - yor. Bu so ru la ra ken di ha lim de ken di tar zım la ce vap lar ver me ye ça - lı şı yo rum. Ha la da so ru yo rum. Bu genç le rin he sa bı ne den so ru la - ma dı? Si ze çok çar pı cı so ru yo rum. Bü tün iç ten li ğim le söy lü yo rum, sen on lar dan ka lan tek sin. Se ni ayıp la mı yo rum. 17 yıl mı yat tın içe - ri de? yıl! 14 yı lın ko şul la rın da ya tan ada mı ne den suç la ya yım ki? Fa kat sen de so rum luy dun de ğil mi, bun la rın içe ri sin de? Ör güt so - rum lu lu ğun da var dı. Ge nel ko mi te üye si. Ge nel ko mi te üye si! Si zin ko mi te nin ele man la rı böy le git tik ten son ra, sen ce za e vi ne düş tün, 14 yıl son ra se ne kaç tır çı kış? ! Bel ki ör güt kur mak se nin için çok zor. Bir ye ni THKP/C ya rat mak çok zor. Ne den kur ma dın di ye se ni faz la suç la mı yo rum, ama sen de ba zı şey le ri ara yıp du rur sun. THKP/C bir ya lan de ğil ki. O genç ler çok gö zü ka ra ora ya gel miş ler di. Çok iyi bi li yo rum, ba zı bil di ri le ri oku dum ve da ğıt tım. Ya ni bil di ri ler san ki gök ten dü şen va hiy ler gi biy di bi zim için. Böy le ya zı yor sa uy gu lan ma lı. O dö ne - min dev rim ci genç li ği ne ha kim olan psi ko lo ji buy du. Son ra bir den - bi re ke sil di. Be nim yi ğit lik an la yı şı ma gö re, bu işin böy le ol ma ma sı ge re kir di. Bu adam lar ma dem ki biz ler için böy le kel le yi ver di ler, biz de na mus ge re ği de vam et me li yiz. Be ni bu işe sü rük le yen şe ye 61

62 ar tık fe o dal sa da kat an la yı şı mı der sin? Etik ah lak an la yı şı de riz. Etik-ah lak, ta mam. Ge liş miş bir ide o lo ji de ğil de böy le bir ah - la ki so rum lu luk la ben baş la dım. Ma dem sen ken di ni bu grup tan sa - yı yor sun, se nin gru bu nun en de ğer li adam la rı git ti. Sen na mus luy - san, ah lak lıy san bir şey ler ya pa cak sın. Za ten biz de iş le rin de ğer yar gı la rı hay li öğ re ti ci dir. Kürt ler de in ti kam cı lık di ye bir eği lim var. Se ni böy le hun har gö tür dü ler se, sen de öy le bir şey ler yap mak zo - run da sın. Bir söz da ha var. Hay fı nı 40 yıl son ra al mış, ne de er ken al mış der ler di ye. Böy le bir duy gu için için ba na iş li yor. Bu dev let - ten ben de hay fı mı ala ca ğım. Gö zü ka ra lık on la rı er ken den gö tür dü So run şu, siz bu genç le ri ni zi ne den böy le bı rak tı nız? Hat ta ak lı - ma şun lar ge li yor; Ba ba la rı nın bel ki ço ğu ke ma list ti. Oğul la rı nın böy le or duy la kar şı kar şı ya gel me le rin den bü yük sı kın tı da duy du - lar. Be nim se me di ler, ta mam. Ba ba la rı on la rın ar dı nı ge tir me di. Öy - le çok ah bap-ça vuş la rı, ni şan lı la rı da yok tu. Ağ la yan lar, sız la yan lar bi raz ar dı na dü şer ler. Çok güç lü ba zı ar ka daş la rı da yok tu ve ya di - ye lim ör ne ğin sen var sın. Aca ba şim di ne ka dar on la rı anı yor sun? Ben ha la dü şü nü yo rum ne var ne yok! Er tuğ rul hem de genç lik so - rum lu su, üst dü zey gru bun ge nel ko mi te sin de. Par ti, cep he, ör güt sö nüp git miş, şim di na sıl ra hat du ru yor? Ben, o tez ler kof tur de me ne ve ya çok de ği şik bir mark sist eleş - ti ri ge liş ti re rek et ki si ni or ta dan kal dır ma na pek an lam ve re mem. Eleş ti ri le bi lir, sol yo ru mu dur, sağ yo ru mu dur, bil mem şu ra sın dan bu ra sın dan bir çok eleş ti ri de ge ti re bi lir sin. Ve do la yı sıy la ken di ni ra hat lık la sa vun ma ya da ala bi lir sin. Ama be nim için şu so ru hep so - ru la cak: Öy le unu tu la cak bir olay de ğil. Ba na gö re unu tu la cak bir olay ol mak şu ra da kal sın, 22 yıl biz de böy le sü rek li in ti kam alı rız. Bu bir an la yış me se le si, bir yi ğit lik ve ya bir ar ka daş lık an la yı şı. Da ha siz gel me den ön ce, bu ar ka daş ge lir se be nim ilk söy le ye ce - ğim söz, si zin in ti ka mı nı zı al dık sö zü ola cak di yor dum. Bun dan da ha iyi söz ola maz de dim. O dev rim ci le ri ben çok iyi ta nı yo rum. 62

63 Ma hir le rin ey lem ci li ği ni bi li yo ruz. Ma hir çok gö zü ka ra bir mi li tan - dı. Anı anı na ey lem için dey di de ğil mi? Müt hiş bir yo ğun luk, dü - şün mek ge re ki yor. Dü şü nün ya ni, bir yurt dı şı na çık ma yı onu ru na ye di re mi yor. Onu çı kar ta ma dık. Ka bul et me di. De ğil mi, ka bul et me di. Anı anı na da çok fa al, çok yo ğun ve her an bir ey lem pe şin dey di. Ak si ni iha net sa yar dı. Sa nı rım ey lem an la yı şın dan do la yı bir tas fi ye de ol du. Da ha tem kin li ha re ket edil me si ge re ki yor du. Evet, Ma hir onu bi le yap mı yor. Di ye cek si niz sen bu ka dar ses - siz den al dın ama tem pon la o tem po ara sın da iliş ki var mı? Bu ko - nu da da ben ce iliş ki var. Her kes be nim tem po mum müt hiş ol du ğun - dan bah se der. Ben de ki tem po ol duk ça müt hiş tir. Aca ba bu tem po bi raz da Ma hir le rin, bi raz da THKO'nun bir de va mı, onun sür dü rül - me si de ğil mi dir? Ben bu nu her hal de gök ten alıp ge tir me dim. O dö - ne min genç li ği nin ve ya bu gru bun, bu ör gü tün ya şam tar zıy dı. Ben - de ki fark baş ka dır. Gö zü ka ra lık, on la rı er ken den gö tür dü. Ben de ki da ha de ği şik yo rum dur. Ar tık bü yük tak tik us ta lık mı der sin, çok fark lı bir yo rum şek li mi der sin, ne de ni lir se de nil sin, özün de çok yo ğu num, çok yük sek tem po lu yum. Ama plan la mam ay rı. Sağ lam yer le re bas ma dan öy le bu iş le re yo kum. Hat ta en kor ka ğı yım da di - ye bi li rim. Ama di ğer yan dan müt hiş ta kip çi yim. Ha la tar tış mı yo - rum, san ki 22 yıl dır ay nı ör gü tü ya şı yo ruz. Ya ni o sav cı lar se ni zor - la ma sın, be nim ör gü tü me da hil de ğil sin. Se ni ke sin ih bar et mi yo - rum. Ama 22 yıl lık ör güt be ra ber li ği miz var. Ta bii açık, se ni bu ra da yar gı lı yo rum ade ta. Yar gı la ma dan be ra at da çı ka bi lir, sa vun ma hak - kın da var. Bu ra da mah ke me olun ca, mec bu ren sa vun ma yap mam la - zım. Ben bu Kı zıl de re yi bı ra ka bi lir mi yim sen ce? Bu an la tım dan son ra. Şim di onu kim se bı rak maz! Kim se nin de bı rak tı ğı nı dü şün - mü yo rum. Aca ba? Na sıl bı rak mı yor lar? İnan dı rı cı bir bi çim de bağ lan tı la rı ile ko yu yo rum. Bit sey di, biz de söz ko nu su ol maz dık. Biz ken di da - 63

64 ya nak la rı mı zı in kar ede me yiz. Çok so mut, ade ta dev ra lı nan bir bay - rak ya rı şı gi bi ol du. Ve kor kunç bir hız la bu ra ya ka dar ge ti re bil dik. Şim di dik kat edin, on lar ilk de fa or du ya kar şı cid di ey lem ge liş ti ri - yor lar. Bel ki de Tür ki ye Cum hu ri ye ti ta ri hi nin en cid di baş kal dı rı ey le mi dir. Bu işi yap mak is te yen ler, de vam et mek is te yen ler na sıl yap ma lı, han gi tarz la, tem poy la gö tür me li so ru la rı na da şa ha det le - riy le ce vap ve ren ki şi lik ler olu yor. Ben bun la rın hep si nin doğ ru ve ka bul edi lir ol du ğu nu bi li yo - rum. Fa kat 1974 son ra sı Tür ki ye yi şöy le bir gö zü mü zün önü ne ge ti rir sek aşa ğı-yu ka rı 1980 e ka dar Tür ki ye de bir ya rı ör tü lü ve ya ya rı açık iç sa vaş ön ce si nin ya şan mış ol du ğu nu gör mek müm kün. Bu nun bi lan ço su bel li. Aşa ğı-yu ka rı 5 bin ka dar ölü son ba ha rın da, Tür ki ye için as lın da ta ri hi bo yun ca ya şa mış ol du ğu en bü yük al tüst lük ler den, en çe tin dö nem ler den bi riy di. Bu dö nem de dev le tin fa şist ha re ke ti ne bağ lan tı lı ma nev ra la rı na kar şı sol ken di ni sa vu nur ken, bir öz sa vun ma sü re ci ku rar ken, bu - nu kap sam lı di ye bi le ce ği miz bir kit le ha re ke ti ola rak ge liş ti rir ken ken di ön cel le rin den ve özel lik le bu çev re de THKP/C den, onun ön der li ği nin tra jik so nun dan epey esin len di. Do la yı sıy la ben 1980 ön ce si so la bak tı ğı mız da he men he men en esas lı esin kay na ğı nın Kı zıl de re yi de kap sa yan bir Dev- Genç, THKP/C ey lem li lik sü re ci ol du ğu nu söy le ye bi li rim. O an lam da bir ke re o hak kı tes lim et mek ge re ki yor. Ama Kı zıl de re o bü tün Dev- Genç ey lem li li ği nin tra jik bir so - nu cu dur, öze ti dir. Doğ ru dur. Ben onun için de ğin me dim. Yok sa gör mez lik ten gel me ve ya hak kı nı ver me me gi bi bir du rum da de ği lim. Özet tir, o son dur ve ben de ey le mi mi çok çar pı cı bir bi çim de o son la bağ lan tı lı kıl dım. Ben şu nu di yo rum: ara sı Tür ki ye so lu na da bak tı - ğı mız da si zin ha zır lık dev re ni zi sür dür dü ğü nüz dö nem de on la rın da ne ti ce al ma dı ğı ve 12 Ey lül 1980 re ji mi ta ra fın dan ye nil gi ye uğ ra tıl dı ğı ama ba ya ğı di şe diş, ka na kan bir mü ca de le sür dü rü - dü ğü nü de gö re bi li riz. Fark şu ra da: 1980 Ey lül ün de Tür ki ye so - lu nun mü ca de le si ke sin ti ye uğ rar ken, si zin ey le mi niz ger çek kim - 64

65 li ği ne bü rün me ye baş la dı. Bu ne den böy le dir? Ta ri hi an la ta rak açık lık ge tir me ye ça lış tım. Ör ne ğin Kı zıl de re öze leş ti ri sin den bir so luk bo ru su dı şa rı ya ta şı rıl - ma lıy dı. Bu ha re ket ler böy le son lan ma ma lıy dı. Bir da ha böy le bir son la as la kar şı laş ma ma lı dır. Bağ lan tı sı bu ka dar so mut. Ör güt sü - rek li li ği ni sü rek li sağ la ya bil me li dir. Be nim de ğin mek is te di ğim hu - sus, Kı zıl de re yle bağ lan tı sı hem dü şün sel, hem ey lem sel plan da ger çek ten çok fark lı bir olay. Dev let ger çe ği ne kar şı böy le bir olay ol ma say dı şim di Kürt lük de bu bi çi miy le faz la an lam bu la maz dı. Ege men sis te me kar şı de ğe ri çok yük sek olan bir ey lem. Bu iyi an la şıl ma lı dır. On ki şi nin ey le mi ne kar şı lık 10 bin as ker, ko man do et ra fı sa rı yor. Hiç ba şa rı şan sı da yok. Bel ki ba şın dan iti ba ren de teh li ke li. Eğer biz bu yo ru mu böy le ge liş ti rir sek faz la ger çek çi bir yo rum yap ma dı ğı mı zı da an la ma lı yız. Bun lar da ken di ey lem le ri nin çar pık za fer le ri ni ne he sap la ya cak du rum day dı lar, ne de he sap la sa - lar bi le gö re bi le cek du rum day dı lar. Bu ey le min bir pra tik ba şa rı şan sı ol ma dı ğı za ten baş la dı ğın - dan iti ba ren bi li nen bir şey. Ama yi ne de ya pı lı yor. Çok önem li bir baş lan gıç. Ya pıl mak zo - run da mı? Bir baş lan gıç... Bu ka çı nıl maz bir şey. Çün kü bu re jim De niz Gez miş le rin ida mıy la ka rar ver di ği an dan son ra ha yat ta ka lan la rın ve dı şa rı da ka lan la rın bu na bir kar şı lık ver me zo run lu lu ğu var dı. Doğ ru. Dev let bir yer de in ti kam du yu yor De niz le rin ey le mi ne kar şı ve ya ida mı nı ön le me ye kar şı. Fa kat da ha da de rin leş tir mek ge re kir. De niz ler ne den idam olu yor? Yal nız ida ma kar şı da bir ey - lem de ğil Kı zıl de re. Ama en azın dan onu ya pı la bi lir kı lan şey... Çok so yut dü şün me mek ge re kir. De di ğim gi bi, De niz le rin ey - le min de bü yük bir ge ril la ama cı var. Or du kur ma yı id dia edi yor. Za ten o adı tak mış lar ken di le ri ne. THKP/C ku rul muş, o da çok yi - ğit bir yü rü yüş. Mut la ka bir yer ler de çar pı la cak lar. Kar şı lık bu la - cak lar. Bu ra da önem li olan, 1970 ler den ge si ne ade ta gök ten bir taş dü şü yor muş ça sı na çar pı lan bir ey lem var. Halk la rın ger çe ği var, de - mok ra si var, sos ya lizm var, ba ğım sız lık var. Bü tün bu kav ram lar bir 65

66 yer de es ki ege men lik is te mi ne kar şı çok ye ni ve bir yer de bü tü nüy - le genç lik te so mut laş sa da bir sis te mi amaç lı yor. Ni te kim sos ya lizm an la yış la rı da ha son ra de rin leş ti ri le rek an la tıl - mak is ten di, ör güt an la yış la rı ge liş ti ril mek is ten di, ey lem an la yış la rı ha bi re ge liş ti ril mek is ten di. Biz bun lar için de ade ta bir da lız. Hep si - ni ge ri de bı ra kıp yük sel dik. Bu ger çek çi bir yak la şım dır. Bi zim ey - le mi böy le de ğer len di rin, des tek le yin ve ya bağ lan tı lı kı lın di ye bu - nu söy le mi yo rum. Yap mak is te di ğim bir ob jek tif ger çek li ğe dik ka ti çek mek. Şim di ay nı ob jek tif ger çek lik iki kat lı. Tür ki ye ile Kür dis - tan da is ter Ku zey, is ter Gü ney ol sun, 1980 son ra sı kon jonk tür iki ay rı sü reç te ge liş ti, ya ni eşit siz bir ge liş me var. Kür dis tan da ulu - sal di re niş için tüm ko şul lar olu şur ken, Tür ki ye de sos yal di re niş için ko şul lar ya vaş la dı. Bu iki si ara sın da do la yı sıy la bir ta kip li lik, bir bi ri ni iz ler lik ol ma ma sı nın ne de ni ni ben yal nız ca ön der lik le re ve Tür ki ye so lu nun çap sız lı ğı na, ka pa si te siz li ği ne bağ la ya bi le ce - ği mi zi dü şün mü yo rum. Çap ya da ka pa si te so ru nu bu ra da bu ko - şul lar al tın da bir ör güt ya pı sı nı, bir var olu şu kur tar mak la öl çü le - bi lir di, yok sa o sü re ci, 1980 ön ce sin de ki tem po sun da sür dü re bil - me nin mad di ze mi ni, halk ze mi ni çok kal ma mış tı di ye dü şü nü yo - rum. O yüz den in san lar Tür ki ye de de aşa ğı-yu ka rı 1960 la rın ikin ci ya rı sın dan iti ba ren do lu diz gin ko şan bir mü ca de le de ı da sa yar sa nız, 30 yıl lık si ya si öm rüm de Tür ki ye so lu ya da 30 yıl lık si ya si öm rün de üç as ke ri dar be gör düm. Ağır ye nil gi ler ya şan dı. Tüm bu za ma nı he sa ba kat tı ğı mız da bir Av ru pa ül ke sin - de 150 yıl da ya şa nan za man. Çok hız lı bir yü rü yüş. Av ru pa nın 150 yıl da sağ la dı ğı ulu sal de mok ra tik dev rim sü re - ci ni biz bu dö ne me sığ dır mak is te dik. Hat ta Kürt ulu sal ger çe ği ni de ay rı ca ifa de eder sek on dan da ha kı sa bir za man sü re ci, 15 yıl di - ye bi li riz. Bi raz de ğer len dir mek ge re ki yor. As lın da cum hu ri ye tin 1920 li yıl la rı o çok ça söy len di ği gi bi, ge liş miş bir ulu sal de mok ra - tik dö ne mi de ğil de, onun bir pro to ti pi ola rak de ğer len di ri le bi lir. Yal nız ca bir ulu sal bi çim le niş... İl kel mil li yet çi lik di yo ruz; me se la bi zim Gü ney de ki ör güt le rin du ru mu gi bi. Şüp he siz Tür ki ye de ki ne ağa lı ğa, aşi ret çi li ğe da ya lı 66

67 bir il kel mil li yet çi lik di ye me yiz. Onun sı nıf te me li eş raf tır, ki ora da da as lın da fe o da lizm-aşi ret çi lik bir an lam da var. Bir de pa şa lık ge - le ne ği var. Bü rok ra tik da ya na ğı var, ama bun la rın güç lü ulu sal te - me li ola rak de ğer len dir mek müm kün de ğil. Pa şa lık ta, eş raf lık ta ulu sal cı lık faz la yok tur. Ama o gü nün ko şul la rın da Mus ta fa Ke - mal in sı ğı na bi le ce ği ide o lo ji, zıt mil li yet çi lik ten baş ka sı da ol maz - dı ten gü nü mü ze doğ ru Os man lı pa şa, bü rok rat, eş raf da ya na - ğı par ça lan ma ya baş lan dı. Bir kaç Kürt gen ci, yi ne sos ya list bir kaç Türk gen ci var ve bun lar böy le bü yük bir ey le me ce sa ret edi yor lar. Bir an lam da 150 yıl da Batı'nın ulu sal de mok ra tik baş kal dı rı la rı na gö re çok kı sa ömür sü re le ri da hi lin de çok az bir sa yıy la, ama çok bü yük bir yo ğun luk la baş la mak is ti yor lar. De ğe ri bu ra da. Tür ki ye ger çe ği ne gö re bu bi raz böy le ol mak zo run da ve ya böy le ol du. Şim di bu nu bes le yen baş ka ulus la ra ra sı fak tör ler de var. On - la ra dik kat eder se niz THKP-C, THKO dan fark lı ola rak çok faz la te o rik bir ha re ket. Ya ni il kin ken di si ne te o rik bir çer çe ve çiz me ye ça lı şı yor ve esin kay nak la rı da dün ya ça pın da yü rü yen ha re ket ler. İş te Kü ba dev ri mi nin et ki si, La tin Ame ri ka da Che Gu e ve ra nın çı kı şı, ar ka sın dan Car los ve de vam edi yor. Ay nı şey ler Af ri ka kı ta - sın da, As ya da sü re gi di yor. Do la yı sıy la bü tün bu sü re ce da hil ol - ma ar zu su nu bes le yen çok faz la un sur var. Av ru pa da 68 ha re ke ti ol muş, onun ya rat tı ğı ey lem li lik var, Çin de kül tür dev ri mi var. Çin ile Sov yet Ko mü nist Par ti le ri ara sın da ki ça tış ma dev rim ci se - çe ne ği kuv vet len dir miş Tür ki ye de. Bü tün bu ze min çer çe ve sin de hep sin den önem li si or du da ay rış ma var. Bir ra di kal dar be gi ri şi mi var. Bu nun ya rat tı ğı mü kem mel elekt rik len me var. Or du nun içe - ri sin den dev rim ci ha re ke te kay ma lar var. Bu nun ya rat tı ğı cü ret - kar lık var. Sa de ce tek tek ki şi ler den çok, or tam si zi za ten cü ret kar kı lı yor. Bü yük ufuk la ra cü ret et mek için ye te rin ce so mut se bep var. Sa de ce ha yal gü cü nün zor la ya ca ğı bir şey de ğil. As lın da si zin du ru mu nuz da ce vap lan dı rıl ma sı ge re ken so ru ora da. Me se la be - nim ya şım da, be nim ça ğım da olan ve bu sü re ce da hil olan in san - lar açı sın dan bir ge ril la mü ca de le si baş lat mak ve bun dan za fer um mak o ka dar bü yük ya ra tı cı güç ge rek tir mez, çün kü her ta raf - 67

68 ta olu yor. Vi et nam, kur tul mak üze re, Kü ba dev ri mi ba şa rı lar la sü - rü yor. Bu tek rar lan ma ya baş lan mış dün ya nın pek çok ül ke sin de. Fi lis tin dev ri mi en par lak yıl la rı na doğ ru yol alı yor. Bu na da hil ol ma mak çok soy lu bir dav ra nış de ğil. Do la yı sıy la biz böy le bir yo la gi ri yo ruz. İç di na mik ler, iç sü reç ler, bu ra da ve ri le cek ka rar - lar çok da ha fark lı ay raç lar ge rek ti ri yor. Bu ra da mark sist dü şü - nüş önem li. Mark sist dü şü nüş me se la oto ma tik ola rak gi dip fab ri - ka da pro le tar yay la iliş ki len dir mi yor ama, mark sist dev let tah li li üze rin den, dev let le kar şı kar şı ya kal dı ğı nız da ne ya pa ca ğı nız ko - nu sun da ba zı çö züm le re gö tü rü yor. Şim di so ru şu: 1980 ler dün - ya sı bu ba kım dan çok el ve riş li bir dün ya de ğil ken, aşa ğı-yu ka rı bü tün dev rim ler ya tış mış ken, Sov yet ler Bir li ği nde çö zül me nin eşi ğin de olun du ğu na da ir sin yal ler ge lir ken, bü tün Tür ki ye nin 12 Ey lül re ji mi al tın da pes ti li çık mış ken, siz ne cü ret le ge ril la sa - va şı nı baş lat tı nız? Bu so ru nu za ge le ce ğim. On dan ön ce şu so ru ma ce vap ve re bi lir mi si niz. Si zin or ta ya çık tı ğı nız ve ge ril la sa va şı nı baş lat tı ğı nız za man içe ri sin de Tür ki - ye so lu si zin için ne ifa de et ti? Kı zıl de re ve onun ön ce si ha riç. Siz er ken dü şün dü nüz, ben bir çır pı da dü şün düm Kızıldere'yi, bi raz an lam lan dı ra lım. Bu na gel me den ön ce, be - nim bu ola ya bi raz da ha de rin lik li, so luk lu bak ma ih ti ya cı nı his set - mem söz ko nu su. Kü ba ya, Vi et nam a ba ka rak da ra hat lık la bir ge - ril la cı lık dü şü nü le bi lir di yor su nuz. Siz er ken dü şün dü nüz, ben bir çır pı da dü şün düm. Öy le çok yön lü, ya ra tı cı bir ça ba ya da ih ti yaç gös te ril me ye bi lir. Her ne ka dar te o rik ola rak böy ley se de, bu nu Tür ki ye top rak la rı na ek mek, he le Tür ki ye nin dev let mo de li ne da - yat mak öy le sa nıl dı ğı gi bi ko lay bir iş de ğil. Bu tra je di nin asıl an la - mı da bu ra da. TKP, KDP de ne yim le ri var. Hep si çok gü dük. Çok bü yük bir ki - şi lik siz lik ve ki şi lik eroz yo nu için de so nuç lan mış lar. Dik kat edin, ar ta kal ma sol cu lar çok ça re siz. Hat ta ba na gö re top lu mun sa kat 68

69 kal mış ke si mi, sa kat lan mış ke si mi de di ye bi li riz. Ma hir le rin, bi - zim ey lem opor tü niz me bir dar be dir bi çi min de ki söz le ri var dır. Bu ay nı za man da sa kat laş ma ya da kar şı dır. 70 yıl lık sol ge le ne ği de aş - mak is ti yor bir yer de. Ulu sal de mok ra tik dev ri mi de (200 yıl lık tır hi ka ye si) çok ra di kal bir bi çim de Tür ki ye top lum ger çe ğin den çı kar mak is ti yor lar. Şim di bu ay nı za man da ağır bir yük de mek tir. On la rın yi ğit li ği de za ten bu ra da. On la rın yi ğit li ği ni sı ra dan bir on ki şi nin ce sa ret gös te ri si ola rak al ma mak ge re ki yor. Te o ri var, si ya si yo ğun luk var. Ma hir, öy le sı ra dan bir ide o lo jiy le, yo ğun luk la bu işe gir me di. Çok müt hiş inan dı ğı tez le ri var. O tez ler ulu sal-de mok ra tik dev ri mi, sos ya liz mi, La tin Ame ri ka de ne yi mi ni, As ya de ne yi mi ni, Bol şe vik dev ri mi ni içe ri yor, hat ta Fran sız dev ri mi de ne yi mi ni de kıs men içe ri yor. Ar - dın dan (çok ja ko ben bir ha re ket mi di ye lim) böy le bir den bi re pat lı - yor. Ben ade ta bu nun şok et ki si al tın da kal dım ve bir et ki le ne ni ola - rak ne ya pıl ma lı so ru su na ken di üs lu bum ca ce vap ver me ye ça lı şı - yo rum. Si ze bi raz onun hi ka ye si ni an lat tım yıl la rı ara sın da Tür ki ye den çık tı nız. Ge ril la sa va - şı na 1984 te baş la dı nız. Bu 12 yıl da Tür ki ye so lu si zin için ne an - lam ifa de et ti? Biz sa de ce ça tış tık. Ne re dey se hep si bi zim düş ma nı mız ol du. Te o ri de, ar ka daş lık ta iyi ola bi li riz, fa kat pra tik-po li tik an lam da bir bir lik te lik sağ la mış de ği liz. Biz bu nu yi ne Kı zıl de re ger çe ğin de ara - ma lı yız. O tem po ve yo ğun luk me se le si dir. Be nim sti lim de tem po, tarz, yo ğun luk var. Ben di ğer hiç bir grup ta bu tem po yu, bu tar zı ve bu mi li tan ki şi li ği gö re mi yo rum. O grup la rın bir ço ğu na gir dim, hep siy le de alış-ve riş le rim ol du. Ba na gö re o tip ler son de re ce ha re - ket siz, ha re ket li ama ken di si ni son de re ce ku ma ra atan tip ler. Plan, ter tip ve yo ğun luk la rı nı ken di min kiy le kar şı laş tır dı ğım da çok za - val lı ca bu lu yo rum. Şim di bu ra da na sıl po li ti ka üret ti ği mi uzun uzun an la ta cak de ği - lim. Sa de ce ör nek an la mın da ba zı hu sus la ra de ğin dim. Bi zim po li ti - ka yı yü rü tü şü müz çok fark lı bir bi çim de dir. Kı zıl de re na sıl çar pı cı, na sıl ken di ni ade ta so nu nu ön ce den ilan eder ce si ne bir ey lem se, bi - zim ki de o ka dar gö rü nüş te si lik, id di a sız, hiç kim se nin cid di ye ala - 69

70 ma ya ca ğı bir bi çim de, bi raz da de rin den ge li şi yor. Bu yö nüy le de hiç bir so la ben ze mi yo ruz. Pe ki, Tür ki ye so lu nun çe şit li eği lim le ri si zin gi di şi ni zin ne re - ye doğ ru iler le di ği ni göz le me yi ba şar dı lar mı? Ha yır. Bu nu dev let de ba şa ra ma dı. Hat ta bi zim de tam ba şar - dı ğı mız söy le ne mez. Be nim meş hur an lık po li ti ka la rım söz ko nu su. Bu, il ke le ri he sa ba kat ma ma an la mın da de ğil dir. İl ke ka dar pra ti ğin de ken di ka nun la rı ol du ğu ka nı sın da yım. Pra ti ğin ka nun la rı na baş - ka tür lü, il ke le rin ka nun la rı na baş ka tür lü uyar sın, ay nı laş tı ra maz - sın. Bu ko nu da dog ma tiz me, sub jek ti viz me düş me me ye bü yük özen gös te ri rim; o ye te ne ği de gös ter dim. Ama Tür ki ye so lun da bu yok. Mu az zam bir dog ma tizm ve pra tik de söz ko nu su ol du ğun da için de her şey var. Ol ma yan bir şey var sa o da tak tik tir. Be nim dü şün ce ya pım, öl dür sen de, ken di ni ik na et me den bir adım at maz. Ol ma ya - cak du a ya ke sin lik le amin de mez. Di ye cek si niz ki, Kı zıl de re ye ters düş mü yor mu su nuz? On la rın o ka dar gö zü ka ra, o ka dar ken di ni or ta ya atış tar zıy la be nim bu tar - zım çok fark lı di yo rum. Ya ni bu bir öze leş ti ri dir. Baş ka tür lü sü de za ten ola maz dı, sür dü rü le mez di. O ey lem bi çi mi ni sür dür mek im - kan sız dır. Eğer bir bağ lı lık ve o bağ lı lı ğı mut lak bir bi çim de ba şa rı - ya gö tür me tut ku su ol ma sa, bu ey le mi biz ge liş ti re mez dik. Hem o tar zın bağ lı lı ğı nı gö re cek, hem de sür dü rül me nin bü yük us ta lı ğı nı ko nuş tu ra cak. Bu grup lar da bu us ta lık yok. Ki şi lik le rin de hiç bir şey yok di ye bi li rim. Ni te kim ol ma dı ğı nı da 12 Ey lül dö ne min de gör dü - nüz. Si ze bi raz da ha açık lık ka zan dır mak için bu yıl la rı na sıl kar şı - la dı ğı mı söy le ye yim. Son suz lu ğun pla nı nı ya pı yo rum 1980 le re gel di ği miz de bi zim grup di ğer grup lar dan da ha güç - süz. Hat ta en za yıf grup lar dan bi ri siy di. Kürt grup la rı içe ri sin de de bu böy le. Bi ze Yan dım Al lah çe te si, ya iki ay, ya da 6 ay ömür le ri kal dı di yor lar dı. Ba zı la rı da mi ra sı bi ze ka lır di yor du. Bi raz ha - re ket len dir miş tik or ta mı. Ba zı la rı nın o za man (ha la da öy le) he le dur git sin ler de o mi ra sı to par la ya lım ha ya li var dı. Çün kü önem li 70

71 bir mi ras. Peş pe şe ey lem le ri miz o ka dar bü yük et ki ye yol aç mış ken, na sıl bir mi ra sa yol aça ca ğı dik kat le de ğer len di ri li yor. Ta bii on la rın dü - şün dü ğü gi bi de ğil di. Bı rak Yan dım Al lah çe te si, 3 ay lık, 6 ay lık öm rü müz, ade ta son suz lu ğun pla nı nı ya pı yo rum. Bu ra da dev let de ar tık bir ufuk sa hi bi de ğil. Be ni de ğer len dir me du ru mun da hiç mi hiç de ğil ler. Dev le tin be nim hak kım da yap tı ğı de ğer len dir me ha ta - la rı üze rin de çok ça du rul du. Me se la, Tür ki ye so lun dan hiç bir ki şi, be nim Si ya sal ın kan ti nin den dı şa rı çı ka ca ğı ma inan mı yor du. Bi ze kan tin dev rim ci si, kuş çu su di yor lar dı. Öl dür se niz de bu ra dan çık maz lar. Kür dis tan a git mez, kov san da hep bu ra da Kürt la fı eder di yor lar dı. Dev let de öy le sa nı yor du. Siz bu nu ka sıt lı mı ya pı yor du nuz? Ma mak ta bun lar ka fa nız - da var mıy dı? Ar tık bu bir ye te nek me se le si. Ma mak ta ki tar zım şu: Bir da - ha ya ka lan ma ma nın ted bi ri ni ala cak sın. Bu be nim ilk ve son ya ka - lan mam ola cak, bir da ha ya ka lan ma ya cak sın, bir da ha da yak ye me - ye cek sin di ye ken di ken di me ka rar al dım. Der si mi çok kök lü al - dım. Ma mak ol ma say dı ör güt len me yi akıl et mez dim. Ör güt te sü rek - li li ği pek dü şü ne mez dim. Da yak ye me nin bir da ha ol ma ma sı ge rek - ti ği ni pek dü şü ne mez dim. Bu açı dan çok bü yük bir ders ti. Grup la - rın di ğer yan dan çok sığ bir an la yış la rı var. Çün kü eğer bir Kı zıl de - re ya ra tı cı lı ğı na ve ya ön ce si Dev- Genç dev rim ci li ği ne ori jin der sek ve ya bir kah ra man lık der sek, di ğer le ri cü ce li ği ifa de edi yor. O cü - ce li ğe hiç ısı na ma dım. Ta kip de et mi yor lar dı. Ço ğu sap lan tı lı, opor - tü nist ve yan çi zi yor lar dı. Tür ki ye nin ob jek tif ko şul la rı bel ki Kür dis tan a gö re fark lı lık içe ri yor du ve ya gi de rek bu da ha fark lı la şı yor du ama, sub jek tif du - ru mun da et ki si ni gö zar dı et mek doğ ru de ğil dir. Ör güt ön der lik le ri hay li opor tü nist. Bir Ma hir ler, De niz ler çık maz dı ama, eğer bi raz da ha ni te lik li bir ön der lik ol say dı, iş ler böy le ge liş mez di. Bu na da her za man inan dım. Pe ki, şöy le bir pa ra doks yok mu: Kı zıl de re nin olum suz et ki - le rin den bi ri si de bel ki bu dur. Ön der bı rak ma yı şı... Ga yet ta bii. Ba na yol açıl mış olu yor. Kı zıl de re ar dı na ka dar 71

72 yü rü ya ku lum, yol sa na açıl dı di yor. Eğer Kı zıl de re ol ma say dı be nim or ta ya çık mam im kan sız dı. Biz çı ka ge lir si zi ör güt ler dik... Ke sin. Si zin ol du ğu nuz ko şul lar da bi zi kim bi lir şu ra da bu ra da sı ra dan har ca ya ca ğı nız... Es tağ fu rul lah. Ya ni as ker, git şu bil di ri yi da ğıt vb. gi bi. Nor mal bir Dev- Genç gö rev li si gi bi dü şün. Ve ya nor mal bir or du-par ti gö rev li si gi bi dü - şün. Bi raz da ha be ni ey lem li li ğe alış tı ra bil sey di niz taş çat la sa bir - kaç ey lem le ken di so nu mu ge ti re bi lir dim. Yok sa ini si ya ti fi ya ka la - ya maz dım. Kı zıl de re be nim için bir ini si ya tif, do ğan bü yük ön der - lik boş lu ğu nun dol du rul ma sı. Ben bu na çok mu ta lip tim. De ğil as - lın da, ama bi ri le ri iz le me liy di. Ben as lın da bek le dim, ör ne ğin bir sü rü Dev-Yol cu var dı, uzun sü re iz le me le ri ni bek le dim e ka - dar sağ lık lı gö tür se ler di, yi ne bu çı kı şa faz la baş vur ma ya bi lir dim. En çok Kür dis tan da yü rü tür düm. Ama bir bak tım adam lar ger çek - ten çok ayak ba ğı olu yor lar. On dan son ra ham le üs tü ne ham le yap - ma ih ti ya cı nı duy dum. Gru bu ko part ma, gru bu da ha son ra işe ta şı - ma, ken di tar zı mı ade ta gi de rek ken dim ya rat ma. Şu bir ger çek tir; o ön der le rin öy le kat le dil me si ol ma sa be nim çı kı şım müm kün de ğil. Ne had di me! Had de me ye lim de, fır sat ol maz dı. Evet, fır sat ol maz dı. Ye ni bir te o ri ye ce sa ret ede mez dim. Et - sem et sem an cak mev cut olan la rı oku mak la ye ti nir dim. Kürt me se - le sin de bel ki iti raz la rım olur du, tar tış ma la rım olur du, onu da her - hal de bir bi çim de hal le der dik. Ama di ğer yan dan çok ağır bir so - rum lu luk içi ne de iti yor. Onu da gör mek la zım. Yo lu açı yor, ini si ya - ti fe zor lu yor, fa kat kor kunç bir yü kü de vu ru yor. Şu nu da si ze söy - le me li yim: Kı zıl de re her han gi bir bi çim de sür dü rü le mez. Sür dü rü - lüş tar zı nın bir de bi zim tarz la ala ka sı var. Bu nu gör mek ge re ki yor. Bu nu şim di ye ka dar pek an la dı ğı nı zı san mı yo rum. PKK tar zı, bi raz Kı zıl de re tar zı dır. As lın da o dö nem ler ka tı lan genç ler de var dı, inanç la rıy la ken di ni fe da ediş tarz la rıy la. Şu an da bü tün PKK grup - la rı, Kı zıl de re gru bu gi bi dir. So nu na ka dar inanç lı, ce sa ret li olan, tes lim ol mak bil me yen bir tarz dır. Bu bir ge le nek tir? Kızıldere'den 72

73 ge len bir ge le nek tir? Tarz öy le be lir len miş, öy le uy gu la nı yor. Ben bir Kı zıl de re yi bin Kı zıl de re yap mı şım. Bi raz du rum böy le an la şıl - ma lı. Za ten bir eme lim de oy du. Ya ni öy le bir ör güt ya ra ta lım ki Kı - zıl de re bir da ha as la ol ma ma lı. Kı zıl de re fa ci a dır, tra je di dir, bu nu ön le ye cek sin Apo! Ken di me her gün söy le di ğim söz buy du. Çün - kü ben sa nıl dı ğı nın ak si ne ge ce mi-gün dü zü mü hem dü şü nür, hem plan la rım. Bü yük bir yo ğun luk la bu işin ta kip çi si yim. Da ha ön ce ki ko nuş ma la rı da göz önün de bu lun du rur sam hem çok müt hiş bir kam çı ro lü var ve hem de müt hiş bir fren ro - lü. İki si ni bir den üst le ni yor su nuz. Doğ ru mu? Çok açık. Kı zıl de re de kam çı var, fren yok tur. Onu gö rü yor - dum. Ya ni kor kunç ce sa re te hay ra nım ama böy le gi di şi de ade ta uçu rum dan yu var la nan, bil mem sa at te kaç km hız la gi den bir ara ba - ya ben ze ti yo rum. Kor kunç bir fren ol ma ih ti ya cı nı duy dum. Şu an - da da öy le yim. Ha re ke ti koş tu rur ken öy le bir ha zır lı ğım var ki; bi - raz dost lar gö rür ve ya gö ren ler far ke der. Ama bir fren le mem var ki; müm kün de ğil uçu ru ma git sin. Bu mü kem mel dir ve Kı zıl de re yle bağ lan tı sı var dır. Bu genç ler ve ya ön der ler bir den bi re na sıl öy le gi - der? Bu, be ni ted bir al ma ya it miş tir. Ben bu söy le di ği mi bi raz ge nel de söy lü yo rum. Bir bü tün ola - rak top lum, dev let, Türk ler, Kürt ler kar şı lık lı iliş ki ler le bak tı ğım za man me se la dev le tin, hü kü me tin saç ma-sa pan gi di şa tı nın yol aça ca ğı bir sü rü fe la ke te kar şı da san ki bir fren ro lü oy nu yor su - nuz gi bi. Bu nu se zi yo rum. Bir yı kı cı, bir ya pı cı; bir hız ve ren ve bir de hı zı çok iyi ayar la - yan. Bu, çok ge liş miş tir ben de. Ey lem le ri miz bi raz ya kın dan se zi lir, ha la bi zim ki le rin be ni aşa ma ma la rı ve ya iti raz et me me le ri bun dan ile ri ge li yor. Bir aş sa lar? Çok de ne di ler; si ze ba zı ce vap lar ve re ce ğim. İh ti ras la, bü yük bir gö zü ka ra sev day la fark lı şey ler ge liş tir me yi de ne di ler. Ama tek - leş ti ler, bir an da ne fes siz du ru ma düş tü ler. Kor kunç bir ted bir var. Be nim şu an da sis te mim var. De ne sin ler. Me se la DEP ola yın da ba - zı la rı san dı lar ki pa şa ke yif le rin ce po li ti ka ya pa bi lir ler. Ya pa ma ya - cak la rı nı kes ti ri yor dum. Sö ze uy ma la rı si ya set ge re ği dir. Ya ni or tak 73

74 bir ira de ye uy ma gü cü nü gös ter me le ri si ya se tin ku ral la rın dan dır. Bu nu bil me yen ler tra jik bir son la kar şı la şır lar. Tür ki ye so lu da bu sis te min için de dir. Şim di ye ni ye ni far ke di yor lar ve ne re dey se do - ğal bir bi çim de iz le me ye ko yu la cak lar. Bu nu ön ce den yap ma la rı ge re kir di. Ted bi ri mi al mı şım. Bu nu dü ze ne kar şı da ge liş tir di ği mi gös te re ce ğim. Dü zen, ade ta ken di li ğin den ge lip sis te min içi ne otu ra cak. O içe - ri ği ha zır la mı şım. Ya ni ay rı lık çı mı yım, bü tün lük çü mü yüm bu ko - nu da dev le tin en çok dü şü nen or gan la rı da da hil, bi zim ey le mi faz la an la mış de ğil ler. Yok. Ben de faz la an la şıl dı ğı nı san mı yo rum. Şim di kad ro - lar la ko nuş ma la rı nı zı otu rup oku ma say dım, ki onu da çok net an - la dı ğı mı san mı yo rum. Bu na son ra ge li riz. Bir an lam da si zin Tür ki ye top lu mu nun ob jek tif ger çe ği ni bir ta ra fa bı ra ka lım, özel lik le dev rim ci genç lik de ne yi miy le or ta ya çı - kan bir ses li lik ol du. Bu na dü şün ce ve ya dav ra nış pat la ma sı da di - ye bi li riz. Bun lar ya şa mı mı 1970 li yıl lar da çok ala ka dar eden ge liş - me ler di. Ön ce le ri tep ki du yu yor dum. Baş lan gı cın da mu kad de se yö ne lik - tim, da ha son ra genç li ğe yö nel dim ve il gi de duy dum. Şim di bun lar be nim ya pı ma ters ti ve çok zor lu yor du. An ka ra so kak la rın da ki Dev- Genç i an cak ke na rın dan iz le ye bi lir dim. Mi li ta nı olur dum ama, o ha li miz le ola maz dım da. O si zin mi li tan lık la rı nız bi raz si ze öz gü. Zor lu bir mi li tan lık as lın da. Sos yal ne den ler le de bel ki izah edi le bi lir. Be nim önü me bir şey koy du: Sen ar tık Tür ki ye yi sa na da ya - tıl dı ğı gi bi de ğil de, bi zim da yat tı ğı mız gi bi dü şün me li sin. En çar pı cı ya nı bu. Ya ni be nim Dev- Genç le çar pış mam bi raz böy - le. İş te se nin o düş le di ğin iyi bir bü rok rat, iyi bir me mur ol ma ha ya lin ye ri ne, bir de böy le ha re ket li, fır tı na lı bir Tür ki ye yi biz dü şün dük. Bu be la as lın da al tüst et ti iş le ri ni. Ama be nim ce va - bım si zin ki gi bi ol ma dı. Tam si zin gi bi ya pa rak da ol ma dı. İyi bir şey ler yap tı nız ama, bu iş ler si zin san dı ğı nız gi bi gö tü rül - mez. Bu nun gö tü rül me me ka niz ma sı ay rı dır, onu da bi raz ben üst len dim. 74

75 Çün kü siz bi raz da ha top ra ğa ya kın sı nız. On dan mı? O da ola bi lir. Çün kü be nim ye tiş me ko şul la rım si zin kin den çok fark lı. Ben bir tar la da na sıl emek çi lik ya pı yo rum? Ba bam, be nim top rak ta ça lış ma mı iz ler di. Buğ day ba şak la rı nı top la mam, fıs tık ağaç la rın dan fıs tık ko par mam, üzüm bağ la rın dan üzüm ko par ma mı sa nı yo rum iyi göz lü yor. İş yap ma dü ze yi mi çok be ğe ni yor. Çok er - ken yaş lar da şu sö zü söy lü yor: Sen gir di ğin her işi fet he de bi lir sin ve hat ta çok ti pik bir sö zü var dı, se nin al nın da fe tih işa re ti var di - yor du. Bu sö zü ha la unu ta mı yo rum. Çok ti tiz dim, tek bir ba şak ar kam da bı rak mı yor dum. Çok te miz ve çok hız lı iş ya par dım. O açı dan da bü yük çe liş ki le rim var dı et - ra fım da ki ler le. Her gün iş ça tış ma sı var dı ve bu iş se nin bil di ğin gi bi de ğil. Bu tar zı ay nen al Dev- Genç tar zı na uy gu la. Bu ka dar kar ga şa, gü rül tü; ta mam, bir şey ler or ta ya sü rü yor su nuz, doğ ru da ola bi lir ama, yap tı ğı nız gi bi de bu iş ya pıl maz. Bu nun top rak kül - tü rüy le de ol duk ça sı kı bir bağ lan tı sı var. Çok fark lı bir ye tiş me tar zım var. Dağ lar da çok yol al dım. Her ufak pa ti ka da yü rür ken yı lan lar, ak rep ler var, bin bir kor kuy la bü yü düm. Yat tı ğım yer ler de yı lan - lar çı kı yor. Kal dı ğım evin her kö şe sin de ya bir ak rep ya da bir yı lan çı kı yor du. Bu da be ni ha ya ta kar şı son de re ce ted bir li ol - ma ya iti yor. Bir de, şu nu da çok iyi bi li yo rum: 5 yıl bir köy den di ğer kö ye gi dip okul oku dum. Ken di mi öy le ko lay ko lay fe da ede mem, çün kü zor şart lar da ye tiş tim. Zor ko şul lar da ye tiş ti ğim için ken di mi zor de ğer len di ri yo rum. Bu na ben zer çok sa yı da özel lik var. Oku lu da çok zor oku dum, sı nıf la rı çok zor geç tim, çok fark lı bir ya şam tar zım var. Si zin ki ni bü yük fe da kar lık gi bi gö rü yo rum (de ği - şik sos yal ori jin li ola rak) ama ken di min tam ter si. Kat kı nız şu olu - yor: Amaç la rı ilan et miş si niz, bay ra ğı bir yer de dal ga lan dır mış sı - nız. Bu, be nim tek ba şı ma yap mam im kan sız olan bir şey. Ama onu akıl lı ca gö tür me yi de an cak be nim gi bi bi ri si ya pa bi lir di. Baş ka ya - pı la maz dı. Tür ki ye top ra ğı da, Kür dis tan top ra ğı da da hil, as la ya pı - la maz dı. İn ce le yin be nim du ru mu mu, bu işi ne den böy le yap tı ğı mı bi raz an la ya bi le cek si niz. Ey lem le ri böy le gö tü rü şüm ile ye tiş me 75

76 tar zım ara sın da çok sı kı iliş ki ler var dır. Şim di ey lem den dav ra nı şa bi raz ge çe lim mi? O za man yaş - la rı ara sın da de ği şen 30 ki şi lik bir grup tuk. En dar çe kir - dek an la mın da söy lü yo rum. Fa kat bi zim ara mız da ki iliş ki ler çok eşit, ar ka daş ça ve hi ye rar şi ta nı mı yor du. Ama ne za man si lah lı ey lem baş la dı, bi raz da ha bi ri le ri eşit ler ara sın da bi rin ci ol du. Ama yi ne de çok tar tış ma ya, yar gı lan ma ya açık in san lar dı. Ben si zin iliş ki le ri niz de müt hiş bir as ke ri dü zen se zi yo rum. Yok sa ya - nı lı yor mu yum? Kor kunç yal nız bir in san ile kor kunç bü tün leş ti ren in sa nı iç içe gö tü rü yo rum Si ze onun da hi ka ye si ni an la ta ca ğım. As ke ri leş me, si ya sal laş - ma üze ri ne, he le he le Kürt ger çek li ğin de bu nu sağ la ma üze ri ne çok bü yük bir sa va şım yü rü tü yo rum. İna nır mı sın, bi ze da ya tı lan sı cak sa va şın hat tı na iliş kin be nim ça ba la rım ya yüz de 5 tir ya da da ha az dır. Asıl bü yük ola yı bu söy le di ği niz hu sus ta ser gi le me ye ça lı şı yo - rum. Bu na ni zam ya rat ma, di sip lin ya rat ma da de ni le bi lir. Hi ye rar şi ya rat ma da di ye bi lir si niz. Şim di en son or ta ya çı kar dı ğım di ğer bir tes pit var. Hi ye rar şi ola yın da Kürt ger çe ğin de her kes klan-ka bi le ba ğı gi bi kal mak is ti yor. İş te söy le di ği niz gi bi eşit ler top lu lu ğu ve - ya eşit ler top lu lu ğu için de an cak bi rin ci ola bi lir sin. Ulu sal dü zey za ten önem li oran da tah rip edil miş, var olan lar da sağ lık lı ka de me - leş me ye ge le mi yor lar. Ka de me leş me ye gel dik le rin de de mut la ka ağa ke si li yor lar. Bak tım ör güt içi kor kunç ağa do lu yor. Ka ri yer, ka - de me de ğil, ağa laş ma, ba ya ğı ağa laş ma. Hat ta di ğer le ri de ağa nın kö le si. Ne za man bu nu da ha de rin den his set tim bi li yor mu su nuz? Ne - re dey se % 90 lar dan son ra. Bu çok kap sam lı bir olay dır. Ben bu nu Tür ki ye ger çek li ğiy le ve M. Ke mal ger çek li ğiy le kar şı laş tı ra ca - ğım. M. Ke mal in yön tem le riy le ken di yön tem le rim ara sın da ki far kı da çok çar pı cı ola rak or ta ya ko ya ca ğım ve bu hay li önem li. Bu nu baş ka la rı da ba na sor du. Hat ta ba na Kürt Ke mal i der ce si - 76

77 ne ba zı ser ze niş ler de bu lun du lar. Hem ben zer lik ler, hem fark lı lık - lar var. Bun la rı or ta ya koy mak ge re kir. Si zin ki ni an lı yo rum. Siz, he nüz öy le faz la ka ri yer ya rat ma mış sı nız, ka de me leş me ya rat ma - mış sı nız, ha re ke tin baş lan gıç aşa ma sın da sı nız. Eğer bi raz da ha as - ke ri yön den iler le sey di niz ke sin bir ka de me leş me ye gi der di niz. Ta bii bu nun ide o lo jik, si ya si bir çok ne den de var. Ne den ka de me - leş me ye gi de me di niz, git me ye ça lı şın ca da pat la ma lar or ta ya çık - tı? Be nim bu ra da de ğin mek is te di ğim hu sus, çok fark lı bir şe kil - len me tar zı nız ve hat ta bü tün sol bi lan ço yu ele alış tar zı var dır. Ben di ni de ele al mak is ti yor dum. Bu ol ma say dı din üze rin de bel ki ile ri bir mis yo na ulaş ma yı de ne ye bi lir dim. Öy le bir il gi tar - zım var be nim. İl le de bir ön der lik özel li ği ara na cak sa, çok er - ken den di ni şöy le ele alı rım, şöy le bü yük alim olu rum di yor - dum. Da ha son ra mut la ka or du ya gi re ce ğim tut ku su doğ du. Bel ki 27 Ma yıs ın et ki si de ola bi lir. Da ha kü çük yaş lar da, il ko kul day ken ar - ka daş la rı ma an la tı yor dum. İş te or du ya gi de ce ğiz, sen şöy le ka ra kuv vet le ri ko mu ta nı olur sun, ben şöy le ha va kuv vet le ri ko mu ta nı olu rum di ye. Bir ih ti lal ci lik plan lı yo ruz ade ta. Da ha o yaş ta na sıl or du ya gir din de, na sıl ko mu tan ol dun da böy le dar be ya pı yor sun! Ya ni bu ra da ba zı ipuç la rı var de mek is ti yo rum. Di ğe rin de ne re dey - se pey gam ber se vi ye sin de din de et ki li ola ca ğız. Dev rim le te mas et - ti ğim de (ki o da ha so mut bir ol gu ve da ha ya kın bir olay), iş te de di - ğim gi bi tra je di yi gö rü yo rum, so nu gö rü yo rum ve ar tık be nim mis - yo num baş lı yor. Ço ğu bu nu bil mez. Tür ki ye nin o bü yük boş lu ğun - da, o bü yük yal nız lı ğın da ben na sıl baş la dım, bu nu kim se tah min ede mez di. Ben bu boş lu ğu na sıl dol du ra ca ğım, adım adım na sıl in şa ede ce ğim? Ama bu özel lik ler ben de var. Ayar la mam da çok mü kem mel. Be nim in san lar la ge çin mem, ne ka dar çok çe liş ki li gi bi gö zük se de ide al dir. İna nıl maz bir uyum gü - cüm ol du ğu nu söy le sem aca ba an lar mı sı nız? Ama di ğer yan dan ina nıl maz ça tış ma lı bir yö nüm de var. Kor kunç bir yal nız in san, kor kunç ken di ni bü tün leş ti ren bir in sa nı iç içe gö tü rü yo rum. Şim di bu nu Tür ki ye ile bü tün leş tir me yi na sıl plan la dı ğı mı da söy le ye ce - 77

78 ğim, ora ya da in dir ge ye ce ğim. Ben şu nu me rak edi yo rum; o dö nem de mark sizm le bağ lan tı ne re den kay nak lan dı? İde o lo jik ola rak mark sizm den gı da mı alı yo rum. İlk oku du ğu nuz mark sist ki tap han gi si, ha tır lı yor mu su nuz? Sos ya liz min Al fa be si yı lın day dı. Ve ora da şu sö zü ar tık ken di me söy lü yo rum: Ken di ki şi li ğim de sos ya liz mi ka zan dım di - yor dum. Di ğer o dö ne min her tür lü di ni, fel se fi eği lim le ri ni bı rak - tım. Çok mil li yet li köy ler or ta mın da renk li ye tiş tik Son ra öy le sis te ma tik bir Marks oku ma sı yap tı nız mı? Faz la yok. Ama fel se fe yi 1970 ler den iti ba ren kav ra ma ya baş - lı yo rum. Kürt lük ola yı bi raz da ha il ginç tir sa nı rım bu yıl lar da. Bar - za ni ola yı na 1963 ler de bi le il gim var dı. Kürt ola yıy la te mas öy le ki, bu Eri van rad yo sun da ki tür kü ler de Kürt de ni len ol gu nun ol du - ğu nu bi ze gös te ri yor du. Za ten ço cuk ken ev de Kürt çe ko nu şu lu yor. Git ti ğim köy Türk. O eği li mi de er ken den far ke di yo rum. Yi ne Er - me ni kö yü dür; son ra Türk leş miş Er me ni le ri de gö rü yo rum, ya kın da Arap kül tü rü nü gö rü yo rum. Tam böy le halk lar mo za i ği ni ya kın dan gör me du ru mu muz var. Yi ne ye tiş ti ği miz yer ler de ağa lık aşıl mış, köy ler bir bi ri ne ya kın, bir ki şi nin öy le ezi ci oto ri te si yok. Bi raz de - mok ra tik bir ha va, çok mil li yet li köy ler or ta mı var. Me se la dört köy den bi ri Er me ni, bi ri Türk, bi ri Kürt, bi ri de Arap la ra ya kın. Bu da çok renk li ye tiş me mi ze yol açı yor. Pe ki böy le bir ye tiş me in sa nı da ha çok hoş gö rü lü kı lı yor mu? Me se la Er me ni ler, Arap lar, Türk ler, Sür ya ni ler, Kürt ler ya kın ya - şı yor. Oy sa An ka ra da doğ ma bü yü me bir su bay ço cu ğu için hiç ol ma yan bir du rum. Ta bii, ta bii. Çok zor bir du rum. Öy le bi ri için böy le bir du rum söz ko nu su bi le ola maz. An ka ra da ki ya şan tı nız ve sol'la ilk te mas la rı nız sı ra sın da Kürt kö ken li ler le kar şı lık lı gö rüş me, kay naş ma da en gel ler 78

79 çık tı mı? Ben Kürt ler le faz la kay naş mı yor dum. Ar ka daş çev rem ço ğun - luk la dev rim ci ha re ket ten di. Ör ne ğin Si ya sal da bu ey lem le ri ger - çek leş tir di ği miz de, be ni en çok al kış la yan la rın, ezi ci ço ğun lu ğu bü - rok rat-su bay ço cuk la rıy dı. On lar da hay li bi zim ti pi be nim se me ye yat kın dı lar. Dev rim ci ha re ket te, bi zim bı rak tı ğı mız yer de kö ken do la yı - sıy la fark yok tu. Fark yok tu. Bu nun et ki si ni biz ya şa dık. Mil li yet şu açı dan bi - zim için önem liy di. Po li ti ka yap mak is ti yor san, bi raz ken di ger çek - li ği ni göz önü ne al mak du ru mun da sın. Bu da ay nı za man da bi lim - sel sos ya liz min de bir ge re ği dir. Önem li de ğil dir der sek, bir yer de ger çek dı şı dav ran mış olu ruz. Bu na dik kat et tik. Yok sa da ha ön ce Kürt lük ten uta nır ve onu yad sı ma yan lı sıy dık. Uzun sü re iş te de nil - di ği gi bi giz li bir Kürt çü lük gi bi ka la bi lir di ve bir yer de gi de rek yad sı ma ya nı ağır ba sar dı. İl kel mil li yet çi lik bu se fer dar mil li yet çi - lik te me lin de ele al ma ya iti yor du. Her iki si ne de düş me dim. Çok er ken den hem sos ya lizm den et ki len me, hem Kürt lük ten et - ki len me var ve bun lar çok be lir gin dir. Emek du ru mu, çok ulus lu luk du ru mu var. Ya şa dı ğı mız yer ler de, böy le den ge li bir yö ne li şe gir - mem faz la zor ol ma dı be nim için ler de bir KDP li be ni ilk gör dü ğün de (sa nı rım bu Bar za - ni nin ki tap la rı nı ya zan İsveç'teki Sa raç Bil gin di), Sen Kür dis tan üze rin de sal la nan bir de mok les kı lı cı sın de di. Da ha o za man tes pit et miş ti. Sı nıf far kı te me lin de ne den si ya set yap tı ğı mı so ru yor du. Ben, hem mil let ol sun ve hem de sı nıf te me li ol sun de dim. Bun lar için de bü yük so run ya rat tı, önü mü ze geç mek için çok ted bir de al - dı lar. Hi ka ye si uzun. Ya ni bu yıl lar bir an lam da şu na ben zi yor: Sol grup la rı 1980 e doğ ru tas fi ye et tim de me ye yim de, ard ar da bü yük bir ma ra ton hı zıy la ge ri de bı rak tık. 12 Ey lül ade ta be nim yap mam ge re ken işi bi raz ta mam la dı. Ya ni sol grup la rı nız alın ma sın lar, biz on la ra çok de ğer de ver dik, ama bu iş te sı nıf ta ka lır lar dı. O hız la, o tem poy la, o ki şi lik le di ren me ol - maz dı. Ol sa da de di ğim gi bi hep si Kı zıl de re gi bi de ğil de cı lız, ba sit ha re ket len me ler di. Ben dik ka te ala maz dım, önem ve re mez dim. 79

80 Çağ rı da yap tık, bir lik çağ rı sı, bir lik te lik çağ rı sı ama adam lar ye rin - de mıh gi bi çi vi len miş ler, ha re ket ye te nek le ri yok tu. 12 Ey lül ün bu ko nu da ger çek ten (iş ken ce yap tı iyi ol du de mi yo - rum) ta mam la dı. Ken di ni dö ne me gö re ayar la ma yan her şey tas fi ye olur, do ğa nın ayık la ma ka nu nu var dır. Ayık la ya maz san, ayık lar lar se ni. Fa şizm ge li yor, sen ayık la fa şiz mi. Ce vap ve re me din mi, ayık - la nır sın. Dö vün mek le, küf ret mek le bu iş aşıl maz. Ama far ket me den be nim için bel ki de yıl la rı mı ala bi le cek bir tas fi ye yi bu sağ la dı. Bir kez da ha önü mü düz le di. Bu he sap so nu cu bir dar be da ha ol sa ik ti da ra ge li yor su nuz? Her sü reç te bü yük ara yış la rı esas al dım Öy le ol mu yor mu bi raz! Ge ne ral ler şaş kın, ne den dar be yap mı - yor lar? Sis te ma ti ği kur duk, şim di si zin sor muş ol du ğu nuz so ru ya ge li yo rum. Na sıl ol du da 1980 ler son ra sı gi bi çok şid det li bir dö - nem de zor luk la rı gö ze al dı nız di ye. İş te bu ra da fır sat çı lı ğım, tak tik - çi li ğim or ta ya çı kar. Or ta mı iyi iz le dim, iyi kok la dım ve yurt dı şı na çık mak la da çok sı nır lı bir im kan el de et tim. Sa bır var; sa bır de ni - len olay, ace le et me mek çok önem li. Çün kü yurt dı şın da da oluş tur - du ğu muz bir atım lık ba ru tu pat lat mak is te yen ler bir hay li faz lay dı. Ama sa bır ola yı nı çok iyi ger çek leş tir dim. Bu na çok bi linç li, plan lı de me ye yim de fa kat dö ne mi çok zor la ya cak pra tik gi ri şim ler yap - ma ye te ne ğim var dı. Baş tan gü nü mü ze ka dar bu böy le dir. Çok zor - la nı rım, çok da hi ce de yak laş mam ama, dö ne min kri tik ha ta la rı nı da yap mam. Bu yön bu gün da ha iyi açık lı ğa ka vuş muş tur. Eğer 3 ay son ra çık ma ya ça lış say dım gi der dim. Çok er ken de çık say dım yi ne an - lam lı ol maz dı. Me se la o yurt dı şı na çı kı şım çok kri tik tir ve dö ne me gö re ta ri hi dir. Kı sa bir sü re son ra 12 Ey lül ge le cek, al tın dan çık mak im kan sız, biz bu çı kış la bir lik te gru bu bi raz kur tar dık. Yok sa biz Kı zıl de re ka dar da ola maz dık. Tü müy le ezi lip gi der dik. Ama öy le bir ka rar o sü re ci da ha ba şa rıy la at lat tı rı yor. Bu, da ha son ra ki önem li tak tik du rum lar için de öy le ol du. Ya ni dö ne min tak ti ği ni 80

81 sez dim. 12 Ey lül ken di man tı ğı na gö re bi zim üze ri miz den de geç ti. Ama ha la be ni an la dı ğı ka nı sın da de ği lim. Ne ya pa bi le ce ği mi dü şü ne mi - yor. 15 Ağus tos Atılımı'nı ge nel kur may uzun sü re kav ra ya ma dı, so - nuç la rı nın ne ola bi le ce ği ni kes ti re me di. Ba sit bir Kürt is ya nı gi bi ele al dı. Bi lir si niz, ba sı na da yan sı dı; 48 sa at için de top la ya ca ğız de di. Ona gö re bir or du çek ti üze ri mi ze. Kı zıl de re gi bi son lan ma ma mız için bu ra da da al dı ğım ba zı ted - bir ler var. Gru bu gön der dim fa kat ar ka da ted bir le rim de var. En az bir yıl lık. Bu nu sü rek li kı la cak ye ni ted bir ler al dım. Ya ni bir atım lık ba rut gi bi ken di mi kul lan mı yo rum. Gru bun ger çek ten gi ri şi ve ey le - me ka tı lı şı nı ne fes ne fe se 48 sa a ti çı kar dı mı, 72 sa a te de ulaş tı mı ta mam; ilk an lar böy ley di. Ama son ra bir bak tım, grup söy len di ği gi bi tas fi ye ol ma dı. Bu be ni da ha son ra de ği şik du rum la ra it ti. Grup kı şın bu ka dar ya şa dı ğı na gö re 1985 na sıl ge li şe bi lir, bu nun bü yük ara yı şı na gir dim. Dev let, işin kuy ru ğun dan tu tu yor. Hep pe şin den koş ma ya ça lı şı - yor. Za ten faz la ya pa ca ğı bir şey yok. Eğer bi zim ha re ket bir Kı zıl - de re gi bi ya da ben ze ri ör nek ler gi bi dü zen len se dev let önü nü ala bi - lir. Ni te kim o man tık la da üze ri mi ze ge li yor. Ama be nim tar zım de - ği şik. Gru bu ko ru ma tar zım na sıl de ği şik se, ey le mi koy ma tar zım da çok de ği şik. Tür ki ye so luy la hiç ben zer li ği yok. Bir de fa sa bır, inat, adım adım ta kip et me var. Bu hiç bir Tür ki ye ki şi li ğin de yok. Ol ma dı ğı na gö re de sen ha re ke ti sü rek li kı la maz sın. Kı zıl de re de ol ma yan da bu dur. Sü rek li lik yok, sü rek li lik ol ma yın ca da o ha re ke - ti iler let men, sür dür men müm kün de ğil. Bir atım lık ba rut sun. Dü - zen de bu nu ra hat lık la ön le ye bi le cek im kan la ra sa hip tir. Biz bu nu boz duk ve dü ze nin elin den al dık. Ya ni il le de bir kar şı laş tır ma yap - mak is ti yor sa nız, ki şi lik çö züm le me le ri ne ka dar git me li si niz. Tür ki ye de ki (Kür dis tan da bu na da hil) ki şi lik ler faz la so luk lu de ğil. Zin dan dan çı kan bir ar ka da şım var dı. Şu nu söy lü yor du: Sen bi zi 40 bin de fa zor la ya şa tı yor sun. Biz as lın da çok tan öl me miz ge - re ken bir bi çim de gi de cek tik. Sen bi zi ne den zor la ya şa tı yor sun di - yor. Tarz bu. Ona şu nu söy le dim; sen ko lay öl me ye cek sin. Ya ni ada mı bı rak san güm de yip gi de cek. Her gün böy le kırk ip le tut mu - 81

82 şum. Bu hal kı da, mi li tan la rı da böy le gö tü rü yo rum, hep si ne re dey - se in ti har ey lem ci si gi bi. Ama di ğer yan dan bü yük tem kin li lik de var. Bu bir man tık me se le si dir. Bu Tür ki ye so lun da, Tür ki ye ki şi li - ğin de var mı? Keş ke böy le 5-10 adam bu la bil sey dik. Bü yük ira de ka dar bü yük ted bir li lik le yol al mak is te yen bir kaç ta ne si ol say dı. Bu yok. Biz de de yok. Bu nu suç la mak için be lirt mi yo rum. Ama be - nim ken di mi ye tiş tir me tar zım böy le. Şim di ken di mi da ha iyi for - mü le edi yor ve da ha iyi açık lı ğa ka vuş tu ru yo rum. Mil let be ni bi raz din le me ye baş lı yor. Asıl ken di mi gün ışı ğı na vur mam şim di dir. Yıl - lar ön ce si hep ye ral tıy dım. Ye ral tı yı o bi li nen ka nun lar an la mın da söy le mi yo rum. Top lum sal ka te go ri le re, ki şi lik le re kar şı hep ye ral tı - yım. Ha la da bi raz öy le yim. Ama şim di gün ışı ğı na vu ru yo rum. İra - de yi bi raz da ya tı yo rum. Bu önem li, yok sa baş ka tür lü bu bü yük ey - le mi gö tü re mez sin. Bir an lam da bu 22 yıl şu an la ma ge li yor: Biz, o par ti yi gö tür dük, si zin par ti yi bu ra ya ge tir dik. Bel ki sen zin dan da kal dın, bir şey ler tem sil et me ye de ça lış tın, on dan son ra sı nı da böy le ya şa dın. Bu par - ti böy le gö tü rü lü yor. İs ter se et me sin ler, ben bu nu iti raf et mek zo - run da yım. Genç lik par ti si mi di ye lim, Dev- Genç par ti si mi, Kürt- Türk par ti si mi, Kürt par ti si mi di ye lim, par ti böy le. Bu nu her kes bi raz bil mek zo run da. 22 yıl ön ce An ka ra dan baş la yan par ti, şim di bir ucu Bar Eli - as ta, di ğer ucu Du hok ta, öbür ucu Ur mi ye de, Eri van da, Ba - kü de vs. Bu sar kaç böy le git ti. Bir da ha böy le ge le cek mi? Ya ni ora dan ba tı ya doğ ru. Kürdün eylemi Tür kün de ey le mi dir Ba tı ya ge le ce ğim. Dik kat eder se niz, şim di ye ka dar hep par ti yi an lat tım. Tür ki ye top lu mu nun ve ulu sal ger çek li ği nin içi ne faz la gir me dim, Türk ger çek li ği nin de içi ne gir me dim. Bu hi ka ye kü çük bir gru bun hi ka ye si. Dev- Genç hi ka ye si ni siz çok iyi bi lir si niz. Bu - laş tır dı nız bi zi ona. Biz de o bu laş ma ya böy le ce vap ve ri yo ruz. Al - tın dan na sıl çı kar sı nız? O da si zin işi niz. 82

83 Bu gün ga ze te ler de oku du nuz. Ana ya sa da Kür de yer ve ril me si dü şü nü lü yor muş. Ba na na sıl yer ve re cek ler, me rak edi yo rum. Ben Tür ki ye de or ta ya çık tım; ba na da ana ya sa da bir yer ola cak. Bir lik me se le si ne gir me den ön ce, ge lir ken si ze bir so ru da ha sor dum. Çün kü be ni hep bir ay rı lık çı gi bi gör me ye ça lı şı yor lar. Si ze söy le - dim. Se nin bir lik te ya şa mak is te ye bi le ce ğin bir eşin ol sa, onu her gün aya ğı nın al tı na alıp pa tak lar san, ağ zı nı aç tır maz san, ka dı na sö - ver sen, adım Kürt, iş te so yum ci bil li ye tim var der sen se ni öl dü rü - rüm der sen, ka dın ca ğız ko nu şa maz, kül tü rü var sa onu ya şa ya maz. Ya şa ta maz sın di ye da ya tır san; di li ol ma yan, kül tü rü ol ma yan bir ka dın la ya şa san bi le on dan ne an lar sın! Ben Tür ke şu nu söy lü yo rum: Ey Türk, Kürt le bir lik te ya şa mak is ti yor mu sun, (ha ni bu ulus la rın bir lik te ya şa ma sı ev li lik iş le ri ne ben ze ti lir) sağ lık lı bir ev li lik dü şü nü yor mu sun? Bir Kürt le ya şa - mak is ti yor mu su nuz? İyi bir eş, iyi bir or tak ola rak bir lik te ya şa - mak is ti yor mu su nuz? Bu ko nu da bir zor ba mı sın, iki yüz lü mü sün, ta lan cı mı sın, kö le sa hi bi efen di mi sin? Bu nu be lirt ve ben de ona gö re kar şı lık ve re yim. Be nim le na sıl ya şa mak is ti yor sun? Bu so ru - yu siz le re şim di güç lü so ra ca ğım. Tek tek sor mak tan tu ta lım, bü yük bir ulu sa so ra ca ğım ve ben ce tam da sor ma nın za ma nı dır. Ben bu na de ği şik za man lar da Türk- Kürt iliş ki le ri nin ye ni den göz den ge çi ril me si ve müm kün se ye ni den dü zen len me si adı nı tak - tım. Türk ola yı da var dır, Kürt ola yı da var dır. Bir an lam da Türk- Kürt ün bir lik te li ği de var dır. Fa kat bu na sıl bir lik te lik? Bu nu sor - gu la ma dan, göz den ge çir me den biz gü nü müz de ne fes bi le ala ma - yız. Bu na inan ma lı yız ar tık. Ben par ti çe kir de ği ne de bu nu an lat tım. Par ti çe kir de ğin de Türk- Kürt var dı ve o yi ğit ler şu nu söy le di ler: - Kürt- Türk halk la rı nın öz gür lü ğü, eşit li ği, kar deş li ği! Ey le mi mi zi bu yü ce kav ram lar al tın da baş lat tık. 22 yıl lık par ti bu kav ram la rın par ti si dir. Baş ka bir şey de ğil dir. Eğer bi raz say gı lıy sak, par ti mi zin amaç la rı na iş ler lik ka zan dı ra ca ğız. Bu ey le mi mi zi yal nız ca Kürt ey - le mi ola rak da dü şün mü yo rum. Kürt ey le mi ol du ğu ka dar bir Türk ey le mi dir de. Ama, Kürt ve Türk ey le mi ola rak ke sin bir şey ler dü - zen le mek is ti yo rum. Bu ve si ley le Tür ki ye hal kı na çok açık be lir le - 83

84 me ler de bu lu na ca ğım. Halk la rın ger çek le ri ne en uy gun eko no mik, sos yal, si ya sal, ulu sal ya sa ma lar dan tu ta lım, on la rın bü tün ku rum la - rı nın na sıl ge li şe bi le ce ği ne ka dar hep si ne açık lık ka zan dı ra ca ğız. Yan lış sa, Tür ki ye hal kın dan in san lar yan lı şı da, doğ ru su nu da söy - le sin. Be ni ta nım la ma, kim li ğim ne dir onu söy le me. O za man sen bi zi ne ya pa cak sın. Bu ka dar kim lik siz, adı ko nul ma mış bir ger çe ği ne ya pa cak sın? Her gün dö ver, sö ver bil mem ne ya pa rım ; bu nun her han gi bir in san lık la ba ğı yok. O gün kü Os man lı lar bu nu da ha iyi dü zen le miş. Pe ki, 600 yıl lık Os man lı lar bu ka dar dü zen le miş se, bu ka dar çağ daş cum hu ri yet ne den hiç bir şey dü zen le me miş? Ne den işi bu ka dar bas tır mış? Bu nu tar tış ma ya sun mak ge re kir. Kim se bun dan kaç ma ma lı dır. De mi rel bi - le bun dan ar tık ka çı nı la ma ya ca ğı nı söy lü yor ve bü yük bir mis yon sa - hi bi ola rak 30 yıl son ra or ta ya çı ka cak mış. Bu na da er ken ol du di ye - lim. Ya da hep böy le dü şü nü yor du di ye lim. Şim di dü şün me nin za ma - nı dır. Bir şey ler dü şün me miz ge re kir. Dü ze nin iliş ki tar zı nın böy le gö tü rü le me ye ce ği ni kar ga lar bi le bi lir ve gü ler. Bu an lam da da ge li şi - niz ben ce bu so ru la ra kök lü ce vap ver mek açı sın dan iyi bir fır sat tır. Sa nı yo rum şu an da Tür ki ye de en çok (ye rel se çim ler den son ra) tar tı şıl ma ya ge çi le cek so run bu dur. Tar tış ma baş la mış bi le. Bir no lu so run di yor lar. Es ki de sol da bu so run tar tı şı lır dı. Şim di çok pa ra dok sal bir so run or ta ya çık mış; so lun se si ke si lir ken, ser ma ye - nin en ön de ge len ke sim le ri so ru nun sa hi bi ol muş lar ne re dey se. Ulu sal so run ya da Gü ney do ğu so ru nu çö zül mez se eko no mi if la sa gi di yor, or du çok te dir gin, si ya si is tik rar sız lık had saf ha da, sis tem kı sır dön gü de. Aş mak için me se le nin aşıl ma sı ge-re ki yor. Bi li yor su nuz as ke ri çö züm di ye bir şey da yat tı lar, so nuç la rı or ta - da. Adı na çö züm yol la rı di yor lar ve bir çok çev re de ne söy le di ği - ni bil mi yor. Bu so ru nun bir no lu mu ha ta bı bi ziz, siz si niz ve tar tış - ma mız ge re ki yor. Ulus la ra ra sı Ku zey Kür dis tan Kon fe ran sı na gön der di ği niz iki ta raf lı ateş kes çağ rı sın da, çö züm için ge nel bir sü re cin bir çok nok ta sı nı ay dın lat tı nız. Bun la rın en önem li le rin den bir ta ne si; PKK nin ve ön der li ği nin Tür ki ye nin bö lün me si ko nu sun da her - han gi bir ıs ra rı nın ol ma dı ğı nı, bir lik te ya şa ma nın mut la ka top rak 84

85 ta le biy le bağ lan tı lan dı rıl ma sı nı ge rek me di ği ni ve si zin bu nu bu sü re cin her aşa ma sın da her tür lü ye ni den dü zen le me pro je si ne açık ola bi le ce ği ni zi (be lir li ko şul lar bir ara ya gel dik çe) söy le miş ti - niz. Şim di bu nok ta nın al tı nı çi zer mi si niz? Çün kü ka mu o yun da ve ulus la ra ra sı ka mu o yun da PKK den söz edil di ğin de ge nel lik le bö lü cü sö zü de be ra ber kul la nı lı yor. Ay rı lık çı-bö lü cü, bu şe - yin za ten stan dart şab lo nu dur. TC nin PKK den söz eder ken, si zin ulus la ra ra sı kon fe rans ta açık ça onun ala ca ğı bü tün ka rar la ra uya ca ğı nı zı ta ah hüt ede rek be lirt ti ği niz so ru lar la hiç il gi li de ğil; bu ka mu o yun da bi li nen bir şey. Si zin bu ko nu da ki pers pek tif pro - je niz de çok iyi an la şıl mış tır. Bu nu aça bi lir mi si niz? Bü yük kar deş lik ve bir lik ha re ke ti yiz Ulus la ra ra sı Ku zey Kür dis tan Konferansı'na gön der di ği miz as - lın da çok ge nel çö züm olay la rın da tı ka nık lık gi bi du ran ba zı hu sus - la ra açık lık ge tir mek için di. Kal dı ki Tür ki ye so mu tun da da bi zim ha re ket ay rı lık çı lık tan baş ka bir bi çim de de ğer len di ril mi yor. Bu yak la şım ne re dey se tam bir tı ka nık lı ğa yol aç mış du rum da. Si ya sal ve eko no mik tı ka nık lık dı şın da as ke ri tı ka nık lı ğa da yol aç tı. Bu ko - nu la ra açık lık ge tir mek için de ye ni den aç ma ih ti ya cı nı duy dum. Ay rı lık ne dir? Bir lik ne dir? Ke sin bir şe kil de açık lık ge tir me ye ge rek si nim var. Bu nun la bir lik te eğer Türk- Kürt iliş ki le rin de çö züm is te yen var sa, he le he le bir lik te is te ni yor sa bu nun çer çe ve si na sıl ol - ma lı dır so ru su na iliş kin ba zı ce vap lar ge liş tir mek is te dik. Şim di siz - ler gel di niz. Tür ki ye nin ya kın geç mi şin de hem ör güt sel hem ki şi - sel adı bi li nen bir ko nu mu nuz var. Ben bi raz da so rum lu luk du yu - yo rum. Onun için 22 yıl lık bir ha re ke tin ta rih çe sin den bah set tim. Bi zim gru bu mu zun ta rih çe si. Si zin o Kı zıl de re ola yı nız la na sıl bağ lan tı lı dır ve halk ta ra fın dan al dı ğı mız me saj lar na sıl olu şu mu - mu za yol aç tı? Bi zim bun dan esin len me, ama bu nun la ye tin me yip çö züm le me yi ge liş tir me ve bu gü ne ulaş ma du ru mu söz ko nu su. Ne siz bun dan ka ça bi lir si niz, ne de biz ka ça bi li riz. Ben Tür ki ye or ta mın da bi linç len dim, hat ta bir an lam da ay dın lan - dım. Fa kat kar şıt Türk aşı rı uç lu lu ğu, yi ne dev le tin yö ne tim tar zı 85

86 bir yer de bi zi böy le bir ko nu ma çek ti. İş te dev rim ci genç lik ha re ke ti de tam bu dö nem de dev re ye gi rin ce biz de ka çı nıl maz ola rak ken di - mi zi bir ay rı düş me du ru mun da gör dük. Eğer bu gün Kürt ulu sal kur tu luş çu la rı ha va sın da ol ma say dık, Tür ki ye için de ol say dım ben yi ne ay nı ay rık sı bir ko num da ola cak tım. Bu se fer de ği şik bir mu - ha lif ola rak ay rı lık çı lı ğı ya şa ya cak tım. Ör ne ğin Türk me ne da ya nan bir ulu sal öz arar dım, onun hal ka da ya lı de mok ra tik öz lem le ri ne do lay lı bir ay rı lık çı lık ge liş ti rir dim. Bu hu sus la rın bi lin cin de yim. Bü tün bun la ra açık lık ge ti re ce ğiz. Şu nu he men vur gu la ma lı yım ki, bi zim ha re ket ger çek ten bü yük bir bir lik ha re ke ti. Ama di ğer ta - raf ta na sıl bir bir lik sap la sa ma nı bir bi ri ne ka rış tır dı; kor kunç bir kar ga şa lık. İn kar cı la rın yol aç tı ğı ka os mu di ye lim! Eşit siz li ğin, zor ba lı ğın kim lik siz li ğin gün cel leş tir me nin kol gez di ği bir iliş ki ala nı na dö nüş müş. Türk- Kürt iliş ki si ni şim di çok da ha net an lı yo - ruz. Türk- Kürt iliş ki le ri nin yak la şık bin yıl lık bir ta ri hi geç mi şi var ve en ka rı şık dö nem şu an da ya şa nan dö nem dir. Bu bi raz ta rih çi le rin işi dir. Ama çok kı sa ca şun la rı be lirl te bi li - rim: Bir Kür dis tan eya let söz cü ğü nün kul la nıl ma sı 1040 lar da Sel - çuk lu dev le ti nin, Kürt le re da ya lı ola rak güç ka zan dı ğı dö ne me denk ge lir. Ora da Kürt ger çe ği ni gö rür. Kürt ler hay li güç lü bey lik ler ve hü kü met ler ha lin de dir ler ve on la rın oto no mi si ni, bu gün kü de yiş le fe de ral ko nu mu nu ade ta onay lar. Ta rih ki tap la rın da bun lar var. Her ne ka dar Sel çuk lu boy la rı Kür dis tan a ça tış ma lı gir di lir se de ağır lık ba san yö nü uz laş ma dır. Özel lik le bu gün gö rül dü ğü gi bi bü yük Kürt kül tü rü nü or ta dan kal dır mak ve sak la mak ken di le ri ni ür küt tü. Ha la ka lın tı la rı var. Ka ra ca dağ etek le rin de Ka ra ke çi ler var dır, ço ğu nun fi zik sel ya pı sı na ba kıl dı ğın da es ki Türk özel lik le ri ni anım sa tır lar ama Türkçe'yle hiç ala ka la rı kal ma mış tır. Ta ma men Kürt re a li te si. Böy le uzun bir ta ri hi sü reç içe ri sin de sa de ce Kürt le rin eri me si de ğil, Türk le rin de eri me so ru nu var. Bu bi raz gö nül lü ce ol muş tur. Ge rek da - ha son ra ki Ar tu ko ğul la rı, Ak ko yun lu lar, Ka ra ko yun lu lar ve bu na ben - zer çok sa yı da bey lik ler Kür dis tan da ku rul du ğun da aca ba ger çek ten bun lar bir Türk bey li ği mi dir? Ay rı mı bi le zor ya pıl mak ta dır. Sos yal ve kül tü rel ta ba nı Kürt ama be yin bir Sel çuk lu be yi; bü yük ih ti mal le Kürtçe'yi de bi li yor. Çün kü o kül tü rün or ta mın da ya şı yor. Bi raz da 86

87 Arap la rın et ki si var. Za ten hep Arap lar dan alın ma. Biz bu na bir şe kil de Or ta çağ da ki fe de ra lizm de di ye bi li riz. Bu dö ne mi çok ka tı, olum suz özel lik le ri olan fe o dal bir dö nem ola rak de ğer len dir me me li yiz. Ör ne - ğin Türk ler ile Kürt ler ara sın da hoş gö rü var dır. Kül tü rel ya sak la ma, dil ya sak la ma sı dü şü nü le mez bi le. Her dil do ğal ola rak ge li şi yor. Fe o da lizm ye rel li ği ta nır. Za ten onun... Evet bir me mu run des ta nı 1595 te ya zıl mış tır. Os man lı ege - men li ği nin en güç lü ol du ğu dö nem dir. Bir Os man lı dü ze nin de, Türk- Kürt iliş ki le rin de bu gü ne gö re çok da ha hoş gö rü lü bir at mos - fer var. Ben ce si ya sal an lam da bi le özerk li ğe hay li ya kın. Kal dı ki, Yavuz'la olan it ti fak ta beş ta ne Kürt hü kü me ti nin var lı ğı ta nı nır ve bir sü rü aşi ret özerk li ği gü ven ce ye alı nır. Ra ma za no ğul la rı na geç me de da hi Kürt ler dev le tiy le bir lik te Os man lı bün ye sin de ba ğım sız lı ğa en ya kın mil let, ulu sal kim lik du ru mun da dır. Şim di kim se bu nu an la mak is te mi yor. Hal bu ki Sel çuk lu la rın Kür dis - tan a gi ri şin de ki uz laş ma ge le ne ği ve özel lik le Ya vuz un Çal dı ran da ki za fe ri sağ la mak açı sın dan Türk ger çe ğin de ki uzun bağ lar, ta ma men bir si ya sal kon sen sü se bağ lı dır. Bu nu in kar et me mek ge re kir. Mut lak ege - men lik al tı na al mak di ye bir du rum yok. Çok meş hur dur. O za man müs - te şar ola rak İd ris-i Bit li si var dır. Ya vuz Se lim bir def ter ve rir, al tı na im - za sı nı ko yar: Ne yi is ti yor san öy le fer man ola rak sun der. Bey le rin öz gür ira de ye da ya lı bir si ya sal it ti fak için de ol du ğu nu ta - rih çok çar pı cı ya zar. Bu, si ya si dü zey de böy le dir. Bey lik ler var, hü kü - met ler var. Bun lar 19. yüz yı la ka dar ge lir. 19. yüz yıl da mer ke zi oto ri te bir sar sın tı ge çi rir. Ken di ni ye ni den ör güt le me ih ti ya cı nı du yar. Özel lik le Sul tan Mah mut dö ne min de ve ye ni den or du ve ver gi dü zen le me si ge li şir. Bu es ki bey lik oto ri te si ni ve oto no mi si ni sar sar ve bu ne den le de bir çok is yan pat lak ve rir. 19. yüz yıl bir Kürt is - yan la rı dö ne mi olur. Fa kat bu is yan la rın bi li nen ne den ler le da ha çok Ab dül ha mit in ge liş tir di ği po li ti ka lar la bir çö zü me doğ ru gi der. Ab dül ha mit in bu ko nu da ki po li ti ka sı nı iyi an la mak ge re kir. O di - ğer sul tan lar gi bi ez mez. As lın da şim di kin den bi raz da ha ile ri. Çün - kü o za man da su, yol yok. Kürt okul la rı nı aç mış tır. Ab dül ha mit dö - ne mi çok eleş ti ril me si ne rağ men, Kürt çe di li ser best tir, der gi ler çı - kar ve köy güç le ri ku ru lur. 87

88 Der gi le rin Kürt çe okur ları var mı? Der gi, ga ze te çı kar. Ya yın lar var. Osmanlı'da cum hu ri yet ka dar in kar, bas tır ma, tas fi ye yok tur Ta bii, cum hu ri yet dö ne mi gi bi ka tı bir bas kı yok tur. Kürt pa - şa lık la rı olu şur ve bun lar ol duk ça ağır lık la rı olan pa şa lık lar dır. Her ne ka dar ko ru cu luk gi bi kul la nıl mak is te nir se de, bir Kürt in kar cı lı - ğı bu ka dar ge liş miş de ğil dir. Da ha son ra ge li şen İt ti hat Te rak ki mer ke zi yet çi li ği kar şı sın da bu bey lik ler is yan et mek is ter ler ama ezi lir ler. Ab dül ha mit in yak la şı mı bi raz da ha to le rans lı ve it ti fak ya nı ağır ba sar. Ni yet le ri sul tan lık oto ri te si ni güç len dir mek, Kürt is - yan la rı nın ge liş me si ni en gel le mek ve Er me ni is ya nı nı boğ mak tır. Ama bu nu ya par ken bir Mus ta fa Ke mal in esp ri sin den çok da ha ile - ri de dir. Bu nu da an la mak ge re ki yor. Ge rek bu im pa ra tor lu ğun Kür - dis tan a gi ri şin de ve ge rek se çö kü şün de Kürt iliş ki si seç kin bir ko - nu ma sa hip tir ve sul tan lar bu na çok dik kat et miş ler dir. İt ti hat Te rak ki de baş lan gıç ta des tek ol mu yor mu aca ba? Des tek alı yor ve için de ki bir çok ku ru cu Kürt tür. Ab dul lah Cev - det, Zi ya Gö kalp ide o log tur lar. Bun la rın hep si Kürt tür ve da ha son - ra ge ri ci le şir ler. Ta ma men Kürt ü in kar şek li ne dö nüş tür dü ler. Ön - ce le ri bu yok tu. İt ti hat Te rak ki de de Kürt le rin ağır lı ğı var. Zi ya Gö kalp i mil li yet çi le rin ide o lo ğu ola rak de ğer len di ri riz. Ama bun - dan da ha çok il ginç de ğer len dir me le ri ol du ğu nu gör düm. Ör ne ğin dev let ola yın da ne re dey se Türk- Kürt eşit li ği var. Da ha son ra bu ka - dar bü yük bir im ha ya dö nü şe ce ği ni o da bi le mez. De ğer len di re mez. Mil li yet çi lik Mus ta fa Kemal'de bir kat li am cı lı ğa, sı nır ta nı maz bir tek ulus çu lu ğa dö nü şür. Baş lan gıç ta Kürt in ka rı İt ti hat Te rakki de de bu ka dar yok tu. Hat ta 'lere ka dar İs tan bul da Kürt Te a li Ce mi yet le ri ku ru lur, bir çok Kürt çe ga ze te çı kar; yi ne der nek - ler var dır. Cum hu ri ye tin ku ru luş sü re ci ne ka dar bir to le rans var. Cum hu ri yet dö ne min de ki ka dar in kar, bas tır ma, tas fi ye yok tur. İt ti - 88

89 hat Te rak ki dö ne mi da hil, ba zı la rı da ha son ra bu nu fark lı kı la rak de rin leş tir di. Bu kı sa tah lil le be lirt mek is te di ğim şu; Türk- Kürt iliş ki le ri PKK nin icat et ti ği iliş ki ler de ğil dir. Yi ne ay rı lık çı lık ve ya in kar cı - lık ta rih te bu gün kü ka dar de ğil dir. En sağ cı lar da hil şöy le Os man - lı yız di ye ge çi nip du rur lar. Kürt ger çek li ği ne Os man lı dö ne min de - ki ka dar aca ba de ğer ve ri yor lar mı? Ben bun la ra bu nu so ru yo rum. Bu nun İs la mi yet le ba ğı nı kı sa ca ku ra rak vur gu la ya lı yım. Os man - lı İm pa ra tor lu ğu da bir yer de İs la mi te mel de ide o lo jik bir çeh re ye sa hip ti. İs la mi yet te de Hz. Mu ham med in de yi şi dir: Arap ın Acem'e üs tün lü ğü yok tur. Da ha son ra Eme vi ler şo ve niz mi kö rük - ler ler. Arap la rın üs tün lü ğü ne yol açar lar. Ama ge rek baş lan gıç ta ol - sun, ge rek da ha son ra ol sun bir en ter nas yo na lizm de var dır. Ulus la rın dil, kül tür im ha sı nı amaç la mak gi bi bir özel lik yok tur. İs la mi yet te bir yer de ırk çı lık da yok tur. Ken di ne gö re bir en ter nas - yo na liz mi var dır. Kar deş lik an la yı şı, üm met an la yı şı var dır. Di lin - den, kül tü rün den do la yı ne bas kı, ne de bir bas kı ne de ni var dır. Ba - zı Arap bey le ri, Arap sü la le le ri çık mış tır. Ara bı üs tün kıl mak is te - miş ler dir ama halk lar di ren miş ler dir. Bir çok mez hep or ta ya çı kar - mış lar dır. Şa fii mez he bi ni, Ale vi mez he bi ni, bil mem bir yer de Ara - bı hem si ya set te, hem mil li yet ola rak en üst te tut mak is te di ğin den or ta ya çı kar mış lar dır. İs la mi yet te ırk çı lık için bir ge rek çe ya pı la - maz. Özün de bu yok tur. Bir hal kın, he le he le kül tü rün, il min in ka rı - na ke sin lik le açık de ğil dir ve böy le bir so run da İs la mi yet te yok tur. Mil li yet çi lik bi raz da bu te mel üze rin de ge li şim gös te rir. Biz Türk mil li yet çi li ği nin na sıl ge liş ti ği ni bi li yo ruz. İl kin İt ti hat Te rak - ki, da ha son ra CHP ke ma liz mi. 19. yüz yıl son la rı na ka dar Türk ler im pa ra tor luk için de di ğer mil - li yet ler den fark lı bir ko num da de ğil ler. Türk mil li ye ti di ye tah min ede bi le ce ği miz mil li yet de en az di ğer le ri ka dar Os man lı sul tan lık ge le ne ği nin dı şın da. Öte ki mil li yet ler den ki mi za man akıl sız Türk - ler di ye, özel lik le Os man lı nın ken di mil li ye ti ne ba kı şı var dır. Bu - nun bir ne de ni da ha var: Os man lı çok ge niş mi li yet li bir im pa ra tor - luk ol du ğu için, Türk öğe si ni faz la dan öne çı kar sa, çok er ken den bir mil li yet fark lı laş ma sın dan za rar gö re bi lir. Sul tan lı ğın bir Ye ni - 89

90 çe ri oca ğı nı dü zen le yiş bi çim le ri var ki, bir hay li il ginç tir. Her mil - li yet ten genç le ri ora da alıp okut mak ye ri ne, ki mi ne Boş nak, ki mi ne Ar na vut, ki mi ne Sırp, ki mi ne Bul gar, ki mi ne Kaf kas ya lı, Arap ve Kürt al ma la rı bir yer de de mok ra si yi Ye ni çe ri or du su na terk et mek - tir. Ya ni ora da tüm mil li yet ler den bir kon sen süs amaç lan dı. İm pa ra - tor luk bu nu özen le ge liş tir di. Bir mil li ye tin ken di si ni faz la ay rı ca - lık lı gö rüp di ğer le ri ni tah rik et me si ne yol aça bi le cek her han gi bir tu tu ma fır sat ver me di. As lın da bu pek bi linç siz ce ve ken di li ğin den ge len bir du rum da de ğil dir. Bu im pa ra tor lu ğu ya şat mak müm kün ve zo run lu dur. Eğer Türk öğe si ni çok öne çı ka rır sa, ko kuş ma çok er ken den baş la ya cak. Gi de rek Türk öğe le ri ne çok ge niş yer ve rir se, Ye ni çe ri oca ğın da par ça lan ma ve ye ni bir sü re cin or ta ya çık ma şan - sı ar tar. Ama çok fark lı mil li yet ler den pa şa lar la, bü rok rat lar la dol - du rur sa, bö lün me ola sı lı ğı aza lır ve im pa ra tor lu ğun mil li yet çi ni te - li ği güç ka za nır. İm pa ra tor lu ğun den ge ler ba zın da, bü yük bir den ge far kı var. İm - pa ra tor lu ğun mer ke zi yet çi li ği ge niş bir fe de ra liz me da ya nı yor. Ha la sür me si ge re ken bir hu sus tur. Bir yer de mer ke zi yet çi li ği ge liş tir mek is ti yor sak, bi raz fe de ra lizm ol ma lı dır. Os man lı bu nu iyi ta kip edi - yor. Şim di Tür ki ye yö ne ti ci le ri bü yük Türk ta ri hi, bü yük Türk dev le ti der ler ama ni te lik le rin den faz la bir şey an la maz lar. Os - man lı der ler, ata la rı mız der ler ama on la rın na sıl bir dev let sis te - mi için de ol duk la rı nı, özel lik le halk lar ger çe ği açı sın dan an la mak bi le is te mez ler. Bu ra da gi re bi lir mi yim? Kürt le rin in ka rı nın, si ya si ola rak, so mut ola rak üni ter dev let le çok ya kın iliş ki li ol sa ge rek. Siz bu üni ter dev le tin ku ru lu şu nu, ya ni 1923 ten iti ba ren ne ye bağ lı yor - su nuz; bu ide o lo ji na sıl bir ide o lo ji dir? Bu na açık lık ge tir mek için Os man lı mer ke zi yet çi li ği nin fe de ra - lizm le bağ lan tı sı nı kur ma ge re ği ni du yu yo rum. Os man lı ta ri hi ni in - kar et me me li yiz, bu bir ger çek tir. Bi zim de en azın dan 500 yıl lık bir ta ri hi miz dir. Da ha ön ce sin de Sel çuk lu lar dö ne mi de var dır. Bu ta rih le ri doğ ru an la mak zo run da - yız. Eğer bun dan 900 yıl ön ce Kür dis tan eya le ti de nil miş se bu bir za rü ret ten dir. Şim di ba kı yo ruz ki, Tür keş bir yan dan ken di si ni Sel - 90

91 çuk lu sa yı yor, di ğer yan dan Kür dis tan ke li me si ni bir düş man lık ola - yı ola rak de ğer len di ri yor. Ay rı lık çı lık o za man Sul tan Se lim de de var dı. Ken di ne hem onun sı fa tı nı tak tı rır, hem de onun ge ne lin de ki ger çe ği in kar eder. Bu iki yüz lü lük tür; ta ri hi in kar et mek tir, ta ri hi sah te kar ca yo rum la ma nın ti pik bir ör ne ği dir. Be nim ne ka dar Kürt hü kü me ti, bey li ği ol du ğu nu söy le me me ge - rek yok. Ta rih çi ler bu nu çok iyi bi lir. Da ha dü ne ka dar Türk oto ri te - si nin Kür dis tan da ne ka dar güç lü ol du ğu nu ta rih ya zıp çi zer. Şim di Türk hu kuk sal de ği şi mi ni bi raz açık lı ğa ka vuş tur mak ge - re ki yor. Ulus çu lu ğu sa de ce Batı'ya bağ la ma nın bir an la mı yok. Mil - li yet ler, halk lar ka pi ta lizm den ön ce de var dır. Soy sop me se le le ri mil li yet le bağ lan tı lı dır. Or ta do ğu da bu çok güç lü dür. İs la mi ye tin mil li yet le ri böy le bir dü ze ye ge tir di ği de söy le ne bi lir. Dik kat edi lir - se Mu ham med, çok ge ri ağa top lu luk la rın dan mu az zam bir si ya si bir lik do ğur muş tur. Bu si ya si bir lik, Arap mil li ye ti nin ge liş me sin de de rin bir adım teş kil et miş tir. Ör ne ğin Türk-İs lam sen te zi var. Bun - dan kas te dil mek is te nen şu dur; Türk-İs lam iliş ki si Türk mil le ti ne bü yük bir sıç ra ma tah ta sı yap tır mış tır. Ya ni Ana do lu da ki Türk-İs - lam sen te ziy le ya kın dan bağ lan tı lı dır. İs la mi yet bir yer de mil li ye tin ge liş me sin de be lir li bir rol oy na - mış tır. Yi ne İran da Şii mez he bi de Fars mil le ti nin ge liş me si ni sağ - la mış tır. Din çok ça an la şıl dı ğı gi bi de ğil dir. Özel lik le mil li yet ge liş - me sin de, ulu sun bir ka te go ri ola rak şe kil len me sin de di nin önem li bir iş le vi var dır. Özel lik le Arap lar ve Türk ler için çok be lir gin dir. Yi ne Fars lar için de böy le dir. Baş ka ko nu lar için de böy le dü şü nü le - bi lir. Er me ni le rin is ya nı ol du ğu için bi raz İs la mi zu lüm ler ol muş tur. Kürt ler de ği şik ne den ler den do la yı bir yer de ken di mil li İs la mi ca - na var la rı nı ya ra ta ma dık la rı için İs la mi ye tin mil let le iliş ki si ni ku ra - ma mış lar dır. Al man lar pro tes tan lı ğı ge liş ti rip, Al man mil li yet çi li ği - nin ge liş me si ne bir ze min oluş tu rur lar. Kürt ler de bu olay ol ma mış - tır. Na sıl iş bir lik çi lik, mil li yet çi lik var sa, o za man da iş bir lik çi lik- İs lam cı lık var dı. Kürt ler Arap la bi le İs lam cı lık yap mış tır. Da ha son ra Türk lük adı na Fa tih Sul tan Mehmet'in ya nın da bi le bü tün sa ray lar da Kürt ler var dır. Fa kat bir Kürt ola rak de ğil de o za - man ki sul tan lı ğın bir tem sil ci si ola rak Se la hat tin Ey yü bi var dı. Çok 91

92 bü yük bir ko mu tan dı. Tü müy le bir Kürt ai le si dir, ama bir Arap sü - la le si gi bi hü küm dar lık ya par. Türk le rin be lir li bir özel li ği da ha var, onu söy le mek is ti yo rum: Ne de ni de ği şik. Coğ ra fi, si ya sal top lum sal fark lı lık la rı bu lu nan Türk ulus çu lu ğu nun böy le bir İs la mi yet ten güç al ma sı la zım. İm pa - ra tor luk ta da, İs lam laş ma da da bu böy le ol muş tur. Türk boy la rı İs - lam laş ma sa, Ortadoğu'ya ya yı la maz lar dı. Yi ne İs la mı yü celt me se - ler di ge liş me le ri ni de vam et ti re mez ler di. Fa kat ka pi ta liz min dö ne - mi ne ge lin di ğin de, İs lam bağ la mı ulu sal ge liş me önün de ar tık bir en gel du ru mu na ge li yor du. Ka pi ta lizm da ha ile ri bir ide o lo jik bi çim is ter. Bil di ği miz mil li yet çi lik akım la rı bu jön Türk ler den ön ce yan - sı ma sı nı bul du. Jön Türk ler bur ju va an lam da mil li yet çi li ğin ön cü le - ri dir. Na mık Ke mal ve ben zer le ri da ha son ra özel lik le Ab dül ha mit te ki mil li yet çi li ği ni teh li ke li gö rür ler. Abdülhamit'in ken di mut la ki ye ti ni teh li ke de gör me siy le bir lik te ana ya sa yı kal dır ma ola yı var dır. O za - man ki 1876 ana ya sa sı as lın da bir ile ri adım ola bi lir di ve Os man lı İmparatorluğu'nu bu kla sik mer ke zi im pa ra tor luk tan çı ka rıp fe de ral bir sis te me doğ ru ta şı ma da ba zı ipuç la rı nı ta şı yor du. Bu da Ab dül - ha mit in ki şi dik ta tör lü ğü nün pe şin den koş ma sı na ve ana ya sa yı tas - fi ye si ne gö tür dü. Os man lı İmparatorluğu'nun li be ral dö nü şü mü nü an lat tık. Mit hat Pa şa nın boğ du rul ma sıy la da ha son ra ki ulus çu luk ta İt ti hat Te rak - ki nin 1906 yı lın da dü zen le di ği bir kong re var dır. Ulus la ra ra sı bir özel li ğe ve bü tün ulus la rın tem sil ci le ri nin ka tıl dı ğı bir özel li ğe sa - hip tir. Kürt ler çok be lir gin bir ör nek ve ne re dey se her kes ken di ulu - sal hak la rı nı bu kong re de ile ri sü rer. De mek is te di ğim bu Türk mil li yet çi li ği nin baş lan gıç ta ki ka rak te - ri o ka dar be lir gin de ğil dir Meşrutiyet'i son de re ce bü tün halk la ra öz gür lük, ada let, kar deş lik is ti yor. Bu il ke ler le ha re ket eder. Son de re ce li be ral bir dö nem dir. Da ha son ra bil di ği miz gi bi ora da da dik ta tör lük eği li mi ge li şir. Ab dül ha mit le bu dik ta tör lük eği li mi ni ge liş ti ren le rin bir iş bir li ği var dır. Kı sa ca sı bir bur ju va ulu - sal de mok ra tik ge liş me si du ru mu na oran tı lı. Ge le lim, Mus ta fa Ke mal in ön cü lük et ti ği akı ma. Bu dö nem ler 92

93 İt ti hat Te rak ki için de ki bir akım dır. Bu akım dan et ki le nen bir su bay da yok tur. O ba kım dan öy le güç lü bir ka na dı fa lan de ğil dir. Çok za - yıf bir ka na dı dır. Özel lik le Mus ta fa Ke mal dir, İnö nü dür, da ha son ra üçün cü sı nıf bir kad ro su bi le de ğil dir. İt ti hat Te rak ki bün ye - sin de Türk ulus çu lu ğu özel li ği ne dik kat et mek is ti yo rum. Özel lik le ke ma list ger çe ği nin iyi an la şıl ma sı ge rek ti ği ka nı sın da yım. Ke ma list ger çe ği mi de di niz... Ke ma lizm ken di ni ap tal Türk di ye ilan et se de, öy le bir ni ye ti - nin ol ma ma sı ge re kir. Bir ulu sun, bir ki şi nin ken di si için ha ta yap - ma sı da pek hay ra ala met bir olay de ğil. Şim di Mus ta fa Ke mal in ik ti dar sü re ci de hay li il ginç tir. Mus ta fa Kemal'in der di pa şa lık tır Dik kat eder se niz, sul tan iş gal al tın da çok güç süz du rum da bı ra - kıl mış tır. Sul tan lı ğı nı yü rü te mez du rum da dır. İt ti hat Te rak ki nin asıl kad ro la rın dan bi ri si Ber lin de vu rul muş, Ce mal Pa şa da vu rul muş. Bi rin ci kad roy la ikin ci kad ro dan olu şan ör güt ler Mus ta fa Ke mal için cid di ler. Ca hit bey ler, as lın da Ku va yi Mil li ye kad ro la rı nın ön - der le ri dir ve her an bir ik ti dar al ter na ti fi ola bi lir ler. Cum hu ri ye tin te mel le ri ni Ku va yi Mil li ye ci ler atı yor ve hep si de it ti hat çı kad ro, Mus ta fa Ke mal i faz la ta nı maz lar bi le. Onun için Üçün cü sı nıf tan ada mı mız der ler. Mus ta fa Ke mal bun la rı bi lir, Kafkasya'dan gel mek için tu tu şur ade ta. Bol şe vik ler le bi le an laş ma - ya ça lı şır. İs tan bul dan ikin ci sı nıf it ti hat çı lar onun her za man uy ku - su nu ka çı rır lar. Kal dı ki, Çer kez Et hem ve ben zer le ri de da ha çok bu kad ro lar la iliş ki li dir ler. Ken di ey le mi nin ik ti dar laş ma sı önün de bun la rı en gel gö rür. Şim di Kürt so ru nu na ge le lim. Baş lan gıç ta M. Ke mal, Kür dün adım ata ma ya ca ğı nı bi lir. M. Ke mal 1919 da İz mir e gi dip baş la ta - maz dı. Sam sun a gi dip, ora dan da ba tı ya doğ ru ge le mez di. Onu Er - zu rum a, Si vas a gö tü ren ta ri hi ger çek ler var. Ka zım Ka ra be kir in ba şa rı la rın da Kürt ağa ve bey le riy le kur du ğu iliş ki ler var dır. Mus ta - fa Ke mal bu iliş ki de ken di ni mut la ka va li his se der. Di ye bi lir si niz ki bu bel ki ken di si için ge rek liy di. Tak tik bir ih ti - 93

94 yaç tır. Bu nu faz la abart ma mak ge re kir ama bir için baş lan gı cı çok önem li dir. Adam Sam sun da bi le ka la mı yor, da ha sı kim se onu faz la ta nı mı yor bi le. Çok ih ti yaç duy du ğu bir lik için ge liş me sağ la ya ma - ya cak. De di ğim gi bi İz mir im kan sız dır. İs tan bul da kal ma sı bo ğul - ma sı de mek tir. Kürt ola yı nı biz bu ra da her han gi bir tak tik olay ola - rak da de ğer len dir me me li yiz. Kürt ke si mi nin onay lı bir des te ği ol - ma sa ne ge le bi lir, (gel se bi le) ne de her han gi bir ba şa rı dan bah se di - le bi lir. Gel me si bi raz da stra te jik cum hu ri ye tin ku ru luş fel se fe siy le bağ lan tı lı dır. Şim di bu ara da bir so ru sor mak is ti yo rum: Tür ki ye de sık ça ko nu şu lan bir tar tış ma var dı. Tür ki ye yi yö ne ten ler bu Kürt ulu - sal cı lı ğın ge liş me si kar şı sın da iki de bir kar şı mı za şu nu çı kar tı yor - lar. İş te biz Lo zan ı yap tık, bağ la dık. Şim di bun lar Sevr i ye ni den di rilt mek is ti yor lar. Oy sa ta rih ten bi li yor su nuz ki Kürt ön der lik le - ri o dö nem de Sevr in yır tıl ma sın da o dö nem de Mus ta fa Ke mal le bir lik te ha re ket et miş ler dir. Çok önem li bir ye re işa ret et ti niz. Kürt ulu sal cı lı ğın da Sevr önem li bir rol oy na mı yor. Siz ne der si niz bu ko nu da? Eğer Kürt le rin böy le bir des te ği ol ma say dı yü rür lü ğe gi re cek olan Sevr ve ben zer le riy di. Bu ra da önem li olan, çok in kar edil miş olan bir ger çe ği açı ğa çı kar mak tır. Mus ta fa Ke mal in do ğu da it ti fak ara yı şı bir tak tik iliş ki de ğil dir. Cum hu ri ye tin te mel le riy le il gi li bir olay dır. Kür dü kar şı sı na al mış bir Mus ta fa Kemal'in ba şa rı sı aca ba müm kün mü dür? Çok ta bir edi len bir Er zu rum Kong re si ol ma sa aca ba bir ulu sal kur tu lu şun dü zen len me si ola bi le cek mi? Bel ki yi ne olur du bir şey ler, ol maz de mi yo rum ama Tür ki ye Cum hu ri ye ti bi çi - min de ge li şe mez di. Dik kat edin M. Ke mal, Er zu rum Kongresi'nde Biz Türk ve Kürt mil le ti, iki hal kın, mil le tin hak kı hu ku ku der. Mi sak-ı Mil li ke sin - lik le tek Türk ulu su na da ya lı bir sı nır de ğil dir. İn kar edil miş, o ay rı - dır. Müs lü man halk lar... Müs lü man halk lar, ama için de esas rol oy na ya cak lar kim ler - dir? Bu za ten Amas ya Ta mi mi nde var dır. TBMM ilk ku rul du ğun da 94

95 da bu böy le dir. El bi se le riy le ge lir ler, din le nir ler, ko nu şur lar. Mus ta - fa Kemal'in baş lan gıç ta bir bas kı he de fi bi le ol ma mış tır. Ge liş me ye açık ve Kürt in kar cı lı ğı nı amaç la maz. Hep si ge lir Kürt çe ko nu şur, bi zim mil let der ler. Bir teh li ke yok. Za ten Mus ta fa Ke mal bu ko - nu da has sas tır. Bu sü re e ka dar dır. Ya ni cum hu ri yet sağ - lam te mel le re otu ra na ka dar. Baş lan gıç ta Kürt le re çok ağır lık lı bir yer ve ri li yor. Hat ta eşit li ğe ya kın bir sta tü ta nı nı yor. Türk- Kürt kar deş li ği ni iş le ye rek ha re ket baş la tı lı yor. Ama cum hu ri yet ku rul duk tan son ra yo ğun bir in kar ge - liş ti ri li yor. Bu ra da bü yük bir sap tır ma var. Tür ki ye Cum hu ri ye - ti nde te mel han di kap böy le baş lı yor. Ke mal in ulus çu lu ğu nu ve si - ya sal an la yı şı nı bi li yo ruz. Ta rih şu nu da söy ler: M. Ke mal Sil van da Kürt ev le rin de ka lır ve ora da aca ba İs tan bul a dö ne yim mi, dön me ye yim mi? di ye bir te - red düt de ge çi rir de Di yar ba kır day ken Kürt aşi ret kı ya fet le - ri ni gi yer. Hat ta Kürt pa şa lı ğı müm kün se, bir si ya si olu şum ola nak - lıy sa bir Kürt hü küm dar lı ğı nı bi le dü şü ne bi lir di. Bu ra da M. Ke mal için önem li olan pa şa lı ğı nı kur tar mak tır. Pa şa lı ğın mil li ye ti da ha son ra ak lı na ge lir. Pa şa lık bu ra da çok önem li dir. Pa şa lık mil li yet ten, par ti ci lik ten, si ya set ten ön ce ge lir. Bu pa şa kül tü rü dür; ben bu na pa şa kül tü rü di yo rum. Bu Türk ge ne ral le rin de her mil li yet ten ki şi lik var dır. Bun lar pa - şa lı ğı kur tar mak için ulus ter ci hi ya par lar. Ör ne ğin Boş nak lar ve Ar na vut lar en ke sin Os man lı cıy dı lar. Ne ka dar za yıf olur sa o ka dar Os man lı cı. Hat ta bir çok Türk pa şa sı nın kö ke ni ni araş tır dı ğı mız da, azın lık lar dan ol du ğu nu gö rü yo ruz. Bil di ğim ka da rıy la Gü reş in so - yun da Çer kez lik var. Çe çen... Çe çen... Çe çen, evet. Ya ni azın lık tan ol du ğu için aşı rı Türk çü - dür. Bu as lın da bir ta lih siz lik tir. Böy le bir çok pa şa var. Çün kü bun - lar hiz me ti ne gir di ği mil li ye ti çok yü cel te rek rüt be le ri ni sağ la ma ala cak la rı nı sa nır lar. Şo ve niz min kay na ğı da Tür ki ye de bu dur. Yi ne bu nun Kürt lük le bağ lan tı sı nı da bi li yo ruz. Ha kim olan Türk ulu su şe kil le nin ce Kürt ler çok azı lı bir Kürt düş ma nı ke si li yor lar. Zi ya Gö kalp in ide o lo ji si bi raz bu na ben zer. Ha kim ulu sun Türk 95

96 ulu su ola ca ğı an la şı lın ca, mil li yet çi lik çok şo ven bir tarz da bu azın - lık kö ken li ide o log lar, pa şa lar ta ra fın dan be nim sen me ye baş lan dı. Ana do lu Türk lü ğü nün bu mil li yet çi lik le de faz la ba ğı yok. Bir Ka - ra ca oğ lan, bir Yu nus Em re gi bi ozan lar da ufak bir Türk üs tün lü ğü gö re mez sin. De mok ra tizm var dır, Türk men ler ha la da öy le dir. Bir Türk men le bir Kür dün mil li fark lı lık lar dan do la yı düş man ol du ğu - nu gö re mez sin. Çe liş ki hep ai le, ara zi vb. ne den ler den ol muş tur. Ulu sal te mel de her han gi bir düş man lık ta rih bo yun ca yok tur. Pa şa - lar bu na ne den ih ti yaç duy du? Ka pi ta lizm ça ğın da mil li yet çi lik bi - raz iş ya pı yor. Çok önem li olan ik ti dar laş ma ya bun la rın da ik ti da ra ih ti ya cı var. Ne ka dar ik ti da ra ih ti yaç la rı var sa o ka dar mil li yet çi li - ğe ih ti yaç la rı ge li şi yor. Bu mil li yet çi lik ne ka dar şid det le di ril diy se o ka dar şo ven leş ti ve halk la rın düş man lı ğı na gö tür dü. Cum hu ri yet Türk in sa nı nı dü şür müş tür M. Ke mal in baş lan gıç ta kar deş li ğe ih ti ya cı var dı. Bu nu çok iyi for mü le et ti, da ha son ra tek ki şi dik ta tör lü ğü ne geç mek is te di. Bir ide o lo jik zır ha ih ti ya cı ola cak tı. Kürt ler kalk mış, es ki oto no mi le ri ni is ti yor lar. Bu ne de mek tir? En azın dan fe de ral sis te me ben zer ya da eya let sis te mi ne ben zer bir ge liş me nin ka bul edil me si dir. Bu na ve ri - len kar şı lık ne dir? Kürt yok tur, Türk her şey dir ve ya bir Türk dün ya ya be del dir. De mek ki böy le bir şe yi ateş le ye cek. Çün kü kar şı ta raf bi raz fe de ra lizm is ti yor. Bi raz ulu sal ka rak ter pe şin de ko şa bi lir. Bu na ne den ola nın yo lu ırk çı ide o lo ji dir. Kürt- mürt di ye bir şey yok tur! Bu te o ri ler bo şu na ge liş ti ril mi yor. Mus ta fa Kemal'in ik ti dar an la - yı şıy la çok ya kın dan bağ lan tı lı dır. Ay nı şe yi di ğer pa şa lar için de uy gu lu yor. Ör ne ğin Ra uf Or bay; Biz sul ta na iha net et me yiz, ada - mın ek me ği ni ye dik; ba na gö re at ma ya ge rek yok der. Bi raz da ha li be ral bir yak la şım ser gi ler. Ali Fu at Ce be soy bi raz da ha de mok rat. Ya ni bir pa şa ya bu ka dar yet ki yi ver me mi zin ge re ği yok tur der. Ka zım Ka ra be kir en az onun ka dar sa vaş ta et ki li ol muş bir isim dir. O da hak lı ola rak bi raz ik ti dar or ta ğı ol mak is te ye cek tir. 96

97 Ya ni bu gü nün ko şul la rı na gö re bu da de mok ra si de mek tir. Mus - ta fa Kemal'in Kürt teh li ke si var an la yı şı bu gün, Kürt yok tur an - la yı şı na ka dar gö tü rü yor. Pa şa lar bi raz Kür dü se vin ce, oto ri te de or - tak lık is te yin ce bun lar komp lo te o ri siy le or ta ya çı kı yor lar. Çer kez Et hem e kar şı da ben zer bir komp lo ge liş tir di ler. Adam et ki li bir isim, is yan la rı bas tı ran, ik ti dar da ken di ne gö re bir ye ri ve o za man köy lü ha re ke ti nin bir tem sil ci si ola bi le cek son de re ce önem li de - mok ra tik bir ayak. Bu, mer ke zi ik ti dar an la yı şı na ters dü şü yor. Ve sür dü ler, Yu nan or du su na kaç ma ya ka dar. Bi raz li be ral bir yak la şım ser gi len se, adam bu ka dar sa vaş mış, ni çin kaç sın! Çer kez Ethem'i de öy le bi tir di ler. Ken di ya kın ar ka - daş la rı nı bi tir mek, Tak ri ri Sü kun, İs tik lal Mah ke me le ri der ken tek ki şi dik ta tör lü ğü ge liş ti. Bu ra da Mus ta fa Ke mal i bi raz da iyi in ce - le me miz ge re kir. Tür ki ye Cum hu ri ye ti bu ko nu da şim di bü yük bir han di kap için de. Bu nun 1925 ile bağ lan tı sı ol du ğu nu sa nı yo rum ve 1925 çok kut sal laş tı rıl ma sı ge re ken bir ta rih de ğil dir. Bu ra da bir çok hu kuk ku ra lı nın çiğ nen me si var. Ben bun la rı söy - le mi yo rum. Ka zım Ka ra be kir i idam la yar gı la ma ya Mus ta fa Ke - mal gö tür dü. Te rak ki per ver Cum hu ri yet Fırkası'nı ku ran la rın hep si kur tu luş sa va şı nın kad ro la rı dır. On la rı da tas fi ye ye gö tür dü. Bun lar ha in de ğil ler di. On la rın o dö ne min ko şul la rı na gö re ön der lik le ri ni tas fi ye et ti. Bü tün bun lar hak sız ca dır. Şim di Türk ulu su bir şah sın dik ta tör lü ğü ne bu ka dar bağ lı ka la rak aca ba yü cel til miş mi dir? Öze leş ti ri ih ti ya cı bu ra dan do ğar. Yi ne ik ti da rın bu ka dar dik ta tör - leş ti ril me si aca ba çok ge rek li mi dir? Ben bu nu özel lik le Cum hu ri - yet ga ze te si nin ba zı ide o log la rı için söy lü yo rum. Hem de mok ra si ha va ri si ge çi ne cek ler, hem de en ufa cık doğ ru bir yo ru ma gir me ye - cek ler! Bu ada mın 1925 te ki dik ta tör lü ğü, Türk hal kı nın de mok ra tik se - çe ne ği açı sın dan bu ka dar ge rek li miy di? Bu yıl lar da ki ulus çu luk aca ba Türk ulus çu lu ğu için sağ lık lı, bi ri cik yol mu dur? Bu so ru la ra böy le ce vap ver me yi bil me le ri ge re kir. Mus ta fa Ke mal, açık la ma ya ça lış tı ğım gi bi ik ti dar ola yın da cid di teh li ke ler le kar şı kar şı ya dır. Çer kez Et hem, ba sa rım, bil mem ne ya pa rım di yor. Bu teh di ti bi li - yor. Yoz gat tan ge lir ken söy lü yor. Türk ler za ten bir ne vi or tak ik ti - 97

98 da rın or ta ğı. Bir za yıf lık ada mı gö tü re bi lir. Bu ra da bi raz psi ko lo ji ye gir mek ge re kir. Her gün ölüm teh li ke si al tın da ke sin güç len mek ih - ti ya cın da. Nef si ni sa vun mak için et ra fı nı bas tı ra cak. Bas tır ma sı için de teh li ke ola rak gör dü ğü ne var sa, hep si ne bir kı lıf uy du ru rum, bu va tan ha i ni dir, bu bil mem komp lo cu dur di ye rek, yo lu nu düz le - yip gi de cek ve düz le di de te TC'nin bü yük an ti-de mok ra tiz mi ber rak ol du. Bu nu ko - mü nist ha re ket için de bi raz uy gu la ma lı yız. Ya ni ko mü nist ler de sı - nır lı da ol sa bi raz ik ti dar al ter na ti fi, yir mi ler de bol şe vik lik bi raz ge - li şin ce ba ya ğı kork tu. Bir ko mü nist par ti si ku ru lu yor, ik ti da rı al ma - ya ge li yor lar. Bin ler ce pro vo ka tör var; di ğer yan dan ge li şen pro vo - kas yon lar ve so nuç Ka ra de niz su la rı. Çok bü yük hak sız lık lar var. Bu son mec lis te Me zar cı de ni len ki - şi nin ge nel ge si sa nı rım epey bir dö nem çal ka lan ma yı ya şa dı. Me - zar cı kim dir, ne dir? Faz la önem li gör mü yo rum ama bu ka dar alev ya rat ma sı nın al tın da ben ce böy le bir ger çek lik var te bü yük hak sız lık lar ol du ğu na ben de ina nı yo rum. Ve bu nun Kürt le rin hay rı - na gö re dü zen le nen bir gö nül lü kut sal ik ti dar ol du ğu na inan mı yo - rum. Çün kü çe liş ki ler için den çı kı la maz bir ha le gel miş se bu 1925 ola yıy la bağ lan tı lı dır. Kürt yok edil di. Şeyh Sa it kat le di le rek İt ti hat Te rak ki ve Te rak ki per ver Cum hu ri ye ti Fır ka sı yok edil di. İs yan cı - lar la iliş ki si var dır di ye ko mü nist ler za ten yok edil di. Köy lü ha re ke - ti söz ko nu suy du. Çer kez Et hem de yok edil di, ge ri ye tek ki şi ik ti - da rı kal dı. Ya ni son TC, bu gün kü de yi şiy le üni ter dev let ya pı sı. Şu an da çok ses li de mok ra si is ti yo ruz di yor lar. Çok ses li de - mok ra si is te yen ler iki de bir üni ter dev let ya pı sı de mez ler. Üni ter dev let ya pı sı nın ken di si çok ses li lik le çe li şir. Di le ge ti ri len le rin için de ke sin lik le her han gi bir çö züm yok tur. Şim di bu nu kal kıp ağır bir çöp lük ola rak da ver me ye ge rek yok. Ya ni bu 25 il ke si ol ma sa Türk lük ol maz. İş te ba ba ol ma sa Türk ol maz. Bu aşi ret dö ne min de bu bi le ka dar de ğil di. Şöy le bir şey so ra bi lir mi yim? Kürt ler için Mus ta fa Ke mal in an la mı ne dir? Ha di di ye lim ki, Türk ulus çu lu ğu ve Türkiye'nin ye ni den ku ru lu şu ba kı mın dan ge rek ti ğin den faz la bir abart ma var... 98

99 Kürt ler için Mus ta fa Ke mal bü yük ulu sal dı şı lı ğa itil me nin ki şi li ği dir Bir Kürt için, Mus ta fa Ke mal bü yük bir ulu sal dı şı lı ğa it me nin ki şi li ği dir. Bü yük bir ta lih siz lik. Bu ra da şu nu söy le ye yim: Mus ta fa Ke mal in bu ka dar an ti- Kürt ola bi le ce ği ne de baş lan gıç ta ih ti mal yok tur. Da ha son ra ki sü reç te 1925 te is yan var. İs yan ger çek ten re - ji mi teh dit edi yor ten ön ce Mus ta fa Ke mal de Kürt düş man lı - ğı yok tur. Hat ta 1924 Amas ya Ta mi mi var dır. Kürt ler le fe de ra tif bir te mel - de ka lı na bi le ce ğin den bah se der. Yi ne bi rin ci mec lis te son de re ce bir hoş gö rü var te ne ol du da böy le de ğiş ti? Şim di ba zı la rı, Ata - türk çü lü ğü, eğer ger çek çi de ğer len dir mek is te ni yor sa bu na dik kat et me le ri la zım te Kürt is ya nı cum hu ri ye ti te mel den zor lu yor - du ve Mus ta fa Ke mal tah mi nen kor ku ya ka pıl dı. Te rak ki per ver Cum hu ri yet Fır ka sı nda da bir çok ki şi nin ra kip ol ma du rum var. Bun la rın muh te me len bir le şe bi le cek le ri ve ik ti da rı gö tü re bi le cek le ri en di şe si, Mus ta fa Kemal'de 1925 te müt hiş bir an ti- Kürt dü şün ce si - ni ya ra tı yor. İş te Şeyh Sa it is ya nı na kar şı çı ka yım der ken, bu nu bü tü nüy le Kürt le rin tas fi ye si ne ka dar gö tür dü. Yi ne da ha bir kaç it - ti hat ar tı ğı na kar şı çı ka yım der ken, bü tün de mok ra tik öğe le re kar şı çık tı. İş te Bol şe vizm teh li ke si ne kar şı çı ka yım der ken, bir sü rü de mok rat var dı, ko mü nist ge le nek li var dı, hep si ne kar şı çık tı. Yi ne Çer kez Et hem teh li ke si ne kar şı çı ka yım der ken, bir sü rü köy lü ön de ri ne kar şı çı ka rak ken di ni tek ön der ilan et ti. Bu böy le sü rüp gü nü mü ze ka dar ge liş miş tir. Kal kıp da bu nu ta bu du ru mu na ge tir - me nin hiç bir an la mı yok tur. Cum hu ri ye te bu ka dar yön ve ren dog - ma tik il ke ye Ata türk il ke le ri de ni li yor. Ta ri hi bü yük göz den ge çir me ye ih ti yaç var dır Ben ta ri hi çok ile ri ye de gö tü re bi li rim. Türk- Kürt iliş ki le ri nin çö züm len me si için özel lik le bu ko nu ya da ha çok açık lık ge tir me ye 99

100 ça lı şı yo rum. So ru nun ikin ci kıs mı na ge li yo rum. Türk- Kürt ta lih siz - li ği dra ma tik bir şe kil de 1925 de baş la dı. Baş kal dı rı nın ön der lik tar zı cum hu ri ye tin ku ru cu la rı na gö re çok ge ri dir. Aşi ret çi-fe o dal tarz da dır ve ye nil me ye de mah kum dur. Cum hu ri yet de bu yıl lar da za yıf tır. Mut la ka ken di ni sa vun mak is ter. Sa vu nur ken de çok aşı rı bir bi çim de tek ulus, tek dev let ide o lo ji si ni sa vu nur, di ğer le ri de çok za yıf tır. Böy le lik le baş kal dı ran lar, ezi le cek ler! Ezil dik çe Kürt dış ta la na cak, Türk git tik çe ağır bir şo ve niz me dö nüş tü rü le cek la ra doğ ru gel di ği miz de Kürt ta ma men bit miş tir. Mus ta fa Ke mal in tek ki şi dik ta tör lü ğü ke sin leş miş tir. Onun üze ri ne ku ru lan İnö nü, Ce lal Ba yar, hat ta gü nü mü ze ka dar ge len tem sil ci le ri de bu te me li esas al mış lar dır. As lın da çok teh li ke li bir an ti-de mok ra tizm le baş la yan bu sü reç, Tür ki ye nin 70 yıl lık de mok ra tik leş me me si nin de hi ka ye si dir. Ulu sal so ru nun bu ka dar ağır laş ma sı nın da hi ka ye si - dir. Bu teh li ke li bir sap lan tı dır. Çok geç de ol sa ge ri ye dö nüş gi bi ele al mı yo rum ten ön ce ki du ru mu ya ka la ya lım da de mi yo - rum. Köp rü nün al tın dan çok su lar ak mış tır. Ye ni ko şul lar var. Bu na ge le ce ğiz ama ta ri hin böy le göz den ge çi ril me si ne de ke sin lik le ih ti - yaç var. Mus ta fa Ke mal in, ya ni si zin tah li li niz le li de rin ne ka dar önem li ol du ğu be lir li öl çü de or ta ya çı kı yor. Fa kat aca ba Os man lı ge le ne ğin de, özel lik le de sul ta nın ko nu mun da de vam eden bir cum hu ri yet mi var? Cum hu ri yet bi li yor su nuz halk la fı var re - pub li ka-rest pub li ka, ger çek an lam da bir cum hu ri yet ku ru la ma - dı ğı için Os man lı sul tan ge le ne ği bi raz Mus ta fa Ke mal de de vam edi yor, ya ni de mok ra si ek sik li ği... Ke sin! Mus ta fa Ke mal ger çe ği çok so mut tur. Vah det tin den izin al ma sa... Sam sun a gi de mez di. Üçün cü or du mü fet ti şi dir. Bu ge nel mü fet tiş lik yet ki si ni al - ma sa, kim se ona mer ha ba bi le di ye mez. Ne den bu ger çek gö - zar dı edi li yor? Mus ta fa Ke mal in Os man lı bağ lan tı sı nı yal nız Vah det tin den izin al ma sın da gör mek ye ter siz dir. Bir de pa şa dır. Pa şa ol mak için sul tan lı ğın ke sin ira de si ge rek li. İl ko ku la alı nı - şın dan, mec ca ne okul la ra ve en son Sam sun çı kı şı na ka dar hep - 100

101 si Os man lı ira de siy le müm kün dür. Os man lı kül tü rüy le müm - kün dür. O kül tür de de bi lin di ği gi bi halk ira de si ne faz la yer yok tur. Bu nu söy le me ye bi le ge rek yok. Tür ki ye de hiç kim se bu şe kil de yak laş mak is te mi yor. Yak laş tı ğı za man san ki bir ha in ola cak! Bu - nun ha in lik le iliş ki si yok. De mok ra si se çe ne ği ni araş tır mak la il gi si var dır. M. Ke mal be şik ten Sam sun a çı ka na ka dar Os man lı ira de si - ne da ya na rak bü yü müş tür. Baş ka hiç bir ma ri fe ti yok tur. Bü tün yet - ki yi de ora dan al mış, Os man lı pa ra sıy la oku muş tur. Za ten Ra uf Or - bay la çe liş ki si de bu ra da baş lar. Bu ka dar ek me ği ni ye di ği miz Sultan'ı, böy le tah kir et me ye lim di yor. Ya ni onun da cum hu ri ye ti - miz için de bir ye ri ol sun de me ye ge ti ri yor. Yi ne İs la mi ye ti de bu ka dar dış ta la ma ya ge rek yok, çün kü o bi zim ta ri hi ge le ne ği miz de önem li bir ye re sa hip tir. Bu ka dar in kar cı lı ğa dö nüş tür me ye lim di - yor. Önem li dir; ki şi dik ta tör lü ğün de is tip dat-mut la ki yet ara sın da ki iliş ki çok so mut tur. Mus ta fa Ke mal o gü cü Osmanlı'dan alı yor. Bu - nun baş ka bir ör güt, baş ka bir halk ça lış ma sı yok, baş ka bir ge ril la - cı lı ğı yok! Bir ide o lo jik fa a li ye ti ise hiç mi hiç yok. İde o lo ji si son de re ce ek lek tik tir. Bol şe vik ler bas tır sa, bir nu ma ra lı Bol şe vik ke si - le cek. Ha zır lık yap mış ve ko mü nist par ti si ni bir de bu an lam da ha - zır tu tu yor. Eğer Ba tı kar şı sın da zor la nır sa ve özel lik le İn gi liz ler da ha da bas tı rır sa, ka pı yı aç maz lar sa adam ken di ni Bol şe vik ilan ede cek. Za ten ko mü nist par ti si ni de bu amaç la ku ru yor. Bu da ben ce doğ ru bir in ce le mey le or ta ya çı ka rıl mı yor. Mus ta fa Ke mal as lın da bu ko - mü nist par ti siy le bir taş la iki kuş vur mak is ti yor. Mus ta fa Sup hi gi - bi bir ön der li ği tas fi ye edi yor, da ha son ra ko mü nist lik ge rek liy se onu da biz ya pa rız di yor. Sa na ne ge rek var! Biz sen den da ha id - di a lı yız, da ha güç lü yüz di ye rek bü yük bir teh li ke yi ön lü yor. Bol - şe vizm yük se lir se ken di si ik ti dar ola cak, bu ted bi ri al mış. İn gi liz ler için de böy le bir se çe nek ol du ğu nu bi li yor mu su nuz? Ben si ze bi raz bu nu da izah ede yim. Yi ne bir Be kir Sa mi bey de ne me si var. Bu da bi raz İn gi liz yan lı sı dır. Dı şiş le ri ba ka nı ve İn gi liz yan lı sı bir ekip oluş tu rur. Lord lar fa lan... Mus ta fa Kemal'in bi raz İn gi liz hay ran lı ğı var. Hat ta Mus ta fa Ke mal, En ver in Al man cı lı ğı kar şı sın da bi raz 101

102 İn gi liz ci dir. İn gi liz le ri tu tar. Tu tar. İn gi liz le rin Mus ta fa Ke mal i tut ma la rı te sa düf de ğil dir. Mus ta fa Ke mal in bu yön lü bağ la rı da var dır. Bi raz da ha İn gi liz yo - lu nun açık ol du ğu nu, gü ve ne bi le ce ği ni gö rür. Bol şe vik ler den uzak - la şır ve gi de rek an ti-ko mü nizm ve Ba tı yan lı lı ğı ge li şir. Bu yö nü de iyi an la mak ge re ki yor. Bi raz Ame ri kan cı lı ğı da İn gi liz ler do la yı sıy - la dır ler de ki mu az zam al tüst oluş lar da, bir yan dan im pa ra tor luk yı kıl mış, Bol şe vizm doğ muş. Dün ya ça pın da bir ik ti dar eroz yo nu var. İm pa ra tor luk yı kıl mış ama sul tan lık ha la du ru yor. Mus ta fa Ke - mal bu boş luk la rı gör me nin tak tik us ta sı dır. Sul ta na ke sin ih ti ya cı var. Mus ta fa Ke mal i ana dan doğ ma bir da hi ola rak ta nım la ma nın hiç bir ge re ği yok. Fır sat la rı bek li yor. Yıp ran ma mış bir isim dir. Özel lik le Ce mal, En ver, Ta lat pa şa lar gi bi bir ko nu mu yok. Bi raz Ça nak ka le de is mi ni du yur muş. Sul ta na kar şı da ufak bir ey le mi bi - le yok. Çok muh lis, iyi ge çin miş bir pa şa dır. Yet ki yi ko pa rı yor; us - ta lı ğı bu ra da. Ay nı bi çim de Kürt le ri de bi raz çe ke bi li yor. Bun da bi - raz bi lin ci de var. İs la mi ye ti de böy le kul la nı yor. Ken di ey le mi ni İs - la mın ku ru lu şu gi bi gös te ri yor. Bü tün bu tak tik le ri ya pı yor. Ken di ar ka daş la rı nı da böy le de ğer len di ri yor. Muh taç ol du ğu oran da de ğer ve ri yor, ih ti ya cı ol ma dı ğı za man atı yor. İl ginç bir dik ta tör lük de ne - me si. Bu adam 1925 ler de tam ba şa rıy la, ne bir onur lu ki şi, ne bir ar ka daş bı ra kı yor, ne bir İs la mi yet, ne şu, ne bu. Ve bu Tür ki - ye yi ağır laş tır dı. An la ma mız ge re ken bu yet ki yi kim den al dı? Mut la ki yet ten al dı. Ben özel lik le bu nu ba zı cum hu ri yet ide o log - la rı na söy lü yo rum. Bu yet ki de güç var dır. Bu yet ki de üç ta ne or - du nun mü fet tiş li ği var dır. Bu ol ma say dı kur tu luş sa va şı ola bi lir miy di? Ve eğer ol muş sa Osmanlı'nın ne ka dar et ki li ol du ğu or ta - ya çık mı yor mu? Ne den bu ger çek lik gö zar dı edi li yor? Os man lı - lık bu ka dar var sa bu cum hu ri yet çi lik mi dir? Ve ya bu ne bi çim bir cum hu ri yet çi lik tir ki bu ka dar Os man lı lık la bağ lan tı lı dır! Şim di bu si zin işi niz, faz la deş me me ge rek yok, ama 1925 ler de böy le çok tra jik bir ik ti dar put laş tı rıl ma sı söz ko nu su dur. Bi zi il - 102

103 gi len di ren yö nü an ti- Kürt an la yı şı nı çok güç lü bir te me le ka vuş - tur ma sı dır. Yi ne an ti-de mok ra tizm ve an ti-is la mi yet çok güç lü bir te me le ka vuş tu rul muş tur. Bu nu da ek le me li yim. Bil di ği niz gi - bi bu gü ne ka dar gel di. Bu gü ne ka dar gel di ği miz de şöy le bir şey söy le mek müm kün mü: Siz şim di ge niş çap lı ta ri hi bir ide o lo jik-si ya si ke ma lizm eleş - ti ri si yap tı nız. Bu ra ya ka dar si zin ha re ke ti ni zin, özel lik le si lah lı ha re ke ti ni zin 1984 ten bu ya na gün lük ha yat ta ger çek leş tir di ği mü ca de le bi raz da ke ma liz min so mut eleş ti ri si ola rak ad lan dı rı la - bi lir mi? Her gün dik ta tör lük le ri da ğıt ma nın mü ca de le si ni ve ri yo rum Evet eleş ti ri si ve öze leş ti ri si. Be nim me rak et ti ğim şu: Bü tün bu eleş ti ri ye, ya ni ke ma liz me kar şı fik ri ve si lah lı bir kar şı çı kış var si zin ha re ke ti niz de. Ke ma - liz min olum suz yan la rı nı özel lik le or ta dan kal dır ma ya yö ne len bir eleş ti ri bu. Bu nun ye ri ne koy mak is te dik le ri, onun ye ri ne ika me et mek is te dik le ri, ge rek ön der lik açı sın dan ol sun, ge rek de mok ra - tizm açı sın dan ol sun, bun lar önü müz de ki dö nem ne şe kil de ge li - şe cek? Çar pı cı bir so ru na işa ret et ti niz. Ke ma liz min eleş ti ri si ni ya pı - yo rum; kal dı ki bu nu be nim söy le me me de ge rek yok ler ku şa ğı nın çok cid di bir an ti-ke ma liz mi ve ya çok cid di bir ke ma - lizm eleş ti ri si var dı. Kı zıl de re ola yı nın ön de ri Ma hir den de bah - se der ken ba na il ginç ge len iki eleş ti ri si var dı. Bir ke ma lizm eleş ti - ri si, bir de ulu sal so run eleş ti ri si. Za ten be ni bu ha re ke te bi raz sem pa ti zan ya pan da buy du. Do ğal dır, da ha son ra bu ha re ke ti ge - liş ti rir ken, bir ke ma lizm eleş ti ri si ne ağır lık ve re ce ğim. Yi ne bir Türk ulus çu lu ğun da ki şo ve nizm ve an ti-de mok ra tizm ye ri ne, Kürt ulu sun da ki kar deş lik ve de mok ra si ye ağır lık ver mem: Çün kü ben ken di mi de Mus ta fa Ke mal le bi raz böy le kı yas la ma ya ça lı şı yo - rum. İk ti dar ge li şi mi ni çok iyi gö rü yo rum. Kürt top lu mu nun ba zı 103

104 özel lik le ri ne ol duk ça ya kı nen göz lem de bu lu nu yo rum. Aşi ret fe o - dal oto ri te si na sıl sar sı lı yor? Top lum da böy le ku rum sal laş mış bü - yük lük ler var. On lar ör güt için de na sıl di re ni yor, ör güt dı şın da na - sıl di re ni yor? Ör ne ğin Bar za ni bi ze kar şı na sıl di re ni yor? Çok önem li bir sü reç. Ör güt için de fe o dal ka lın tı lar, aşi ret özel lik le ri, klan-ka bi le özel lik le ri, böl ge ci lik özel lik le ri na sıl di re ni yor lar? Hep si ni gör düm ve hep si ni aş mak için de bü yük bir mü ca de le ver - dim. Ba na gö re Mus ta fa Ke mal in yap tı ğı ba sit bir eli mi nas yon dur, ayık la ma dır. Ben gün de bun la rın on ta ne si ni ya pı yo rum. Şim di ba - na, se nin ki de dik ta tör lük fa lan de ğil mi dir? di yor lar. Tam ter si kü çük dik ta tör lük le ri her gün da ğıt ma nın bü yük sa va şı mı nı ve ri yo - rum. İki şe yi or ta ya çı kar mak is ti yo rum. Ko nu yu an la ma nız açı sın - dan ör ne ği de rin leş ti ri yo rum. Bi zim top lum an ti-de mok rat lı ğı ifa de edi yor. Fe o dal aşi ret çi ge le nek an ti-de mok ra tiz mi ifa de edi yor. İki si de ka pa lı, Türk bü rok ra tiz mi bü tü nüy le da yat ma cı dır. Jan dar ma kül tü rü za ten çok açık. Kürt özel lik le ri da ha be te rin be te ri an ti-de mok ra tiz mi içe ri yor. Ada mın aşi ret, ka bi le ci lik ten baş ka bir şey an la dı ğı yok. En değ me oto ri te ona gö re ağa oto ri te si dir. İk ti dar ni me tin den an la dı ğı bir ağa gi bi ya şam dü ze yi ni ge liş tir mek tir. Ben bu ra da ken di özel lik le ri me bir-iki ke li me ile açık lık ge tir mek is ti yo rum. Ki şi nin eme ği dı şın da pas ta dan faz la pay al ma sı na kar şı yım Be nim emek sü re ciy le bağ lan tım sos ya lizm den çok ön ce le ri var dı. Çok ti tiz bir tar la emek çi siy dim, pa muk top la dım. Yi ne çok za yıf ko şul lar da üre tim sü re ci ne baş la dım. Beş yıl gün de bir sa at git-gel böy le bir oku ma du ru mum var. Yi ne çok zor ko şul lar da or - ta o kul, da ha son ra iş te mec ca ne, burs al ma, ka dast ro oku lu nu oku - ma du ru mu var. Ken di ge liş me mi eme ğim le çok bağ lan tı lı ge liş tir - dim. Hat ta ai le için de ek mek kav gam var dı. Ba na gö re di ğer le ri ne na za ran da ha faz la ça lış tı ğı ma gö re da ha faz la ye me li yim ve sof ra kav gam ol du ğu nu da si ze söy le ye bi li rim. Ya ni bu kar deş ler pek 104

105 faz la ça lış ma dan be nim ka dar yi ye mez ler di yor dum. Ken di ça lış - ma mı bi li yo rum; çok yo ğun, çok iyi ba şak top lu yo rum, çok iyi ke - çi, inek gü dü yo rum, ot la tı yo rum. Bu adam lar ge lip ça lış ma dan sof - ra da ben den faz la yi yor lar. İş te be nim sos ya lizm kav gam böy le baş la dı. Tek ba şı na baş la dım. O gün den bu gü ne ka dar sü rüp ge li - yor. Şim di dik kat ede lim, dev le te da ya lı bir bü yü me yok. Os man lı ya da ya lı bir bü yü me yok. Hat ta ai le kül tü rü ne da ya nan bir bü yü me de yok. Bi zim ai le de kö yün en za yıf ve her ke sin az çok söz ge çi re bi - le ce ği bir ai le. Ai le için de de en güç süz ko nu mu ya şa mak la yüz yü - ze yim. Bu ra da ken di me gö re bir mü ca de le ye kal kı yo rum. Ön ce ai le içi, köy ço cuk la rı... Da ha son ra Kı zıl de re ye ka dar ge li yo ruz. Ken - di mi ha zır la dı ğım bir ik ti dar laş ma ve ya ba na gö re de mok ra si yi ara - ma her ke sin ça lış ma sı na gö re bir hak kı ol ma sı, bir ürü ne sa hip ol - ma sı ge re kir, di yo rum. Ol dum ola sı ki şi nin eme ği nin dı şın da pas ta - dan çok da ha faz la pay al ma sı na kar şı yım. Ye di ya şım dan be ri ben ken di mi ta nı yo rum ve onun kav ga sı için - de yim. Oto ri te için de öy le dir. Çok hak sız te mel ler de bi ri si nin ağa oto ri te si gi bi ba şı ma ku rul ma sı nı bü yük bir tep kiy le kar şı lı yo rum. Oto ri te nin emek le bağ lan tı sı çok so mut ol mak zo run da. Şim di bu özel lik le ri ben çok yo ğun laş tır dım. İş te de di ğim gi bi da ha son ra sos ya liz me il gi du yu şum var. Tür ki ye genç lik ha re ke ti ne ka tı lı şım, iş te onun ön der lik boş lu ğu or ta ya çık tı ğın da (ki baş lan gıç ta böy le bir id di am fa lan yok) iyi bir ça lış kan mi li tan ola rak ka tıl mak is ti yo rum. Ama bu or ta ya çık tı ğın - da gir mem ve da ha son ra ger çek ten bü yük bir de rin leş tir me ça ba sı - na gir dim. Şim di ik ti dar ola yı nı ta nı yo rum. Tam bir dev let oto ri te si bi çi min de ol ma sa da mil yon la rın bü yük des te ği, yi ne çok bü yük bir sa va şım gü cü, ne re dey se dev let oto ri te si ka dar bi zi et ki li kıl ma nın eşi ği ne ge ti ri yor. Bu da be ni ger çek le ri da ha iyi ele al ma ya iti yor. Özel lik le Mus ta fa Ke mal gi bi bir ki şi li ği çok da ha ger çek çi de - ğer len dir me ye gö tü rü yor. Mus ta fa Ke mal in pa şa kül tün den baş ka bir si ya si de ne yi mi yok. Güç lü bir ide o lo jik ara yış da yok. Ba zı Fran sız kla sik le ri ni oku muş, Ba tı hay ran lı ğı ge liş miş, dö ne me gö re bir kaç pa şa eği ti min den geç miş ve as ker li ğin ba zı ku ral la rı nı öğ ren - 105

106 miş. Şim di bu böy le çok bü yük bir da hi ol ma ya yet mez, en azın dan ob jek tif ola rak yet mez. Tür ki ye de ne den bu na bu ka dar bü yük lük ge ti ri li yor. İş te bu nu, bi raz Türk ulu su nun o dö nem de ki za yıf lı ğın da ara mak ge re kir. Ger çek ten çok za yıf bir ko num da ve Tür ki ye top lu mu nun da en az bi zim bu gün kü top lum ka dar 1920 ler de çok za yıf ol ma sı na bağ - la mak ge re ki yor. Bu za yıf lık lar aşı rı bir ki şi bü yük lü ğü ne ih ti yaç gös te ri yor. Top lu mun ken di si bü yük se ki şi bü yü mez, top lu mun ken di si çok kü çük se ve an cak bir ki şiy le bü yü mek zo run day sa bu ki şi kül tü de di ği miz olay ge li şir. Bi raz da ih ti yaç tan kay nak la nı yor. İh ti yaç ta bii. Mus ta fa Ke mal in tü müy le in kar edil me si nin ger - çek çi ol ma dı ğı ka nı sın da yım. Ke sin Türk lük için bir do ruk ama bu ka dar aşı rı laş tı rıl ma sı nın cid di bir sa kın ca ta şı dı ğı ka nı sın da yım. Ve bu so run la rı ağır laş tır mış tır. Bu nok ta yı ay dın lat mak önem li dir. Ör - ne ğin de mok ra si so ru nu; Tür ki ye nin en te mel so ru nu. Ulu sal so run en te mel so ru nu. Or du so ru nu şu an da en te mel so run lar dan bi ri si. Bü tün bun lar Mus ta fa Ke mal in aşı rı laş tı rıl ma sıy la bağ lan tı lı dır. Ada mın bü yük lü ğü kö tü kul la nı lı yor ve bü yük bir kıs mı da Mus ta fa Ke mal e rağ men ol muş tur. Ve ya Mus ta fa Ke mal bi raz bü yük lük komp lek si ne kap tı mı, da ha son ra kap tı rıl dı mı, için den çı kıl maz bir du ru ma yol açıl mış tır. Tür ki ye ay dın la rı nın şim di yap ma la rı ge re - ken cid di bir öze leş ti ri dir, böy le so run la rı var dır. Ke ma lizm ko nu sun da mı? Ga yet ta bii. Eleş ti ri-öze leş ti ri ham le si ne ih ti yaç la rı var dır. Siz de bir tut ku ne re dey se... Ge çen se fer ko nuş tu ğu muz da da. Ben bu nu ya pı yo rum. Türk ay dın la rı nın yap ma sı ge re ken işi ben yap mak zo run da ka lı yo rum. Bu Dev- Genç ha re ke ti bir yer de Mus ta fa Ke mal i eleş ti ri ha re ke tiy di. Ma hir gil ler öy le bir eleş ti ri ha re ke tiy di ama çok sı nır lı bir dü zey de. Be nim ha re ke tim ve ya be nim tep kim ne den bü yük bir eleş ti ri ye dö nüş tü. Şim di ben en bü yük ay rı lık çı, en bü yük an ti-ata türk çü du - ru mun da de ğer len di ril mek is te mi yo rum. As lın da du rum öy le de ğil. İş te biz bir lik so ru nu na ge lir ken böy le bir çe kir dek olu şu mu nun de - ğer len di ril me si ge rek ti ği ka nı sın da yım. 106

107 1925 le rin çe kir de ği ni de ğer len dir dim. Çün kü atom o za man ku - rul du. Na sıl ku rul du ğu nu bil mek zo run da yız, Kı zıl de re yi bil mek zo run da yız. 10 ki şi lik bir çe kir dek var. Onu da bu nun için de ğer len - dir dim. Ya ni o çe kir dek te bir cum hu ri yet eleş ti ri si var dır. Bir sos ya - lizm, bu nun emek ve eşit lik le ba ğı var dır. Ulu sal me se le yi ka bul et - me tar zı var dır. İş te bu nun ada let siz li ği ni ka bul et me mek le iliş ki si var dır. Dev- Genç bir yer de bu cum hu ri ye tin öze leş ti ri si dir. Biz de bu öze leş ti ri yi al dık, ger çek te mel le ri ne ka vuş tur duk. Mus ta fa Ke mal, Kürt ler için de bir yer de an ti-de mok ra tizm dir. Çün kü ağa, şeyh, bey ta kı mıy la it ti fa ka gir miş tir. Ke sin lik le bu böy le dir. Şim di ben onun olum suz mi ra sı nı gi de ri yo rum. Ağa, şeyh, bey ta kı mı nın et ki si ni azalt ma ya ça lı şı yo rum. Yi ne o ken di için de bü rok ra tiz mi çok ge liş tir miş tir. Üni ter lik de mek, bü rok ra si nin ege - men li ği de mek tir. Bü rok ra si nin bu ka dar ege men leş me si nin Tür ki - ye de so run la rı ne ka dar ağır laş tır dı ğı nı bi li yo ruz. Şim di her kes bi raz kü çük ol du ğu için Tür ki ye de bu eleş ti ri yi ya pa mı yor. Ken di mi bu çark tan bi raz kur tar dı ğım için, bir an lam da da emek le bi raz bü yüt tü ğüm için bu eleş ti ri yi yap ma gü cü nü ken - dim de gö rü yo rum. Far kım bu ra da. Siz bir so ru so ra cak tı nız? Yok. Ta mam. Ce vap ver di ği mi tah min edi yo rum. Ger çek ten 70 yıl lık cum hu ri ye - te hem bir eleş ti ri dir, hem ya pıl ma sı ge re ke nin ya pıl ma sı an la mın da bir öze leş ti ri dir. Bu nu yap ma ya bi lir dim de. Bu nu Tür ki ye li bir dev rim ci de ya pa bi lir di. Hat ta de mok rat ol sa, ba ğım sız lık çı ol sa, o da ya pa bi lir di. Şim di be nim bu yap tı ğı mın ay rı lık çı lık la il gi si yok. Tam ter si - ne de mok ra siy le ve eşit li ğe ya kın bir bir lik le bağ lan tı sı var. Bu nu is te di ği niz ka dar araş tı rın, böy le ol du ğu nu gö re cek si niz. Bü yük bir yük var, onu kal dır ma ya ça lı şı yo rum. 70 yı lın bu bü yük an tide mok ra tiz mi ni an la yış dü ze yin de bi le doğ ru ko ya maz sın, ce sa - ret li ko ya maz sın! He le pra tik söz ko nu su olun ca, bir ey lem yap - mak is ti yor sun di ye lim, çok vah şi ve tra jik bir bi çim de kat le di - yor lar. As lın da bü yük bir de mok ra tik adım ama o ka dar pra tik açı dan za yıf ki, o ka dar üni ter lik kud ret li ki, en ufa cık bir Kürt ke li me si ni böy le vah şi bir kat li am la öde tir. Ufak bir ke ma lizm eleş ti ri si ni de 107

108 sa na böy le öde tir. Şim di ge ri ye ne ka lı yor, de vam ede bi lir mi sin? De vam eder sen iş te üni ter li ği çö züm le, an ti-de mok ra tizm li ği çö - züm le, en son iş te ken di mi na sıl gö rü yo rum?.. Ben yü re ğe çağ rı yım, za yıf in sa na da güç ve si le si yim Evet M. Ke mal le ben zer lik ne dir di ye cek si niz? Ben de güç, oto - ri te ol ma ya doğ ru gi di yo rum. Ama yön te mim çok de ği şik. An ti-de - mok ra tiz mi ge liş ti re rek de ğil, müt hiş bir de mok ra si yi ge liş ti re rek. Na sıl ge liş ti re ce ği mi il gi li so ru da bi raz da ha an la tı rım ama çok kı - sa ca şu nu söy le ye bi li rim: Ben de ne re dey se bir tut ku ha li ne gel miş - tir. Çün kü ken di mi ha zır bir hal ka, ha zır bir ik ti da ra ve ya ik ti da rı çok ge liş tir miş de mok ra tik ha re ke te, hat ta si ya si ha re ke ti çok ge liş - tir miş ki şi le re da ya ta rak güç len dir mi yo rum. Tam ter si ne ben Kür - düm di yen yok kar şın da; en ya kın la rım da hi ka çı yor lar. Ben si ya - si güç sa hi bi yim di yen yok, hep si bir kö le. Ha la bi zim mer ke zi ik - ti dar yap ma ya ça lı şı yo rum. Ke sin lik le ik ti dar ol ma sı nı bil mi yor lar. Ke sin lik le de mok rat ol ma sı nı bil mi yor lar; ben bu nu ka nıt la ya bi li - rim. Ya ni or ta da al mer ke zi yet çi li ği kul lan di yo rum, ağa lık la so - nuç la nı yor ve o da güç kay be di yor. Al sa na de mok ra tik yön tem di yo rum, adam bas tı rı yor. Bü tün ra por lar da ki eleş ti ri ler bas tır ma cı dır. Ben gi di yo rum tek bir ke li me iti raz yok, ne den? Çün kü de mok ra tik yön den ken di mi müt hiş eğit - mi şim. Hem yü re ğe bir çağ rı yım, hem çok za yıf in sa na bir güç ve - si le si yim. Za ten bu ka dar ka dı nın bi le aya ğa kal dı rı lı şı nı ney le izah ede bi lir si niz? Be nim de mok ra tik özel li ği de rin leş tir mem le bağ lan tı - lı ku ra bi lir si niz. Bu ka dar köy lü ka tı lı yor; bun la rın ka tı lı şı nın bağ - lan tı sı nı be nim le ku ra bi lir si niz. Çün kü ağa la rı var, o ağa la rın bi raz önün de dur duk ve bu köy lü ha re ke ti doğ du. Ko ca lı ğın et ki si ni bi raz ka dın üze rin den kal dır dım de dik, ka dın ha re ke ti doğ du. Bu bü yük bir de mok ra tizm dir. Ke ma liz mi şim di bi raz ara la ma ya ça lı şı yo ruz. İş te ana ya sal va tan daş lık di yor dev let. Emi nim ki, bi raz da ha ha - re ket ge li şir se Tür ki ye de mok ra tiz mi gün de me ge le cek tir. Ve ger - çek ten de de mok ra tik te mel de bir bir li ğe doğ ru yak la şı yo ruz. 108

109 Be nim de Baş kan ol du ğu mu unut ma yın Ra gıp Du ran: Pe ki bu nu bi tir me den ön ce si zin so ru nu zun bir kıs mı nın ce vap sız kal dı ğı ka na a tin de yim. Er tuğ rul be yin so ru su - nun de va mı şuy du: 1950 li yıl lar dan son ra ki gös ter me lik de mok - ra si dö ne min de ve Türk- Kürt kar deş tir an la yı şı eşit te mel de ge - liş ti ril me di; bu nun se be bi ney di? Ha yır, Ba yar ın, bil mem da ha son ra ki 1960 son ra sı mo del le rin ke ma liz mi ni bi raz böy le ci la la dı lar. Öz de hiç bir de ği şik lik sağ lan - ma dı. Bu nu bu gü ne ka dar da ge ti re bi li rim; en son De mi rel çö züm le - me si ne ge lip da ya na ca ğım. Za ten de mok ra si ve bir lik me se le si ne gi - rer ken son Çan ka ya da ki du ru mu da göz den ge çir mek ge rek ti ği ka - nı sın da yım. Çok il ginç, dün ga ze te baş lı ğın da gör düm: Ben bir oto - ri te yim. Mit ter rand ka dar yet kim var di yor. Şim di bu söz çar pı cı dır. Kürt me se le si ni ye ni den göz den ge çi re ce ğiz. Be nim de baş kan ol - du ğu mu unut ma yın. Çan ka ya bu ko nu da ken di si ni ta mam la ma ya ça - lı şı yor. Biz na sıl bir kat kı da bu lu nu ruz! Çan ka ya da ki ne yar dım cı ol mak is ti yo ruz, şim di ora ya ge le ce ğiz. Onun için 1950 ön ce si ve son ra sı ara sın da pek bir fark yok. En önem li fark, genç li ğin bir soy lu baş kal dı rı sı nın ol ma sı dır. O be nim açım dan özel bir an la ma sa hip. Çün kü ben de ken di ey le mi mi bi raz ora ya da yan dır dım. Ön ce si var ama asıl bü yük so rum lu luk al tı na be ni çek me si o ha re ket le ilin ti li. O ha re ke tin ken di si de 150 yıl lık ulu sal de mok ra tik dev rim le rin Tür ki - ye de ki en çar pı cı yan sı ma sı dır. Şok bi çi min de bir yan sı ma, ama çok fe ci bir kay be diş de var. Ben o tra je di den yo la çı kı yo rum. Be nim bü - tün bü yük lü ğüm mü der sin, ma ri fe tim mi der sin, ne der sen de, ora - da ki özü ya ka la mak la bir lik te, dog ma tik bir tarz da ele al ma mak tır. Cum hu ri ye ti yi ne bu ko nu da ol duk ça ger çe ğe ya kın ele al ma ya ça lış tım. Ke ma liz min ver si yo nu nu özel lik le ger çek çi de ğer len dir - me ye ça lış tım ve en önem li si de ba zı kat kı la rı önem le gör düm. Ken di içim de tu tu cu ol ma ma ya bü yük özen gös ter dim. Eğer PKK için de de mok ra si yi bi raz ger çek leş tir me sey dim, 1987 son ra sı nı ge ti re mez dim, bo ğu lup gi der di. M. Ke mal yön te mi ne sa - 109

110 rı la bi lir dim; açık lık için bu nu tek rar söy le ye yim. Ama onun or ta mı biz de yok. Çün kü be nim et ra fım da güç lü pa şa lar yok. Güç lü bir dev let kur ma du ru mu yok, her şey el den gi di yor. Ne re dey se da ğı lıp gi de cek. Pe ki ben M. Ke mal yön tem le riy le işi ge çiş ti re bi lir miy - dim? Ha yır, tam ter si ne de mok ra si yi de rin leş tir mek le. İş te Tür ki - ye de sol cu lu ğun ya pa ma dı ğı bu dur. Tür ki ye sol cu lu ğu de mok ra si - yi ken di için de ge liş ti re me di. PKK, Tür ki ye ve Kürdistan'daki an ti-de mok ra tik or ta mın eleş ti ri si ve öze leş ti ri sidir Bü tün ma ri fe tim, de mok ra si de ni len ola yı kül tü rel dev ri me çok çar pı cı bir bi çim de so nu ca doğ ru gö tür mem de ya tı yor. Ben bu nu sez dim. Ne den sez dim? Ör güt kur mak is ti yo rum, adam la rı mız ör - gü te gel mi yor lar. Ka tı lım is ti yo rum ki, en önem li bir de mok ra tik gös ter ge dir, ka tı lı ma gel mi yor lar. Ne den le ri ni en in ce psi ko lo jik de - ta yı na ka dar dü şün mek zo run da kal dım. Bak tım ge liş me yön te mim tü müy le de mok ra tik ol mak zo run da. Bas tı rır sam, si zin ör güt de ne - yim le ri niz de bu var dır, ör güt 40 a bö lü nür. Tür ki ye so lu ha bi re par ça la nı yor. Onun an ti-de mok ra tik lik le il gi si var. Bir yer de par ça lan ma çok ol du mu, mut la ka de mok ra si ye gel me - me gi bi du rum lar söz ko nu su dur. Bir lik çok çar pı cı ge liş ti mi bi lin ki ora da bi raz de mok ra siy le il gi li ge liş me var dır. Eğer be nim M. Ke mal ol ma teh li kem ol sa, şu aşa ma da ola bi lir. Mus ta fa Ke mal Osmanlı'dan yet ki al mış, Ka zım Ka ra be kir e da yan mış, Kürt ola yı na da yan mış, bil mem İs la mi ye te, şu na bu na da yan mış. Ama ba kı yo rum be nim ki şi - li ğim önün de teh li ke li bun lar. Ben peş pe şe on la rı dü şür me ye esas lı ağır lık ve ri rim. Çün kü bu an ti-de mok ra tik bir yön tem dir. M. Ke mal yön te mi dir ve be nim için böy le ob jek tif bir du rum ol ma dı ğı için, ta - rih tam ter si ni is ti yor. Çev re ni yü celt, Türk hal kı na bir de mok ra tik se - çe nek sun, yi ne yüz bi ne par ça lan mış Kürt hal kı na bir lik ve de mok ra - tik se çe ne ği sun. Bir de ar ka daş la rın çok güç süz, güç len dir. Şu an da hi ka ye yi hal kın için de de de ğil, par ti için de ve hat ta par - 110

111 ti nin ge ne li için de de de ğil, 5-10 ki şi çer çe ve sin de ge liş ti ri yo rum. Bir kü çük mer kez oluş tur mak için bü yük bir sa na tı ic ra et me ye ça - lı şı yo rum: Bir yan dan bun la rı de mok rat laş tır mak, di ğer yan dan si - ya si gü ce ka vuş tur mak. En de ğer li ar ka daş la rım var, ben den 40 kat da ha faz la ca nı nı ve re bi lir ler ama ik ti dar ola yı na ya ban cı lar. Ye me - si ni, iç me si ni, yü rü me si ni bi le bil mi yor lar. Acı ama bir ger çek. Ki - mi si de ik ti da rı an la dı ğı za man, et ra fı nı bir gün de bas tı rı yor. Ve ol - dum ikin ci adam, bi rin ci adam di yor. Şim di bu bir en gel. Bu nu söy le yen adam, da ha dü ne ka dar güç len mek is ti yor san Par ti Önderliği'ni kul la na cak sın, ona da ya nır san an cak güç le ne bi lir sin di yor. Bu nu çok iyi bi li yor. Da ha da ken di an ti-de mok ra tik kül tü rü - nü ko nuş tur mak is te yin ce, dur di yo rum. Bu na da, bir dik ta tör lük te o ri si ile kar şı lık ver mek is ti yor lar. Açık lı yo rum, sen dün bir hiç tin, bir çor ba yı bu la ma ya cak ka dar za yıf tır. Hem ba na biz zat ken din, da ya nı yo rum, güç le ni yo rum di - ye cek sin ve şim di de be ni en gel ola rak gö re cek sin. Bu nun bir üst - lük le ne ala ka sı var! Bu de mok ra si yi da ha da de rin leş tir me ye gö tü - rü yor. De mok rat olun ca, bi raz güç le ni yor. So nuç bu ve PKK de ni - len olay ge li şi yor. PKK bu an lam da Tür ki ye nin, Kür dis tan ın an tide mok ra tik or ta mı nın öze leş ti ri si dir, eleş ti ri si dir. Ke ma liz mi de böy le eleş ti rir ken için de hiç bir şey yok tu de mi yo rum. Bü tü nüy le suç la nan bir olay, ol gu lar, sü reç ler bü tün lü ğü de de mi yo rum. Ama eleş ti ri ge rek li, on dan çı ka ra ca ğı mız so nuç lar la öze leş ti ri miz de ge - rek li. Bu an cak Tür ki ye nin de mok ra si si ne de mok ra tik te mel de Kürt ler le bir lik te li ği ne gö tü re bi lir. Ben, bu nu so nu na ka dar tar tış ma ya va rım. Tar tış ma gü cü nü Tür - ki ye elit ke si mi, de mok ra tik ve ya si ya sal eli ti aca ba gös te re bi lir mi? Bu na ih ti yaç var. Şim di bu ta ri hi sü reç için de, Kürt le rin öz gür lük süz lü ğü nün, bas tı rıl mış lı ğı nın na sıl Tür ki ye de ki de mok ra si yok lu ğu ile ör tüş - tü ğü nü, bu iki si nin bir bi ri ni kar şı lık lı do ğur du ğu nu gör dük. Bir yan dan de mok ra si nin yok lu ğu, oto ri ter lik, yu ka rı dan yö ne tim, bas kı, mil li in kar ka çı nıl maz bir şe kil de Tür ki ye sos yal ve si ya sal ya şa mın da öz gür lük yok lu ğu na te ka bül edi yor. Di ğer yan dan 1984 'ten bu ya na öz gür lük yok lu ğu da kar şı lı ğın da oto ri ter li ği ye - 111

112 ni den tü re ti yor. Baş lan gıç la rı nı ne re de bu la bi le ce ği mi zi az çok gör dük. Fa kat apa çık bir top lum sal ve si ya sal pro je ola rak ne ler öne rir PKK, bu sü re cin an lam lı, öz gür lük çü, ba rış çı ve is tik rar cı bir tarz da çö züm le ne bil me si için? An ti-de mok rat lık in san la rı cü ce leş tir me ey le mi dir Bu so ru ya kar şı lık ver mek için şüp he siz bu ta ri hi te mel le ri çok kı sa ve ka lın çiz gi ler le gös ter me ih ti ya cı nı duy duk. Ek ola rak şu nu be lirt mek te ya rar var: An ti-de mok ra tik lik in san la rı cü ce leş tir me sa - na tı dır, kü çült me ey le mi dir. Ge liş miş ulus lar, de mok ra si yi bi raz ge - liş tir miş ulus lar dır. Bir ulu su kü çült mek is ti yor san, yap man ge re ken en bü yük kö tü lük an ti-de mok ra tiz mi ge liş tir mek tir. Bu an lam da Kür dü kü çül ten ay nı pra tik, Tür kü de kü çültmü yor mu? Ga yet ta bii. Onu de me ye ge ti ri yo rum. Kü çül tü len bi rey ba zı ki şi le ri aşı rı oto ri te ye gö tü re bi lir. Bu te mel de Tür ki ye si ya sal ger - çek li ği de ğer len di ril me li dir. Bu si ya sal ya pı, Türk sos yal ya pı sı nı na sıl cen de re ye al mış? İn san lar kü çül tül müş, Kürt hiç leş ti ril miş tir. Bu ka dar kü çül tü len Kür dün, kü çül tü len Türk lük le iliş ki si var dır. Çok çar pı cı dır. Ha rap edi len bir Kür dis tan ger çe ği nin, iş len mez du ru ma ge ti ri len bir Tür ki ye ile iliş ki si var dır. Ba ğım lı kı lı nan bir Tür ki ye ile iliş ki si var dır. Türkiye'nin en son T yi sat ma me se le si adı al tın da, na sıl dı şa bağ lan dı ğı nı gör dük. Bu da apa çık şu nun için ya pı lı yor: Sa vaş ma li ye si ni kur tar mak, Kür dün işi ni hal let mek için. Sen Kür dün işi ni böy le bir sa vaş la hal let mek is ter sen, dı şa rı ya da sa de ce T yi de ğil, bil mem her şe yi ni sa tar sın. Tür ki ye nin ba - ğım sız aşa ma ma sı nın al tın da da bu Kürt ger çe ği var. Bu çok so - mut tur. Eko no mik ola rak da güç süz leş me tü müy le Kür dis tan ın ha - ra be ha li ne ge ti ril me siy le iliş ki li dir. Ger çek ler bu ka dar bir bi riy le bağ lan tı lı dır. Bu nu gö re bi le cek mi yiz? Çö züm öne ri le ri ni peş pe şe sun ma dan ön ce bu kü çül me le rin bir bi riy le bağ lan tı sı ger çek ten kav ra nı lı yor mu? Bu ra sı çok önem li. Ön ce lik le dü rüst bir Türk yurt se ve ri nin, de mok ra tı nın, he le he le sos ya lis tim di ye nin, Tür - 112

113 ki ye nin kü çül me si ni an la ma sı ge re kir. Tür ki ye kü çü lür ken, ne yin bu nu or ta ya çı kar dı ğı nı gör me si ge re kir. Ben bu nu is pat la ma ya ha - zı rım. Kür dün kü çül tül me siy le iliş ki si ni, Kürt tas fi ye ci li ğiy le iliş - ki si ni kar şı lık lı ola rak is pat la ya bi li rim. İş te Sel çuk lu la rın Or ta do - ğu da tu tun ma sı, Kürt ler le iliş ki le ri ni az çok dü zen le me le riy le bağ lan tı lı dır. Ras yo nel dü zen le me Sel çuk lu yu Irak ta, Ana do lu da tu tun dur du. Os man lı Ya vuz la bir lik te ye ni bir Kürt dü zen le me siy - le İran a kar şı do ğu yu ade ta bir ka le ha li ne ge tir di. Ara bis tan a açıl dı. Kürt ler den al dı ğı güç le Mu dan ya yı ka zan dı, Me ci da bık sa - vaş la rı nı ka zan dı. Kürt ka le si ol ma say dı ne Arap ya rı ma da sı na, Ku zey Af ri ka ya doğ ru ya yıl ma sı müm kün olur du, ne de İran'a açıl ma sı. Ki o za man Sa fa vi ler iç Ana do lu ya ka dar et ki de bu lu nu - yor lar Kürt ola yı im pa ra tor lu ğu böy le do ğu da çok güç ka zan ma ya gö tür dü. Ya ni Kürt ler le iliş ki le ri ni az çok dü zen le dik le ri için böy le bir güç len me yi ya şa dı lar. Os man lı İm pa ra tor lu ğu ve ya (ba zı la rı da Os man lı Türk lü ğü de - sin bu na) M. Ke mal in ken di si en za yıf dö ne min de gel di, Kürt iliş - ki si ile baş la dı. Kürt iliş ki le ri nin dü zen len me si iki mil le tin kur tu lu - şun da bir bir lik te li ğe yol aç tı ve o bir lik te lik bu kur tu luş sa va şın da et ki si ni gös ter di. Dik kat ede lim, bu ra da ki iliş ki de bir zor ba lık yok - tur. Önem li oran da halk la ra say gı gös te ri le ce ği ne da ir tu tum var dır. Kur tu luş sa va şı nın ba şa rı sın da bu çok önem li bir et ken dir. Ben faz - la ta ri hi de tay la ra in me ge re ği ni duy mu yo rum. Pe ki za yıf lık ne za - man baş la dı? Bir ta ra fı tas fi ye et me, cü cel me ne za man baş la dı? Aca ba Tür ki ye de mok ra si si nin bu ka dar cı lız ol ma sın da bu Kürt me se le si nin hiç mi et ki si yok? Ol du ğu nu, 1925 li yıl la rı nı de ğer len - di rir ken or ta ya koy duk. Kürt is ya nı ezil di, an ti-de mok ra tizm müt hiş bir dik ta tör lük le bir lik te çıl gın bo yut la ra ulaş tı. En ya kın la rı nı bi le tas fi ye ede cek du ru ma gel di ler son ra sı hep böy le dir. Ya ni De mok rat Par ti nin bu nu aş - ma ma sı so ru nu nu ge tir di. O çok par ti li lik de ni li yor, on la rı CHP nin faz la açıl mış bi çim le ri ola rak gör mü yo rum. Ay nı par ti dir ler. Ulus la - ra ra sı du ru ma gö re bi raz CHP nin uyar lan mış bi çim le ri dir ler. Fark lı bir par ti yok. Fark lı par ti, Dev- Genç'tir. Var sa bi raz İs lam cı par ti ler - dir. Şim di bu par ti li leş me zor la nı yor. PKK ola yı na bir de bu bo yut ta 113

114 ba kar sak en cid di par ti leş me dir. Bu cum hu ri yet ge le ne ği ne kar şı çok cid di bir par ti leş me dir. Uzun sü re li bir par ti leş me dir, ol duk ça de mok ra tik bir par ti leş me dir. Bir an lam da tek rar güç len dir me te me - lin de iliş ki dü zen le me si ne ih ti yaç gös te ri yor. Güç len me bu se fer bir dış teh li ke ye kar şı de ğil de, bu bü yük ka o - sa kar şı ola cak tır. Şu an da Tür ki ye yi za yıf la tan ne dir? Eko no mi si - dir, si ya si is tik rar sız lı ğı dır, sos yal çü rü müş lü ğü dür. Ne re den kay - nak la nı yor? Kür dün güç süz dü şü rül me sa va şın dan kay nak la nı yor. Da ha da Kürt köy le ri ni bo şalt, da ha da Kürt kent le ri ni ya şan maz ha le ge tir. Kü çül dük çe kü çült, ka çırt tık ça ka çırt! Ta nın maz ha le gel - miş bir Kürt ger çek li ği. İş te çığ gi bi İs tan bul a yan sır ve İs tan bul köy lü le şir. Çu ku ro va Kürt leş miş, Ege gi de rek Kürt le şi yor. Bu Tür - ki ye için bir çö züm ola bi lir mi? Za ten gi de rek hu zur suz luk kay na ğı ha li ne ge li yor. Av ru pa ya ta şır sa, ora da da bir hu zur suz luk kay na ğı ha li ne ge le cek. Kür de ya pı la nın be de li ni öde yen Türk tür Kürt so ru nu nun bu tarz çö zü mü, Kürt ten de öte ye Türk'ü de ar tık dü şür mek ten, kü çült mek ten baş ka bir an la ma sa hip de ğil dir. Bu eko - no mi, bu sos yal ya pı, bu si ya sal çık maz tü müy le Kür dün de ğil, Tür - kün aley hi ne ol ma ya baş la mış tır. Kür de yap tı ğı nı zın be de li ni Tür ke ar tık ödet ti re cek si niz. Şim di bu nu gös ter mek için bu aman sız on yıl - lık sa va şı ma ih ti yaç var dı. Bir de geç mi şin de on yıl lık di ye lim, 25 yı - la ya kın bir sa va şım ve ri li yor. Bu na ih ti yaç var mıy dı? Eğer re jim de - mok ra tik ol say dı ih ti yaç kal maz dı. Ama bu ra da çok iyi bi lin me si ge - re ken, an ti-de mok ra tik li ğin bu ha re ket le re yol aç tı ğı dır. Ufak bir nok - ta yı aç mak ta ya rar var. Şim di her ne ka dar de mok ra si nin kuv vet le ri fark lı gi bi gös te ril mek is te ni yor sa da, ger çek te 1970 le rin genç lik ha - re ke ti dir. İs lam cı lık de ni li yor, şim di de mok ra si yi zor lu yor. İs lam cı lık dev rim ci ha re ke tin aç tı ğı ka nal la rı kul la nı yor. Ken di için de cum hu ri - ye te kar şı faz la bir di ren me si yok tur. Çok ça id dia edil di ği gi bi ke ma - liz me kar şı da her han gi bir di ren me si yok tur. Dev rim ci ha re ke ti mi zin aç tı ğı ka nal la rı kul la na rak ken di si ne yer yap ma ya ça lı şı yor. Bir yer de 114

115 bi zim de mok ra tik mü ca de le mi zin bir yan ürü nü dür. Bu na iyi an lam ver mek ge re ki yor. Ta bii is tis mar et mek is te yen ba zı la rıy la, dış des - tek le riy le bil mem ken di le ri ne gö re bir al ter na tif ola rak, hat ta so lu da, bi zi de bi raz tas fi ye et me ye ça lı şa rak güç len mek is ter ler. Ama ger çek şu dur ki, çı kış la rı dev rim ci ha re ket le bağ lan tı lı dır. İs lam cı ha re ke tin Tür ki ye de 12 Ey lül son ra sı nis pi güç len - me sin de bir yan dan re ji min şöy le bir ça ba sı nın da et ki si var mı? 12 Ey lül re ji mi her ne ka dar bü yük Ata türk çü lük id di a la rı nı top lu - mun te pe sin de sal lan dı rıp dur duy sa da, 12 Ey lül re ji mi nin ben ce Türk le Kür dü ve 1980 ön ce sin de bir bi ri ne gir miş pat ron la iş çi yi, zen gin le yok su lu bir ara da tu ta bil me si ba kı mın dan Ata türk çü lük tek ba şı na yet mez di. Bir İs la mi zırh san ki top lu mun ye ni çi men to - su ola bi lir di ve bu ba kım dan da za ten Was hing ton-ri yad ek se ni ne otur ma sı müt hiş bir Su u di et ki si ni ge rek dev let, ge rek din ci ke si mi üze rin de do ğur du di ye dü şü nü yo rum. Bu na siz ka tı lı yor mu su nuz? PKK la ik bir sos yal ze min ya rat tı Özel lik le Kürt me se le si açı sın dan İs la mi yet öğe si ni de ğer len - dir me miz la zım. Ke ma lizm ger çek ten Kürt ola yın da aşıl mış tı. Ke - ma list an lam da bir mil li yet çi li ği sa vun mak da Kürt ler ara sın da tec - rit ol mak an la mı na ge li yor ön ce sin de bu açı ğa çık mış tı. Az çok açı ğa çık mış tı, sü reç ta mam lan mış tı. 12 Ey lül ba şa gel - di ğin de bu nu fark edi yor. Ke ma list ide o lo jiy le Kür dis tan da tu tu na - maz. Ye ni bir ide o lo jik zır ha ih ti yaç var. Bu ABD'nin öne ri siy le tes - pit edil di. Ri yad ın da dev re ye gir me siy le, et kin bi çim de bir İs lam - cı lık dev le tin en üst dü ze yin den top lu ma doğ ru şı rın ga edil me ye ça - lı şıl dı. Dev let leş miş bir İs lam. Evet. Ade ta sol cu lu ğu içi ne al dı ve özüm set tir di. İs la mı da bu te mel de ken di için den al mak, hat ta baş lat mak. Özel lik le Kür dis tan için böy le dir, Kürt ler için böy le dir. Kürt le rin di ni ge le nek le re bağ lı - lı ğı var dı. PKK nin yol aç tı ğı yurt se ver lik, ken di le ri ne gö re hız lı et - ki li yor. Bu nu ön le me nin yo lu İs lam cı lı ğı ge liş tir mek ten ge çer. Bir 115

116 yan dan res mi Ale vi ci lik, bir yan dan res mi Nak şi ci lik. Ki Özal ın ken di si de Nak şi ci ge çi ni yor du, yi ne bir çok ba kan da Nak şiy di. Evet. İçiş le ri ba ka nı Nak şi ba şıy dı. Bu Nak şi ci li ğin Kürt lük le bir ilin ti si var mı? Ya ni Nak şi ge le - ne ği Kürt ler için de... Et ki li dir ve en güç lü ta ri kat tır. Özel lik le Bat man, Si irt, Mar din, Di yar ba kır, Bingöl'de. Şeyh Said'de bi le Nak şi ci lik var. Çok ge liş miş bir ta ri kat tır ve bir yer de an la tım gü cü nü de teş kil edi yor du. Ku rum - laş tı rıl dı. Baş ka ta ri kat lar da var. Ta bii ki, bir de bu ara da İran İs lam Dev ri mi var dı. İran, Su u di kö ken li İs la ma kar şı dır. Ken di İs lam an la - yı şı ra di kal dir ve ol duk ça da çok ça lış ma sı var dır. Bi zim ha re ke tin ke ma list ide o lo ji yi ge ri let me si bir boş luk ya rat tı. Hiz bul lah de ni len ola yı da, İran böy le kul lan mak is te di. Tür ki ye nin bu İs la ma il gi si ni de ken di ne gö re de ğer len dir di. Sa nı rım bir ta kım bağ lan tı la rı da var dı. Evet, iç içe geç ti, hem de çe li şi yor du. Ta bii, PKK gi bi bir ko mü nist ha re ke te kar şı bir lik te ola lım! Şim di bun da bir an laş ma var. Fa kat ken di ara la rın da şu çe liş ki de var: Dev le te bağ lı İs lam cı lık la, İran a bağ lı İs lam cı lık. Bu ça tış tı. İki tür lü Hiz bul lah var. Bun lar ha la ken di ara la rın da ça tı şı yor lar. Ça tış ma la rın te me lin de bu olay var. Bi ze kar şı bir it ti fak yap ma ya ça lış tık la rı bi li ni yor. Ve en azın dan bu te mel de bir İran po li ti ka sı be lir len di, şe kil len di. Tür ki ye de bu po li ti ka yı ha la De mi rel gö tü rü - yor. İran'dan o son bir grup ar ka da şın tes lim edil me sin de ken di ni gös ter di. Do la yı sıy la din yo luy la Kürt le rin kont rol al tın da tu tul ma - sı, 12 Ey lül ün en te mel po li ti ka la rın dan bi ri dir. Şim di bu kont ro - lün den çı kı yor, o ay rı bir me se le. Ne den bir çok giz li İs lam cı grup or ta ya çı kı yor? Çı ka ca ğı da ba şın da bel li. Hat ta gi de rek ik ti da rı da teh dit ede - cek bo yu ta ge le cek ler, bu da var. Ama esa sın da ge li şen Kürt ulu sal kur tu luş ha re ke ti ne kar şı dev le tin bir tam pon la ma ted bi riy di. Ne ka - dar et ki li ol du ğu ay rı bir tar tış ma ko nu su. Bir bu çı kı yor. Şu an da Tür ki ye de la ik lik-is lam tar tış ma sı ya pı lı yor. Onun da te me lin de böy le bir Kürt ulu sal ha re ke ti ne kar şı ol ma du ru mun dan baş ka bir şey yok tur. Fark lı bi çim le re ta şı rı lan bir tar tış ma dır bu. 116

117 Bu an lam da şu nu di ye bi lir mi yiz; PKK ya da Kürt ulu sal ha - re ke ti Kür dis tan da ke li me nin ger çek an la mın da aşa ğı dan ge len bir la ik lik. Ga yet ta bii, esas ta şı yı cı sı. Ya ni 1923 ten bu ya na hiç ol ma dı ğı ka dar Kürdistan'da PKK mü ca de le sü re ci içe ri sin de la ik bir sos yal ze mi ne doğ ru iler le di. Mü ca de le miz böy le bir an la ma sa hip tir. Kürt ola yın da PKK, aşi ret boy la rı nın din bağ la rın dan az çok çö zül müş Kürt lü ğü esas alır. Ya ni Kürt le rin bir an lam da 200 yıl son ra 1789 unu mu tem sil eder? Ba zı la rın ca çıp lak ke sim de ni lir. Fran sız İhtilali'nde bun lar en ra di kal ke sim dir sa nı yo rum, de ğil mi? PKK'nin bu yak la şı mı na sıl kar şı la nı yor? Biz Bo tan a gir di ği miz de bi zi en iyi kar şı la yan genç ler ol du lar. Ve ne re ye git tiy sek bun lar PKK nin üye le ri ni oluş tur du lar. Bu di ni açı dan da böy le dir. Ya ni aşi ret bağ la rın dan ko par mak, bir an lam da di ni bağ lar dan da ko par mak tır. Do ğal ple bi en la ik li ği de bu ra dan ile ri ge li yor. Ob jek tif ze min bi raz böy le oluş muş. Genç ler bu an - lam da hiç bir oto ri te ye faz la ge le mi yor lar. Bu bi zim avan ta jı mı zı teş kil edi yor. O yüz den ben bu nu şun dan ötü rü de so ru yo rum. Ge le cek açı - sın dan dü şün dü ğü müz de, ör ne ğin sa bah tan ak şa ma ka dar la ik lik el den gi di yor di ye. Ha yır, ha yır. Ra di kal ol du ğu nu söy le yen cum hu ri yet çi le rin as lın da ger çek cum hu ri yet çi ler ol sa lar Kürt ulu sal ha re ke ti ka dar sağ lam müt te - fik le ri ol ma ma sı ge re kir. Oy sa on lar bu na kar şı Türk-İs lam sen te - zi ile it ti fak ya pı yor lar. - O cum hu ri yet çi le rin faz la la ik lik le ala ka la rı yok tur. Biz bı rak - sak, İs lam cı lar o la ik le ri Tür ki ye den ko var lar. Şu an da bu la ik le rin ya şa ma sı da bi ze bağ lı. Bu an lam da Or ta do ğu nun en güç lü de mok - ra si si yiz. Biz İs la mi ye ti de sor gu lu yo ruz. Çok güç lü bir bi çim de, İs - la mi ye tin sö mür ge ci lik le, fe o da lizm le iliş ki si ni, hat ta İs lam em per - ya liz mi nin ken di si ni de ğer len dir me ye ta bi tu tu yo ruz. Yi ne İs lam için de ki mez hep le rin sos yal mil li ger çek lik ler le iliş ki si ni or ta ya ko - 117

118 yu yo ruz. Şia ge le ne ği ni ele al mak tan tu ta lım Ale vi ge le ne ği ni ele al ma ya ka dar bü tün bun lar bi zim açı mız dan çö züm len miş tir. Biz Türk-İs lam sen te zi nin çö züm le me si ni yap mı şız. Ger çek ten bu an lam da PKK sa de ce de mok ra tik de ğil, tu tar lı bir la ik li ği de tem sil edi yor. Fa kat bu Mus ta fa Ke mal in la ik lik an la yı şı ile ay nı - laş tı rı la maz. Bi zim içi miz de epey din adam la rı da var dır. Şim di en do ğal bir PKK bağ lan tı sı gi bi bi raz de mok rat mı de sem ve ya bi raz böy le ulu sal de ğer le re, halk de ğer le ri ne bağ lı kıl mak is te yen mol la - lar mı de sem, çok çar pı cı ola rak bi zim içi miz de ra hat tır lar. Bü yük bir de mok ra si yi ya şı yor lar. Bun lar da dev le tin ba zı di ni ku rum la rı ta ra fın dan mah kum edil miş ler dir. Bi zim İs lam-la ik lik ola yı na ba kı - şı mız bu te mel de dir. Di ni ni ya şa sın ama ya şar ken so nu na ka dar de mok rat, so nu na ka - dar ulu sal de ğer le ri ne kar şı bi raz bağ lı ol sun. Bun dan da ke sin teh - li ke doğ maz. Di re nişle ka zan dı ğı mız mev zi le ri İs lam cı la ra ver me yiz Ne den le ri ni de söy le di niz, Tür ki ye de top ye kün bir kim lik bu - na lı mı var. Siz özel lik le Kürt ler için bir ye ni in san ti pi, dev rim ci Kürt ve ya bel ki dev rim ci de mek bi le de ğil dü rüst Kürt, bo yun eğ - me yen, dü şü rü le me yen Kürt oluş tur ma ya ça lı şı yor su nuz. Türk ke si mi ne bak tı ğı mız da çok çe şit li ne den ler le bir kim lik bu na lı mı var. Ba tı cı mı yız, do ğu cu mu yuz vs. gi bi. Şim di bu İs la mi yet çer - çe ve sin de, özel lik le 1980 den son ra si zin de söy le di ği niz çe şit li ne - den ler le ge li şen İs la mi akım la rın ye ni in san, 2000 bin yı lı nın Tür kü ve Kür dü ne bir ye ni kim lik ka zan dır mak için mü ca de le si var. İs lam cı la rın da bu te set tür den ya şam tar zı na ka dar yay dı ğı bir ha yat tar zı var, bir kim lik var bu bağ lam da. Di ğer yan da si zin öner di ği niz ye ni kim lik le mü ca de le ci, dü rüst, dü şü rül me miş Türk ve ya Kürt ama cı var. Si zin açı nız dan re ka bet var mı? Tür ki ye nin de de rin bir kim lik ara yı şı ol du ğu ve İs lam cı la rın da ken di le ri ne gö re bir çö züm ge tir mek is te dik le ri ni an lat ma ya ça - lış tım. İs lam cı lık bi raz da tıp kı ko mü nizm ge rek liy se, onu da biz 118

119 ge ti ri riz an la yı şı nın bir ver si yo nu gi bi İs lam cı lık da bi ze la zım ol - du ğu ka dar ge ti ri riz. Dev let gü düm lü ol ma du ru mu var. Tür ki - ye de ki en azın dan an la şı lı yor. Bi zi il gi len di ren yö nü şöy le: Bi zim ya rat tı ğı mız ik ti dar boş lu ğu nu ve ya ola na ğı nı hiç mü ca de le et me - den dol dur mak is ti yor lar. Bu nun ol ma ya ca ğı nı ben vur gu la mak is - ter dim. Biz bü yük bir emek ha re ke ti yiz. Müt hiş bir di ren me ile ka - zan dı ğı mız mev zi le ri öy le İs lam cı la ra ver me yiz. İs lam cı la rın bu nu bir de fa akıl la rı na iyi koy ma sı ge re kir. Öy le PKK dev le ti ezer, ge - ri ye de mi ra sı bi ze ka lır gi bi bir ha ya le ka pıl ma ma lı dır lar. De mok ra si ye de ge le mi yor lar; iliş ki dü zen le me si bi zi ne re ye gö tü rür di ye kor ku yor lar. Çün kü Kürt po tan si ye li nin hem çok önem li ba zı özel lik le ri var dır, hem de coğ raf ya sı iti ba riy le ta şı rıl ma ih ti ya cı var dır. Kı sa ca sı biz ken di çö zü mü mü zü Tür ki ye ye böy le da ya tır sak, bu ay nı za man da bü yük bir en ter nas yo nal olay olur. Bir an lam da iş te Çar lık Rusyası'ndan da ha faz la bir ulus lar ai le si için de bir dev ri min ge liş me du ru mu söz ko nu su dur. Da ha doğ ru su ger çek lik bu na zor - lu yor. Kür dis tan ın par ça lan mış lı ğı bu na yol açı yor. O açı dan bu dı - şiş le ri ba kan la rı, so ru nu gün dem le ri ne al dı lar. Kont rol al tı na al ma - ya ça lı şı yor lar. Baş ka ko nu lar da gö rüş fark lı lık la rı var, ama bu Kürt so ru nu ne re ye gö tü re cek di yor lar. Za ten bu nun için top lan - dık la rı nı ba sı na çe şit li açık la ma lar la du yur du lar. İş te hiç ol ma yan bir so run di ye uzun sü re üs tü ka pa lı ola rak gö - tü rül mek is ten di. Be lirt ti ğim bi çim de bir PKK çı kı şıy la zo run üze ri - ni ara la dık ve ta ri hin mi ra sı ne dir, mev cut Tür ki ye ger çe ği ne dir, onu gös ter dik. İyi de, na sıl ce vap ve ri yo ruz? Sa nı rım bun dan son ra bu so ru ya ağır lık lı ce vap ve re ce ğiz. Bi raz iler le di. Mev cut Kür dis tan sta tü sü hiç bir şey le izah edi le me ye cek ka dar ucu be dir As ga ri norm lar açı sın dan bak tı ğı mız da, Tür ki ye nin Kürt me se le si ne yak la şım da te mel fark lı lık la ra işa ret et miş tik. Şim di Al man ya ve ABD ara sın da ki po li ti ka fark lı lık la rı ne ler dir? - Kür dis tan so ru nu nun ulus la ra ra sı bir so run du ru mu na hız la gel di - 119

120 ği ni be lirt mek müm kün dür. Za ten İs ma il Ho ca nın de yi miy le bir ulus la ra ra sı sö mür ge ko nu mu da var ve bun da ba zı ger çek lik ler söz ko nu su. Hiç şüp he siz sö mür ge leş ti ren ve ya bu gün kü sta tü den so rum - lu olan en baş ta TC'dir. Ama şim di kal kıp da tek ba şı na ve her şe yiy le mut lak ha kim TC dir de mek, ger çek le ri zor la mak olur. Baş ak tör o şüp he siz ama onu oy nat mak is te yen çok çev re var iç te ve dış ta. Bu ra - yı bi raz ay dın lı ğa ka vuş tur mak ta ya rar ola bi lir. Ha la TC nin de na sıl bir sö mür ge ci lik sta tü sü uy gu la dı ğı nın iyi kav-ran dı ğı nı san mı yo rum. Ta Os man lı dan, hat ta da ha öte sin den ge le nek sel bir iş gal, is ti la ala nı ola rak bu ra yı gör me si söz ko nu su. Dev let leş tik çe Sel çuk lu lar bir eya let sta tü sü ve rir ler de dik. Os man lı lar da ha de ği şik bir sta tü ile ida re eder ler. TC nin olu şu mu bu nu çok da ha fark lı bir aşa ma da ele alır. Özel lik le in kar cı po li ti ka, mil li yet çi lik le oran tı lı ola rak git - tik çe ge liş ti ri lir. Bu ko nu da ta ma men yok et me ye ben zer bir sta tü esas alı nır ve ol duk ça da iler le me sağ la nır. Şim di bu nun dev rim ci pra tik ta ra fın dan sor gu lan dı ğı nı ve ya 1970 ler den iti ba ren ide o lo ji de, ön ce lik le bi lim sel sos ya liz min ana - liz le ri ne da ya lı ola rak me se le nin ele alın dı ğı nı, üs tü nün bi raz açıl - ma ya ça lı şıl dı ğı nı, bi zim bu nun la bir lik te ide o lo jik-si ya sal tah lil le bir lik te cid di bir ey lem li lik le de bu sta tü yü sor gu la dı ğı mı zı bi li yo - ruz. Bu sor gu la ma nın bek len me dik bir şe kil de mev cut sta tü yü ne re - dey se sür dü rü le mez, par ça la nır du ru ma ge tir me si, bun dan so rum lu olan bü tün güç le ri bir yer de ken di ni sor gu la mak la kar şı kar şı ya bı - rak tı. Bir no'lu ak tör TC ol du ğu için, ka yıt sız şart sız bir ege men bi - çi min de in kar po li ti ka sı nı sür dür me id di a sın day dı. Bu nun faz la ge çer li ola ma ya ca ğı nı bi len ve ken di sin den da ha çok özel lik le bu sö mür ge leş me de ne yim le ri ne ol duk ça sa hip olan ABD, İn gilte re, Al man ya, Fran sa gi bi ül ke ler, bu po li ti ka yü rü - mez, ol duk ça çağ dı şı di yor lar. Bu nu far ket tik çe gö rüş fark lı lı ğı da - ha da ge li şi yor. Bu ra da an la şıl ma sı ge re ken, TC nin ha la na sıl bir sta tü ye oy na dı ğı nı far ket me me si dir. Ça ğın çok ge ri sin den gel me iliş ki an la yış la rı var. Dev let ha ki mi var, ona ye rel iş bir lik çi lik eden güç ler var. Bu çok de ğiş ti ri le de ğiş ti ri le, dö nüş tü rü le dö nüş tü rü le gü nü mü ze ka dar ge ti ril miş. Şu an da TC nin ba şın da ki ler ise bü tün ma ri fet le ri ni kul la na rak bu sta tü ko yu ha la ida re et me ye ça lı şı yor lar. 120

121 Türk- Kürt iliş ki le rin de ba zı ana ger çek le re bak tı ğı mız da, yi ne ba zı te mel ana bö lüm ler de ver me ye ça lış tı ğı mız da, bu nun çok da ha kar ma şık ol du ğu nu, ilk dö nem ler den bi le baş la tı la bi le ce ği ni be lirt - mek zor de ğil. Bu ra da ki ama cı mız, böy le bir iliş ki nin ta rih le de olu şa gel di ği ni, in kar edi le me ye ce ği ni, asıl in ka rın TC nin ulu sal cı po li ti ka sın dan kay nak lan dı ğı nı vur gu la mak için dir. Bir in ka rın faz la an lam teş kil et me ye ce ği ni be lirt mek için dir. İliş ki le rin ma hi ye ti ne ba kar sak, ger çek ten ne İs la mi yet le doğ ru dü - rüst izah ede bi lir si niz, ne de ka pi ta list mil li yet çi lik le. Hat ta sö mür ge - ci lik an la yı şıy la bi le izah ede mez si niz. Ka pi ta liz min de sö mür ge ci lik an la yı şın da bel li norm la rı var dır. Bu nu iyi bil mek ge re ki yor. Bu gün en vah şi ırk çı lı ğı uy gu la yan bir Gü ney Af ri ka ırk çı lı ğı var, ama zen - ci le ri bir kül tü rel var lık ola rak ka bul edi yor, ona bir şey ede mi yor. Sa de ce ken di si nin ya şam sa ha sın dan uzak tut mak is ti yor. Sen yok - sun, sen si yah sın di ye si yah ır ka bir da yat ma da bu lun mu yor. Yi ne Hit ler, Ya hu di li ğe kar şı çı kar ken sa de ce bu ra da sa na yer yok tur, se ni Al man laş tı ra ca ğım, ken di ni yok sa ya cak sın gi bi bir gö zü ka ra lık ta bu lun maz. İs ra il bi le bu gün Fi lis tin li le re kül tü rel, hat ta ida ri özerk li ği ile açık bir ko nu mu ser gi li yor, on ca bas kı cı ko - nu mu na rağ men. Şim di Tür ki ye de ki sta tü çok da ha fark lı. En gad - dar di ye bi le ce ği miz re jim le rin bi le öte sin de bir yak la şım söz ko nu - su. Ger çe ğin ken di si ni ka bul et mi yor. Ka bul et me di ği gi bi ger çe ği di le ge ti re cek ufak ba zı kı pır da nış la rı bi le çok vah şi ce or ta dan kal - dı rı yor. İş te ucu be lik bu ra da. Bu ra yı sö mür ge leş ti re yim ama sö - mür ge le re mah sus bir yö ne tim de ku ra yım de mi yor. Bö lün mez bir bü tü nüz, ay rı mız gay rı mız yok tur, ba tı da ne var sa do ğu da da ola cak, be nim va tan da şım, Edir ne den Ar da han a, Hak ka ri den Kırk la re li ye eli ni ko lu nu sal la ya sal la ya git me li gi bi son de re ce içe rik ten yok sun de ğer len dir me ler le du ru mu kur tar ma ya ça lı şı yor. Ya ni sö mür ge yok. Ola yın ger çe ği ni bi raz an la ma ya ça lı şın. Ka pi ta - list sö mür ge ci man tık la da, fe o dal sö mür ge ci man tık la da, hat ta kö - le ci Ro ma man tı ğıy la da ele ala bi lir sin. On la rın bir ko lo ni leş tir me ça ba la rı var, ken di me mur la rı nı, va li - le ri ni ba şa di ker ler, ama hal ka da bel li bir ya şam sta tü sü nü ve rir ler. Şim di bü tün bu ta ri hi dö nem le re bak tı ğı mız da, Kür dis tan ın hiç bi - 121

122 riy le ben zeş ti ri le me ye cek ka dar ken di ne öz gü bir ko nu mu var. İliş - ki ler de ki dü zen siz lik, ka os, kar ma şık lık al tın dan çı kı la maz bir du - rum ya rat mış tır. Bu ra da bir pa ran tez aça bi lir mi yiz? Kür dis tan ın öbür par ça - la rın da ki du rum bu ba kım dan da... Mus ta fa Kemal'in cum hu ri yet kül tü rü yok Bi raz da ha fark lı. Ör ne ğin en gad dar re jim di ye ta bir edi len Sad dam re ji mi bi le hiç bir za man Kürt kül tü rel, kim lik özerk li ği ni red det me di. İran da Kür dis tan ha la eya let sta tü sün de dir. Di li ni, kül - tü rü nü hiç bir za man yok say ma dı. Su ri ye de öy le dir, bir kül tü rel fa - a li yet ola gel miş tir. Tür ki ye dı şın da... Ga yet ta bii. İliş ki yi kar ma şık ha le ge tir mek te, yok say mak ta ile ri dü zey de dir. Bu ne re den kay nak lan dı? Bu gün kü du ru mu an la - ya bil mek için ba zı de ğer len dir me le rin ya pıl ma sı sa nır sam ye rin de ola cak tır. Ke ma lizm yol ağ zı na ge lin di ğin de 1925 te ulus çu luk en - di şe siy le bir lik te, Ne mut lu Tür küm di ye ne, Bir Türk dün ya ya be del dir de ni le rek şo ven ulus çu luk ge liş ti. Ama bun dan da ön ce si ya si za af la rı çok önem li. Şim di den ge le re da ya lı, ucu ucu na bir dev let ku ru lu yor. Bu ra sı önem li dir. Sevr le he men he men Os man lı lar tas fi ye edi li yor. Ye ni bir re ji min ku rul ma şan sı çok za yıf. Bu ra da bil di ği miz gi bi Bol şe - vik dev ri mi im da da ye ti şi yor. Bol şe vik dev ri mi ni hem ken di kar şı tı gö rü yor, hem de onu kul la na rak ken di si ni dev let leş tir mek is ti yor. Dik kat ede lim, çok has sas bir den ge. Kür te da ya nı yor. Ama Kürt er te si gün ne di ye cek? Bu çok za yıf, çok çe liş ki li bir ko num. Türk den ge si için de de ben zer du rum var. İt ti hat Te rak ki kad ro la rı nı kul - la nı yor. Her an on la rı tas fi ye et me ye ça lı şı yor. Bir grup pa şa ya da - yan mış, on la rı da tas fi ye et me ye ça lı şı yor. Bun da da Ata türk ün sı - kı şık lı ğı söz ko nu su. Hız la si ya sal tek li ğe, ulus tek li ği ne sı ğın mak zo run da ka lı yor. Ata türk ün ken di si o ka dar ka pa si te li bir ki şi lik de - ğil, bu nu bi raz iyi an la mak ge re ki yor. Ulus te o ri le ri ni, ka pi ta liz mi 122

123 faz la bil mez. İçer ma sa baş la rın da, Ya rın Cum hu ri ye ti ilan ede ce - ğiz ço cuk lar der. Ama cum hu ri yet ne dir, cum hu ri yet kül tü rü ne dir, bir Fransa'da cum hu ri yet han gi ça ba nın, han gi sı nıf mü ca de le si nin ürü nü dür faz la bil mez. Ka rış tı rın bil me di ği or ta ya çı kar. Hat ta İs la - mi yet ne dir, İs la mi yet le Or ta do ğu halk la rı ger çe ği ne dir? Onu da faz la bil mi yor. Da ha son ra dan ba zı bel ge le ri oku du ğu an la şı lı yor. Ama bir den bi re ha li fe li ği kal dır dı. Ha li fe yi kal dır mak bir yer de ken di ni bü tü nüy le din ger çe ği ile kar şı kar şı ya bul mak tır. Ar dın dan he men la ik lik ge li yor. Batı'daki la i siz mi de faz la bil mi - yor. Bü tün bun lar Tür ki ye nin so run la rı nın da ha son ra çığ gi bi ge - liş me si nin ne den le ri dir. Bu ra da tek rar söy le ye yim: Ata türk ü kü - çült mek için de ğil, onun ger çe ği ni kav ra mak, bi li min so run la rı nı kav ra mak açı sın dan çok ge rek li. Türk ulu su na önem li iv me ler ka - zan dır mış tır. Bu in kar edi le mez. Ama bu nu kal kıp da en bü yük eko - no mist, en bü yük si ya set çi, en bü yük as ker, en bü yük bil mem her - şey, en bü yük, en bü yük, en bü yük! Böy le yap tın mı baş ka bir bü - yük lü ğe, baş ka bir kim li ğe, ki şi li ğe fır sat ver me miş olur su nuz. Ken di cü ce li ği ni böy le bir bü yük lü ğe sı ğı na rak at lat mak ol maz. Ba - sit bir aşi ret şo ve niz mi dir, ulus şo ve niz mi bi le de ğil, ki şi put laş tır - ma sı dır. Kürt me se le si de bu teh li ke li ki şi li ğin so nuç la rı nı ya şa dı. As lın da nor mal bir si ya sal ki şi lik le Türk dü zen le me si fark lı ge li şe - bi lir di. Kal dı ki ken di si de baş lan gıç ta çok to le rans lı, en azın dan bir özerk dü ze ni ge tir mek ge rek ti ği ni dü şü nü yor. Son ra ki is yan ve ola sı it ti hat çı dar be, komp lo söy len ti le ri onu çok ra di kal ve çok aşı rı, hat ta bi lim dı şı bi le di ye bi le ce ği miz bir ko - nu ma iti yor. Ve Kürt iliş ki si ni, Türk- Kürt iliş ki si ni ilk çağ la rın öte si - ne doğ ru gö tü rü yor. Bir aşi ret di ğer aşi re ti kı rar, yok eder ve so nuç Kür dü böy le bir du ru ma ge ti rir. Baş tan so na böy le bir man tık var. Bir klan la di ğer klan kar şı laş tı ğın da an cak bi ri di ğe ri ni yok eder se sa vaş bi ter. Bu çok il kel bir an la yış. Şim di bi raz uy gu la nan da bu olu yor. Kür dü ta ma men tas fi ye, sil mek! Ta bii eği lim bu olun ca her han gi bir dü zen ara ya maz sı nız, bir iliş ki dü ze - ni ni ye ni den dü zen le me ih ti ya cı nı du ya maz sı nız. Her tür lü yön te mi uy - gu la ya rak fır sat el dey ken, her şe yi ya sak la, kül tü rü nü or ta dan kal dır, adı nı kal dır! Bu dev let çok fır sat çı bir te mel de ku rul muş. Bu fır sat çı lık 123

124 da ha son ra ki bü tün ulu sal po li ti ka ya da yan sı mış tır. Bu cid di bir nok ta - dır. Za ten Mus ta fa Ke mal da ki ka sı da ki ka sı na fır sat la rı kul la na rak dev - let le şir. Bu da ha son ra ki bü tün po li tik dav ra nış la rı na et ki de bu lu nur. Kürt ler söz ko nu su ol du ğun da, ön ce ez, im ha et, son ra Kürt lük adı na ne var sa tas fi ye et! Po li tik yak la şı mın so nu cu dur bu. Son ra - dan ne ya pa bi lir di, bu o ka dar önem li de ğil. İnö nü ve Ba yar gi bi le ri de bu po li ti ka yı ken di çap la rın da sür dür dü ler. De mi rel da ha de ği şik bir şe kil de sür dü rü yor. Şim di bu po li ti ka nın çağ daş ol ma sı şu ra da kal sın, ilk çağ Ro ma sö mür ge ci li ğin den bi le çok da ha ge ri dir. Biz ey lem le ri miz le bu nu or ta ya çı kar dık. Ge li nen nok ta da her kes bir ucu be nin söz ko nu su ol du ğu nu gö rü yor. Bu nu Av ru pa da, ABD de gö rü yor. Kim lik ya sa ğı nı, bil mem TV, rad yo ya sa ğı nı sen Av ru pa lı - ya izah ede mez sin. Ama Tür ki ye de bu bü yük bir va kaa. Şim di bu şüp he siz bir çe liş ki ye yol aça cak. Eğer çok cid di po li tik, eko no mik çı kar lar ol ma sa, TC man tı ğıy la Avrupalı'nın man tı ğı nı bir leş tir mek çok zor. Bu çı kar lar yü zün den 10 yıl dır mü ca de le mi zi te rö rist lik bi çi min de yar gı la ya rak bir bir le ri ni ida re et ti ler. Bu çok çir kin, çok giz li ve hat ta Av ru pa nın, Ame ri ka nın ken di hal - kın dan da giz le di ği kir li bir it ti fak tır. Şim di Av ru pa hal kı da bu nu ka bul ede mi yor, son ulus la ra ra sı kon fe rans sa nı rım bu nu fark lı da ol sa ken di ni ele ver di. Kon fe ran sa ka tı lan lar da bu nu deh şet le fark et ti ler; yok sa kal - kıp be nim gi bi bi ri si ni ayak ta al kış la ma la rı nın bir an la mı yok tu. Tür ki ye bö lü mün de, Tür ki ye kont ro lü al tın da ki Kür dis tan par ça sın da ha ya tın böy le sü re git ti ği ni as lın da 1925 ten be ri bü - tün öte ki Ba tı lı ül ke ler ve Sov yet ler Bir li ği ta ra fın dan bi li nen bir ger çek tir. En azın dan hü kü met ler ve is tih ba rat ör güt le ri dü ze yin - de. Ne ol du ki 1990 lar da bu on la rın po li tik gün de mi nin Tür ki ye ile iliş ki ler de önem li bir mad de si ha li ne gel di? Cum hu ri yet te Hitler'in bir ko lu var dı Hiç şüp he siz bu na açık lık ge tir mek te ya rar ola bi lir. Yi ne bu, o den ge po li ti ka sı ile izah edi le bi lir. Çok iyi bi lir si niz 1925 ler de, hat - ta Le nin bi le M. Ke mal ha re ke ti ni des tek ler ken, gü ney de em per ya - liz min et ki si ne gir me sin, Sov yet ler bi raz ra hat ne fes al sın di ye bu 124

125 po li ti ka yı uy gu lar. Ora da da çok bü yük bir fır sat çı lık var ve bu da re el sos ya liz min han di ka pı dır. Re el sos ya liz min bu ha le gel me sin de ben ce bu po li tik yak la şım la çok cid di bir bağ lan tı sı var. Da ha son ra Sta lin bu iliş ki yi stra te jik dü ze ye ge ti rir. Le nin de bu bir tak tik tir, çok açık tır. Ama Sta lin için stra te jik tir. Bu nu Hit ler le bil di ği miz o it ti fa ka bi le gö tü rü yor. Sta lin po li ti ka cı lı ğı nın en dik - kat li ele alın ma sı ve eleş ti ril me si ge re ken ya nı bu dur. Ve bu po li ti ka da ha son ra Brej nev i ve son ra sı nı da te mel len dir di. Da ha son ra sos - ya liz min böy le yü rü ye me ye ce ği, sos ya liz min böy le ya pa ma ya ca ğı or ta ya çı kın ca çö züm le miş ler di. Ama Le nin bu nu ba sit bir tak tik ola rak gör müş tü. Da ha son ra ki Sovyetler'de dev let çi lik, Rus ege men li ği güç len di - ril di. So nuç ta bu ka pi ta liz min de, mil li yet çi li ğin de man tı ğı na ters düş tü ğü ne gö re, o çö zül me ge liş ti. Şim di Tür ki ye de ne den çö zül me ge liş mi yor? As lın da bu ra ya gel mek te bü yük ya rar var. Ben bu nu bi raz aşi ret şo ve niz mi ne ben - ze yen bir ulus şo ve niz miy le de izah et me ye ça lı şa ca ğım. As lın da man tık şu dur: yıl la rı ara sın da hiç bir dev le tin TC'yi eleş tir - me me si so nu cu M. Ke mal ti pik bir den ge po li ti ka sı na oy nu yor. Sov yet ler le flört 1938 e ka dar sü rer. Yi ne da ha son ra Stalin'in önem li des te ği söz ko nu su dur. Ya ni Sov yet ler is tik rar lı bir Tür ki ye is ti yor lar! Hat ta 1930 lar da ki Ağ rı is ya nı ol du ğun da bi le, bağ rı mız da em - per ya list le rin iş bir lik çi si bir ha re ket di ye rek, ke ma liz mi des tek ler. Şim di bu an la şı lı yor. Sta lin man tı ğı na gö re, izah edi le me ye cek hiç - bir yan yok. Re el sos ya lizm man tı ğı na gö re de öy le dir di ye bi li riz. Yi ne o yıl lar da Türkiye'de Hit ler in çok cid di bir ko lu var ve hü - kü met dü ze yin de de et ki li ol ma ya ça lı şı yor. Bi li yor su nuz dün ya sa - va şı na doğ ru gi dil di ğin de Tür ki ye üze rin de çok şid det li bir ya nı na çek me po li ti ka sı var dır. Bu sa nıl dı ğın dan da ha faz la yo ğun dur. İs - tan bul bü yük bir ka rar gah tır ve hü kü met te bir ka nat bu lu nur. Sa ra - çoğ lu mu dur; öy le bir ka nat. Al man ya nın ye de ği ne alın ma ya ça lı - şı lır. Sa nı rım Fran sa ile İn gil te re nin bu ko nu da Türkiye'yi ya nı na çek mek için çok sı kı bir ça lış ma sı var dır. M. Ke mal bu çe liş ki yi iyi kul la nır ve İnö nü da ha son ra bu işin ade ta cam ba zı ke si lir ya 125

126 ka dar da bu den ge po li ti ka sıy la Tür ki ye sa vaş tan uzak tu tu lur. Do - la yı sıy la o za man bir Kür dis tan po li ti ka sı söz ko nu su ola maz. Al - man lar ke sin lik le elit ke si mi ken di le ri ne bağ la mak is ti yor lar. En ufak baş ka po li tik bir ge liş me ye gi re mez ler. İn gi liz le rin, Fran sız la - rın baş ka ya pa bi le cek le ri faz la bir şey kal ma mış tır. On lar da aca ba ken di saf la rı mı za çe ke bi lir mi yiz dü şün ce sin de ler. En son Ka hi re ve Ada na da ki Churc hill gö rüş me le ri ne ka dar te mel po li tik yak la - şım lar bi li ni yor. Da ha son ra bir NA TO me se le si ge liş ti. NA TO bi li - yor su nuz Var şo va Pak tı na kar şı ve ya Sov yet ger çe ği ne kar şı çok acil ve bir no lu me se le ola rak ken di ni or ta ya ko yu yor. NA TO nun gü ney do ğu ka na dı po zis yo nu... Hem o, hem de Or ta do ğu me se le le ri. Yi ne gü ney den Sov yet - le re yö ne lik bir han çer ko nu mu bi çi min de oluş tu ru lu yor. Ta bii ki NA TO yu bü tü nüy le Tür ki ye nin ile ri sü re bi le ce ği her şe yi ni ka bul et me du ru mu na ge tir di. Önem li olan bu ra da Türkiye'nin NA TO ça - tı sı al tın da kal ma sı dır. İn sa ni de ğer ler açı sın dan, stra te jik as ke ri po zis yon lar açı sın - dan bak tı ğı mız da... Pek ta bii, ke sin. Ben bu nu ge çen ler de bir Ba tı lı dev let ada mı na da söy le dim. Kürt ler uzun sü re İn gi liz ve Fran sız stra te ji si nin kur - ba nı ol du ler den son ra da Ame ri kan stra te ji si nin kur ba nı ol - du lar. Ke sin lik le stra te jik ge rek çe ler le Kürt me se le si ört bas edil di. Ne za ma na ka dar? İş te bu re el sos ya liz min çö zü lü şü ne ka dar. Pe ki o za man şöy le di ye bi lir mi yiz? Tür ki ye Kürt lü ğü açı sın - dan, Tür ki ye de ya şa yan Kürt ler açı sın dan, Ku zey Kür dis tan açı - sın dan pe rest ro i ka ve son ra sın da es ki Sov yet ida re si nin çö kü şü ve böy le lik le Ba tı-do ğu iliş ki le ri nin par ça lan ma sı bir fır sat ol du di - ye bi lir mi yiz? Em per ya liz min ama cı Kürdistan'ı Kür dis tan dev ri min den ko ru mak tır Ora ya ge le ce ğim. Bu nu be lir tir ken yi ne bir Gü ney Kür dis tan me se le si var. Bi li yor su nuz Irak sis te me en teg re edil miş de ğil di de bir Tem muz ih ti la li var dır. Bu bir yer de em per ya lizm den 126

127 ko puş tur. Bu ko puş son ra sı ge li şen bir Kürt ha re ke ti var ve bu Kürt ha re ke ti üze ri ne bü yük çe kiş me ler olur. Irak re ji mi gi de rek Sov yet - ler le bağ lan tı sı nı güç lü kı lar ve Kürt ha re ke ti tam bir çık maz la kar - şı kar şı ya ge lir. Sov yet le re mi, yok sa Batı'ya mı da ya na rak ge li şe - cek! Irak, Sov yet le re ya na şır ken, Kürt ha re ke ti Sov yet ler den des tek al ma ko nu sun da ba şa rı sız ka lır. Ge ri ye Ba tı ka lır, bu nun la da ABD il gi le nir. Kis sin ger ben zer le ri Barzani'yle iliş ki ye ge çer. Ve Kürt ha - re ke ti nin ka de ri bi raz Batı'ya bağ lan ma ya ça lı şı lır. Irak re ji mi da ha güç lü ve bu çe liş ki ne re dey se Kürt ha re ke ti ni bi ti rir. Bu da bü yük bir tra je di dir. Onu da ge çer ken vur gu la ya lım. Tür ki ye Kürt le ri açı sın dan ile ri dü zey de stra te jik en di şe ler var. NA TO nun stra te jik en di şe si Sov yet ger çe ği ne kar şı 40 ta ne Kürt ve ya Türk ulus ger çe ği de ol sa yer le bir et me sin den ya na dır. Ye ter ki stra te ji ye bağ lı ol sun. Var şo va it ti fa kı nın da ğıl ma sı ar dın dan NA - TO nun bi raz ge çer siz leş me si ve ya en azın dan Tür ki ye ye bi çi len rol açı sın dan an la mı nı yi tir me si, Kürt me se le si için el ve riş li ob jek - tif bir du rum ya ra tı yor. Ya ni ABD de ken di es ki po li ti ka sı nı sor gu - lu yor. Or ta do ğu da ki çı kar la rı açı sın dan es ki Çar lık po li ti ka sı nın Kürt il gi si çok yük sek. Bu nu da ha ön ce de vur gu la mış tım. Yi ne NA - TO nun stra te jik en di şe si or ta dan kal kın ca hiç şüp he siz Kürt ler kim dir, ne dir? di ye bir so ru yu gün de me ge ti re cek ler di, tıp kı 1920 ler de ol du ğu gi bi. Fa kat şim di ki da ha de ği şik bir bi çim de. Bu bir et ken dir. Tü müy le bu na da ya lı ola rak Kürt me se le si nin öne çık - tı ğı nı söy le mek is te mi yo rum, ama ulus la ra ra sı çap ta Var şo va ve NA TO pak tı man tı ğı bo zu lun ca ve es ki öne mi ni yi ti rin ce do ğal ola - rak Kür dis tan ye ni den sor gu la na cak tı ve TC, Kürt po li ti ka sı nı göz - den ge çi re cek ti. Kör fez Sa va şı son ra sı Irak re ji mi ne kar şı ayak lan ma ar ka sın - dan Tür ki ye sı nı rı na yı ğıl ma ve böy le lik le Tür ki ye Kürt le riy le, Irak ve İran Kürt le ri ara sın da ki ta ri hi ba ğı çı rıl çıp lak bir şe kil de dün ya ka mu o yu nun göz le ri önü ne se ril miş ol du. Ve Irak Kürt le ri - ni Sad dam ın şid de tin den ko ru mak la bir lik te, bu in sa ni bo yut la - rıy la tar tı şıl ma ya açıl dı. Ben ce dün ya ka mu o yu nun gö zü nü en çok açan, ki mi pop şar kı cı la rı nın bi le Kürt ler için şar kı lar bes te - 127

128 le me si ne yol açan çok tra jik gö rün tü ler le do lu bir dö nem di. Ben ken di pa yı ma, me se la dö nüm nok ta sı nın med ya tik bir sü reç ha li - ne ge le rek bü tün her ke sin gö zü önü ne gel me si nin o ta ri he denk gel di ği ni dü şü nü yo rum. Bu Tür ki ye de ki mü ca de le yi kü çüm se me an la mı na gel mez. Da ha çok me se le yi bü tün dün ya ça pın da tar tı şı - lır ha le ge tir me ba kı mın dan bu nun da et ki li ol du ğu söy le ne bi lir. Sa nıl dı ğı ka dar faz la de ğil, ama ob jek tif ola rak önem li bir ge - liş me dir. Sad dam de ği şik bir li der lik ve re ji mi de ol duk ça de ği şik. Sov yet des te ğiy le Kürt ha re ke ti kar şı sın da güç ka zan dı ğı söy le ne bi - lir. Ce za yir Anlaşması'yla ken di ni bi raz da ha güç len di rir. Kürt ha re - ke ti ni tas fi ye et me de hay li us ta. Ay nı za man da Kürt ha re ke ti ön der - li ği nin de za af la rı nı de ğer len dir me de us ta bir ki şi lik tir. Yi ne Irak- İran Savaşı'nda Ba tı des te ği ni ala rak ken di si ni bi raz da ha güç len di rir. Ya ni İran dev ri mi ne kar şı hem Sov yet des te ğiy le, hem de Ba tı des te ğiy le ken di si ni güç len di ri yor. Yi ne bun dan al dı ğı ce sa ret le bil di ği miz gi bi Ku veyt i Irak bü tün lü ğü ne kat mak is ti yor. Ken di si ne gö re Ku veyt Irak'ın ay rıl maz bir par ça sı. Ta bii bun da ya - nıl tıl dı mı, oyu na mı ge ti ril di; ba zı de ğer len dir me ler bu an lam da dır. Kuveyt'e gi ri şiy le da ha son ra bil di ği miz gi bi Saddam'a kar şı dün ya ko a lis yo nu oluş tu rul du. He sap la ya ma dı ğı bir dün ya gü cüy le çö zü - lü şe git ti. Da ha ön ce Ha lep çe Kat li a mı var dı. Ne den dün ya im da da gel me di? Hat ta Ha lep çe kat li a mı ya pı lır ken Türk ge ne ral le ri nin des te ği nin alın dı ğı söy le ni yor. On dan ön ce Ta la ba ni ön der li ğin de ki ha re ke tin Sad dam la uz laş - ma ça ba la rı var ve hat ta ne re dey se an laş ma ya pı lır. Ama Tür ki - ye den ba zı ge ne ral ler ve yi ne hü kü met yö ne ti ci le ri gi der an laş ma yap ma, is te di ği ni uy gu la mak ta ser best sin de ni lir. ABD nin de bun - dan ha be ri var dır ve ar dın dan Ha lep çe kat li a mı ya pı lır. Dik kat edin o za man in san hak la rı en di şe si di ye bir şey yok tur. Hat ta Irak a tek bir fis ke bi le do kun dur mak yok tur. Ne den? Teh li ke İran da dır da on dan. Fa kat Kör fez Sa va şı çok bü yük bir olay. İran'ın yı kıl ma sı de mek, Irak ın dün ya da bir nu ma ra lı pet rol ül ke si ha li ne gel me si de mek tir. Kı sa ca sı he sap lar bo zu lu yor ve bu bü yük bir çe kiş me ye dö nüş tü. Ve so nun da çö zül dü. Şim di Kürt ler bu ra da bir fır sat ya ka - la dı lar. Ben bu nu Ekim Devrimi'nin Bi rin ci Dün ya Savaşı'nda ya ka - 128

129 la dı ğı fır sa ta ben zet tim. Kürt ler bun dan bü yük bir dev rim çı ka ra bi - lir ler di. Ni te kim öy le bir kit le sel ayak lan ma pat la dı. Fa kat ge le nek - sel iş bir lik çi ön der lik bu fır sa tı kul la na ma dı. Ama ob jek tif et ki le ri hay li kap sam lıy dı. Biz bu sü re ci de ğer len dir me ye ça lış tık. Gü ney fa a li yet le ri miz de bu bi raz ken di ni yü ze ye vur du. Ta bii Kürt le rin o te laş la içi ne gir - dik le ri o gö rün tü ler dün ya ka mu o yu nu et ki le di. Bu be lir le nen ge liş - me, med ya nın dev re ye gir me siy le bü tün dün ya ya yan sı dı. Ha la bu et ki de vam edi yor. Bir oto no mi ve ya özerk Kürt böl ge si doğ du. Olu şan bu et ki yi kul lan ma mı zı haz me de me yen NA TO, (şim di Av - ru pa da ki ko mu tan dır ve Amerika'nın ge nel kur may baş ka nı dır, onun bir ta li ma tıy la) Gü ney Savaşı'nı baş la tı. Ya ni bu bir an lam da bi zim Kör fez Sa va şı so nuç la rın dan ya rar lan ma ma mız için tıp kı Sad dam a ya pıl dı ğı gi bi bi ze de yö nel di ler. Gü ney Sa va şı böy le ha - zır lan dı. Çe kiç Güç me se le le ri bu te mel de dev re ye gir di. Çe kiç Güç her ne ka dar Gü ney Kürt le ri ni Sad dam re ji min den kur tar ma, ko ru - ma gi bi bir amaç te me lin de oluş tu rul duy sa da asıl en önem li ama cı Kür dis tan ı, Kür dis tan dev ri min den ko ru ma gü cü dür. Bu nu iyi gör - mek ge re kir. Ken di si ne ba ğım lı ba zı iş bir lik çi güç le ri kul la na rak Kür dis tan ı, dev ri min den kur tar mak için dev re ye gir mek te dir. Ve bi zim Gü ney Kürdistan'daki sa va şı mız, mü ca de le miz ha la sü rüp gi - di yor. Ama biz yi ne de Kör fez so nuç la rın dan ya rar lan ma ya de vam ede ce ğiz. Dev ri mi güç len dir me ye de vam ede ce ğiz, ge liş me bu te - mel de dir. Yok sa Kürt ler ara sı bir ça tış ma de ğil dir. Em per ya liz min so nu na ka dar des tek le di ği bir Kürt iş bir lik çi li ğiy le Kür dis tan dev ri - mi ni ge liş tir mek is te yen bir güç ara sın da ki ça tış ma dır. Kürt ola yı ulus la ra ra sı gün de min yep ye ni me se le si dir Hiç şüp he siz dev rim bu tip ko şul la rı de ğer len di re bi lir, her za man da de ğer len di rir. Ve bu Kürt me se le si nin da ha çok Amerika'nın ve Batı'nın gün de mi ne gir me si ne yol aç tı. Bu ay nı za man da TC nin ge le nek sel po li ti ka sı na kar şıt lı ğı da be ra be rin de ge tir di. Çün kü böl - ge ça pın da da bir sta tü ko var; Cen to an laş ma sı, Bağ dat pak tı var. 129

130 Bun lar Kürt sta tü le ri ni be lir le me it ti fak la rı dır. Şim di bu sta tü ko nun par ça lan ma sıy la bir lik te Kürt le rin bir li ği bi raz gün de me gel di. Za - ten ABD, Kör fez Sa va şı ile çok ya kın dan il gi li dir. Cum hur baş kan lı - ğı se çi mi ni ne re dey se ya kın dan et ki li yor. Ve Kürt ko zu ABD iç po - li ti ka sı na ka dar yan sı tıl mak du ru mun da ka lın dı. Türkiye'de şim di - den bir tar tış ma ya şa nı yor. Kürt fe de re dev le ti ni, Çe kiç Güç ü des - te le ye lim mi, des tek le me ye lim mi? Bü tün bun lar ne dir? Yı kı lan 70 yıl lık cum hu ri yet po li ti ka sı nı ve onun böl ge sel sta tü ko cu an la yı şı nı sür dü re lim mi, sü dür me ye lim mi? Ve ya Ame ri ka ile ça tı şa lım mı, ça tış ma ya lım mı tar tış ma la rı dır. Ama ABD ini si ya ti fi elin de bu lun - du ru yor. Ol duk ça da güç lü ve Tür ki ye ona muh taç. Mi sak-ı Mil - li den kal ma ve ken di le ri ne gö re 70 yıl lık po li ti ka teh li ke ye gi rin ce, ölç tü ler biç ti ler ken di le ri ni. Öy le faz la kar şı çı ka ma ya cak la rı nı, en uy gu nu nun Ame ri kan po li ti ka sı na bağ lan mak ol du ğu nu, ak si hal de Ku zey de el den gi der kor ku su na ka pıl dı lar. Ka pıl dık ça da, Çe kiç Güç po li ti ka sı na sa rıl dı lar. Şim di bü tün o ih ti lal ses le ri ne rağ men, Çe kiç Güç ü en çok Türk par la men to su des tek le di. Türk ge ne ral le - ri, Mil li Gü ven lik Kon se yi nden bu nu ge çir di ler, bu nu iyi bi li yo ruz. Ama bir çe liş ki de var. Bu 70 yıl lık po li ti ka ile ABD nin ye ni böl ge po li ti ka la rı dır. Bu nun ar ka sın da Fran sa ve İn gil te re de var dır. ABD po li ti ka sı ile ben zer bir oyun için de dir ler. Şim di bu ra da Al - man po li ti ka cı lı ğı ne ola bi lir? Al man la rın, ge rek Sov yet ler in çö zü lü şün den son ra, ge rek se da - ha ön ce ki iki dün ya sa va şın da da fark lı bir Or ta do ğu po li ti ka sı var. Bu po li ti ka la rı İn gi liz, Fran sız kar şı tıy dı. Şim di de bi raz ABD kar - şı tı dır. Bu Sov yet ler me se le sin de ve Sov yet mi ra sı üze rin de çok da - ha be lir gin dir. Yi ne Or ta do ğu da çok be lir gin dir. Bir kar şıt lı ğı, bir çe kiş me si söz ko nu su. Al man la rın ge le nek sel po li ti ka sı Or ta do ğu ya ya yıl ma po li ti ka sı dır. Rus ya ya Ost-po li tik de ni li yor. Şim di bu ya yıl ma da Sov yet ler de bel li bir iler le me si ol du. Za ten Do ğu Al man ya yı kap - tı. Po lon ya da, Çe kos lo vak ya da, Hır va tis tan da et ki li olu yor. Yu - gos lav ya da ben zer bir ge liş me sağ la dı. Or ta do ğu da da sağ la ya cak. Or ta do ğu da sağ la ya bil me si için ge le nek sel 150 yıl lık müt te fik Tür - ki ye var. Bu iliş ki Molt ke den baş lar, Ab dül ha mit le ol duk ça güç 130

131 ka za nır ve 2. Dün ya Sa va şı nda da Hit ler le giz li bir it ti fa ka ka dar gi der. Ne re dey se onun le hi ne sa va şa gi re cek bir ka nat var. 1. Dün ya Sa va şı na za ten bir lik te gir miş ler dir. En ver den son ra da bi rin ci pla na geç ti ve ti ca ret te Tür ki ye nin Al man ya ile iliş ki le ri bi rin cil dü zey de dir. Mu az zam bir eko no mik iş bir li ği var. Hat ta bu iş çi ler va sı ta sı ile kü çük bir Tür ki ye nin Al - man ya da ol ma sı söz ko nu su dur. Bu ne den ler den do la yı Tür ki ye, Al man ya ya son de re ce ya kın dır. Bu ge le nek sel dost luk ve çok güç - lü eko no mik iliş ki le riy le bir lik te de ğer len dir mek ge re kir. Ben zer il - gi, İran'la da var dır. Al man lar ge le nek sel ola rak İran ı bi raz ken di - le ri ne bağ la mak is ti yor lar. İran İs lam dev ri mi bu fır sa tı ve ri yor. Ame ri kan yan lı sı Şah gi din ce, İran dev ri mi da ha çok Ame ri kan kar şı tı bir ko num da ge li şi yor ve İran Al man ya yı bi raz ken di ne ya - kın bul du. Ha la et ki si güç lü dür. Irak ın da ben zer bir du ru mu var, ya ni an ti-ame ri kan kar şıt lık ala bil di ği ne ge li şi yor. Özel lik le Sad dam ın an ti-ame ri kan cı ko nu mu çok açık. Al man - la rın ge le nek sel Ber lin-bağ dat de mir yo lu hat tı nın da du ru mun dan kay nak la nan bir pet rol po li ti ka sı var dır. Bu po li ti ka ha la de ğiş me - miş tir ve Irak şu an da Al man ya nın il gi sa ha sın da dır. Bu na bir de Bar za ni ola yı nı ek le mek ge re ki yor. Bar za ni nin Al man ya ile güç lü bağ la rı var. Ay nı şe kil de Bar za ni nin İran la iliş ki le ri uzun va de liy - di. Irak la da iliş ki le ri var, Tür ki ye ile de iliş ki le ri var. Bar za ni en az Kürt çü ve ya Kürt ulu sal ger çe ği ne en faz la aşi ret çi eği li mi da ya tan ki şi dir. Bir yurt se ve rin de yi şiy le Çağ daş ulu sal Kürt lü ğe düş man dır. Yurt se ve rin de ğer len dir me si ne ka tı lı yo rum. Onun Kürt lü ğü aşi ret şo ve niz mi dir, Kürt lük de ğil dir ve bu an lam da da çok teh li ke li ulus la ra ra sı bir ma şa dır. Aşi re ti ni pa zar lı ğa çı ka rı - yor, kim çok pa ra ve rir se onun ya nın da dır. En ge ri ci po li ti ka ne re - dey se ora da dır. Bu dört lü nün böy le ha fif de ol sa bir Kür dis tan po li - ti ka sı var gi bi gö zü kü yor. Kür dis tan ve ya Kürt aleyh ta rı bir po li ti - ka dır. En ge ri ci te mel de yü rü tü len bir po li ti ka dır. Ya ni İran, Irak, Al man ya, Tür ki ye ve Bar za ni. Şim di ABD, İn gil te re, Fran sa bi raz da ha li be ral. Bun la ra bi raz denk dü şen bir Ta la ba ni et ke ni de var. O da bi raz li be ral dir, ken di ne gö re sos yal de mok rat ol du ğu nu söy ler. Bi raz da Su ri ye nin ko nu mu 131

132 var, ABD, Fran sa ve İngiltere'ye bi raz da ha ya kın dır. Bu da bir ne vi blok olu yor. Ama bu çok güç lü bir blok laş ma de ğil, Kürt po li ti ka - sın da öy le tam şe kil le nen bir ta raf la rın çe kiş me si de ğil, ama ha fif - ten se zin le ne bi lir. Net bir kar şı laş tır ma de ğil. Bir ya zı nız da Rus ya dan bah se der ken, Rus ya es ki Rus ya de - ğil dir, Tür ki ye ile iliş ki le rin de Kürt me se le si de gün de me ge le cek - tir bi çi min de bir de ğer len dir me de bu lun muş tu nuz. Bil di ği miz ka da rıy la si zin par ti ni zin Mos ko va da, Ba kü de, Eri van da, hat ta ba zı Or ta As ya Cumhuriyetleri'nde de fa a li yet le ri var. Önü müz de - ki dö nem Rus ya nın Tür ki ye de ki, Ku zey Kür dis tan da ki Kürt me se le si ne et ki si ne şe kil de ola cak ve na sıl bir ge liş me bek li yor su - nuz? Evet, bu blok laş ma ka lın çiz gi ler le ay rış mış ve cid di bir çe kiş - me ye dö nü şen bir ay rış ma de ğil dir. Fa kat et ki le ri yok tur da de ni le - mez. Ulus la ra ra sı ger çek li ği bir de bu yö nüy le de ğer len dir mek ge - re kir. Ta bii bir di ğer yö nü de Sov yet ler in çö zü lü şü ile bir lik te Rus ulus çu lu ğu, Rus ya dev le ti or ta ya çık tı. Bu nu en azın dan ge le nek sel Çar po li ti ka sı na ben zer bir ko nu ma ken di si ni yük sel te ce ği açık. Es - ki po li ti ka ile ye ti ne mez. Ni te kim bu po li ti ka nın mad di te mel le ri or ta dan kalk mış tır. Kaf kas ya da, Avrupa'da, As ya da, Or ta do ğu da da epey mev zi kay det miş. Son za man lar da dış po li ti ka ya ar tan bir il gi var de ni li yor. Bu ar tan il gi nin Tür ki ye üze ri ne de yan sı ya ca ğı açık tır. Ni te kim Kaf kas ya ya yan sı dı, Gür cis tan ı, Azer bay can ı tek rar ken di ne bağ la dı. Ta ci kis tan ı bi le bağ la dı. Tür ki ye nin sa nı - yo rum ba zı ha yal le ri ne çok kı sa bir sü re için de set çek ti. Or ta do - ğu da da ben zer bir po li tik yak la şım içi ne gi re bi le ce ği tah min edi li - yor. Fi lis tin me se le si ne tek rar gi riş yap mak is ti yor. Ay nı gi ri şi bü - yük bir ih ti mal le Kürt me se le si ne de ya pa cak tır. Bi zim de iz le nim le ri mi ze ve ora da ki fa a li yet le ri mi zin du ru mu na bak tı ğı mız da bel li bir to le rans var, ama bu he nüz res mi bir po li ti ka - ya dö nüş müş de ğil. Dö nüş me ih ti ma li ge li şe bi lir. Ora da da bir Kürt kon fe ran sı ya pıl dı. Hat ta hü kü met dü ze yin de de il gi gös te ril miş. Her ne ka dar utan gaç bir şe kil de PKK bi zi uyut tu di yor lar sa da, öy le bir uyu tu la cak du rum la rı ol ma dı ğı açık. Ya ni ha fif ten bir ısın - ma ha re ke ti var ve bu da de ği şik bir bi çim de ge li şe cek tir. 132

133 Ör ne ğin Er me nis tan üze rin de et ki li ola bi lir, hat ta Azer bay can üze rin den bi zim le iliş ki ye gir mek is te ye bi lir. Ne de ol sa Sov yet de - ne yi min den geç miş olan bir Rus ya dır, çok çe şit li yön tem le ri dev re - ye so ka bi lir. Bu nun dı şın da İran ın il gi si be lirt ti ğim çer çe ve de dir. İran bir İs - la mi Kür dis tan is ti yor, ona kı sa ca do kun mak is ti yor. Bir kül tü rel sta tü nün ara yı şı için de dir. Hiz bul lah lar dev re ye so kul du, İs la mi ha - re ket dev re ye so kul du. Kür dis tan ol sun da İs la mi ol sun de ni li yor. Bü yük ih ti mal le bu eği lim gi de rek et ki li ola bi lir. Ya ni TC ile ça lış - ma ya bi lir. Ba zen ça tı şı yor lar, özel lik le PKK nin teh li ke li yön le ri ko nu sun da. Ama ken di İs la mi Kür dis tan po li ti ka sı da var dır ve bu ko nu da hay li de fa al dır lar. On lar da bu an lam da Bar za ni kli ği ni İs - lam laş tır mak is ti yor lar. Ve bu nun ya nın da Tür ki ye de Hiz bul lah de - ne me le ri var. Kür dis tan da bu ko nu da bi raz da ha fa al ol mak is ti yor - lar. Net leş miş de ğil, ama böy le bir il gi den de bah set mek müm kün - dür. Su ri ye nin de di ğim gi bi bi raz Irak re ji mi ne kar şıt lı ğı te me lin de bir il gi si var dır. Ta la ba ni yi esas alı yor, ama di ğer Kürt ör güt le riy le de iliş ki si ni kes mi yor. Suriye'nin da ha çok Irak Kürt le ri ne yö ne lik bir po li ti ka sı var. Ge nel de bir po li ti ka sın dan da ha çok Irak re ji mi ile iliş ki le ri ne da ya lı ola rak ge li şen bir po li ti ka dır. He nüz so mut bir Kürt po li ti ka sı na da ulaş mış de ğil dir. Gö zet li yor, ge liş me le ri an la - ma ya ça lı şı yor. Bir hay li göz lem ci ola rak da ba kı yor di ye bi li riz. Ta - bii Tür ki ye ile ge le nek sel çe liş ki le ri, su me se le le ri var, An tak ya me se le si var. Su ri ye nin bun la rı unu ta ca ğı nı san mı yo ruz. Yi ne ken - di Kürt me se le si var, bu nu da gö zar dı ede ce ği ni san mı yo ruz. Bü tün bun lar dan yo la çı ka rak di ye bi li riz ki, Kürt po li ti ka sı ko nu sun da ha - sas bir ül ke ko nu mu na ge li yor. Er me ni ler için bir kaç şey söy le ne bi lir. Er me ni ler Ku zey Kür dis - tan ın bü yük bir kıs mı nı Er me nis tan dan sa yı yor lar. Bu ko nu da bi - zim tez ler on lar için pek çe ki ci ol mu yor. Er me nis tan ne re de di - yor lar. Do la yı sıy la bi zim le iliş ki le re gir mek is te mi yor lar. Tür ki ye gi di yor da, bu her ta raf Kür dis tan sa yı lı yor! Bu on la rın ka fa sın da bir so ru işa re ti. Öy le sa nıl dı ğı gi bi ar ka mız da bir güç ola rak çık mı - yor. 133

134 Yu na nis tan ko nu su bi raz ta ri hi Türk-Yu nan çe liş ki si ne da ya lı ola rak ele alın ma sı ge re ken bir ko nu dur. Kıb rıs, Ege me se le le ri var. Kürt le re il gi si ken di dış po li ti ka la rı çer çe ve sin de dir. Dış po li tik çı - kar lar ve ya Yu nan ka mu o yu nun des te ği ni el de et mek için ik ti dar bu po li ti ka ya, Kürt me se le si ne bi raz da ha yu mu şak ba kı yor. Kür dis tan ha re ke ti ne Yu na nis tan ın düş man lık et me si nin ve ya il gi gös ter me me si nin hiç bir ne de ni yok tur. Böy le ge nel yak la - şım la rı söz ko nu su. Bu PKK ye öz gü bir yak la şım de ğil, ge nel bir Kürt yak la şı mı dır. Su u di bel ki bi raz il gi duy mak is te ye bi lir. Çün kü İran ın İs la mi Kür dis tan ına o da ken di İs la mi Kür dis - tan ıy la kar şı lık ver mek is te ye bi lir. Bu faz la ge liş kin ol ma mak la bir lik te, önü müz de ki dö nem Kürt me se le si ön pla na çık tık ça, o da ben den de bir et ki ol sun di ye cek ve ba zı iliş ki le ri ge liş ti re - cek tir. Ni te kim bu Irak ta ki İs la mi ha re ke tin de ba ya ğı ağır lık lı bir ye ri var dır. Bel ki ken di yan da şı bir İs la mi ha re ke ti Kürt ler için de, Ku - zey için de dü şü ne bi lir. Şim di bu ulus la ra ra sı tab lo ya bak tı ğı mız da Kürt ola yı dün ya nın en es ki ola yı ol mak la bir lik te, ay nı za man da ta nı dı ğı yep ye ni bir me se le dir de. Şim di Kür dis tan Or ta do ğu nun par ça lan mış ulu su, ol duk ça pet - ro le ya kın, su ya ya kın bir böl ge si ve bir çok ulus la ra ra sı çı ka rın ke - siş ti ği bir alan dır. Da ha da il gi nin ge liş me si ke sin lik le bi zim den ge - le ri zor la ma mı za bağ lı. Bi raz zor la dık, dik kat ler uya nı yor. Ola sı bir kur ta rıl mış böl ge ve ya Kür dis tan sta tü sü nü ar tık kur ma ya doğ ru gi - di yo ruz. Dev let ol ma ya bi lir de, ona ben zer bir du rum çı kar sa, ke - sin lik le bu güç le rin ara yı şı ar ta cak tır. Po li ti ka la rı ge li şe cek tir, uy gu - la ma dü zey le ri çar pı cı ola cak tır. Böy le bir sü re ce de gi ril di ği gö rü - lü yor ve bu git tik çe de iv me ka za nı yor. Cid di bir ulus la ra ra sı so run ola rak, her ne ka dar es ki den ört bas edil se de, ses siz ce ge çiş-ti ril se de şim di ter si ne bir sü reç var. San ki arı ko va nı na ço mak so kul muş gi bi. Ha ni cin ler şi şe den çık tı de nil yor ya öy le bir du rum. Doğ ru cin ler çık tı, arı lar çık tı. Ne ola cak, bi zi de ısır ma sın, bi ze de za rar gel me sin di ye bir üşüş me var ulus la ra ra sı ka mu o yun da. Ve cin le ri tek rar şi şe ye ko ya ma ya cak la rı na gö re, bir dü zen le me içi ne al mak 134

135 is ti yor lar. Şim di bu ra da bir kar ga şa var. Na sıl bir dü zen le me ge re ki yor? Ki - mi in san hak la rı, ki mi kül tü rel özerk lik, ki mi bil mem fe de ra tif sis - tem, ki mi şöy le, ki mi böy le di yor. Tür ki ye nin ka fa sı da tam des pot ka fa sı. So pa ha so pa di yor. Şim di bu bü yük tar tış ma la ra yol aça - cak, açı yor da. Dip lo ma si ile bu me se le ler faz la çö züm len me ye gö - tü rü le mez ve dip lo ma si yi bu ra da faz la et ki li kıl mak müm kün de ğil - dir. Tam ter si ne hiç bir dip lo ma tik man tık la bağ daş ma ya cak tu tum - lar söz ko nu su dur. Ulu sal po li ti ka la rı dü şü nür sek en çok Tür ki ye des tek len miş tir. Kürt me se le sin de dış tan en çok des tek le nen Tür ki - ye dir. Bu nu ters yüz gös ter mek de Tür ki ye nin ma ha re ti dir ve ya bu hü kü met le rin ma ha re ti dir. Dü şü nün, ulus la ra ra sı stra te ji yü zün den 150 yıl dır Al man lar, İn gi liz ler, Fran sız lar ta ra fın dan des tek len di ği yet mi yor. ABD des tek li yor, Sov yet ler des tek li yor. Türkiye'yi des tek le me yen bir dış güç yok ki. Bu ra da en bü yük dış gü ce da ya nan re jim kim dir? Tür ki ye re ji mi dir, TC nin ken di si dir. Çün kü Tür ki ye Cum hu ri ye - ti ulus la ra-ra sı den ge le re da ya lı ola rak ku rul du. Dış güç le rin oluş tur du ğu bir çer çe ve nin ürü nü dür. Ya ni dış kon jonk tü re en çok da ya lı olan bir re jim dir. Kürt me se le sin de de en çok dış des te ği alan, dı şa da ya lı des tek ler le bu po li ti ka yı yü rü ten re jim du ru mun - da dır. Kürt le rin du ru mu ter si dir. Dış des tek ten en yok sun olan, dış stra - te ji le rin en çok kur ba nı olan ve bu ko nu da bel ki de dün ya da en ta - lih siz olan bir halk ko nu mun da dır. Tür ki ye nin söy le di ği gi bi dış des tek le ya ra tı lan bir Kürt ha re ke tin den zi ya de, dış des tek le Tür ki - ye nin aman sız bas tır dı ğı, yok et ti ği bir Kürt hal kı ve dış ka mu o yu - nun iha ne ti ne uğ ra yan bir Kürt ger çe ği var. Bu ra da dü şün ce ler, tar - tış ma lar bi raz de rin leş ti ri le bi lir, me se le ler böy le ce doğ ru ayak la rı üs tü ne otur tu la bi lir ten bu gü ne ka dar, An ka ra açı sın dan ba kıl dı ğı za man Şeyh Sa it e, Se yit Rı za ya, PKK ye, sü rek li (dö nem dö nem de ği şi - yor ta bii) siz ve ya Kürt ler ge nel de dış bağ lan tı lı gös te ril di niz. Şeyh Sa it İn gi liz em per ya liz mi nin ma şa sı ola rak ad lan dı rıl dı. Si ze za - man za man Ame ri ka nın, Av ru pa nın ya da Su ri ye nin dış bir ko - 135

136 lu gi bi ba kıl dı. Bir de so nuç or ta da, bir ol gu var. Tür ki ye de ge - nel kur may as ke ri güç le ri ni ze kar şı ye te ri ka dar ba şa rı el de ede - me yin ce, dip lo ma tik sa ha ya yö nel di ler. İş te Tan su Çil ler in Clin - ton ve Al man ya da ki zi ya ret le ri var. Tür ki ye ka mu o yu na yö ne lik ta mam biz bun la rın dış des tek le ri ni kes tik ve bu işi bi ti ri riz şek - lin de bir tah lil yap tı lar. Oy sa ge liş me ler böy le ol ma dı ğı nı gös ter di. Be nim me rak et ti ğim şu: Tür ki ye aca ba Kürt ulu sal ha re ke ti nin ulu sal ve de mok ra tik ya nı nı giz le mek için mi si zin bağ lan tı la rı nı zı sü rek li bu şe kil de kü çüm sü yor, kü çük gös te ri yor. Yok sa baş ka ne - den ler de ola bi lir mi? Kir li özel sa vaş bir ba ya nın mas ke si al tın da yü rü tü lü yor Dik kat çe ki ci bir hu su sa de ğin di niz. Söy le dik le ri niz de ger çek - lik pa yı var. Kürt ha re ke ti nin üze rin de kor kunç bir ci na yet ve je no - sit ten de öte ye bir po li ti ka ge çer li dir. Tür ki ye nin bü tün dip lo ma tik hü ne ri, özel lik le son Tan su nu ma ra sı di ye çok ci ci li bi ci li bir ba - ya nı pi ya sa ya sür me nin al tın da şu ya tı yor: Kürt vah şi li ği var, PKK vah şi, te rö rist bir olay, ama bi zim iş te gör dü nüz, ilk de fa bir İs lam ül ke sin de böy le ka dın bir baş ba ka nı mız var. Ame ri ka da bü yü müş ve de Ba tı kül tü rüy le ha şır ne şir ol muş. Mit ter rand se nin yıl dı zı nı par la ta ca ğız di yor! Yi ne Clinton'la ne re dey se tek oda da bu lu şa cak ka dar ya kın his se di yor ken di si ne. Ben ha ka ret et mi yo rum ba sın, yaz dı çiz di. Bu ka dar Ba tı nın sev gi li si bir Tan su ile ve ya bu ayar la may la be - nim gi bi son de re ce vah şi, son de re ce Ba tı için ka bul edi le mez ki - şi lik ola rak, dav ra nış ola rak da tam böy le on la rı ken di ne özen di re - cek ne var sa, bağ rın da tem sil eden bir ki şi lik söz ko nu su ol du ğun da kay be de cek ti. Ni te kim Tan su nun çok gü ven di ği, be ni ne ka dar se - vi yor lar, tu tu yor lar, na sıl dip lo ma si de bü yük ba şa rı ka zan dım de - me si de an la şı lı yor. Bu ra da ger çek ten çok cid di bir mas ke le mey le çok ca ni ya ne bir po li ti ka nın yü rü tül me si söz ko nu su dur. Bu da bir ge nel kur may, özel sa vaş ica dı dır. Ge nel kur may baş ka nı nın em ri ne bir çır pı da gir me si öy le te sa düf 136

137 de ğil dir. Şu an da as ker ler le söz de en iyi an la şan dır; ge nel kur may bu nu biz zat söy lü yor. Özel sa va şı, o kir li po li ti ka yı, bu ka dar fa i li meç hul ci na ye ti bu ha nı mın mas ke si al tın da ger çek leş tir di ler. Kürt işa dam la rı için ci na yet ka ra rı çı ka rıl dı; hat ta Öz gür Gün dem in ba zı ça lı şan la rı için bu mas ke al tın da ke sin ci na yet ka rar la rı çı ka rıl dı. Ayar la dık Batı'yı, Amerika'yı, baş ka ci na yet le re emir ve ril di. Şim di bu çok cid di bir araş tır ma. Ken di niz özel gün de mi ta kip edi yor su - nuz ama me se le ye sü rek li yak laş ma yı be ce re me di niz. Bu nu çok çar pı cı bir şe kil de ba zı ar ka daş lar araş tı rıp ko ya bi lir ler di. Bir ba - yan dan kay nak la nan ci na yet me ka niz ma sı söz ko nu su. Er se ver bi ze kar şı sa vaş tı. 9 yı lı nı res mi bir bi çim de bi ze kar şı se fer ber et ti. Şim - di bu ada mın öl dü rül me sin de de böy le bir du rum var. Ken di si Ay - dın lık ga ze te si ne gi di yor ve be nim an la ta cak la rım var, ben da ya tı - lan po li ti ka ya bi raz iti raz edi yo rum; PKK ye kar şı ba na gö re şöy le mü ca de le edil se da ha iyi di yor. Bu ge nel kur may baş ka nı nın gö rü - şü ne ters dü şü yor ve vu run de ni li yor. Bun lar son de re ce hu kuk dı şı yak la şım lar dır ve hep si ba ya nın sa - ye sin de olu yor. Ba yan ne di yor bu ra da? Çe liş ki ler me se le si dir! Ama sen baş ba kan sın. Se nin yet ki ve so rum lu lu ğun al tın da bu ci na - yet ler iş le ni yor. İş te Ba tı be ni gü zel bu lu yor, ba na şöy le iş te yıl dız - dır de di ler di yor. Adım ne re dey se lis te le rin ka çın cı sı ra sın da ge - çe cek! Ba şar dı, özel sa vaş tır, kut lu ol sun ken di le ri ne. Ta bii ki, al - tın da, Kürt me se le si ve onun do lay lı so nuç la rı na çok acı ma sız bir özel sa vaş po li ti ka sı nı da yat ma nın ürü nü dür. Ay nı za man da bir dip - lo ma tik sap tır ma ola yı dır. Kıs men de ba şa rı lı ol du ğu an la şıl dı, ama ar tık bu po li ti ka nın bu şe kil de sür dü rü le me ye ce ği açık tır. Ba tı da bu nu kav ra dı. Ve Batı'nın en çok öf ke len di ği hu sus bu ra sı. Bu nun so mut ör nek le ri ni gör düm. Bu ba yan bi zi kul lan dı, onu böy le bı - rak ma ya ca ğız di yor lar ve şim di bu bir te la şın ge liş me si ne yol açı - yor. Ye te rin ce bir ce vap ol du mu? Ye ter li. Yi ne de an la ma dı ğım şu var: Siz Tan su Çil ler hü kü - me ti nin dip lo ma tik alan da yü rüt tü ğü fa a li yet le rin bel li bir öl çü de ba şa rı ka zan dı ğı nı söy le di niz. Ama bir so ru ön ce sin de ya nıt ve rir - ken, dip lo ma si biz de, dip lo ma si ya pı yo rum ama çok önem li bir alan de ğil dir. Bu ra da çok faz la şey el de edil mez de di niz. Hal bu ki 137

138 son yıl lar da, özel lik le son iki yıl da par ti ni zin çok önem li bir dip lo - ma tik ça lış ma sı nı göz lü yo ruz, göz lem li yo ruz. Bu dip lo ma tik alan - da ki mü ca de le nin önü müz de ki dö nem de ki he def le ri ni sap ta mak müm kün mü? TC'nin dip lo ma tik re zer vi tü ke ni yor Biz TC nin ge le nek sel Kürt po li ti ka sı nın ka bul edi le mez li ği ni çok iyi bi li yo ruz. ABD'nin bi le bu po li ti ka ile çe li şe ce ği ni bi li yo - ruz. Hat ta bü tün dün ya Türkiye'nin bu po li ti ka sı ile çe li şe cek tir. Biz dip lo ma si yi bu çe liş ki le re da yan dı ra ca ğız. Bu da ya tı lan kat li am po - li ti ka sı na dün ya da hiç kim se yi or tak ede mez ler. Geç miş te NA TO stra te ji si sa ye sin de bu po li ti ka ya or tak et miş ler. İki sa vaş ara sın da Hit ler in bir Tür ki ye ye ih ti ya cı var, ona da yan dır mış. Ama bü tün bun lar or ta dan kal kı yor. Sad dam var dı, Sad dam da teh li ke de ğil ar - tık. İran da bir teh li ke de ğil dir ve do la yı sıy la Türk po li ti ka sıy la ge - le nek sel iş yap ma re zer vi tü ke ni yor, ya ni ken di ni bir ulus la ra ra sı stra te jik coğ raf ya ala nı ola rak, yi ne stra te jik bir re jim ola rak sun ma re zer vi tü ke ni yor. Do la yı sıy la TC es ki tarz bir dip lo ma si yi de yü rü te mez. Bi zim ise tam ter si ne ge li şi yor ve ye ni bir sü re ce gi ri yor, mu az zam bir re zerv oluş tu ru yor. Kürt ha re ke ti nin coğ raf ya re zer vi şim di olu şu yor. Kürt ha re ke ti nin ve Kür dis tan ger çe ği nin, re jim iti ba riy le da bi raz de - mok ra si ye yak laş ma du ru mu var, Or ta do ğu açı sın dan. Do la yı sıy la bü yük bir re zerv, dip lo ma tik po tan si yel oluş tu ru yor. Bu nun ya nın da bir de ken di için de teh li ke li bir ge liş me si ola cak, ya ni Or ta do ğu nun bir çok ül ke si ni et ki le me si var, cid di bir ulus la ra - ra sı si ya si re zer vi söz ko nu su. Bü tün bun lar bir çok gü cün Kür dis - tan da ye ni bir an la yı şa, ye ni bir dip lo ma si ye baş vur ma sı na gö tü re - cek tir. Bir an lam da TC nin tüm hü kü met le ri için tü ke nen dip lo ma tik re - zerv ki, bun da Kür dis tan ın pa yı çok be lir gin dir. Bi zim için ye ni re - zerv açıl ma ya baş lı yor. Do la yı sıy la dip lo ma si yap ma şan sı var ve bun dan son ra da ha da hız la na cak tır. Ama bu na rağ men dip lo ma si ye faz la bel bağ la nı la ma ya ca ğı nı, dip lo ma si nin ke sin ba zı ger çek le ri 138

139 esas al dı ğı nı bi li yo rum. Ama bu ala nı da kul lan ma ma nın man tık lı ol ma dı ğı nın ve bir dev ri mi ge liş tir mek is ti yor san Ame ri ka ile bi le iliş ki le ri iyi gö tür mek ge rek ti ği nin bi lin cin de yim. Ba zı la rı nın bu nu eleş tir me si çok al çak ça dır ve ya bi linç li ajan lık tır ya da po li ti ka dan hiç an la ma mak ta dır. Çok iyi bi lin me li, bir Le nin bi - le Brest-Li tovsk Anlaşması'nı im za lı yor. Bu bir tes li mi yet an laş ma sı de ğil miy di, de ni li yor. Ben on dan da öte ye dip lo ma tik sa ha yı dev rim - ci li ğin iyi kul lan ma sı ge rek ti ği ka nı sın da yım. Tür ki ye dev rim ci li ği bu nu bir tür lü kav ra ya ma dı, her iliş ki ye em per ya list iliş ki de di. Ama em per ya liz me her tür lü bağ lı lı ğı da doğ ru dü rüst de ğer len di re me di. Es ki den her şey em per ya liz min oyu nuy du. Şim di ise gırt la ğı na ka dar em per ya lizm le bağ lı lık var. Her kes kö şe kap ma ya ça lı şı yor. Bu bir ucu be dir, de ğiş ti ril me si ge re kir. Biz her iki du ru ma da düş - me ye ce ğiz. Ne öy le her şe ye ucuz bir an ti-em per ya list lik bi çi min de kar şı lık ve re ce ğiz, ne de em per ya liz min ger çek ten ba ğım lı laş tı rı cı her tür lü iliş ki si ne, ken di miz de bir yer ya pa lım, na sıl olur sa ol sun, bir dev let bi zi des tek le sin, na sıl des tek ler se des tek le sin gi bi bir du - ru ma düş me ye ce ğiz. Bu an lam da ba zı Kürt le rin po li ti ka yap ma sı var, bi zim adı mı za da yap ma ya ça lı şan lar var. On la rı ko va ca ğım, yüz le ri ne tü kü re ce - ğim. Öy le dip lo ma si ya pıl maz. Bir hal kın ba ğım sız lık mü ca de le si - ne, öz gür lük ira de si ne ve ada let an la yı şı na böy le ti ca ret me ta sıy mış gi bi dip lo ma si ya pıl maz. Ba zı la rı, be ni bu na ik na et mek is te di ler ve ya dip lo ma si ya pı yo ruz, na sıl? di ye sor du lar. Ben ce va bı mı ha - la bun la ra ver me mi şim. Dip lo mat lık adı al tın da çok kö tü bir ti ca re - tin baş la ma teh li ke si ola bi lir. Ha rıl ha rıl ya pı yor lar. Ki mi si Al man ta ci ri, ki mi si Fran sız ta ci ri, ki mi si bil mem ABD ta ci ri. Bun la ra son ve re ce ğiz. Ama iliş ki de olur. Bir çok sol cu da bu ko nu da ucuz eleş - ti ri ge liş ti ri yor; sağ cı sı da, İs lam cı sı da ge liş ti ri yor. Sen ilik le ri ne ka dar bil mem Su u di den pa ra ala cak sın, bil mem ne re den ala cak sın, ne re ye ne ka dar ya tak lık ede cek sin, sı nır lı ge liş ti ri len bir dip lo ma - tik iliş ki yi de böy le suç la ya cak sın! Bu kur naz lı ğı her ke sin bı rak ma - sı la zım. Yi ne böy le bir sü rü Kürt var; ken di ni, ken di ai le si ni, çı ka - rı nı ga ran ti ye al mak is ti yor. Fır sat çık mış dev le te ajan lık ya pa yım, fi lan yer de ken di mi pa zar la ya yım vb. sa na tı terk et me le ri ge re ke - 139

140 cek tir. Ge liş tir mek is te ye ce ği miz dev rim ci dip lo ma si ger çek çi, say - gın ve ol gun dur. Bu bi çim de ge liş ti ril mek is te nen dip lo ma tik fa a li - ye ti biz böy le el ler le kir let me ye ce ğiz. Bu nun la il gi li, he men bağ lan tı lı ola rak, si zin par ti ni zin özel lik le Av ru pa da son 6 ay içe ri sin de yü rüt tü ğü dip lo ma tik fa a - li yet le rin bir kıs mı nı, sı nır lı bir kıs mı nı ben de bir ga ze te ci ola rak göz le me im ka nı nı bul dum. Bu ra da şöy le bir so run var gi bi: Ge - nel lik le si zin dip lo ma tik fa a li yet le ri FKÖ nün ya da Man de la nın ba zı za man lar yü rüt tük le ri fa a li yet le re ben ze ti yor lar. Bu ben zet me de şu ra dan kay nak la nı yor: Mü ca de le yön te mi ola rak bir yan dan ül ke için de si lah lı mü ca de le yi, sa va şı yü rü tü yor su nuz, bir yan dan da yurt dı şın da dip lo ma tik fa a li ye ti yü rü tü yor su nuz. An cak so mut bir ör nek ve re bi li rim: Bu Ma dam Da ni el Mit ter rand, biz Kürt le - re Ba tı lı dost la rı ola rak eli miz den ge le ni yap ma ya ça lı şı yo ruz, fa - kat za man za man PKK nin ba zı as ke ri ey lem le ri bi zi güç du rum - da bı ra kı yor şek lin de bir ya kın ma sı var. Bu nu da açık ola rak İn - gi liz par la men to sun da ki ko nuş ma sın da söy le di. Önü müz de ki dö - nem de si lah lı mü ca de le ile dip lo ma tik iliş ki ler ara sın da ki den ge yi na sıl gö rü yor su nuz? Dip lo ma si kü çük tüc car lık işi de ğil dir Böy le eleş ti ri le ri ba zı çe şit li çev re ler bi ze yap tı. Ben bun da da faz la bir cid di yet gö re mi yo rum. Çün kü o çok eleş tir dik le ri ba zı as - ke ri ey lem ler as lın da yok. Ol sa da esas alı na maz. Ba yan Mit ter - rand ın ko nu mu bi raz da ha de ği şik. As lın da na sıl bir yö ne lim için - de ol du ğu nu iyi bil mek ge re ki yor. Be nim an la ya bil di ğim ka da rıy la Fran sa ya da ya lı Kürt le ri kul lan mak is ti yor. Ör ne ğin bi ze ge lin, siz çok cid di bir mü ca de le ve ri yor su nuz de yip as la iliş ki ye gir me ge re ği ni gör me di. En son Kürt kon fe ran sın da bi le or ta ya çık tı. Ken - di si ne bağ lı ba zı ki şi ler, Ken dal Ne zan gi bi ler kon fe ran sa gel me di - ler. Yi ne Ken dal Ne zan da ken di le ri ne ben zer ba zı la rı nı Türkiye'de bağ la mış. Şim di bun lar tam bir çı kar şe be ke si; ayıp tır, bu nu bı rak - ma la rı la zım. Yi ne DEP li ba zı mil let ve kil le ri ni kul lan ma ya ça lı şı - yor lar, giz li giz li Ame ri ka ya gön de ri yor lar. 140

141 Bu dip lo ma si de ğil, ti ca ret tir. Fran sa yı da kan dır ma sın lar. Ben Fran sız dip lo ma si si nin tü müy le ge rek siz ol du ğu nu ve hiç kul la nıl - ma ya ca ğı nı söy le mi yo rum ama bu bi çim de ol maz. Sen bir ma aş kar şı lı ğın da ya pı yor sun, sen Kürt ler için yap mı yor sun bu nu. Ba ya nı Mitterrand'ı kul la nı yor lar. Mitterrand'a bu ko nu da bi raz da ha cid di ol mak zo run da. Bir yan da dev gi bi bir ha re ket var, onun çok say gın lık lı bir kon - fe rans ça lış ma sı var, an lam lı bir kar şı lık ver me ye cek sin! Di ğer yan - da Ken dal ne ya pı yor, Fe ri dun ne ya pı yor? Fe ri dun, Ka ra yal çın la bil mem ne ya pı yor? Bun lar kir li iş ler. Böy le dip lo ma si ol maz. Böy - le kı sa bir eleş ti ri yi be lirt mek is ti yo rum. Bi zim Ma dam Mitterrand'ın işi ni zor laş tır ma mız şu ra da kal sın, ger çek ten Kürt ler le il gi liy se, ken di ne ya kın bel le di ği in san lar la bu ka dar iliş ki ye ri ne, gel sin bu hal kın ger çek tem sil ci le riy le iliş ki kur - sun. Yok sa ça lış ma la rı bi ze de faz la an lam lı gel mi yor. O ey lem ler de ba ha ne gös te ril me sin. Bi zim dip lo ma tik fa a li yet ler de eleş ti ri le - cek yan la rı mız bi raz da ha de ği şik ele alı na bi lir. Dip lo ma tik fa a li yet, üs lup is ter, ye ni lik is ter; bu nun da he nüz PKK çiz gi sin de tam sağ - lan dı ğı nı be lir te mem. Çok çiğ ve ham lar, bir ko nuş ma üs lup la rı bi le faz la ge liş miş de ğil. Yi ne Kürt ge ri li ği bü tün yan la rıy la dip lo ma si ye yan sı yor, bu bi - raz bi zi güç du ru ma dü şü rü yor. Ben söy le ye yim; Ba tı be ni çok eleş - tir me si ne, çı ka rı ben den çok sar sıl ma sı na rağ men ol duk ça il gi çe ki - ci bu lu yor. Ya ni zor la mı yor, ne den? Dip lo ma tik açı dan cid di yak la - şı yo rum, ye rin de yak la şı yo rum. Kü çük ba sit bir tüc car gi bi yak laş - mı yo rum. Ör ne ğin ben faz la eleş tir mek is te mi yo rum. Ken di ni çok an lı şan lı sa nan Kürt dip lo mat lar var, sü rek li ba na şu nu söy lü yor lar; sen Batı'nın man tık ya pı sı na gö re dav ran mı yor sun. Şim di ben çok iyi gö rü yo rum, git miş Pa ris te, şu ra da bu ra da bi raz söz de Batı'nın man tık men ta li te si ni ya ka la mış. Ba zı özel lik le ri ni tak lit eder, iki de bir ya nın da ki Batı'ya ba kı yor, na sıl ayar la mam iyi mi? Sa nı yor ki Batı'nın çok gö zü ne gi ri yor. Be nim ya nım da ki Ba tı hiç ko nuş tur mak bi le is te mi yor, çün kü uşak ol du ğu nu bi li yor. Ama be nim gi bi bi raz ori ji na li te si olan, il - ginç li ği ola nı da ha cid di yet le din li yor. Ya ni uşak lık ka fa sı nın faz la 141

142 iş ya pa ma ya ca ğı nı bil mek ge re kir. Ama çok ka ba bir Kürt ka fa sı da Ba tı için gü lünç tür ta bii. Hiç bir fik ri yok, zır zop, ba na şöy le vur - du lar, şöy le tek me yi sal la dı lar, ha di Ba tı gel im da dı ma. Ba tı böy le ağız la ra faz la il gi gös ter mez. Onu da bi li yo rum. Bu nun ya nın da bi zi an la mak is te ye cek tir. Çün kü hem çı kar la rı açı sın dan, hem de ger - çek ten bir dev rim ola yı ola rak il gi çe ki ci ba zı yön le ri ol du ğu nu gö - re cek tir. Ben Batı'da bi le bir in ce lik gö rü yo rum. Ama bi zim adı mı - za ha re ket eden le rin bu nu faz la gör dü ğü nü san mı yo rum. Bi zim ha - re ket cid di so ru işa ret le ri uyan dı rı yor. Cid di ola rak ay dın lar dü ze yin de de il gi len me ge re ği ni du yan lar var. Ama gi di yor lar bu nu ba sit ti ca ret man tı ğıy la kul lan mak is ti yor - lar. İl kel Kürt ka fa sıy la bu nu de ğer len dir mek is ti yor lar. Bu na ben - zer so run la rı mız var dır. Bun la rı te la fi et mek önem li dir. Fa kat ge nel ola rak da Kür dis tan açı sın dan bir dip lo ma tik fa a li yet ler dö ne mi ne gi ril di ği ni be lirt mek müm kün. Dip lo ma si de da ğı lan TC dir, ge li şen, git tik çe alan ka za nan Kürt ha re ke ti dir. Ke sin lik le iş bir lik çi te mel de bu nun ele alın ma sı na kar şı yım. Yi ne kü çük bir ti ca ret bi çi min de kü çük ta cir ler eliy le yü rü tül me si ne kar şı yız. Se vi ye li bir dip lo ma si ye ben va rım. Es ki den Tür ki ye sol cu lu ğu - nun yap tı ğı gi bi em per ya lizm le iliş ki ler dir, yi ne il kel ba zı Kürt mil li yet çi grup la rın yap tı ğı gi bi sö mür ge ci ler le iliş ki ler dir bi çi min - de bir ha fif lik le kar şı lık ver me ye ce ğim. İliş ki ler önem li dir ve mut la - ka se vi ye ge rek ti rir. Pra tik so nuç la rı nın da iyi de ğer len di ri lip ha ya ta ge çi ril me si ge re kir. Bu an lam da bir dip lo ma si ye evet di yo rum. Sa yın Öca lan Kür dis tan dev ri min den bah se di yo ruz. Kür dis - tan dev ri mi nin si lah lı cep he si ken di si ni iyi bir şe kil de gö tü rü yor. Bu dev ri min ar ka bah çe sin de ki Kürt kül tür rö ne san sı di ye bi zim ni te len dir di ği miz yer de ne olu yor? Dip lo ma si kıs mın dan bah set ti - niz, ben ora yı aç ma nı zı is ti yo rum. Biz de ki dip lo ma si Ara fat ve Man de la dip lo - ma si si ne ben ze mez Sa nır sam Ra gıp ar ka da şın so ru su na tam ya nıt ve re me dim. O dip lo ma tik cep he ile as ke ri cep he ara sın da ki den ge yi na sıl de ğer - 142

143 len di ri yor su nuz kıs mı idi ve bi zim bu ko nu da FKÖ ve Man de la ör - ne ği ni iz le me ye ça lış tı ğı mız söy len di. Bu na açık lık ge tir mek te ya - rar ola bi lir. Be nim yak la şım la rım ve ya PKK nin çiz gi si ne gö re ge - liş tir mek is te di ği miz dip lo ma si bu iki ör nek ten de ol duk ça fark lı dır. Af ri ka Ulu sal Kong re si ol sun, FKÖ ol sun, on la rın ça lış ma tar zın da dip lo ma si nin çok ağır lık lı ye ri var dır. Ara fat ın ön der li ğin de ki FKÖ bu ko nu da ger çek ten ge ril la yı tam da dip lo ma si nin hiz me tin de en us ta kul la nan li der dir. Ya ni ge ril la ta ma men bir dip lo ma tik araç tır. Ve bu nun sı nıf te me li var, bel li bir si ya si bağ lan tı sı var. Çok ça uzun uzun üze rin de du ru la bi lir ama öz - ce si si lah lı mü ca de le yi, ge ril la için, dip lo ma si için bir araç ola rak ge liş tir mek te dir. Dip lo ma si de bir ham le yap mak için dev re ye bir ge ril la ey le mi ni so kar. Bu ko nu da ki ey lem li li ği meş hur dur ve ba zı so nuç lar da al - mış tır. Tü müy le aley hi ne de ol muş tur di ye me yiz. Ama Fi lis tin ha - re ke ti için de bu cid di bir dar bo ğa zı tem sil edi yor. Dip lo ma si onu en son ola rak İs ra il ile bü yük tar tış ma, eleş ti ri ve hat ta kar şıt lık içe ren bir uz laş ma ya it ti. Bu, Ara fat ı ne ya pa cak, ne re ye gö tü re cek da ha da bel li de ğil. Şim di Man de la nın da bu na ben zer bir ko nu mu var dır. Dip lo ma - si de özel lik le Ba tı lı ül ke ler le iliş ki le ri iyi ayar la mak is te di. Man de la olum lu bir ki şi lik tir ve Batı'yla iliş ki le rin de de çok dik kat et miş tir. Onu Ara fat tan da ha ile ri bir tem sil ola rak de ğer len di ri yo rum. Öy le faz la dev rim ci de ğer le re, sos ya liz me kü für ede rek bir dip lo ma si ara ma mış tır. Ken di cep he sin de ko mü nist le rin de, bir sü rü ra di kal gö rüş sa hi bi olan la rın da ye ri var dır. Ama eleş ti ri le bi lir, ya ni dip lo - ma si ye ta nı dı ğı ağır lık bi raz da ha faz la. Biz dev ri mi mi zi par ti mi zin ve hal kı mı zın öz gü cü ne da yan dı rı yo ruz Bi zim ki, an lat tı ğı mız dan da or ta ya çı kı yor ki, Kür dis tan ger çek - li ğin den kay nak la nan PKK nin sa de ce Kürt hal kı nın öz gü cü ne da - yan ma da de ğil, par ti nin öz gü cü ne (ki bu na kül tür dev ri mi de di ye - bi li riz), çok ağır lık ve re rek bir çı kış ara ma du ru mu var dır. Ya ni çö - 143

144 zü mü ön ce PKK için de arı yo ruz. PKK yi mi li tan laş tır ma di yo ruz. PKK yi dö nü şen ve ken di ni üre ten bir par ti ola rak çö züm lü yo ruz. Ar dın dan Kürt hal kı nın gü cüy le iş yap mak; bu çok önem li. Ör ne ğin ba zı la rı, PKK dış den ge le re na sıl da ya nı yor, bu dip lo ma si ol ma - say dı aca ba PKK ya şa ya bi lir miy di di ye so ru yor lar. Ben de evet di yo rum, bu dış den ge ler ve ya be nim fa a li ye tim olan 15 yıl lık dip - lo ma si fa a li ye ti ol ma say dı ger çek ten de PKK ol maz dı. Ama bu böy le dir di ye esas be lir le yi ci ola nın dip lo ma si ol du ğu da söy le ne - mez. Bir ön ce ki ne ka dar doğ ruy sa, bu so nuç da o ka dar yan lış tır. Ben bu ra da bir Kürt di ri liş mü ca de le si ni yü rüt tüm. Kü çük bir Lüb - nan da ğı na yer leş tim, onu kü çük bir Kür dis tan da ğı say. Ay nen öy le bir sta tü de kal dım. Ama dip lo ma siy le bağ lan tı sı var. Ne dir o? Lüb - nan sa ha sın da ki çe liş ki le ri, Or ta do ğu sa ha sın da ki Arap-İs ra il çe liş - ki le ri ni de ğer len dir me, ken di ko nu mu nu bu na gö re be lir le me ve bu - na gö re kü çük bir da ğı iş gal et me... Evet bu bir dip lo ma si dir. Ama dik kat edin, bu na da ya na rak Kür dis tan ı kur ta ra yım, bir sü rü üs el de ede yim di ye bir du ru - mum da yok. Dip lo ma si ge ril la için araç ya pıl mış tır. Di ğe rin de ge - ril la araç tır. Ben de ise dip lo ma si ge ril la sal bir çı kış için, ül ke de bir di ri liş için araç tır. Gü ney Kür dis tan da ki dip lo ma tik fa a li yet için de bu böy le dir. Ora da ge ril la yı güç len dir mek için bir dip lo ma tik fa a li - yet var dır. Yok sa Gü ney Kürt ön der li ği mo de li, iliş ki le ri ge liş tir - mek, ona da ya lı olan bir an la yış la dip lo ma si yü rüt mek gi bi bir an la - yı şım yok tur. Bu na, bi zim Os man Öca lan yö nel mek is te di. So nuç la rı da hem ken di si için çok yı kı cı ol du, hem bi zim için teh li ke li ol du. Tam böy le bir Ara fat dip lo mat lı ğı na so yun mak is te di; ge ril la yı ya nı ma çe ke rim; iş te ora da ki dost la rım sa ye sin de, ay da yıl da bir kaç ge ril la ey le mi dü zen le riz; ge ril la, si ya si-dip lo ma tik fa a li yet ler için bir araç tır di ye rek bu eği li me yö nel di ve bu na ben zer ba zı an la yış lar içi ne gir di. So nuç, PKK ye da ya tı lan tas fi ye ci lik. Ta bii çok sert kar - şı lık gör dü. Ya de fol git, bir si ga ra bi le bu lur san git bu dip lo ma siy - le bul, se nin ol sun de nil di. Ama PKK nin bü yük sa va şım de ğer le - ri üze ri ne sen böy le dip lo mat lık, si ya sal ön der lik nu ma ra la rı na gi ri - şe mez sin, had di ni bil de nil di. 144

145 Şim di bu nu bi linç li mi yap tı? Ha yır, ama özen di. Böy le bir dip lo - ma si ye çı kış yap tır mak is te di. Bu na ben zer bir çok öğe miz de çık tı: Si ya si fa a li ye ti, dip lo ma tik fa a li ye ti öne ala lım! Ay nı teh li ke bu DEP bün ye si için de söz ko nu su. Ona da bir-iki ke li mey le da ha son - ra do ku na ca ğım, ama dip lo ma si an la mın da do kun mam ge re ki yor. Şim di açık be lir te yim, Ta la ba ni de ya nı mı za ge lir ve der: Ben 40 yıl lık bü yük dip lo ma tım, dip lo ma si nin ola nak la rı şim di çok art - tı. Hat ta şu nu çok çar pı cı söy ler: 30 yıl Tür ki ye ye gi dip ge li yor - dum, kü çük bir me mur gi bi ba na kıy met ver mez ler di ama şim di be - nim önü me kır mı zı ha lı se ri yor lar, bu da si zin sa ye niz de. Şim di ger çek ler bu ka dar çar pı cı. Ama şim di kal kıp da bu ger çek le ri gö zar dı ede rek, ben de si ya si ye te nek var, dip lo ma tik ye te nek var di ye cek sin. Ame ri ka bi zi gö - rüş me ye ça ğır mış, Fran sa ar dı na ka dar ka pı la rı açı yor de ni li yor. Şim di bu nun ne ye da ya na rak ya pıl dı ğı nı gö re cek sin. Dip lo ma si nin de ku ral la rı var. Ta la ba ni gi bi bü yük bir dip lo mat bi le bu nu böy le ele alı yor sa, se nin de da yan dı ğın top ra ğı de ğer len dir men ge re kir. Apo saf tır, kul la nı rız di ye cek ler. Be ni kul la nın ama ben de si zi kul la nı rım! Bu nu hep si nin bil me si ge re ki yor. DEP i vur ma ya gel di ler An ka ra ya? DEP i as lın da Apo vu ra - cak tı da biz ko ru ma ya al dık di yor lar. Bu ra da bir il ginç lik var. On - la rı böy le çok teh li ke li bir dip lo ma si ye it mek is ti yor lar. Ben DEP li ar ka daş la rın böy le ol duk la rı nı söy le mi yo rum. Ama ba zı la rı bir Feh - mi Işık lar ı na sıl ge tir di ler; ona da ya lı ola rak Kürt ha re ke ti ni na sıl bir ko nu ma ge tir mek is te di ler. İş te Hik met Çe tin, hü kü met te ki Kürt ba ka nı dır. Şim di dip lo ma si nin en önem li us ta sı dır, da ha ön ce de Ka mu ran İnan var dı. O Kürt dip lo mat la ra da ya na rak evi mi zi ba şı mı za yık mak is te di - ler. Kür tün idam fer ma nı nı ge liş tir di ler. Bu nu Feh mi de vam et tir - mek is te di; ta bii yüz bu la maz dı. Şim di baş ka la rı nı dev re ye sok mak is ti yor lar. Yap ma yın di yo rum, bu teh li ke li dir. Be nim Ta la ba ni ile de ça tış mam, Bar za ni ile ça tış mam şöy le dir: Sen bir hal kın aley hi ne böy le dip lo ma si ya pa maz sın. Bu dip lo ma si de ğil, iha net ça lış ma sı - dır. Bu na ben zer ba zı dip lo mat lar or ta ya çı kı yor. Uma rım bun dan son ra bi raz da ha ayak la rı nı denk atar lar. TC de 145

146 bu na ben zer ba zı dip lo mat la ra epey pa ra ver me ye ça lı şı yor; ba kan ya pı yor. Açık, bel ki da ha da yap mak is ter. De mi rel in de ye ni açı - lım la rın da sa nı rım bu tip Kürt le re epey yer ve ril mek is te ne cek tir. Bu bir sa vaş man tı ğı dır. Be nim man tı ğım da böy le bir dip lo ma si yok tur, ola maz da. Ba tı da bu nu bi lir. Bi zim PKK nin için de ki le re de bu nu söy le rim, kar de şim ola na da söy le dim. Böy le dip lo ma si, si - ya si ön der lik ol maz. Ben bu ka dar şe hi din ka nı üze rin de, bu ka dar gün lük di re niş çi nin ezi ye ti, iş ken ce si, acı sı üze rin de böy le soy ta rı bir dip lo ma si ye yer ver mem. DEP li le re de bu uya rı yı yap tım. An ka ra loj man la rın da böy le po li ti ka ya pıl maz. Ba şı nı za ge le cek fe la ke ti ön ce den gö rün de dim. Par la men to kul la nıl maz de ğil, ama halk çı kar la rı adı na da ha de ği şik kul la nı la bi lir di. Bu uya rı yı yap mış tım. Bu po li ti ka cı lık da faz la uzun sü re li ol maz. Ona gö re aya ğı nı zı denk atın ve ya da ha doğ ru plat form lar da po li ti ka ya pın. Ba zı la rı ABD ye, Avrupa'ya gi di yor lar, çok faz la ba şa rı lı ol ma - yan ba zı adım lar atı yor lar. Önem li bir kıs mı dos tu muz dur, onu da be lir te yim, ça lış ma la rı na da de ğer ve ri yo rum. Ama ba zı la rı te fe ci - lik le, köy lü kur naz lı ğıy la aca ba ben de bir şey ler ko pa ra maz mı - yım di ye dü şü nü yor lar. Bu bi raz Bar za ni ka fa sı na gö re dip lo mat lık yap mak tır, faz la an lam lı de ğil dir. PKK özün de bu na kar şı dır. Bu an lam da si zin so ru la rı nı za açık lık ka zan dı rı yo rum. PKK yi dost düş man her kes doğ ru kav ra sın. Ne ye evet der, ne ye evet de - mez, han gi dip lo ma si ye evet, han gi dip lo ma si ye ha yır de di ği ni bil me le ri la zım. Türk sol cu la rı nın da bu nu iyi an la ma sı la zım. İki de bir ulus la ra ra sı iliş ki le ri miz üze rin de ah kam kes me sin ler. Her kes söy le di ği la fın an la mı nı doğ ru bil me li. Eğer if ti ra atı yor sa, eğer özel sa va şın PKK yi tec rit et me po li ti ka sı na hiz met edi yor sa, ben de bu nun üze ri ne çok açık ko nuş ma lar ya pa ca ğım. An la dık, bir Tan su ile mas ke le me nin na sıl ya pıl dı ğı nı. Ama so - lun da en ufak bir in sa ni iliş ki yi bi le ya rat ma ça ba sı yok. Be nim bu sa ha da da yü rüt tü ğüm bir in sa ni iliş ki dir. Suriye'yle bi le yü rüt tü - ğüm bir in sa ni iliş ki dir, dip lo ma tik iliş ki de ğil dir. Sen bu na bi le iş te Su ri ye nin sa ha sın dan çı ka maz, Su ri ye nin ne si dir der sen, bu bü - yük say gı sız lık tır ve ger çek le ri zor la mak tır. 146

147 Yi ne Av ru pa da ufak bir iliş ki ara yı şı na em per ya liz me sı ğın ma de ni lir se, sen kim sin der ler ada ma? Sen fa şizm le ne ya pı yor sun? Bu gü ven li ği fa şizm sa na na sıl ver di? Sos ya list lik, Sta lin ci lik ya pı - yor sun öy le mi? Müm kün mü dür? Ya ni had din den faz la ucuz eleş ti - ri ler olu yor. Ama ben de di ğim gi bi mü te va zi bir dip lo ma si nin de ya pıl ma sı ge rek ti ği ne ina nı yo rum. Ulus la ra ra sı ol mak hiç bir dev rim ci te ze de ay kı rı de ğil dir. Kal dı ki ken di le ri gi di yor, Rus ger çe ğiy le, Çin ger - çe ğiy le, Kü ba ger çe ğiy le iliş ki ku ru yor. Şim di bü tün bun lar aca ba sos ya lizm iliş ki le ri mi dir? Bu ra sı bu ka dar önem li de ğil dir. Önem li olan PKK nin doğ ru bir dip lo ma si an la yı şı nın ol du ğu dur. Dev ri me hiz met eden, si lah lı mü ca de le ye hiz met eden bir dip lo ma tik an la yı şı var. İçi miz de ol sun, dı şı mız da ol sun, bu nun la çe li şik ba zı dav ra nış - lar or ta ya çık sa da ol duk ça ti tiz, il ke li dav ra nı yo ruz. Tür ki ye dev rim ci li ği nin de bu açı dan has sas bir ko nu mu, or to - doks bir ko nu mu var dı. Biz onu bi raz aş tık. Ya ni hiç iliş ki ku ru la - maz de mi yo ruz. İliş ki ku ru lur sa tü müy le TKP ör ne ğin de ol du ğu gi - bi bu eşit tir en ter nas yo na lizm ol ma dı ğı gi bi, hiç iliş ki kur ma mak da dev rim ci saf lık ve ya dev rim ci or to doks luk de ğil dir. Bu ko nu lar da ki ba zı çık maz la rı aş ma ya ça lı şı yo ruz. Bi raz ba şa rı lı ol ma ya doğ ru gi - di yo ruz ve dip lo ma si de de da ha iyi iş ya pa ca ğı mız ke sin. Kür dis tan dev ri mi bir kül tür çi çek len me si dir Kül tür rö ne san sı ile dip lo ma si ara sın da ki iliş ki ye ge lin ce: Hiç şüp he siz Ba tı lı la rın her şe yi dip lo ma tik çı ka ra bağ la dı ğı, yi ne si ya si çı kar la rı na, eko no mik çı kar la rı na gö re yön ver di ği id di a sın da de ği - lim. Kürt ler de ki kül tü rel uyan ma il gi çe ki yor. Ve bu da ha da ge li şe - cek tir. Bu da ken di ne gö re bir plat form oluş tu ra cak tır. Sa nı yo rum bu bi raz oluş muş da. Gi de rek Kürt rö ne san sı na il gi ar ta cak, ay dın - la rın il gi len me si ola cak tır. Bu da de ği şik bir iliş ki sü re ci nin baş la - ma sı na yol aça cak tır. Kürt ay dın lan ma sı na cid di ba kıl ma sı ge rek ti ği ka nı sın da yım. Cid di bir Kürt rö ne san sı var ve bu rö ne sans öy le sa - 147

148 nıl dı ğı gi bi sa de ce dar Kürt mil li çı kar la rı nı el de et mek le sı nır lı kal - ma ya cak tır. Or ta do ğu nun de mok ra tik leş ti ril me sin de, ta ri hi ger çe - ği nin açı ğa çı kar tıl ma sın da, yi ne uy gar lı ğın dün ya ya ta şı rıl ma sın da ben ce bu dar, kü çük-bur ju va mil li ci re jim ler, şo ve nist re jim ler, baş - ta Tür ki ye bü yük uy gar lı ğı ört bas et ti. Bi zim ha re ket bu uy gar lı ğı gün yü zü ne çı kar ma ha re ke ti dir. Bü - yük bir halk lar uy gar lı ğı nı yay ma ha re ke ti dir, biz bu na çok bü yük özen gös te ri yo ruz. Bir Sür ya ni kül tü rün den tu ta lım Er me ni kül tü rü - ne, bir Ana do lu halk lar mo za i ği nin bü tün o kül tür sa hip le ri ne ka dar bü yük il gi gös te ri yo ruz. Bu ko nu da bi zim dev rim tam bir açı ğa çı - kar ma ha re ke ti dir, kül tür çi çek len me si dir. Bu dün ya yı da ha ya kın - dan il gi len di re cek tir. Bu ko nu da çok ka tı mil li yet çi lik le rin bas tır dı - ğı halk kül tür le ri nin or ta ya çı ka rıl ma sı na yük sek de ğer bi çi le cek tir. Bu da önem li bir iliş ki, hat ta dip lo ma tik et ki ye de yol aça bi lir. Bu yön lü de bir ge liş me bun dan son ra da ha çar pı cı ge li şe bi lir. Şim di tüm bu po li tik, dip lo ma tik, as ke ri fa a li yet ler ulus la ra ra sı den ge nin bu gün el ver di ği çer çe ve içe ri sin de Tür ki ye ye Kürt lük açı sın dan ne gi bi bir ye ni dü zen le me da yat tı ve bu nun pra tik im - kan la rı ne ler di? Ya ni or ta va de de ger çek olan, müm kün olan ne - dir? Yi ne bu ara da bir so ru sor mak is ti yo rum: Al man ya-tür ki ye iliş ki le ri Kürt me se le si açı sın dan gi de rek önem ka za nı yor. Son açık la ma la rı duy du nuz. Bu Al man ya da ki son ge liş me le ri, da ha doğ ru su Al man hü kü me ti nin Kürt me se le sin de Tür ki ye ile olan iliş ki le ri ni, Al man ya nın Ame ri ka ile olan re ka be ti, Al man ya nın TC ile da ha sı kı iş bir li ği gi bi un sur la rı izah et ti niz. Bu un sur la rın dı şın da Al man ya da ya şa yan Kürt ler ve Al man hü kü me ti ara sın da - ki iliş ki ler iti ba riy le bu nu ne şe kil de açık la mak müm kün? Çün kü gi de rek Av ru pa de mok ra si si ne ay kı rı uy gu la ma lar ger çek leş ti ri li yor Al man ya da Kürt le re yö ne lik, bu nun ger çek ne de ni ne ola bi lir? PKK Almanya'nın ka fa sı nı ka rış tır mış tır Bu ko nu ya ufak bir açık lık ka zan dır mak ye rin de ola bi lir. Al - man ya nın ge le nek sel bir sos ya lizm düş man lı ğı var dır. Dik kat ede - 148

149 lim, sos ya liz me kar şı en et ki li po li ti ka yı Al man lar oluş tur muş tur. Özel lik le Hit ler in şah sın da dün ya ça pın da bir sos ya liz min im ha sı amaç la nı yor du. Bu po li ti ka de ği şik bi çim ler de de ol sa de vam edi yor. Doğ ru dur söy le di ği niz, yal nız dip lo ma tik ta ham mü le uy gun bir Tür ki ye yan daş lı ğı Al man lar için söz ko nu su de ğil. Onu aşı yor lar, bu gi de rek ne re dey se bir Kürt düş man lı ğı na dö nü şü yor. Hal bu ki dip - lo ma tik üs lu ba gö re, hat ta si ya si, eko no mik çı kar ger çe ği ne gö re böy le ol ma ma sı ge re kir. Ama olu yor; onun da en te mel ne de ni ge le - nek sel dev rim, özel lik le de sos ya list dev rim düş man lı ğı dır. Al man ya dün ya da bel ki de de ni le bi lir ki sos ya list ge liş me ye en çok bur ju va ca, bi raz sos yal de mok rat ça, bi raz fa şist çe kar şı lık ve ren ül ke nin adı dır. Şim di PKK, Al man man tı ğı na gö re çok ay kı rı bir iş yap tı. Sos - ya lizm dün ya ça pın da ye rin di bi ne gir miş, re zil ol muş; dev rim de öy le! Hem sen sos ya liz mi böy le ge liş ti re cek sin, hem de en çar pı - cı, dev rim ci tarz da bu nu uyar la ya cak sın. Al man ya nın ka fa sı nı ka - rış tı ran, öf ke len di ren bu dur. Ben bu nu Al man la ra da söy le dim: Ne den Al man lar böy le bü yük bir hı şım la üze ri mi ze ge li yor lar de - dim. PKK nin ide o lo ji si tes lim alın mak is te ni yor. O bir sos ya lizm an la yı şı nın tem sil ci si ve çok sert bir ce za ya çarp tı rıl mak is te ni yor. Yi ne PKK dev rim ci li ği ni eze me di di ye Al man ya Türkiye'ye öf ke du yu yor. Sen bu dev rim den so rum lu sun di yor; ya ni çok bas kı lı ol - du ğu için de ğil, Tür ki ye bu dev rim kar şı sın da ba şa rı sız ol du ğu için Al man ya öf ke li. Bu çok önem li bir hu sus tur. Al man ya, Ame ri ka dan da ha faz la ken di ni dün ya ça pın da dev rim le re kar şı bir can ver me ola rak gö rü yor. Bu Ame ri ka nın et ki si ne de bağ la na maz, ken di si bir öz güç. Ben sos ya lizm ve dev ri mi hiç uy gun gör mü yo rum, ola cak sa fa şist ol sun, ola cak sa sos yal de mok rat ol sun di yor. Al man sis te mi ni ya kın dan göz le yen ler sa nı rım bu nu çok iyi bi lir ler ve bu an lam da da oto ri ter dir. Hat ta çok ça söy len di ği gi bi de çok ses li de ğil dir. Al man man tı ğın da sa nıl dı ğın dan da ha faz la dik ta tör yel eği lim ler var dır. Bo şu na sos yal de mok rat lı ğın ka le si ve ya fa şiz min ka le si ola - rak de ğer len di ril mi yor. İki si ara sın da da sı kı bir bağ lan tı var dır ve ben ce bi raz bu nun la izah edi le bi lir. Al man ya bi ze çok öf ke li. Ger çek - ten bu ra da an mak ge re kir: İki de ğer li Kürt kı zı nın ken di ni ya ka rak bu po li ti ka ya kar şı lık ver me du ru mu var. En azın dan Al man an la yış sız lı - 149

150 ğı na kar şı, bu nun bir ey lem ol du ğu nu be lirt mek ge re kir. O Al man şo - ve niz mi, Al man ya nın bir hal kın dev ri mi ne, bir hal kın öz gür lü ğü ne kar şı çok an la yış sız dav ra nı şı, iş te bu son ken di ni yak ma ey lem le ri ne gö tür dü. Bel li ki Al man lar da ha da inat ede cek ler. Ken di pan zer le riy - le Kür dis tan da ki dev rim tas fi ye edil mek is te ni yor. Bü tün o mer mi - ler, kleş mer mi le ri de da hil. Do ğu Al man ya dan ge ti ri lip ve ril di Türkiye'ye. Gö zü ka ra bir Al man sal dır gan lı ğı var. De di ğim gi bi Tür - ki ye ile çe liş ki si öy le Kürt hal kı na sal dı rı dan da kay nak lan mı yor. Dev ri mi bas tı ra ma dı ğın dan do la yı öf ke li dir Türkiye'ye. Bu Kıb rıs ta ki ci na yet... Da ha ön ce ba sın da yer al mış tı. Sa - ğa so la tim ler gön der dik. PKK nin ön der kad ro la rı nı im ha ede ce - ğiz şek lin de bir ta kım açık la ma lar var dı. O ba kım dan bel ki şa şır - tı cı de ğil, ama bu tür ilk ci na ye tin Kıb rıs Rum Ke si mi nde ger çek - leş ti ril miş ol ma sı nın siz ce özel, ay rı bir an la mı ola bi lir mi? Ci na yet ler iş le ne rek bir taş la iki kuş vu rul mak is te ni yor du An la mı şu dur: Te o fi los, Kür dis tan Ko mi te yi iş le ti yor du. Ge - rek ulus la ra ra sı kon fe ran sın ger çek leş ti ril me sin de ve ba zı iliş ki le rin sağ lan ma sın da, özel lik le ABD de Rum lo bi si nin dev re ye gir me sin - de bel ki de bir rol sa hi bi ola bi lir. Bu Tür ki ye açı sın dan cid diy di. Yu nan ve Rum ka mu o yu na bir teh dit ola rak bu ci na yet ger çek leş ti - ril di. Ki o ara ba zı söy len ti le re gö re iki Rum tek ne si nin bo ğaz da şa - şır tı la rak bir bi ri ne bin di ril me si du ru mu var. Bu as lın da bir teh dit olu yor. Ya ni PKK ile, Kürt ler le iliş ki le ri ni zi ge liş ti rir se niz ve aley - hi mi ze dön dü rür se niz si zi vu ra ca ğız de ni li yor. Eko no mik çı kar la - rı na bir dar be, ar dın dan böy le bi zim dos tu muz olan bir ki şi ye sal dı rı bu teh di din bir par ça sı dır. Ke sin lik le bu an lam da ge li şen Kür dis tan dip lo ma si si nin ve ya dip lo ma tik alan da cid di bir ge liş me nin sem bo lü ol du ğu için The o fi - los ar ka da şı mı zı ce za lan dır dı lar. Bu na ben zer ba zı ci na yet ler da ha da iş le ne bi lir. Bun lar stra te jik ci na yet ler dir. Beh çet Can türk ün du - ru mu da bu na ör nek ola rak gös te ri le bi lir. Ba zı çev re le re, fa a li yet le ri ni zi dur du run ve ya faz la öne çık ma - 150

151 yın an la mın da uya rı ci na yet le ri dir. Bel ki da ha da ge li şe bi lir. Za ten her gün bir yer de bir bir ci na yet ge liş ti ri li yor. Böy le işa dam la rı na, din adam la rı na yö ne lik ba zı ci na yet ler ol du. Za ten fa i li meç hul ci - na yet an la yı şı nın te me lin de de böy le ka mu o yu nu kes mek ve ken di - le ri ne gö re za rar lı gi di şa tın önü ne geç mek için dir. Bu nun ül ke içi ve ül ke dı şı ay rı mı pek o ka dar önem li de ğil dir. Bu na ben zer ba zı ge liş me le rin Av ru pa da da ya ra tıl dı ğı nı be lirt - tik. Biz Pal me ci na ye ti ni de ulus la ra ra sı bo yut lu ola rak bu çer çe ve - de de ğer len dir dik. Bu ci na ye tin, hat ta Pa pa su i kas ti nin al tın da Türk kont ra sı nın ka mu o yu nu şa şırt ma an la yı şı var dır. Pa pa su i kas ti ile ya pıl mak is te ni len şu dur: Av ru pa ya bü yük bir sol cu akı nı, bü yük bir göç men akı nı var dı. Bun lar ge lip or ta lı ğı ka rış tı rır lar de yip Av - ru pa ka mu o yu nu yön len dir mek is te di ler. Tür ki ye li göç men le re bü yük bir an ti pa ti ya rat mak için Av ru pa da böy le bir ey lem dü zen len di. Ya ni Av ru pa ka mu o yu na iş te Tür ki - ye de olup bi ten te rör dür, sağ te rör dür, sol te rör dür, far ket mez me - sa jı nı ver di ler. M.Ali Ağ ca as lın da özel sa va şın bir ele ma nıy dı. Mal te pe Ce za e vi nden na sıl çı ka rıl dı ğı nı her kes bi li yor. Yi ne Ab di İpek çi ci na ye tin de ki ko nu mu da bi li ni yor. Sırf Tür ki - ye de olup bi ten bir te rör dür, iş te sağ te rör var, sol te rör var, bun la - ra Av ru pa des tek olur sa Pa pa gi bi en mu kad des ki şi li ğe yö ne le bi lir - ler an la mın da bir uya rı ci na ye ti dir. Pal me ci na ye ti de böy le dir. Pal me, Kürt le re, ulu sal kur tu luş ha - re ket le ri ne en dost ça yak la şan ki şi lik ti. Ame ri ka nın Vi et nam po li ti - ka la rı na kar şı çık mış bi ri si dir; yi ne ben zer böy le li be ral eği lim le rin söz cü lü ğü nü ya pan bir ki şiy di. Re a gan, Thatc her, Kohl po li ti ka la rı - na ters düş müş en et ki li bir Av ru pa lı ön der di. Pal me en gel ola rak gö rü lü yor du. Bir de bu özel sa vaş ci na ye ti ni PKK ye yı ka rak, bir taş la iki kuş vur mak is ti yor lar dı. Ni te kim CIA da var işin için de, Türk MİT i de var. Bir le şik komp lo dan bu nu mu kas te di yor su nuz? Evet, bir le şik komp lo dan bu nu kas te di yo rum ve ben bu na ina - nı yo rum. CIA, Al man po li si ve İs ra il var mı işin için de? Evet, ke sin. Ta rih de bu nu bü tün yö nüy le bir gün gös te re cek tir. 151

152 Şim di si zin çiz di ği niz bu kon jonk tü rel, ta rih sel, dip lo ma tik ve ulus la ra ra sı çer çe ve yi (as lın da ye ni bir un sur ola rak Kürt öz gü lü, Kürt ulu sal kur tu luş ha re ke ti çer çe ve sin de) ele al mak üze re bu tab lo yu çiz di niz. Fa kat yi ne de si zin söy le di ği niz gi bi, hak lı ola - rak, na sıl bir so nuç; hiç bir si ya sal so nuç dip lo ma tik alan da el de edil me ye cek se, Tür ki ye Kür düy le il gi li hiç bir so nuç da esas ola - rak ulus la ra ra sı alan da so nuç lan dı rıl ma ya cak. Bu Tür ki ye nin si ya sal ya pı sı, sos yal ya pı sı, kül tü rel, hu kuk sal ya pı sı içe ri sin de; eğer bir çö züm müm kün ola cak sa çö zü me ka vuş tu ru la cak tır. Şim di, ge rek ulus la ra ra sı kon fe rans ta ERNK Tem sil ci si Ka ni Yıl maz ın ko nuş ma sın dan ge rek bu ra da ki ko nuş ma nız da si zin be - lirt tik le ri niz den, Tür ki ye nin önün de şu iki se çe ne ğin ol du ğu or ta - ya çı kı yor: Bi rin ci si; ge ril la ya kar şı özel har bi de vam et tir mek ve mis liy le bü yü yen ve ya yı lan ça tış ma ala nı na doğ ru sü re ci ge liş tir - mek, ya da bir ta ri hi uz laş ma için mü za ke re sü re ci ne gir mek. Şim di böy le bir mü za ke re sü re ci ne gi re bil mek ba kı mın dan PKK nin ön - gör dü ğü as ga ri ko şul lar ne ler ola bi lir? İkin ci si, böy le bir mü za ke re sü re ci nin so nu cun da el de edi le cek ger çek çi ve ger çek le şe bi lir çö - züm ne ola cak? Bu ba kım dan önü müz de ki bir yı lı he sa ba kat tı ğı - nız da ge liş me nin doğ rul tu su nu sap ta ya bi lir mi si niz? Ta bii bu çok ge nel ve bü yük bir so ru bel ki, dün ya ça pın da ki so ru nun bir par ça - sı. Ama is ter se niz bu nu tar tış ma nın gi di şa tı içe ri sin de par ça la ya rak tar tış ma ya de vam ede bi li riz. İs ter se niz bir de şu nun la iliş ki len di rin bu ce va bı nı zı: Sü ley man De mi rel, de ki Kürt re a li te si ni ta nı yo ruz açı lı mı nın ar dın dan ye ni den özel sa va şa ri cat et miş ti. Bu nun ar ka sın dan iki yıl son ra bir ke re da ha Kürt re a li te si ni ta nı - mak, hem de üs te lik ana ya sal dü zey de ta nı mak bir ye ni açı lı şı dil - len di ri yor. Do la yı sıy la ce va bı nı zı bu nun la iliş ki len di rir se niz, bel ki de ak tü el bir kar şı lık bul muş olu ruz so ru ya. Et le tır nak gi biy sek et kim, tır nak kim? - Hiç şüp he siz bü tün bu an lat tık la rı nız Kürt- Türk iliş ki le ri ne bir dü zen ver me so run sal lı ğı na da ya nı yor. Na sıl baş la dık so ru sun dan baş la ya yım. Dip lo ma tik an la tı ma ka dar an la tıl mak is te nen, ger çek ten 152

153 dün ya ça pın da çok kar ma şık, ol duk ça ka os ha li ne ge len bir so ru na çö züm na sıl ge liş ti ri le bi lir? Şim di, bu nun çok bü yük bir so run ol du - ğu na, so kak ta ki va tan daş tan, dağ da ki ço ban dan, met ro pol ler de ki en bü yük te kel ci, hol ding so rum lu su na ka dar her kes il gi gös te ri yor. So - run var dır ve mut la ka bir çö züm bu lun ma lı dır. Bu gün bi le, mev cut hü kü met (her ne ka dar te rör ken di le ri nin ol sa da) te rör var, ona bağ lı ola rak eko no mik so ru na çö züm bu lun ma lı dır di yor. So run bu ka dar gün cel dir. Ke sin lik le ba zı ulu sal kur tu luş ha re ket le riy le bu nu ka rış tır - ma mak ge re ki yor. Son gün ler de bir Fi lis tin-is ra il di ya lo ğu ve Gü ney Af ri ka da ki si yah ırk la be yaz ır kın di ya lo ğu hiç şüp he siz önem li dir. Bir çok sö mür ge ci ve ulu sal kur tu luş çu ül ke di ya lo ğu hay li öğ re ti ci - dir. En son İn gi liz-ir lan da di ya lo ğu ge liş me ye baş lı yor. Şim di bu ra da bir Kürt- Türk di ya lo ğu ola bi lir mi di ye ce ğiz. Bel ki bu kav ram bi le baş ka la rı na aca yip ge le bi lir. Za ten, biz et le-tır nak gi bi iç içe gir mi - şiz, bi zi ayı ra maz lar di yor lar. Ta bii bu res mi ide o lo ji nin gö rü şü dür. Evet bi ri si et, bi ri si tır nak. Kim et, kim tır nak, bu ay rım önem li. Kal dı ki, ana ya sa da da ifa de si ni çok açık bul muş; ül ke siy le, mil le tiy - le, dev le tiy le bö lün mez bir bü tün de yip du ru yor lar. Ve bu ku lak la rı sa ğır edi yor; ha ya tın amen tü sü. Onun la ya tı lı yor, onun la kal kı lı yor. Bu nun la as lın da bir olay giz le ni yor: Kürt- Türk iliş ki si. Bu il ke, amen - tü, onun için ge ti ril miş. Eğer bu ka dar et le-tır nak gi bi bir bir le riy le bü - tün leş miş ler se ve bu ka dar bü tün ler se, bu nu ana ya sa ya ge çir me nin ge - re ği yok. Bir do ğal olay ise, bir lik bir lik tir, ulus ulus tur! Ne den baş ka - la rı böl sün ki? Ül ke-dev let bir lik ol muş sa, ne den bi ri le ri çı kıp kar puz gi bi böl me ye ça lış sın ki? Onun te me li yok. Ulus bir do ğal lık ola yı, dev let ha ke za. Şim di asıl üze ri ört bas edi len, ay rı olan la rın na sıl bir - leş ti ril me si ge rek ti ği dir. Yal nız ay rı olan la rın var lı ğı in kar edil mi yor, ola sı bir bir lik te li ğin de önü ne ge çil mek is te ni yor. Ana ya sa la ra hü küm koy mak la, gö rü nüş te hal ka hoş ge le bi le cek laf lar söy le mek le bir so run or ta dan kal dı rıl mı yor. Tam ter si ne da ha da ağır laş tı rı lı yor. Şim di, Kürt- Türk iliş ki le ri nin bir man tı ğı ta rih te de var dır. Bu nu bir de fa ka bul et mek ge re ki yor. Bu sö zü mo na çok dü şü nen eli te, si - ya si eli te, ay dın eli te söy lü yo rum: Ta rih te böy le iliş ki ler var dır. Ya - vuz a, Sel çuk lu sul ta nı na, Mus ta fa Ke mal e ba kın de rim. Bir iliş ki man tı ğı var. Evet, çe şit li dö nem ler de iliş ki ler de ği şik ol muş tur ama 153

154 in kar yok tur. Bu in ka rın bu ka dar ge liş me si özel lik le 1925 ler son ra - sı dır. Hat ta Mus ta fa Ke mal i bi le iki dö ne me ayır mak müm kün dür. Mus ta fa Ke mal e gö re dü şü nü le cek se, bir de ilk dö ne mi var. Ona gö - re de dü şün me yi bil mek la zım. Biz bun la rı di yo ruz; vay bö lü cü, vay ay rı lık çı de ni lip, baş ka bir şey söy len mi yor. Böy le ka fa lar la Tür ki ye hiç bir ye re va ra maz. Tür ki ye nin bir lik bü tün lü ğü de ko ru na maz. Kı - sa ca sı, de rin le me si ne çok kar ma şık bir so run var. Bu ra da bir İn gi liz sö mür ge ci li ği man tı ğı nı gö re me yiz. Bir be yaz la - rın, bir İs ra il si yo niz mi nin man tı ğı nı gö re mi yo ruz. On lar çok eh ven-i şer gi bi ge li yor. Tür ki ye li yö ne ti ci le rin de pek bir şey kav ra dık la rı nı san mı yo rum. Ge liş tir mek te ol duk la rı ulu sal bas kı sis te mi dir. Sür dür - dük le ri ulu sal bas kı yı ne me nem an la dık la rı tar tı şıl ma lı dır. Her hal de çok ki tap oku yup şim di ay dın la nı yor lar. Za ten bu gö rüş me yi bi raz ay dın lan ma la rı için böy le dal lı-bu dak lı yap ma ya ça lı şı yo ruz. Ma zur gö rün be ni, çok ca hil kal mış lar. Böy le çok gö zü ka ra sö ven ler bil has - sa ca hil olur. Ger çek le rin bi lim le bağ lan tı sı nı ko par mak böy le olur. Say gıy la ana lım, İs ma il Ho ca nın kar şı sın da Türk bi lim yön te miy - le ba zı tes pit ler yap ma ya ça lı şı yor lar. Ada mın ba şı na gel me di ği kal - ma dı. Yok tur, ger çek ten her han gi bir ör güt ba ğı yok, her han gi bir ey - lem ba ğı yok. Ba zı ger çek ler var, o da ken di ne gö re yo rum la yıp söy - lü yor. Hal bu ki şü kür et mek la zım, sen bi lim sel ça lış ma ya pı yor sun, bi zim de bir ulu sal po li ti ka mız var, me se le miz var, bu nu da ha bi lim - sel kıl mak için bir ve ri dir. Hat ta ma dal ya ver me le ri ge re kir di. 27 Mart ta Tür ki ye de ye rel se çim ler ya pıl dı. Yal nız Tür ki - ye de is ter ye rel, is ter se ge nel se çim ler so nu cu ge len ler, so run la rı çöz me de bir şey ya pa ma dı lar. Hat ta halk içe ri sin de bu se çim le rin bi rer al dat ma ca ol du ğu ka nı sı yay gın. Kürt so ru nu ko nu sun da hiç bir şey de ğiş me di ği gi bi, Türk hal kı nın da so run la rı çö zü le me - di. Siz ce Tür ki ye de ya pı lan bu se çim ler ne an lam ta şır? Tür ki ye de mok ra tik se çim le re ya ban cı dır Her şey den ön ce Tür ki ye Cum hu ri ye ti nde se çim ol gu su nu doğ ru ta nım la mak ge re ki yor. Hiç şüp he siz se çim de mok ra si ger çe - 154

155 ğin den ay rı ele alı na ma dı ğı gi bi, se çim var di ye de de mok ra tik bir re jim söz ko nu su dur de ni le mez. Özel lik le cum hu ri ye tin ku ru luş dö - ne min de sı nır lı bir se çim söz ko nu suy du. Ya rı-fe o dal taş ra komp ra - dor bur ju va zi si nin pek öy le bir se çim le ik ti da ra gel me si ne ih ti yaç yok tu. Ağır ba san bir si vil-as ker bü rok ra si si var dı. Cum hu ri ye ti de bun lar kur muş tu ve ya kur ma ya ön cü lük et miş ler di. İlk çok par ti li de ne yim bir se çi me de yol aça bi lir di. Fa kat çok güç lü olan as ke ri ve si vil bü rok ra si bu fır sa tı ver me di ği gi bi, ku ru lan Te rak ki Per ver Cum hu ri yet Fır ka sı nı da ka pat mış tı. Ser best Fır ka de ne yi mi de se - çim le re gir mek is ti yor du, ona da bu fır sat ta nın ma mış tı. Bu ra da as - lın da önem li olan se çim le ik ti dar, han gi sos yal ke sim den di ğer bir sos yal ke si me kay ma da rol oy na ya cak. Kim se çi mi is te mi yor? Ke ma list dik ta tör lük dö ne min de, ger çek - ten ge rek top rak ağa lı ğı ol sun, ge rek se komp ra dor bur ju va zi ol sun ken di çı kar la rı na denk ge len bir par ti ku ra ma dık la rı gi bi, se çim le de da ha faz la ik ti da ra sa hip ol ma yı ba şa ra ma mış lar dı. CHP için de DP nin or ta ya çık ma sı nın da böy le bir sos yal ger çek lik le bağ lan tı sı var dır. İkin ci Dün ya Savaşı'ndan son ra, ulus la ra ra sı alan da de mok ra si cep he si nin ba şa rı ka zan ma sıy la bir lik te, Tür ki ye de ki dik ta tör lük ken di ni ol duk ça sı kış mış his se di yor du. Bu na hiç şüp he siz içe ri de, bi raz dev let eliy le bur ju va la şan ti ca ret ke si miy le, yi ne çok güç lü olan top rak ağa lı ğı ve bun la rın gi de rek da ha da ka pi ta list leş me is te - ği önün de cum hu ri yet bü rok ra si si en gel di. DP bun la rın çı kar la rı na sa hip lik et ti. Ulus la ra ra sı kon jonk tür le de bir le şin ce 1950 se çim le ri, (ki da ha ön ce ki 1946 se çim le ri de var) ik ti da rın, dev le tin ko ru yu cu kad ro la rın dan, onun bü rok ra si sin den ve bir an lam da te kel ci dev let ka pi ta liz min den de ko puş ma sü re ci ni ya şa yan ke si me ak ta rıl ma sın - da ve ya bun la rın pay la rı nın bu yön tem le da ha da ar tı rıl ma sın da bir rol oy na mış tır se çim le ri, esas iti ba riy le te kel ci dev let ka pi ta - liz mi nin fi de li ğin de bü yü yen, ama ar tık dev le ti ken di si için en gel gö ren bir ka pi ta lizm le, ken di si ni bas kı al tın da his se den fe o dal ve komp ra dor ke sim le rin dev let için de da ha ağır lık ka zan ma sı, yi ne eko no mi de ki çı kar la rı nın da ha da ge liş ti ril me si nin sağ lan ma sı gi bi bir ama ca da yö ne lik ti. Ni te kim 1960 la ra doğ ru gel di ği miz de bu 155

156 se fer yi ne ge le nek sel as ker-si vil or ta ke sim ve kü çük-bur ju va zi nin da ral ma sı, ol duk ça es ki, da ha güç lü olan ko nu mun dan uzak dü şü - rül me si söz ko nu suy du. Za yıf ol duk la rın dan ötü rü de an cak 27 Ma yıs dar be siy le, ya da an ti-de mok ra tik ve ya se çim dı şı bir yol la tek rar es ki ağır lık la rı na ka vuş mak is te miş ler dir. Se çim ci lik bir an lam da 1960 lar dan son ra ken di si ni ik ti da rı pay laş ma da et ki li bir yön tem ola rak or ta ya koy du. Bu yıl lar da ki se çim ler esas iti ba riy le cum hu ri ye tin ku ru lu şun dan be ri güç lü olan ve çı kar la rı dev let çe de ge liş ti ri len ama dev le ti de ken di le ri için bi raz en gel gö ren ve ya dev let çi lik le ol duk ça pa laz la - nan sa na yi ke si mi nin ön cü lü ğün de bir çı kış da ha çok o dö ne min AP sin de ya pıl mış gi bi bir du rum söz ko nu suy du. İk ti da rın pay la şıl ma sın da 1965 se çim le ri önem li rol oy na dı. AP yi tek ba şı na ik ti dar ya pa bil di. Ama sı nıf sal-sos yal kar ga şa da - ha da art tı. Çün kü sa na yi ke si mi nin dev le tin ola nak la rı nı ne re dey se ağır lık lı ola rak ken di si için kul lan ma sı, bir yan dan ge le nek sel bü - rok ra si yi ve özel lik le onun kü çük-bur ju va ke si mi ni sı kış tır ma sı, onun çı kar la rı na epey en gel çı kar ma sı, yi ne bu nun ya nın da top rak sa hip le riy le komp ra dor ke si mi de bi raz dış ta la ma sı ve ya çı kar la rı na za rar ver me si ne de niy le 12 Mart la bir kez da ha yi ne se çim siz ve an ti-de mok ra tik bir bas kı ya ma ruz ka lın dı. Ve bi li nen o ko a lis yon - lar dö ne mi ge liş ti. Bü tün bu dö nem ler de se çim ler ya pıl dı. Fa kat bu se çim le rin hiç - bir ga li bi yok tu. Do la yı sıy la se çim le rin, ik ti da rın kay dı rıl ma sın da et ki li bir ye ri ol ma dı ğı gi bi, kar ga şa nın ge liş me si ne yol aç ma du ru - mu söz ko nu suy du. Kit le par ti le ri par ça la nı yor du. Sağ da bir çok par ti, yi ne sö zü mo na sol da bir çok par ti da ğı lı yor du. As lın da bu mer kez an la mın da bir sağ ve sol dan bah set mek ge re kir. Ger çek an - lam da öy le bir sağ da, sol da yok tu. AP nin tem sil et mek is te di ği sı - nıf sal çı kar lar di ğer le ri ne dar ge li yor, za rar ve ri yor du. Ona kar şı her ta raf tan et ki li mu ha le fet ler ge liş ti. Ta bii bun da dip ten dev rim ci ha - re ket le rin de et ki si var dı. Yi ne sağ da, fa şist ha re ke tin de git tik çe et - ki le me du ru mu var dı. Kar ga şa için de 12 Ey lül e ge lin di. 12 Ey lül ol duk ça an ti-de mok ra tik ve se çim le re faz la iti bar et me yen bir re - jim di. Ken di ana ya sa sı nı çok gös ter me lik bir se çim le onay lat tı. Tıp - 156

157 kı 27 Ma yıs dar be sin den son ra na sıl AP bir çı kış ya pıp, ik ti da ra sa - na yi ke si mi nin çı kar la rı na ön ce lik ve ren bir yak la şım la tek ba şı na ik ti dar ol duy sa, onun ben ze ri bir çı kı şı ANAP yap tı bu se fer. Ger çek ten ne re dey se yir mi yıl son ra ANAP tıp kı AP gi bi sa na yi ve ma hal li ke si min çı kar la rı na ağır lık ve ren bir prog ram la tek ba şı na ik - ti da ra gel di. Bu da ta bii dört gö rü şü bir leş ti ri yo rum adı al tın da hem sos yal de mok rat ke si mi, hem de da ha sağ da ki ke si mi dış ta lı yor du ve - ya sı nır lı bir pay la tu tu yor du se çim le ri de tıp kı 1969 se çim le ri gi bi dal ga lan ma ya, çok baş lı lı ğa yol aç tı. Özel lik le 1989 ye rel se çim - le ri ANAP ın du ru mu nu sars tı; hat ta % 21 e dü şen ANAP la cum - hur baş ka nı nın se çi le me ye ce ği bir tar tış ma ko nu su ha li ne gel di. Da ha son ra ki ge nel se çim ger çek ten par ça lan ma ya gö tür dü. Ge le nek sel CHP, DP ve ya da ha son ra AP bi çi min de ki bir iki le - min aşıl ma sı na ve fark lı kuv vet le rin, bir bi ri ne denk kuv vet le rin doğ ma sı na ben zer bir dü zen sı nır la rı da hi lin de par ti le rin or ta ya çık - ma sı na yol aç tı. Ye rel se çim ler de bu tab lo da ha da ka rı şık ha le gel di ve ya par ça lan ma ne re dey se ke sin leş ti. Dört par ti de % 20 ler ci va - rın da sey re di yor. Bu hiç şüp he siz si ya si is tik ra rın de ğil, is tik rar sız - lı ğın ge liş me si ne yol aça bi le cek tir. Kal dı ki, Re fah ın du ru mu di ğer par ti ler den bi raz fark lı, sos yal de mok rat adı al tın da ge çi nen par ti eri yor. ANAP la DYP bir leş ti ril mek is te ne cek tir. Bu tab lo nun so nu - cun da bü yük ih ti mal le Ana yol ben ze ri bir par ti hız ka za na bi lir. Re fah ın ge liş me si sü re bi lir. Sos yal de mok rat la rın du ru mu il - ginç tir. Onu ne bek li yor, ay rı ca de ğin mek ge re ke bi lir. Kür dis tan da or ta ya çı kan çar pı cı ba zı du rum lar söz ko nu su. Ya ni özet le mek is - ter sek, Tür ki ye de se çim le rin bel li bir iş le vi var dır. Baş lan gıç ta te - kel ci dev let ka pi ta liz miy le çı kar la rı çe li şen ke sim ler ik ti da rı pay laş - tır ma da bir rol oy na mış lar dır. Bu 1970 le re ka dar böy le ol muş tur ler de ki 12 Ey lül de ne yi miy le bir lik te özel lik le ANAP la bir kez da ha di ğer bir çok ke si min çı kar la rı aley hi ne se çim le rin ol duk ça gös ter me lik an la ma gel di ği açık tı. Bu, ay nı za man da de mok ra si nin de bi raz gös ter me lik ol du ğu nu or ta ya ko yu yor. Çı kar çe liş ki le ri nin 1990 lar dan iti ba ren yo ğun laş ma sı ve se çim le rin bi raz da ha çe tin bir mü ca de le ola rak halk yı ğın la rın ca ya şan ma sı na da yol aç tı. Şim - di dü ze nin hiç de ha zır lık lı ol ma dı ğı, özel lik le is tik rar sız lı ğa yol aç - 157

158 tı ğın da ön le me ye te ne ğin de ol ma dı ğı bir du ru mun ge liş me si ne ne - den olu yor. Sa nı yo rum en çok dü şün dü ren hu sus da bu olu yor. Ya ni mev cut se çim ger çe ği dü ze nin ar tık dü şün dü ğü gi bi so nuç la ra yol aç mı yor. Za ten RP de ne yi mi de bu nun çar pı cı bir ifa de si dir. Bu na se çim oyu nu, se çim hi le si de di ye bi li riz. Re ji min ar tık bir ko ru yu cu mas ke ola ma ya ca ğı ve onu ört bas et me de kul la nı la ma ya ca ğı, za rar - la rı na da yol aça bi le ce ği or ta ya çı kın ca, çok an ti-de mok ra tik bir yak la şım la bas tı rıl dı ve dış ta lan dı. Ya pı lan 27 Mart ye rel se çim le ri nin so nuç la rı, bir er ken ge nel se çi mi gün de me ge ti re bi lir mi? İk ti dar da ğı lı mı de ği şik me ka niz ma lar la ya pı lı yor Bir er ken se çim ola cak mı ve ya bu nun la ne çö züm le ne cek di ye so ru yor su nuz. Bi raz da ha de rin li ği ne re ji min ger çe ği ni an la mak ge - re kir. Re jim için se çim ne an lam ifa de eder? Hat ta re jim için se çim çok mu ge rek li? Bu gi bi ko nu la ra bi raz de ğin mek te ya rar var. Bi - zim mü ca de le mi zin de sı cak pra ti ğin den an la dı ğı mız ka da rıy la, son yıl lar da ki se çim ler özel sa va şın çı kar la rı na gö re yön len di ril miş tir. Bu hu su su önem le vur gu lu yo rum. Ol duk ça da kont rol al tı na alı nan bir özel sa va şın tak ti ği ola rak gün de me ge ti ri li yor se çim ler. Eğer özel sa va şın ter ci hi uy gun de ğil se, se çim ler ra hat lık la tu-ka-ka edi - le bi li yor, sap tı rı la bi li yor, hi le li ya pı la bi li yor. Yok eğer özel lik le ka - mu o yu nu kar ga şa ya it me de, ka fa sı nı ka rış tır ma da, esas gün dem mad de le ri ni sap tır ma da bir rol oy nu yor sa, o za man se çim ler so nu na ka dar kö rük le ni yor. Ya ni vur gu la dı ğım gi bi se çi min sos yal, eko no - mik, hat ta si ya sal çe liş ki le ri gi der me de bir yön tem ola rak kul la nıl - ma sı as lın da 1980 ler den son ra ol duk ça ge liş miş tir. Se çim ler özel sa va şın çı kar la rı na el ver di ğin ce il gi gö rü yor ve ya ya pıl ma sı na ses çı ka rıl mı yor. Şim di eğer özel sa vaş yö ne ti mi dev le tin bü tün ku rum - la rı nı kont rol al tın da bu lun du ru yor sa, şüp he siz bu nun bir par ça sı ola rak par ti le ri de kont rol al tı na ala cak tır. Bi ze gö re özel sa vaş önem li oran da ken di kad ro la rıy la bu par ti le ri ku şat ma ya al mış tır. En son Re fah Par ti si ne ne ka dar emek li al bay, ge ne ral ve su ba yın 158

159 gir di ği ni bi li yo ruz. Bu ne an la ma ge lir? Bu, ba sı na da yan sı dı. - Özel harp, Refah'ı da kont rol al tı na alı yor de nil di, bu doğ ru dur. Za ten Me sut Yıl maz ın Özal a kar şı ağır lık lı ola rak bir den ge le - me nok ta sı gi bi di kil di ği ni bi li yo ruz. Bi raz dev le tin ka ran lık ke sim - le ri nin Özal'a kar şı le gal söz cü sü gi biy di. Özal la çe liş ki si ni bi raz bu ra da ara mak ge re ki yor. Yi ne Ay dın Gü ven Gür kan a kar şı Mu rat Ka ra yal çın da bu ka ran lık güç le rin bir se si ola rak or ta ya çık tı. Öy - le ce SHP nin ba şı na ge ti ril di. Tıp kı Ev ren dö ne min de Nec det Calp baş kan lı ğı gi bi bu baş kan lı ğa ge ti ril di. Da ha faz la kont rol al tın da tut mak için. Yi ne ay nı şey DYP için de ge çer li dir. Tan su nun na sıl giz li bir kuv vet le, bir dar bey le ba şa ge ti ril di ği ni bil me yen yok tur. Es ki de mok rat ge le ne ği olan ba zı ki şi le rin DYP nin ba şı na ge ti ril - me si, ba zı çev re le rin he sap la rı nı bo za bi lir di ve do la yı sıy la en gel - len di. Ece vit, ta ma men kont rge ril lay la da nı şık lı dö vü şü oy nu yor. Tür keş, bu sa va şı mın en uzun sü re li ve ön de ge len yü rü tü cü sü du - ru mun da dır. De di ğim gi bi Re fah bi raz kont rol dı şı na çı ka bi lir di, onu da son dö nem ler de kont ro le al dı lar. Bi zim des tek le me du ru mun da ol du ğu muz DEP ger çe ği var dır. Bu par ti de ol duk ça kont rol al tı na alın mak is ten di. Ben bu ve si ley le bu ra yı da aç ma ge re ği ni du yu yo rum. Ger çek ten DEP için de bi zim de bir mü ca de le miz ol du. Dev let yan lı la rı mı bu par ti yi gö tü re cek - ler, yok sa yurt se ver-de mok rat ke si min se si mi bu par ti yi kont rol al - tı na ala cak; bu nun sa va şı mı ve ril di. Ni te kim son kong re de yurt se - ver-de mok rat ke si min ada yı ka zan dı. Bu, da ha son ra çok sert bir bas kıy la ve ne re dey se idam la yar gı lan may la kar şı kar şı ya bı ra kı la - rak bir se çim dı şı na itil me du ru mu na dü şü rül dü. Sırf bu ger çek bi le bü tün par ti le rin gü düm len di ği ni ve öy le bir se çi me koş tu rul du ğu nu açık ça gös te rir. Ya ni 1980 ler ön ce sin de ol du ğu gi bi par ti ler ve se - çim sis te mi eko no mik, sos yal ve si ya sal ik ti da rın kay dı rıl ma sı na uy gun bir yön tem de ğil. Dev let için de bu kay dır ma fark lı ya pı lı yor. Ar tık par ti ler yo luy la ve se çim le de ğil. Ör ne ğin bir MGK gi bi ve ya cum hur baş kan lı ğı nın baş kan lı ğın da top la nan önem li zir ve ler var dır; eko no mik zir ve ler var, gü ven lik zir ve le ri var. Ora lar da ik ti dar pay la şı mı ka rar laş tı rı lı - yor. Çok az ki şi bu hu su sa dik kat edi yor. Fa kat se çim le rin ye ri ne 159

160 böy le zir ve sel top lan tı lar geç miş tir ve se çim ler bu nu ört bas edi yor. Er ken se çim ol sa da ba na gö re ke sin lik le an la mı ol ma yan, bu ha liy - le bu sta tü al tın da (ta bii olur sa di yo rum) iş lem sel öne mi ol ma yan bir gös te ri dir. Sa de ce gün de mi sap tır ma da, ka mu o yu nun ka fa sı nı bu lan dır ma da, boş bir sü reç le uğ raş tır ma da bir özel sa vaş tak ti ği ola rak gün de me ge le bi lir. Za ten 1982 ana ya sa oy la ma sın da da gö - rül dü ğü gi bi, Ev ren gi di yor du, iş te ben tek ba şı ma ada yım di yor - du. Ve ni te kim %90'la ken di ni seç tir di. Bu bir se çim de ğil, top lum - da ken di ni meş ru kıl ma ça ba sı dır. Da ha son ra ki se çim ler de aşa ğı yu ka rı bu na ben zer. Hiç şüp he siz ANAP, özel lik le MDP ye kar şı bi raz da ha fark lı bir ses, da ha fark lı bir ke si min çı ka rı gi bi ha re ket et ti. Sa na yi ke si mi ne bi raz ağır lık ver di. Ama 12 Ey lül ün gü dü mü ve ya özel sa va şın gü dü mü dı şın da ol du ğu nu söy le mek çok zor. Özal bi raz özerk kal mak is te di ve ya bi raz ki şi nin ağır lı ğı nı ba zı po li ti ka lar la yan sıt mak is te di. Ona kar şı da Me sut Yıl maz ın gü - düm lü lü ğü or ta ya çık tı. Ya ni Tür ki ye de ar tık se çim ler özel lik le 1950 ler de, 1960 lar da ol du ğu gi bi sos yal-si ya sal güç kay dır ma la rı - na ara cı lık ede me ye cek tir. Güç da ğı lı mı de ği şik me ka niz ma lar la ya - pı lı yor ve ka mu o yu da bun dan ha ber siz. Bir yü rüt me ku ru lu bu nu sağ lı yor. MGK bu güç kay dır ma yı ve ya pay laş ma yı yü rü tü yor. Baş - ba kan ken di ne gö re bi raz ya pı yor. Hat ta bu an lam da par la men to nun da faz la iş le vi kal ma dı ğı nı her kes söy lü yor. Par la men to sa de ce MGK den çı kan ka rar la rı bir oy la ma or ga nı dır. Kal dı ki, hü kü me tin için de ki ele man la rın önem li bir kıs mı nın özel sa vaş bağ lan tı la rı nı bi li yo ruz. Hü kü met ol sa da ol ma sa da bun - lar güç kay dır ma yı, ola nak da ğıt ma sı nı ka rar laş tı ra bi lir ler. Bu ra da ar tık se çim ler bir ha kem lik ro lü nü oy na mı yor. Şim di Tür ki ye ger çe - ğin de se çim ler de ği şik bir an la ma sa hip tir. O açı dan da fi lan par ti - nin za fe ri ve ya fi lan par ti nin ye nil gi si ba na pek an lam lı gel mi yor. Hiç şüp he siz özel sa vaş tıp kı Ev ren ana ya sa sın da ol du ğu gi bi 2,5 par tiy le bu işi gö tür mek is ti yor du. Bir mer kez sağ, bir mer kez sol; böy le bir sis tem ge liş tir mek is ti yor du. Bu sis tem di le di ği gi bi iş le - me di, bo zul du ve bo zul ma işi de vam edi yor. Bu is tik rar sız bir du - rum dur. Sa nı yo rum özel sa vaş kur may la rı bu du ru ma mü da ha le ede cek ler dir. DEP ola yı na yap tık la rı mü da ha le gi bi. 160

161 Aca ba Re fah is tik rar sız lı ğı bo zar mı? Bo zar sa, ona da bir mü da - ha le bek len me li dir. Yi ne bu sos yal de mok rat la rın par ça lan mış lı ğı sis te me za rar ve re bi lir mi? Ve rir se ona da mü da ha le ede bi lir ler. Ya - ni re jim için dü şü nü len gös ter me lik an lam da bir mer kez par ti (ki bu na Ana yol par ti si de ni li yor), ge li şe bi lir. Her hal de bu nun ge liş - me si için de bi raz ça ba har ca na cak tır. Di ğer ta raf tan çok par ça lan - mış ve ar tık re ji mi ört bas et mek te bir alet ro lü nü oy na ya ma yan, oy - na ya ma ya cak du rum da olan bu sos yal de mok rat la rı bir leş tir mek is - te ye cek ler dir. Ya ni böy le za man za man hal kı ve ya sol ke si mi al dat - mak ta bir fren ro lü nü, bir ört bas ro lü nü oy na ya bi le cek ha tı rı sa yı lır bir sos yal de mok rat ad lı par ti ye ih ti yaç var. Bu er ken se çim oyu - nun dan son ra böy le bir par ti nin olu şu mu na hız ve re cek ler. Re fah için de sa nı rım ba zı şey ler dü şü nü le cek tir. Bü yük bir ih ti - mal le Re fah ı ser best bı ra ka cak lar; ama içi ne da ha faz la özel sa vaş ge ne ra li, su ba yı, em ni yet çi si ni so ka rak, Re fah ı da böy le mer kez sağ bir par ti ola rak tu ta cak lar. Kı sa ca; üç lü sis te me tek rar dön me yö nün de bir eği lim ağır lık ka za na cak ve bu nu da plan la yan özel sa - vaş kur may lı ğı dır ve ya MGK dir. Se çim ler özel sa vaş par ti si nin ka zan ma sı na gö re ayar lan mış tır Şim di bu nu gö re rek se çim ola cak mı? Olur sa ne olur? Ben ce se - çim le ri bü tü nüy le han gi par ti ka za nır sa ka zan sın, ka za na cak olan özel sa vaş par ti si dir. Ni çin is te ye bi lir? Bir halk dört yıl bir par ti den bık mış sa, ben di ğe ri ne gi de yim di ye cek. Onun la da 4 yı lı kur tar - dı, da ha son ra sol ka lır. Sol u da 4 yıl kul la nır; ni te kim bu geç miş dö nem de de öy ley di. Halk, Ev ren-bü lent Ulu su hü kü me tin den sı - kıl ma nın ve ya on dan çe ki len bas kı nın, yo ğun sö mü rü nün acı sı nı, on la rın de va mı gi bi olan MDP yi çok ge ri bir du ru ma dü şü re rek gös ter di. Ama ANAP var, ANAP aday dı. ANAP da gü düm al tın - day dı. ANAP ye di yıl top lu mu ka sıp ka vur du. Top lum ger çek ten ra - di kal bir çı kış is ti yor du. Ken di çı kar la rı na denk ge le bi le cek ger çek bir par ti yi des tek le mek is ti yor du. Sos yal de mok rat la rı yi ne des tek - le di. Fa kat bu za fer İnö nü et ke niy le sos yal de mok rat la rın kol tu ğu 161

162 al tı na alın mış tı. Ni te kim ge nel se çim ler de mu az zam bir üs tün lük sağ la mış lar dı. Fa kat gü düm len miş ti İnö nü. Da ha son ra iş te ANAP ın yıp ran ma sı Doğ ru Yol a ya ra dı. İk ti dar Doğ ru Yol a kay - dı. O da gü düm len miş. Za ten de di ğim gi bi kont rol dı şı na kay dı ğın - da ge nel baş kan la rı de ğiş ti ril di. SHP bi raz ger çek sol par ti ye dö nü - şe bi lir di. Onu da Ka ra yal çın la ön le di ler. Hem Ame ri ka onay ve ri - yor bu li der lik le re (Tan su da ol du ğu gi bi), hem de özel sa vaş kur - may lı ğı. So nuç; bu ye rel se çim le re gel di ği miz de ken di ne gö re or ta - da, sağ da, sol da par ti ler var. Han gi si ka za nır sa ka zan sın özel sa vaş hü kü me ti ik ti dar ba şın da ol ma ya de vam ede cek tir. Şim di muh te me - len DEP par ti si iş le ri bi raz bo za bi lir di. De mok ra si Par ti si bi raz da ha de mok ra tik se çe ne ğe doğ ru yol al - ma da bir ro lün sa hi bi ola bi lir di. O bil di ği miz gi bi bas tı rıl dı. Re fah bel ki or ta lı ğı ka rış tı ra bi lir. Onu da çe şit li yön tem ler le bir mer kez sağ par ti ye dö nüş tü re bi lir ler. RP öy le söy le di ği gi bi ne an ti-ba tı cı, ne de an ti-fa iz ci bir par ti ola cak. Dü zen onun top lum da yay dı ğı et - ki yi iyi kul la na cak tır ve ya özel sa vaş Re fah ı da top lu mu kan dır ma - da cid di bir alet ola rak kul la na bi le cek tir. Bü tün bun lar ye ni den plan la na cak. Plan la mak la bir lik te er ken ge nel se çi me gi de bi lir ler de. Tan su hü kü me ti da ha iyi bir hiz met ve re cek se, top lum da bi raz meş ru i ye ti var sa, iş le ri bi raz bir ba cı ola rak, bir ana ola rak gö tür - me de eğer da ha böy le eh ven-i şer se, er ken se çi me ih ti yaç duy maz - lar. Yok iş ler ka rı şır sa, top lum sal ho mur tu ar tar sa, ke sin lik le he - men bir ye ni se çi me baş vu ra lım ve bu top lum sal ho mur tu yu tek rar sap tı ra lım di ye cek ler. Ve se çim, bu top lum sal bu na lım dan çık mak is te yen halk yı ğın la rı nın öf ke si ni ya tış tır ma da bir araç ola rak kul la - nı la cak tır. Ge le cek bir se çi min an la mı nı böy le çiz mek bü yük önem ta şı yor. Ve çok az ki şi se çim me se le le ri ni böy le de ğer len di ri yor ve ben hay - ret edi yo rum ha la. Sol da da hil, san ki se çim le ri çok cid di bir ik ti dar pay la şı mın da araç mış gi bi de ğer len di ri yor lar. San ki bil mem ne re - den ne re ye ik ti dar ka ya cak mış gi bi ve ya hat ta bir par ti den di ğer par ti ye ge çiş bü yük bir za fer ola cak mış gi bi. Hat ta sağ ve ya so lun za fe riy miş gi bi de ğer len di ri yor lar. Bu doğ ru de ğil dir. Özel lik le için - de bu lun du ğu muz hay li ge liş kin özel sa vaş or ta mın da, böy le ba zı 162

163 sol par ti le rin ge ri le me si ve ya sağ par ti le rin iler le me si gi bi gö rüş ler ger çek çi de ğil dir. Ta ma men top lum sal meş ru i ye ti sağ la ma da özel sa va şın bir ayar la ma sı ola rak dü şün mek ge re ki yor se çim le ri. Si zin söy le di ği niz bu ge nel özel sa vaş çer çe ve si içe ri sin de, aca ba şöy le bir teh li ke var mı: Geç miş te Kürt me se le si ni ört mek, ikin ci pla na at mak için Ale vi so ru nu or ta ya çı ka rıl dı. Aca ba şim di hem Kür dis tan da, hem de ba tı da Re fah ın be lir li yük sel me si, Av - ru pa açı sın dan da önem li. Fa kat ye ni den bir la ik-şe ri at çı çe liş me - si ni ön pla na çı ka rıp, Kürt so ru nu nu ikin ci pla na it mek şek lin de bir tak tik ola bi lir mi? İsa bet li sor du nuz. Şüp he siz, özel sa va şın çok so mut ola rak böy le su ni so run la rı or ta ya çı ka rıp asıl so ru nu ikin ci ve ya da ha da ge ri plan la ra it mek gi bi bir tak ti ği var dır. Re fah, Kür dis tan için dü - şü nül müş bir özel sa vaş par ti si dir. Bu par ti nin için de iyi ni yet li ra - di kal ler de ola bi lir. Ama önem li olan, yü rü tü len si ya set ve onun ön - der li ği dir. Re fah adı al tın da ki si ya set adil dü zen le, onun ön der li ği ise özel sa vaş la gü düm len miş tir. Yi ne bu par ti nin için de çok sa yı da em ni yet ve or du gü cün den kim se ler var dır. Şim di bu çe liş ki ne den ya ra tıl dı? Ale vi-sün ni, la ik-müs lü man çe liş ki si, ger çek ten çok yo ğun bir özel sa vaş la gün de me ge ti ri li yor. Ba tı bi raz bu na il gi du ya bi lir di, bu il gi yi sap tır mak için, san ki çok cid di la ik lik teh li ke dey miş gi bi bir po lit ka ge liş ti ril di. Bu nun ami - go lu ğu nu da Mu rat Ka ra yal çın yap tı. İş te ba cı da la ik ke sil di, ama di ğe ri de Müs lü man ke sil di. Ba tı ger çek ten bu ko nu da bi raz oyu na ge ti ril mek is te ni yor. Dev let eliy le, gös ter me lik bir Müs lü man teh li ke si ya ra tı lı yor. Bu nun kar şı lı ğın da da la ik li ği kim ko ru ya cak! O Ba tı göz de si la ik li ği di ye lim. Ora da da baş ka bir güç çı ka rı lı yor ve iki si ara sın da çok sert bir tar tış ma var. Çok il ginç ba zı pro vo kas - yon lar da bu ara da ya pı lı yor. Si vas kat li a mı bir pro vo kas yon dur. Ma a le sef ay dın ge çi nen ya zar, çi zer ler bu ola yı doğ ru or ta ya koy - ma dı lar. Halk kur ban edil di, o de ğer li sa nat çı lar kur ban edil di bu oyu na. Sağ dan da, sol dan da ba zı la rı nın eli bu nun için dey di. Ade ta kış kır tıl dı, as lın da ile ri de ta rih bun la rı bi raz da ha açık ya za bi lir. Si - vas ta öy le bir kat li a mın ge liş ti ri le ce ği git tik çe ken di ni bel li edi yor - du. Re fah ın yük se li şin de ol du ğu ka dar, bu la ik le rin ham le yap ma - 163

164 sın da da bu nu gör mek ge re kir. Hat ta Uğur Mum cu nun kat le dil me - sin de ay nı an la yı şın et ki si var dır. Uğur Mum cu bü yük bir la ik sa - vaş çı sı ke si li yor du ve Uğur u böy le kul lan mak is te yen le rin kim ol - du ğu nu iyi bi li yo ruz. Yi ne Müs lü man lar eliy le na sıl vu rul du ğu nu söy le mek is te yen ke - sim ler var dı ve ha la Uğur Mumcu'nun ci na ye ti es ra ren giz li ği ni mu - ha fa za edi yor. Da ha ön ce de ba zı la ik ler vu rul du. Bun lar için de, ge ri ci ler vur du di ye yay ga ra ko pa rıl dı. Mu am mer Ak soy, Bah ri ye Üçok ci na ye tin de ol du ğu gi bi. Bun la rın da söy le me gö re ka til le ri bel li de ğil ve ke sin bu ra da da bir pro vo kas yon var dır. Ve iş te ge li - şen sa va şı ört bas et me de ve en önem li si top lu mu ya pay bir so run la meş gul et me de, bu pro vo kas yon lar kul la nıl mış tır. Bu, hem ger çek - leş ti ril miş hem ol duk ça da kul la nıl ma ya mü sa it uzun sü re li bir de - ğer len dir me du rum la rı ol muş tur. Şim di da ha da ge liş ti re bi lir ler mi bu nu? Ta bii ki ge liş ti re cek ler - dir. Hat ta Re fah bü yük bir teh li ke ola rak yük se li yor, ne re dey se bir ka bus gi bi İs tan bul u, Be yoğ lu nu da ele ge çir di di yor lar. Ba na gö - re gi dip in ce le mek ge re kir. Bel ki de Be yoğ lu nun ele ge çi ril me si bir pro vo kas yon dur. Ya ni ora nın özel lik le ri bel li dir. Re fah ora da, o keyf dü ze ni ne, dü ze nin aley hi ne bir ta kım dü zen le me ler ya pa cak tır. Ar dın dan la ik lik bu se fer çok da ha böy le ken di ni pi ya sa ya sür me ge rek çe le ri ni bu la cak tır. İs tan bul teh li ke de de ni le cek tir. İş te bu yüz den Ana yol par ti si, sos yal de mok rat la rın bir li ği çok ge rek li de - ni le cek. Böy le bir kaç yıl da ha bu se nar yoy la ida re edi le cek tir. Bü - tün işa ret ler bu nu gös te ri yor. İş te eko no mik so run lar bi raz da ha ört - bas edi le cek. Ger çek ten cen de re ye alı nan top lu mu ol duk ça ba sit gi - bi gös ter me ye ça lı şa cak lar dır. Çok iyi bi li ni yor, bu se çim gün le rin - de bir haf ta için de do la rın de va lüe de re ce si %20 ye ya kın dı ve yut - tu rul du. Bu gün yi ne bü yük bir eko no mik is tik rar pa ke ti çı ka rı lı yor, o da se çim hen ga me sin de çı ka rı lı yor. Yi ne da ha dün Şır nak çev re - sin de ço ğu ka dın ve ço cuk ol mak üze re uçak lar la bir köy de 23, bi ri - sin de 16, bi ri sin de 5-6, böy le 50 yi aş kın in sa nın kat le dil me si var - dır. Ba sın tek bir ke li mey le bu na do kun ma mış tır. Ce na ze ler da ha ora da, tel siz ha ber le ri ge li yor. Ve se çim hen ga me sin de o da git ti. He men bu ra da bir pa ran tez aça bi lir mi yim? Par ti niz se çim - 164

165 ler den ön ce hal kı boy ko ta ça ğır mış tı. Ay rı ca aday la ra yö ne lik ola - rak da ce za lan dır ma yo lun da bir uya rı da bu lun muş tu. Şim di ilk ge len so nuç la ra gö re, ge rek Re fah, ge rek se MHP ka zan dık la rı yer de hal kın ve ya seç men le rin ol duk ça kü çük bir ke si mi nin oyu - nu ala rak ka zan mış tı. Do la yı sıy la ar ka sın da her han gi bir seç men des te ği ol ma yan in san lar be le di ye ye ge ti ril di. Ki ye rel hal ka en ya kın yö ne tim ler ol ma sı ge re kir te o rik ola rak. Böy le bir du rum da her kes tah min edi yor ki, bu be le di ye ler ça lı şa ma ya cak, iş le ye me - ye cek. Böl ge de bu Re fah ve MHP, söy le di niz ki özel sa va şın araç - la rı ola rak ora ya ge ti ril di, ko ru cu baş la rı na bir de be le di ye baş - kan lı ğı sı fa tı ve ril di. Be le di ye ler, be le di ye baş kan la rı si zin uya rı la - rı nı zı din le mi yor, be le di ye baş kan la rı na kar şı tu tu mu nuz ne şe kil - de ge li şe bi lir, önü müz de ki dö nem de? Se çim adı na da ya tı lan özel sa va şa bi zim de da ya ta ca ğı mız dev rim ci sa vaş tır Po li ti ka mız yü rür lük te ol ma ya de vam ede cek tir. Ve bun la rın hep si nin özel sa vaş ta ra fın dan ta yin edil dik le ri açık tır. Di yar ba kır da da hil (ki isim isim de bu nu gös te rip ka nıt la ya bi li riz), ta ma men ata ma usu lüy le ge ti ril di ler. Her bi ri si nin de oy al ma du ru mu %5-10 ara sı dır. Re fah ın ada yı Di yar ba kır ın top lam oyu nun %10 uy la se - çil miş tir. Se çi me o ola ğa nüs tü bas kı ko şul la rı na rağ men ka tı lım ya rı ya rı ya dır. Bir de ka tı lan la rın ya rı sı boş oy kul lan mış tır, ge çer siz oy. Ge ri ye ka la nı da bi raz di ğer par ti ler ara sın da da ğıl mış tır. Be le di ye - ye ge çen, bir ta yin den öte ye an la mı ol ma yan bir ko num da, bu mev - ki yi iş gal edi yor. Ka bul et me ye ce ğiz. İs ter se %100 oy la da gel miş ol sun lar. Na sıl gel dik le ri ni bi li yo ruz. Ya ni gi din ba kın, mut lak si - lah la rın göl ge sin de bir se çim dir. Bi zim her han gi bir se çi me gir me du ru mu muz yok. Meş ru ol ma dı ğı gi bi he def tir. Biz yö ne le ce ğiz bun la ra. Bel ki bir tes lim ol ma, ken di ni af fet tir me fır sa tı ta nı ya bi li - riz. Eğer ıs rar eder ler se, halk düş man lı ğı tu tum la rı na ya vaş ya vaş yö ne le ce ğiz. Bun da da is tis na gör mü yo ruz. 165

166 Ger çek ten be le di ye ler özel sa va şın et ki li bir ka rar ga hı dır. Bun - dan son ra bu yön lü bi raz da ha şid det ey lem le ri ge li şe bi le cek tir. Da - ha ön ce biz bu ko nu la ra özel bir ağır lık ver mi yor duk. So nuç ola rak bu ye rel se çim ler, özel lik le Kürt kit le si için de özel an la mı olan bir bi çi me dö nüş tü rül dü. Kürt hal kı DEP e il gi si ni gös ter mek le de mok - ra tik bir adım at mak is ti yor du. Ma a le sef tüm iyi ni yet le ri mi ze rağ - men bu na fır sat ve ril me di. Ve il le bu ye rel se çi min öz gün lü ğü ne - re de dir de ni le cek se şu nu söy le ye bi li riz: Özün lü ğü, eğer DEP ka tı - la bil sey di, de mok ra tik ya nı ağır ba san bir se çim ola bi lir di. Ama bu da çok yön lü plan lan dı ğı gi bi, fır sat ve ril me yen, bir çok he sa bı bo za bi le cek bir ge liş mey di. Şöy le PKK nin se si dir, şöy le Apo nun ta li ma tı dır de yip bu par ti ger çek ten iş le mez du ru ma ge ti - ril di. Bu sa de ce Kürt ler açı sın dan da bir an ti-de mok ra tik ge liş me de ğil di. Bu te mel de Tür ki ye hal kı nın da de mok ra si se çe ne ği bi raz ge liş me sağ la ya bi lir di. Bun dan da kor kul du. Çün kü ilk de fa ge niş bir halk yı ğı nı de mok ra tiz me açık bir par ti ye ta ban teş kil ede cek ti. Cum hu ri yet ta ri hin de bu ol duk ça ye ni bir ge liş me dir. İş te bu ra da dar be ya pıl dı di yo ruz. Hal kın le gal bir par ti ye de mok ra tik bir te mel ol ma ma sı için özel sa vaş çok et ki li dev re ye gir di. Bu önem li bir ge - liş me dir. Ama bu böy le ol du di ye de ses siz mi kar şı la na cak tır? Ha yır, vur - gu lan dı ğı gi bi Kür dis tan da da ya tı lan bir özel sa vaş tır. Ona kar şı da bi zim da ya ta ca ğı mız bir dev rim ci sa vaş tır. Biz, bu nu de mok ra tik bi çim de gö tü re lim, si ya sal ya nı ağır ba san bir tarz da gö tü re lim. Ama fır sat ve ril me di ği ne gö re bu şid de te da ya lı ola rak gö tü rü le cek - tir. Bun dan son ra Kür dis tan da iç sa va şın da ha da yo ğun laş ma sı gi - bi bir so nu cu da bu ye rel se çim ler do ğu ra bi lir ve ya böy le ça tış ma la - rın yo ğun laş ma sı, bu se çim man tı ğıy la da bağ lan tı lı dır. Se çi me gi - ril sey di de, gi ril me sey di de böy le bir ha zır lı ğı mız var dır. Ken di kit - le mi zi her ko şul al tın da hem ko ru ya bi le cek, hem sa vaş tı ra bi le cek du rum day dık. Si ya si se çe ne ğe iş ler lik ka zan dır mak için de ken di - mi zi ha zır la mış tık. İş te işin bu yö nü bi raz iş le mez du ru ma gel di. Bel li ki şid det yö nü bun dan son ra da ha ağır ba sa cak. Bu si vil odak lar di ye ta bir ede bi le ce ği miz ke sim ler de da ha ge - niş çe he def du ru mu na ge le cek tir. Özel lik le MHP baş ta ol mak üze re. 166

167 Bu ko nu da dev rim ci ha re ke tin üze ri ne ge len si ya si çev re le ri çok et - ki li bir bi çim de kar şı mı za ala ca ğız. Bi zim da ha so mut ola rak ya pa - ca ğı mız ya kın sü reç te bir af çı kar ma, bu hem köy ko ru cu la rı için olur hem de se çim le sö zü mo na ba şa ge len ler için ola bi lir. De ğer len - di rir ler se, po li ti ka mız ta bii ki baş ka tür lü olur. De ğer len di re mez ler - se çok sert bir şid det le kar şı lık gör me le ri gi bi bir du rum la da kar şı kar şı ya ge le bi lir ler. Bu da iç sa va şın da ha da ge liş me si dir. SHP'ye ver di ği miz ders çok uya rı cı ve bi ti ri ci dir So ru nu za iliş kin ufak bir ek da ha yap ma ge re ği ni du yu yo rum. Bi lin di ği üze re bi zim kit le ta ba nı mı zın, Kürt hal kı nın özel lik le yo - ğun bu lun du ğu alan lar da mev cut dü zen par ti le ri nin ken di ara la rın - da ki kon sen sü sü boz ma ve de rin bir is tik rar sız lı ğa yol aç ma gi bi bir ge liş me yi or ta ya çı kar ma sı da var dır. Ki bu, 1991 se çim le rin de SHP ile bir pro to kol da hi lin de se çi me gir me nin et ki si ni gös ter di. As lın da SHP ile bir se çi me gi der ken ve ya des tek ler ken iyi ni yet liy dik. De - mok rat ol du ğu na ih ti mal ver mek is ti yor duk. Fa kat ken di le ri nin de - mok rat lık tan, özel lik le de si ya sal ge liş me ve çö züm yol la rın dan bir şey an la ma dık la rı or ta ya çı kın ca, bi lin di ği gi bi o pro to kol iş le me di. İnö nü ön der lik li ve da ha son ra Ka ra yal çın ile bir lik te HEP ve DEP li le rin üze ri ne şid det le git me le ri söz ko nu su ol du, dış ta lan dı, par ça lan mak is ten di. Kı sa ca tes lim alın ma ya ça lı şıl dı lar. Bu na kar şı bi zim de bir et ki miz ol du. Ve da ya tı lan tes li mi ye tin, dev le tin da yat ma sı ol du ğu, DEP in bu na alet ol ma ma sı ge rek ti ği, kit le le ri mi zin bu na fır sat ver me ye ce ği bi çi min de bir tav rı mız söz ko nu su ol du. Ni te kim bu ta vır SHP yi ol duk ça zor la dı. Bi lin di ği üze re or tak ka tı lım la zor lan dı. Pro to ko le sa hip lik ede me di, tu tar sız - lık tı. Tu tar sız ol du ğu için kit le ler den onay da ala ma dı. As lın da tu - tar lı ol sa lar dı, so nu na ka dar pro to ko lü sa vu na bi lir ler di. Kürt hal kı - nın tem sil ci le riy le par la men to ça tı sı al tın da bu lun mak de mok ra tik bir tu tum dur ve so nu na ka dar da sa vu nur duk. Bu il ke li yak la şım dır. Eğer her tür lü şo ven sal dı rı la ra kar şı bu ce sa re ti gös ter miş ol sa lar dı, ke sin lik le bu se çim le rin ka de ri de ği şik olur du. Ben bu ko nu ya da 167

168 açık lık ge tir me nin çok önem li ol du ğu ka nı sın da yım. Onun için bi - raz aç tım. Ter si ni ser gi le di. Ney di o? Ör ne ğin Feh mi Işık lar ki şi li - ğin de gö rül dü ğü gi bi bel li bir kol tuk kar şı lı ğın da par ça la ma ya ça - lış tı. Gös ter dik le ri tu tum dan vaz ge çi ril me le ri ve dü zen sı nır la rı na çe kil me le ri şart ko şul du. Ta bii bu bi zim kit le miz de de nef ret le kar - şı lan dı. Ge le nek sel ke ma list po li ti ka nın tes li mi ye ti dir de nil di ve böy le ce SHP den uzak laş ma ol du. Git tik çe Kür dis tan da SHP nin ta ba nı eri di. Bir de önem li oran da met ro pol de Kürt yı ğın la rı var dı. Ger çek ten yüz bin ler le ifa de ede bi le ce ği miz bir kit ley di. Bun lar da bi zim ta ba - nı mız dı. Bun la rın en baş ta da İs tan bul, An ka ra, İz mir, Adana'da SHP den çe kil me le ri söz ko nu suy du. Ni te kim çok çar pı cı bir bi çim - de ye rel se çim ler de bu et ki nin na sıl be lir le yi ci ol du ğu or ta ya çık tı. Son de ğer len dir me le rin ışı ğın da ra hat lık la söy le ye bi li riz ki, SHP %12 ye düş müş se ve bü tün o bü yük şe hir be le di ye le ri ni kay bet miş - se des te ği mi zi çek me miz den ötü rü dür. İs tan bul u bi zim des tek le - me miz ha lin de (ki bi zim des tek le me miz Tür ki ye so lu nun da önem li bir ke si mi nin des tek le me si ha li ne ge lir di), ke sin lik le ka zan dı rır dı. İz mir de, An ka ra da ke sin lik le ka zan dı rır dı. Ada na da bu ta ma men böy le dir. SHP ger çek ten böy le çok kör bir si ya si yak la şım la ken di so nu nu ge tir di. SHP yi böy le tü ke ten ve onun ar dın dan da CHP ge - le ne ği ni, en es ki ke ma list par ti yi bu gün %10 la ra dü şü ren, ta ma - men dev rim ci de mok rat lık tan hiç na si bi ni ala ma ma la rı, hat ta bu na kar şı ol ma la rıy dı. Geç miş te de özel lik le ko mü nist ha re ke te, yi ne di - ğer dev rim ci-de mok rat ha re ket le re kar şı ay nı oyu nu oy na dı lar. On - la ra kar şı oy na dık la rı oyun ba şa rı lıy dı. CHP ge le ne ği, M. Ke mal ge le ne ği ko mü nist par ti le ri de ça ğır dı, ama komp loy la gö tür dü. Dev- Genç ha re ke ti za ma nın da da bel li bir il gi gös ter di, son ra iha net et ti. Ve böy le hep üst te de kal dı, var lı ğı nı sür dür dü. So lu ol duk ça kul lan dı. Bu ge le nek bi zim ha re ke ti de bu te mel de kul lan mak is te di. Za ten yak la şım la rı bu nu ifa de eder. Ama bi zim de ger çek ten dev rim ci bir tak ti ğe ağır lık ver me miz den do la yı, bi zi kul lan mak is te yen le ri kul - lan ma du ru mu muz or ta ya çık tı. Bi rin ci kul la nı şı; par la men to yu en azın dan de mok ra tik tar tış ma ya gö tür me de de ğer len dir dik. Tü müy le 168

169 par la men to yu ka pat tık la rın da et ki li bir boy kot tak ti ğiy le ge nel de CHP ge le ne ği ni, özel de SHP yi tü ken mek le, eri mek le yüz yü ze bı - rak tık. İkin ci önem li bir hu sus Re fah ın du ru mu dur. Bu Re fah de ni len çok çar pı cı be la na sıl or ta ya çık tı? Onun da bi zim or ta ya çı kar dı ğı - mız ge liş me ler le ya kın dan bağ lan tı sı var. Bu ra da adı nı ver mek is te - me di ğim çok önem li bir dev le tin bü yü kel çi li ği şu nu söy le ye bi li yor: Siz bü yük boş luk ya ra tı yor su nuz. Bu boş luk tan İs lam cı lar ya rar la - nı yor ve biz bun dan çok ra hat sı zız. Ulu sal so run çö züm len mez se bu bü yük teh li ke ora da bi te bi lir. Böy le net di le ge ti ri len bir gö rüş söz ko nu su. Bi ze le gal si ya set yap ma fır sa tı ve ril me di ği için, ke ma lizm de Kürt kit le si üze rin de et kin li ği ni tü müy le yi tir di ği için, ge ri ye et ki li bir ses ola rak İs lam cı lık ka lı yor. İs lam cı lık da özel lik le Batı'nın he - sa bı nı bo zu yor. Ba tı için İs tan bul un git me si tüy ler ür per ti ci dir. Er ba kan ın de yi - şiy le, İs tan bul un ikin ci de fa fet he dil me si dir. Ye ni bir Fa tih ola - rak gö rü yor ken di si ni. Ba ka lım Er ba kan ın so nu na sıl ola cak? İkin ci bir Fa tih di ye ben ka nı be lirt mi yo rum, öy le id dia edi li yor; so nuç la rı ola cak. Bu nun ya nın da bü tün Kürt kit le le ri nin ol du ğu yer - ler de de ge liş me si var. Kürt il le rin de ke sin üs tün lü ğü var, hem de ezi ci bir bi çim de. Bu ra da ki boş lu ğu muz or ta ya çı kı yor. Biz Re fah a da fır sat ver me ye ce ğiz. Özel sa va şın em rin de ki ki şi lik le rin hep si ne yö ne le ce ğiz. Ama yi ne de bir ge liş me dir. Ben bu Tür ki ye nin si ya si du ru mu nu da ya kın dan et ki li yo rum. Kim bu nu or ta ya çı kar dı? Biz. Bu ko nu da bir nok ta yı da ha vur gu la mak is ti yo rum. Özel lik le De - mi rel baş ba kan ol du ğun da bu ko nuy la il gi li de ğer len dir me de şu nu söy le miş tim: Na sıl baş ba kan ol du ğu nu bil mi yor. O za man 100 bin oy far kıy la si ya si hak la rı nı el de et ti. Bir ANAP ik ti da rı na kar şı bi - zim çok aman sız mü ca de le miz ol ma say dı, de ğil De mi rel in si ya si hak la rı nı el de et me si, çok tan me zar olup çık mış tı. Si ya si mev ta ol - du ğu nu za ten ken di si söy lü yor du. Da ha ayak tay ken be ni bir si ya si mev ta yap mak is ti yor lar di yor du. Onu di ril ten bi zim ha re ke tin ANAP ı ge ri let me siy di. Eğer biz ANAP ı ge ri let me sey dik, müm - kün müy dü De mi rel gi bi bir ki şi li ğin tek rar si ya set te yük sel me si. 169

170 Ni te kim baş ba kan ol du, cum hur baş ka nı ol du. Yo la çı kış vi ze si ni ve ren bi ziz. Bu nu kim se in kar ede mez. Er ba kan a da çı kış vi ze si ni ve ren bi ziz. Kür dis tan da ki boş lu ğu biz ya rat ma say dık, bu nu her kes çok iyi bi lir. Es ki den ora lar hep CHP nin, DYP nin ka le siy di. Ama on la rı vu ra vu ra, ge ri le te ge ri le te boş luk çık tı ve onu da Re fah de - ğer len dir di. Ta bii na sıl ver miş sek, al ma sı nı da bi li riz, o ay rı me se le. Şim di lik bu önem li bir si ya si ge liş me dir. SHP nin eri til me si bi - zim le çok ya kın dan bağ lan tı lı dır. Ve şu nu çok açık ça be lirt mek is ti - yo rum: Dev rim ci ler ken di ya sal par ti le riy le böy le si ya si plat form la - ra ko lay ko lay gi re mez ler. Gir mek is te se ler de ger çek ten alı nan ted - bir ler le çok sı nır lı bir oy yüz de si ne an cak sa hip çı ka bi lir ler. Ama et ki le me le riy le bü tün dü zen par ti le ri ni sar sar lar. Ni te kim or ta ya çı - kan da bu ger çek lik. Çok cid di bir si ya si is tik rar sız lık söz ko nu su - dur. ANAP li de ri, denk kuv vet le rin bir si ya si or ta mı da ha da den ge - siz leş ti re rek ger gin li ğe doğ ru gö tür me du ru mu var dı, şek lin de ko - nu şu yor. Şüp he siz özel sa vaş tu ga yı is tik rar is te ye cek tir; iki bu çuk par ti is te ye cek tir. Ama kit le ler bu de fa bi raz ho mur dan mış tır, on lar bu nu ko lay ka bul ede mez ler. Ya ni her şey özel sa vaş kur may lı ğı nın ka fa sı na gö re ge liş mez. Kar ga şa ge li şe rek de vam ede cek tir. Biz de dev rim ci iç sa va şı da yat - tı ğı mız için, bu iş ler de hız la nıp gi de cek tir. Bu si ya sal çö züm le, o çok par ti li, ger çek ten de mok ra tik bir se çim le aşı la bi lir, ya kar ga şa de rin le şir, de rin leş tik çe de bu na lım ge li şir. Bu na lım da sa va şı bes - ler. Böy le so mut bir et ki le me du ru mu muz da var. Bel ki sık sık sor - mak is ti yor su nuz. Ya kın se çim le re iliş kin ne ler söy le ne bi lir? Da ha ile ri de soh bet ler de so ru la cak tır. Şim di ge nel bir ce vap ver mek le ye - ti ni yo rum. As lın da boy kot ola yı nın %60 ci va rın da ol du ğu nu söy le - ye bi li rim. Kal dı ki bu ger çek çi bir ra kam da ola maz. Çok ağır bas kı or ta mın da böy le bir ora nı ya ka la mak ba na gö re %80 den aşa ğı bir ra kam de ğil dir. Boy kot tak ti ği tut muş tur ve en önem li si de si ya si so nuç la rı an - lam lı dır. Kürt kit le mi zin SHP ye ver di ği ders çok uya rı cı dır ve SHP yi bi ti ri ci dir. Bu nun ya nın da or ta ya çı kan boş lu ğun Re fah ta ra - fın dan dol du rul ma sı da bi zim için pek ka yıp an la mı na gel mez. Na sıl ver miş sek öy le al ma sı nı da bi le ce ğiz. Biz tak tik yap ma sı nı bi li riz. 170

171 SHP nin ya nı sı ra ko a lis yo nun di ğer or ta ğı DYP se çim kam - pan ya sı bo yun ca sık sık par ti niz den söz et ti. Hat ta DYP Ge nel Baş ka nı ve Baş ba kan Tan su Çil ler DYP ye ve ri len her oy PKK ye sı kı lan kur şun dur şek lin de bir se çim pro pa gan da sı yü - rüt tü. Ve so nuç ola rak ge len son bil gi le re gö re DYP be lir li bir dü - şüş kay det me si ne rağ men Tür ki ye de şu an da son se çim ler de en çok oy alan par ti du ru mun da. Bu se çim le rin so nuç la rı Kürt me se - le si nin çö zü mü nü ne şe kil de et ki le ye bi lir siz ce? Özel sa vaş tak tik le ri ne ka na cak de ği liz Ger çek ten Tan su Çil ler bü tün gü cüy le üze ri mi ze gel di. Bir oy PKK ye bir kur şun de mek tir slo ga nıy la çok aşı rı kış kır tı lan, şo - ven ce bir his te ri ye ka pı lan yı ğın la rı DYP ye çek mek is te miş tir. Al - dı ğı oy ger çek ten git tik çe düş me eği li min de dir. Dev le tin ola ğa nüs tü des te ği ne (ben bun la rı söy le mi yo rum, mu ha le fet li de ri de söy lü yor) yi ne hiç bir par ti nin kul lan ma dı ğı bir bi çim de dev le ti kul lan ma sı na rağ men an cak %20 le re ula şa bil miş tir. Bu ka dar dev le ti ar ka sı na alan bir par ti nin (ki bu na en son ABD li de ri nin de des tek le me si da - hil dir), bu du ru ma düş me si onun ba şa rı lı ol du ğu nu gös ter mez; önem li bir çö zü lüş le kar şı kar şı ya ol du ğu nu gös te rir. Eğer baş lan - gıç ta ki gi bi ılım lı bir po li ti ka yı esas al say dı, emi nim ki Doğ ru Yol un ve bu nun la bağ lan tı lı ola rak SHP nin oy yüz de si %40 lar - dan aşa ğı düş mez di. Ya ni bas kı po li ti ka sı, ko a lis yon hü kü me ti ni ye - nil gi ye gö tür müş tür. Hiç şüp he siz bun da bi zim di re ni şi mi zin çok bü yük ro lü var. On lar aman sız sal dır dı, biz de aman sız di ren dik. So nuç ise Tür ki ye nin si ya si ya pı sı nın mu az zam bir al tüst olu şu dur. Cum hu ri yet ta ri hi ilk de fa ku ru cu par ti nin eri di ği ni gö rü yor ve kar şı ol du ğu bir par ti nin yük se li şi ne ta nık olu yor. Ger çek ten bu nu do ğu - ran te mel de bi zim dev rim ci tak tik le ri miz dir. Bu ara da Ana yol for mü lün den çok söz edi li yor. Bu ko nu - da ki gö rü şü nüz ne dir? Se çim ler den son ra böy le bir ola sı lık söz ko nu su ola bi lir mi siz ce? Böy le bir ge liş me ola bi lir. 12 Ey lül ana ya sa sın da iki bu çuk ve - ya üç par ti dü şü nü lü yor du. Bir mer kez, bir mer kez sağ, bir mer kez 171

172 sol. Özel lik le çok par ça lan mış lık si ya sal is tik rar sız lı ğa yol açı yor. He le bi ze kar şı yü rü tü len özel sa va şım söz ko nu su ol du ğun da bu da ha da önem ka za nı yor. Do la yı sıy la dü ze nin mer kez bir par ti ye şid det le ih ti ya cı var dır. Bu mer kez par ti si (dü ze nin man tık sı nır la rı da hi lin de söy lü yo rum) Ana yol for mü lün de an cak di le ge ti re bi lir. Bu yön lü ça lış ma lar hız ka za na bi lir. Bu nun dı şın da mer kez sol bir par ti ola rak da, sos yal de mok rat ge çi nen par ti ler den ye ni bir par ti - nin or ta ya çı ka rıl ma sı yö nün de ki ça lış ma lar ıs lah ola bi lir. Ya ni bir de bu yön de to par lan mış bir par ti sa nı yo rum gün dem leş ti ri le cek tir. Üçün cü sü Re fah ın kol tuk al tı na alın ma sı, ya ni bir mer kez sağ par ti nin dü zen man tı ğı na gel me si, de ne tim le ye ni den ge liş ti ril me si söz ko nu su ola cak tır. Se çim ler den ön ce Re fah ın bir çok emek li ge ne - ra li (bun lar bi ze gö re özel sa vaş ele man la rı dır) bün ye si ne kat tı ğı ve bu yön lü Re fah ın kol tuk al tı na alın ma sü re ci nin hız ka za na ca ğı, do - la yı sıy la Re fah ın da mer kez sağ par ti ola rak dü zen de ki ye ri ne otur - tul ma ya ça lı şı la ca ğı ke sin dir. Bu yön lü ça lış ma lar hız ka za na bi lir. Re fah Par ti si nden söz et ti niz. Re fah, ge nel Kürt seç men ler ara sın da ve ay rı ca bel ki de bek len me dik bir şe kil de İs tan bul gi bi Tür ki ye nin çok önem li bir ken tin de de son ge len bil gi le re gö re bü yük ba şa rı ka zan mış du rum da. Aca ba Batı'nın da Tür ki ye de ki son se çim ge liş me le rin den, Re fah ın ge liş me sin den son ra ür ke ce - ği dü şü nü le bi lir mi? Ay rı ca Re fah ın ge liş me si Kürt me se le si ni ikin ci sı ra ya ite bi lir mi? San mı yo rum. Bi zim de edin di ği miz iz le nim le re gö re ger çek ten Ba tı, Re fah ın yük se li şi ni, özel lik le de İs tan bul gi bi ba zı met ro pol kent ler de de var lı ğı nı et ki li bir bi çim de gös ter me si ni kuş ku ve de rin bir en di şey le kar şı la mak ta dır. Yal nız bu ko nu da ya pay bir müs lü - man-la ik ça tış ma sı ya ra tıl dı. Biz ce bu ça tış ma Kür dis tan da ki özel sa va şı ört bas et mek için ge liş ti ril miş bir tak tik ma nev ra dır. Hat ta bu nun için bir Si vas kat li a mı bi le dü zen len miş tir. Hep si gün de mi sap tır ma gi ri şim le ri dir. Ama Ba tı için Re fah ın ge li şi mi son de re ce en di şe ve ri ci dir. On lar bu ge liş me le rin Kürt me se le si ne bağ lan tı sı nı çok iyi bi li yor lar ve bi ze de söy lü yor lar: Siz si ya si boş luk ya ra tı - yor su nuz. Bu si ya si boş lu ğu Re fah dol du ru yor ve biz de bun dan ol - duk ça ra hat sı zız. Ya Tür ki ye Kürt me se le siy le çö züm ge ti rir, ya da 172

173 Re fah ın bu du ru mu nu hal let me si ge re kir. De di ğim gi bi bu da iki yol la olur: Ya Kürt me se le si ne iliş kin si ya si çö züm hız ka za na cak; ya da Re fah ı sı kı bir de ne tim al tı na ala cak lar dır. Aşa ğı yu ka rı önem li bü tün par ti le ri göz den ge çir dik. Bir de geç ti ği miz haf ta içe ri sin de Cum hur baş ka nı Sü ley man De mi rel in önem li bir açık la ma sı ol du. Ha tır lar sı nız ik ti da ra gel di ği za man Di yar ba kır da yap tı ğı bir açık la ma da, Kürt re a li te si ni ta nı yo ruz de miş ti, an cak bu ko nu da bir ge liş me ol ma dı. Son açık la ma sın - dan sa nı yo rum si zin de ha be ri niz var: İs te yen Kürt'tür, is te yen Kürt lü ğü nü sa vu na bi lir şek lin de bir açık la ma yap tı ve hem de il - ginç bir dö nem de. Siz ce Cum hur baş ka nı De mi rel in son çı kı şı Tür ki ye nin Kürt me se le sin de ki po li ti ka sın da her han gi bir de ği - şik li ği ifa de edi yor mu, yok sa baş ka an lam la rı mı var? Dik kat eder se niz ben ge çen yıl Mart ba sın top lan tı sın da bir hu su - su vur gu la mış tım. Yi ne o gün ler de Özal ın ateş kes çağ rı mı za olum lu yak la şı mı söz ko nu suy du. Özal ın ölü müy le ve ya öy le bir du ru ma dü - şü rül me siy le ateş kes bo zul du, yü rü ye mez du ru ma ge ti ril di. Çün kü bir mu ha ta bı Özal dı, bir mu ha ta bı da biz dik. Bu ko nu da sa yın Ce lal Ta - la ba ni de az çok ara bu lu cu luk ro lü ne ben zer bir ro lün sa hi biy di. Da ha son ra De mi rel in o sert lik po li ti ka sı nı esas al dı ğı nı, 28 is - yan bas tı rıl dı, 29 un cu su nu da ben bas tı ra ca ğım di ye bü yük bir hırs la bas kı po li ti ka sı na sa rıl dı ğı nı bi li yo ruz. Bu bas kı po li ti ka sı Tan su Çil ler hü kü me tiy le da ha da şid det len di ril di. Az ön ce bah set - ti ğim gi bi ken di hü kü me ti nin önem li öl çü de yıp ran ma sıy la so nuç - lan dı. Tam bu sı ra da De mi rel in tek rar baş ba kan ol du ğu za man söy - le di ği ne ben zer Kürt kim li ği ni ka bul edi yo rum şek lin de ba zı söz - ler sar fet ti ği ni biz de ba sın dan iz le dik. İs te yen Kür düm di ye bi lir ifa de si yo rum cu la ra gö re de bu ye ni pro je nin bir baş lan gı cı dır şek lin de de ğer len di ril di. Şu nu da ek le miş tim: Eğer De mi rel 6 ay bu özel sa va şın ge li şi mi ni gö rür se ve biz de ken di dev rim ci sa va şı mı mı zı sür dü rür sek, Özal ın ol du ğu nok ta ya tek rar ge le bi lir, şek lin de bir de ğer len dir mem var dı. Bi zim dev rim ci mü ca de le yi böy le ge liş tir me miz De mi rel i de Özal - va ri bir tu tum içi ne çe ke bi lir. Eğer bu nok ta ya bi raz gel miş se ve ya zo run lu luk tan do la yı böy le söz ler söy lü yor sa bu de mok rat lı ğın dan 173

174 ve ya ulu sal so ru na iyi ni yet li ce çö züm ge tir mek is te di ğin den de ğil; Tür ki ye nin baş ka se çe ne ği nin kal ma ma sın dan do la yı dır. Ağır eko - no mik bu na lım De mi rel i Kürt me se le sin de da ha ılım lı bir nok ta ya ge ti re bi lir. Ama bu ko nu da ke sin bir şey söy le ye cek du rum da de ği - lim, çün kü De mi rel in çok tak tik yap tı ğı nı da iyi bi li yo rum. Bu Mart ta rih li Brük sel Kon fe ran sı nda ye ni bir ateş - kes öner di niz. PKK nin ikin ci ateş kes pla nı di ye ga ze te le re yan sı - dı. Fa kat bu ko nu da Türk ma kam la rın dan her han gi olum lu, cid - di bir ya nıt gel me di. Aca ba par ti niz şim di ye ka dar ki gi ri şim le rin - de, özel lik le bu son gi ri şi min de ne den bir mu ha tap bu la ma dı? Biz kan do lu bir yo la gir me den mu ha tap is ti yo ruz Bu, dü ze nin ken di si ne duy du ğu gü ven siz li ğe bağ la na bi lir. Dik - kat edi lir se hal kın de mok ra tik tav rı te me lin de si ya sal çö züm yo lu nu öner mek, ken di ne gü ven me se le si dir. Hak lı lı ğı na ve hal kı na gü ven - me me se le si dir. Biz hak lı lı ğı mı za ve hal kı mı za gü ven di ği miz için de mok ra tik yön tem le ve as ke ri çö züm ye ri ne gi de rek si ya sal çö - züm le ifa de edil me si ni doğ ru bu lu yo ruz. Böy le bir mü ca de ley le de ken di amaç la rı mı za ula şa ca ğı mı za ina nı yo ruz. Da ha uy gar ca bir yön tem de gör mü yo rum. Şim di TC yet ki li le ri nin bu ko nu da bi zi mu ha tap ka bul edip et - me me si sa de ce ka fa la rı nı ku ma göm mek le ve de ve ku şu po li ti ka - sıy la bağ lan tı lı dır. Bir ger çek var dır ve bu ger çe ğin te mel gü cü bi - ziz. Şim di ya pay ba zı par ti ler oluş tur mak is ti yor lar. Ben çok er ken - den bir uya rı yap mış tım. Kal dı ki hü kü me tin sa ğın da so lun da iki ta - ne iş bir lik çi Kürt de var. Ame ri ka ya da git ti ler. Bir Kürt pro je si ni de on lar la yap mak is ti yor lar dı. Aşi ret şef le ri ni An ka ra ya ça ğır dı lar. On lar la bir kaç pro je ge liş tir mek is te di ler. Şe ra fet tin El çi ve KDP nin ba zı tem sil ci le ri eliy le sah te bir Kürt par ti si ni tek rar gün - de me so kup bir Kürt mu ha ta bı ya rat mak is te ye bi lir ler. Öy le Kürt le - ri ya rat mak hiç zor de ğil, yan la rın da çok. Ama bu çö züm ola maz. Çö züm ger çek ten hem böy le so ru nu or - ta ya çı ka ran, hem de çöz mek için si ya sal, as ke ri ola rak bu se vi ye ye 174

175 gel miş olan ha re ke tin ken di si dir. Bu nu gör mek, ger çe ği gör mek tir, de ve ku şu po li ti ka sın dan vaz geç mek tir. Hü kü me tin bu ko nu da ken - di si ni da ha da tü ke te cek bir ko nu ma ge tir me me si için ya pa ca ğı en an lam lı se çe nek si ya sal gö rüş me yo lu na hız la kay ma sı dır. Yi ne De - mi rel in de Özal dö ne min de ol du ğu gi bi si ya sal çö züm yo lu na zor - luk çı kar ma sı de ğil, bu çö züm yo lu nun ge liş ti ril me si için ken di yet - ki si ni ve ya var sa gü cü nü doğ ru kul lan ma sı dır. Eğer bun lar ta ra fın dan ger çek ten sı nır lı da ol sa ba zı olum lu adım lar atı lır sa biz de ol duk ça ha zır lık lı yız. Eğer si ya si çö züm yo lu ol maz sa, as ke ri çö züm yo lu nu da gün de me so ka bi li riz. Zor yo lun - dan, kan do lu bir yol dan dön mek is te riz. Ama bü tün bu iyi ni yet çağ rı la rı mız, ikin ci ateş kes çağ rı mız da kar şı dan mu ha tap bu la maz - sa (as lın da biz mu ha tap bu la mı yo ruz, yok sa biz mu ha tap ola rak or - ta da yız), ıs rar la ken di le ri nin mu ha tap ol ma dı ğı nı söy ler ler se, san ki ka ran lı ğa ko nu şu yor mu şuz, du va ra ko nu şu yor mu şuz gi bi dav ra nır - lar sa dö kü le cek kan dan ken di le ri so rum lu dur. Bu ve si ley le de ger - çek ten ka mu o yu na şu nu söy le mek is ti yo rum: Biz so nu na ka dar ba - rı şa, si ya si çö züm yo lu na ve onun de mok ra tik tar zı na va rız. Türk hal kıy la eşit ve öz gür ko şul lar da çö züm yo lu na va rız. Bu ra da he men bir şey so ra bi lir mi yim? Bu si ya si çö züm ve ya de mok ra tik çö züm de yim le ri ni çok sık kul la nı yor su nuz. Özel lik le Brük sel Kon fe ran sı na gön der di ği niz me saj da, baş ka bir ta kım açık la ma la rı nız da (as ke ri çö zü mün ne ol du ğu nu şim di her kes bi - li yor, si zin tel siz ha ber le rin den her gün çok yo ğun ça tış ma ha ber - le ri, ope ras yon ha ber le ri, ölüm ha ber le ri vs. ge li yor) si ya si çö züm ve ya de mok ra tik çö züm de di ği niz ne dir; so mut bir pro je niz var mı, bu nu açık la ya bi lir mi si niz? Du yar lı lı ğı mız ve kont ro lü müz ol maz sa so kak lar her gün ce hen ne me çev ri lir Ga yet ta bii. Ta rih bo yun ca var olan Türk- Kürt iliş ki le ri ni ye ni - den dü zen le mek is ti yo ruz. Türk- Kürt iliş ki le ri ta rih te var dır. Sul tan Sel çuk tan baş lar Ya vuz da do ru ğa ula şır. M. Ke mal le cum hu ri ye - 175

176 tin ku ru lu şun da te mel teş kil eder. Bu iliş ki nin ön ce ka bul edil me si ge re kir. Ta rih ki tap la rın da cilt ler do lu su iş le nir. Ön ce ka bul edil me - si ne, son ra bas kıy la Kürt hal kı nın aley hi ne tüm ulu sal de mok ra tik ta lep le ri nin tas fi ye si ne, kim li ği ni in ka ra ve hat ta yok et me ye ka dar gi den kör bir şid det po li ti ka sı var dır. Bu nun aşıl ma sı nı is ti yo ruz. Bel li baş lı bir kaç esas tan bah se de ce ğim: Bir, Kürt- Türk iliş ki le - ri nin ka bul edil me si. İki, Kürt hal kı üze rin de ki şid det po li ti ka sı nın, asi mi las yo nun ve Kürt kim li ği nin eri til me si nin ar tık so na er di ril me - si. Üç, her hal kın ulu sal kim li ği ne uy gun or tak ku rum laş ma la ra da - ya nan ye rel, fe de ral mec lis ler ve on la ra da ya lı hü kü met ler le or tak - la şa fe de ral mec lis ve par la men to lar sis te mi ne ge çil me si ge re ki yor. Bi zim çok so mut ola rak çö züm yo lu di ye bi le ce ği miz bu dur. Ya ni bü tün iliş ki le rin ye ni den göz den ge çi ril me si ve dü zen len me ge re ği nin ka bul edil me si; si la hın göl ge si, bas kı nın et ki si al tın da de - ğil, tam bir öz gür ira de ye da ya lı ola rak bu nun ge liş ti ril me si dir. Bu ka bul edi lir se Tür ki ye nin mev cut sı nır la rı da hi lin de iki hal kın ger - çek ten öz gür ira de le ri ne da ya lı ve şim di kin den çok da ha güç lü kar - deş li ğe im kan ve re cek dü zen le me le re ra hat lık la gi di le bi lir. Faz la kav ga et me den de bu müm kün dür. Ben bu na ina nı yo rum, fa kat kar - şı da mu ha tap yok. Zor kul lan ma mak, asi mi las yo na son ver mek, hat ta si lah la rın göl ge si nin dı şın da ol mak tan bah set ti niz. An cak bu gün baş ta ge - nel kur may baş kan lı ğı, da ha son ra ka mu o yu nun önem li bir bö lü - mü par ti ni zi şid det uy gu la mak la, vah şet, kat li am ger çek leş tir mek - le suç lu yor. Do la yı sıy la şim di şid de te kar şı yım di yor su nuz. Ama bir yan dan da par ti ni zin böy le bir pra ti ği suç la nı yor, eleş ti ri li yor. Bu ra da bir çe liş ki yok mu? Şim di bu nu ba na so ra ca ğı nı za oku du nuz; tek rar be nim de oku - ma ma ge rek var mı? Ga bar ete ğin de, Şır nak ve Şo ke kö yün de bom - bar dı man da ya şa mı nı yi ti ren le rin isim le ri ni ve so yad la rı nı ver miş - tik. Do ğum ta rih le ri de var dır. Tam 16 ki şi bu ra da öl müş tür. Yi ne Eruh un Zi ver kö yün de bom bar dı man so nu cu ya şa mı nı yi ti ren köy - lü le rin ad la rı nı, so yad la rı nı ve do ğum ta rih le ri ni de al dık. Bu ra da da sa yı tam 23 tür ve lis te nin al tın da da da ha di zi li yor. Yal nız se çim gü nün de ki bom bar dı man lar da kat le di len köy lü sa yı sı 50 yi aş kın - 176

177 dır. İsim le ri bel li dir, ben bun la rı abart mı yo rum. Ba sı na da tek ke li - mey le yan sı ma mış tır. Vah şe ti uy gu la yan kim? Ço luk ço cuk vu ru lu - yor de ni li yor? Yaş la rı kaç tır, onu da in ce le yin. Bi raz ger çek çi ol - mak ge re ki yor. Biz kaç ço cuk ve ka dın vur mu şuz? Kont ro lü müz dı - şın da, özel lik le çok öf ke li ba zı genç ler bir yer le re bom ba bı ra kı yor - sa bu na PKK nin tak ti ği di ye mez si niz; biz bun la rı ön le me ye ça lı şı - yo ruz. Ön le mez sek, so kak lar ce hen ne me çev ri le bi lir. Son de re ce in - sa ni ve sa vaş ku ra lı na bağ lı ola rak ha re ket edi yo ruz. Bu ko nu da ge - re ke ni yap ma yan ge nel kur ma yın ken di si dir. Si zin Be nim esas ama cım Kürt le rin si ya sal, kül tü rel ve ta - rih sel hak la rı nın ta nın ma sı ve Tür ki ye ye ge lip le gal alan da hal - kı mı tem sil et mek şek lin de açık la ma la rı nız da ol muş tu ya nıl mı - yor sam. Ger çek ten si zin bu ide a li niz, önü müz de ki han gi dö nem için de ger çek leş me si ni umut edi yor su nuz? Şid det için şid det di ye bir der dim yok Şim di 15 yıl gi bi çok uzun ve ya şa mın en önem li bir dö ne mi ni Or ta do ğu gi bi çe liş ki li bir alan da ge çir dim. Bu bir tut ku de ğil dir. Çok zor ama çok te mel ta ri hi, si ya si ve hat ta in sa ni du rum lar söz ko nu su ol du ğu için bu ta ham mü lü gös te re bil dim. Ger çek ten be nim için ide al dir: Ken di hal kı mın ara sın da ve hat ta Tür ki ye de po li ti ka yap mak. Si lah la po li ti ka yap mak tut ku sun da de ği lim. Ama eğer bi - ze idam fer ma nın dan baş ka bir se çe nek bı ra kıl maz sa ben de ko yun gi bi kel le yi uzat mak ni ye tin de de ği lim. Dün ya nın her han gi bir yö - re sin de çok sı nır lı bir im ka nı bul sam bi le onun la ken di mi so nu na ka dar sa vu na ca ğım. Ken di sa vun ma mın, hal kı mın sa vun ma sıy la ve par ti li le rin sa vun ma sıy la iliş ki si nin ola ca ğı açık tır. Bü tün bun la rı ne den ya pı yo rum? Po li ti ka yap mak için. Şid det için şid det di ye bir der dim yok. Po li tik amaç lar, ulu sal, de mok ra tik ta lep ler var; bun la ra iş ler lik ka zan dır mak is ti yo rum. Bu nu an la ma - yan Tür ki ye nin re ji mi dir. Bu re jim, bi raz so run la rın çö zü mü ne yö - ne lik iyi ni ye ti ni be lirt sin, kar şı mı za bir mu ha tap çı kart sın ve ya ben şart de ği lim, so ru nu çö ze bi le cek du rum da olan mu ha tap lar yan ya - na gel sin, her iki miz on la rı des tek le ye lim. Ama iyi ni ye ti mi zi or ta - 177

178 ya ko ya lım. Tek rar söy lü yo rum. So nu na ka dar iyi ni ye ti mi koy ma - ya va rım. Ama bir hal kın da ulu sal de mok ra tik ta lep le ri nin çiğ nen - me si ne, he le he le in ka ra ka dar gö tü rül me si ne as la izin ver mem. Ge - re kir se aman sız şid de ti bu nun için kul la nı rım, ge re kir se de en de - mok ra tik po li ti ka cı ola rak bu gö rev le ri mi ye ri ne ge ti ri rim. Bir kıs mı son dö nem ler de ge lip kent le rin ge ce kon du semt le ri - ne yer le şen yok sul Kürt le rin (bun la rın sa yı sı nın tah mi nen 5 mil - yon ci va rın da ol du ğu söy le ni yor) bu ka der ta yin edi ci sü reç te ro lü ne ol ma lı dır? Bu nu da ce vap lan dır mak o ka dar zor de ğil. Dü zen le me ler kap - sa mın da ku rum lar oluş tuk tan son ra ve ya en azın dan bir ana ya sal çö zü me gi dil dik ten son ra her şey bi raz ter si ne çev ri le cek. O bah set - ti ği niz nü fus ba tı dan do ğu ya çe ki le cek tir. Baş ka tür lü İs tan bul u, İz mir i kur ta ra maz sı nız. Ba zı la rı ka lır, ken di le ri ne Tür ki ye ku rum - la rı için de yer bu lur lar. Bu söy le di ğim, Kürt ger çek li ği, ya ni göv de - siy le il gi li dir. Yok sa sa çak lar la il gi le ne me yiz. Sa çak la rın dü zen len - me si için de ana ya sa da faz la yer ver me ye ge rek yok. Gü rül gü rül iş le ye cek bir Kür dis tan Türkiye'ye zen gin lik ka tar Kürt ler ev vel ezel dir bu coğ raf ya da ya şı yor lar. Bu coğ raf ya ya Türk ler son ra dan gel di ler. Kürt coğ raf ya sı ve ya Kürt le rin mes kun alan la rı ola rak ta bir ede ce ği miz yer ler kim lik ger çe ği ne gö re za ten ele alı nır. Ora ya gö re bir mec lis ge re ke cek, ora ya gö re ye rel ku rum - la ra ih ti yaç ola cak. Şim di bu nun bü tün lük le de iliş ki si var. Böy le ol du di ye bü tün lük el den git mi yor. Al man ya da böy le bir çok böl ge - ye bö lün müş, ABD çok açık bö lün müş, İs pan ya, İs viç re bö lün müş, Arap lar 23 dev le te bö lün müş, yi ne bir Arap bir li ği var. Sov yet fe de - ras yo nu da ha ye ni çö zül dü. Hır vat-bos na it ti fa kı yi ne ge li şi yor, ana ya sa sı olu şu yor, kan lıdö vüş lü ol muş lar dı bir bir le riy le. Bu dü zen le me ne den Tür ki ye için ol ma sın? Bu ka dar ör nek var ken bir Kürt coğ raf ya sı ol sun di yen - ler, ne den va tan iha net çi si ol sun? Bu bü yük va tan se ver ler, dün ya - nın hep si ni va tan ha i ni ilan et sin ler o za man. Böy le dü şü nü yor lar ve 178

179 böy le ku rum la ra sa hip ler. Bun lar kes kin ze ka lı de ğil ler. Yok sa da - yat tı ğı mız bü tün lü ğün böy le ifa de tar zı da var dır. Hem de halk la rın kim li ği ne, ta ri hi ne ve hat ta eko no mi nin bü yük ih ti ya cı na gö re bir dü zen le me dir bu. Gü rül gü rül iş le ye cek bir Kür dis tan ve ya bir Kürt coğ raf ya sı Tür ki ye ye zen gin lik akı tır. Sen bu po li ti ka yı da yat tın ve şim di ka nı ku ru tu yor. Eko no mi çö le çev ril di, ku ru du. Tür ki ye de şi ka yet ler son za man - lar da çok art mış. Kür dis tan ar tık biz den çok şey alı yor, ve re lim de kur tu la lım di yor lar. Yu ka rı da de ğin di ğim sa kat an la yış lar ye ri ne sü rek li ora ya mal, can, kan ver me ye ve ya es ki den ol du ğu gi bi ta lan et me ye de ğil de bu ra yı zen gin leş ti re lim. Tür ki ye çok şey ver sin, Tür ki ye çok zen gin le şir, bu kar şı lık lı zen gin leş me dir. Bu na da şid - det le ih ti ya cı var dır. Ben bu na iş ler lik ka zan dı rıl ma sı ge rek ti ği ni söy lü yo rum; bu nun yo lu da var dır. Bu mo del, bu öne ri pa ke ti, bu ana ya sal sis tem bu nun için ge rek li dir. Ger çek bü tün lük de bu dur. Mi sak-ı Mil li sı nır la rı söy len di ği za man bir laf tı. Bir kaç ki şi nin la fıy dı ve bu son ra dan bü yük bir ana ya sa is mi ha li ne ge ti ril di. Kal dı ki, söy len di ği za man için de Türk- Kürt kar deş li ği var dı. Ba kın Amas ya Tamimi'ne. Eğer M. Ke mal in bu dö nem le ri si zin için çok önem liy se Si vas Kongresi'nin tu ta nak la rı na, Er zu rum Kongresi'ne ba kın. Hat ta An ka ra mec li si nin tu ta nak la rı na ba kın. Baş lan gıç ta böy le bir kar deş lik esp ri si var dır. Son ra dan güç lü ler güç süz le ri ez miş tir. O ay rı bir me se le. Ama işin ada let ya nı na, hat ta ta ri hi ger çek lik ya nı na ba ka cak sak, du ru - mun Mi sak-ı Mil li al tın da böy le bir an la mı da var dır. Mi sak-ı Mil li - ci lik Kür dün top tan yok edil me si, im ha sı de ğil dir. Öy le dir di yen var sa, ka nıt la rım öy le ol ma dı ğı nı. Eğer bu da doğ ru dur di yor sa - nız, o za man ger çek an la mı nı ve re lim di yo rum. Coğ raf ya da bu nun için en gel ol mak şu ra da kal sın, çok ra hat lık la ger çek bir zen gin lik ifa de si ola rak ana ya sa da ifa de si ni bu la bi lir. Be ğen me di ği miz İran da bi le bir Kür dis tan eya le ti var dır. Bir Irak re ji min de bi le Kür dis tan eya le ti var dır. Osmanlı'da var, Selçuklu'da var, yi ne ana - ya sa da da ol sun, kı ya met mi ko par? Bu nu da böy le ce hal yo lu na koy duk. Ya ni bü tün lü ğün böy le bir ifa de tar zı da var dır. Dev let bir li ği nin böy le bir ifa de tar zı da var dır. 179

180 Dev let ko nu sun da da bi raz zen gin dü şü ne lim. Bi raz si ya si bi lin ci - mi zi, hu kuk bi lin ci mi zi zen gin leş ti re lim, bi raz da de mok rat laş tı ra - lım ve halk laş tı ra lım. Dev- Genç o ka dar bo şu na halk la ra öz gür - lük de mi yor du. Halk la ra öz gür lük de mek, böy le çö zü me git mek de mek tir. So mut ola rak hu ku ki ifa de si an cak böy le so nu ca bağ la na - bi lir. Si zin bu pro je ni ze, ben ce en çok iş bir lik çi Kürt ler kar şı çı ka - cak. Bir de iş bir lik çi Kürt le rin sa hi bi olan Türk ler kar şı çı kı yor. Evet ge nel ku rul da. Bu iş bir lik çi le rin kuv ve ti ni azal ta lım. Bu doğ ru ses tir ben ce. Nor mal olan ses, halk la rın küt le si ne hi tap eden ses tir. Nor mal çı kar, halk la rın küt le si ne, göv de si ne iliş kin olan çı kar dır. Ba zı iş bir lik çi - ler, ai le ler za rar gö re bi lir, var sın gör sün. Bi zim için önem li olan halk kim li ği dir, halk bü tün lü ğü dür, halk çı ka rı dır, halk se çe ne ği dir. Öne ri le ri min özün de bu var dır. Ken di hal kı nı za an lat ma lı sı nız, Türk hal kı na an lat ma lı sı nız. Ka rar ver sin, ben uya yım. Doğ ru pro - pa gan da sı nı yap sın med ya. Türk hal kı nın bü tün ka rar la rı na iç ten lik - le va rım. Ye te rin ce ses len me, pro pa gan da yap ma hak kım ol sun. Bun la rın bu ka dar ters pro pa gan da la rı na kar şı ben sı nır lı bir kat kı da bu lu na yım, halk lar so nuç ta doğ ru ka ra rı ve re cek tir. Biz ada le tin, maz lu mun ve yi ğit li ğin se si yiz Halk la rın man tı ğı na ina nı yo rum. Hem Türk hal kı nı, hem de siz - le ri de ta nı yo rum. Faz la öy le an la şıl ma ya cak bir du rum yok tur. Ama ba zı ne idü ğü be lir siz ler, kim li ği be lir siz ler, cin si ye ti, ci bi li ye - ti be lir siz ler halk la rın ba şı na bu fe la ke ti yağ dır ma ya de vam et me - sin ler, vaz geç sin ler. Be nim ge ril la ya bu ka dar bü yük bir tut kuy la yak laş ma mın ne de ni, böy le halk la ra re va gö rü len bü yük hak sız lık ve zul mü or ta dan kal dır mak için dir. Yok sa be nim gi bi bir köy lü par ça sı as la böy le bir ge liş me im ka nı nı bu la maz dı. Ama böy le bir hak sız lı ğın, bü yük bir dü zen siz li ğin ol ma sı be ni ola ğa nüs tü kıl dı. Bir ada let in sa nı güç lü kı lar, bir de zu lüm in sa nı güç lü kı lar. Bir 180

181 eşit lik güç lü kı lar, bir de eşit siz lik; bir zor ba lık güç lü kı lar, bir de yi ğit lik. Ger çek ten ada le tin, maz lu mun ve yi ğit li ğin se si ol ma ya ça lı şı yo - rum. Hiç ken di mi öv me ye ih ti ya cım yok. Ama bu nok ta da hal ka yı ya ka la dım ve yi ğit in san lar var dır; yi ğit Dev- Genç li ler var dır. Tür - ki ye li yi ğit bir çok sa vaş çı var dır. On lar dan al dı ğım ce sa ret le ben yük len dim ve ken di ce sa re ti mi de ken di hal kı mın ce sa re ti ve yi ğit li - ğin den kap tım. So ru nun böy le ele alın ma sı ge rek ti ği ni söy lü yo rum. Çan ka ya da ki de ken di si nin köy lü ço cu ğu ol du ğu nu söy ler. Köy lü - lü ğün ada let an la yı şı na sı ğın ma sı nı ta lep edi yo rum. Ken di hal kı bu ka dar Kür dü, o ka dar in kar et mez di. Hiç bir Is par ta lı, İslamköy'ünden olan köy lü, Kür dü bu ka dar in - kar et mez. Ken di si in kar et ti ri yor. Çok çar pı cı söy lü yo rum, ken di si git sin İs lam köy lü le re sor sun, Kürt var mı, yok mu? Eğer İs lam köy - lü ka bul et mez se, siz de ge lin ba şı mı ke sin. Ney se, şim di bu bü yük dü zen le me ye iliş kin de çok kı sa bir öne ri ler pa ke ti ni böy le su nu yo - rum. Be nim der dim, bu ra da tar tış ma yı baş lat mak ve ya me se le yi böy le çok yön lü çö zü me gö tür mek de ğil dir. Tar tış ma nın bu na ih ti - ya cı var. Bu na çok ge nel sı nır lar da hi lin de do ku nul du. Her şey böy le ol sun da de mi yo rum, bu bir tar tış ma öne ri si dir. Di - ya log için ba zı pra tik adım lar atı la maz mı? Bü yük Kürt- Türk di ya lo gu di ye lim bu na. Aca ba bu nun için ba zı pra tik adım lar atı la maz mı? Bel ki şu nu de me ye ge tir mek is ti yor su - nuz, bu söy le dik le ri niz da ha çok or ta va de sel bir çö züm dür, da ha pra tik, çok acil olan ba zı so ru la ra na sıl yak la şım gös te ril me li di ye - bi lir si niz. Çok çar pı cı ola rak bu ra da be lir te yim; be nim bir çö züm tar zım ge ril la dır. Ne den ge ril la? Çün kü, so ru nu can lı tu tu yor, so ru - nu hal ka mal edi yor. Yal nız Kürt hal kı na de ğil Tür ki ye hal kı na da mal edi yor. Bu nun için şu an da ge ril la dan bu ha liy le vaz ge çe mem. So ru nun si ya si çö zü mü tam ga ran ti ye ka vuş tu ru la na, ke sin gü ven ce oluş tu ru la na ka dar bu ge ril la ka la cak tır, ge li şe rek de vam ede cek tir. Kim se de ne ken di si ni ne de bi zi bu ko nu da ya nılt ma ya ça lış ma sın. Ama bu nun la tam as ke ri çö züm sağ la rız, mut lak her şe yi si lah çö zer di ye bir fe tiş, fa na tik yak la şım için de de de ği lim. Kar şı ta raf böy le bir ko num da dır. As ke ri çö zü me çok sev da lan mış. Ben as ke ri 181

182 çö zü mü tek se çe nek ola rak gör mü yo rum; ki im ha çö zü mü dür. İş bir - lik çi Kürt ler le çö züm ge liş ti ril mek is te ni yor. O aşi ret ağa la rı An ka - ra ya çağ rıl dı. Ne dir o bir eş kı ya ba şı var dı: Ta hir Adı ya man. İlk Kürt çe ko nuş ma yı ona yap tır dı lar. Şim di Ta hir Adı ya man ın ger - çek ten ulu sal me se le yi çöz me ye te ne ği var mı? Si ze söy lü yo rum, o aşi ret fu ka ra la rı nı top la mış sı nız, ba şı mı za be la et ti niz, bir de Tür ki - ye nin, An ka ra nın ba şı na be la et mek is ti yor su nuz. Bun lar han gi so ru nu çö ze cek ler? Ki min ka fa sı dır? Şa şı yo rum bu na. De di ler em - ni ye tin ka fa sı dır ba zı la rı da ha de ği şik, şu nun bu nun ka fa sı de di - ler. Bu adam lar hiç bir şey den an la maz lar. Dört bin yıl ön ce si nin fo - sil leş miş ka fa ya pı sı nı tem sil edi yor lar. Bun lar dan bir Kürt be la sı da ha çı kar ma yın kar şı mı za. Za ten ölü yor lar, öl dü rü yor lar. Tür ki - ye nin de ba şı na be la olur lar. Kal dı ki, bun la rın kar şı lı ğı siz de sa va - şan güç ler dir, kont rge ril la dır. Şim di bun la rı bir de fa en gel ol mak tan çı ka ra lım. Bun lar çok ge rek li ku rum lar da de ğil, aci len or ta dan kal - dı rıl ma sı ge re ken ku rum lar dır. Bir yer de ko ru cu ve kont rge ril la yı he men dur dur mak ge re ki yor. Hiç ol maz sa ci na yet le ri ni he men dur - dur mak ge re ki yor. Ge ril lay la da faz la ba şe de cek du rum la rı yok. Çok an lam sız kan dök me ye gö tü rü yor. O ka dın, ço cuk ölü mü de bu dur. Bir mer mi dü - şü yor, o ço cuk lar da gi di yor; bu bi zi kah re di yor. Bu nu dur dur mak ge re kir. O ka ran lık ci na yet le ri de öy le. Bun lar han gi ana ya sa ya bağ - lı. Ana ya sa ya mı bağ lı lar, ba ba ya sa ya mı, bel li de ğil. Bir ba ba ya - sa var dı, son dö nem de işin içi ne bir de ana ya sa gir di. Ana nın ya - sa sı da gir di işin içi ne ve çok kö tü ci na yet iş li yor lar. Bu nu dur dur - mak ge re kir. Çün kü bun la rın öy le çö züm ge ti re cek le ri ne inan mı yo - rum ve bi zi de kı rıp yok ede cek le ri ni de san mı yo rum. Ba zı la rı öy le söz ve ri yor lar, Tür keş di yor ba na da bir yıl ve ril - sin. Aman Al lah, ona da bir yıl ve ril se Türk hal kı na ya zık olur. Bir öne ri ola rak söy lü yo rum: Dev let için de ba zı ka de me ler bun la ra gü - ven me me li. Acil bir ted bir ola rak bu nu dü şün mek ge re kir. Yi ne ba - zı la rı, ya yın iz ni, ya yın hak kı bu ha liy le bi le ye ter li dir di yor lar. Şim di bu o ka dar önem li de ğil dir. Rad yo lar, te le viz yon lar dı şa rı dan bi le in şa edi le rek ku ru la cak, gün de me ge çi ri le bi lir. Ar tık bu ko nu - da ki ya sak la ma la rın da faz la an la mı ol ma dı ğı nı kav ra mış lar, ba sın- 182

183 ya yın öz gür lü ğü ge liş mek zo run da. Söy le di ği niz köy göç et tir me le ri var. Za ten bu kont rge ril la du rur - sa, o köy ler es ki yer le ri ne gi der ler. Bu nun la bağ lan tı lı bir olay dır. Bun lar nor mal bir hü kü me tin, hat ta böy le bi raz cık Tür ki ye nin so - run la rı nı ha fif let mek is ti yo rum di ye cek bir hü kü me tin ilk ele ala - ca ğı ted bir ler dir. Yal nız bun lar öy le so ru nun çö zü mü de ğil de önü - nü aç ma ted bir le ri dir. Suç işlemedik ki af isteyelim Ta bii. Bi zim le sa va şan çok et kin ko man do as ker le ri ya ka la dık, 50 yi aş kın. Bu sa vaş se nin çı ka rı na de ğil de dik, ki şi li ği ne ha ka ret et me dik ve bı rak tık. Ger çek ten esir le ri böy le tut ma nın hiç bir an la mı yok. Za ten bir sa vaş ol du ğu nu ge nel kur ma yın ken di si ka bul edi yor. Ger çek ten de bir sa vaş var. Türk-Yu nan sa va şın dan 100 kat da ha kap sam lı bir sa vaş sü rü yor. Sa vaş sta tü sü nün ge rek le ri ni ye ri ne ge - ti re lim. Esir lik sta tü sü uy gu lan sın. Eğer bı ra kıl ma ya cak lar sa bi le biz bı ra kı rız. Ala ca ğı mız esir le ri, tek ta raf lı bı rak ma ya de vam ede - ce ğiz. Ama ken di le ri de Ce nev re Konvensiyonu'na gö re esir lik sta - tü sü ne uy sun. Esir lik sta tü sü ay rı dır, bu te rö rist ya sa sı ay rı dır. Bu na iş ler lik ka zan dır mak ge re ki yor. Şim di bir ge nel af ya par lar mı yap maz lar mı, bu on la rın bir me - se le si dir. Biz af fe dil me yi de bek le mi yo ruz; suç iş le me dik ki af is te - ye lim. Biz çok zor lu bir mü ca de le ve ri yo ruz, halk la rın kut sal çı kar - la rı na yö ne lik bir mü ca de le miz var. Ken di gü nah la rı nı azalt mak is - ti yor lar sa, hat ta ken di le ri ni hız la suç lu ko nu mun dan çı kar mak is ti - yor lar sa o gen ce cik in san la rı bir an ön ce bı rak ma la rı, bu na gö re bir dü zen le me yi ge liş tir me le ri ken di çı kar la rı na dır. Türk med ya sı siz ve par ti ni zi baş lan gı cın dan be ri bü yük öl çü - de tah rif ede rek ka mu o yu na yan sı tı yor. Aca ba önü müz de ki dö - nem de bir yu mu şa ma baş la dı ğı za man, med ya da dev le tin bir yan ko lu ola rak bu yu mu şa ma ya uyar mı? Yok sa med ya ba ğım sız bir odak ola rak si zi ka ra la ma ya ve kö tü le me ye de vam eder mi? Eğer Türkiye'de si ya si bir ira de olu şur sa med ya bu olum suz ya yın la rı na bir sı nır ge ti re bi lir. Bir den bi re bel ki olum lu bir çiz gi ye 183

184 gel mez. Çün kü en az bü rok rat lık ve pa şa kül tü ka dar bir med ya kül - tü de oluş muş tur ve ba zı la rı bu nu ne re dey se mes lek edin miş tir. Ba zı la rı fa na tik dav ran ma ya de vam ede cek ler dir. Hat ta ya kın dö - nem de med ya nın bi raz da ha olum lu yak la şa ca ğı ka nı sın da yım. Çün kü on la rın için de de epey çö züm is te yen, yo ğun laş mak is te yen bir ke sim var. Si ya si ira de bi raz ye şil ışık ya kar sa med ya so ru nun olum lu ele alın ma sın da bü yük bir rol oy na ya bi lir. Ben ce med ya git - tik çe da ha faz la dev re ye gir me li. Özel te le viz yon lar bi raz so ru na gir me ye ça lı şı yor lar. Yi ne ba zı ba sın or gan la rı özel ça ba har cı yor - lar. Bu da hız ka za na cak tır. Ya kın dö nem de böy le bu yön lü ba zı ge - liş me ler bek le ne bi lir. Ben med ya yı o ka dar olum suz gör mü yo rum. Fa kat ıs rar la med ya yı çok çir kin ce kul lan mak ve bu ka ran lık çev re - le rin se si da hi lin de tut mak is te yen ka lem şör ler de var. On la ra dik - kat et mek ge re ki yor. Tür ki ye de as ke ri dar be nin tek rar gel me si tar tı şı lı yor. Dar be ya pan ge ne ra lin ilk 24 sa a ti ba la yı ola bi lir, fa kat son ra sı ka bus tur Dar be için çok kı sa bir ce vap ve re yim. Ya ni ola sı or ta va de li çö züm yol la rı na iliş kin öne ri le ri ve bir de so ru nu di ya log yo luy la çöz me de yar dım cı ola bi le cek ba zı ted bir le ri sı ra la dık tan son ra, aca - ba bek len me dik bir dar be teh li ke si yok mu di yor su nuz? Her şe yi al - lak-bul lak ede bi le cek bu yön lü bir ge liş me bek le ne bi lir mi? Bu da bi raz tar tı şı lı yor. Ba na gö re yü rür lük te olan as lın da bir giz li dar be var. Ör tü lü dar be de di ye bi li riz bu na. Bu Özal ın ölü mün den son ra bi raz da ha ge liş ti. Tan su Çil ler hü kü me ti ni, bi raz da ha dar be sel bir hü kü me te ya kın ta bir et mek faz la ger çek le ri zor la mak ol maz. Özel lik le hü kü me tin as ke rin de ne ti mi ne gir me si, dar be özel li ği nin ör tü ne rek da ha da ge - liş ti ği ni gös te rir. Bu yön lü dar be sel bir ge liş me var. Dar be yi tıp kı 27 Ma yıs ta, 12 Mart ta, 12 Ey lül de ol du ğu gi bi, iş te sa at 5.00 te kal kar lar, rad yo ya ge lir iş gal eder ler, dar be yap tık der ler; böy le dar be bek le me yin! Tür ki ye de bu an lam da bir dar be nin ge li şe ce ği ni ben tah min et - 184

185 mi yo rum. Ama yü rür lük te bir dar be ana ya sa sı var. Yü rür lük te dar - be sel adım lar var. Ör ne ğin de di ğim gi bi, iki de bir ge nel kur ma yın MGK ye sun du ğu re çe te ler var. O re çe te le rin hep si dar be nin bi raz da ha ge liş ti ril me si dir. Bir sü rü ya sa tas lak la rı var. Bu son is te nen, DEP li mil let ve kil le ri nin içe ri ye alın ma sı var, bun la rın hep si dar be - sel ge liş me ler dir. Böy le bir dar be sel ge liş me var, bel ki bi raz da ha da ge li şir. Ama bü tün bun la rın aca ba çok açık bir as ke ri re jim le so - nuç lan ma sı dü şü nü le bi lir mi? Bu nu bi raz za yıf bir ola sı lık ola rak gö rü yo rum. Ba zı ge ne ral ler bel ki bu nu şah si ik bal me se le si ya pa rak dü şü ne bi lir ler. Eğer dü şü nür ler se Tür ki ye yi bi ti rir ler. Dü şü nen böy le bir ge ne ral çık tı. Şim di eko no mi tü ke ni yor. Bu ka dar ABD ye söz ver miş bir baş - ba kan bi le eğer ABD ta ra fın dan pek ka bul gör mü yor sa, Av ru pa bu ka dar kar şı du ru yor sa, yi ne bu ka dar ül ke ler kre di li mi ti ni dur du ra - cak nok ta ya gel miş ler se, bir ge ne ra le hiç bir şey ver mez ler. Ve ge ne - ra lin ilk 24 sa a ti ba la yı ola bi lir, on dan son ra sı ka bus tur. Ba tı ve ya Ame ri ka bir ge ne ra le açık çek ver mez se çok zor dur, ge li şe mez. Şim di de böy le bir ge ne ra le çek ve re ce ği ni ufuk ta gös te - ren bir işa ret yok tur. Bu nun ya nın da da ha alt dü zey de bu Por te kiz ti pi Af ri ka, La tin Ame ri ka ül ke le rin de, hat ta Arap ale min de ge li şen su bay la rın ra di kal dar be de ne yim le ri var. Bun la ra ar tık ba zı la rı sol dar be de di ye bi lir ve ya ra di kal le rin dar be le ri de di ye bi lir, müm kün mü dür bu Tür ki ye de? Bu nu te o rik ola rak im kan sız gö rü yo rum. Hat ta bi ri ken so run lar eğer si ya si ler ta ra fın dan da ha da için den çı - kıl maz bir ha le ge ti ri lir se ve üst dü zey de ki pa şa lar ta ra fın dan bu du rum (ken di sü re le ri ni bi raz uzat mak is ti yor lar) da ha da kat la nı la - maz bir bi çim de yü rüt mek is ter ler se, muh te mel alt dü zey su bay lar - da bir ara yış ge le bi lir. Kal dı ki, bu 12 Mart ta da var dı. 27 Ma yıs ta alt dü zey su bay la - rın ha re ket li li ği çok önem li dir. 12 Mart ta ba şa ra ma dı lar, 12 Ey - lül de de tas fi ye ol du lar. Ama muh te me len ye ni ma ya lan ma ola bi - lir. So run lar ken di ni bi raz da ha da yat tık ça Türk or du su nun bün ye - sin de böy le bir ge liş me, grup laş ma bek len me li dir. Ama şim di bun - la rın dü ze yi ne ka dar dır, or ga ni ze si var mı, bu nun bir plan la ma sı için de olan lar var mı? Bu ko nu da ke sin bir şey söy le ye mem. Be - 185

186 nim ki si sa de ce te o rik ve ola bi lir bi çi min de. Bel ki bir ta rih sel nok ta. Bu Por te kiz de ki dar be yi üst le nen le - rin he men he men hep si An go la ve Mo zam bik te ki sö mür ge sü re - ci ni sür dü ren su bay lar dır. Evet, Şır nak Tu gay Ko mu ta nı Me te Sa yar gi der ken bir şey söy le di (Mos ko va ya ta yin edil di): Bu iş as mak, kes mek le ol maz! Çok çar pı cıy dı, ada mı son ra kal dır dı lar. İnan mı yor du o sa va şın ba - şa rı lı ola bi le ce ği ne. Er se ver in de bu na ben zer bir yak la şı mı var dı. Tas fi ye edi len o jan dar ma kuv vet ko mu tan la rı nın da, ar tık bu yön - tem ler le bu me se le nin için den çı kı la maz gi bi bir yo rum la rı var dı. Ger çi bun lar tas fi ye edil di ler ama Kür dis tan da sa va şan su bay la rın önem li bir kıs mı, tıp kı Por te kiz in sö mür ge le rin de sa va şan lar gi bi, bir dar be sel ha zır lı ğa gi riş me le ri de kuv vet li dir. Sa vaş tan en çok bı - kan ke sim bu Kür dis tan da sa va şan su bay lar dır, hat ta la net le yen ke - sim de bun lar dır. Çok il ginç tir, sa vaş la il gi si ol ma yan bir grup üst dü zey ge ne ral ıs rar la çok sa yı da su ba yı ve as ker le ri ni zor la bir sa va şa iti yor. Şim di bun lar güç süz. Öy le cun ta ola bi le cek, ör güt ku ra bi le cek du rum da de ğil ler. Ba zı söz cü le ri olur sa da, on la rı fa i li meç hul ci na yet ler le or ta dan kal dı rı yor lar. Şim di, bü tün bun lar bir eği lim ola bi lir mi? Çün kü o Li ce de ki, Der sim de ki al ba yın kat le dil me sin de sa va şı da - ya tıl dı ğı gi bi gö tür me me du ru mu ol du ğu açık tır. Hat ta bun lar ne PKK bi ze faz la ka rış sın, ne de biz faz la üze ri ne gi de lim di yen ke - sim dir. Bu yön lü bir çok be lir ti var. Şim di bun lar bir kuv vet ha li ne ge le bi lir mi, or ga ni ze ola bi lir ler mi? Bu ko nu da de di ğim gi bi, faz la bir şey be lirt mi yo rum. Ama so - run lar çok ağır la şır sa, sa vaş çok ge niş ler se, için den çı kıl maz bir hal alır sa, ke sin böy le bir ge liş me bek le ne bi lir. Te o rik ola rak da müm - kün dür, pra tik te de ge liş me si so run la rın ağır laş ma sı na ve si vil le rin çö züm gü cü bu la ma ma la rı na ya kın dan bağ lı dır. Şim di bü tün ko nuş tuk la rı nız da şöy le bir pa ra doks var: As lın - da iyim ser ge le cek tah min le ri ya pa bi li yo ruz. İlk de fa bel ki şu son on yıl dır bir iyim ser ge le cek tah mi ni dir. Öne ri üze rin de tar tı şa bi - lir his se di yo ruz ken di mi zi. Fa kat bu ra ya son de re ce kan lı bir ça - tış ma dan ge çe rek gel dik ve özel lik le geç ti ği miz yıl da be li ren si zin 186

187 ateş kes çağ rı nız la bir iyim ser lik ten son ra çok kan lı, sert bir ge ril - la mü ca de le sin den ge çil di, kar şı lık lı bir ça tış ma dan ge çil di. Bu son bir yı lın ge ril la açı sın dan bi lan ço su nu ve ge ril la nın ge liş me ih ti mal le ri ni aça bi lir mi si niz? Kür dis tan ge ril la sı si ya se ti öğ ren me oku lu dur Bu çö züm öne ri le ri miz den son ra, ge ril la mü ca de le si ne ge çer - ken şu nu vur gu la mak ta ya rar gö rü yo rum: Bi zim ge ril la ne dip lo ma - si nin ba sit bir ara cı ola rak dü şü nü lü yor, ne de çok ça sa nıl dı ğı gi bi kör şid det ola rak, ya ni her şey si lah tır, şid det tir, kav ga dır bi çi min de dü şü nü lü yor. Tam ter si ne biz ge ril la yı yo ğun laş mış si ya si fa a li yet ola rak de ğer len di ri yo ruz. Bi zim için ge ril la ta ma men bir si ya si ça - lış ma dır. Hem dı şa yö ne lik, hem içe yö ne lik bir si ya si ve hat ta par ti ça lış ma sı dır. Bu hu sus faz la bi lin mi yor. Ge ril la yı ge liş ti rir ken tam bir par ti yi ge liş tir di ği mi zin far kın da yız ve par ti yi ge liş tir mek le ulu - sal ger çek li ği bi raz aş tı ğı mı zı çok iyi gö rü yo ruz. Ve iş ler hat ta o nok ta ya gel di ki, ge ril la tam bir sos yal dö nü şüm ara cı ol du. Ken di için de bi le öy le dir. Ve bu na bir de ka dın ge ril la sı nı ek le dik. Şim di ne re dey se oluş tu ra ca ğı mız top lum mo de li nin bü tün be lir ti le ri bu ge ril la or du sun da böy le ce şe kil len miş olu yor. Ya ni ge ril la bi zim için ne re dey se ge le ce ğin pro to ti pi, bir kül tü, bir de mok ra tik dö nü - şüm ara cı, bir ki şi lik bul ma ara cı, bir si ya set öğ ren me oku lu dur. Ge ril la yı bu ka dar kap sam lı bir fa a li yet ola rak de ğer len di rir ken, bu nun kü çük bir par ça sı da dı şa yö ne lik tir. İş te Türk or du su na yö - nel me de kul la nı lan bir as ke ri araç ve hat ta bel ki de bu işin %5 idir, %95 i di ğer gö rev le re iliş kin dir. Bir bu yö nüy le ge ril la yı ta nım la - mak önem li dir. Ge ril la mı zın ta rih çe si ne iliş kin kı sa bir ha tır lat ma da bu lun mak is te rim. Tür ki ye de ilk ge ril la laf la rı 1970 ler de edil di. De niz ler THKO yu oluş tu rur ken Nur hak la ra çık mış lar dı, Ma hir ler Ka ra de niz dağ lık sa ha sı na iliş kin ba zı ha zır lık lar için dey di ler. Do la yı sıy la ilk ge ril la söz cük le ri ni Tür ki ye dev rim ci li ğin den öğ - ren dik, ora dan esin len dik. Hiç şüp he siz Vi et nam ge ril la sı var dı. Yi - ne Che Gu e ve ra bir ge ril la ön de ri ola rak ken di si ni 1970 ler de çok 187

188 güç lü his set ti ri yor du. Bu nun ya nın da Gü ney Kürdistan'da bir si lah lı mü ca de le var dı. Bun lar bi zim bi raz esin len di ği miz kay nak lar olu - yor. Ama dik kat edi lir se si lah lı pro pa gan da an la yı şı Ma hir ler de güç lüy dü ve su ni den ge yi boz ma da bir ana ko nu ola rak kul la nı lı - yor du. Şim di, bü tün bun lar o dö nem uy gu la ma ya geç me di. Da ha Nur hak la ra va rır var maz ha zin bir bi çim de can ver di ler. Yi ne Ma - hir ler da ha kır sa la çık ma dan ya rı yol da can ver di ler. Bar za ni ler de as lın da Kürt ge ril la sı nı ön le me ha re ke ti dir. Barzani'nin gö rü nüş te si lah lı peş mer ge si var, ama özün de çok iyi gör dük ki Kür dis tan da halk sa va şı mı nın, ge ril la sı nın özel lik le ca nı nı alan bir kont ra ha re - ke ti dir. Bu nu şim di çok açık ça be lir te bi li yo rum. Biz bu ger çek le ri sü reç için de çok da ha ya kın dan gör dük. Ve ben he men işe bir THKO mo de liy le, bir THKP/C mo de liy le bu an lam da baş la ya maz - dım. Çok gev şek bir grup, ide o lo jik grup ha re ke ti ola rak baş la dık. Bu aşa ğı yu ka rı 1970 ler den 1978 le re ka dar ge lir. Bir de si lah la rın da - ha çok kul la nıl ma sı, özel lik le Ha ki Ka rer in şa ha de tin den son ra bir ih ti yaç ha li ne gel di. Hil van, Si ve rek olay la rı baş la dı. Si lah lar da ha çok işin içi ne gir di. Za ten bu da 12 Ey lül ola yı na yol aç tı. Bu dö - nem le re biz, PKK de bi rey sel şid det dö ne mi de di ye bi li riz. He nüz ge ril la yok, hat ta si lah lı pro pa gan da da yok. Si ve rek te ki bir köy lü çar pış ma sı dır; onu faz la aşa ma dı. Ama bu nu bi le re jim bir dar be yap ma ge rek çe si ola rak de ğer len dir di ve çok teh li ke li ola rak gör dü. Ev ren Biz iş te Si ve rek ten, Bat man dan ge çer ken dar be ye ka rar ver dik der ken, bu nu kas tet mek is ti yor. Po tan si yel var dı, ama he - nüz ör güt le ye cek du rum da de ğil dik. Bu cak ey le mi bi raz ilk adım ola bi lir di, ma a le sef faz la ba şa rı lı ola ma dı. Bir ne vi yurt dı şı na çe ki lip baş la dı. Yurt dı şı na çe ki li şin bir-iki yı lı as ke ri eği tim dir. Fi lis tin li le rin kat kı sı ol du. 300 e ya kın bir gru bu eği te bil dik 1982 le re ka dar. Bu ay nı za man da bir par ti eği ti miy di de. Son de re ce iç içe, ay rı bir par ti ör gü tü, ay rı bir as ke ri ör güt yok tu ve ül ke ye dö nüş 1982 ler de hız ka zan dı te de vam et ti ve bi ze gö re 15 Ağus tos ve ben ze ri yay gın ha re ket li lik ler 1983 te de baş la ya bi lir di. Ama tak tik ön der lik te yer alan so rum lu dü ze yin za ma nın da he re ket ede me me si bi raz işi uzat tı. Fa kat 300 e 188

189 ya kın si lah lı güç de ül ke ye ak ta rıl mış tı, ol duk ça da eği til miş ti. Mut - la ka baş la ta bi li riz de miş tik ken di mi ze. 15 Ağus tos, ger çek ten bir ne vi Kı zıl de re gi bi bek len me dik bir yıl dı rım ha re ke ti dir. O da iz bı ra kan adım lar dan bi ri si dir. Su ni den - ge yi boz ma da ol sun, da ha son ra ki bü tün sü re ci et ki le me de ol sun, an lam lı olan bir ey lem di. Or du Kı zıl de re de ol du ğu gi bi 48 sa at te bi ti ri riz di yor du, ba şa rı lı ola ma dı. O za man bu nun coğ raf yay la da iliş ki le ri var dı. Bi zim ha re ket çok par ça lan mış tı, bi rim ler da ğı nık tı, ka rar gah lar çe şit liy di. Bir bi ri mi bi le ya ka la ya ma dı, üze ri ne bi le gi - de me di. O da çok il ginç bir du rum. O bi zi git tik çe ce sa ret len dir di. Ama da ha çok 1985 te or du ken di ni to par la dı. Ko ru cu luk, piş man - lık ya sa sı na yö nel di ler. Tam ön le ye me di ama da ralt tı bi raz. Bu nun üze ri ne biz bir kez da ha du rum de ğer len dir me si yap tık. Si lah lı pro - pa gan da dan gi de rek ge ril la ya geç mek ge rek ti ği ni an la dık ve 1987 den iti ba ren. Ki 3. Par ti Kong re miz de var dı, o da böy le ba şa - rı sız lık la rı bi raz ki şi sel dü ze ye ka dar in dir ge yip çö züm le me an la mı - na sa hip ti. Ye ni bir ham le yi biz 1987 den iti ba ren baş lat tık. Ola ğa nüs tü Hal de bu na da ya lı ola rak ge liş ti. Bü yük bir ge ril la adı mıy dı bu, Tür ki - ye de tu tu na cak mı yız, yok sa atı la cak mı yız, böy le bü yük bir çe kiş - me baş la dı. Çok zor lu bir sü reç ti özel lik le ge ril la yı ge liş ti - rip, ge liş tir me me ko nu sun da so ru işa ret le riy le do luy du. Çok zor, san cı lı ve böy le ya vaş ge li şen bir an la ma sa hip tir. Ama özel lik le de bi ze da ya tı lan pro vo kas yon lar var dı; zin dan da, Av ru pa da, ve dağ - da. Ne ka dar MİT le bağ lan tı lı dır, onu ir de le ye cek du rum da de ği liz. Ama cid di tas fi ye gi ri şim le ri var dı; ge ril la dan uzak laş tır mak, çok le gal, re for mist bir ha re ket le nok ta la mak, PKK yi bu du ru ma ge tir - mek is te yen ça ba lar çok yön lüy dü. Bu iş te Av ru pa da avu kat Hü se yin Yıl dı rım gi bi ken di ni dı şa vu ran lar ol sun, da ha ön ce bir sü rü bu na ben zer ha re ket var. Şe ner çı kı şı de ni len olay ol sun ve ya onun fa a li yet le ri ol sun; bun lar zin - dan da mi li tan lık tan uzak laş tır ma yı da ya tır. Yi ne bu Ho gır ola yı var dır, o da eş kı ya laş ma di ye bi le ce ği miz bir yoz laş tır ma ça ba sı için dey di bun lar la mü ca de le ile geç ti bi raz da ha ey - lem ler de ge liş me yı lı ol du yi ne ser hil dan la rın, hal kın çok 189

190 ak tif mü ca de le ye ka tıl dı ğı bir yıl ol du de Kör fez Savaşı'nın so nuç la rı nı de ğer len dir me miz le bir lik te bü yük bir ge - ril la sal pat la ma ya yol aç tı. Hem de rin li ği ne, hem ge niş li ği ne ya - yıl ma ol du. Ol duk ça si lah lan ma im ka nı el de edil di. Genç lik de saf la ra epey ka yı yor du ve bu na yö ne lik o Gü ney Sa va şı baş la tıl dı. Onu da bir bi çim de at lat tık. Ağır bir kri ze yol aça bi lir di ama ted - bir le ri miz var dı. Biz ge ril la yı bir nok ta ya bağ la ya maz dık; bir yer gi der on yer ka lır dı. Gü ney Sa va şı nın bi lan ço su ne dir? Bü yük im ha yı dur dur ma yı ba şar dık Gü ney Sa va şı nda ol sun, da ha ön ce ki yıl lar ol sun biz bu sa va şı en az ka yıp la at lat ma yı bi len bir ha re ke tiz. Ör ne ğin en çok dar be nin vu rul du ğu id dia edi len o Gü ney Sa va şı nda ki bi lan ço 130 ci va rın da bir ka yıp tır. Or du kay bı ne dir? Faz la kes ti re me mek le bir lik te biz den az ola maz. Da ha da öte si, o yal nız bir alan da. Bu nun so nuç la rı çok abar tıl dı ğı için... Ha yır, ha yır öy le bir teh li ke var dı ki şi bel ki tas fi ye ola bi lir di. Fa kat bu ön le ne bil di di ye bi li riz. Pe ki Os man Öca lan ın da ha son ra ki ka de rin de bu Gü ney Sa - va şı et ki li ol du mu? Ga yet ta bii. O sa vaş ta ge ril la yı ge liş ti re me me si, bir dar va di ye sı kış tır ma sı, an laş ma ya git me si nin özü dür. Bu nun da ha ön ce siy le de iliş ki si var. Gü ney de ki fa a li yet le rin dağ lık ala na gö re ya yıl ma - ma sı (bu ko nu da ta li mat la rı mız var dı), ge niş le ye me me si, bu da ral - ma nın esas ne de niy di. Yok sa biz Gü ney de Türk or du su nu fe la ke te uğ ra ta cak tık. Bir köy kur du ade ta, bir kö ye tı kan ma ol du; ora da da ku şat ma ya alın dı lar. İş te an laş ma bir yer de im ha nın ön len me si adı - mıy dı da. Ya ni ken di olum suz luk la rı nı böy le bir an laş may la ber ta - raf et mek is te di ler. Os man ın ko nu mu bu dur. Ta bii bu nun olum suz yö nü de var, olum lu yö nü de var dır. Fa kat biz bu bü yük sa va şı çok az bir ka yıp la at lat tık, eğer bi raz da ha de - 190

191 vam et sey di ve ya bu tar zıy la de vam et sey di ka yıp lar ola bi lir di. Ge nel kur may da bu nu söy le mek is te di ama ora da bir oyu nun bo zul ma du ru mu var dır. Ya ni bu nu böy le ce vap lan dır mak müm kün. Fa kat ge ril la için baş ka alan lar da var dı, ora sı sa de ce önem li bir ça lış ma ala nı nın bo ğun tu ya ge ti ril me si ola cak tı. Bit mez - di ge ril la, onu de mek is ti yo rum te biz çok kap sam lı bir atak ge liş tir dik. De ni le bi lir ki de rin li ği ne ge niş li ği ne en çok ya yıl dı ğı - mız bir yıl ol du. Ateş kes son ra sı? Evet. Çün kü hü kü me tin bu ko nu da ken di ne en çok gü ven di ği ve so nuç alı na cak tır de di ği yıl dır. Tan su Çil ler hü kü me ti dö ne mi - ne denk ge li yor. Ger çek ten işe mu az zam pa ra lar sar fe de rek gir di. Ama ge ril la nın de ğil en gel len me si, hız lan ma sı nın önü ne bi le ge çi - le me di ği ni söy le ye bi li rim. Ge liş me tem po su bi le dur du ru la ma dı te 3 mis li bü yü dük de di niz! Evet. Pe ki bu 1993 yı lı Tür ki ye or du su nun en çok ge ril la ya kar şı araç, ge reç, si lah ve teç hi za tı... Dev re ye gir di ği... Te min et ti ği yıl. Ya ni skorsky ve kob ra he li kop ter le ri nin alı mı ya pıl dı çok yük sek mik tar lar da. İş te ge ce ay dın la tan si lah lar vs. Mu az zam tek nik, mu az zam sa yı da as ker ler dev re ye so kul du. Ge ril la sa va şı kar şı sın da an la mı ne dir? Yi ne ko ru cu sa yı sı iki ye kat lan dı. Şim di bü tün bun lar ke sin so - nu ca git mek için dir ve ne de ni lir se de nil sin, Gü reş in de gö rev sü re - si nin uza tıl ma sı bu tas fi ye pla nı nın bir ge re ği dir. Ba tı da bu ko nu da kre di ver miş ti. Ama sü re son suz de ğil de bir yı la gö re ve ril miş ti, ona gö re ayar lan mış tı. Ger çek ten bu cid di bir im ha sü re ciy di. O ge - ne ra lin bi le tas fi ye edil me sin de bu nun bir pa yı ola bi lir di. Gü reş ke - sin gö zü nü im ha ya dik ti ve bu ko nu da Tan su yu da baş lan gıç ta ki mız mız la rı nı sert bir ta vır la ce vap lan dı ra rak bağ la dı. De mi rel in söy le ye ce ği faz la bir şey yok. Sos yal de mok rat lar za ten ipi ver miş özel sa va şın eli ne. Do la yı sıy la köy le rin tah ri ba tı, tü müy le yok edil me si ve her tür lü vah şet, nor mal bir yön tem ola rak be nim sen di ve 1993 e öy le yük - 191

192 len di ler. Bu na rağ men ge ril la da ge ri le me ol ma dı. Tam ter si ne bi lin - di ği gi bi üçe kat lan ma ge liş ti, ra kam lar da bu nu doğ ru lu yor, coğ ra - fik de ne ti mi miz de bu nu doğ ru lu yor. Na sıl olu yor di ye cek si niz? Biz 1992 nin ders le ri ni iyi özüm set tir dik. Özel lik le ateş kes sü re cin de de bu nu bi raz da ha de rin leş tir dik. Ya pı mız ilk de fa ge ril la ya ben zer bir sa va şı ma gir me ye baş la mış tır. Da ha ön ce ki, ge ril la sa va şı mı na gi re cek mi yiz, gir me ye cek mi - yiz gi bi te red düt ler le do lu bir sü re ci ifa de eder. Tam böy le ken di ne gü ve ni, tam böy le otur ma yı sağ la mış de ğil dir. Ama 1992 nin ya zı - na doğ ru gel di ği miz de ol duk ça id di a lı bir ko nu ma gel miş tik ve bu bi raz du ru mu hem kur tar dı, hem de ge liş tir di. Bun dan da ha ön ce şu nu di le ge tir mek is ti yo rum: O Tür ki ye dev rim ci le ri nin önü ne koy duk la rı si lah lı mü ca de le, si lah lı pro pa gan da, ge ril la aşa ma la rı nı biz ba şa rıy la ve hat ta bir an lam da Tür ki ye adı na da sağ la dık. Tür ki - ye so lu bu nu iyi iz le ye me di, faz la de rin li ği gö re me di, kap sa mı nı iyi de ğer len di re me di. Bu bir ek sik lik ve ha la da bü tün bo yut la rıy la de - vam edi yor. - Bu gün ler de Dersim'de Dok tor Baran'ın in ti har et ti ği yö nün - de ba zı de ğer len dir me ler var. Bu ko nu da ki dü şün ce le ri niz ne ler - dir? Yi ne eya let ler de ge ril la nın ge li şim du ru mu na sıl dır? Ba şa rı lı ola maz sam Par ti Ön der li ği nin kar şı sı na sağ çık mam di yor. Bir kaç gün ön ce tar tış ma lar olu yor; Pra ti ği miz çok ye ter siz, ne yüz le Par ti Önderliği'nin kar şı sı na çı ka ca ğız di yor. Bu ka dar ro - man tik bir bi çim de, duy gu lu bir bi çim de in ti ha rı se çi yor. As lın da o ka dar da ba şa rı sız de ğil Der sim. Şu an da 600 ü aş kın bir ge ril la gü - cü müz var. Bi ze gö re o çok az. İs te di ği miz ge liş me nin ya rı sın dan bi le az. Kürdistan'ın her ta ra fı tu tul muş tur Plan la ma la rı mı za gö re ge ril la çok da ha yük sek bir ge liş me se vi - ye si ni tut tu ra bi lir. Bu yön lü so run la rı mız epey iş le ni yor. Ama bu na rağ men ge ril la nın hac mi ni si ze bi raz ve re yim: Bu gün bü tün o Gü - ney hu dut la rın da ge ril la kamp la rı mız var. Hem de 1992 den da ha güç lü bir bi çim de. Hat ta o za man bi raz en gel ler var dı, şim di on lar 192

193 da kalk tı. İs te nil di ği gi bi si lah alı na bi li yor. Bir de Gü ney fa a li yet le - ri ni ge ril la dü ze ni ne oturt tuk. Ze le Kam pı bi zim için çok önem siz bir alan. Ol sa ol sa bun dan son ra lo jis tik, sağ lık, si ya sal ve bir de ba - sın-ya yın an la mı olan bir kamp ola rak dü şü nü le bi lir. Bu nun dı şın da ve en önem li si de ül ke içi ne biz bü yük ta şır ma yı ger çek leş tir dik. En ku zey den Ağ rı Da ğı nı, Ten dü rek le ri bı rak ma dık, Sa rı ka mı şı ve Al - la hu ek ber Dağ la rı nı bı rak ma dık hiç bir za man. Her gün ça tış ma lar ha zır la nı yor. Bü tün bu ra lar da ge ril la var. Serhat'ta ge ril la mız 1000 e ya kın dır. Ora dan ge çe lim Er zu rum un il çe le ri ne; ora da da ge ril la var dır. Bin göl, Er zu rum, Er zin can ara sın da epey ge ril la bi rik miş. Bu na biz Er zu rum Eya le ti di yo ruz. Ge ril la sa yı sı yak la şık 600 ci va rın - da dır. Or du bir çok se fer yap ma sı na rağ men, tas fi ye şu ra da kal sın, ya nı na bi le yak la şa ma dı. Hı nıs, Ka ra ya zı, Tek man, Er zin can a ka - dar gi di yor. Bin göl ün bü tün ku ze yi ni içi ne alı yor. Yi ne Der sim e gi di yo ruz. Der sim in bir çok sa ha sı tu tul muş. Dört önem li böl ge yi tut mu şuz. Si vas a, Er zin can a açı lım var. Ma lat ya nın ku ze yi ne doğ ru da gi di yo ruz. Di yar ba kır a gi di yo ruz. Di yar ba kır ın ger çek - ten yi ne ne ka dar tu tul du ğu nu bi li yo ruz. Di yar ba kır da ge ril la yı sök mek için, dev let çok bü yük ope ras yon lar dü zen le di. Bit lis, Muş, Si irt üç gen li sa ha var. Batman'da dört te mel böl ge var ve yi - ne 1000 e ya kın ge ril la sı var. Di yar ba kır ın yi ne 1500 ci va rın da ge ril la sı var. Ge le lim Mar din e. Çok düz, çok az bir dağ lık ala nı ol ma sı na rağ men 500 ü aş kın ge ril la sı var. Mi lis ola rak da epey ör güt lü. Gü ney ba tı de di ği miz Adı ya man, Ma raş, Ma lat ya, An tep te de ge - ril la mız var, Bin bo ğa da da ge ril la çe kir dek le ri var; bir ta kım dü - ze yin de dir. Yi ne Nur hak, En gi zek ler de bir bir lik dü ze yin de var ve hız la ço ğa lı yor. Şim di 100 le ri bul du bel ki. Adı ya man da biriki ta kım lık güç var. En za yıf ol du ğu muz yer ler ki, ora da da ge ril - la nın kü çüm sen me ye cek çe kir dek le ri dir bun lar. Bo tan za ten kur ta - rıl mış böl ge du ru mun da dır. Bo tan da top lam ge ril la 5000 i ge çi - yor, 7000 e doğ ru tır ma nı yor. Za ten ara zi nin %60 ı, %70 i de ne - tim al tın da. Di ğer yer ler de de ara zi nin ya rı sı de ne tim al tın da sa yı - lır. Halk la iliş ki ler de vam edi yor. En az ge ril la ka dar mi lis var. Yi - 193

194 ne en az ya rı sı ka dar şe hir kit le si nin des te ği var. Şim di ça pı bu ka - dar ge niş olan bir ge ril la ha re ke ti ile kar şı kar şı ya yız. Ben ka ba ola rak gös ter dim. Da ha da de rin li ği ne mil yon lar ca cep he ça lı şa nı, mi lis, yurt se ver var. Pe ki ge ril la nın kay na ğı, her böl ge de oluş tu rul muş ge ril la müf re ze le ri nin, ta kım la rı nın kay na ğı ye rel nü fus mu? Ora dan mı akı yor, yok sa siz bu ra dan si ze ya zı lan ge ril la la rı tas nif edip o böl - ge le re da ğı tı yor mu su nuz? Ya ni her ge ril la da as ker top lu yor mu ay rı ca? İki li dir. Hem as ker top lu yo ruz, hem ye rel den sağ lı yo ruz. Ge - nel lik le ye rel ler ile, dı şa rı dan ge len le rin ora nı ya rı ya rı ya dır. O den - ge yi bul duk. Yal nız ye rel ler den ge ril la oluş tur mak sa kın ca lı dır. Çün kü bu ma hal li ci li ğe, gi de rek ye rel ağa la ra yol açı yor. Bu teh li - ke li. Ama sa de ce ya ban cı di ye bi le ce ği miz ke sim ler den oluş tur sak, o da ye rel halk ta ra fın dan ka bul le nil me ye gö tür mü yor. Bu iki teh li - ke yi de ber ta raf et mek için kar ma bir dü ze ni esas al dık ve az çok bu sağ lan mış du rum da dır. Pe ki, ki mi za man ba sın dan, özel lik le Ola ğa nüs tü Hal Böl ge Valiliği'nin açık la ma la rın dan işi ti yo ruz; ki mi za man da İs tan - bul da yap tı ğı mız çe şit li rö por taj ve gö rüş me ler de genç Kürt le rin bir zo run lu as ker lik ya sa sı na ta bi ol duk la rı nı söy le dik le ri ni işi ti - yo ruz. Si zin koy du ğu nuz bir ya sa bu. Bu ne ka dar ger çek, ya ra rı ve an la mı ne dir? Ya sa la rı mız kur tu luş ya sa la rı dır Bu ya sa faz la iş ler li ğe sa hip bir ya sa de ğil dir, da ha çok pro pa - gan da sal dır. Bu da bir or du dur, Tür ki ye or du su da bir or du dur. Ama sen gi dip o or du ya as ker lik ya pa maz sın di yo ruz. Böy le bir sim ge sel de ğe ri var dır. Gö nül lü lü ğe da yan ma yan ge ril la dü şü nü le - mez. Ge ril la nın özün de gö nül lü lük esas tır. Sı nır lı sa yı da bu ya sa ya gö re ba zı la rı alın mış tır. Bu nun il ginç ya nı şu; bir ne vi kur tu luş olu - yor bu ya sa ya gö re alı nan lar. Da ha son ra, kur tu luş ha re ke ti, ya ni bi ri le ri gel di, be ni kur tar dı di yor lar. Zo run lu de ğil, bir in sa nı mı zı kur tar ma ka nu nu dur. Öy le bir iş le ve sa hip tir. Çün kü, al dık la rı mı zın 194

195 bü yük bir kıs mı mem nun. Be ni zor la al dı, ge ril la ya kat tı de ğil, be ni kur tar dı di yor. Ya ni il ginç bir du rum or ta ya çı kı yor. Böy le ge ril la ko mu tan la rı da var. Na sıl alın dın di yor so ru yor sun as ker - lik ka nu nun dan di yor. Hiç kö tü ol du, be nim ira de me ken di ni zi da yat tı nız şek lin de bir şey dü şün mü yor bi le. An lam lı dır da ken di si için; çün kü uy ku da, ga fil, böy le sar sın ca ah di yor, ben kur ta rıl - dım. Sa de ce bu de ğil, ör ne ğin siz baş ka ya sa lar da koy du nuz. Sos - yal ha ya tı dü zen le yen, hat ta mer ke zi hü kü me tin ya sal lı ğı na, ya sal gü ven ce le ri ne mey dan oku yan, ya da on la rı teh dit eden, on la ra al ter na tif oluş tu ran ya sa lar... Şim di bu du rum da ge ril la nın böl ge - de üs tün lü ğü nü ki mi alan lar da el de et ti ği ni ve ya sa ya pı cı bir ko - nu ma geç ti ği ni söy le mek müm kün mü? Şüp he siz, bir çok ku ral oluş tu. Eko no mi ye iliş kin, sos yal ya şa - ma iliş kin. En az dev let ka nun la rı ka dar et ki li dir bu ka nun lar. Me se la eko no mik ya sa ola rak na sıl bir dü zen le me var? Eko no mi nin felç ol ma sı nın bu nun la iliş ki si var. Yol lar dur du - rul du, zo zan lar (yay la lar) ka pa tıl dı. Bi zim iz ni miz alın ma dan eko - no mik fa a li yet te de bu lu nu la maz. Yi ne ti ca ret dur du, kont ro lü mü ze gi ri yor. Hat ta dev let, kont rol al tın da ki yer ler de güm rük ala mı yor. Biz sa vaş eko no mi si ni ge liş ti re mi yo ruz. Bun dan kas tı nız? Sa vaş ta ge ril la nın ih ti ya cı na gö re eko no mi şe kil le ni yor alış-ve - riş olu yor. Alış ve riş ten zi ya de ay rı ver gi... Ge ril la nın ih ti ya cı na gö re ta hıl alım sa tı mı, ken di li ğin den ge li - şi yor. Pe ki, yar gı mü es se se le ri de oluş tu mu? Ör ne ğin ki mi za man böl ge ye gi den ga ze te ci ar ka daş lar dan (ben hiç git me dim ama) işi - ti yo ruz, ge rek ara zi ih ti laf la rın da, ge rek ai le ler ara sı ça tış ma lar - da, kız ka çır ma lar da, ya ni ce za ya sa sı, hu kuk ya sa la rı ve me de ni hu kuk ala nı na gi ren bir çok alan da PKK nin sa de ce ka nun ko yu - cu de ğil, ay nı za man da yar gı or ga nı gö re vi ni ic ra eden ye rel mah - ke me ler oluş tur du ğu söy le ni yor. Bun lar en çok han gi böl ge ler de ola bi lir? 195

196 Biz de ce za in ti kam amaç lı de ğil Şim di her dev rim ci ha re ke tin ken di ku rum la rı nı ya rat ma an la - yı şı var dır. Bir hu kuk sis te mi ge li şi yor. Yar gı, ce za ve in faz da ge li - şi yor. Bu ko nu da güç lü bir dü zen le me dü şü nü yo ruz, bir is tik lal mah ke me le ri ör ne ğin de ol du ğu gi bi. Ola ğa nüs tü hal mah ke me le ri? Evet. Di ğe ri as ke ri mah ke me ler. Bu da ge ril la nın ken di iç di - sip lin iş le ri ni yar gı la yan bir mah ke me dir. Bir de halk içi çe liş ki le ri çöz mek le uğ ra şan halk mah ke me le ri var. Adı is tik lal mah ke me si mi ola cak? Ba ğım sız lık mah ke me si de di ye bi li riz. Ya ni, is tik lal mah ke me si de yin ce çok baş ka şey le ri çağ rış tı rı - yor da. O mah ke me le rin gö re vi da ha çok iha net suç la rı nı ce za lan dır - mak la sı nır lı dır. Halk mah ke me le ri, halk için de ki bu bah set ti ği miz, kız ka çır ma, ara zi ih ti la fı, ka mu da va la rı ve ben ze ri halk içi çe liş ki di ye bi le ce ği miz so run la rı çö züm le yen bir mah ke me dir. As ke ri mah ke me ler de ge ril la su çu nu iş le yen ler da ha çok yar gı la nı yor. İn zi ba ti suç? Evet, ken di için de ki in zi ba ti suç la rı yar gı la yan bir mah ke me - dir. Böy le bir dü zen le me yi şim di lik ge liş ti ri yo ruz ve bi raz iş ler li ği var. Git tik çe de ku rum laş ma la rı dü şü nü le bi lir. Pe ki şim di bir ce za hu ku ku olu şun ca is ter is te mez bir de ce za sis te mi nin oluş ma sı ge re ki yor. O da var. O da mı var? O da var şim di. He men he men her eya let te az çok tu tuk lu luk yer le ri var. Mah kum la ra na sıl mu a me le edi li yor? Bi li yor su nuz İn san Hak la rı Der ne ği bu iş le re de ba kı yor? Şim di tu tuk lu luk sü re ci ol du; ba zı as ker le ri uzun sü re ya nı mız - da ta şı dık. O da ege men ol du ğu mu zun bir gös ter ge si. As ker ler Der - sim de, Ser hat ta, Gar zan da, Amed de, Bo tan da da uzun sü re ya - 196

197 nı mız day dı lar. As lın da de ği şik bir tu tuk la ma bi çi mi. Öy le faz la eli - ni ko lu nu bağ la ma gi bi bir du rum da yok. Bir yer de bi zim le ka la - cak sı nız, ka çar sa nız ce za sı ağır olur. Böy le bir hür ri ye ti bağ la ma ce za sı da var dır. Özel lik le bu Gü ney de söz ko nu su ola bil di. Ba zı la - rı ken di ar ka daş la rı na bi le şid de ti uy gu la ya bi li yor. Biz bun la rı ce za - lan dı rı yo ruz. Böy le ola ma ya ca ğı nı, yi ne ajan, ko ru cu da ol sa iş ken - ce edi le me ye ce ği ni kav ra tı yo ruz. Sa nı la nın ak si ne, özel lik le in sa na ki şi lik ola rak za rar ver me me yi te mel al mı yo ruz. Bir de ce za yı bir ıs lah ara cı ola rak dü şü nü yo ruz. Bu çok da ha önem li ve bü tün ce za lar, idam ce za la rı bi le ol sa ıs lah et me yi içe ri yor. Ger çek ten ce za nın bir in ti kam ara cı ola rak de ğil de, bir ıs lah et me yön te mi ola rak dev re ye so kul ma sı var. Bu ko nu da bi - raz ge liş me sağ lan dı. Is la ha yö ne lik ce za lan dır ma so nuç ve ri yor. Ol duk ça eği ti ci bir an la ma sa hip tir. Bu nu ne re dey se bir po li ti ka ha - li ne ge tir dik. Bu ra da be nim bir so rum ola bi lir mi? Top lum sal ha ya ta iliş - kin ya sa lar da, ge ril la ve ya ge nel an lam da PKK iç ki, ku mar, fu huş gi bi ko nu lar da ya sak la ma lar ge tir di. Uy gu la ma da bu ya sak la rın şek liy le he nüz bir dev let ola ma mış ken, böy le bir ta kım ku ral lar uy - gu la tı yor. Dev le tin de ben zer ku ral la rı var. Bu iki si nin ara sın da ki, özel lik le uy gu la ma da ve so nuç al ma da ki fark lar ne dir? Şim di ba zı sos yal suç la ra iliş kin, öy le çok açık de ğil de, tah - min ha lin de ge le nek ler ko nu şu yor. Bi zim gir di ği miz yer ler de iç ki du ru yor za ten ken di li ğin den, faz la an la mı kal mı yor. Bir sos yal olay ola rak hır sız lık hız la or ta dan kal kı yor. Fu huş yi ne hız la or ta dan kal - kı yor. Bun lar ha re ke ti mi zin do ğal bir et ki si nin so nu cu dur. Ba zı olay lar söz ko nu su ol du mu, bi raz sert bir ta vır al mak la ön le ni yor; bun lar öy le faz la yar gı lan ma lık suç lar de ğil. Et ki miz le do ğal ola rak aşı lan top lum sal has ta lık lar dır. Bi zim top lu mu, in sa nı ele alış tar zı - mız, dü zen den çok fark lı. Çok fark lı ol du ğu için de halk ol duk ça yük sek il gi du yu yor. Hiç bir so ru nu nu mah ke me le re gö tür mü yor. Şim di, TC mah ke me le ri ne re dey se bom boş. Bü tün so run lar bi ze ge - li yor. Her ta raf ta bu böy le, Av ru pa da da böy le. Cid di bir aşi ret ça - tış ma sı olu yor, ba na ka dar bi le ge li yor lar. Ger çek ten hu ku ki çö züm yo lu ve ya mer cii ola rak PKK dü şü nü lü yor. Bir çok ara zi ih ti laf la rı, 197

198 es ki kan da va la rı, ai le da va la rı tü müy le şu an da PKK nin ağır lık lı ola rak çö zü me doğ ru git ti ği top lum sal has ta lık lar dır. Şim di bu si zin ne re dey se ha ki mi yet al tı na al dı ğı nız alan lar da bir yer le şik dü ze ne doğ ru gi diş var mı? Ör ne ğin, bu köy bo şalt ma - lar, göç et tir me ler ne de niy le in san la rın ya şa ya maz ha le ge ti ril me - le ri söz ko nu su. Bu, ki mi böl ge ler de, in san la rın bir yer den bir ye - re ta şın ma la rı na, hız la kent le re, bü yük ka sa ba la ra doğ ru kaç ma - la rı na ve göç et me le ri ne yol aç tı. Fa kat bir çok in san da ge ril la nın ha ki mi ye ti al tın da ki böl ge le re doğ ru ge li yor ola bi lir. Bu is ter is te - mez bir ye ni top lum sal ya şan tı, ya ni sa de ce har be da ir ol ma yan, ay nı za man da gün de lik ya şan tı ya iliş kin de bir ha ya tın or ta ya çı - kar ta cak; oku ma, üre tim, sağ lık, ba kım vb. bir çok ih ti yaç şim di ge ril la nın de ne ti mi al tın da ge li şe bi lir gi bi gö zü kü yor. Bu ra da ye ni bir top lum sal ha yat, top lum sal şe kil len me nin oluş ma sı ih ti ma li ya da ger çe ği var. Ben bil me di ğim için so ru yo rum. Gi di şat bu yön de mi? Ge liş me ler ken di li ğin den fe de ras yon laş ma yı do ğu ru yor Ta bii, bu na yö ne lik de ge liş me ler var. Ör ne ğin Bo tan da eği tim okul la rı bi le açı la bi li yor ço cuk lar için. Açı la bi li yor mu? Ta bii, bir sü rü in sa na, hal ka eği tim ve ri le bi li yor. Bir de sağ lık ocak la rı na ben zer dü zen le me ler olu yor. Bu da ha da ge li şe ce ğe ben - zi yor. Ege men lik ala nı özel lik le ge liş tik çe ya vaş ya vaş bir dev le te mah sus iş le ri de biz üst len mek zo run da ka lı yo ruz. Böy le ge liş me ler var. Bu du rum da ör ne ğin önü müz de ki dö ne min de bir kur ta rıl mış böl ge hu ku ku oluş mak üze re mi? Bu nu ön gö rü yor mu su nuz? Evet. Bu ko nu da bi zim ay rı ca eya let mec lis le ri ve bu na da ya lı eya let hü kü met le ri ka rar lı lı ğı mız da var. Sa nı yo rum bu 1994 yı lın da bi raz ha ya ta ge çe cek tir. Ol duk ça bu iki dü zen le me ye ih ti yaç du yu - yo ruz. Ya sa ma ku ru mu nun teş ki li ne yi ne ih ti yaç du yu lu yor. Ben 198

199 bu na ken di li ğin den bir fe de ras yon laş ma di yor dum. Bu tür ge liş me - ler hız ka za na cak. Çün kü top lum, halk ger çek ten dev le tin et ki sin - den bü yük oran da kur tul muş. Şim di bu dü zen le me ye ör güt çer çe ve - miz de yet mi yor. Yok sa halk, bi zi bir dev let ola rak gör me ye ve ya bu te mel de ör güt len me ye ha zır. Ba zı ye ter siz lik le ri miz var. Bun la rı gi der mek le bir lik te, dev let ten da ha çok et ki li bir ik ti dar du ru mu muz var. Za ten şim di ya şa nan bir de re ce li ve ya iki li, üç lü ik ti dar dır. Ba zı ül ke ler de dev rim olun ca, ik - ti dar bir sı nıf tan di ğe ri ne ya da bir ulus tan di ğe ri ne dev re di lir. Şim - di biz de sö mür ge ci nin ka rak te ri ne yi ne sa va şı mın uzat ma lı ka rak te - ri ne uy gun ola rak ba zı yer ler de biz %90 ege me niz, ba zı yer ler de de dev ren ha ki miz. Ama bu nun çok kar ma bi çim le ri de var. Ben bu na de re ce li ik ti dar du ru mu di yo rum. Dev let ger çek ten bir çok yer de dev let ol mak tan çık mış tır. Dev le tin fonk si yon la rı nı ar tık gör mü yo - ruz. Dev let ba zı yer ler de ise ezi ci ha kim, ba zı yer ler de de biz. Bu na ne ad ve rir si niz? Par ça lı bir ik ti dar du ru mu. İki li ik ti dar? İki li de de ğil, par ça lı, de re ce li bir ik ti dar du ru mu. Ya ni oy nak? Oy nak, kay gan bir ik ti dar du ru mu. Şim di böy le il ginç bir mo - del ya şa nı yor. Da ha da ge li şe ce ğe ben zi yor. Yal nız bu yıl ye rel mec lis ler, ge ril la ka rar gah la rıy la, ge ril la ça lış ma la rıy la pa ra lel ola - rak bir cep he mer ke zi, bir cep he mec li si (ki bu na ye rel mec lis, eya - let mec li si), gi de rek ulu sal mec lis de or ta ya çı kı yor. Muh te me len bun la ra da ya lı bir hü kü met, en az Gü ney de ki fe de re hü kü met ka - dar bir ku zey de Bo tan ın da bir fe de re hü kü me ti ge li şe bi lir. Pe ki, şim di bu ta rif et ti ği niz coğ ra fik alan üze rin de, bas kın ola rak nü fus Kürt ler den oluş sa bi le, Kürt ol ma yan halk lar, Türk - ler, Laz lar, Sür ya ni ler vs. var. Fa kat da ha çok Türk le re yö ne lik so ra ca ğım. Bu alan da ki Türk köy le riy le, ka sa ba la rıy la olan iliş ki - le ri niz de şim di ki du rum ne dir? Bir onu öğ ren mek is ti yo rum. Ör - ne ğin Türk aha li si ze kar şı nef ret, dost luk, kor ku, sem pa ti vb. duy gu lar dan han gi si ni bes li yor, siz on la ra na sıl yak la şı yor su nuz? Bu ege men lik iliş ki si çer çe ve sin de on la rın şim di olu şan ken di li - ğin den sta tü le ri, ko num la rı ne dir? 199

200 Tıp kı Tür ki ye de ki du ru ma ben zi yor. Fa şist le rin de ne ti min de olan köy ler dev le tin köy le ri dir, fa şist tir ler. Kürt ko ru cu köy le ri de var dır. Bi zim için bir he def du ru mun da lar. Yi ne dost olan Kürt köy - le ri gi bi, dost olan Türk köy le ri de var. Ke sin lik le bu ra da te mel kri - ter ırk çı lık ve ya mil li yet çi lik de ğil dir. Si ya si kri ter ler? Bu ra da be lir le yi ci olan, si ya si öl çü ler dir; mil li öl çü ler, et nik öl - çü ler de ğil dir. Bir aşi re tin için de mil li yet çi olan da, çok sa yı da bi - zim ya nı mız da olan da var dır. Biz den ya na ta vır alan Kürt de var dır, aley hi miz de ta vır alan Kürt de var dır. Yi ne ya nı mız da yer alan Türk köy le ri de var dır, kar şı mız da olan Türk köy le ri de var dır. Bu ra da da be lir le yi ci olan ide o lo ji ve si ya set tir. Yok sa mil li te mel de bir ay rım ke sin lik le yok tur. De min eya let mec lis le rin den bah set ti niz. Si zin önem li özel lik - le ri niz den bi ri de, ken di mi li tan la rı nı za ve ken di par ti ni ze kar şı, baş ka ör güt ler de gö rül me yen sert lik te eleş ti ri ler yö nelt me niz. Bu - nun en son ör ne ği de, sa de ce dün 3. Ulu sal Kon fe rans a gön der - di ği niz açış ko nuş ma sı nı da gör düm. Bi raz ön ce ge ril la la rın ye - ter siz li ğin den de bah set ti niz. Aca ba so nuç la rı alın mış sa, si zin açış met ni ni oku du ğu nuz 3. Ulu sal Konferans'ın ka rar la rı hak kın da, ha ber ni te li ğin de bil gi ver mek müm kün mü? PKK'nin yük sek ulus laş ma, de mok ra tik leş me ve si ya sal laş ma ge re ği var Bu kon fe rans sü re ci ne iliş kin kap sam lı bir de ğer len dir me yap - tım ve o bel ge yi ol du ğu gi bi ala bi lir si niz. Hat ta önem li kı sım la rı nı ya yın la ma lı sı nız da. Çün kü o ay nı za man da Tür ki ye nin si ya si du - ru mu na da çar pı cı bir yak la şım ge ti ri yor du. Ha ber ni te li ğin de dir. Fa kat en önem li si iç ya pı mı za; ge ril la, or du ger çe ği mi ze, sa vaş ger - çe ği mi ze, hat ta par ti ön cü lü ğü ne iliş kin de ğer len dir me ler le do lu dur. Çok çar pı cı dır ve ol duk ça da eleş ti ri sel dir. Bi çim ola rak bu kon fe - rans lar bir yer de ya pıl ma dı. Av ru pa da ya pıl dı, he men he men bü tün 200

201 eya let ler de ya pıl dı. Or ta do ğu da ya pıl dı. Ya ni böy le bir an la mı var ve hep si nin içe ri ği ola bi le cek bir de ğer len dir me yi sun duk. Ora da en çok iş le nen hu sus lar, ağır eleş ti ri ler dir ve bu ay nı za man da 1994 yı - lı plan la ma sı dır da. Şim di ora da il ginç yak la şım lar var dır. Bi zim gör dü ğü müz ve bi ze çok da ha çar pı cı ge len olay, ge ril la ge niş le dik - çe çok sa yı da ka tı lım ol duk ça her alan dan bir köy lü leş me yi ve yi ne il kel klan, ka bi le, aşi ret bağ la rı nı ta şır ma; onu aş ma ma gi bi du rum - lar söz ko nu su dur. Şim di bi zim ha re ke ti mi zin ra di kal, sos ya list, ulu sal kur tu luş çu bir ya nı var ve ya çok da ha ge liş kin bir si ya sal laş ma yı esas al ma du - ru mu var. Bu ka dar ya pı ge niş le dik ten son ra yi ne de si ya set ten köy - lü kur naz lı ğı nı an lı yor lar. Ön der lik ten de aşi ret, ka bi le baş kan lı ğı nı an lı yor lar. Bu nu çok cid di ola rak gör düm ve bir yer de bi zim Os man Öca lan ı bi le eleş ti ri ye al ma mı zın ne de ni bu dur. Salt kar deş lik ba - ğı na da ya na rak bir köy ağa lı ğı nın ve ya bir sa vaş ağa lı ğı nın pra ti ği için de sin de dik. PKK nin yük sek bir ulus laş ma, de mok rat laş ma ve si ya sal laş ma ger çe ği var dır. Sen bu na ula şa cak mı sın, ulaş ma ya cak mı sın? Yet ki le ri ni bu te mel de kul la nı yor mu sun, kul lan mı yor mu - sun? Bu nu sor duk. Ta bii, ben bu nu ör nek di ye epey iş le me ge re ği ni duy dum. As lın da bu bir ge nel ger çe ği mi zi ifa de edi yor. Dar ai le, ka bi le, et nik bağ lar aşıl mak is ten mi yor ter si ne sa rı lı yor. Bu na böl - ge ci lik, mez hep çi li ği de ek le me li yiz. Hat ta Kürt çe leh çe le ri var; Za - za cı lık, So ran cı lık, Kur man cı lık gi bi. Ya ni bun lar da bi raz ulus laş - ma nın önü ne en gel ola rak çı kı yor. Ben ıs rar la şu nu da ya tı yo rum: Üst bir ulu sal bi çim le ni şe ula şa - cak mı yız, yok sa Bar za ni gi bi mi ka la ca ğız? Bi li yor su nuz Bar za ni di ğer bü tün aşi ret ler için de ken di aşi ret te ke li ni, bü tün Kürt hal kı için de de ken di par ti ge le ne ği ni ha kim kıl mak, yi ne tam hü küm dar - lık sis te mi ni ge liş tir mek is ti yor. Bu da gö rü nüş te Kürt ve ya Kürt çü - lük gi bi gö zü kü yor ama as lın da an ti-ulu sal cı dır. Hat ta Bar za ni ci lik en an ti-ulu sal cı akım lar dan, eği lim ler den bi ri si dir. Kür dis tan da ki aşi ret çi, fe o dal ya pı yı en az sö mür ge ci lik ka dar ayak ta tu tu yor. Şim di biz bu nu böy le ka bul ede mez dik. Bu ko nu da hay li yo ğun bir ide o lo jik, si ya si mü ca de le miz var dı. Uzun sü re te o ri de bu nu yü rüt - tük ve bi raz ulus te o ri si or ta ya çık tı. 201

202 Yi ne ide o lo jik mü ca de ley le il kel mil li yet çi lik, Tür ki ye için de sos yal-şo ve nizm bi raz aşıl dı. Po li tik mü ca de ley le ağa la rın et ki si ni bi raz sı nır lan dır dık. Ama par ti miz için de bü yü müş, ken di içi miz de ye ni ağa lar or ta ya çık mış. Ken di ba şı na ka rar ve ri yor, uz laş ma im - za lı yor, hat ta tes li mi yet. Ca nı is ti yor, hiç ge ril la cı lık yap mı yor, si - ya si ça lış ma adı al tın da ge ril la yı tas fi ye edi yor. Ken di adı na, ör gü tü bas tı ra rak, yö ne ti mi dış ta la ya rak, tek ba şı na ne re dey se bir eya le tin de re be yi ha li ne ge li yor. Ta bii ben bun la rı gör mez lik ten ge le mez dim ve bu kış bo yu özel lik le çok kap sam lı yö nel dim. Bu ra da şu nu da gör düm: So run sa nıl dı ğın dan da ha faz la de rin miş. Ör ne ğin Osman'da bu ka da rı nın ge li şe bi le ce ği ni tah min et mi yor dum. Yi ne en son Dr. Ba ran ör ne ği çık tı. O da iş te Der sim de çok sa yı da halk - tan in sa nı duy gu sal ola rak bağ la mış. As lın da çok dü rüst. Os man da dü rüst tü. Ama aşi ret ge le ne ği var, hem şe ri ci lik bağ la rı çok güç lü, çok duy gu sal lar. Si ya si ger çek lik ye ri ne, duy gu sal lı ğı esas alı yor lar. Ge ril la, çok sert ve si ya si ya nı ağır olan bir ör güt lü - lük bi çi mi dir. Mo del ide o lo jik, mo del si ya si öl çü ler is ter. Bu na güç - le ri yet mi yor, da ra lı yor lar. Üze ri ne bi raz gi dip, ge ril la la şın, ulus la - şın, bu klan, ka bi le, ak ra ba, ma hal li bağ la rı bı ra kın di yo rum. Orada da ral ma ve tep ki ye bir de özel sa va şın yük le nim le ri ek le nin ce, ba zı la rı gi dip tes lim olu yor lar. Mar din de bir Agit var dı. Kor ku dan pa ni ğe ka pı lıp ya ora ya gi di yor, ya has ta olu yor, ya ta ğa dü şü yor, ya da in ti har edi yor. Bu ge liş me ler or ta ya çık tı. Es ki den de var dı ama bu yıl bi raz da ha faz la ken di ni yü ze ye vur du. Ta bii bu da ge liş me le - rin or ta ya çı kar dı ğı bir du rum dur. Yi ne tek rar vur gu la ya rak be lir te - yim ki, PKK bir an lam da Kürt le rin ilk de fa öz gü ce da ya lı bir par ti - leş me ha re ke ti dir. İlk de fa bu ger çek le şi yor. Bu da Kür dis tan ta ri - hin de çok önem li. PKK par ti leş me si, eşit tir Kürt par ti leş me si dir. Bu iş bir lik çi ör güt le ri böy le adı par ti ama ger çek te her şe ye ben - ze yen, bir aşi ret ka dar bi le ola ma yan ba sit grup la rı par ti ye ri ne ko - ya maz sı nız. Bel ki ide o lo jik ola rak ör güt ler ama top lum sal bir te me - le ve ya ger çe ğe otur tul muş de ğil ler dir. Bu an lam da kit le par ti le ri sa ya ma yız bun la rı. İde o lo jik grup lar ola rak de ğer len di re bi li riz. Ama PKK öy le de ğil, çok güç lü bir Kürt par ti leş me si, Kürt top lu - mu nun par ti leş me sü re ci ne alın ma sı ol du. Bu na bir de ulus laş ma ya 202

203 baş la ma sı nı da ek le me li yiz. Ya ni Kürt par ti leş me si ve ya Kürt top lu - mun da ki par ti leş mey le bir lik te Kürt le rin ge ri, il kel, klan, ka bi le, et - nik bağ lar dan ulu sal bağ la ra doğ ru sıç ra ma sı nı ek le me li si niz. PKK eşit tir, Kürt ulus laş ma sı dır. Şim di bir yan dan top lum sal laş ma, bir yan dan ulus laş ma, bu na bir de ilk de fa si ya sal laş ma yı, öz gü ce da - ya lı si ya si sa vaş ma yı ek le ye lim. Çok ağır yük, hep si! Dört bin yı lın yok su lu, PKK ge li şi mi ni haz me de mi yor Dik kat edin, baş ka ulus la rın ta ri hin de sos yal leş me bir eko no - mik pa zar so nu cu dur. Si ya sal laş ma sü re ci 50 yıl lık de ne yim le ri ne da ya lı ola rak ge li şir. Si ya sal par ti ler ku ru lur. Ulus laş ma pa zar et ra - fın da bir kaç yüz yı lın işi dir. Bu na kül tü rü de ek le mek la zım. Baş ka ulus la rın ta ri hin de 300 yıl sü ren bir sü re ci, biz yıl lık par ti ta - ri hi mi ze sığ dır mak zo run da kal dık. Şim di çok il kel ge ri alan la rı mız söz ko nu su. İş te siz de çok iyi bi lir si niz; şe hir gör me miş köy lü le ri İs tan bul a dol dur muş lar, hep si köy lü. Üni ver si te yi oku muş lar, köy - lü. Kür dis tan kent le ri as lın da bir köy den fark sız dır. Mo der ni ze yi ya şa ma mış lar. Biz bu nun acı sı nı çe ki yo ruz. Şim di PKK ye gel dik, bak tık vayy... Bu ge ri ya pı ol du ğu gi bi hort lu yor. Çün kü so ru nun bo yu tu baş ta (es ki den bir kü çük grup tuk ve ge ril - la nın baş lan gı cın day dık), ken di ni faz la gös ter mi yor du. Gös ter me si de müm kün de ğil di, çün kü sı nır lı bir ka pa si te si var. Ama mil yon lar ka tı lın ca, bü tün Kür dis tan yö re le ri işin içi ne alı nın ca so run ağır laş - tı. Bir de mev ki, iti bar art tı. En önem li bir ne den de bu. Ör ne ğin bi - zim Amed so rum lu su ar ka da şı mız Baş ka nım, en çok si zin iş le me - niz ge re ken ve ya be nim gör dü ğüm bu ar tan ola nak lar üze ri ne ken - di ni ya şat ma me se le si dir di yor. Şim di il ginç bir olay. Tür ki ye de de bir ara afe rim ci ler mi ge liş miş olu yor bu cum hu ri ye tin baş lan - gıç la rın da; ar pa lık lar me se le si... Afe rist ler... Afe rist ler, şim di böy le ti pik bir olay la kar şı kar şı ya gel dik. Bi - raz mev ki ler olu şu yor. Ko mu tan lık lar di ye lim. 203

204 Mev ki rant la rı olu şu yor! Evet. Mev ki rant la rı. Bun la rın elin de ger çek ten önem li pa ra bi - ri ki yor. Önem li oto ri te bi ri ki yor. Pres tij! Evet. Pres tij, ün bi ri ki yor. Hat ta bir ka dın or du su var; onun üze rin de ki er kek ege men li ği de ni len olay var; onun et ki si bi ri ki yor. Da ha da sa ya bi lir sin ve bu ye ni yet me da ha doğ ru dü rüst ulus laş ma ne dir, si ya sal laş ma ne dir, ko lek tif ör güt len me ne dir, bil me yen bir ki şi lik, bir kül tür ve ya kül tür süz lük ola yı ve ya çok yok sul bi ri si (bun lar ay nı za man da iki ke çi gü de mez ler di, bir ço ban bi le ola maz - lar dı), bir den bi re ol du bir ko mu tan! Şim di gö zü dö nü yor ve ya gö - zü ka ra olu yor. Ne ol dum de li si olu yor ve bir de bı rak mı yor. Bi ri - sin den şu de yi mi duy dum: Ben böy le bir gün ya şa ma yı, bir öm rü - me ter cih ede rim, pa şa gi bi üze ri ne ku ru lu rum böy le, ya şa ya ca ğı mı ya şa rım. Ger çek ten bir gün lük pa şa lık uğ ru na, bi zi mah ve den ler çok çık tı, ca na var gi bi yı lın yok su lu, çok yok sul. Hep ağa kar şı sın da böy le put gi bi ke sil miş. Bir jan dar ma, bir po lis on lar için bir ilah. Şim di bir den bi re PKK oto ri te si bu ku rum la rı za yıf la tın ca ve es ki nin kö le si nin kö le si ne ik bal yo lu nu açın ca... Haz me de me di ler... Haz me de mi yor. Os man, ba na da ya na rak, çok ge niş bir iti bar gör dü. Di yor ki, Ta la ba ni, Bar za ni be nim eli me su dö ke mez ar tık. Şim di şu sö zü biz zat söy le ye bi li yor: Gü ney hal kı Fer hat, Os - man di yor, baş ka bir şey de mi yor, ba na ta pı yor lar di yor. Hal bu ki öy le de ğil, onun na sıl ol du ğu nu ben çok iyi bi li yo rum. Ya ni yap ma, et me, se nin böy le bir du ru mun yok. Sen si ya se ti çok ga fil an lı yor - sun. Kar de şi ni de çok kö tü kul la nı yor sun. Bir Os man lı şeh za de si bi le böy le de ğil di, böy le ola maz dı. Kap tır mış gi di yor ken di si ni. Bir ta kım lık ba ya nı da ken di ko ru ma sı na ayır mış; iş te bak, bu ka dar et ki li bir adam de sin ler di ye. Yap ma de dim. Biz ka dın la rı böy le eğit mi yo ruz. Bu işin özü fark lı. Ben da ha iyi ya pı yo rum de miş. Be nim kad ro la rın eği ti mi da ha güç lü de miş. Ya hu sen kad ro ne dir bil mez sin. Dur he le, sen işi ka rış tı rı yor sun bir bi ri ne. Bu se fer de ken di ni ye re at ma sın mı? Bu ba na ha ka ret tir di ye. Bü yük bir ik ti dar me se le si ya pı yor. Ben fi lan dev le te gi de yim, ba na yar - 204

205 dım cı olun ben ye ni ön der lik gi bi abuk sa buk ko nuş ma lar... Za ten müm kün de ğil, bi zim kur du ğu muz den ge ler var. Bi ze az çok da nış - ma dan ya da bi zim ger çe ği gör me den kim onu cid di ye ala cak? Son ra bir tek ki şi çe ke me ye ce ği ni gö rün ce ağ lı yor, sız lı yor. Bu se fer de in ti har ede ce ğim di yor. Ya hu yap ma, ne in ti har et, ne de bi zi böy le kul lan. Hi ka ye nin özü bu. Şim di bu gün en ya kı nı mız da yer alan ve bir de 17 yıl lık, 18 yıl lık tec rü be si var. Bu böy le ol du ğu - na gö re, di ğer yok sul la rı dü şün. Di ğer köy lü le ri dü şün. Ki bu da bi - raz oku muş olu yor. Tam bir so run yu ma ğı ol du. Ben onun için bu 3. Kon fe rans sü re ci di ye bah set ti ğim sü re ce, çok kap sam lı de ğer len - dir me ler le açık lık ge tir me ye ça lış tım. Açık lık ge tir di ğim hu sus lar: Par ti leş me yi kav ra mak zo run da yız, par ti leş me ge rek li dir. Ulus laş - ma yı bu ka bi le ci lik, aşi ret çi lik bağ la rı ye ri ne koy mak zo run da yız. Ya ni bu Bar za ni ci lik kül tü rü nü aş ma lı yız. Yi ne, iş te de mok ra si yi uy gu la ma lı yız. Ka dın so ru nun da ol sun, halk la iliş ki ler de ol sun, ağa lı ğı de ğil, öz - gür yak la şı mı esas al ma lı yız. Yi ne bu köy lü kur naz lı ğı nı de ğil, doğ - ru, mo dern, po li tik yön tem le ri esas al ma lı yız. Bu ko nu da çok kap - sam lı bir ça lış ma yı ge liş tir dik ve sa nı yo rum ba zı olum lu so nuç la rı hız la or ta ya çı ka bi lir. Çün kü bu na Kürt le rin ge ne lin de ih ti yaç var. Kürt ler ger çek ten ilk de fa cid di bir dev rim ci ulus laş ma yı, cid di bir dev rim ci par ti leş me yi, cid di bir si ya sal laş ma yı ya şı yor lar. Te o rik açık lık ge re ki yor bu na. Sı kı lan var ta bii. Bu na tep ki du yan çok Kürt çev re si de var. Apo ken di ni na sıl bir dik ta tör ye ri ne koy muş di - yor lar. Mu az zam bir de mok ra tik leş me sü re ci, mu az zam bir ulus laş - ma sü re ci ni ya şat ma ya ça lı şı yo ruz. Bir çok çev re şim di bun dan ra - hat sız. Ai le ci lik yap mak is ti yor lar. İş te de dim ya en ya kı nım dır, köy lü kur naz lı ğı nı ge liş tir mek is ti yor. Ben de dur di yo rum. Şim di Apo dik ta tör lü ğü de bu ra da or ta ya çı kı yor. Dik ta tör lük de ğil, ken di kü çük ağa lık la rı na kar şı sü rek li en gel ko yu yo rum ve bu bir sü rü pro vo kas yo na, bir sü rü böy le ka çı şa, ba zı in ti har la ra yol açı yor. San cı lı ge li şi yor. Fa kat bu da hız lı bir si ya sal laş ma, ulus laş - ma dır. Ba şa rı yö nü ol duk ça ge liş kin dir ve ade ta bir kül tür dev ri mi gi bi dir. Ona ben zer bir olay dır ve çok kap sam lı çö züm le me ler ge - liş ti. Ne re dey se duy gu çö züm le me si ne ka dar in dir gen di. 205

206 Şim di ona bir adım son ra ge çe lim. Ben bu ara da ya pı ya iliş - kin bir kaç so ru sor mak is ti yo rum. Çün kü, bun lar hem be nim me - rak et ti ğim, hem de me rak edil di ği ni san dı ğım ko nu lar. Şim di şu ken di kar de şi niz ve ya baş ka ko mu tan lar la il gi li söy le dik le ri niz - den, şöy le bir ge nel le me ye va ra bi lir mi yiz: PKK nin ilk ku şa ğı, çe - kir de ği bü yü dü. Şim di ka buk ha li ne gel di, o pat lı yor ve baş ka bir şey çı kı yor. Ya ni es ki ön der lik oluş tu ran in san lar ge liş me kar şı - sın da bel ki do ğal bir ayık lan ma ya uğ ru yor lar. Bu doğ ru mu? Bir bu, de vam edin. İkin ci si, bir de şu nu öğ ren mek is ti yo rum: Şim di bu ra da, bu me kan da ön der lik ten de ğil ama siz den söz edi li yor. Ben ön der lik de di ğim za man da ha ka la ba lık bir grup var sa yı yo rum. Bu ön der - li ğin sos yal ya pı sı, do ku su, eği tim dü ze yi ne dir? Bir or ta la ma ola - rak ne söy le ye bi li riz? Şim di bir ko lek tif ön der lik var sa, bun la rın ya pı sı na sıl ge li şi yor? Kar şı laş tı ra bi lir mi yiz? Biz de hi zip leş me nin ide o lo jik-po li tik ve sos - yal ze mi ni yok tur Bu es ki kad ro lar me se le si ne, bir de ye ni ka tı lım la ra açık lık ge - tir mek bi raz önem li. Doğ ru dur, bu es ki kad ro la rın ka buk bağ lat tı ğı. As lın da çat la mak tan zi ya de, ka buk bağ la dı ğı, hat ta ki reç leş ti ği bi raz söy len me li dir. Bun lar la da ger çek ten ba zı so run la rı mız var. Şim di Kürt so ru nu nu açar ken, bun la rı ön ce ki ko nu baş lık la rın da, da ha çok Tür ki ye ye yö ne lik, dip lo ma si ye yö ne lik, ta ri he yö ne lik yol la rı nı aç - tım. Ben bun la rı ken di ça lış ma la rı mın çok cü zi bir par ça sı ola rak de - ğer len dir dim. Son bir-iki yıl da ki sü reç te, ezi ci bir ça ba yı bu ka buk bağ la ma me se le si ne, ka bu ğu çat lat ma, çat la tır ken kı rıp dök me me me se le si ne hap set tim. Es ki kad ro bü yük bir çö züm süz lük le kar şı kar şı ya. Bu Ba ran ör ne ğin de ol du ğu gi bi, gö rü nüş te çok bağ lı, çok sa dık. Ben bir şey söy lü yo rum, o ne re dey se ağ la ya cak. Ce sa ret ve ri - yo rum; bü yü, si ya sal laş, ulus laş, ge ril la laş! Ne is ti yor sun, git mi yor böy le di yor. En son ha zin bir so nuç la bi zi kar şı kar şı ya bı rak tı. Kar - deş tir, o ka dar ce sa ret, güç ve ri yo rum. Ne re dey se eli miz de bir be la. Şim di bu na ben zer bir çok ör nek ver mek müm kün. 206

207 Şim di bun lar ka bu ğu nu da kı ra mı yor lar. De rin bir özel tah lil le açık lı ğa ka vuş tu ru la bi lir. Ki, Tür ki ye nin de olu şu mun da bu na ben - zer hi ka ye le re çok ça rast lan dı. Bu na ben zer ör nek ler dev rim ci ha re - ket te gö rü le bi lir. Biz de gö rül me si faz la ya dır ga tı cı ol ma ma lı dır. Hat ta ba zı yer ler de klik-hi zip ça tış ma sı dır, bi li yor su nuz. Biz de hi zip ça tış ma sı ol ma dı ğı için, böy le ki şi sel dü zey de tra jik ge liş me le re yol açı la bi li yor. Hi zip ola mı yor lar. Bey de ola mı yor lar. Es ki den Os man lı şeh za de sin den bi ri si siv ri lir ken di ğe ri is yan eder - di. Ta bii onun da ar ka sın da hiz bi var dı. Yi ne bir par ti için de de hi - zip im ka nı var sa, hi zip olur du. Şim di be nim al dı ğım ted bir ler hi zip ol ma yı ol duk ça ola nak sız laş tır mış. Ne den, o be nim al dı ğım ted bir - ler le il gi li bir olay. Ya ni bir ki şi ye hi zip yap ma şan sı nın ve ril me si için, o hi zip için bir sos yal or tam ge re ki yor. Ve ya şöy le di ye lim: Le nin men şe vik ler le or tak bir par ti bir li ği ne gir di; ya ni li be ral dir, ya da mark sist tir, bun la rı tek bir par ti de bü tün leş tir mek is te di. Bu an lam da fark lı sı nıf ori ji ni ne ge li yor lar. Do la yı sıy la hi zip po tan si - yel le ri hay li düş tü ve bir de şah si yet li adam lar, ya ni bir Mar tow, bil - mem bir baş ka la rı... Ple ha nov... Evet, Ple ha nov. Bun lar çok güç lü ki şi lik ler. En az be nim ka dar et ki li dir ler. Bi zim ki ler ço cuk gi bi. Sos yal ori jin le ri de o ka dar fark lı de ğil. Bir bu yö nüy le hi zip ol ma po tan si ye li yok. Ol duk ça ide o lo jik açık lık ge tir mi şim. İs ter sen dip lo ma si ve si ya set, is ter sen ge ril la. Ya ni bir hü kü met du ru mu na uy gun ne ça lış ma var sa yap, ama ge ve - ze lik ya pa maz sın. Bir kaç laf üze ri ne hi zip ku ra maz sın. Bu yön lü bir de ted bir al mı şım. Şim di bu nu aş mak, ger çek ten çok yet kin bir mi - li tan ol mak de mek tir. Aşa ma dı mı hi zip li ğe yö nel mek is te ye cek, ol - mu yor; bey li ğe yö nel mek is te ye cek, ol mu yor. Bu kez bu na lım te o - ri si ne, has ta lık te o ri si ne sı ra ge li yor. Onu da ar tık gi de rek ola nak - sız laş tı rı yor. PKK'de uzun sü re kim se has ta ola maz. Has ta lı ğın za ma nı geç - miş tir. Bu ko nu da da ön lem çok aşi kar. Di yor lar ki, bu adam ken - di si ni esas alan bir par ti leş mek ten baş ka bir şe ye fır sat ver mi yor. Hat ta bu söz de Os man ın dır; bir şe hit le rin par ti si, bir de se nin par tin; biz ya şa yan la rın par ti si ol ma ya cak mı? Çok il ginç. 207

208 İl ginç. Ta bii çok il ginç. Si ya si fa a li yet le re ağır lık ve re cek, ge ril la yı ikin ci pla na dü şü re cek. İş te dip lo ma si ye ve ya nın da ki le re de ba ka - rak. Çok ço cuk ça bir tak tik. On la ra ba ka rak, bi raz med ya ya da yan - sı dı. Evet ben te le viz yon dan din le miş tim, çok der li top lu gü zel bir ko nuş ma yap mış tı. Et ki len dim de doğ ru su, hak lı yı söy le mek ge re - kir se. Yo oo, ko nuş ma da güç lü, ya ni ken di si ni be nim le kı yas lı yor. O ye te nek le ri bi raz ka zan mış. Yal nız bu ra da an la ma dı ğı bir şey var: PKK nin oluş ma sı. Bu ra da ar tık PKK nin doğ ru an la şıl ma sı ge rek - ti ği ni her ke se vur gu lu yo rum. Çok önem li bir olu şum. Ya ni ben THKP/C yi de iyi an la ya yım ve ya Ma hir i iyi an la ya yım der ken, bir tarz dan, bir üs lup tan bah set tim. Onu ya ka la ya ma yan ki şi, Yu suf Kü pe li gi bi iş te bir be la olur çı kar. Çok çar pı cı dır, o sü re ci bi raz ya - şa dı nız ve faz la çö züm le ye me di niz. O ör nek le ri ol duk ça çö züm le dim. Yok sa her bi ri si hi zip ti; hi zip - ler de bü yük ça tış ma ya yol açar. Böy le ça tış ma ya gir me ye ni ye tim yok. Za ten söy lü yor, ben ina na maz dım, Apo nun kar deş ka ti li ola - bi le ce ği ne. Bel ki de ola bi lir. Se nin ne der din var, ben sa na sa de ce hiz met edi yo rum de dim. Ama be nim ge ril la ya sa la rım, be nim ge - ril la ça lış ma la rım var. Ne den bun dan alı ko nu la ca ğım! Se nin ne yet - kin var? Çok cid di bir şey. Ge ril la yı za yıf lat ma sü re ci ne gir di mi, PKK li ler bu nu ka bul et mez. Bu bü yük bir ça tış ma ya yol açar. Gü - cü de ben den alı yor. Sa vaş çı la ra kar şı be ni kul lan mak is ti yor. Yap - ma di yo rum, bu se fer si la hı bı ra kı yor: Ya be nim tez le rim ka bul edi lir ya ben si la hı pat la tı rım di yor. Ne ya par san yap de dim. Bir ulu sun ka de riy le, bir hal kın ka de riy le biz oy na ya ma yız. Şim di di ğer ör nek ler de bu na ben zer dir. Di ğer pro vo kas yon la rın da MİT kö ken li ol du ğu nu söy le mi yo rum. Teş vik ver miş, bi raz bes - le miş. Bir Se mir pro vo kas yo nu var dı; Apo, he pi ni zi ölü me gö tü rü - yor, ben si zi Av ru pa da ya şa ma çe ki yo rum di yor du. Doğ ru dur ya - ni, Hak ka ri ye gi den ezi ci bir bi çim de şe hit li ğe, şa ha de te gi de bi lir. Av ru pa da ya şa ta bi lir ama be nim için o bir ulu sal im ha dır. Yap ma Se mir, et me Se mir. Ama o, ba na ge len bil mem ne ka dar din le ne - 208

209 bi lir, yu mur ta nın sa rı sı nı yer, be ya zı nı atar di yor du. İş te ni şan lı sı - nı şöy le ül ke den ça ğı rır, şöy le bir nor mal ya şam dan söz eder; bu in - sa ni ya şam de ğil mi dir! gi bi an la yış lar da ya tı yor du. Şim di bu ya - şam eğer bir kaç haf ta da PKK içi ne ya yıl sa ben tek bir mi li ta nı tu ta - mam. Ben ger çek çi dü şü nü yo rum, ben ılım lı PKK yi tem sil edi yo - rum, ben de mok rat PKK yi tem sil edi yo rum di yor du. Bu da 1983 ler de ki nu ma ray dı. Uzun sü re bi zi uğ raş tır dı. Şim di da ha son ra bir yı ğın de mok ra tik PKK yi or ta ya çı kar ma ki şi lik le ri söz ko nu su ol du. En son ce za e vin den çı kan Meh met Şe - ner ola yı var dı. Ken di ne gö re aşk te o ri si nin ge liş ti ril me siy le, bir aş kıy la işe baş lı yor gü ya. İn san hak la rı mo de li ne gö re söz de bir ya - şam ge liş tir miş! Ke sin lik le di ren me yok, as ke ri leş me hiç yok. Ko - mi ser, ce za e vin den çı kan bir ço ğu na, oğ lum si ya si fa a li yet yap, baş ka iş le re ka rış ma, sa na bir şey yap ma ya ca ğız di yor. Bir bak tık ko mi se rin ta li ma tı nı her ta raf ta uy gu la ma ya ça lı şı yor. Gel di, 4. Kong re de kit le ça lış ma sı nın öne mi ve ge ril la nın sa kın - ca lı yol la rı bi çi min de bir tu tu ma gir di. Bu da bir çır pı da yüz ler ce ki şi yi ge ril la dı şı bı rak ma ya gö tü re cek. Yap ma bu nu de dik. Bun dan son ra baş la dı; ben ay rı bir PKK ku ra ca ğım. İs mi ni koy du: PKK- Ve jin, PKK-Di ri liş! Ne ye da ya nı yor? Ben se nin evi ne ge le ce - ğim, ora da Ve jin i ge liş ti re ce ğim di yor. Gel me, be nim evim de müm kün de ğil. Bir mi sa fir ola rak ge le bi lir sin ama, bu ra da be ni na - sıl tas fi ye ede cek sin? O, ben Maz lum un ha li fe siy dim, eli ni ba na ver di di yor. Ya ni ha li fe der ken, iş te, yar dım cı sı be nim di yor. Hün gür hün gür ar ka daş la rın göz le ri ni ya şar tı yor. Me ğer ki, bu nu da ha son ra si ya se te dö nüş tü rü yor. Bü tün be lir ti ler zin dan da ve ya dı - şa rı da dev let le iliş ki li ol du ğu nu gös te ri yor. Bu, Özal ın ge ril la yı bı rak sın lar, dağ dan in sin ler, biz on la ra af çı ka rı rız, nor mal va tan daş lar ha li ne ge lir ler söz le ri ne da ya nı yor. Bü yük ih ti mal böy le bir an laş ma yap mış ve ha rıl ha rıl bu nu uy gu la - mak is ti yor. Be nim kar şı ma ge çi yor hün gür hün gür ağ lı yor. Ben bu - na izin ver mem di yo rum. Be nim Kür dis tan hal kı na ya pa bi le ce - ğim en bü yük kö tü lük tür bu. PKK ye bu nu da yat ma de dim. Ta bii, iş te o bi li nen hi ka ye; git ti Bar za ni nin ya nı na, git ti bil mem şu nun ya nı na. Şu dev le te sı ğı nı yor, Av ru pa ya sı ğı nı yor. PKK yi 209

210 de mok rat laş tı ra ca ğız, bi ze yar dım edin di yor. Ba zı dev let le rin bun - da çı ka rı var. Kö rük lü yor lar ve üze ri mi ze sa lı yor lar. Bu iç ça tış ma - ya yol açı yor. Bu bir hi zip ha re ke ti de de ğil, ya nın da iki ki şi bi le yok. Müm kün de ğil, çün kü bi zim gi bi ha zır lık lı de ğil. Şim di bu pro vo kas yon lar me se le sin de hi zip gi bi dav ran mak is te yip de hi zip le şe me me nin hi - ka ye si de böy le dir. Ben onu da ha kap sam lı aça bi li rim ama öze ti bu - dur. Biz de ce sa ret ve fe da kar lık so ru nu yok tur Bu es ki kad ro lar me se le si ni bi raz aça yım, ta mam la ya yım: Ba zı - la rı var, çok dü rüst; si zin le ge len iki de ğer li ar ka da şı mız da söz ko - nu suy du. Ol duk ça ide o lo jik, si ya si bağ lı lık la rı tam. Al man lar oyu na ge tir mek is te di ler, müm kün de ğil. Di re niş çi ar ka daş lar dır. Fa kat bir ek sik lik le ri var, pra tik po li ti ka yı bir tür lü be ce re mi yor lar. Şim di bu es ki Bol şe vik ler me se le si ne ben zi yor. Pra tik po li ti ka ay rı dır. Bir de çok gün lük ya rat ma işi dir. Es ki ide o lo jik-or to doks kal mak ay rı. İde o lo jik çiz gi de çok iyi ola bi lir sin, ama pra tik po li ti - ka, ör güt lü lük apay rı bir olay. Şim di ar ka daş lar dan ba zı la rı bu ye ni - len me yi gös te re mi yor lar. Es ki le rin şu an en can alı cı so ru nu bu. Pra tik te tam bir ha mal pra ti ği ni ser gi le mek, ide o lo ji de de ka lın çiz - gi ler le ba zı ge nel le me le re bağ lı ya şa mak. Şim di bu nun la po li ti ka - nın faz la iler le ye me ye ce ği ni söy lü yo rum ken di le ri ne. Ço ğu dü rüst, de ğer li ar ka daş lar dır, ama tam pra tik po li ti ka, pra tik ör güt çü, ko lek - tif ör güt çü du ru ma ge le me me le ri bi zi zor lu yor. Bu da za man za man bu eleş ti ri le rin do za jı nın ge liş kin ol ma sı na yol açı yor. Bu ek sik lik - le ri araş tır ma ya ça lı şı yo ruz. PKK nin bu ko nu da epey de ne yim li kad ro la rı var. Bu es ki ku şa ğın yaş or ta la ma sı kaç? 40 ı ge çi yor. 40 ı ge çi yor... Ta bii. Ya ni 1970 ler de üni ver si te öğ ren ci le ri ço ğu. 210

211 Ke sin. Ke sin. Ke sin. Ta bii 40 ı ge çi yor ve ha la da ha re ke ti mi zin say gı de ğer bir ke si mi dir. Pe ki şim di on lar pra tik ön der lik te yer ala ma dık la rı na gö re? Alı yor lar, da ha ye ni ye ni. Ar ka dan bir ye ni ön der ku şa ğı gel di mi? On la rın ha la et ki le ri var. Ve önem li pra tik sa ha lar da da ça lı şı - yor lar, fa kat be nim öl çü le ri me gö re... Pe ki an la dım. Ken di le ri de bu nu şu söz cük le ka bul edi yor lar: Biz mer ke zin bü tün iş le ri ni si ze yük le dik. Or du kur ma nın bü tün iş le ri ni si ze yük - le dik, hat ta dip lo ma si nin iş le ri ni de. Böy le öze leş ti ri le ri ken di le ri ya pı yor, ama de ğer li ar ka daş lar ola rak, bir çok la rı say gın lı ğıy la ha la kat kı la rı nı sür dü rü yor lar. Şim di bir de de ği şik bir kad ro ti pi or ta ya çı ka rı yo ruz. Biz bu na bi raz da or ta boy kad ro ti pi de di ye bi li riz. Bun lar yay gın ve şu an da pra ti ğin yü kü nü bi raz bun lar çe ki yor. Fa - kat bun la rın da tam ulus la şa ma ma, si ya si le şe me me, köy lü lük ten ve 12 Ey lül ün et ki le rin den kur tu la ma ma gi bi so run la rı var. Bu çö - züm le me le ri bi raz da bun lar için ge liş tir dik. Yo ğun bir eği ti me ta bi tu tu yo ruz. Ye ni ka tı lım lar da faz la so run yok. Mu az zam bir fe da kar lık, ce sa - ret le ge li yor lar. Eğer ko mu ta, yö ne tim dü ze yi bi raz ce vap ve rir se, biz de PKK ka tı lı mı müt hiş tir. Ya ni çok gö zü ka ra bir ey lem ci dir ve bu her ha re ket te yok tur. Ör ne ğin iş te Al man ya da en son ken di ni ya ka cak ka dar ey le me gi den iki genç kız. As lın da et ki len miş ler, son ko nuş ma la rı mı oku yor lar. Ül ke ye dö nüş çağ rı mı kav ra mış lar. Ken - di ara la rın da an laş mış lar. Na sıl bir ül ke ye dö nüş çağ rı sı ya pa lım? Ken di mi zi ya ka rak, ken di mi zi çağ rı ha li ne ge ti re bi li riz. Bu PKK nin özün de ya tan bir ey lem tar zı dır. Bü yük bir fe da kar lık ru - hu, bü yük bir ce sa ret ru hu var. Şim di bu da çok yay gın ge li şi yor. Ma a le sef, yö ne ti ci ler bu na göz ku lak ol ma lıy dı. Böy le ağır ey - lem le re yol ver me me liy di ler. Böy le en azın dan en gel le me du rum la - rı da ola bil me liy di. Bu ken di le ri ni ya kan la rın hep si sem pa ti zan ye ni ka tı lım lar dır, ama böy le bir ge liş me de var dır. Ya ni en gin bir ce sa - 211

212 ret du ru mu var ve as la tes lim ol ma ya rak, ör ne ğin yüz ler ce si tes lim ol mak tan sa bom ba yı ken din de pat lat tı. Yüz ler ce si! Son kur şun ve bom ba on lar için ade ta bir fis ke gi bi ge li yor. Cid di bir ce sa ret işi, ama ger çek leş ti ri yor lar. İş te Ba ran da bun lar dan bir ta ne si. Ya ni ey - lem bi çi mi çok sa kat, kar şı yız ama bi raz an la mı böy le dir. La yık ol - ma bi çi mi ola rak de ğer len di ri yo ruz. 12 Mart ta bu nu yap mış. 12 Mart ın bir di re niş bi çi mi. Ga rip, çe liş ki li bir du rum la kar şı kar şı ya - yız ama bir ger çek. Bun la rı iyi ko mu ta et mek ge re ki yor, bun la rı iyi yö net mek ge re ki yor. Böy le so run la rı mız var. Şim di an lat tı ğı nız bü tün hi ka ye den an la dı ğı ma gö re işin ba - şın dan bu gü ne ka dar (za ten onu baş ka yer ler de de oku duk) eli ni ze hiç si lah al ma dı nız, hiç kim se ye ateş et me di niz, hiç bir as ke ri bir li - ğe sal dır ma dı nız, hiç bir su i kast, sa bo taj yap ma dı nız, ge ril la ope - ras yo nu na ka tıl ma dı nız. Fa kat eli ni zin al tın da müt hiş, yay gın, de - rin ve ha re ket li bir ge ril la, ne re dey se or du su di ye bi le ce ği miz bir ya pı, onun üze rin de ve için de bir si ya si par ti var. Bu nun Kürt di as - po ra sı nın ya yıl dı ğı her ye re uza nan kol la rı olan müt hiş, ben ce çok müt hiş bir or ga niz ma yı, şu ra da otur du ğu nuz yer den ida re edi yor - su nuz. Şim di Ma hir Ça yan der ki Po li tik-as ke ri li der lik bir dir... Ben tam ter si yim. Si zin ki tam ter si ve na sıl olu yor da bu nü fuz, ör ne ğin Kars ın ucun da ki bir Di gor dan, ABD de ki bir pro fe sö re ka dar yay gın bir et ki uyan dı ra bi li yor? Lar na ka da bir Ru mu si zin dip lo ma tı nız......ha li ne ge ti re bi li yor. Vs.vs... Şe hit olu yor. Şim di ben ce siz bi zi kan dı rı yor su nuz. As lın da ar ka da ko ca - man bir şey var. Baş ka bir ör güt var, o yö ne ti yor. Evet evet. Ha bu nu Tür ki ye nin ön de ge len le rin den De mi rel söy lü yor du, müm kün de ğil bu ada mın böy le bir ör güt len me yi yö - net me si, mut la ka baş ka bir güç var dır. Siz de tam bu nu söy lü yor - su nuz ba na. Ha yır, şim di be nim de... Ma hir e gö re de bu böy le ol ma ma lıy dı. Evet. 212

213 Po li tik-as ke ri ön der lik ke sin dir ve işin ba şın da ol ma lı dır. Ben de min de söy le di ği min tam ter si ni söy lü yo rum. Evet. Bü tün bo ğaz la rı ka pa ta cak ka dar ön gö rü lü ve ted bir li ça lı şı yo rum Ben di yo rum ki ar ka işi ni tek ba şı na yö ne ti yor muş gi bi gö zü - kü yor su nuz. Oy sa ar ka da son de re ce yet kin bir ko lek tif kad ro var. Bun lar tı kır tı kır; biz on la rı gör mü yo ruz. Bel ki de gör me me miz ge re kir, bel ki de gö rü yo ruz da on lar ol du ğu nu bil mi yo ruz. Ör ne - ğin şu ra da gör dü ğü müz ar ka daş la rın ba zı la rı on lar bel ki. Öy le mi? Ta bii öy le. Şim di si ze söy le ye yim: Bü tün bu eleş ti ri le re rağ - men, mu az zam bir kad ro laş ma nın da mev cu di ye tin den bah set me li - yim. Biz bir ön der lik ola yı yız. Hat ta ken di mi bu an lam da şöy le de - ğer len di ri yo rum: Bir ön der lik ku ru mu oluş muş. Be nim bi rin ci işim ön der lik ku ru mu nu, mü es se se si ni oluş tur mak tı. Ama şim di bu nu Apo dol du ru yor. Ya ni ön der lik ay rı, Apo ay rı. Apo as lın da bir mi li tan. Her han gi bir mi li tan, sı nır lı, böy le ken di ne gö re sı kış - mış bir alan da bi raz işi ya pan bir mi li tan. Ama bir de ön der lik ku ru - mu var. Ulu sal dü ze ye ta ma men hük me di yor. Çok cid di bir ku rum. Şim di di ye cek si niz, bu iki le mi na sıl ge liş tir din? Bu ya ra tı cı lık is - te yen bir iş tir. Hem ulu sal ku ru mu ge liş ti ri yo rum çok üst dü zey de, hem de bir mi li tan ola rak ken di mi ça lış tı rı yo rum. Bu den ge yi kur - mu şum ve bu den ge de çok çar pı cı dır. İh ti yat gö tür mez bir mi li tan - lı ğım var. Ör ne ğin na sıl ka nıt lı yo rum bu nu bi zim sa vaş çı la ra? Siz de ol sa ke sin lik le ka bul et mez ler ve atar lar ada mı. Na sıl atar lar? Ben bir çok ça lış mam dan bi li yo rum. Ön der de di ğin adam si lah lı bir lik le - ri nin ba şın da olur. Da ha ge çen ler de bir ha ber gel di, bi zim Tür ki ye li gru bun so rum lu su ola bi le cek bi ri si (PKK nin ya nın da kal dı, ama de mek ki PKK leş me miş) şu nu de miş: Ya nı mı za gel mez se onu ata rız, biz den say ma yız. Bu yay gın bir has ta lık. Bi ze kar şı da bu epey bir za man dır sür dü rü lü yor. Ağa, bil mem ne re den ötü yor, han gi şe hir den. Ge ril la bam baş ka bir olay. 213

214 Be nim ka pa si tem ol sun, çiz di ğim çer çe ve ol sun, çok fark lı. Bü - tün bo ğaz la rı ka pa ta bi le cek ka dar hem ön gö rü lü lü ğü, hem ted bir li - li ği yü rü tü yo rum. Ör ne ğin ge ril la na sıl ol ma lı so ru su na, bu kamp sa ha sın da çok yet kin ce vap ver dim. Diz çök tüm ora ya, 10 yı lı aş kın bir sü re bo yun ca ne fes ne fe se bir ça lış ma yü rüt tüm. Bi ri si nin elin de ça kı, bı çak yok tu. Hep si ni en mo dern si lah lar la do nat tım. Bu biz zat ken di ça lış mam dır. Eği ti mi biz zat ver dim, ver dirt tim. Bu na ben zer böy le bit mez tü ken mez bir ener ji ve im kan üret me; ya ni bir yer de ken di ön der li ği min böy le iş lev siz bir ön der lik ol ma dı ğı nı, müt hiş iş le vi olan bir ön der lik ol du ğu nu kav rat ma... Ben siz ne fes bi le ala ma ya cak la rı nı en değ me ko mu tan la rı mız bi - le bi lir. Bu ko nu da sen uzak tan ha zır oku yor sun de mek şu ra da kal sın, Ba ran ör ne ğin de gö rül dü ğü gi bi, as lın da bir Der sim de ça - lış mış; bir kaç yıl o ope ras yon la ra kar şı ayak ta dur mak bi le ben ce önem li bir olay. Bu na rağ men bü yük bir suç lu luk psi ko lo ji si için de. Ne den? Ön gö rü len he def le re tam ula şa ma dı. Du rum bu. Bu bi raz ken di ni ça lış tır mak, ken di ni ku rum sal ola rak ifa de ye ka vuş tur mak la il gi li dir ve bir de ye dek ler çok dev re ye so kul muş du rum da dır. Ör ne ğin böy le bir ki şi nin çı kıp da, ar tık ka fa tu tu yo rum de me - si müm kün de ğil, alt tan onu kim se din le mez. Onun ye ri ni dol du ra - cak 10 ta ne adam da dev re de bek li yor. Do la yı sıy la o ka ri ye rist lik yap ma im ka nı elin den alın mış tır. Pe ki bu söy le di ği niz la ti fe yi bir ya na, be nim yap tı ğım la ti fe yi bir ya na ko yar sam, yi ne de si zin var lı ğı nı za ve sağ lı ğı nı za ha la bü yük öl çü de da ya nan bir me ka niz ma dan söz et me miz ge re kir. Pe ki, şim di si zin ha ya tı nı za kas tet mek is te yen ler var. İş te do ğa nın cil ve li oyun la rı var. Ör ne ğin si zin yok lu ğu nuz ha lin de, ya pı ken - di si ni hız la üre te bi lir mi? Ne dir bu ko nu da ki ted bir ler? PKK'yi ben ol ma sam da yü rü ye bi le cek nok ta ya ge tir dim Bu ted bir li li ği dü şün mü yor de ği lim. Bu so run la rı da gör mü yor de ği lim. Dik kat edin, si ze ol duk ça çok sı ra dan bir sem pa ti zan du ru - mun dan bu ra ya gel di ğim den bah set tim. Doğ ru dur, do ğal afet ler bir 214

215 in sa nın fi zi ki ya şan tı sü re sin de bir yük ve bun lar da cid di iliş ki ler içe rir. Her an al dı ğı mız ted bir le re ne di ye cek si niz? Si ze rağ men ger çek ten bu ha re ke tin yü rü me şan sı çok az dır da di ye bi lir si niz. Bil mi yo rum, onu si ze so ru yo rum. Bu tip tar tış ma lar ya pı lı yor. Bi zim ki ler bi le aman git me, sen bi ze şöy le la zım sın di yor lar: En opor tü nis ti de da hil, mut lak ola - rak, sen bi ze ge rek li sin di yor. Opor tü nist, işi ni yü rüt mek için bi le bu nu söy lü yor. Ta mam, ben si ze ge rek li yim di yo rum. Bu ih ti ya cı da gi de ri rim. Şim di ki du ru ma bi le ba kar san Kürt ha re ke ti ken di ayak la rı üze rin de yü rü ye cek du ru ma bi raz ge ti ril miş tir. Ben ol ma sam da bu ha re ke tin ar tık ge ri le ti le me ye ce ği or ta ya çı ka rıl mış tır. Ben, bu ha re ke tin öy le ken di li ğin den, bi linç siz ce bu aşa ma ya gel di de di ye mem. Ke sin ken di ça ba la rı mın çok aman sız yü rü tül me si var. Ne yi, ne re ye ka dar ya şat tı ğı mı çok iyi bi li yo rum. Sü reç le rin kri tik li ği nin ne re de ve na sıl aşıl ma sı ge rek ti ği ni bi li - yo rum. Ne re de ha ya ti teh li ke var ol du ğu nu, ne re de ol ma dı ğı nı yü - rek atış la rım ba na bil di ri yor. Şu ra ya, şu dö ne me, şu bi çim de kar şı - lık ver din mi kur tar dın. Şu sü re ci, şu dö ne me ci, şu ka dar sü re de, şu ka dar us ta lık ta aşa ma dın mı git tin. Adım gi bi bi li yo rum bu hu sus la - rı. Kı sa ca, o teh li ke li ve ya çok kri tik, ko ma lık sü reç le ri at lat tık. Şim di ge li nen sü reç te de be nim çok et ki li, yet ki li ve ge rek li ola bi le - ce ğim söy le ne bi lir. Ama ha re ke tin de ken di öz gü cü ve ayak ta dur - ma şan sı çok art mış tır. Hal kın ken di öz gü cüy le ayak ta dur ma şan sı art mış tır. Kal dı ki, al dı ğım ted bir ler ba na rağ men ça lı şa cak, hat ta ters düş tü ğüm de ba - na kar şı bi le ça lı şa bi le cek ted bir ler dir. Bel ki de öy le bir nok ta ya ge - ti re ce ğim ki, fi zi ki ola rak var lı ğım so na er se bi le, ken di ni hız la üre - te bi le cek ted bir ler dir. Ni te kim o söy le di ği niz or ga niz ma la rın olu şu - mu na ba kın, ken di ken di ni hız la üre ti yor ve bu nu ben de iz li yo rum. Da ha iyi üret me si, da ha ba ğım sız üret me si için ne ya pıl ma sı ge rek - ti ği ni bi li yo rum. Özel lik le bu iç sa va şı si ze an lat tım. Bu iç sa va şın teh li ke le rin den arın dır mak için ne ya pıl ma lı? Bu bü yük ica dı ben bu ra da yü rü tü yo - rum ve çok çar pı cı. Si ze Sta lin ör ne ği ni bi raz an lat ma lı yım. Sta - 215

216 lin de gör dü ğüm önem li bir ek sik lik, ka ba bir köy lü dev rim ci ol ma - sı dır; ki biz de de bu nun ör nek le ri çok var. Eğer bu ka ba köy lü dev - rim ci li ği ni aş tı ra maz sak, biz de de 50 ta ne Sta lin çı kar ve hep si de çar pı lıp gi der. Sta lin ufak bir hi zip te red dü tü gör dü mü, sert bir şe - kil de üze ri ne gi di yor. Ya on lar ge ri çe ki lip ken di ni giz li yor lar, ya da bi çi li yor lar dı, de ğil mi? Ka ba tas lak yön tem böy le dir. Ben de bu nu de ne me dim de ğil ve ya bil mi yor de ği lim. Sert lik te, is te sem çok güç - lü yüm ve ya sert lik yan la rı mı açı ğa çı kar sam Sta lin sol da sı fır ka lır. Yu mu şak lık ta en değ me li be ral den da ha li be ra lim. Bu ye te ne ğim var dır. Şim di ne den bu ye te ne ği ge liş tir dim, bi li yor mu su nuz? Bi zim top lum çok iki yüz lü, çok ya lan cı, çok sah te kar, çok tem bel, çok cü - ce, fa kat fır sat doğ du mu ken di ni bir den bi re Al lah ye ri ne de ko yan bir top lum dur. Bu top lum ger çek li ği ni gör me den ön der lik ola yı nı ic ra et me miz müm kün de ğil ve bu da es nek li ği ge rek ti ri yor. Ak si hal de bir sı kı lır sın, to ka dı pat la tır sın. Kürt ler de her şey to kat la ida re edi lir, te mel eği tim yön te mi to kat - tır, kü für dür, sert bak mak tır. Şim di tüm den böy le dü şü nül me sey di, bu işi bu ra ya ka dar ge ti re mez dim. Her tür lü oyu na, her tür lü tem bel - li ğe, her tür lü yan lış ha ki mi ye te kor kunç bir öf ke var. Sta lin bu ra da sol da sı fır ka lır. Ama bu na rağ men bu sert lik le bu işin, gö re vin yü rü - ye me ye ce ği ni çok iyi bi li yo rum. Çün kü böy le üze ri ne yü rü sen al tı na ede cek, ka ça cak. Hı ya net yo lu, Kürt te so nu na ka dar var dır. So nu na ka dar cü ce dir, bir de ben vu rur sam; hay di sen Al lah ın dan bul muş - sun, çe ki lip gi der. İş te yü celt me ola yı nı öy le önü ne ko yu yo rum. Böy le bir çok in ce ted bir ler. Ar tık bu bir ope ra tö rün me se le si dir. PKK'de her kes bir psi ko log Evet. Siz de ben şu nu çok gö rü yo rum: Kad ro lar la iliş ki de, hat ta po li tik yak la şım da, açık la ma da, ör güt le me de hiç şim di ye ka - dar gör me di ğim ka dar çok psi ko a na li tik yak la şım gö rü yo rum. Ben bu nu sos ya list ha re ket ta ri hin de ilk kez bu ka dar, bel ki adı nı ko ya ma dım ama, bu ka dar yo ğun luk la kul la nıl dı ğı na ilk kez ta nık olu yo rum. 216

217 Tes pi ti niz doğ ru. Be ni bu na mec bur eden olay lar var. Ka ba sos ya lizm, re el sos ya liz min de çö zü lü şü or ta ya çık tık tan son ra bi raz da ha ger çe ği an la dım. Sta lin in de ba şı na ge len ha zin dir. Bir Kruş - çev, ken di dö ne mi nin MK üye si dir ve ken di si ni giz le miş tir. Bir çok es ki Bol şe vik var dı ve bun lar ra hat lık la bir lik te yol ala bi le cek ki şi - lik ler di, mu az zam tas fi ye ge liş ti ve ar dın dan sos ya liz min ba şı na ge - len ler bel li. Sov yet de ne yi mi çö zül dü. Mut la ka ba zı so nuç lar çı kar - mam ge re kir di. Çün kü Sta lin kül tü de bi raz bi zim top lum la rın kül - tü dür, de ğil mi? Ha Gür cis tan, ha Kür dis tan, iç içe. Ha pa paz oku lu - na gi den o, ha köy de ca mi ima mı nın kuy ru ğu na ta kıl mış olan ben. Çok az fark var dır. Bun la rı gör mü yor de ği lim. Bu ko nu da de ne me ler de ol du. Çün kü biz de ken di ni giz le yen ki şi lik ler 40 ta ne Kruş çev eder. Vay sen mi - sin baş kal dı ran, he men ba şı nı vu ra lım di ye bir man tı ğım yok; za - ten böy le bir man tık la da iş bit mez. Si zin söy le di ği niz psi ko a na liz yön te mi mi ze ben çö züm le me di - yo rum. Bu te rim biz de çok meş hur dur ve her kes ez ber le miş tir. Her - kes bir psi ko log ol muş. İs ter sen şu kü çük Agit i ko nuş tur, se ni der - hal çö züm le me ye ta bi tu tar, bir psi ko log. Bu da PKK de bir olay. Sı ra dan bir ço ban bi le sa na şa kır şa kır Fre ud u ko nuş tu rur. Ağ zı laf ede me yen bir köy lü kı zı ge lir, se nin özel lik le ri ni sı ra lar, tam bir psi - ko log. Bu, PKK de ar tık bir yön tem ola rak iş le ni yor. Fay da la rı var, bel ki za rar la rı da olu yor ola bi lir, ama baş ka ça re miz yok tu. Psi ko lo ji, sos yo lo ji hep top lum sal dö nem le re denk ge len bi lim - ler dir. Biz de bun la rın hep si iç içe. Bu bi lim le ri bir den bi re si ya set bi li mi ne uy gu la ya cak sın. Sos yo lo ji ve psi ko lo ji yi ta rih bi lin ci ne uy - gu la ya cak sın. Din or ta mı var. Din psi ko lo ji si ni an la ya cak sın, ya pa - maz san top lu mu tah lil ede mez sin. Bu yet mi yor, sert bir bas kı or ta - mı söz ko nu su ol du ğu için, hep si ni çö züm le ye cek sin, al ter na tif ola - cak sın. Al ter na tif ola maz san, ör güt 40 a par ça la na cak, li me li me olup gi de cek. Tür ki ye so lu nun du ru mu na ge lir ken bu nun et ki si ni bi raz çö züm - le me ye ça lı şa ca ğız. Tür ki ye so lu nun çö züm le me ye te ne ği yok ve ora da faz la de rin leş me di. Ma hir in du ru mu na bi raz ge le yim. Ma hir, çok düz, gö zü ka ra git - 217

218 mek is te yen bir ko num da. Ba zı la rı yet me di. Yet me di ği için çok sert ta vır koy du, şöy le iha ne te uğ ra dık de di. Ona tep ki ola rak da ha yo ğun bir ey lem li li ğe yö nel di, so nuç ken di si nin kay bet me si dir. Ben de bu böy le ol ma dı, is ter sen bu na akıl lı lık de, is ter sen ön gö rü de; bu so run la rın böy le çö zü le me ye ce ği ni far ket tim. Sa bır, inat ve kes kin lik ka dar, de rin li ğe önem ver dim. Yü zey sel ka ba lık ye ri ne in - ce lik de dim. Yıl lar ca ken di ken di mi eği ti me ta bi tut tum. So nuç: Al sa na ön der lik ger çe ği, al sa na mi li tan ger çe ği, al sa na ka tı lım ger çe - ği ve al sa na de mok ra si. Her kes ne is ti yor sa ve ne ya pa bi le cek se ona gö re bir meş gu li yet. Ör ne ğin, An ka ra da Kürt po li ti ka sı na iliş kin bir po li tik or tam be - lir di, al sa na bir par ti; yaz mak mı is ti yor lar, al sa na is te di ğin ka dar ola nak, her tür lü ki şi gel sin. Böy le olun ca da ge li şi me yol açı lır, çün - kü ya pı lan ma kul dur. PKK de as ker lik mi yap mak is ti yor sun; al sa na ko mu tan lık. Şim di de söy lü yo rum; is te yen tu gay ko mu tan lı ğı, is te yen ta kım ko mu tan lı ğı, is te yen sa vaş çı olur. Hep si için yer var dır, aç mı şız ka de me le ri, mev ki le ri. Ama di ğer yan dan ted bi ri de el den bı rak mı yo - rum; ça lı şa cak sın! Ba na gö re, sos ya list il ke ye gö re, de mok ra si il ke si - ne gö re ka tı lım ol ma dan, ça lış ma ol ma dan kim se her han gi bir çı kar bek le ye mez. Bu ko nu da çok sis tem li bir da yat mam var. Bu da sos ya - list il ke le rin için için ha re ke te özüm se til me si dir. Ça lış ma ya na ek mek yok! Bü tün bun lar iç içe ge li şin ce kar ma şık lık olu yor ve o olay ge li - şi yor. Was hing ton da ki bir pro fe sör den tut, Hak ka ri de ki bir ço ba na ka dar hep si ni ay nı tem po da yü rü tü yo ruz. Par ti üye le ri ile sa vaş çı lar ara sın da ki oran ne dir? Sa yı ola - rak... Ka ba bir ra kam ve re bi li riz. Mer ke zi dü ze yi miz var; bu ro lü ic - ra ede bi le cek sa yı sı kın tı mız yok tur. Es ki ler, or ta lar, ye ni ler de var. Da ha da ka ba ele alır sak 40 ya şın da olan lar var, bir dü zi ne den az ol ma mak kay dıy la. 30 un da ki ler var, 300 den az ol ma mak kay dıy - la. Yi ne in de ki ler var. Bun lar da 3 bin den az de ğil. Yal nız Av ru pa da 5 bi ni aş kın par ti-cep he ça lı şa nı var. Or ta do ğu sa ha sın da ra hat lık la bi ni aş kın par ti-cep he ça lı şa nı var. Dağ lar da vur gu la dı ğım gi bi 15 bi ne ya kın par ti-or du ça lı şa nı var. Da ha so mut bir ifa dey le, PKK kad ro su di ye bi le ce ği miz pro fes - 218

219 yo nel ça lı şan lar 5 bin den aşa ğı de ğil dir. İle ri dü zey de kad ro di ye ta - bir ede bi le cek le ri miz 300 den aşa ğı de ğil dir. Mer kez ya da po li tik bü ro di ye ta bir edi len ler de 30 dan aşa ğı de ğil. Bun lar her za man bu lu nur. İs ter sek ye dek le riy le bir lik te 3 ka tı na da çı ka ra bi li riz. Bu an lam da so run la rı mız yok. Kit le miz çok kap sam lı dır; Av ru pa da yüz bin le ri, Or ta do ğu da yüz bin le ri, ül ke için de mil yon la rı, met ro - pol ler de mil yon la rı aş mış tır. Kürt di as po ra sı nın ol du ğu her alan da kit le te mel le ri sağ lam dır. Bu ko nu da sı kın tı mız yok. Ma li yön den de cid di bir sı kın tı mız yok. Mu az zam mad di im kan la rı halk des te - ğiy le sağ lı yo ruz. Ba ğış lar var, güm rük ler var, ce za lan dır ma lar var. Bü tün bun lar epey bir ma li im kan sağ lı yor. Ma li ko nu ya de ğin miş ken; iki nok ta ya açık lık get ir me ni zi is - ti yo ruz. Bi rin ci si; Türk em ni ye ti ve İn ter pol si zin ze hir ti ca re tin - den ve ha raç top la mak tan ma li ge lir el de et ti ği ni zi öne sü rü yor. İl ke ola rak böy le bir kay nak tan ge lir el de et me ye kar şı mı sı nız? İkin ci si, bu id di a lar doğ ru mu? PKK'nin uyuş tu ru cu ti ca re tiy le suç lan ma sı en üst ten plan lan mış tır Ke sin lik le doğ ru de ğil. PKK, bu uyuş tu ru cu ka çak çı lı ğı na bu - laş ma mış tır. Bu ke sin dir ve il ke sel dir. Eğer bi zim adı mı za ba zı ta - raf tar lar kul la nıl mış sa, bul du ğu muz da on la rı çek mek ve kur tar mak is ti yo ruz. Po li ti ka mı zın özü bu. Fa kat bu te zin al tın da çok cid di bir ger çek ya tı yor. Ba na gö re, na sıl ki, Ağca'nın Pa pa su i kas tin de te - rö ris tin sa ğı so lu ol maz, hep si te rö rist tir di ye rek, Av ru pa ka mu o - yun da olum suz bir imaj ya rat ma ça ba sı nın sa hi bi kont rge ril la sı var - sa ve yi ne Pal me ola yın da bu na ben zer PKK yi ve Kürt le ri Av ru pa ge ne lin de te rö rist gi bi yan sıt ma pla nı var sa, uyuş tu ru cu me se le si de Kürt le ri ka ra la mak için or ta ya atıl dı. Çok cid di bir ka ra la ma kam pan ya sıy la kar şı kar şı ya yız. Bu ta 1980 ler de plan lan mış tı. Tez şu: Kürt işi ni uyuş tu ru cu işi ya pa rız, PKK yi bu işin için de gös te ri riz. Av ru pa, ABD uyuş tu ru cu işi ne çok kar şı, çok ted bir alı - yor, do la yı sıy la biz Kür dü, PKK yi bu işe bu laş tır dık mı, özel lik le de ba zı PKK yan daş la rı nı kul lan dık mı, içi ne so kup İn ter pol ta ra - 219

220 fın dan da ya ka la yıp teş hir et tik mi (ki et miş ler), Kürt işi nin, es rar işi ol du ğu nu ka nıt la mış olu ruz. Kürt işi, te rö rist işi, Papa'yı vu rur, Pal me yi vu rur. Bir de es rar kul la nır. İş te Kürt bu dur. Bu bir tez ve ke sin en üst ten plan lan mış tır. Plan la ma da Al man po li si v'e CIA var - dır. Bü yük bir tez gah tır. Ma a le sef bu nun la bi raz iş yap tı lar. Ör ne ğin çok il ginç tir, kul lan dık la rı tip ler hep bu Bin göl ün Za za la rı dır. Es ki - den fa şist ha re ket on la rı Ela zığ da kul la nı yor du. Hep si Pa lu lu dur. Pa lu lu la rı ön ce fa şist ma şa ola rak kul lan dı lar, şim di de es rar ta şı yı - cı la rı ola rak kul la nı yor lar. Da ha dün bir ar ka daş an la tı yor du. Di yor lar mış bir ki lo toz, bir oto büs! Ya ni bir ki lo yu kur tar, ken di ne ömür bo yu ye te cek bü yük bir oto büs al! Bu işe bu ka dar alış tı rıl mış lar. Ço ğu da bi zim sem pa - ti za nı mız ola rak ge çi ni yor ve ya po lis o bi çim de ayar la mış. Bun lar epey yük sek bir sa yı yı teş kil edi yor lar. Al man ce za ev le rin de epey var lar. Has ta lar, el atıp kur tar mak, po - li sin bu oyu nu na son ver mek is ti yo ruz. Av ru pa po li si de bu işin için de ol du ğu için ko lay ko lay ya ka mı zı bı rak mı yor lar. Bu, ke sin - lik le bir özel sa vaş po li ti ka sı dır; çok ça umut bağ lan mış tır. Na sıl, PKK ve Kürt ler te rö rist tir ima jıy la Av ru pa da bi zi teş hir ve tec rit et mek için ağır ci na yet ler iş le di ler se, Kürt uyuş tu ru cu sa tı cı sı dır ima jı nı ya ra ta rak, o den li teş hir edip, Av ru pa da ba rı na maz ve des - tek alı na maz bir du ru ma ge tir mek is ti yor lar. Za fer den ön ce kül tür dev ri mi ni yap tık Bu ko nu ya böy le ce kı sa bir açık la ma ka zan dır dık tan son ra, PKK nin iç ya şa mı nı, kül tür leş me du ru mu nu, si ya sal laş ma, ulus laş - ma, ko lek tif ör güt dü zen len me si ni bi raz açık lı ğa ka vuş tu ra lım. Bir so nu ca gi di yo ruz. Özel lik le bu son yıl lar da mu az zam ge liş me ler ya - şa nı yor. Siz ler, sos ya list ler ve de mok ra tik ka mu o yu bu nu faz la iz le - ye me di. Ben ce dik ka te de ğer bir ça lış ma dır ve iz le me ye de ya kı cı ih ti yaç var dır. Çün kü Tür ki ye so lu nun da bir çok ger çek li ği nin izah edil me sin de önem li bir rol oy na ya bi lir. Çok yo ğun bir du ru mu ya - şa dık. Bü yük de ğer ler sağ lam ayak ta kal dı. Çok az kay ba yol açıl dı, ör güt bir li ği çok iyi ko run du. Yi ne ide o lo jik-po li tik ge liş me dog ma - 220

221 tizm den kur tul du. Ki, Tür ki ye de hep si dog ma tizm le so nuç lan mış tı. Ve o da da ğıl ma ya, 40 a bö lün me ye gö tür dü. Biz da ğıl ma yı da bu çiz gi miz le ön le dik. Biz bu ör güt an la yı şıy la mu az zam bir kit le sel - leş me ye ula şır ken, on lar kit le sel le şe me di ler. Biz bu an la yış la ge ril - la yı ge niş le tip or du laş ma ya ula şır ken, on lar ge ril la ya ula şa ma dı lar. Bun lar Tür ki ye so lu nun da en te mel me se le le ri dir. Mer ke zi leş me, ko lek tif leş me, kit le sel leş me, ge ril la laş ma, gi de - rek ik ti dar laş ma so nuç ola rak çok önem li sü reç ler dir. Bun la rın hep - si ne az çok açık lık ge tir dik. Bu açı dan, bu de ne yi min iyi in ce len - me si nin çok olum lu ve fay da lı so nuç la rı ola ca ğı ka nı sın da yım. Fa - kat ha la içe ri ği an la ma dan, ge liş me le ri gör me den ucuz eleş ti ri ler le ye ti ni yor lar, Apo cu dik ta tör lük te o ri si di yor lar. Ben si ze bü tün açık lı ğıy la an lat ma ya ça lış tım. Gi din kit le le ri, kad ro-sa vaş çı ya pı sı - nı gö rün; ben bu ra da yım. Dik ta tör lük ya pa cak ha lim yok tur; ula şa - cak ha lim bi le yok tur. Be nim ki bir ör güt an la yı şı, bir ça lış ma tar zı, bir tem po an la yı şı nı ör gü te mal et mek tir. Ha ya tı mı ger çek ten bu na ada dım ve bu ko nu da ba şa rı lı ol du ğu mu söy le ye bi li rim. Kad ro yu oluş tur ma, onun ça lış ma tar zı nı be lir le me ve en önem li - si de tem po su nu be lir le me, bu ko nu da ba zı yan ted bir le ri, ye dek li ça lış ma tarz la rı nı dev re ye sok ma, bu işin yü rü me si ne yet ti. Eğer her bi ri min ba şın da ol say dık, bu çok da ha bir bü yü me an la mı na ge le bi - lir di. Bin ler ce bi ri min ba şın da ola ma ya ca ğı ma gö re, yi ne bin ler ce dış bi ri min fa a li yet le ri ni yü rüt mem de im kan sızdır. Bu yön tem ben - ce bir in sa nın ken di ka pa si te si ni doğ ru de ğer len dir me si ne yol aça - cak bir du rum dur ve hay li de öğ re ti ci dir. Dost la rın ve Tür ki ye so lu - nun bu ge liş me le ri iyi in ce le me si ve ken di le ri ne ders ler çı kar ma sı ge rek ti ği ne kanısındayım. Ay rı ca bu hu sus lar bir kül tür dev ri mi ne eş lik edi yor. Kül tür dev - rim le ri bir çok ulus ta dev rim den yıl lar ca son ra dü şü nül müş tür. Fa kat biz de ulu sal bas kı dü ze yi ve ge ri top lum sal özel lik ler, çok ön ce den, dev ri min za fe rin den de ön ce hat ta par ti leş me nin bel li bir aşa ma sın da bir kül tür dev ri mi ne yol aç mış tır. Ben bu nu, di ğer dev rim le rin ih mal edil me si nin, o dev rim le rin yoz laş ma sı nın önem li bir ne de ni ola rak gö rü yo rum. Doğ ru, ya ra tı cı bir sos ya lizm an la yı şı nın il kin ki şi lik te kül tür dev ri mi yap ma sı ge rek ti ği ni dü şü nü yo rum. Par ti için de özel - 221

222 lik le, kül tür dev ri mi ve onun tüm so nuç la rı ya şan ma dan çok fa al, ya ra tı cı bir sos ya list an la yış, de mok ra tik an la yış otur tul ma dan ke sin - lik le re el sos ya liz min ba şı na ge len ge lir. Bu nu ön le me nin tek yo lu, ka ba Sta lin uy gu la ma la rı ol ma ma lı. Yi ne, ne re viz yo nizm de ifa de edi len sa ğa sav rul ma, ne de sol sek ter grup lar da gö rül dü ğü gi bi ken di si ni bi tir me gi bi bir bi çim de ol ma ma lı. Bu an lam da, ken di de ne yi mi mi zin çok ya ra tı cı ev ren sel çap ta bir de ne yim ol du ğu nu söy le mi yo rum ama, ge ri bir top lu mun so run la rı nı çöz me de dik kat le de ğer len di ril me si ge re ken bir de ne - yim ol du ğu ka nı sın da yım. Ben ce ayırt edi ci bir ya nı şu: Siz çet re fil bir iş le kar şı kar şı ya - sı nız. Ya ni, Dr. Hik met Kı vıl cım lı nın de yi miy le en an ti ka, sos - yal ze min üze rin de, köy lü lük üze rin de, en mo dern sı nıf ide o lo ji si - ni, sos ya liz mi yü rüt me ye ça lı şı yor su nuz. Bu ara da bir do la yım da yok. Siz her şe yi ya yurt dı şın da, ya da ğın ba şın da, ya ni in san lar ön ce ken di ol duk la rı yer de bir top lum olu yor lar ve onun üze ri ne an cak her şey bi linç ve kül tür le in şa edi le bi lir. Bu nun mad di ze - mi ni de bir par ti ve ya or du ya pı sı. Fa kat, bu nun şöy le bir ris ki var di ye dü şü nü yo rum; si zin par ti niz, cep he niz, or du nuz ve mi li tan la - rı nız dan olu şan PKK top lu mu, di ğer yan dan da ge le nek sel ha ya tı - nı sür dü ren bir Kürt top lu mu var. Ya rın bun lar iki si bu luş tu ğun - da, yan ya na gel di ğin de, bü tün ön cü par ti le rin kar şı kar şı ya kal - dı ğı bir prob lem, ya ni gi de rek top lu mun üze ri ne yu ka rı dan dev ri - mi da yat ma ya ça lı şan bir tür dev rim ci Kürt bo na par tiz mi teh li ke si si zi bek li yor, bu nun far kın da mı sı nız? Elim de ki en önem li dö nü şüm araç la rın dan bi ri si de duy gu la rı kul lan ma sa na tı dır Evet. Bu nu ör güt için de ya şı yo ruz. İl kel ge le nek sel top lum la her gün kar şı kar şı ya yız. Bu na bo na par tizm mi der si niz, des po tizm mi der si niz, aşi ret sis te mi mi der si niz, Kürt ler de çok güç lü olan ai - le, ka bi le, ağa lık kül tü rü mü der si niz, ne der se niz de yin bun lar yo - 222

223 ğun ola rak ne fes ala maz bir du ru mu da ya tı yor lar. Bu ge liş me nin far kın da yım, bu kül tü rün, bu ki şi li ğin far kın da yım, fa kat bu na tes - lim ol ma ya ca ğım. TC yi bir ta ra fa bı rak tım. TC ile sa va şı mı mız %5 lik bir za ma nı - mı zı ya alır ya al maz. Esas yo ğun laş ma ve il gi min en bü yük oda ğı, bu ya pı yı na sıl dö nüş tü rü rüm nok ta sı dır. Dö nüş tür me de mo del ler, an la yış lar ka dar ted bir ler dü şü nü yo rum. Hat ta duy gu la ra el at tım. Be nim elim de ki en önem li dö nü şüm araç la rın dan bi ri si de duy gu la - rı kul lan ma sa na tı dır. Bel ki si ze çok il ginç ge le bi lir, ka dın-er kek iliş ki le ri nin çö züm len me sin de en önem li yak la şım lar dan bi ri de cin si ye ti de ğer len dir me. Ya ni bir cin si yet po li ti ka sıy la par ti leş me yi na sıl ge liş ti ri rim, bu nu na sıl dö nüş tü rü rüm ça ba sı. Şimdi tam bir Fre u dizm le kar şı kar şı ya sınız di ye cek si niz ve ina nın bu nok ta tam bir Fre u dizm. Fre u diz min mut la ka kö tü ol ma dı ğı na da ir mark sist çev re ler - de epey tar tış ma lar var Tür ki ye de. Freud'un en yet kin uy gu la yı cı sı yız Öy le mi? Bi le mi yo rum. Tam bir Fre u dizm var bu ra da. Yan lış an la şıl ma sın. Cin si ye te da ya lı ola rak bir çok du ru mu izah edi yo rum, çö zü yo rum ve so nuç da alı yo rum. Fre ud u Kürt top lu mu na uy gu - la mak da ne re den ak lı nı za gel di di ye so ra bi lir si niz. Hiç bir Fre ud kla si ği ni oku ma dım. Ama çö züm le me yön te mi ola rak, be ni onun en yet kin uy gu la yı cı sı du ru mu na ge tir miş tir. Açım la ya bi li rim. Kürt top lu mun da cin sel li ği in ce li yo rum. Ken dim de bu nun et ki si al tın da ye tiş tim. Ana-ba ba cin sel li ğin den tu ta lım, ka dın-er kek cin sel li ği ni ana li ze ka dar gi di yo rum. Par ti ya şa mı na et ki si ni in ce le dim, ör güt ya pı sı na et ki le ri ni in ce - le dim. Çün kü ka dın, ka dın lı ğı na da ya na rak par ti yi iş le mez ha le ge - ti re bi li yor, kad ro yu tas fi ye ede bi li yor, ya şa mı dur du ra bi li yor. Bu nu ne ye da ya na rak ya pı yor? Ta bii ki cin sel li ği ne da ya na rak ya pı yor. Bun dan do la yı hak lı ola rak in ce le mem ge re ken so run, cin sel lik ve po li ti ka dır, cin sel lik ve ör güt sel ya şam dır. Bu yal nız bir ör nek de - ğil. Bir ba kı yo rum, kad ro bir ba ya nı al mış kaç mış. Ha ni bu ka dar 223

224 yü ce amaç la rı var dı. Na sıl bu amaç la ra ters dü şüp de kaç tı? O za - man, Kürt ka ba cin sel lik yo ru mu na ge li yo rum. Ai le için de ka ba bir cin sel lik söz ko nu su. Ai le için de ka dı nın ye - ri ne dir? As lın da ka dı nın en bü yük si la hı cin sel li ği kul lan ma sı dır. İl kel top lum la rın özel li ği olan bir olay da ha var: Faz la kül tür or ta mı yok, sos yal ku rum lar yok, si ya sal kül tür yok, di ğer eğ len ce lik kül - tür di ye bi le ce ği miz bir şey yok. Böy le olun ca da, bir tut ku ola rak, bir gü dü ola rak cin sel gü dü ye çok aşı rı bir yer ka lı yor ve cin sel lik aç lık gü dü sü ka dar et ki li ola bi li yor. Her şey den yok sun bir Kürt köy lü sü, cin sel lik le ken di si ni tat min edi yor, yük sek bir tat min ve hat ta bi ri cik tat min. Bu ka dar ka ba cin sel lik düş kü nü bir Kürt, ulu sal fa a li ye te im - kan bu la mı yor. Da ha üst bir norm, kül tür oluş tu ra mı yor, sos yal - leş ti re mi yor. İl kel ka lı yor. Tıp kı il kel Af ri ka ka bi le le rin de ki gi bi. Ama de ği şik bir bi çim de. Biz de bu na na mus der ler, Af ri ka bu - nu da ha ile ri ya şar. Cin sel li ği bol ya şar. Biz de o da yok. Bu bü - yük bir çık maz dır. Bu ana liz sa nı rım bi zi bi raz Fre ud a ka dar gö - tü rü yor. Yi ne ka dı nın da ha 25 ine gel me den 10 ço cuk sa hi bi ol ma sı ka dı - nı da, er ke ği de bi ti rir. Ben ka dı na; böy le bir cin sel lik is ter mi si niz, böy le bir tu tu mu da ya tan er kek olur sa ka bul eder mi si niz, di yo rum. Er ke ğe, böy le bir ka dın ho şu nu za gi de bi lir mi, di yo rum. Bü tün ya - nıt lar As la olu yor. Ge ri ye ne ka lı yor, fi zi ği güç lü ka dın. Bu na sıl ya ra tı lır, el bet te ki ge ril la sa va şıy la ya ra tı lır. Da ha güç lü to hum lar na sıl el de edi lir; yurt se ver lik le, yol daş lık duy gu la rıy la. Bu na ulaş - ma dan hiç bir şey ya pıl maz. Ka ba bir cin sel yak la şım için nor mal iliş ki ler ye ter li mi dir? Ye - ter li de ğil. O za man, en gin duy gu lar ge rek li dir. Bu, ne ye da ya lı ola - rak ge li şir? Ge liş miş bir top lum sal kül tür, yurt se ver lik, ko lek ti vizm, yi ne sos yal li ğin ge liş ti ril me siy le müm kün dür. Bu ge li şin ce duy gu - lar yü ce lir, iliş ki ler içe rik ka za nır ve bu da aş kın te me li ola bi lir. Her kes biz bun dan ya na yız, biz bu nu is ti yo ruz di yor. Böy le bir ge ril la kül tü rü. Şim di ge ril la ya şa mı, ge nel ola rak si zin teş vik et ti ği niz ya şam mı ya da asek sü el mi? 224

225 Cin sel ener ji yi po li ti ka nın em ri ne ve ri yo ruz Asek sü el lik ten zi ya de her kes şim di doğ ru tarzı araş tır mak la meş gul. Ba zı la rı aşı yor. Yö ne ti ci ol muş. Ki ağa lık tır, mev ki ci li ği kul la nı yor. İliş ki ler de tek li ğe doğ ru gi di yor, bu da ol du mu is te di ği ba yan la ka la bi li yor, sı ğı nak ta da ka la bi li yor, köy oda sın da da ka la - bi li yor. Bu iha ne te ka dar da gö tü rü yor ve bu na da ya lı ola rak bir çok im ha ge li şi yor. Alıp ka ça rız, bu da çı kış yo lu de ğil. Kız lar bu ko nu da di ren gen, kaç ma ya faz la gel mi yor lar, çün kü bir çı kar la rı yok. Ay rı ca kız lar bi - raz da ha öz gür lü ğe ya kın olu yor lar, çün kü es ki ya şam tar zın dan çok ir ki li yor lar, kor ku yor lar. Er kek bu ka dar yet ki si ni kö tü kul lan mak is - ti yor, ona da ör güt en gel olu yor. Sen yet ki ye da ya na rak ka dı nı et ki - le ye mez sin, pa ra yi ye mez sin, ra hat ya şa ya maz sın. Yet ki yi ör gü tün ge liş ti ril me si için kul la nır san se ni yet ki len di ri riz, yet ki le ri ni ar tı rı rız. Ben iyi bir yö ne ti ci ola cak mı yım, ko lek tif bir yö ne ti ci, ka dın öz gür - lü ğü ne ve ya top lum sal öz gür lü ğe yat kın bir ön der ola cak mı yım? Olur sam ya şa mın yo lu açı lır, aş kın yo lu da açı lır di yo rum. Öy le ol - maz sa ça tı şı rız, ka fa yı gö tü rü rüz. Böy le er ke ğe kız yok, böy le kı za er kek yok. For mül çok sa de. Ba şar mak zo run da yız, ba şar mak zo run - da yız. Tan su Çil ler; Ya bi te cek ler, ya bi te cek ler bi zim ki ler de Ya ka za na ca ğız, ya ka za na ca ğız di yor lar. Cin sel ener ji yi bu ko nu da po li ti ka nın em ri ne ve ri yo ruz ve ya cin sel li ği po li tik ener ji ye dö nüş - tür me nin fel se fe si ni ger çek leş ti ri yo ruz. Bu nu an la dım fa kat... Ye ter siz di ye cek si niz. Bu aşa ma için çok ge rek li, bi zim için. Ge ril la sa va şın da aş kı ide o lo jik leş tir me ne ka dar doğ ru dur? Be nim için doğ ru dur. Bu aşa ma için çok önem li. Ben bu aşa - ma da ge ril la yı kur tar mak is ti yo rum, bir par ti yi ön cü kıl mak is ti yo - rum. Bu ger çek leş tik ten son ra ke sin de ğiş me li, hat ta bü tü nüy le de - ğiş me li. Ama bu aşa ma da şim di lik so ru n an cak böy le çö züm le ne bi - lir. Bu be ya nı çok iyi an la dım. Ra gıp la şa ka ya pı yor duk, ara - 225

226 mız da, siz git tik ten son ra, si zin de di ko du nu zu ya pı yor duk. Ben de - dim ki, Ab dul lah Öca lan en az Mu rat Bel ge ka dar si vil top lum cu; fa kat dev rim ci si vil top lum cu. Ga yet ta bii. Mu rat Bel ge as ker dir. Onun si vil top lum cu lu ğu na ben faz la ih ti mal ver mi yo rum. O çok ka tı bir bü rok ra tik ge le nek ten ge lir. Ai le ce öy le, ama ken di si öy le de ği lim di yor? Bu ra da Türk or du su na sıl bü tün sos yal ve si vil de ğer le ri, ken di için de erit miş ve fır sat ver me miş se, ben de bü tün as ke ri de ğer le ri, si vil de ğer ler için de eri ti yo rum. Be nim için bü tün as ke ri de ğer ler, sos yal, si vil de ğer ler için de eri til me li dir. As ker li ği öl dü rü yo rum, bu nu çok açık bir bi çim de söy le ye bi li rim. As ker lik le uğ raş ma mı, as ker li ği öl dür mek bi çi min de de de ğer len di re bi lir si niz. Ha ni der ler ya sos ya lizm de dev let sö ner, iş te ge ril la da da as ker li ği sön dür me gi bi bir ça bam da var. Bu nu bi raz de rin li ği ne ir de ler se niz, ne an la - ma gel di ği ni far ke der si niz. Bu nu an la ma ya baş la dı ğı mı sa nı yo rum. Bir ikin ci so rum var dı ma li yey le ile il gi li. Ma hir Kay nak bir rö por taj da ve ya ya zı - sın da be nim tah mi ni me gö re Apo nun mu ha se be ci si bi le yok tur di ye bir id di a da bu lu nu yor. Bu bir, ikin ci bir so ru si zin ar ka daş la - rı nız dan bi ri si PKK nin yıl lık büt çe si nin bir çok 3. dün ya ül ke si - nin büt çe sin den da ha bü yük ol du ğu nu söy lü yor. Bu tür iki id dia var, han gi si doğ ru bun la rın? Pa ra yı kor kunç bir bi çim de dü şü rü yo ruz İki si de doğ ru. He nüz mo dern mu ha se be ci li ğe baş la ma dık ve ya öy le bir mu ha se be ci lik le iş le ri faz la kur ta ra ca ğı mı zı san mı yo ruz. Uy - gu la dı ğı mız yön tem, da ha çok dü rüst lü ğe da ya lı dır. Pa ra nın po li ti ka - ya ta bi tu tul ma sı na, çok bü yük özen gös te ri yo rum. Pa ra yı da, si ya se ti de, si ya si yet ki yi de bi raz ide o lo ji nin em ri ne sok mak tır. Bu da bir ted bir ve ola ğa nüs tü ge liş tir mek du ru mun da ol du ğu muz bir ted bir dir. Pa ra yı baş ka la rı ne ka dar üs tün, eri şil mez bir güç ola rak de ğer len - di ri yor sa biz de onu çok kor kunç bir bi çim de dü şü rü yo ruz. Ör ne ğin eli miz de bir bi ri kim var. Yıl lar dır bir kö şe ye at mı şız, pas la nıp du ru - 226

227 yor. İna nıl maz bir şey dir ve zor lu yor. Ya ni bir mu ha se be cim yok. Şim di za man za man so ru yo rum. Ben ik ti sat tan an la ma yan bi ri si de de ği lim, onu da si ze söy le dim. Şu an da bu işe so yun sam iyi bir ma li ye ba ka nı ve ya iyi bir ik ti sat ba ka nı ola bi li rim, güç ye ti re bi li - rim. Fa kat pa ra yı çü rü tü yo ruz. İna nır mı sın ya tır sak kim bi lir kaç mil yon do lar ge lir olur du. Yap ma dık, ih mal kar lık mı der sin, mu ha - se be siz lik mi der sin, ne der se niz de yin. Böy le bir du rum var. Aş ma - ya ça lı şı yo ruz. Şim di di ğer yön de de mu az zam bir mas raf ve ya ge - lir im ka nı var, ya ni mil yar lar la de ğil ar tık, yıl lık mas ra fı mız tril yon - la rı aşı yor ka ba-tas lak he sap lar sak. Her hal de Tür ki ye nin en bü yük ka pi ta lis tin den da ha yük sek bir ka pi tal du ru mu nu ifa de edi yo ruz, ona ulaş mı şız di ye bi li rim. Ta bii bu gö rü len def ter dir, bir de gö rül mez def ter var. Ör tü lü öde nek fi lan mı? Ha yır. Halk yı ğın la rın dan, halk tan ge len kat kı lar? Halk tan ge len. Ör ne ğin halk evin de ya tı rı yor. Her gün on bin - ler ce in sa nı bes li yor. Ka sa dan geç me yen. Evet, on bin ler ce ki şi yi bes li yor. Şim di bun lar da bü yük bir mas - raf. Ya tı rı yor, giy di ri yor, bü yük bir mas raf edi yor. Da ha bü yük bir öde nek var, ken di ni fe da edi yor in san. Çok aşı rı, hiç bir üc ret bek le - me den ör güt için ya şa ma. Bu da bir ma ha ret. Şim di bu tün bun la rı da hil et ti ği miz de; bü yük bir dev le tin bi lan ço su or ta ya çı kı yor. Bu si zin mu ha se be an la yı şı nı an lı yo rum çün kü, kö ke ni ni zi... İl ke ile bağ lan tı lı dır. Yok sa bu pa ra yı ban ka ya ya tır mam ve çok kâr el de et mem be nim için o ka dar zor de ğil. Be nim bir di ğer il kem de pa ra yı kü çült mek tir. Tür ki ye de na sıl en üst de ğer öl çü sü ha li ne ge ti ril diy se, her şey ora ya bağ lan dıy sa, mut lak ege men li ği var dır de ğil mi, pa ra nın şim di... Her şe ye. Ve bu son yıl lar da çok ge liş ti. Biz onu aya ğı mı zın di bi ne al dık, böy le bir in ti kam al dık pa ra dan. Ha tır lar sa nız Le nin şöy le der, çok ün lü ifa de dir sos ya lizm - de, Al tı nın ya da pa ra nın en mü na sip ye ri tu va let ta şı yap mak tır. 227

228 Ya, duy ma dım ger çek ten ve ya aya kal tı di ye lim. Nor mal, bir de 1968 ku şa ğın dan et ki len me niz iti ba riy le, bu ku şa ğın Fran sa da ki le ri nin en önem li laf la rın dan bi ri de Pa ra her tür lü kö tü lü ğün kay na ğı dır. Ya ni pa ra ya bu ka dar önem... İna nı yo rum, baş tan çı kar tı cı da di ye de ta mam la ya bi lir si niz. Sor mak is te di ğim, mu ha se be me se le si ni an la dım. Ay rı ca baş - ka bir ör nek ya şa dık si zin ka rar gah da. Ora da ki gö rev li ar ka daş - lar la ve bu ra da ki ar ka daş la rı nız la da ko nuş tu ğu muz da si zin tek - no lo ji ile olan iliş ki niz ko nu sun da ben zer ba zı şüp he ler doğ du ler den son ra Türk ler, Kürt ler za man dan ener ji den ta sar ruf et mek için es ki ye oran la çok da ha faz la tek no lo ji kul la nı yor lar. En ba sit ör ne ği bu gün ar tık ga ze te ler de, ça lış ma ola na ğım ol du ğu için söy lü yo rum, dak ti lo yok bil gi sa yar var, ar tık te leks yok faks var, her şey elekt rik le şi yor ve müt hiş bir tek no lo ji var. Si zin, ör gü - tün ya pı sı içe ri sin de tek no lo ji nin ne de re ce kul la nıl dı ğı nı ta bii ki an cak gi de bil di ğim yer ler den bi li yo rum, ama edin di ğim iz le nim, si zin tek no lo ji ye kar şı be lir li bir ih ti yat sa hi bi ol du ğu nuz. Bu doğ - ru mu, doğ ruy sa ne den? Tek no lo ji bir bi lim so ru nu de ğil, bir fel se fi, ah lak so ru nu ola rak ele alın ma lı dır Evet, doğ ru dur. Tek no lo ji ye kuş ku ile ba kı yo rum, bu da fel se fi bir an la yış tır. Ba na gö re tek no lo ji kont rol al tı na alı na maz sa, bir kan ser has ta lı ğı gi bi top lu mu gü nün bi rin de tah rip ede bi lir. He le bu Almanlar'daki tek no lo ji yi gö rün ce da ha da ir ki li yo rum. Ya ni aşı rı tek no lo jist de ği lim ve bir çok sa kın ca sı nı gö rü yo rum. Do ğa nın tah - ri ba tı nın tek no lo jiy le iliş ki si var dır. Hat ta bu anor mal nü fus pat la - ma sı nın tek no lo jiy le iliş ki si var dır. İle ri de dün ya nın bir be ton yı ğı nı ha li ne gel me si nin tek no lo jiy le iliş ki si ola cak tır. Tek no lo ji ar tık sı ra - dan bir bi lim so ru nu de ğil de bir fel se fi, ah la ki so run ola rak ele alın ma lı dır. Bu ka dar işi be ce ren, bu ka dar azim, ira de yi gös te ren tek ni ğin de ala sı na ula şa bi li riz. Bi raz hor gör mem, faz la gü ven duy - 228

229 ma mam böy le de rin bir fel se fi an la yış tan kay nak la nı yor. Tek no lo ji nin gay ri in sa ni yö nü ne kar şı bir tu tum ola rak al gı - lı yo rum bu nu. Ga yet ta bii. O yö nü ol du ğu na ina nı yo rum. Bir de şu so run var: Tek no lo ji ye da ya na rak ör gü tü ça lış tır ma. Bi raz de ni yo rum, vay pek de gü zel ça lı şı yor di yo rum. Fa kat ya bu ol ma say dı di yo rum, şim di sen böy le iş ya pa maz bir du rum da mı ka la cak tın? Ya ni tek ni - ğe çok gü ve ne rek mi dev rim ci lik ya pı yor sun. Ken di mi sor gu lu yo - rum. Aşı rı tek ni ğe da ya na rak dev rim yap mak cid di bir ek sik lik tir. Bir in san sa de ce tek ni ğe da ya na rak iler le me ve ya ba şa rı ka zan ma yo lu na sap ma ma lı dır. Bu da bir fel se fi an la yış tır. Tek no lo ji siz de ba zı iş le rin ya pıl ma sı ge re kir. İş te bu nun içi ne inanç gi ri yor, ira de gi ri yor, di ğer et ki le me gü cü gi ri yor ve ben gü cü mü bi raz bu ra dan alı yo rum. Tek nik ten al ma ya ya tır say dım, bel ki de Tür ki ye de tek ni - ğe da ya lı ola rak ba zı la rı hız la yük se li yor lar; ki ben bu nu bir sa kın ca ola rak gö rü yo rum ve ken di yön te mim ola rak ka bul ede mi yo rum. Cid di kuş ku la rım en di şe le rim var ve in san lık için bu bir fe la ke tin en önem li ne de ni ola bi lir di ye dü şü nü yo rum. Almanlar'ın gel di ği dü zey teh li ke li dir, Amerikalılar'ın da. He le Ja - pon lar için ka rın ca laş mış halk de ni li yor, bu ba na ür kün tü ve ri yor. Ba na gö re, in san lık ya bun dan dö ne cek tir, ya da tek nik ta ra fın dan yu - tu la cak tır. Şim di bu uy gu la ma so ru nu de ğil, ola sı bir top lum sal pro je - de ve ya top lum ku ru luş ça ba sın da bu tek nik so ru nu ke sin lik le çö ze bil - me li yiz. Bu na iliş kin ah la ki, fel se fi norm lar ol ma lı dır. Ör ne ğin, so kak - lar da gör dü ğüm bu ara ba la rın bü yük bir kıs mı ba na be la gi bi ge li yor. Ben bu nun la ta ma men hem fi ki rim. Ara mız da bel ki şöy le bir fark ola bi lir. Ben ör ne ğin bil gi nin sı nıf lan dı rıl ma sı, sa yıl ma sı, tas nif edil me si, ye ni den da ğı tıl ma sı ve her kes için eri şi le bi lir kı - lın ma sı açı sın dan ile ti şim tek no lo ji sin de ki sıç ra ma yı çok önem li bu lu yo rum. Di ğer yan dan ile ti şim tek no lo ji sin de ki sıç ra ma her - han gi bir bi çim de do ğa ya ge ri dön dü rü le me ye cek bir so nuç ya ra - tı yor. İş te kum dan ya pı yor su nuz, si li ko nu esas ola rak, elekt rik ener ji si ni su dan el de edi yor su nuz, o ha va da da ğı lı yor ve her han gi bir bi çim de za rar lı bir çöp lük oluş tur mu yor. Fa kat bu elekt ro nik - te ki sıç ra ma bü tün öte ki sıç ra ma la rın da bir so nu cu ol du ğu için 229

230 bun lar dan ay rı dü şü nü le mez. Bu, tek no lo ji ye kar şı ge nel tav rı nı zı be nim si yo rum. Hat ta kıs men çev re ci ve ye şil eleş ti ri den et ki len di - ği ni zi, pay al dı ğı nı zı dü şü nü yo rum. Ara ba ve be ton yı ğın la rın dan nef ret edi yo rum As lın da o ka dar de ğil. Ben çev re ci le ri, ye şil le ri özel ola rak in - ce le me dim, hat ta yak la şı mı mın kök lü, ra di kal ol du ğu ka nı sın da yım. Ol dum ola sı ye şi le kıy ma yı fe la ket ola rak gör düm. Ye şil den, do ğa - dan uzak laş ma yı fe la ket ola rak de ğer len di ri yo rum. Ara ba ve be ton yı ğın la rın dan kor ku yo rum. Hiç bir za man il gi mi çek me di. Ben or ta o - kul ya da li se dey ken An ka ra da bir ho ca ma şu nu de di ği mi ha tır lı yo - rum: Bu be ton yı ğı nı ye ri ne or ta ça ğı öz lü yo rum. Bu bir ge ri ci lik de ğil, ge ri ye dö nüş de de ğil. Ba na gö re in sa ni dir ve ke sin dö nü şüm ya pıl ma lı ve ya bu na ula şıl ma lı mı dır? Ke sin bir şey söy le mi yo rum. Ya ni iler le me yi bir tek nik me se le ola rak gör mü yo rum açık ça sı. Pe ki ta mam. Bu na ka tı lı yo rum, ama bil gi sa yar iyi dir. Faz la iliş kim yok tur... Si zin söy le di ği niz aşı rı tek no lo ji ye kar şı bir tu tum ola rak, be - nim ka bul edip et me mem önem li de ğil ama san ki da ha çok öy le an la mış ol du nuz. So mut bir ör nek ve rir sem da ha iyi olur. Bir bu ra yı ta mam la ya yım. İn san do ğa sı nın, özel lik le tek ni ğe kar şı da yan ma gü cü öl çül me li dir ve bir bi lim ge liş ti ri le cek se, ya ni ne di ye lim, tek ni ğin in san bi li mi ne, in san bün ye si nin tek ni ğe ne ka - dar el ve riş li ol du ğu nu in ce le mek ge re kir. Da ya nık lı lı ğı... Da ya nık lı lı ğı... Bu çok önem li bir bi lim ol ma ya doğ ru gi di yor gi bi me ge li yor. Ya rın psi ko lo ji nin en önem li ça lış ma ala nı ola bi lir, bu. İş te, eğer bu çev re ci ler de de rin leş mek is ti yor lar sa, özel lik le tek nik sal dı rı ya kar şı, (ben tek ni ği bir ca na var ola rak de ğer len di ri - yo rum) tek nik ca na va rı na kar şı in sa nı sa vun ma ha re ke ti. Ru hu nu sa vun ma, hat ta fi zi ği ni sa vun ma ha re ke ti. Şim di stres de ni len olay or ta ya çık mış; o di ğer ye ni bir çok has ta lık lar var: Kan ser ge liş ti, AIDS ge liş ti. Ya rın ne ma lum bam baş ka bir has ta lık da ha ge li şir ve 230

231 bu ger çek bir ve ba ola bi lir. Bu nu ön le mek için şim di den ça re al ma - ya ih ti yaç var dır ve ben bu nu çok önem li gö rü yo rum. Açık ça söy lü yo rum, in sa nın ge le ce ği ni de ğil tek nik iler le me de gör mek, ölü mü tek nik iler le me de gö rü yo rum. Ya ni bu nun için de şu nun in ce len me si ne ih ti yaç var dır. İn san ne ka dar do ğa ya bağ lı dır, de min ye mek te söy le ye cek tim, ye şil ye me iç me me se le sin de he men ak lı ma gel di. İn san önem li oran da ye şi le da ya na rak or ta ya çık mış - tır. Sen ye şil den onu tü müy le ko pa rır san, çok do ğal bir ge rek si nim - den ko pa rı yor sun. Ne ma lum in sa nı onun la ze hir le me ye ce ğin. Ni te - kim edi yor muş da, iş te ko lest rol, bil mem şu bu da ha da art tı rı la bi lir. İn san ger çek ten bel li bir bit ki ör tü sü, bel li bir hay van sal var lık, yi ne ha va te miz li ği ve su is te yen bir var lı ğın adı dır. Şim di bü tün bun la rı den ge siz bir bi çim de tah rip et; in san ölür. Bu ben ce ye ni ye - ni in ce le ni yor. Bu na kar şı dik kat li ol ma lı yız, tek ni ğe sev da lan ma ya hiç ge rek yok. Her ke sin bu ka dar ara ba sı ol ma sı na, hat ta ya rın bir uça ğı ol ma sı na (ya rın fe za için de bil mem bir fü ze nin ol ma sı di ye - cek ler) hiç ge rek yok. Bu nu dü şün mek, Amerika'nın düş le di ği rü ya - yı ka bul et mek tir, bel ki sü per iler le me de di ye bi li riz. Ben iler le me - den bu nu an la mı yo rum ve an la mak da is te mi yo rum. İn san ru hu nun yü cel til me si ne, in san sağ lı ğı na yö ne lin me li dir. İn san ta ri hi ne yö ne - lin me li dir, in sa nı da do ğal bir var lık ola rak de ğer len dir me li yiz. Onun da ya şam sal ba zı sı nır la rı var dır. İn sa nın bu ya şam sal sı nır la rı na, ta ri hiy le ge le ce ğiy le dik kat gös - ter me li yiz. Yi ne in sa nın ma ne vi ya tıy la bağ lan tı sı var dır. Ma ne vi de ğer le ri ne, mo ral de ğer le ri ne ke sin il ke sel dü zey de bir yak la şım gös ter me li yiz. Hiç şüp he siz, in san bir mad di var lık tır ve mad de ye ih ti ya cı var dır. Ama onu da eğer tek nik le sü per leş ti rir sen, bu in sa - nın so nu de mek tir. Za ma nı müt hiş kul la nı yo ruz Si zin bu gö rüş le ri niz Ba tı dün ya sın da çok et ki ya ra ta cak tır. Çün kü tak dim et ti ği niz man za ra, ya ni tek no lo ji nin ar tık in san la rı yoz laş tır ma sı, in san lı ğın dan arın dır ma sı yö nün de ki gö rü şü nü zün, bel ki da ha Or ta do ğu da de ğil ama Al man ya da, Av ru pa da ba ya ğı 231

232 ta raf tar la rı var. Ben yi ne de dü zelt me ye ça lı şa yım, so mut ör nek ve - rir sem an la ya cak sı nız ya da ben ken di mi da ha iyi an la ta bi le ce ğim. Siz ya kın za ma na ka dar ül ke ile ile ti şi mi ni zi bil di ğim ka da rıy la kur ye ler ile ya pı yor du nuz. Bu tür in san lar gi di yor du. Hal bu ki bu - gün çok ge liş miş bir tel siz sis te mi niz var. De min tek no lo ji ye kar şı - yım der ken bu nu kas te di yor dum. Otu rup tır na ğı ete ba tı ran ve geç ya zı ya zan ve ço ğalt ma sı zor olan dak ti lo ye ri ne bil gi sa yar kul lan - ma. Ben sa de ce gün lük, pra tik ha yat ta ve işi ni ze ge len tek no lo ji yi kul lan mak an la mın da söy le miş tim, hal bu ki siz işin da ha çok ma - ki na ile in san ara sın da ki iliş ki si ni açık la dı nız. Ben ce iyi de ol du, çün kü bu gö rüş ler son de re ce çağ daş gö rüş ler. Ya ni, hat ta Av ru - pa da ile ri ci li ğin kri ter le rin den bir ta ne si de (bu bir ta ne si di yo - rum) özel lik le bu nük le er sant ral le re kar şı çok ge niş bir kit le ha re - ke ti var, iş te ye şil ha re ke tin si zin ora lar da ge liş me si var. Be nim ki da ha çok gün lük pra tik alan da hem sa yı ola rak in sa nı, ay rı ca siz sa va şan bir ör güt sü nüz. Bil di ğim ka da rıy la eli niz de mo dern si lah - lar da var, ya ni or du ya kar şı sa pan la sa vaş mı yor su nuz. Be nim kas tet ti ğim esas oy du. Ya ni gün lük ha yat ta, za man dan ve in san dan ta sar ruf et mek ten so nuç ola rak, yi ne in san sağ lı ğı na hiz met ede - cek bir ta kım tek no lo ji le ri kul lan mak tan bah se di yor dum. Bu ko nu da im kan lar de ğer len di ri li yor. Za ma nı müt hiş kul la nı - lı yo ruz. Za ma nı en çar pı cı de ğer len di ren bir ha re ket ol ma say dık, bin ler ce yıl lık boş luk tan, ka ran lık tan iba ret olan Kürt ta ri hi ne bu ay dın lan ma yı ge ti re mez dik. Bu, za ma nı müt hiş kul lan dı ğı mı zı gös - te rir. Ama de ği şik yön tem ler le ve yak la şım lar la. Ben bu na tem po di yo rum. Bu hiç bir ör güt te bu lu na ma ya cak bir tem po dur. Ben ce in - sa nı en çok zor la dı ğım nok ta da bu ra sı dır. Tek nik me se le ye de de - min ki eleş ti ri an la mın da, kar şı yım. Fa kat tek nik siz yü rü me nin ola - ma ya ca ğı nın da far kın da yım. Be nim bu ra da for mü le et mek is te di ğim, tek nik ile in san do ğal lı ğı ara sın da ki sı nı rı doğ ru tes pit et mek tir. Tek nik siz in san bir may mun - dur. Çok açık tır de ğil mi? Değ ne ği eli ne alır, in san laş ma baş lar. Değ ne ği eli ne alıp ağaç dal la rı na çarp tı mı yer den ko par in san. Ne - dir bu? Değ nek tek ni ği ile in san laş ma ya baş la mak tır. Bu nu da çok açık bir bi çim de ifa de ede bi li rim. Ama di ğe ri ni de, bir gün o değ ne - 232

233 ğin ve ya o değ ne ye ben zer bir tek ni ğin de ba şı na inip, se ni ye rin di - bi ne de ba tı ra bi le ce ği ne da ir en di şe li yim. Tek no lo ji nin in san lı ğa hük met me teh li ke si... Sı nı rı çok iyi de ğer len dir me miz ge re ki yor. Çev re ci ha re ke te bu an lam da de ğer bi çi yo rum. Av ru pa nın bu teh li ke yi bu ka dar çar pı cı gör me si, tek nik te ki ge liş me sin den dir. Mut la ka çok kök lü de ğer len - dir me ler, hat ta po li tik ha re ket ler çı ka bi le ce ği ka nı sın da yım. Ola sı bir top lum in şa a sın da, bu ka dar ara ba nın as la bi zim top lu ma ulaş tı - rıl ma ma sı, be ton yı ğın la rı nın bu ka dar ge liş ti ril me me si, nü fu sun bu ka dar art ma ma sı ve bu na ben zer ba zı ted bir le re ke sin lik le ba şın dan iti ba ren baş vu rul ma sı ka nı sın da yım. Şöy le nü fu su muz art tı, şu ka - dar her ke sin bir ara ba sı ol sun, böy le sev da la rın pek tu tar lı ola ma ya - ca ğı ka nı sın da yım. Şim di bu ge ril la tar tış ma sı çer çe ve sin de bu ra ya bağ lan dık her hal de, si zin ek le ye ce ği niz so ru lar var mı Ra gıp? Bu bö lüm le il gi li son so ru la rı nı zı bek li yo rum. Ya ni bu par ti, ge ril la, halk bağ lan tı sı nı ve ya biz de ki kla sik ta nı mıy la par ti, cep he, or du bö lü mü nü. Bü tün bu ko nuş ma la rı mız dan çı kan top lam so nuç son de re ce yük sek in sa ni il ke ler, de ğer ler, oluş muş bir si lah lı ya pı. Fa kat ken di - si ni en çok fi zi ki şid det le du yu ran bir ya pı. İn sa ni de ğer le ri nin bu ka dar yü cel til me si nin çe liş ki li bir ya nı ve so nu cu ka çı nıl maz ola rak bir sa vaş pra ti ği ve bu sa vaş pra ti ği içe ri sin de is ter is te mez öl mek ve öl dür mek var. Şim di bel ki de Gün dem de oku du nuz, si zin Tür ki - ye de ger çek leş tir di ği niz iki pra ti ği, da ha doğ ru su si ze bağ lı ol du ğu - nu var say dı ğım iki pra ti ği eleş ti ren iki ya zı yaz dım. Bun lar be ni ki şi - sel ola rak et ki le di. Tür ki ye ka mu o yun da da ol duk ça sert ve ters yan - kı lar uyan dır dı. Bir ta ne si ge çen ateş kes sü re ci nin so na er me si sı ra - sın da, ka ra yo lun da öl dü rü len 30 as ker ola yı ve ben yaz dık tan bir haf ta ya da 1,5 haf ta son ra siz de o ola ya ken di ni zin emir ver me di ği - ni zi söy le di niz ve eleş tir di niz. İkin ci si de bu bü yük kent le re ey lem sü re ci ni ta şır ma sı ra sın da yol cu oto büs le ri ne kar şı gi ri şi len sa bo taj - lar dı ve ben bu nu da eleş ti ren bir ya zı yaz dım. Her iki sin de de be nim il kem şu: Ben bir sa vaş ol du ğu ger çe ği ni gö rü yo rum. Or du ile ge ril - la nın kar şı lık lı sa va şı nın eşit siz bir sa vaş ol du ğu nun far kın da yım. 233

234 Yi ne de bir kur tu luş ha re ke ti nin Tür ki ye top lu mu nun, ya ni esas ola - rak Türk le rin, ha kim mil le tin ezi len sı nı fı nın, ha kim mil le tin ezi len kit le le ri nin vic da nı na ses len me si ge rek ti ği ni ve bu vic da nı ya ra la - ma ma sı ge rek ti ği ni dü şü nü yo rum. Bu iki ey lem de ben ce bu vic dan - da prob lem ler ya ra tı yor. Ör ne ğin ben her han gi bir bi çim de bu nun nes nel ola rak böy le ol du ğu nu in san la ra söy le mek te çok güç lük çe ki - yo rum. Çün kü böy le ol ma ya bi lir di, bu bir zo run lu so nuç de ğil. Hat - ta o oto büs te Ra gıp ola bi lir, bir baş ka sı da ola bi lir di. Şim di bu ka dar şan sa, rast lan tı ya bağ lı ol ma ma lı, bir sa va şı yü rüt mek ve bu ka dar vic da nı he sa ba kat mak tan uzak laş ma mak ge re kir di ye dü şü nü yo - rum. O top lum her ne ka dar vic da nı nı yi tir miş gö zük se, yü zü nü bu acı ger çe ğe dön müş ol sa bi le, öl mez, vic da nı öl mez, bir gün ayak la - nır. Bu ayak lan ma kar şı sın da, bu ayak lan ma ya hiz met eden bir sü - reç ha li ne na sıl ge ti ri le bi lir si lah lı ça tış ma? Tür ki ye de dev let le ge - ril la bir ça tış ma sür dü rür ken bu as ke ri sa ha da ka za nıl mak tan çok Tür ki ye hal kı nın vic da nın da ka za nı la cak bir sa vaş ol du ğu ha ki ka tı - nı ha tır lı yor mu ge ril la ve bu eleş ti ri le re ne ce vap ve ri yor? Tür ki ye top lu mu ken di si ne öze leş ti ri sel yak laş ma lı Böy le ba zı ey lem le rin ol du ğu nu duy dum. En son bu na Tuz la yı da da hil et mek ge re kir. Yi ne Çe tin ka ya ma ğa za sı ola yı. İki şe yi bu - ra da bir bi rin den ayırt et mek ge re kir. Par ti mi zin böy le özel plan la rı yok, yi ne he def ler prog ra mı mız da ke sin lik le bu ey lem le re yer yok - tur. Bu ara da ey lem he def le ri mi ze de açık lık ge ti re yim. Eko no mik içe rik li he def ler var, hat ta son ola rak, kül tü rel he def le rin de ola bi le - ce ği ni söy le dim. Sos yal he def ler, si ya sal, as ke ri he def ler var. Ne dir as ke ri he def ler? Si lah lı kuv vet le rin sal dı rı po zis yon la rı dır ve Kür - dis tan da ağır lık lı dır. Tür ki ye yi faz la dü şün me dik bi le. Tür ki ye ka ra kol la rı na özel ola rak yö nel me gi bi du ru mu muz da yok. Bu Tür ki ye dev rim ci le ri - nin işi dir. Yi ne si ya sal he def ler: Bu de mok ra si yi ra fa kal dı ran, de - mok ra si ye bağ lı lı ğı nı gös ter me yen, özel lik le de Kür dis tan da özel sa va şın em ri ne gir miş par ti ler var. Ör ne ğin RP bi le mu ha lif ge çi nir. 234

235 Ciz re de kit le nin %95 inin PKK yi des tek le di ği ni bil di ği hal de, gi - di yor tu tar mı di ye en teh li ke li ha sım olan ko ru cu ba şı nı be le di ye baş ka nı ola rak aday gös te ri yor. Bu bir par ti ça lış ma sı de ğil, MİT in bir özel sa vaş ça lış ma sı dır. Do la yı sıy la RP gi bi mu ha lif bir par ti yi ya sak la dı ğı mı za gö re, di ğer par ti le rin ne ka dar özel sa va şın em rin - de ola cak la rı çok açık tır. O açı dan kim se PKK an ti-de mok ra tik tir, iş te par ti le ri ya sak lı yor de me sin. Se nin par tin or ta da in ce le ye lim, hep si az çok ko ru cu baş la rı nın çift li ği ha li ne gel miş ve ya on lar bu par ti le ri tem sil edi yor lar. Bun lar da he def, as ke ri he def. Çün kü ken - di le ri de za ten bi ze kar şı ku rul muş ve bir çok par ti böy le. Yi ne bir çok sos yal, kül tü rel ku rum var; sağ lık ocak la rı dır, öğ ret - men okul la rı dır. Şim di hep sin de as ker var, hep sin de özel tim ler var. Adı üs tün de, çok kap sam lı bir özel sa vaş ile kar şı kar şı ya yız. Öğ - ret men ler yi ne bu ko nu da önem li oran da kul la nı lı yor. Şu na özen gös ter di ği miz ka nı sın da yım. Bun la rın için de dost la rı - mız var sa, bun la rı de ğer len dir me li yiz. Sı ra dan in san lar var sa as la he def ola maz lar, ye ter ki özel sa vaş kar şı tı ol du ğu nu bi le lim. Ama özel sa va şa hiz met edi yor lar sa he def tir ler. Eko no mik ola rak da he def ler var, iş te eko no mi yi ne ka dar za yıf - la tır sak, as ke ri ola rak da çö zü mü o ka dar da ya tı rız. Bu nu da böy le be lir le dik. Şim di akıl da şu yok, gi din iş te oto bü se bir bom ba ko yun, sar sın tı ya rat sın, şok ol sun top lum ve ya bir ma ğa za ya atın, böy le bir ta li mat yok. Yi ne kit le nin ka la ba lık ol du ğu ye re bom ba yı bı ra kın, böy le bir du rum da yok. 4-5 ey lem ol du böy le, da ha ön ce de iş te o köy ko ru - cu la rı nın ev le ri ne de böy le ba zı bom ba la ma ey lem le ri ol du. Şim di bü tün bun la ra kar şı biz tav rı mı zı de ğer len dir dik. Bun lar par ti nin tak tik le ri de ğil ve par ti yi zor du ru ma dü şü ren ge liş me ler dir, yap ma - ya cak sı nız, de dik. Köy lü in ti kam cı lı ğın da bu çok çar pı cı or ta ya çı kı yor. Ör ne ğin ilk ka dın, ço cuk ey le min de bu nu ya pa nın ne re dey se bir köy lü in ti kam - cı sı ol du ğu or ta ya çık tı. Ha ber siz, ken di ba şı na, bir ya kı nı öl müş se, ken di si de di yor ben onu vu ra ca ğım. Tüm Kür dis tan yı kın tı ya bo - ğul muş, ben de Tür ki ye yi ha rap ede ce ğim di yor. Böy le ce ken di - le ri ne gö re bir ey lem an la yı şı tut tur mak is ti yor lar. Biz da ha son ra la - 235

236 rı bun la rı uya rı yo ruz ve tüm den çe ki yo ruz. Bu tip le re bi zi zor du ru ma dü şü re bi le cek ey lem le ri ya pa maz sı nız di yo ruz, ni te kim ar dı gel mi yor dik kat eder se niz. Bir ta ne si olu yor ama ikin ci si ge liş mi yor. Bu nu ör gü tün de ne tim ka bi li ye tiy le bağ - lan tı sı nı kur ma lı sı nız. Yok sa ör güt eğer is ter se bir kaç yüz bom ba yı gö tü rür her han gi bir ken te, her gün bir çok yer de bir kaç ta ne si ni pat - la tır, bu da tam bir bom ba fur ya sı olur. Böy le bir şe ye izin ver me di - ği mi zi ra hat lık la bu ra da be lirt mem müm kün. İs tis na la rın da ola bi le - ce ği müm kün, çün kü bu nun da biz de çok güç lü olan köy lü in ti - kam cı lı ğıy la, ey lem an la yı şıy la iliş ki si var dır. Ben ken di içi miz de sa vaş yü rü tü yo rum. Adam bom ba yı ken di sin de pat la tı yor. Gö rül - müş bir olay mı dır? Bu an la yış tan de mek ki bun lar çı kar. Tam par ti çiz gi si ne gö re yü rü ye me di ği, ken di si ni bi le tah rip ede bil di ği ne gö re bu tip ge liş me ler or ta ya çı ka bi lir. Ama en aza in dir gi yo ruz, onu vur gu la ya bi li rim. Top lum bu ko nu da an la yış lı ol ma lı ve ya top lum vic da nı bu ko nu da ger çek le ri gö re bil me li. Top lum bir de şu nu gör me li: Bu na yol açan bi zim ki le rin du ru mu de ğil. Ada mın kö yü vi ra ne ye çev ril miş, ai le si yok edil miş, ya ni in - ti kam cı lık için bin bir ne den var. Tür ki ye top lu mu bu ko nu da ken di si ne bi raz öze leş ti ri sel yak laş - ma lı dır. Kar şı ta ra fın kö yü nü, ken ti ni bı rak ma dı. Bir-iki bom ba yı Tür ki ye de gö rür se, çok mu dur bu? Ben de bu eleş ti ri yi yö nel ti yo - rum. Evet teş vik et me ye ce ğiz, ama siz de bu ka dar köy ya kıp yık - ma la rı nor mal bir sa vaş ola rak gör me me li si niz Kür dis tan ve ya ge ril la plan la ma sı han gi dü zey de ola - cak? Stra te jik sal dı rı ya ge çe ce ğiz - Ha cim ola rak ge ril la yı tır man dır ma ya ça lı şı yo ruz. Hat ta 50 bin ki şi lik ge ril la or du su di ye bir ta bir de kul lan dık. Bu nun la bağ lan tı lı ola rak mi lis le ri bir o ka dar da ha ge liş tir me yi dü şü nü yo ruz. Ya ni ge - ril la ka dar ay nı za man da bir mi lis gü cü de olu şu yor. De rin li ği ne otur tu yo ruz. Üst ko mu ta dü ze yi ni, en az bir tu gay ko mu tan lı ğın dan tu ta lım da en alt dü ze ye ka dar bir ka de me leş me yi bi raz otur ta ca ğız. 236

237 Ka rar gah dü zen li li ği ni otur ta ca ğız. Kur ta rıl mış böl ge ler hem sa yı ola rak ar ta cak hem de ge niş le ye cek. Bir de ger çek ten bu ra yı de ne - tim al tı na ala cak tır. Böy le bir ge liş me bek le ne bi lir. Bo tan da ki dü - ze yi Der sim e, Ağ rı Da ğı na, Sa rı ka mış a, Ser hat tan tu ta lım Gü - ney sa ha sı na, hat ta Gü ney Kür dis tan ın da önem li hu dut boy la rı na ta şır ma yı plan lı yo ruz. Yüz ler ce ka rar gah olu şa cak, uçak sal dı rı la rı - na kar şı ye ral tı ge liş ti ril miş tir. İs tih ba rat, ke şif fa a li yet le ri yo ğun la - şı yor. İr ti bat lar ge li şi yor. Tüm ge liş me ler iç içe de vam edi yor. Yi ne tek nik do na nım ola rak da ha van lar, doç ka lar, BKC ler, B-7 ler var. Bun lar or ta boy si lah lar dır ve git tik çe da ha çok kul la nı lı yor. Kü çük boy si lah lar da her han gi bir sı kın tı yok. Bu gün tek nik an lam da da en az şu an da ki sa yı dan faz la sı nı da ya ta bi le cek ka dar im ka nı mız var. En bü yük kor ku lar dan bi ri si de si zin eli ni ze Stin ger fü ze le ri - nin geç me si... Bu o ka dar önem li bir ko nu de ğil. Şu nu da be lir te yim ki, ha va sal dı rı la rın da yüz de bir ci va rın da bi le kay bı mız yok. Kor kunç mas - raf yap tı lar. Her bir sor ti için ne ka dar mas raf ya pı lı yor bil mi yo rum. Uçak sal dı rı la rın da şim di ye ka dar bi zim ka yıp la rı mı zın 15 i geç me - di ği ni söy le ye bi li rim. Bu ha va sal dı rı la rın da ge ril la nın mo ra li dü şür mek, ken di mo ral - le ri ni yük selt mek için ya pı yor lar sa vaş ta da en az so nuç ve ren de bu ha va sal dı rı la rı dır. Skorsk yler, pu ma lar, pan ter ler, kob ra la rın da faz - la et ki si kal ma mış tır. Bi zim ki ler bu na kar şı sa vun ma la rı nı ba şa rıy la yap tı lar. Kürdistan'a çok sa yı da pan zer ve tank ge ti ril di. Bun lar da iş lev le - ri ni faz la gör me di ler ve dağ la rın ete ğin de du ru yor lar. As ke ri du rum hem de rin lik, hem tek nik, hem de ge niş lik ka zan dı. Coğ raf ya yı bi raz vur gu la dım. Bu coğ raf ya da ya yıl ma da ha da de vam ede cek tir. Sa yı ola rak da bu na ulaş tık tan son ra stra te jik sa - vun ma dö ne min den stra te jik den ge dö ne mi ne ra hat lık la ula şı yo ruz. Bo tan da bu na ula şıl mış tır, bir çok alan da Gar zan, Amed, Der sim ve gi de rek da ha da ge niş li yor. Böy le den ge li bir stra te jik den ge dö ne - mi de ğil, eşit siz bir stra te jik den ge du ru mu na doğ ru ula şı yo ruz. Or du bir yer de dur muş, biz bir yer de dur mu şuz. Or du, is te di ği ni bi ze kar şı tam uy gu la ya mı yor, biz is te di ği mi zi tam uy gu la ya mı yo - 237

238 ruz. Bu ne yi ifa de eder? Bu ra ya ge lip da yan mı şız. Ya ni bu bir an - lam da or du nun da yat tı ğı as ke ri çö zü mün tam ba şa rı ya gi de me me si - ni ifa de edi yor. Bi zim ge ril la dan vaz geç me miz müm kün de ğil dir. Fa kat bi zim de ge ril la dan bir yok et me or du su na, ya ni ken di kar şı as ke ri çö zü mü mü ze ko lay ge çe bi le ce ği mi zi gös te ri yor. Bu alan da ger çek ten bir stra te jik du ru ma hız la yük sel me var ve bu nun kar şı lı - ğı da si ya si çö züm ola bi lir. İki ta raf da as ke ri ola rak bir bi ri ni zor la - ya ma dı mı, tas fi ye ede me di mi si ya si gö rüş me yön te mi ağır lık ka - za nır. Do la yı sıy la önü müz de ki bir yıl için de as ke ri den ge nin ge liş - me si ka çı nıl maz dır. Or du nun ge çen yıl lar da as ke ri ola rak ha ki mi ye - te tam ulaş ma dı ve bu or du yu da çok yıp rat tı. Son dö nem ler de Türk or du sun da çö zül me le rin ol du ğu bi li ni yor. Ter his ler zor la dur du rul du ve yi ne bü yük fi rar lar ya şa nı yor. Or du hay li yıp ran mış ve alı nan bü tün ted bir ler de bo şa çı kı yor. Or du yu bes le yen eko no mi nin du ru mu nu ve yi ne si ya si is tik rar sız lı ğı göz önü ne ge ti rir sek, TC nin da ha bü yük bir yok et me se fe ri ne gi ri şe bi - le ce ği ni tah min et mi yo rum. Ke sin lik le dü ze yi, da ha ge ri bir aşa ma - ya çe vi re mez. Bi zim im ha se fe ri mi zi çok hız lan dır ma mız aca ba müm kün mü dür? Bu yön lü ba zı adım lar ata ca ğı mı zı da vur gu la ya - lım. Eğer si ya si çö zü me gel mez ler se 1994 ve son ra sı için ge ril la yı ya rı ha re ket li or du ya dö nüş tü re ce ğiz. Bu nun ge ril la dan far kı şu dur: Ya rı mev zi sa va şı na gi ri şir. Bir alan - da iki gün lük sa va şa tu tu şa bi lir, bir gar ni zo nu, bir ko ru cu kö yü nü ku - şat ma ya ala bi lir. Ge çen yıl bun lar bi raz ya pıl dı. Bu yıl ise yay gın laş - tı rı la cak tır. Bu na da ge ril la nın bir üst bi çi mi ve ha re ket li sa va şı di yo - ruz. Hem sa yı hem de tek nik ola rak bu na bi raz im ka nı mız var. Bu bi çi miy le biz 1994 ü ge ril la açı sın dan yay gın laş tır ma, ha re - ket li sa va şı dev re ye sok ma ve şe hir bas kın la rı nı ge liş tir me yı lı ola - rak ele alı yo ruz. Ser hil dan la ra es ki si gi bi faz la yer ver me ye ce ğiz, çün kü kat li am lar da ya tı lı yor. Onun ye ri ne bu sü re cin bi çim le ri ni ge liş tir me ye ağır lık ve re ce ğiz. Or du nun sa yı sal ge liş me si de bi raz bu na doğ ru sey re der se ufuk ta si ya si çö züm yo lu na baş vur mak tan baş ka ça re nin kal ma dı ğı gö rü şün de yim. Özel lik le için den geç ti ği - miz bu gün ler, bi raz da ha aşı lır sa ve bi raz da biz iş le ri tam yo lu na ko yar sak, mev cut hü kü met le rin da yan ma sı, di ren me si bi zim bu 238

239 ham le dö ne mi miz de da ha faz la ola maz di ye dü şü nü yo rum. Ta bii ki eğer biz iç te her han gi bir çö zül me yi ya şa maz sak. Eğer biz ken di eli miz le ken di ken di mi zi tas fi ye et mez sek ve bu ge liş me yi nor mal bir tem po da sür dü rür sek, si ya sal çö züm ne re dey - se da ha şim di den ken di si ni ufuk ta gös te ri yor. Ama bu bir ola sı lık. Bir çok be lir ti ve ya ha zır lık dü ze yi bu nun ya ba na atıl ma ya ca ğı nı gös te ri yor. Tür ki ye de ki eko no mik du rum, si ya si is tik rar sız lık, or - du nun yıp ran mış lık dü ze yi de bu nu gös te ri yor. Kim ya sal si lah kul - la na bi lir mi, atom si la hı kul la na bi lir mi? Kul lan sa da faz la et ki li ola maz. Bü tün hal kı as ker ya pıp gön de re bi lir mi? Eko no mi si bu na da ya na maz. As lın da bir çö züm süz lük ya şa nı yor. Sa nı rım bu si ya si çö zü me gi de rek ağır lık ver me bi çi min de bir et ki de bu lu na cak tır ve bu da ufuk ta dü zen açı sın dan da si ya si se çe ne ğe git tik çe ağır lık ver - me gi bi bir so nu ca yol aça bi lir. Ben ce bu bö lüm ta mam dır. Ama şu nu ek le ye bi lir mi yiz, ge çen se ne tu rist le rin Tür ki ye ye gel me me si yö nün de bir çağ rı var dı. Tu rizm iş let me le ri he def le ri miz ara sın da dır Bu iş o ka dar önem li de ğil. Tu ris tik he def le re yö ne lik ola rak da de ğer len dir me ler yap tık. Eko no mik he def le re, tu ris tik he def ler de gi rer. Ser ma ye ko nu sun da şu an da ki dü zey den de da ha ge ri du ru ma dü şe bi le cek le ri ni söy le dik. Fab ri ka la ra yö nel me de hız ka za na bi lir. Bun lar he def ler prog ra mı mız da var. İn sa na kas tet me ye ce ğiz, bu nu da söy le ye yim. Da ha çok ser ma ye nin fi zi ki var lı ğı na yö ne le ce ğiz. Yi ne tu ris tik te sis le rin fi zi ki var lı ğı na yö ne le ce ğiz. Bu nu da yü - rü tü len özel sa va şa, özel lik le de Kür dis tan da ki eko no mi nin tah ri - ba tı na ve yi ne or man la rın tah ri ba tı na yö ne lik bir ce vap ola rak de - ğer len di ri yo ruz. Da ha da tır man dı rı lır sa bu na ben zer bir tır ma nı şı ba tı da bi raz ge liş ti re bi li riz. Tu rist le rin Tür ki ye ye gel me me si önem li dir. Çün kü sa vaş eko no - mi si ni bes le yen sek tör tu rizm sek tö rü dür. Uya rı yo ruz. Ba zı tu ris tik te sis ler sa bo te edil di ğin de tu rist ler za rar gö rür se bu nun so rum lu su biz de ği liz. Çün kü bu tu rist ler de çok iyi bi li yor lar ki bir sa vaş ya - 239

240 şa nı yor. Bel li bir sü re bu te sis le re gel me sin ler. Bu uya rı yı de fa lar ca yap tık. Eğer bir ka çı nın can la rı ya nar sa so rum lu su ken di le ri olur. Özel lik le ba tı da ki bu tu ris tik iş let me le re iliş kin ola rak söy le ye - cek le ri miz bun lar ola bi lir. Ser ma ye nin her za man kin den da ha faz la he def ola bi le ce ği ni söy le ye bi li riz. Bu özel sa vaş tasn des tek le ri ni kes me le ri, bü tün eko no mi le ri ni özel sa va şa se fer ber et me me le ri ge - re ki yor. Eko no mi yi de mok ra si nin hiz me ti ne se fer ber et me le ri ge re - kir. Eko no mi özel sa va şa, özel ser ma ye çok alet edil di. Ha la bir çok oto büs şir ke ti as ker ta şı yor. Ba zı la rı bom ba la nı yor lar. Ger çi yol cu - la rı nı in dir dik ten son ra ya pı yo ruz. Bu da bi ze yö ne lik bir sa vaş olu - yor ve alet ol ma ma la rı ge re kir. Sırf göz le ri ne gi re yim di ye bu ka dar oto bü sü emir le ri ne ver me me le ri ge re kir. Bu nu ha la da yat ma la rı nın al tın da da bu ger çek lik ya tı yor. Yi ne eko no mi yi özel sa va şın em ri ne ve ren bir çok ku ru luş var. En azın - dan bu na kar şı dur ma la rı ge re kir. Çok bes ler ler se, fi nan se eder ler se ta bii ki he def ha li ne ge le cek ler dir. Şim di bu ha re ke tin do ğu şu nu ben şu nun la iliş ki li gö rü yo rum. Tür ki ye so lu nun Kür dis tan da ki mü ca de ley le olan iliş ki si nin za yıf - lı ğı bel ki de si zi böy le bir yak la şım da bu lun ma ya da vet et miş, ça ğır - mış ola bi lir. Ora dan baş la mak is ti yo rum. Si zin için Tür ki ye so lu - nun ana li zin de Kür dis tan a ba kış ne ka dar önem li bir kri ter? Ge - nel ola rak Tür ki ye so lu nun top lum sal dev rim, dö nü şüm ve Kürt ulu sal so ru nu nun du ru mu ko nu sun da ki yak la şım la rı nı na sıl bu lu - yor su nuz? Bu 20 yıl lık sü re içe ri sin de na sıl de ğiş ti, na sıl ge liş ti? Si - zi özel ola rak il gi len di ren bir eği lim, ge liş me son yıl lar da var mı? Dev rim ci Halk Par ti si de ne yi mi can lı ve dev rim ci di na mik le re çağ rı dır Tıp kı Tür ki ye ger çe ği gi bi en kar ma şık ol gu lar dan, iliş ki ler den bi ri de bu sol ol gu su ve iliş ki si, hat ta ya şam tar zı olu yor. Bir sos yal, si - ya sal ol gu ola rak in san na sıl de ğer len di re ce ği ne iliş kin bi le güç lük ler - le kar şı la şı yor. Sol cu di ye ta bir edi len ti pin sı nı rı ne re de baş lar, ne re de bi ter? Tür ki ye nin sos yal, si ya sal pra ti ğin de ye ri ne dir? En önem li si de mad di bir ger çek lik ola rak, o çok bü yük id di a la rın dan öte ye, ger çe - 240

241 ği ne dir? Pra tik, po li tik de ğe ri var mı? Yi ne o çok ça ba yıl dı ğı bir söy - lem var, ya ni sol söy lem. Bu nu ne re ye gö tür mek is ti yor? Ol duk ça da mark sist-le ni nist lik söz de bir yön tem, bir ba kış tar zı ola rak be nim se nir, ama bir tür lü bu nun ha ya ta ge çi ri le me yi şi çok açık ola rak ken di ni gös te rir. Ya ni sa ğın on ca ge ri ci li ği ne ve hat ta top lum kar şı sın da ki if la sı na rağ men so lun al ter na tif ola ma ma sı çok çar pı cı bir ger çek lik ola rak ken di ni gös te ri yor. Kı sa ca sı is ter sol di - ye lim is ter dev rim ci-de mok ra tik de ğer ler bü tü nü di ye lim, is ter sos - ya lizm di ye lim ken di ni tam for mü le edip bir top lum sal se çe nek ola - rak ge liş tir mek ten çok uzak, hat ta kar ma şık lı ğı art tı rı yor. Hiç şüp he siz biz de bu ya pı dan et ki len dik ve bu nun ne ka dar önü müz de zor luk lar la do lu bir ya şam bı rak tı ğı nı bi li yo ruz. Umut var, he ye can var. Bel ki de çok ıs rar lı ta kip eder sen bir an lam da kur - tu lu şu da ge ti re bi lir. Ama Tür ki ye tar zı son de re ce şaş kın mı de sek, çar pık mı de sek, ha ni der ler ya, Tür ki ye ka pi ta liz mi nin çar pık lı ğı, Türk de mok rat lı ğı nın, iş te li be ral lı ğı nın laf ta şöy le olup da pra tik te bil mem an lam sız ol du ğu. Ay nı de ğer len dir me ler bi raz sol da da ken di si ni ses len di ri yor. Fa kat yi ne de so lun içe ri ğin de halk tan ya na, hal kın se çe ne ği ol ma id di a sı var ve bu te mel de se çe nek ol ma ya ça - lış tı ğı da açık. Yi ğit çe di re niş ler, şa ha det ler ver di ği de çok ça bi li nir. De di ğim gi bi biz de on dan et ki len dik. İlk çı kı şı mı zı, hı zı mı zı ora - dan al dık. Ama bu na rağ men ken di pra ti ği mi çok iyi bil di ğim için çok ür kü tü cü ve sı kı cı bu lu yo rum. Faz la da laf tan an la ma dı ğı için pra tik se çe nek ol ma ya doğ ru ya ra tı cı, üre ti ci bir ka bi li yet gös te re - me di ği için çe ki nik du ru yo rum. Mev cut du rum la rıy la faz la tar tış mak bi le is te mi yo rum. Çün kü eğer tar tış ma lar bel li doğ ru la rı içer se bi le pra tik po li ti ka ya dö kül me - di ği bel li bir tu tar lı lı ğı ya ka la ya ma dı ğı için il gi du ya mı yo rum. Ve böy le ce sol adı na ya pı lan bir çok soy lu ça ba nın, iş te sos yal de mok - rat lar ta ra fın dan kul la nıl dı ğı ve hat ta sağ par ti le rin mal ze me si ha li ne ge ti ril di ği ni de bi li yo ruz. Ya ni 1970 ler den son ra ki sol, en azın dan 1960 lar da ki ve son ra ki sol, ye ni sol di ye lim, bu du ru mu aşa ma dı. Ba zı dö nem le re de ay rı lı yor. En es ki sol de ni li yor, ye ni sol ay rı - mı da ya pı lı yor. Es ki si bi zi faz la il gi len dir mez, il gi len dir se bi le bi ze gö re tas fi ye edil miş ve dü ze ni güç len di ren ko num da. Özel lik le TKP 241

242 de ne yi min de bu çok so mut tur. Ye ni sol id di a lıy dı, dev let ten ba ğım - sız dı. Ger çek ten dev rim ci bir atı lım dı ve 1970 le re doğ ru gel di ği - miz de ken di ni par ti leş tir me ye hat ta si lah lı mü ca de le ye baş vur ma ce sa re ti ni gös ter di. Fa kat, bir kaç ey lem le ken di ni ade ta ye ni den üre te mez, üret se bi le çok ko lay dü zen güç le ri ara sın da sı kı şıp erit - me ye gö tür mek ten kur ta ra ma dı le re doğ ru gel di ği miz de sol, on ca pa tır tı-gü rül tü ye rağ men sı nır lı bir di ren me yi faz la gös te re me di. Gös ter di de mi böy le ko lay ca ezil di? 1980 den son ra ol duk ça bir boş luk bı ra ka rak ve ka lan ele man - la rı da bü yük oran da dü ze ne en teg re ola rak, hat ta ran ti ye sı nı fı na bi - raz men sup ola rak za yıf la yıp git ti ler. Ye ri ne ye ni sol da çı ka ma dı. Bi zim o Dev rim ci Halk Par ti si (DHP) de ne yi mi öy le ne çok ye ni bir şey, ne de öy le çok id di a lı bir pra tik le baş la dı sü re ce. Bu 1970 ler den be ri sü rüp ge len bir sol ara yı şı nın bi zim de ne yi mi miz - den de esin le ne rek en azın dan an la yış dü ze yin de ba zı doğ ru la rı öne sür me sem bo lü dür ve ya bir çı kı şı dır. Fa kat onun da pra tik ye te ne ği ol ma dı ğı çok kı sa bir sü re de aşıl dı. Tür ki ye kö ken li ba zı kad ro lar po lis de ne ti min den çık ma be ce ri si ni gös te re me di ler. On ca des te ği - mi zi de po li se tes lim et mek ten kur ta ra ma dı lar. Çok il ginç tir. Ör güt süz lü ğü, ör güt sel tec ri ti ve tek leş me yi ya şa dı - lar. Hiç şüp he siz suç la mak için söy le mi yo rum. Tür ki ye, ger çek ten bu an lam da Kür dis tan dan bi raz fark lı. Kür dis tan ti pi bir çı kı şın ay - nı sı nı bek le mek zor la mak olur. Ama bü tün ori ji na li te si ne rağ men Tür ki ye nin de ba şa rı lı bir dev rim ci çı kı şa 1990 lar da he nüz ta nık ol ma dı ğı da bir ger çek. Dev rim ci Halk Par ti si de ne yi mi de böy le. Bu par ti yi ölen bir par ti ola rak gör mek ten zi ya de, aca ba sol da can lı olan da mar lar bir leş ti re bi lir mi? Bu na ben zer bir çağ rıy dı. Bir par ti - den çok bir çağ rı. Ba zı doğ ru lar var, bi raz da PKK de ne yi mi ni dik - ka te ala rak aca ba bu da mar la rı bir leş ti re mez mi yiz? Yok sa şu ka dar giz li ör güt, şu ka dar ko mi te sel bir ha re ket bi çi min de an la şıl ma sı doğ ru de ğil. Za ten böy le bir par ti sel ge liş me de ol maz. Ama sü zül - müş doğ ru lar var, PKK de ne yi mi nin Tür ki ye üze rin de ki et ki le ri var. Bun la rın bir leş ti ril me si ne bir çağ rı di yo rum. Bu nun al tı nı çi ze rek be lir ti yo rum. Bir an lam da böy le bir çağ rı ya yol açan şey, çağ rı ne ka dar za - 242

243 yıf yan kı lan mış olur sa ol sun, Tür ki ye so lu ile il gi li kri ti ği niz de bir eleş ti ri nin dı şa vu ru muy du di ye dü şü nü yo rum. Yok sa şöy le gö rü le - bi lir di, si zin bak tı ğı nız yer den ba kıl dı ğın da, ya şa yan can lı bir sol ol - sa onun la doğ ru dan doğ ru ya iliş ki ye geç mek, onu bir şey le it ham et mek ten yeğ tu tu la bi lir. Fa kat onu an la mak için göz lü yor su nuz. Tür ki ye de top lum sal ha ya tın, si ya si rit min, gün de lik ha ya tın çe liş - ki le ri, top lum sal ya şam 1980 ön ce si ne gö re çok fark lı laş tı. Di ye cek - si niz ki ne ka dar ta yin edi ci? Bel ki de Tür ki ye nin bü tün ta ri hi açı - sın dan o ka dar ta yin edi ci de ğil. Ama son on yıl için de bak tı ğı mız da epey bü yük bir de ği şik lik ol du. İki şey ol du di ye dü şü nü yo rum. Bi - rin ci si pa ra nın top lu mun tüm do ku la rı na si ra ye ti, ka pi ta liz min ha - ki mi ye ti, Tür ki ye nin ba tı sın da ken di si ni ta mam la dı. Ya ni Tür ki ye çok es ki den be ri, ha ni mil li-de mok ra tik dev rim te zin de içe ri len bur - ju va dev ri mi ni de iş te sos ya list ler üst le ne cek hi ka ye si. Ben ce sos ya - list le rin hiç bir şey yap ma sı na ge rek kal mak sı zın aşa ğı da ken di ya - pı sı nı ta mam la dı di ye dü şü nü yo rum. Bu da Tür ki ye so lu nun geç - miş te üst len me yi amaç la dı ğı, sı nır lı, as ga ri, prog ram ve he def le rin aşıl ma sı na yol aç tı. Oy sa sol ken di si ni bu as ga ri prog ram he def le ri - ne gö re ço ğu ke re şe kil len dir miş ti. Do la yı sıy la ye ni yap tı rım, ye ni top lum sal do ku nun or ta ya çık tı ğı her tür lü prob lem, so lun es ki re - fe rans man zu me si ne ya ban cıy dı. Böy le bir şey, so lun ken di si nin ön gör me di ği bir ge liş me hı zı, aşa ğı da ka pi ta list top lum da so lun bü - tün ya pı sı nı, ör güt len me stra te ji le ri ni, kav ram sal çer çe ve si ni kar şı - la dı ve sol fi zik sel ezil me nin ya nı sı ra Tür ki ye de böy le bir şaş kın lı ğı ya şı yor. Kür dis tan da tam ter si bir du rum or ta ya çık tı: 12 Ey lül ön - ce sin de Kür dis tan ın sö mür ge ol du ğu te zi pek çok kim se ta ra fın dan olum suz kar şı la na bi lir di. Te o rik ola rak doğ ru ama pra tik te çok gö - rü len bir şey de ğil. Fa kat 12 Ey lül re ji mi bu nu çok gö rü nür kıl dı. Do la yı sıy la iki top lum sal ve si ya sal bü tün lük ara sın da bir ge liş me far kı var. Ya ni sol ba tı da inan dı rı cı lı ğı nı yi ti rir ken, Kür dis tan da inan dı rı cı lı ğı nın mad di ze mi ni da ha faz la ge liş ti. Bu açı far kı nı bu - ra da gö rü yo rum. Siz bu na ne der si niz? Hiç şüp he siz bu yak la şım da ger çek lik pa yı var. 12 Ey lül re ji mi bir ay rış ma yı sağ la dı. Tür ki ye top lu mu nun üze ri ne ka pi ta liz min de - ğer yar gı la rı nı ala bil di ği ne ser piş ti rip, hat ta özüm set ti rip, so lu bi le 243

244 ge ri de bı ra ka bi le cek bir top lum sal laş ma yı ken di ne gö re ge liş ti rir - ken, Kür dis tan da ade ta ken di ni çıp lak bir as ke ri re jim ola rak açı ğa çı kar dı. Bir an lam da so lun tez le ri ni ge çer siz kıl dır ma sı ve ya as ga ri prog ra mın uy gu la ma sı ko nu sun da Tür ki ye top lu mu na bir şey ler ve - ril di. Ya no so lun sol la ma sı di ye bi le ce ği miz bir du rum or ta ya çık tı. Bun da Özal'ın iş bir lik çi li ği nin et ki si hay li bü yük tür. Böy le bir ge liş me yi çar pı cı kı lar ken, re ji min Kür dis tan yü zü as - ke ri ve onun çıp lak yü zü ka dar an lam sız lı ğı nı mı di ye yim ve ya her - han gi bir ge liş me nin sa hi bi ola ma ya ca ğı nı or ta ya çı kar ma sı mı di - ye lim, böy le bir ser gi len me ye yol aç tı. Ama bu ra da da ha da be lir le - yi ci olan, ob jek tif fark lı lık tan çok, bi zim ha re ket ola rak 12 Ey lül ü de ği şik ve ön ce den ayak ses le ri ni gö rüp 1979 da dı şa rı ya çı kı şı ba - şar ma mız, yi ne Kür dis tan ın do ğu sun da bir İran dev ri mi nin ge liş - me si, Or ta do ğu kar ga şa sın da bir yer bu lu şu muz ve Gü ney Kür dis - tan da ki ha re ket le iş len me miz bi zi çok fark lı bir ze min de bir sol ol - ma ya doğ ru it ti. Bu nun hem ola nak la rı nı ar tır dı, hem de ba kış açı - mı zı Tür ki ye so lun dan fark lı laş tır dı. Bi raz da ha çağ daş, bi raz da ha ger çek ler le uyar lı ha le ge tir di. Ya ni hem ulus la ra ra sı ve böl ge sel si - ya si ger çek li ği gö rü yo ruz, hem ol duk ça de ne tim den çık mış du rum - da yız. Kür dis tan ın di ğer par ça la rı nın et ki si al tı na gir mi şiz. En azın dan bir ob jek tif yan sı ma sı ola cak tı. Onu par ti ye aç tı. Bir de as - ke ri re ji min çıp lak yan sı ma sı var. Yan sıt tık ça bi zim bu nu kav ra ma - mız ve bu na et ki li ba zı ce vap lar la kar şı lık ver me miz çok ra hat ol du. Bir de ta ri hi, TC uy gu la ma la rı var. Bu na ses len mek o ka dar zor de ğil. Bü tün bun lar bi zim için bir avan taj dı. Tür ki ye de ise bu nun ter si ge liş me ler söz ko nu su ol du. Sol za ten ken di ni dı şa rı ya aça ma - dı. Sov yet çiz gi si nin ha la et ki si al tın day dı lar. Di ğer le rin de de Ar na - vut, Çin ben ze ri grup la rın çok dog ma tik yak la şım la rı söz ko nu suy - du. Bi zim gi bi bir dı şa rı çı kı şın avan ta jı nı ya ka la ma dı lar, de ğer len - di re me di ler, tıp kı 12 Mart ta ol du ğu gi bi. Şim di sos ya list ha re ke tin o za man önem li kol la rın dan bi ri sa yı la bi le cek Dev-Yol, ön der li ği nin bir bö lü mü nü yurt dı şı na ka - çı rı la bil di. Des tek ol du o sü re ce. Evet. Ben ha tır lı yo rum biz ce za e vin dey ken, si zin bir bir le şik 244

245 cep he gi ri şi mi niz ol du. De ne yi mi miz var 1984 de. Fa kat bun dan da ha son ra her han gi bir so nuç çık ma dı. Bu so nuç ala ma yı şı ne ye bağ lı yor su nuz? Doğ ru dur. Dev-Yol un a ya kın kad ro su nu ken di sa ha mı - za al dık. Her tür lü eği ti mi de ve re bi le cek du rum day dık. Kur tu - luş un, TİK KO nun Sos ya list Va tan Par ti si nin vb. bir çok grup la rı Or ta do ğu sa ha sı na çek tik. Ol duk ça da des tek sun duk. Fa kat Tür ki - ye ye mü da ha le et me ye ni yet dü ze yin de bi le te şeb büs ede cek bir li - der lik gö re me dik. Ka fa lar sırf 1980 ön ce si nin tar tış ma la rıy la do lu. Ni yet le ri 12 Ey lül ü böy le kar şı la mak, ona bir ba raj oluş tur mak de - ğil, es ki kı sır tar tış ma la rı nı ye ni le yip bir bir le ri ni ekar te et mek gi bi bir yön te mi as la bı rak ma dı lar. Bu nu hep si için ay rım sız söy le ye bi lir mi si niz? Aşa ğı yu ka rı. Ba zı la rı nın ni yet le ri de ği şik de ol sa ve ya yak la - şım la rı fark lı da ol sa, bu çer çe ve dı şı na çı kı la ma dı. Ör ne ğin bi zim le iyi ni yet li, çok ka rar lı yü rü mek is te yen bir sol ira de gö re me dik. Ya da aca ba şöy le bir şey var mı? O za man si zin le böy le bir cep he ku ran sol ör güt ler, sos ya list ör güt ler, bu iliş ki de ken di le ri ni asıl güç, si zi ye dek güç ola rak mı gör dü ler? De niz ler, Ma hir ler, İb ra him ler gi bi bir kaç ön der ol say dı, Türkiye'de on ta ne 15 Ağus tos baş la tı la bi lir di O ge le nek sel an la yış lar de vam edi yor. Bi zim tem sil et ti ği miz ha re ke ti kav ra ya cak de rin lik ten uzak lar. Biz de ki ye ni li ği kav ra mak - tan uzak lar. Göz le ri gör mü yor. Bi zi ye dek gi bi gör me, ucuz köy lü ler gi bi kul lan ma çok ge liş kin. Ben de on la rın za val lı lı ğı nı gö rü yor dum. Ya ni aya ğı ye re bas ma yan bir kaç fu ka ra, sı cak su dan so ğuk su ya eli değ me ye cek be be ler. Ama mo ral le ri bo zul ma sın di ye pek üzer le ri ne git mi yor dum. Yi ne de ol - gun luk biz dey di. Bu nu bi le de ğer len di re me di ler. Ya ni ha zır ye, iç, ken di ni eğit, müm kün se bir şey ler yap Dev-Yol kad ro su az 245

246 bir kuv vet de ğil, ama ada mın (ön de ri du ru mun da ki, Ta ner Ak - çam dı) ka fa sın da Av ru pa var dı. Ken di ni tü müy le Av ru pa ya ayar - la mış. Mü ca de le is te yen aday lar var dı. Hat ta ül ke de sa va şı ge liş tir - mek is te yen ler var dı. Onun işi gü cü bun la rın ka fa sı nı bu lan dı rıp, bir kıs mı nı Av ru pa ya çek mek, di ğer ke si mi ni kö tü le mek ve ya an la yış - la rı nı kö tü le mek. Av ru pa da, ora nın ya şa mı na bu laş tır mak, böy le ce tas fi ye ci li ği ta mam la mak. Bu nu çok açık gör düm. TİK KO nun da bun dan fark lı bir ya nı yok tu, çok kes kin gi bi gö - zük se de. Di ğer le ri nin de za ten ken di le ri ni kur ta ra cak hal le ri yok tu. Bi zim ör nek ge li şi yor du, göz le ri nin önün dey di. Ör ne ğin si ze açık be lir te yim, bir De niz Gez miş ler, İb ra him Kay pak ka ya lar, Ma hir Ça - yan lar gi bi bir kaç ön der ol say dı, ke sin lik le o ka rar, o ka rar lı lık ta ge ril la is te mi ve ke sin dev rim le mü da ha le ni ye ti ol say dı, on ta ne 15 Ağus tos baş la ta bi lir ler di. Biz den da ha et ki li ge ril la sal çı kış lar da ya pa bi lir ler di. Ama ön der lik yok tu. Pe ki Tür ki ye de 12 Ey lül ko şul la rın da bir ge ril la har bi nin im kan la rı ve eği lim le ri var mıy dı halk ara sın da? Şim di en az bi zim le ha zır lık ge liş ti re bi lir ler di. De niz ler de Nur hak a gel miş ler di. Bi zim le bir lik te Nurhaklar'a çı ka bi lir ler di. De niz ler Bo tan a gel mek ni ye tin dey di ler. On la ra da çok so mut bir yol açıl mış tı, ge lip ken di grup la rı nı bes le sin ler di. Yi ne Ser hat tan, Dev-Yol ge le ne ği, bir gün lük yü rü yüş le Art vin e ula şa bi lir ler di. Ar - dı na ka dar Ka ra de niz açı lır dı. Gün ba ba lar dan, To ros lar açık tı. Bel ki Kürt top lu mu bi ze ka pa lıy dı fa kat Tür ki ye on la ra biz den da ha faz la açık tı. Biz Bo tan a gir di ği miz de tek bir köy lü dos tu muz yok tu. Vu - ra vu ra aç tık. Ama Tür ki ye top lu mu o ka dar du yar sız de ğil di. Ger - çek ten li der lik le rin de ni yet yok tur ve çok iyi ni yet li genç ler var dı. On lar bi zim eli miz de ol say dı her bi ri müt hiş ge ril la ön de ri ola cak tı. On la rı da har ca dı lar. Bu çok açık. Ger çek ten eğer Tür ki ye de bir tas fi ye ci lik ya şan mış sa, bu Av ru pa dan kay nak la nan ön der lik ler de 2-3 tür tas fi ye ci lik ge liş ti ril miş tir. Bu nu da ha son ra si vil top lum cu luk bi çi min de yan sıt mak is te di - ler. Ama tü müy le dev rim ci de ğer ler den bir ka çış var dı. Ma a le sef bu Fa şiz me Kar şı Bir le şik Di re niş Cep he de ne yi mi, bu tip ön der lik ler sa ye sin de faz la ha yat bul ma dı. Bir-iki yı lı mı zı ver dik. Bir de ne yim 246

247 ola rak ge liş me var ama pra tik po li ti ka ya dö kü le me di ve ke sin lik le güç le ri de, ola nak la rı da biz den faz lay dı. Ama ken di ken di ni tas fi ye et miş bir sol ön der li ğin de ha zır dev rim bi le ol sa ye nil gi ye uğ ra ta - ca ğı nı ken di de ne yim le ri mi ze da ya na rak da söy le ye bi li rim. Bu dö nem bir bu yö nüy le de ğer len di ri le bi lir. 12 Ey lül e ge lir ken as lın da sol önem li oran da ken di ni iş le mez du ru ma ge tir miş ti. 12 Mart so lu nun ba zı özel lik le ri ni iyi an la mak ge re ki yor. Be nim için is ter İb ra him Kay pak ka ya, is ter De niz, is ter Ma hir le rin ha re ke ti çok açık. Ben bu li der lik ler de olum lu luk gö rü yo rum. Ke sin lik le hem kut sal ca hem de so nu na ka dar git me yan lı sı du rum la rı var. Ken di doğ ru la rı na or ta doks ça bağ lı lar ve bir de pra tik-po li tik de ğer le ri var. O za man ne ka dar zor ko şul lar var dı, yi ne tec rü be ola rak da ye - niy di ler, Tür ki ye çal ka la nı yor du, nab zı nı elin de tut muş lar dı, sü re kı sa ol ma sı na rağ men. Bu çok açık tı ve gö rü yor duk. Ger çek ten Ma hir le rin bir ay lık ya şan tı sı, Tür ki ye nin gün de mi ni ta ma men be lir li yor du. Da ha son ra ki o grup la rın ni ce li ği çok art ma - sı na rağ men, git tik çe di ki lir ol du lar. Da ha 12 Ey lül gel me den top lu - mun dı şı na ve ya bir di ğer de yiş le mar ji nal de ğer le ri ha li ne gel di ler. Kı yı da kö şe de bir dö kün tü. Ge rek siz bir sekt du ru mu na gel di ler. Mez hep leş me mi di ye lim bu na ar tık? Şöy le bir kı yas la ma ya pa bi lir mi si niz? 12 Mart son ra sı, ya ni 12 Mart-12 Ey lül ara sı on yı lı kı yas lar ken, 12 Mart ta bi zim ey le - mi mi zi et ki li kı lan biz den ba ğım sız, bi zim ira de miz, tut ku muz dan ba ğım sız şöy le bir ko şul da var dı: 12 Mart ön ce si 8-9 Mart gi ri şi - mi. Bu gi ri şi min iki ka na dı nın yu ka rı da bu luş ma sı so nu cun da ge - nel kur may da olu şan den ge, ora dan do ğan as ke ri, ya rı-as ke ri re ji - min ta bi a tın da bö lün me var dı. Or du Tür ki ye ta ri hin de ilk kez yu - ka rı dan ve aşa ğı dan çat la mış tı. Re ji min bu den ge siz li ği hem kü - çük bir şe yi, hem de ge ril la ha re ke ti ni, re jim için önem li bir teh li - ke, önem li bir is tik rar sız lık un su ru ha li ne ge ti ri yor du ve gö re li ola rak o za man dev rim ci ha re ke ti ken di ce bin den faz la yer ya kı - yor du ben ce. Oy sa 12 Mart son ra sı ya pı lan tas fi ye ler, dü zelt me ler ve Ke nan Ev ren in eli ne ge çen or du ön der li ği. Ör ne ğin 12 Ey lül, yek pa re bir ha re ket ola rak gel di ve bu nun kar şı sın da es ki den gö - re ce li ola rak çok kü çük kuv vet le rin an lık dav ra nış la rı nın gün de - 247

248 mi sar sa bil me si ne kar şın, aşa ğı-yu ka rı 5 bin ölüm le so nuç la nan bir ya rı-iç sa vaş sü re ci, re ji mi o ka dar te mel den, or du su nu sar sa - ma dı. Bir bö lün tü ya rat ma dı. Bu iki si aca ba kı yas la na bi lir mi? Biz Kür dis tan laş mış Dev- Genç'in ar dı lı yız Bu ra da top lum sal nab zın kü çük bir grup la da ra hat lık la yön len di - ri le bi le ce ği ni gör mek ge re ki yor. Doğ ru dur, or du nun te pe sin de bir çat - lak lık var, alt ta da var. Dev rim ci bir grup bu nu müt hiş kul la na bi li yor ve hat ta ne re dey se yön len di ri ci güç gi bi ola bi le cek. Bu so mut bir anı ya ka la mak tır, dev rim ci ira de yi gün dem leş tir mek tir. Dü zen öy le ola bi - lir, ama dev rim ci gru bun da ini si ya ti fi söz ko nu su bu ra da, ira de si var. Bu ra da si ya si tak tik var di yor su nuz. Ke sin lik le si ya si tak tik var. Gün de me tam ce vap, nab zı el de tut ma du ru mu var. 12 Mart son ra sı grup la rı nın ni cel ola rak çok bü yük ama, ira de siz li ğin, ön der lik ger çe ği ne uzak ol du ğu nu ve so mu tu ya ka la ya ma dı ğı nı gör mek müm kün dür. Yok sa 12 Mart a gel di ği miz de de dü zen hay li güç lüy dü. Çat lak lık ne ka dar olur sa ol sun, bir avuç Dev- Genç mi li ta nı, iki elin par mak sa yı sı ka dar et - ki li mi li ta nı var dır. Bu na rağ men bu ka dar bü yük top lum sal et kin - li ği ya ka la mış sa, ta ri hin nab zı nı na sıl ele ge çir dik le ri ni gös te rir. Kü çük bir grup dev rim ci nin bi le eğer mo men ti iyi ya ka la mış sa, hay li et ki li ola bi le ce ği ni gös te rir. Bu çok çar pı cı dır ve ben ce an - lam lı dır. Ben bu nun yük sek de ğer ifa de et ti ği ka nı sın da yım. Her dev rim için de böy le bir ira de nin çok önem li ol du ğu ve hat ta esas ol du ğu ka nı sın da yım. 12 Mart tan son ra ol ma yan bu dur. Yok sa Ke nan Ev - ren ken di et ra fın da or du nun bü tün lü ğü nü sağ la ya bi lir. Sağ lan ma - say dı da, bu so lun faz la yö ne ti ci ola ca ğı nı san mı yo rum. İra de fel ci ge çi ri yor. Et ki le yi ci de ğil dir, nab zı ka çır mış tır. De ği şik yer ler de na - bız atı yor du. Ya ni bir yer de bu na tre ni ka çır mak de ni li yor. Top lum - sal ge liş me nin ge ri si ne düş me, top lum sal ge liş me yi bi raz ye ni den et ki al tı na, dev rim ci ira de nin et ki si nin al tı na al ma gü cü nü, be ce ri si - ni gös te re me me. 248

249 Bu du rum ne re den kay nak la nı yor? Ob jek tif şart la rın çok de ğiş - miş ol ma sın dan zi ya de, li der le rin çap sız lı ğın dan dır. Ben o li der lik ta kı mı nın hep si ni ta nı rım. Dik kat et biz de çok kü çük bir grup tuk, çok çok kü çük tük. Ya ni biz bir yer de, Kür dis tan ın Dev- Genç gru - buy duk. Tür ki ye de 12 Mart ön ce si Dev- Genç ne ise ve ira de si na - sıl bir sar sın tı ya yol aç mış sa, 12 Mart tan son ra bi zim kü çük gru bu - muz da bir Kür dis tan Dev- Genç idir. O fonk si yo nu gör dü. Çok kü - çük, bir elin par mak sa yı sı, iki elin sa yı sı nı da bu la maz dı. Ama nab zı ya ka la mı şız. Öy le bir sar sı yo ruz ki ne re ye git sek 3-4 Apo cu gel di di ye her kes ade ta he ye ca na ka pı lı yor. Ne dir bu? İni si ya tif el - de dir. Na bız tu tu lu yor. Ta bii bu o za man Kür dis tan için ge liş tir di ği - miz tez le de bağ lan tı lı dır. Ger çek ten çok az ol ma sı na rağ men, çok inanç lı bir grup. Hep si say gı lı. Bu çok önem li, çün kü ben anı anı na bu nu iz le dim. Ne re ye gi di yor sak inan dı rı cı bu lu nu yo ruz. Ne re ye gi di yor sak, bu adam lar dev ri mi ya par ha va sıy la bi zi kar şı lı yor lar. Ti pik bir Dev- Genç in o dö nem ler de gi di len her yer de kar şı lan ma sı na ben zer bir kar şı lan ma - dır. Biz de Tür ki ye de ya şı yor duk. Biz de Ke nan Ev ren re ji miy le kar şı kar şı yay dık. 12 Ey lül bi li yor su nuz, ol duk ça bi zim zor la ma mız al tın - da ge liş ti. Ken di le ri bu nu açık ça söy lü yor lar. En sert dar be yi bi ze in - dir mek is te di. Bi zim kar şı mız da da ha bü tün lük lü doğ du. Ola nak la rı - mız Tür ki ye de ki grup lar dan yüz kat da ha az dı. Ama ini si ya tif, ama dü ze ni teh dit et me, ken di po tan si ye li ni gi de rek açı ğa çı kar ma avan ta - jı biz dey di. Biz bu bi çi miy le bir şe kil len me ye gi di yor duk. Kı sa ca sı, Dev- Genç i biz sür dür dük. Kür dis tan Dev- Genç ine dö nüş tür dük ve en ufa cık bir hız yi ti ril me den bu gün le re ka dar ge li yo ruz. Bu nu çok iyi de ğer len dir mek ge re kir. Baş lar ken de si ze söy le dim, biz 22 yıl lık Dev- Genç in bir ar dı lı yız, ama Kür dis tan laş mış bi çi miy le. Bu nu çok iyi an lı yo rum. Şu nu kı yas la ma nı zı is ti yo rum. O za - man ben sü re ci hep ce za e vin den iz le dim. Ge len tu tuk lu lar la ta nış - tım. Ga ze te ler den, der gi ler den bu tar tış ma la rı iz le dim. Şöy le bir şey göz lem li yor dum o za man. Dev rim ci Yol gru bu bir çok böl ge de kıs men ye rel ola rak, az çok var olan oto ri te ye mey dan oku yan ya - pı lar oluş tur may la ba şar mış gi biy di. Hat ta ben ön ce le ri bu nu çok 249

250 abar tı lı bir ifa de zan ne di yor dum. Fa kat in san lar la ta nış tık ça bu - nun ger çek ten böy le ol du ğu nu gör me şan sım ol du. Na sıl ol du da siz ce, 12 Ey lül dar be si, bı çak la ke si lir gi bi bir an ön ce ki du ru mu ör ne ğin Fat sa da bir an son ra ter si ne çe vi re bil di? Dev rim ci ön der lik le çok ya kın dan bağ lan tı lı dır. O olu şum la - rı ben de iz le dim, di re niş ko mi te le ri ni ve Fat sa aya ğa kalk mak üze rey di. Bi raz da ha et ki li ön der lik ol sa, bi zim aya rı mız da, bi raz bu na ben zer ve ya si zin dö ne mi niz de ki du ru ma ben zer bir ön der - lik ol sa, ke sin lik le 12 Mart tan da ha az et ki li bir olu şum söz ko - nu su ola maz dı. Hat ta on dan da ha et ki li olur du. Bu nu da çok iyi bi li yo rum, çün kü or tam ob jek tif ko şul lar açı sın dan bir hay li uy - gun du, ta ban yay gın lık ka zan mış tı. Ama opor tü nist, çap sız ön - der lik, ger çek ten o bü yük po tan si ye li har ca dı ve git tik çe tas fi ye - ye gö tür dü. Ben te mel de Tür ki ye so lun da ira de ek sik li ği ni gö rü yo rum. Tıp kı si zin Dev- Genç in o mi li tan dö ne mi ne ben zer bir ön der lik ol say dı, her şey dev ri min le hi ne ge li şe bi lir di. Te mel ek sik lik bu dur. Bu nun dı şın da ki et ken le rin sü re ci ge ri let ti ği ni, Tür ki ye yi bam baş ka kıl dı - ğı nı san mı yo rum. Mut la ka bir ge ril la sa va şı nın ge liş me si şart de ğil di bel ki ama, öy le bir ön der lik ol say dı, sol bu gün ol du ğu gi bi yı kıl mış ol maz, ayak ta ka lır dı mı di yor su nuz, yok sa bir ge ril la sa va şı baş la tıp sür - dü rür müy dü? Ge ril la sa de ce ça lış ma la rın dan bir par ça ola bi lir di. Bu nun ya - nın da dü ze nin tüm ola sı ted bir le ri ne kar şı, dev rim ci ted bir le ri ge liş - ti re bi lir ler di. Ben tek rar Ma hir Ça yan la rın ön der li ği ne dön mek is ti yo rum. O ön der lik iyi bil di ği niz gi bi çok yo ğun du. Çok yük sek tem po luy du. Ya ni bir bil di ri si bi le bir olay dı. Bir kaç ki şi nin ko mi te si bi le çok deh şet cey di. Ya ni bu ra da önem li olan sa yı de ğil, hat ta bil di ri nin içe ri ği de de ğil. Bir mis yon var, bir grup sa hi bi var. Da ha son ra ki - ler de bu yi ti ril di. Ge ril la olup ol ma ma sı da faz la du rum için be lir le yi ci de ğil. Bu - ra da be lir le yi ci olan, dev rim ci ön der li ğin var lı ğı dır. Ben bu nu ken di de ne yi mi miz den de bi li yo rum. Şu an da be nim bun ca ted bir le ri me 250

251 rağ men ve ya bun dan ön ce ki aşa ma lar da çok et ki li du ru mum ol ma - sa, sa de ce yoz laş tı ran, tas fi ye et ti ren de ğil, bel ki de düş ma nın eli ne tes lim eden sa yı sız sah te el ler çı ka cak tır. Şim di ken di ör ne ği mi çok iyi bi li yo rum. Ya ni bir kaç ki şi de ol sa, et ki li bir dev rim ci ön der lik Tür ki ye dev rim ci li ği nin ka de ri ni bam baş ka kı la bi lir di. Bu ra dan bi - raz kay be dil di. Ta bii bun dan baş ka yan et ken ler de ile ri sü rü le bi lir. 12 Ey lül ün Tür ki ye için ne ler ge ti rip gö tür dü ğü nün bi lin me me si bir et ken dir, Tür ki ye top lu mu 12 Eylül'e da ha iyi ka pi ta li ze edi le rek ide o lo jik ege men lik çok çar pı cı bir bi çim de top lu ma otur tul du. Bü tün bun lar dev ri mi, dev rim ci grup la rı da ha da mar ji nal leş tir di, de ğer siz kıl dı di ye bi li rim. Yi ne gün de min ta ma men dı şı na it ti. Bi rer ge ve ze ler yı - ğı nı ha li ne ge tir di ve bu da umut suz lu ğa yol aç tı. Umut suz luk da gi de rek dev rim ci grup la rın id di a sız lı ğı na, ira de siz li ği ne gö tür dü ve so nuç ta bu bir tas fi ye dir. Bu yan et ki le rin den bah set ti niz. Ön der li ğin öne mi ne de de - ğin di niz. An cak bir ön ce ki ko nuş ma mız da bah set miş ti niz son ra sı sa de ce Tür ki ye de iç un sur lar açı sın dan de ğil, Re a gan, Te atc her, Kohl un tem sil et ti ği ye ni sa ğa çok güç lü bir akım be lir - li öl çü de Tür ki ye yi de et ki le di. Si zin ide a li ze et ti ği niz çok güç lü bir Tür ki ye so lu ön der li ği ol say dı, bu ye ni sağ akı mı da (ide o lo ji, kül tü rel, sol de ğer ler çün kü 1980 den son ra ol du ğu gi bi ha rap ol - du) onu da ba şa ra bi le cek miy di? Yok sa öy le bir fır tı na kar şı sın da, öy le bir dal ga kar şı sın da siz ce güç lü bir ön der lik ye ter mi? Ma hir ler den son ra Tür ki ye top lu mun da ön der çık ma dı Bı ra ka lım böy le bir sağ dal ga yı kar şı la ya bil me si, o çok, ben ce köh ne dev ri me faz la da ya na maz dı. Ör ne ğin, o bi rin ci MC, ikin ci MC hü kü met le ri de nil di, onu bi le tam de ğer len di re me di. Yi ne cun - ta nın ayak ses le ri gel di ğin de bi le bu nu de ğer len di re me di. Ön der lik bu ko nu da ger çek ten çok sa kat, çok ya şam la iliş ki si ni ko par mı şa ben zi yor. Şim di bu ra da ön der lik ger çe ği nin de rin li ği ne an la şıl ma sı ge rek ti ği ka nı sın da yım. 251

252 Hiç şüp he siz Ma hir le rin ön der li ği, çok de rin li ği ne, çok iyi ha zır lan - mış bir ön der lik de ğil di, ko şul la rın da yat ma sıy dı o ön der lik. Çok ira - de li gö zük me si ne rağ men Ma hir in biz zat ken di te o rik de ğer len dir me - siy le bu na ağır lık ve rir. Ona hat ta bir isim de tak mış tır: Vo lan ta rizm. Onu alı yo rum Ma hir den ve onun na sıl oluş tu ğu nu da bi li yo rum. As lın da bu te rim için de ken di li ğin den li ği de ta şır. Ken di li ğin den - ci li ğin aşıl ma sı aşı rı vo lan ta rizm ile ka pa tıl mak is ten miş tir. Ma hir bi - raz da bu dur. As lın da ken di li ğin den ci li ğin teh li ke si ni gö rü yor. Re viz - yo nist lik der ve bu nun aşıl ma dan faz la iler le me sağ la na ma ya ca ğı nı da bi lir. Çok önem li bir tes pit tir. Bu nun aşıl ma sı nın da ger çek ten ira - dey le ola ca ğı na emin dir ve bu çok doğ ru dur. Ama ye ter li de ğil dir. Sırf iş te kaç tı, git ti de me sin ler di ye bir si ya si nin yap ma ma sı ge re ken, iş te gru bun ba şın da kal dım ve ya içi ne gir me me si ge re - ken ey lem le re biz zat gi ri yor. Ben yer ala maz dım, 3 İn gi li zi ka çı rıp biz zat o ka dar bü yük bir gru bu da bu işe bu laş tı rıp bir Kı zıl de re ye çek me yi. O za man ki an la yı şım la bi le bu çe li şi yor du. Dev rim ci ön - der lik as la böy le ken di ni ris ke ede mez. Na sıl yap tı? İna nır mı sın kuş ku duy dum. Ya ni şu an da ki yak la şım la rım o za man ol say dı, o gru bu to par la - dı, po li se tes lim et ti der dim. Ob jek tif ola rak bir ajan lık ve kuş ku du yar dım. Ama o ka dar dev rim ci ön de ri na sıl bir leş tir di ve han gi ira dey le bir leş tir di ve da ha son ra bu ey le mi dü zen le yip ken di so nu - nu ade ta nok ta la dı. Bu ra sı dü şün dü rü cü. Bu ra da dev rim ci ön der li ğin bir yet mez li ğin den ra hat lık la bah set - mek müm kün dür. Bir yi ğit lik gös te ri si var. Ba na da ço ğu ken di ni öy le da yat tı ve hat ta kuş ku da ge liş tir mek is te di ler. Bu ra da da sağ - du yu mu kul lan dım. Ma hir bu nu bi raz böy le kar şı la ya bi lir di. Bir çok gru bu dev re ye sür me gü cü nü gös ter me liy di. Bu tip çok alt dü zey de ba zı sa vaş çı lar la ve ya mi li tan lar la kar şı lan ma sı ge re ken bu ey le mi plan la ma lı ve ge ri si ni pra tis yen le re bı rak ma lıy dı. As la bu nu dü şün - mü yor. Dü şün me me si cid di bir ön der lik yet mez li ği dir. Her ne ka dar ön der de di ğin tü müy le mi li tan ca dav ra nır; bu ka dar ol maz. Bu de - ği şik bir ön der lik tü rü olu yor ar tık. En azın dan ken di sin den son ra sı nı ga ran ti ye bağ la ya cak bir şey ol ma dı. Bu, ken di ken di ni tas fi ye et me an la yı şı dır. Ni te kim olan da 252

253 bu dur. Ama bu na rağ men ben ce ön der li ğin çok önem li ba zı hu sus - la rı nı şa hıs la rın da tem sil edi yor lar. Tür ki ye ta ri hi as la on dan son ra böy le ön der ler ta nı ma dı. Tür ki ye dev rim ci ha re ke ti böy le ön der lik - le ri ye tiş ti re me di. Eğer ye tiş tir miş ol say dı, Re a gan ka sır ga sı da, Ev - ren ka sır ga sı da kar şı la na bi lir di. 12 Mart ta bu be ce ri yi gös te ren ler, 12 Ey lül de hay li hay li gös te re bi lir ler di. He le bi zim gi bi yurt dı şı na çık tık tan son ra, ha zır lık yap ma im ka nı na ka vu şan lar kat be kat Tür - ki ye top lu mu na da ha güç lü yö ne le bi lir ler di. Ol ma yan şey, ger çek - ten dev rim ci bir ira de ve onu tem si len bir kaç ki şiy di di ye bi li rim. Çok az sa yı da bir ön der ler top lu lu ğu. Bu na ta nık ola ma yı şı bü yük bir ek sik lik tir. Şim di di ğer yan et ken ler da ha da ço ğal tı la bi lir. Si zin de söy le di - ği niz gi bi dış ta ki sağ dal ga çok önem li et ki de bu lu na mı yor ve hat ta re el sos ya liz min çö zü lü şü be lir ti le ri var. On lar da et ki li ola ma mış mı dır? Doğ ru dur, hep si et ki de bu lun muş tur. Yi ne or du nun bü tün - lük lü ola rak 12 Ey lül ü ge liş tir me si bir et ki ye sa hip de ğil mi? O da bir et ki ye sa hip ola bi lir di. Ama bü tün bun lar tü müy le be lir le yi ci et - ki ler ola maz dı. Bir ön der lik ken di ken di si ni bir kaç ay, bel li bir sü re ya şa ta bi lir. On dan son ra sı da bi raz ga ran ti ye bağ lan mış ol say dı, bü - tün bun la rı aş mak müm kün dü ve PKK de ne yi mi nin çok üs tün de bir ey lem li li ğe yol aç mak iş ten bi le de ğil di. 12 Ey lül ön ce si sü reç, ka pi ta liz me kar şı bir dev ri min ge liş ti ği bir sü reç de ğil di. Bu fa şist ha re ke tin sal dı rı da, dev rim ci ha re ke tin sa vun ma da ol du ğu, fa kat fa şist ha re ket le, dev rim ci ha re ket ve dev let ara sın da ki itiş me nin sa de ce si ya sal de ğil, ay nı za man da sos yal bir sü reç ola rak da ge liş ti ği bir dö nem. Do la yı sıy la bir çok ki şi aya ğa kal kı yor. Ko mü nist ha re ket mi öy le ge li şi yor? Ha yır, dev rim ci ha re ket bir kit le ha re ke ti ha li ni alır ken, bu ka pi ta liz me kar şı bir dev rim de ğil, fa şist ha re ke te kar şı bir sa vun - ma po zis yo nu. Ya ni sa vun ma da ge li şen bir sü reç. 12 Ey lül dev - rim ci ha re ke ti tas fi ye ede rek, doğ ru dan ip le ri ken di eli ne ge çir di - ğin de, ge ri ye ka pi ta liz me kar şı baş gös ter miş olan dev ri min bir baş ka mo men ti ne gel me dik; kit le nin bü yük ço ğun lu ğu can gü - ven li ği, ya şa ma ga ran ti si ve sü ku net is ter ken gel di 12 Ey lül. 253

254 Ay nı olay yüz ler ce de fa bi ze kar şı ge liş tir mek is te dik le ri için iyi ce vap ve re bi li rim. Ora da ti pik bir özel sa vaş tak ti ğiy le kar şı kar - şı ya yız. 12 Ey lül ün dü zen le niş tar zı nı faz la aç ma ma ge rek yok, ama yön tem şu; sa ğı sol la ça tış tı ra rak ve ya ken di ne gö re ayak lan - ma yı bas tır ma tak ti ği adı al tın da o kont rge ril la tak tik le ri ni bi raz dev re ye so ka rak, dev rim ci ha re ke tin he de fi ni sap tır ma, dal lar la, gö - rün tü ler le uğ raş tır ma ve böy le ce de rin bir iç hu zur suz luk ya rat ma, gü ven lik ih ti ya cı nı ala bil di ği ne or ta ya çı kar ma ve ola sı bir dar be için ke sin olur, gel me li ha va sı ya rat ma. Bu bir tak tik ti ve ba şa rıy la uy gu lan dı. Bir özel sa vaş tak ti ği, ke - sin lik le bun dan da kuş ku du yu la maz. Dev rim ci ha re ke tin bu nu gör me me si, gö rüp de ted bir le ri ni ge liş ti re me me du ru mu var. De - rin lik li de ğil, bi raz da ön der lik de di ğim ku rum la bağ lan tı lı dır. Dev rim ci ön der lik ku ru mu ke sin lik le bu tip ge liş me le ri gö rür. Ön - der lik, is mi üze rin de; ön-gör; ön der gö rür. Gör mek le ye tin mez bir de ted bi ri ni alır. O za man ne yap tı lar? Bu özel sa vaş oyu nu na ade ta ba lık la ma sı na dal dı lar. Tür keş in oyun la rı nı çok iyi bi li yo rum. Bi ze da ya tı lan bir sü rü pro vo kas yon ör gü tü var, en son Hiz bul lah ör gü tü. Bir sü rü böy le Kürt ör gü tü, KDP ler, köy ko ru cu la rı da ya tıl dık ça da ya tı lı yor. Bun - lar şim di açık ça ya pı lı yor, es ki den bi raz ör tü lüy dü. Da ha o za man - dan bi raz gö rü le bi lir di ve aşıl ma lıy dı. Be lirt ti ği niz di ğer hu sus da doğ ru. As lın da ka pi ta liz mi he def le me yen bir sol prog ram ve pra tik söz ko nu su... Kit le ler öy le de ğil ler di, ya ni ka pi ta liz me kar şı bir dev rim ide - o lo ji si Ey lül dar be siy le sol şa pa otur du Evet dü ze ne kar şı kök lü bir prog ram çer çe ve sin de ha zır lan - ma mış lar dı. Ka pi ta liz me gö re hiç ha zır lan ma mış lar dı, çok ya pay bir fa şist ha re ket var. Bu da ya pay bir özel sa vaş oyu nu dur. Za - ten Tür keş in ki şi li ği bi li ni yor, an ti-ko mü nist tir, ko mü nist le ri av la ma ve ya dev rim ci-de mok rat la rı yol dan çı kar ma ör gü tü de di ye bi li riz. 254

255 Şim di sol ger çek ten bir ka pi ta liz mi de he sap la yan ve kit le ye da - yan ma yı, bu na uy gun ola rak mü ca de le yön tem le ri ni kap sam lı, acil ol du ğu ka dar or ta, uzun va de li be lir le me ye ol duk ça ağır lık ver me du ru mun day dı. Yo ğun bir so rum lu luk, yo ğun laş mış bir so rum lu luk - la ve bu nun ol duk ça pra tik ha zır lık la rı na ken di si ni bağ la ma sı ge re - kir ken, zor be la oluş tur du ğu ba zı güç le ri (Dev-Yol da var, di ğer le - rin de de var) fa şist grup la ra kar şı hep si ni sür me, tam böy le bir da - laş ma ya gö tür me ya şan dı. Öy le ol du ki, her kes bir bi riy le ça tı şır ken dar be nin na sıl ge liş ti ği ni kim se gör mek bi le is te me di. Top lu mun bi - raz ta ba nı var dı, tü müy le ka pan dı, aman bu sol dan bık tık de nil di. MHP, Tür keş kı dem li dir, pro vo ke et tik ten son ra ge ri çe ki le cek ti, bir-iki to kat ye me si hiç önem li de ğil dir. Evet top lum sal des tek so - lun elin den alın dı. Hat ta sı kı cı bir du ru ma da dü şü rül dü, top lum bı kı yor: İş te ar tık git sin bun lar di yor. Bu nok ta çok önem li, meş ru i yet yi ti ri li yor. Yi - ti ril dik ten son ra ne ka dar güç lü ör güt de ol sa gi der. Fa şist ha re ket ya pa ca ğı nı yap tı, ya ni pro vo kas yo nu da yat tı, ba şar dı, ge ri çe kil di. Ni te kim kad ro la rın bü yük bir kıs mı, 12 Ey lül le ik ti da ra gel dik le ri - ni de söy le di ler. Ne ol du son ra? Sol şa pa otur du. Şim di tak tik ola - rak da, bu na tak tik di ye cek si niz... So lun iti ba rı nı kı ran en önem li... Ga yet ta bii, tak tik tir bu, tak tik me se le dir. Şim di tak ti ğin ol ma - yı şı ve çok sa kat bir tak ti ğe da ya lı ola rak bir mü ca de le, fa şist le rin ade ta ayak oyu nu na, pro vo kas yo nu na düş me si söz ko nu su. Bi zi de böy le pro vo kas yon la ra çok ge tir mek is te di ler. Bu yıl lar da be ni de ba zı ey lem le re çek mek is te di pro vo ka tör ler. Eğer bi raz bu na me yil li ol say dım biz gru bu 12 Ey lül e ka dar sağ çı ka ra maz dık. Grup git ti, git mek üze rey di, zor be la sı yır dık. Ama Tür ki ye li grup lar ger çek ten bu işe fe na dal mış lar dı. Yi ğit lik le ri ni, di re niş le ri ni in kar et mi yo rum ama tak ti ği yi tir miş ler di. Ön der li ğin ce vap lan dır ma sı ge re ken çok önem li tak tik so run lar sa de ce gör mez lik ten ge lin me di, ters ve çok yan lış tak tik ler le ken di gü cü nü çar çur et me si de ye nil gi dir ve ya 12 Ey lül e çok sö nük gi ri - şi, faz la et ki li ola ma yı şı nın çok önem li bir ne de ni dir. Da ha baş ka ne den ler de ile ri sü rü le bi lir. Sa ğı kav ra ma yı şı, yi ne re el sos ya liz min 255

256 ya rat tı ğı bir sü rü so run var, on la rı da la yı kıy la çöz me me si, iş te ya Çin yan lı sı ya Sov yet yan lı sı iki le mi ni kı ra ma ma sı da bir ne den dir. Özel lik le Dev-Yol ben ze ri grup la rın ge liş tir mek is te dik le ri or ta yol - cu lu ğun da faz la cid di bir te o rik te me le sa hip ola ma yı şı, te o ri siz lik bi le di ye bi li riz, ek lek tik te o ri di ye bi li riz, bi raz ora dan ya şa nı yor, bi - raz ora dan alı yor. Bu da, te o ri de de rin le şe me me, ek lek tizm den kur - tu la ma mak tır. Dog ma tizm den kur tu la mı yor lar, te o rik yön den de çok cid di bir yet mez lik le ri söz ko nu su. Eği tim dir, ör güt len me dir, yi ne kit le ler - le sağ lık lı iliş ki ler dir, bu ko nu lar da da dağ lar ka dar ek sik lik ler var dır. Git tik çe da ğı lıp par ça la nan bir sol. Kit le sel leş mek le bir - lik te mer ke zi ge liş me yen ve göv de si bü yü mek le bir lik te bey ni ge niş le me yen, hat ta git tik çe sağ la şan bir sol söz ko nu suy du. 12 Ey lül ön ce si nin sağ-sol ça tış ma sın dan bık mış bir top lum sal gü - ven lik ih ti ya cı na, ben ce vap ve ri yo rum tak ti ği ne otu ran bir 12 Ey lül dar be si açık ki tu ta cak tı ve ni te kim gık de me den gel di otur - du, top lu mun nab zı üze ri ne. Ade ta bı çak la ke ser gi bi, 12 Ey lül ön ce si ve son ra sı nı mey da na ge tir di. Biz na sıl sı yır dık? Onu bi - raz si ze an lat tım. Çok is tis nai bir du rum dur. Bi raz ki şi sel ma ha - ret le il gi li dir. Şan sı nız da ya ver git ti! Şans da var. Ama şans her kes için ba zen olur, ökü zün tre ne bak tı ğı gi bi çok la rı da bu şan sı gö rüp de ğer len di re mez. Pi yan go bi le ti al maz sa nız, 40 mil yar çık ma şan sı da ol maz. Ga yet ta bii, o şan sı ka çı rır sın. Tür ki ye so lu na za rar ve ren önem li un sur lar dan bi ri de 12 Ey lül dar be sin den, ya ni işin as ke ri iş ken ce ha ne le ri, ha pi sa ne le ri bir ya na, kül tü rel ve ide o lo jik alan Tur gut Özal dır. Tur gut Özal da 12 Ey lül ün bir ye tiş tir me si dir. Şim di Kürt me se le si ne bak tı ğı mız za man Tur gut Özal bu ko nu dan ile ri, en li be ral dev let ada mı olu yor. Ör ne ğin Ad nan Kah ve ci TKP li der le ri ne gü ven ce ve ren adam, ge lin de di ler, on dan son ra on la rı dü şür dü ler. Siz ge çen se fer an lat mış tı nız, on la rın si zin le olan iliş ki le ri ni, onu sor - mu yo rum. Ama Tur gut Özal ın ye ni sa ğı tem sil et me si nin ya nı sı - ra ola ğa nüs tü top lum sal de ğer yar gı la rı oluş tu ra rak, so la kar şı 256

257 müt hiş bir mü ca de le yü rüt tü ve ka zan dı. Bir çe liş ki var mı bu ra - da, Kürt me se le si ne kar şı son de re ce li be ral olan bir in sa nın so lu bu ka dar ka tı ol ma sı? Tur gut Özal Kürt so ru nun da bir MHP ve Re fah çiz gi sin den fark lı dü şün mü yor du. Ay nı çiz gi nin ada mı... Doğ ru. 12 Ey lül le de uz laş ma sı bu özel li ğin den do la yı dır. Ay nı oyun - la rı bi ze kar şı da çok aman sız ser gi le di. Türk so lu üze ri ne söy le di - ği niz par ça lı zih ni ye ti yer leş ti re rek, ide o lo jik ege men li ği pe kiş tir di. Bu ege men li ği ge liş tir me ye ça lı şır ken, med ya yı, te le viz yon ka nal - la rı nı da ço ğal ta rak as ke rin siv ri yü zü nü ka pat ma ya ça lış tı. Bu ger - çek leş tik ten son ra bi ze çok yo ğun ve kap sam lı bir şe kil de yö nel di - ler. Ola ğa nüs tü Hal yö ne ti mi, on dan ön ce ki mu az zam as ke ri ope - ras yon lar ve ke sin lik le bi ze li be ral de ğil, çok özel harp çi bir tarz da dav ran dı ğı nı gös te rir. Bü tün bun lar Özal da çok so mut tu, hat ta ba zı la rı na şu nu söy lü - yor du: Ben gü ver cin le ri de ğil, şa hin le ri tem sil edi yo rum. Diyarbakır'daki ba kan lar ku ru lu top lan tı sın da bu nu açık ça söy lü - yor du ve çok ce sur ca gi di yor du Şır nak a, Hak ka ri ye, hu dut ka ra - kol la rı na. Ne ka dar ce sa ret li ol du ğu nu açık ça gös te ri yor du. Bu na rağ men Özal ne den da ha son ra li be ral bir ha va ya gi rer gi bi ol du? Ke sin lik le yü rüt tü ğü müz mü ca de ley le bağ lan tı lı dır. Bu sü re ci yi ne ken dim çok iyi bi li yo rum. Özal bi zim le aman sız sa vaş tı ve bu sa vaş ta ger çek bir tak tis yen di. Bir ga ze te ci nin de yi - şiy le adam ade ta gün lük tak tik üre ti yor. Çin ge ne le rin ki ta bı eli nin al tın da. 2 bin yıl ön ce ki tak tis ye ni oku yor ve gün lük ola rak da di ğer tak tik le ri in ce li yor. Say gı du yu yo rum. De ği şik bir cum hur baş ka nı ve sa vaş çı de di ğin böy le ol ma lı. Ama di ğer yan dan çok can lı, sü re - ci iz li yor, ola sı bir çö züm süz lü ğe doğ ru iş le rin yu var lan dı ğı nı da tes pit et ti. İş te o an da re for miz mi dev re ye sok tu ve ke sin lik le bir çok sa vaş ta bu da gö rü lü yor. Bü yük lü ğü de bu ra da. As ke ri çık ma zı gö rün ce li be ral leş ti. Bü yük lü ğü bu ra da. Ya ni iyi ni ye tin den, az as ker cil, az şa hin dav ran dı ğın dan do la yı de ğil. Du rum öy le ge rek ti ri yor du. 257

258 Özal, Türkiye'de ön der lik kri zi ni aş mak is te di Çık ma zı gö rün ce, sağ du yu var bu ra da. An la yış de rin li ği var, çı kar cı lık var, gün cel lik var; bir de böy le de ne ye yim de miş tir. Ken di si ne gü ve ni yor, tak tik de ği şik li ği yap tı. Bi zim de bu na rağ - men bi raz tak tik de rin li ği miz var. İna nır mı sı nız baş ka bir sol yel pa - ze de ol say dı, hat ta si zin ha re ket di ye lim, ke sin lik le şöy le fa şist der - di, so nu na ka dar di şe diş der di, se lam bi le gön der diy se, se lam de - ğil, ca nı na şöy le-böy le oku rum der di ve bu nu da çok açık ya par dı. Be nim du ru mum bi raz fark lı bu ra da. As lın da bü yük oran da oyun oy nan dı ğı nı bi li yo rum ve de fa lar ca ga ze te ci ye söy le dim, siz bu ra da ba zı hu sus la rı gö re mi yor su nuz. Ni - te kim be nim de ğer len dir mem doğ ru lan dı. Özal ger çek ten mi böy le adım lar at mak is ti yor, yok sa tak tik mi ya pı yor. Şim di be nim bü tün man tık de rin li ği me rağ men ol ma ma sı ge re ke bi lir di, eğer olur sa da Özal ger çek ten de ği şik bir tip ya da na sıl bir po li ti ka yap tı ğı nı bil - mi yor ve ya bir tak ti ğin kur ba nı ola cak. Şim di Özal kö tü bir bi çim de in di ril di. İn di ri liş sü re ci ni de çok iyi bi li yo ruz. Bir an lam da ken di tak ti ği nin kur ba nı ol du. Bir haf ta ön ce Azer bay can da ben gi dip me se le yi böy le çö ze ce - ğim di yor. Hik met Çe tin çok ür kü tü cü bu lu yo rum, bu nun so nu ölüm dür di yor. Bu ba sı na yan sı dı. Ya ni bel li bir tu tar lı lı ğı var dı. Tak tik tir bu, so ru nu çöz me ye gi - di yo rum, öm rü mün son meş ga le si de bu te mel de ola cak tır de di. Bi ze kar şı sa va şı 10 yıl fi nan se et ti, çok ağır bir yü kü nü sırt la dı. Hak lı ola rak di ğer yön tem le ri de de ne mek is ti yor, ama ken di tak tik - le ri nin kur ba nı ol du. Biz de bu nu de ğer len dir dik ve çok çar pı cı ce - vap lar ver dik. Tür ki ye yi na sıl al lak-bul lak et ti ği mi zi bi li yor su nuz. Bu bir tak tik sa vaş tır. Bi zim de tak tik sel yak la şım la rı mız var. Hat ta bi zim bir çok ar ka da şı mız bi le bu nu kav ra ya ma dı. Tür ki ye de de öy le, De mi rel he nüz ye ni ye ni o çiz gi ye ge li yor, Özal çiz gi si ne ge - li yor. Aca ba ba şa ra bi le cek mi, aca ba Tür ki ye nin baş ka se çe ne ği var mı? Şim di bun lar tar tı şı lı yor. 258

259 Ama bi zi dü şü nün. Tür ki ye so lu nun o düz yü rü yü şü, çok sek ter mi de sem ya ni bu na gö re pra tik po li ti ka yap ma yı faz la be ce re me me ha kim, şim di ki bir çok gru ba mı de sem, hat ta si ya si eli te ha kim olan an la yış ol sa tek bir adım at maz lar. Ni te kim hiç bir si ya si Tür ki ye de cid di bir adım at mı yor. Söy le nen laf la ra da bak ma ya lım. On la ra cid di söz dü ze yin de de ol sa de ğer ver mi yo rum. De mi rel in öy le ce sa ret li bir-iki laf söy le - ye ce ği ni de san mı yo rum. Hat ta Gü reş in o gü cü ne rağ men ken di için de ki ni bi le açık ça di le ge tir me ce sa re ti ne sa hip ol du ğu nu da san mı yo rum. Bu ra da ger çek ten bir re jim var dır ve re ji min tem sil ci - si mi, söz cü sü mü de sem kı sa ca sı bir şe be ke si var dır. Onu kim se ko lay ko lay aş ma ya ce sa ret ede mez. Bir Tan su Çil ler gel di, bir-iki laf söy le mek is te di, gırt la ğın da kal dı. Onu dur du ran ne dir aca ba? On ca Ame ri ka da rüz gar lan ma sı na, bu se fer de bir Clin ton rüz ga rı - nı al ma sı na rağ men ses gırt la ğın da kal dı. De mi rel ha la ne fes ala mı - yor. Çan ka ya da ki mu ha fız ala yı be ni ne ya pa cak? Ade ta kor kuy la ora ya ba kı yor. Böy le bir ön der lik ol maz. Bun lar ön der de ğil, ba zı kor ku luk lar dır. Ba zı kuv vet le rin, se nin gö re vin şu, se nin gö re vin de şu ye ri iyi dol dur em ri ne uyan dev let pi yon la rı dır. Bel ki ağır dır, ama ben bu nu ka nıt la ya bi li rim. Ger çek kuv vet da - ğıl mış tır ve han gi de re ce de kim ta ra fın dan tem sil edi li yor bel li de de ğil dir. Tür ki ye de bir yet ki da ğı nık lı ğı var. Ben bu na Tür ki ye de ön der lik so ru nu, kri zi di yo rum. Özal bi raz bu kri zi aş mak is te di. Ken di ni ger çek bir baş kan gö re rek (hat ta bir baş kan lık tar tış ma sı söz ko nu su ol du) baş kan lık sis te mi ne ge çe lim de di. Ben bu ken - di ni baş kan ya par de dim. Ön der lik so ru nu öy le ko lay aşı la cak bir so run de ğil dir. Ni te kim ağır lı ğı üze ri ne çek me ye ça lış tı ve kı rıl dı. Tür ki ye de ki bir çok li de rin sah te ol ma sı nın ne de ni de, bu ol gu yu iyi de ğer len di re me me le ri dir. Yet ki Türkiye'de da ğıl mış tır. Ne ka da rı ge nel kur may da, ne ka da rı baş ba kan da, ne ka da rı cum hur baş kan lı - ğın da, bu işin açık olan ya nı. Bir de çok giz li ik ti dar odak la rı var dır, eko no mik odak lar var dır, med ya tik odak lar var dır, bü rok ra tik odak lar var dır, bir sü rü as ker odak la rı var dır. Şim di bi ri si bü tün bun la rı aşıp ken di si ni öy le baş - kan ya pa maz. Ya par sa o da Özal gi bi öy le güm di ye dü şü rü lür. 259

260 Şim di Türkiye'de böy le bir kriz de vam edi yor. De mi rel aşar mı? 30 yıl lık de ne yim ler gös te ri yor ki öy le ko lay aşa ca ğa ben ze mi yor. Tan - su öy le bir li der ola bi lir mi? Me sut öy le bir li der ola bi lir mi? Çok zor! Ece vit, Er ba kan... an cak re ji min şak şak çı sı ola bi lir ler. Tür ki ye de ger çek ten çok kud ret li bir li der lik ol say dı da, in san ba zı so run la rı tar tı şa bil sey di. Özal me se le si ni bi raz bu kap sam da de ğer len dir mek ge re ki yor. Bi zim üze ri mi ze ge liş tar zı nın bu ge liş - mey le çok ya kın dan bağ lan tı sı var dır ve faz la ba şa rı lı ol du ğu da söy le ne mez. Tür ki ye dev rim ci-de mok ra tik ha re ke tin üze ri ne gi der - ken bi raz ba şa rı lı ol muş tur. Ba şa rı lı ol ma sı nın da ne de ni, çok sert git ti ği ve ya top lu mu çok par ça lı kıl dı ğı, med ya yı çok aman sız kul - lan dı ğı, ide o lo jik ege men li ği ni çok güç lü oturt tu ğun dan zi ya de bu - na bel li tak tik ler le ce vap ve re cek bir dev rim ci ön der li ğin di ren me - yi şi nin ya da ol ma yı şı nın çok bü yük bir ro lü var dır. Di re niş ol ma dı, ra hat ça yap tı o iş le ri. Sa de ce di re niş de de ğil, onu tak ti ğe bü rün dü re cek kar şı ted birle ce vap ve re cek bir ön der lik yok tu. 12 Mart di re ni şi nin bu an lam da bir ham le üs tü ne ham le yap ma du ru mu var dır. Ma hir de bu çok be - lir gin dir, çok zor lan dı ama da ya na ma dı. Bir yıl da ha da yan say dı, ke sin lik le Tür ki ye nin gi di şa tı fark lı olur du. İş te bu da dev rim ci ön - der li ğin öne mi ni or ta ya ko yu yor. Doğ ru, bu na ka tıl ma mak el de de ğil. Ben bi zim dev rim ci ön der - li ği mi zin had din den faz la dev rim ci ol du ğu nu dü şü nü yo rum. İn gi - liz ce de bir şey var dır, to much, had din den faz la. To much dev - rim ci lik. Top lum da ki ge nel kay naş ma dü ze yi ne bak tı ğı mız da, si zin at tı ğı nız adım, top lum şu ka dar si zin le gi di yor sa si zin ki çok uza ğa at lı yor. Do la yı sıy la şim di so run bel ki de, ya ni dev rim ci ön der li ğin mah vı na yol açan ne den de had din den faz la dev rim ci lik tir. An lı yo rum, bu sö zü nüz de bel li bir ge çer li lik pa yı var. Açık lık için, ay rı mı bi raz da ha yap mak ge re ki yor. Dev rim ci ön der li ğin olu - şu mu as lın da fark lı bir olay. Ken di için de bü tün lü ğü var, ken di için - de top lum dan ay rı ol ma du ru mu da var dır. Yurt için de de, yurt dı - şın da da olu şa bi lir. As ke ri ola rak da olu şa bi lir, ide o lo jik, po li tik ola rak da olu şa bi lir. Sa yı sı çok ka la ba lık da ola bi lir. Ön der lik açı - sın dan bü tün bun lar o ka dar faz la abar tı la cak ve ya ni te li ği ni zor la - 260

261 ya bi le cek hu sus lar de ğil dir. Ama bir iç man tı ğı, bir ken di ni oluş tur - ma dü ze ni var. Onu mut la ka tem sil et me si ge re ki yor. Bu açı dan 12 Mart di re niş çi le ri ger çek ten ön der di ler. Sa yı la rı az - dı, ha zır lık la rı o ka dar güç lü de ğil di ve ya top lu mun çok da dı şın - day dı lar, faz la nab zı nı da tut ma mış lar dı. Ama bu na rağ men ön der - di ler. Top lu mun da ken di ne gö re bir ob jek tif li ği var dır ve top lu mu ka le al ma dan da öy le faz la dev ri mi kes tir mek müm kün de ğil dir. Ya - ni dev rim yal nız bir ira de sel olay de ğil dir, top lum sal bağ, di ya log, kon sen süs mü, kon tak ola yı dır. Olay... Olay, ya ni ka bul gör me. Bu ol ma dan da hiç bir dev rim ci ha re - ket cid di ola rak ge li şe mez ve ya bir dev rim ci ön der lik as la ge liş me im ka nı bu la maz. Si ze yi ne ken di de ne yi mi mi açık lar sam, du rum bi - raz da ha açık lı ğa ka vu şur. Be nim ka dar za val lı, güç süz bir ki şi yok - tur. Top lum sal da ya na ğı iti ba riy le de çok güç süz, za yıf, hat ta se si ne ku lak ve re cek faz la adam da yok. De ni le bi lir ki bü tün Kürt ço cuk - la rı ben den da ha faz la et ki li sos yal ta ba na, et ki ye sa hip ler di ve bu uzun sü re de hep böy le ol du. Ger çek ten de be nim du ru mum sos yal ya şam iti ba riy le, oto ri te iti ba riy le de çok az cid di ye alı nı yor du. Kim se nin bir se çe nek di ye ya nın dan bi le ge çe me ye ce ği ka dar id di - a sız gör me du ru mum var dı. Ben bu ra da bir pa ran tez aça yım. Ben o za man si zin AYÖD den ta nış tı ğı nız bir çok in san la son ra dan kar şı laş tım. Da ha bu ka dar da bü yü me miş ti si zin ha re ket. İki se ne ön ce işi ti yor dum, Ya hu, Al lah Al lah bi zim Apo de ğil mi bu? Ken di mi akan su ya kap tır mam Dal ga ge çer ler di de ğil mi? Evet, tam böy le. Saf bir ço cuk tum, ya şa ma yı bi le doğ ru dü rüst be ce re mi yor dum. Ger çek ten uf kum, top lu ma nü fuz ediş dü ze yim çok se vi ye li. Çün kü ya şa dı ğım top - lum sal ger çek lik za val lı ca ve güç süz lü ğü ifa de edi yor. Be nim de bu ger çek li ğin bir yan sı ma sı ola rak öy le faz la id di a lı ola bi le cek bir du - ru mum yok tu. Bi raz dü rüst tüm. Bu bi çim de de ğer len di ri le cek bir ha vam var dı. İs tih za ile kar şı lan ma ve bu köy de de böy ley di. Ben 261

262 köy lü le rin, top lu mun ya nın dan ge çer ken hep sin de bir gü lüm se me baş lar dı. Al lah kim se nin ço cu ğu nu Ömer in ço cu ğu gi bi yap ma - sın. Yol dan çık mış, kim se yi onun ya nı na koy ma sın. Hat ta baş ka de ği şik isim ler de tak mış lar dı. Uta nıp, sı kı lıp, ezi lip gi di yor dum. Tek ba şı ma ka lı yor dum. Ora - da da faz la yüz bu la mı yor dum. Anam bir yan dan da ya tı yor, ba bam bir yan dan da ya tı yor. Ya hu bu ne ola cak? Kö ye gi di yo rum, köy ce - ma a ti ne gi di yo rum, evin içi ne ge li yo rum yi ne öy le. Bir kaç ar ka da - şım ol sun is ti yo rum, bü tün ça ba la rı ma rağ men bu la mı yo rum. O za - man lar bir kuş av cı lı ğım var dı, kuş lar la ço cuk la rı kan dır mak ve ya oya la mak için et ra fım da top lu yor dum. Ge lin si ze al fa be yi öğ re te ce - ğim ve böy le ce ar ka daş top lu luk la rı nı bu lup oluş tu ru yor dum. Baş ka tür lü müm kün de ğil di ken di mi ka bul et tir mem. Bu üni ver si te ye ka - dar de vam et ti. Bü tün bun lar ba na gö re bir ön der lik ha zır lı ğı. Eğer dal say dım o köy ce ma a ti ne, iyi bir ai le nin hep uyum lu ço cu ğu ol say dım, ken di ha zır lı ğı mı cid di ola rak kır mış olur dum. Ben şu nu şim di da ha iyi an lı yo rum. Ön der lik bi raz da mar ji nal ya şa ma yı bil mek zo run da, yal nız ya şa ma yı bil mek zo run da. Faz la top lum sal de ğer yar gı la rı na ka pıl dı mı, he le on la rı so nu na ka dar ya - şa ya yım de di mi, ön der lik vas fı yi ti ri lir. Top lum la ara sın da bi raz fark lı lık ola cak. Alay la da kar şı la na bi lir, sert lik le de kar şı la na bi lir. Bun lar ön der li ğin ba zı do ğal ge rek le ri dir. Yi ne, öy le cid di bir bi linç dü ze yi yok. Sos ya liz min al fa be si ni oku du ğum da sa de ce bir din ki ta bı nı okur gi bi et ki len me du ru mum var dı. Baş ka her han gi bir bi lim sel in ce le me du ru mum yok. Bur ju va fel se fe si ni oku yo rum. Son de re ce kuş ku lu bir genç olu yo rum bu dö nem de. Sos ya liz me il gi de her han gi bi ri nin dü ze yin den faz la ile ri git mi yor. Te o rik ola rak, böy le duy gu sal dü zey de, kim se nin sı cak bu la bi le ce ği ve ya iş te şöy le et ki li dir di ye bir ko nu mum yok. Ama bu na rağ men ke na rın dan tu ta tu ta, o is tih za ile kar şı la dık la rı bir bi - çim de gi di yor dum. Bun da sa nı rım bi raz de ği şik du rum lar da mev - cut tur. Ya ni der viş şek lin de, saf ça, ken di ni faz la kri ze, pa sa bu laş tır - ma ma, bir yer de ken di ay rık sı lı ğı nı, mar ji nal li ği ni ko ru ma, bu ko - nu da ken di si ne bi raz öz gür lük im ka nı ta nı ma, ken di ni her han gi bir 262

263 ger çek lik içe ri sin de bi tir me me. Di ğer genç le rin hep si ken di ni anın da yi ti rir di. Uyum gös te re yim de na sıl olur sa ol sun de mez ler di. Ye ter ki en iyi oy du, en iyi uyum sağ la dı, en iyi top lu luk la bü tün leş ti de sin ler. Hız la o mo da la ra uyar lar dı. Ben, bun lar ne ka dar ba şa rı lı di yor dum. An ka ra ko şul la - rı na gö re her kes böy le ra hat lık la şu kül tür gru bu na ka tı lır dı, şu folk - lor der ne ği ne gi der di, şu kah ve ye gi der di. Kı sa ca sı oyun lar var dı, hep si bir bi riy le son de re ce da nı şık lı mı de sem, böy le uyuş muş bir bi çim de olup çı kar dı. Ben bu nu be ce re mi yor dum. Bu avan taj mı dır, de za van taj mı dır tar tı şı la bi lir. Ye te nek li miy dim, ye te nek siz miy - dim, zor mu bü tün leş me ye ge li yo rum? Ha la da bu tar tı şı la bi lir. Ya ni bu ra da eri me me, ken di ni akan su ya kap tır ma mak çok önem li. Ken di ne bel li bir öz gür lük ala nı bı rak ma ve ya ob jek tif du - rum la ken di öz gür lük ala nı mı ini si ya tif ala nı mı ser best bı ra kı yor - dum. Da ha son ra bu nu far ket tim. Şim di dik kat edin bu ya şa mı bu - gü ne ka dar ge ti re bil dim ve ha la da gö tü rü yo rum. Bu top lum, Kürt top lu mu ay rı gi di yor, dik kat edin. Hiç ora ya git me dim. Bir kaç ge zi yap tım o ka dar. Cid di bir in ce le mem yok tur. Böy le cilt ler do lu su in - ce le me ya pa ma dım. Ben tek bir ka pi ta list in ce le me yap mış de ği lim. Zerdüşt'ün buy ruk la rı gi bi ken di me ba zı buy ruk lar ver dim. Za ten Al man lar da öy le de ğer len di ri yor. Ben bu yö nüy le bi raz Nits che ye ben zi yo rum. Bir fo toğ ra fı na ben zi yor su nuz. Çok il ginç evet. Çeh re niz ben zi yor. Ama Al lah ben zet me sin. Çok çar pı cı. Ba zı ide o lo jik yön ler den ben zer lik ler var. Ama bu ra da önem li olan bi li yor su nuz Ni ets che ya rı de li bir tip ti. Evet, ama siz öy le de ğil si niz. İn şal lah. Şim di bu du ru mu mu ha la sür dü rü yo rum. Bu bir za af mı dır, bir güç lü lük gös te ri si mi dir, bi raz tan rı sal bir ge liş me mi dir, ne der sen de, o ka dar önem li de ğil, er ken yaş ta bi zi öy le de de ğer - len dir di ler. Ta bii, özel lik le ba zı es ki an la yış lar da ve ya top lu mu şüp he si tü ken mez. Bir or ga ni ze ola bi le cek ler mi. Biz is ter dik bir de mok ra si blo ku 263

264 ol sun. Ya ni öy le sos ya list ör güt ler den mü te şek kil. Var, hak lı lık var. Kürt top lu mu için en doğ ru sö zü biz söy le dik Bas tır ma cı ola bi lir, şöy le şu yön lü bir iliş ki ye gi di le bi lir. Ol - duk ça fark lı ol duk la rı, sa mi mi ye tiy le, cid di ye tiy le kı sa ca sı ira de gü cüy le ke sin par ti yi ifa de edi yor lar dı. Şim di bu li der lik ko nu mu - nun böy le bir dış ka nu nu var dır. Her ke se de sa nı rım pek na sip ol - maz. Eğer bir top lu mu bir li der li ğe ka vuş tur mak is ti yor san na sip ol - ma sı ge re kir. Şim di top lu mun du ru mu bi raz da ha fark lı. Kürt top lu - mu ka dar düş müş, ken di ni ifa de len dir mek ten aciz, baş ka bir top lum var dır di ye mez si niz. Kim li ği ni yi tir miş, man tı ğı nı yi tir miş. Kim li ği ol ma ya nın, man tı ğı mı olur? İra de si ni ve di ren me si ni yi tir miş, bu na ben zer bir sü rü özel lik. Ayak bağ lı lı ğı, zin cir le bağ lı yor, ilk ça ğa bağ lı yor, or ta ça ğa bağ lı yor. Sö mür ge ci li ğin en kö tü sü ne bağ lı yor. İş bir lik çi ler it sü rü sü gi bi. Her bi ri si bir ta ra fa bağ lı yor. Bu ka dar öz di na mik ten kop muş, ken di ni ifa de et mek ten uzak - laş tı rıl mış baş ka bir top lum bu la maz sın. Ha ni siz de di niz aca ba Tür ki ye top lu mu, Tür ki ye so lu açı sın dan olum suz de ğil mi dir? Kür - dis tan top lu mu bi zim açı mız dan bin kat da ha olum suz dur. Bu nun için, be lir le yi ci bir en gel ola rak gö rül me me li dir. Top lu mun dü ze yi is ter çok ile ri, is ter çok ge ri ol sun faz la be lir le - yi ci de ğil dir. Doğ ru tes pi ti ge rek ti rir, bu an lam da de dik le ri ni ze ka tı - lı yo rum. Sol, 1980 le re doğ ru gel di ği miz de top lu mun doğ ru de ğer - len di ril me si ni yap ma mış tı. Ka pi ta list sis te mi de ve ya ka pi ta liz mi de içe ren bir prog ra ma sa hip ol ma yı, en önem li si bu nu ken di dav ra nış - la rı na in dir ge me yi be cer me ye bi lir. Bu çok önem li bir kay bet me nin ne de ni de ola bi lir. Bu ra da top lu mun de za van taj teş kil et me sin den zi ya de, doğ ru bir de ğer len di ril me ye uğ ra ma ma sı, bu gü cün gös te ril - me me si asıl ola rak de ğer len di ri le bi lir. Yok sa bi zim top lum hep söy - le nir olum suz luk lar la yük lü, ama de ğer len dir me miz isa bet liy di. Biz doğ ru de ğer len dir dik, te mel çiz gi ler de top lu mu mu zun özel lik le ri ni ya ka la dık. Bu bi zi top lum la kay naş tır dı, bü tün leş tir di. Ta ri hin o an 264

265 için o top lum hak kın da söy le ye bi le ce ği en doğ ru sö zü biz söy le dik. Ge ne lin men fa a ti ola bi le cek sö zü biz söy le dik. Da ha da öte si bu top lu ma dış tan mü da ha le ya pa bi le cek gru bun ni te li ği ni biz bi raz ile ri ge tir dik. Ya ni ki şi lik tar zı bu mo men ti bi raz ya ka la yıp gö tü re bi le cek bir mü da ha le ol du. Bun la rı bir leş tir dik. 12 Mart'ta Kızıldere'de, Tür ki ye de böy le bir li der lik olu şu mu sa kat kal mış tı, be yin da ğı tıl mış tı. Top lu mun ken di ge liş me si bi raz fark lı ol du, top lu mun doğ ru bir de ğer len dir me si ne ulaş ma mış lar dı. Ka lın hat la rıy la biz ulaş tık, on lar ulaş ma dı. Be yin de de di ğim gi bi çok so - ğan laş mış tı. So nuç, bir leş ti bü yük bir göv de nin üs tü ne bir so ğan ba - şı ek len di ve bu da top lum la bü tün le şe me di. Has ta lık lı ol mak tan kur ta ra maz dı. Bu et ki le yi ci dir, bu nun üze ri ne de bir 12 Mart, bir 12 Ey lül gi bi bir re jim ge lin ce bu ye nil gi an la şı lır dır. Bu so ğan baş la rın dan ar ka daş la rı nız var mı? Çok. Ha la ar ka daş lık la rı nız... Ama on lar dan ol ma yın. Olur sa nız üzü lü rüm. Bu bi zim bü yük - lü ğü müz na sıl mey da na gel di? Da ha son ra bi li yor su nuz. 15 Ağus tos Atılımı'dır, ben si ze bi raz ta rih çe mi zi an lat tım. 1986, '87, '88, '89, '90, '91, '92, '93, '94. Şim di de dev gi bi bir gü cüz dik kat edin. Şim di ge ne ral le rin bü tün ih ti şa mıy la boy öl çü şe cek du rum da yız. Ha ki ka ten Dev- Genç ol du nuz, Dev- Genç. Sa de ce 1970 ler Dev- Genç i de ğil, sa de ce bir Kı zıl de re yi de - ğil, hem de öy le bir tra jik bir son la de ğil, di re nen bin ler ce Kı zıl de - re ler ya ra tıl dı. Sa de ce bir cun ta yı de ğil, 40 tür lü cun ta yı bo şa çı ka - ra cak ör güt sel sü rek li lik ya ka lan dı. Yurt dı şı na yurt içi ne ha zır lanmak le ga li te yi kul lan mak, bun la rın hep si dev ri min hiz me ti ne su nul - du. Dün ya üze ri mi ze gel di. De ğil yal nız Re a gan rüz ga rı, Clin ton rüz ga rı, Al man rüz ga rı, Fran sız rüz ga rı, Mos ko va rüz ga rı da, Arap rüz ga rı da gel di. Hep si ni gö ğüs le dik. Çok güç lü yüz. Bu nun sır rı nı bi raz ya ka la mak ge re kir. Tür ki ye so lu nun yap ma sı ge re ken buy du. Bi zim çağ rı ni te li ğin de mü da ha le miz ol du. Bu çağ rı des tek ol ma te me lin dey di. Öy le gi dip de ken di mi zi o göv de ye ek le mek gi bi bir der di miz yok ve ya bir kaç ada mı mı zı gö tü rüp, gi dip o göv de ye ek le ye lim di ye bir yak la şım da 265

266 ol maz dı. Ben ha la bu sol na sıl to par la na bi lir, bu na yö ne lik bi raz da - ha de ğer len dir me ya pa bi li rim. Var sa eğer so ru nuz. Bu gün Tür ki ye nin ger çek li ği, dün ya için de ki ye ri, bu ra da ki Kürt mü ca de le si nin sis te min bü tün zem be rek le ri ni ye rin den oy nat - ma sı ve Tür ki ye nin bu gün kü ha liy le gi de me ye ce ği, ken di si ne ye ni bir çö züm, ye ni bir si ya si yol bul ma sı zo run lu lu ğu kar şı sın da ben son pro je nin bu de ği şim im ka nı nı bir tar za ka vuş tur mak ola bi le ce ği... Da ha so mut. Eğer bu gün söz ko nu su olan de mok ra siy se, bu nun bir sos ya - list de mok ra si de ğil se bi le bir halk çı de mok ra si ol ma sı için bir pro je tut tur ma sı ve böy le lik le iki uç tan ge len et ki le rin yu ka rı yı, ser ma ye yi, mülk sa hip le ri ni, bü rok ra si yi en az et ki li, aşa ğı yı en faz la ini si ya tif li kı la bi le ce ği bir pro je üze rin de bu luş mak ola bi le - ce ği ni dü şü nü yo rum. Ben açık ça ve net ola rak söy le ye yim, şu an dö ne min de ne bir sos ya list dev rim pro je si ger çek le şe bi lir, ne de Tür ki ye de tüm ya pı yı de rin den sar sa bi le cek aşa ğı dan bir halk dev ri mi gö re bi li yo rum. Ama var olan her tür lü re ji mi ve halk çı bir ka rak ter ka zan dı ra bi le cek bir aşa ğı dan ha re ket im ka nı ha la Tür ki ye de var. Sol açı sın dan öz gür lük ve de mok ra si den kas tım sa de ce Tür ki ye hal kı nın söz söy le me ka bi li ye ti ni de ğil, ken di ni ger çek leş tir me im - kan la rı nın son su za çı ka bi le ce ği ve bu nun için de Kür dis tan so ru - nun çö züm le ne ce ği bir öz gür lük pro je si, bu nun üze ri ne yer leş ti ri - le bi le cek ge niş an lam lı bir de mok ra si ve ni ha yet bü tün bun la rın hep si ni tek ke li me de ifa de ede bi le ce ği miz bir ba rış pro je si bu gün Tür ki ye için an lam lı bir çağ rı ola bi lir di ye dü şü nü yo rum. Sol, bu an lam da bü tün bun lar dan yok sun lu ğun zul mü nü çe ken, ya ni bü - tün bir za lim li ğe kar şı maz lum la rın se si ol ma yı ba şa ra bi lir se, Tür ki ye de bir de ği şim sü re ci ne ön cü lük ede bi lir. Ama onun dı - şın da bu gün ka pi ta liz me kar şı bir ayak lan ma çağ rı sı için ben ce çok er ken. Tür ki ye de ka pi ta lizm ol du ğu sü reç, ka pi ta lizm eleş ti - ri si hep sü rüp gi de cek tir. Ama be nim gör dü ğüm Tür ki ye hal kı he - nüz ken di ka pi ta liz miy le o ka dar so run lu ya şa mı yor. Bel ki bu nun kriz le ri, şun la rı ola bi lir, bun la rı ola bi lir ama bir top lum sal mül ki yet re ji mi ne ge çiş ta le bi nin her han gi bir ze min - 266

267 den dil len di ril di ği ni gö re mi yo rum. Bu, sa de ce il kin sos ya list le rin ak lı na ge len bir şey de ğil. Bu aşa ğı dan söy len di ği için sos ya list ler bu nu yu ka rı dan söy le ye bi lir ler. Marks bir ko mü nizm de di ğin de za ten ar ka sın da bir ko mü nist-iş çi ha re ke ti ön ce den var dı. Le nin sos ya list dev rim de di ği za man iş çi ler 1917'de Rusya'da sos ya list dev ri mi ya pı yor lar dı. Tür ki ye de böy le bir du rum la kar şı kar şı ya de ği liz. O yüz den ben ma xi ma list bir pro je den se ger çek ten ger çek - le şe bi lir bir pro je yi en uç sı nı rı na ka dar ta şı ma nın sol için en esas lı ola nak ola bi le ce ği ni dü şü nü yo rum. Siz bu na ne der si niz? Tür ki ye iş çi sı nı fı ka pi ta lizm le ba rı şık ya şa mak is ti yor Bi raz da ha so mut ve pra tik po li ti ka ya nı ağır ba san bir de ğer - len dir me için de si niz. Öy le hal kın an ti-ka pi ta list dev ri mi nin pek gün cel, pra tik ol ma dı ğı nı söy ler ken ba zı doğ ru la rı di le ge ti ri yor su - nuz. Mev cut pra tik po li ti ka nın da ha çok Kür dis tan da ki ge liş me ler - le bağ lan tı lı ola rak an cak ses len di ri le bi le ce ği ni be lir tir ken de yi ne pra ti ğe da ya lı bir yak la şım ser gi le mek du ru mun da ol du ğu nu zu söy - lü yor su nuz. Doğ ru dur, so mut dil len dir mek için bi raz da böy le yak - laş mak ge re ki yor. Söy le ye yim o bir çok gru bun is te di ği ka dar kes - kin Sta lin ci li ği söz ko nu su ol sun, is te di ği ka dar bu Glas nost po li ti - ka sı na da ya lı bir ge liş me si ol sun, es ki söy le min tek rar lan ma sı olur. Faz la da iler let mez. Bu na ben zer ye ni rüz gar lar da Ba tı dan esin len - miş si vil top lum cu luk, hat ta bu na İs lam cı lı ğı da ek le ye bi li riz. Bü - tün bun lar ba na gö re bir dış et ki len me nin ürü nü dür, öy le faz la pra - tik po li tik ih ti yaç tan kay nak lan mış ha re ket ler de ğil dir. Da ha da so mut ko nu şur sak, il le Tür ki ye için bir sol leh çe ya rat - mak is ti yor sak onun ger çek leş me ola sı lı ğı nı bir kaç te me le da yan - dır mak önem li ola bi lir. Alt tan he nüz bu ka pi ta lizm le ağır so run la - rı mız var, onu mut la ka de vi re rek ye ni bir top lum sal se çe nek ya ra ta - ca ğız di yen bir ha re ket, öy le bir iş çi sı nı fı ha re ke ti de yok. Hat ta iş çi sı nı fı ha re ke ti bu ka pi ta lizm le bi raz ba rı şık ya şa mak, hat ta ni - met le rin den ken di pa yı nı al mak is ti yor. Ka pi ta liz me eleş ti ri le ri de sü rüp gi de cek tir ama he nüz bu nu eleş ti ri ler den öte ye gö tü rüp pra tik 267

268 po li ti ka ya dö ke cek iş çi sı nı fı da yok. Sa de ce, ni cel bi ri ki mi şu ka - dar dır, ken di si için şu ka dar sı nıf olu yor gi bi te o ri le re de pek ih ti yaç yok. So mut ta ya şa dı ğı, bu na is te di ğin ka dar med ya tik et ki le me ya da ide o lo jik ege men lik adı nı ver ya ra tı lan du rum bu. Sı nıf bi raz ka - pi ta lizm is ti yor ve ya on lar gi bi ya şa mak is ti yor. Bu da Tür ki ye nin bir re a li te si. Bel ki ba zı la rı di ye bi lir, bu se nin san dı ğın bir dü şün ce ama pra ti - ğe ba kın. Bun ca so ru na rağ men bu tip ka pi ta lizm den faz la ko puş - ma yı is te mi yor. İde o lo jik ege men lik yü zün den böy le di ye bi lir si niz o za man bu iş çi sı nı fı nın da en az ka pi ta list sı nıf ka dar ku sur lu ol - du ğu nu ve ya bu na yat tı ğı nı gös te rir. Do la yı sıy la bu na da ya lı bir dev rim pro je si pek an lam lı de ğil, ya ni iş çi sı nı fı nın bu na lım kar şı - sın da tep ki si pat lak ve re cek ve bu da bü yük bir dev ri me gö tü re cek. Tür ki ye de ben de öy le bir du rum gö re mi yo rum. Ba zı hu zur suz luk - lar ol sa da ser ma ye ne ve rir se onun la ge çi nip gi de cek. Faz la sı nı ta - lep et se de, bir-iki sus pa yıy la ve ya en alt ta ki le ri, hep si ni bu re jim ra hat lık la ida re ede bi lir. Ra hat lık la ida re eder der ken, yal nız ca bu nu so pay la ya pı yor de - mi yo rum. Alt ta ki ler de bi raz bu na alış tı rıl mış. Ya ni böy le çok so - run la rı olan bir ka rı-ko ca ev li li ği ne ben zi yor. He nüz iş çi sı nı fı, emek çi ler bu ser ma ye ko ca sıy la faz la kav ga gü rül tü et me den ya şa - mak is ti yor lar. Du rum bun dan iba ret. Ra zı lar bu na ve ya ra zı kı lın - mış lar dır. Di ğer bir hu sus da bu na bir dev rim pro je si nin da yan dı rı - la ma ya ca ğı, en azın dan dik ka te al sa bi le faz la te mel alıp da böy le bir sev da ya yö ne le me ye ce ği an la şı lı yor. Genç lik de bu na da hil edil - me li, ya ni genç lik de mev cut ser ma ye ege men li ği ne, ide o lo jik sal - dı rı la rı na kar şı son de re ce müt hiş bir bo yun eğ mek le kar şı lık ver - miş tir. O es ki nin dev rim ci genç li ği gü nü müz de yok. Em per ya liz - min, ka pi ta liz min de ğer yar gı la rı na çok faz la bu laş mış bir ta ba ka dır ve hat ta bu yö nüy le ser ma ye den bi le da ha ge ri ye düş müş tür. Bel ki bu eleş ti ri de çok acı ge le bi lir ama genç li ğin or ta da ki çok ba sit tü - ke ti ci li ği söz ko nu su dur. Kül tür tü ke ti ci li ği, mad di tü ke ti ci li ği son de re ce so mut tur ve ba yı lı yor bu na ade ta. İs tis na lar ta bii ki ku ra lı de ğiş tir mez. Ya ni es ki si gi bi bir dev rim ci genç lik yı ğı nıy la kar şı kar şı ya de ği liz. Bel ki hız la ama, şim di ki re a li te bu. 268

269 Köy lü ler di ye cek sin, ne ka dar sı kış tı rı lır lar sa sı kış tı rıl sın lar, bun - lar her za man zor ba gü ce ka şık sal la yan ke sim dir. Ağ zı na bir şey çal dın mı ve ya gö zü ne bir renk yan sıt tın mı ba yı lır gi der. Öy le bir sı nıf ki, Marks ın de yi şiy le so ğan baş la rıy la, pa ta tes ka le le rin den oluş muş bir yı ğın. Cid di bir or ga ni ze kuv vet ol ma dı ğı nı, bu nun po - li ti ka sı na da, ör gü tü ne de sa hip ol ma dı ğı nı çok iyi bi li yo ruz. Her kes kul la nı yor. En ör güt lü sı nı fın ser ma ye ol du ğu na ben de ka tı lı yo rum ve ger çek ten ya şa mın nab zı nı şim di bun lar elin de tu tu yor. Bun la ra dev rim ci sı nıf tır de mi yo rum, kar şı-dev rim ci sı nıf ol du ğu nu da bi li - yo rum. Ama ya şa mın nab zı şim di bun la rın elin de. Hat ta ge ne ral ler - den, bü rok rat lar dan da ha faz la bun la rın elin de. Şu an da Tür ki ye top lu mu nun de vin di ri ci gü cü dür ler. Ay nı za man da o ha re ket kas - nak la rı nı çe vi ren, so rum lu gü cü dür. Biz bun la rın önü nü kes tik. Şim di iş ge lip Kür dis tan da ki olup bi te ne, Kürt le rin bi le rek bil - me ye rek ve ya PKK gi bi gök ten bil mem na sıl in miş bir ha re ke ti ne. Dün bir ar ka daş an lat tı, Ce ma let tin Ho ca Al lah ga zap ola rak ke - ma list le rin ba şı na PKK yi gön der di de miş. Evet bu nu söy le miş. İyi bir de ğer len dir me dir. Ce ma let tin Ho ca ba şı na ne ge le ce ği ni bil mi yor ta bi. Ne ge le ce ği ni bi li yor da, ba şı na gel me den PKK yi, be la yı ver - di, ben kur tul dum di yor. Ya ni ken di iç sez gi le riy le bir de bu nu se - zi yor. Bu ser ma ye nin üze ri ne böy le bir taş gi bi düş tük. Onun re ji mi nin de bir ro lü var. Bü rok rat la rın, pa şa la rın ayak atış la rı nı ayar lı yo rum Şim di bu çok cid di bir olay ve bü yük ih ti mal le Tür ki ye top lu - mu nun ka de ri bun dan son ra bu taş la bi raz de ğiş ti ri le cek tir. Bu nun bir no lu so rum lu su be nim ve Tür ki ye top lu mu nun da bi raz nab zı nı ya ka la mış du rum da yım. Na sıl yü rü me le ri ge rek ti ği ko nu sun da bü - rok ra tı nın da, pa şa sı nın da ayak atış la rı nı ayar lı yo rum. Ade ta uzak - tan ku man da ile et ki li yo ruz. Ser ma ye nin gi di şa tı nı ol duk ça be lir le ye bi le cek du ru ma gel dik. Bi zim için, ini si ya ti fi ya ka la ma, ya ni sür dür me ola yı çok önem li dir. 269

270 Bu re ji mi te pe tak la yı ka ma ya ca ğı mız bel li dir. Bil mem ne ka dar ge - ril la da de sek, bu ge ril la nın çok güç lü olan Türk or du su nu par ça la - ya ma ya ca ğı, tü müy le ba şa rı sız lı ğa uğ ra ta ma ya ca ğı açık tır. Ama en az yık mak ka dar teh li ke li ba zı iş ler ya pı yo ruz. Bü yük bir ta koz ha re ke ti yap tık. Bi li yor su nuz top lu mun önü ne böy le bir ta koz la ma, yi ne ken di ne çok gü ve nen le rin ba şı na ser sem - le ti ci dar be ler in dir me, ba zen onu yık mak tan da ha çok et ki ler. Ba zı bok sör ler var dır, çok güç lü dür ler, bir yum ruk la be yin sar sın tı sı ge - çi rir ler ve da ha son ra da dö ğü şe mez ler. Şim di Tür ki ye de ki re jim bi raz bu na ben zer bir du rum ya şı yor, ser sem le me du ru ma her an düş me teh li ke siy le kar şı kar şı ya. Önem li olan bu pa tak la ma la rı da - ha se ri in di re bi le cek mi yiz ve ya dar be le ri vur ma yı sür dü re bi le cek mi yiz? Bu na ener ji miz ye te cek mi? De vam eder se ne olur? O söy - le di ği niz pro je yi, ya ka la ma ya ça lı şı yo ruz, faz la so mut ol ma sa da, ben ken di öne ri pa ke tim de da ha açık ça di le ge ti re ce ğim. Siz bu nu bi raz te o rik bı rak tı nız, ama da ha so mu tu öy le di le ge ti ri lir. Ben ki şi sel ko nu şu yo rum, ar kam da bir güç ol sa çok da ha so - mut ko nu şu rum. An lı yo rum ama esas ta bu nu di le ge tir mek is ti yor su nuz. Bu nu bi raz da te o rik ifa de ye ka vuş tu ra rak söy lü yor su nuz. Ben bi raz da si ya si öne ri ler dü ze yi ne ge tir dim. Dev rim pro je si mi, ba rış pro je si mi, öz gür lük ler pro je si mi di ye lim adı nı ne ko yar sa nız ko yun, Tür - ki ye nin gün de mi bi raz böy le ge li şe ce ğe ben zi yor. Şim di bun dan dev rim de do ğar, si ze söy le ye yim. Evet. Yal nız ba rış doğ maz, sa vaş da do ğa bi lir. Ta bii, doğ ru. Bu o ka dar bü yük ya pı sal, özel lik le dev le tin bas - ba ya ğı strük tü rü açı sın dan o ka dar ya pı sal bir de ği şim ki bu ra dan ne çı ka ca ğı nı da hiç bi ri miz tam ola rak bil mi yo ruz. Doğ ru, doğ ru. Çün kü çok faz la di na mik içe ri yor. Ya ni ateş de olup çı ka bi lir, iyi bir ba rış pro je si de olup çı ka bi lir. Bir öz gür lük pro je siy le yak la şım gös ter mek ve ger çek le şe bi lir bir pro je dir. Ye ni top lu mu bu kad ro lar la, bu ör güt len me ler le ya pa ca ğı mı - za ih ti mal ver mi yo rum. Hat ta mev cut sol bi ri kim, sol kad ro lar bel ki 270

271 de ka pi ta lizm den da ha ge ri bir ku ru lu şun ayak ba ğı ola bi lir ler. Mev - cut ka pi ta list ku ru lu şu bi le aşa bi le cek bir pro je yi ge liş tir mek şu ra da kal sın, ağ zı na, gö zü ne bu laş tır ma du ru mu na da yol aça bi lir ler. Be nim bu bi ri kim den ba ya ğı en di şe le rim var. Bun la rın ka fa ya pı - sı nı, ira de ya pı sı nı, faz la de ği şik li ğe uğ rat ma dan, bun la rı prog ram - laş tı rıp, iyi ter bi ye edip, (ben bu na çok cid di si ya si ter bi ye et me di - ye yim) bu ha le on la rı dök me den, bun la rı her han gi bir ku ru luş içi ne bu laş tır mak de mek, mev cut ka pi ta lizm den de da ha be la bir du rum - dur. Bu re el sos ya lizm de ne yim le rin de gö rül dü. On dan da ha çok sığ, çok da ha teh li ke ler le do lu so luk suz bir ku ru lu şu ba şı mı za be la et mek an la mı na ge li yor. Bu nu gö re bi li yo rum. Bu ka pi ta liz mi cid di ye al ma lı yız. Onun için ben (ser ma ye ile bir di ya lo ga mı ka pı yı ara lı yor su nuz di ye bel - ki so ra bi lir si niz?) ser ma ye ye, ya şa mı bi raz can lı gö tür mek is ti yo - rum, ya şam dan bi raz so rum lu. Ne ka dar ağır eleş ti ri le rim de ol sa (ba na gö re bu ser ma ye nin en aman sız sa va şa nı yım) yi ne de di ya lo - gun hiç de nen me me si ge re ken bir uz laş ma cı yol ol du ğu na inan mı - yo rum. Böy le bir ser ma ye söz cü lü ğüy le bir ge ne ral den, bir bü rok - rat tan, bir si ya si elit ten da ha faz la iliş ki ku ru lup ba zı sap ta ma la ra gi di le bi le ce ği ka nı sın da yım. Çün kü bun lar ya şan mak zo run da. Ser ma ye hiç bir za man top lum sal kim li ğiy le si ya sal sü re ce ol - du ğu gi bi ka tıl mı yor, bir do la yım la ka tı lı yor. Bu nun için par ti ler var, şu var, bu var. Ya ni bir Veh bi Koç, Veh bi Koç ola rak si ya set yap maz ve bu nu an la maz da. An lı yo rum. Fa kat şim di Tür ki ye de var olan ön der lik kri zi si ya si tem sil kri zi de bir yan dan. Ser ma ye nin ön der lik kri zi var Evet ora ya bi raz de ğin me ih ti ya cı du yu yo rum. Doğ ru dur ser - ma ye nin de bu ko nu da bir ön der lik kri zi var. Koç de di niz, şu de di - niz, bir sü rü ser ma ye dar par ti ler den ra hat sız. Ör ne ğin çok açık söy - lü yor lar siz eko no mik ted bir le ri ala mı yor su nuz, te rö rü ön le ye mi - yor su nuz. Ön le ye mi yor su nuz der ken çok az as ker sü rü yor su nuz, 271

272 az vu ru yor su nuz an la mın da söy le mi yo rum. Bu as ke ri se çe ne ği bu ka dar fe tiş leş tir me niz bi zim çı kar la rı mı za uy gun de ğil dir di ye bi li - yor lar. Par ti le rin si ya si çö zü me ya naş ma ma la rı nı eleş ti re bi li yor lar. Bir an lam da ser ma ye de ken di par ti si ni tam ya ra ta ma mış tır. Bu nun kri zi ni ya şı yor lar. Türkiye'de po li ti ka cı lar öy le den siz, öy le ter bi ye siz, si ya set siz (si ya set çün kü ter bi ye et me sa na tı dır), bu nun la o ka dar çe li şi yor lar ki, bu ser ma ye nin ca nı nı çok sı kı yor lar. Ser ma ye bi raz ge ne ral ler le işi iyi gö tü re bi lir di, es ki den iyi an la şıp gö tü rü yor lar dı. Kim se de han gi ge ne ral ler le na sıl iliş ki kur duk la rı nı bil mez ler di. Ama iliş ki - le ri nin iyi ol du ğu nu ve an lat tık la rı nı bi li yo ruz. Şim di ge ne ral ler le de bi raz an la şa mı yor lar. Ne den? Çün kü ge ne ral le rin bi ze kar şı ge - liş tir dik le ri se fer ler de ser ma ye çok cid di bir ka yıp la kar şı kar şı ya ka lı yor lar, ra hat sız olu yor lar. Bu önem li bir ge liş me dir. Ser ma ye nin ken di ge ne ral le rin den bi raz şüp he ile ka rı şık bir yak la şım için de ol - ma sı, bu na ser ze niş te bu lun ma sı, baş ka bir yön tem ola maz mı de - me si, önem li bir ge liş me dir bu. Şim di ser ma ye bu par ti le ri de be ğen me mek te dir. Da ha dün Doğ ru Yol, ANAP tan da ha tu tar lı ola maz mı, De mi rel de de ği şik - lik var, akıl lan dı di ye bi raz prim ta nı dı lar. Sos yal de mok rat lar bi - raz eh li leş ti, vah şiy di ler eh li leş ti ler, aca ba on lar da adam ola maz mı, ANAP bi zim has ör gü tü müz dür de di ler. Ece vit bi raz da ha adam olu yor. Şim di bak tı lar ki hep si çap sız. Ser ma ye ken di par ti le - ri nin, hat ta ken di adı na so mut des tek ler le or ta ya çı kan par ti le rin bi - le hiç bi ri si nin faz la po li ti ka ya pa ma dı ğı nı gö rü yor. Bu kriz çok önem li ve bu ra da bir par ti ler kri zi ser ma ye nin ön der lik kri zi or ta ya çı kı yor. Bu aşı la mı yor. Es ki den or duy la dar be ya pıp işi he men hal - le di yor lar dı, şim di bu yön tem le de işi hal le de mi yor lar. Ge ri ye bir di ya log, si ya si çö züm ka lı yor. Bi zi ol du ğu gi bi bel ki ta nı ya maz lar, ama do lay lı araç lar dev re ye so ka cak lar dır. Şu nu bu par ti yap maz sa, baş ka bir par tiy le, şu ge ne ral yap maz sa baş ka bir ge ne ral le de ne ye cek tir ler. Ben ce bu ara yış lar da de vam edi yor. Ben di ya log der ken bu nu kas te di yo rum. Bir yer de di - ya log ara yı şı baş la mış tır. Bu na ben zer ba zı adım lar her gün ge liş ti ri - le rek atı lı yor. Ga ze te ler de çı kan de meç le ri ne bak tı ğı mız da bu bir di - 272

273 ya log ara yış la rı içi ne gir dik le ri gö rü lü yor. Bu na sıl so mut la şır, na sıl da ha so mut bir ira de ye ka vu şur ve bir prog ram la bi zim kar şı mı za çı - kar lar onu gör mek ge re kir. Ama bu nun da bir so mut ge liş me ol du ğu - nu be lir ler sek iş le rin ne ka dar iler le me sağ la dı ğı nı ra hat lık la gö re bi - li riz. Şim di sol da böy le du rum yok. Yi ne ge ne ral le rin de böy le bir dar be du ru mu yok. So lun pro je si yok, li der li ği yok. Na sıl di ya log la bi ze doğ ru ge le cek? Ge ne ral le rin de hep vur duk, as tık, kes tik, bi tir - dik di ye cek bir du ru mu da ar tık es ki si gi bi yok. İs te di ğin ka dar vur, is te di ğin ka dar as, on kat da ha faz la sı nı or ta ya çı ka rır sın. Dar be man tı ğı nın da ar tık so nu gel di. Giz li dar be ci lik ya pı yor lar, yap sın lar. Ka ran lık odak la rı ha ya ta ge çi ri yor lar. Yap sın lar bi zim köy lü tü ken mez. O me ka niz ma yı da iyi kur mu şuz. Han gi se çe ne ğe ih ti yaç var. Ser ma ye nin bi raz da ha zor la ma sı, bu zor la ma nın da so - nu cu ola rak top lu mu bi raz öz gür leş tir me, li be ral leş tir me, ba rı şa doğ ru çek me, yal nız re form dö ne mi ne gir me de de ğil, ger çek bir ba rı şa da yol aça bi lir. Ola sı lık la ra açık bir ge liş me dir. Şim di top lum bu sü re ce gir miş tir. Ger çek çi olan da sü re cin böy le al gı la nı şı dır. Şim di sol, il le de bir rol oy nar sa na sıl bir kat kı da bu lu nur? Bam baş - ka bir sü reç işi, na sıl bir sos ya lizm so ru su na ce vap ver me le ri de bam baş ka bir du rum dur. Sos yal de mok rat lar ser ma ye nin ye dek las tik le ri dir Ben tek rar söy le ye yim, elit öğe le rin ka fa ya pı la rı ol sun, is ter top - lum sal dü zey ol sun sos ya lizm den ve ya de mok ra si den çok uzak lar. De ğil sos ya lizm den, ka pi ta liz min norm la rın dan bi le uzak lar. Ön ce on la rı ka pi ta liz mi an la ya bi lir, bi raz da ya şa yıp aşa bi lir bir du ru ma ge tir mek ge re ki yor. Bu nun de mok ra tik tar zı nı ön le ri ne koy mak ge - rek. Bu en ge nel hat la rıy la bir de mok ra tik plat form dur. Sos ya lis ti ni de, li be ra li ni de bu na çek mek ye rin de ola bi lir. Bu nu sos yal de mok - rat lar de ğer len dir mek is te di, boş oyu dol dur mak is ti yor lar. Ger çek - ten bun lar ser ma ye nin en si lik iş bir lik çi le ri dir. Ser ma ye nin çok ufak ba zı ba sit ta viz ler le ye dek las tik gi bi kul lan dık la rı bir kuv vet ol - mak tan öte ye bir de ğer le ri yok tur. Ay rı bir kuv vet ola rak sos yal de - 273

274 mok rat la rın ser ma ye kar şı sın da cid di bir ağır lık la rı yok tur. Ama si zin de di ği niz o ple di yen ta kı mın de mok ra tik se çe ne ği ol - ma lı dır. Tek ba şı na ik ti dar ol ma sı da o ka dar önem li de ğil dir ve müm kün de de ğil dir. Ama ay rı bir kim lik le, ay rı bir de mok ra si nin sa ca ya ğı ola rak ye ri ni al ma la rı çok önem li dir. Biz bu nun olu şu mun - da epey kat kı da bu lun mak is te dik. Mev cut ser ma ye ile uz laş ma yan, on la ra alet ol mak is te me yen, ay rı bir ses ola rak kal mak is te yen, pa şa bü rok rat la rın uzan tı sı ol mak is te me yen, on la rı eleş ti ren, sos ya list se sos ya list kal mak is te yen, de mok rat sa de mok rat, ba ğım sız sa ba ğım - sız kim lik le kal mak is te yen ler ve bu ko nu da ne ka dar ay rı ses, çok ses var sa hep si ni az çok to par la ya bi le cek bir plat form bi çi min de ol - ma sı ge re kir. Bu plat for mun içi ne ge niş Kürt ke si mi nin de gi re bi le - ce ği Kür dis tan da ki ge ril la dan fark lı le gal ya nı ağır ba san bir bi çim - de mü ca de le yi esas ala ca ğı, yi ne se çim le re de ka tı la bi lir, kit le gös te - ri le ri ne de ağır lık ve re bi lir, da ha ra di kal gös te ri len sis te mi ni de mü - ca de le bi çi mi ola rak de ne ye bi le ce ği bir olu şum. Ama bu nun çok il - le gal bir olay ola rak dü şü nül me me si ge rek ti ği ka nı sın da yım. Ba zı il le gal ör güt ler ola bi lir ama bu olu şum bun la rın çok kul la nı - la ca ğı bir plat form ola rak dü şü nül me me li dir. Böy le bir de mok ra tik iş le yi şe sa hip ola bil me li dir, çok ses li li ğe uy gun, ya pı sı nı ko ru ya bil - me li dir. Bir yer de Tür ki ye top lu mu nun de mok ra si yi de ne me ala nı. Kür dün Tür kü an la dı ğı, çok fark lı ses le rin bir bi ri ni din le di ği, ken - di le ri ni ta nı dı ğı, ta nıt tı ğı ve bir çok top lum sal ih ti ya cı ken di için de çö züm le ye bil dik le ri bir plat for mun ke sin ge rek li ol du ğu na ina nı yo - rum. Bu na iliş kin ba zı plat form lar dü zen le ni yor. Bir kaç ta ne si ya - pıl mış ya da ya pı lı yor, ama ben içe rik ten böy le ta ri hi ve top lum sal bağ lan tı la rı nı sağ lam ku ra rak bu işe gi riş tik le ri ni san mı yo rum. Ki - mi si bir sos ya list plat form gi bi dü şü nü yor, ki mi si di ğer ör güt le ri ekar te et me plat for mu ola rak dü şü nü yor, ki mi si ken di ki şi li ği ni da - yat ma ye ri ola rak dü şü nü yor. Te mel bir ih ti ya cı gi der me plat for mu - na de rin den ina nan la rın bu işi ge liş ti re bi le cek le ri ka nı sın da yım. Bir çok grup var dır, bu grup lar var lık la rı nı ko ru ya bi lir ler de. Ne ka dar eleş tir sek de ye ni ye, so mu ta ce vap ver me nin de bir man tı ğı var dır. Bu nu bir ter bi ye ola rak gör me le ri ge re kir. Ya ni si ya set ten an la yan ki şi ve ya ku rum lar, ör güt ler ola rak an la ma la rı ge re kir. Bu - 274

275 nun bir so rum lu luk işi ol du ğu nu bil me le ri, al çak gö nül lü ol ma la rı ge re kir. Ger çek ten si ya set yap ma is te min de ol ma la rı önem li dir. Bu - nun bi raz kad ro laş ma sı na, ör güt len me si ne ça ba gös ter me le ri ge re - kir. Kür dis tan ger çe ğiy le bağ lan tı la rı nı ol duk ça doğ ru ya ya kın, ör - ne ğin ser ma ye ka dar can lı kur ma la rı ge re kir. Di ya log mu ku rar lar, eleş ti ri mi ya par lar, des tek mi su nar lar bu on la rın bi le ce ği iş tir. Ama re a li te yi gö re rek po li ti ka yı de ğer len dir me le ri şart tır. Ba ğım - sız, öz gür bir ira dey le bu iş te yer al ma la rı ge re kir. Böy le ya par lar sa bu dip ten gel me ple bi yen ka rak ter özel lik güç lü dür Tür ki ye de. Ses len dir me de yu ka rı dan iyi ol du mu et ki li bir kuv vet du ru mu na ge le bi lir. Biz bu nun bek len ti si için de yiz. Bü tün eleş ti ri le ri mi ze rağ men bü tün grup lar bu çer çe ve de bir plat for mun için de yer ala bi lir ler. Sa bo tör ola rak ha re ket et me sin - ler ve ya an lam sız di diş me ler le par ça lan ma nın us ta la rı ol ma sın lar. Bir li ğin, plat for mun ge re ği ne inan sın lar ve bu na ken di le ri ni ka - rar lı lık la kat sın lar. Bu da ol du mu bu se çe ne ğin en az o di ğer par - ti ler ka dar et ki li olur lar. Mev cut par ti le rin çok üs tün de bir oy, bir top lum sal meş ru i yet te me li ne de ka vu şa bi lir ler. Bir de Kür dis tan yı ğın la rı nın des tek le me du ru mu söz ko nu su ol du mu en id di a lı bir par ti, cep he du ru mu na da ge çe bi lir ler. Biz bu nu gör mek is te - dik, bu nu des tek le mek is te dik, ma a le sef faz la ge liş me im ka nı bu - la ma dı. Bu nun Kürt so ru nuy la ara sın da ki iliş ki ler açı sın dan bel ki bi - raz da ha aça bi le ce ği niz ben ze ri bir so rum var. Bu gün kü du ru - muy la po li tik are na ya bak tı ğı mız za man, ya kın il gi du yan in san - la rın sol da de ğil sağ da ol du ğu nu gö rü yo ruz. So mut isim ve rir sek Ha lis Ko mi li den Cen giz Çan dar a, Ta ha Ak yol dan Men de res e ka dar. Türk so lu nun önem li has ta lık ve ya ek sik lik le rin den bir ta - ne si nin de ge nel de sa ğın yap tı ğı nın tam ter si ni yap mak tır. Şim di - ye ka dar Türk so lu sağ ile bir çok ko nu da an la şa ma dı. Özal ör ne ği de il ginç tir. Türk so lu nun Özal a duy du ğu nef ret ne de niy le Özal ın Kürt me se le sin de ki en son aşa ma sın da ki iyim ser, li be ral çö züm ara yan yak la şı mı bi le Türk so lu ta ra fın dan ge nel ola rak olum suz kar şı lan dı. Bu en gel ler siz ce na sıl aşı la bi lir, siz na sıl aş - ma yı dü şü nü yor su nuz? 275

276 Or to doks-mark siz min ye ri ni or to doks-is la m alı yor Şim di yap tı ğı nız tes pit ye rin de. Sağ 1970 'lerde ne ka dar ulu sal so run dan uzak ken, sol ade ta kış kır tı yor du ve ya tah rik edi yor du, açı - ğa çı ka rı yor du. Şim di ise sağ kış kır tı yor, ol duk ça tah rik edi yor ama sol tam bir ses siz lik için de. Hat ta ser ma ye biz zat söz cü le riy le so ru na en çok il gi du yar ken, iş çi sı nı fı ses siz. Ser ma ye sı nı fı çö züm is ti yor, iş çi sı nı fı ve ya ben ze ri ta ba ka lar so ru nun çok uza ğın da, hat ta dev let po li ti ka sı na en çok ya tan sos yal ke sim olu yor. Ser ma ye sı nı fı ka dar du rum dan ra hat sız ol du ğu nu ifa de ede mi yor. Ser ma ye nin ide o log la rı her gün çar pı cı ma ka le le ri ile ken di le ri ne gö re bir sü rü yo rum ge liş - ti rir ken, sol so luk suz kal mış tır. Ni te kim Re fah şim di bir çö züm gü cü ola rak ken di ni su nu yor ve so lun bir çok ta lep le ri ne Re fah Par ti si sa - hip çı kı yor. Ken di ni söz cü ve onu çö züm gü cü ol mak tan çı kar dın mı, si ya set te boş luk uzun sü re du ra maz, bi ri si ge lir dol du rur. As lın da böy le bir olay la kar şı kar şı ya yız. Sol, ken di si ni bir si ya si güç, et ki le yi ci güç ol mak tan çı kar dın mı, boş luk baş ka la rı ta ra fın - dan dol du rur. Ni te kim ba zı ey lem ci İs lam cı grup lar çık tı. Tıp kı THKP/C mo de li ni ta kip edi yor lar. O boş lu ğu da ra di kal İs lam cı lar dol du ru yor. İde o lo jik an lam da bi le or to doks-mark siz min ye ri ni or - to doks-is lam alı yor. Bü tün bun lar çar pı cı ge liş me ler dir. Bir dost ola rak gör mek ten de öte ye, pa ra lel müt te fi ği miz ola rak gö rü yo ruz. Za ten ori jin den bah set tim. Şim di ne den bu na denk ge len bir ses ola ma dı ğı nı da az çok bel li ne den le riy le or ta ya koy duk. Ama biz da ha faz la ne yap ma lı yız? PKK bu ko nu da gü cü nü na sıl kul la na bi - lir, kul la na bil me li ve bun la rı ha re ke te ge çir me li? Bu ko nu da ek sik - lik biz den kay nak lan mı yor. Ge lin ge ril la cı lık mı yap mak is ti yor su - nuz, al si ze bu ka dar eği tim do na nım im ka nı, hat ta kur ta rıl mış böl - ge le ri mi zi kul la na rak is te di ği niz ka dar dü zen le me ya pın di re - niş çi le ri için bu bü yük bir fır sat tı. Ol say dı bel ki de or du ku rar lar dı. Ama şim di ki dö ne min dev rim ci le ri bak ma sı nı bi le bil mi yor lar. Al de sek pa ra so ru nu nuz mu var, ama ger çek ten iş ya pın. Şim di be le di ye le rin ran ti ye si ne epey da laş mış lar. Şu an da her hal - 276

277 de so run la rın en çok ya şam bul du ğu alan lar dan bi ri si de bu be le di - ye le rin ran ti ye le ri dir. Ba zı la rı da her hal de es naf ol muş lar, dük kan aç mış lar epey. Av ru pa da da her es ki önem li sol cu nun böy le bir dük ka nı ol du ğu nu duy dum. Ör ne ğin ken di sin den önem li çı kış lar bek le di ği miz Ma hir Sa yın gi bi bi ri si de, böy le bir dük kan iş le ti yor - muş. An cak dük kan ça pın da bir iş let me sa hi bi ola bi li yor. O çok ile - ri sos ya list de mok ra si pro je si de ar tık her hal de mah şe re kal mış. Mah şer pro je si. Şim di doğ ru, es naf ola lım, be le di ye ler de bi raz ran - ti ye den de pay ala lım. Ben bun la rı kü çüm se mek için söy le mi yo rum ama ne re dey se ka pi ta liz min de bir çok iş let me le ri nin şe fi, mü dü rü ol mak her hal de sol için şan lı bir ge liş me de ğil dir. Ne den bu du ru ma düş tü ler? Ne den ka pi ta liz min ayak iş le riy le, ran ti ye sı nı fı gi bi en ge ri ci bir uç nok ta sın da yer al dı lar. Ken di le ri bu nu dü şü ne bil me li. Hiç bir sos ya list pro je yok muy du? Hat ta o çok ça be ğen me di ği miz Ro ber Oven le rin ko o pe ra tif pro je le ri gi bi bir pro je yi bi le oluş tu ra - maz lar mıy dı? Bu on la rın bi raz ye te nek siz li ği ni gös te ri yor. Şim di bi zim çok önem li pro je le ri miz var. De mok ra si pro je si, halk mah ke me le ri pro je si, eko no mi pro je si, kü çük bir hü kü met pro - je si gi bi pro je le re gü cü müz ora nın da iş ler lik de ka zan dı rı yo ruz. Ör - ne ğin Tür ki ye de bir İh las Hol ding ku rul muş. Ba ya ğı önem li pro je - le ri var mış ve her hal de git tik çe dal la nıp, bu dak la nı yor. İş te ih las ru - hu, İs lam kar deş li ği, Türk şu u ru de yip adam dal-bu dak sa lı yor. Da - ha ye ni çık tı ama çok güç lü. Sos yal de mok rat la rın be le di ye ler de ki bir ge liş me si var dı, İS Kİ skan da lı gi bi, gırt la ğı na ka dar skan dal la ra ba ta rak ken di le ri afi şe et ti ler. Şim di sol bü tün bu ge liş me le rin ne re - sin de? Av ru pa yı faz la göz önü ne ge tir me ye ge rek yok. Sos yal de - mok rat lar sol dur ve ya rı ya rı ya da top lu mu yö ne ten bir güç tür. Di ğer ül ke le ri de faz la me se le yap ma ya lım. Rus tar tış ma sı, Çin, Kü ba tar tış ma sı nın an la mı ar tık kal ma dı. Sol, Tür ki ye de ger çek ten mev cut ka pi ta liz min en azın dan çok açı ğa çık mış, top lum ta ra fın - dan ka bul gö re mez has ta lık la rı na kar şı bir ça re ola bil me liy di. Hiç ol maz sa bir re form pro je si ne sa hip ola bil me liy di. Bı rak dev rim pro - je si, bir re form pro je si. Bu da yok. Baş ta da be lirt ti ğim gi bi sos yal de mok rat lar ser ma ye nin ye dek las ti ği dir. On lar da sos yal de mok rat la rın ye dek las ti ği olu yor lar. Bu 277

278 çok ge ri bir ko num. Bun la rı aş mak ge re kir di ye dü şü nü yo rum ve bu nun yo lu da var dır. Ör ne ğin, bir ko o pe ra tif ler zin ci ri ni biz de ku - ra rız. Bir-iki dük kan ye ri ne, ge niş bir ko o pe ra tif ha re ke ti baş la ta - lım. Hat ta eğer bi raz iş let me man tı ğı na sa hip ler se, biz bi raz ser ma - ye ve re lim, bir fab ri ka sis te mi ni ku ra lım. Bi zim ki ulu sal kur tu luş ha re ke ti dir. Ser ma ye yi de kul la na bi lir. İçin de bi raz ka pi ta list de ol - sun. Onu da sol ida re et sin. Gi dip ka pi ta list le rin tor tu iş le ri ni ya pa - cak la rı na, sos yal de mok rat la rın ayak iş le ri ni ya pa cak la rı na bi zim fab ri ka la rı mı zı kur sun lar. Da ha iti bar lı bir iş tir. Ek bir so ru da ha so ra ca ğım. Tür ki ye so lun da ki grup la rın önem li bir ço ğun lu ğu, özel lik le de 1980 ön ce si dö nem de dev rim ci ola rak bil di ği miz grup la rın bir bö lü mü ve ya et ki li ol muş bö lü mü, si zin le olan iliş ki le ri nin za yıf lı ğı nı ya da iliş ki siz lik le ri ni, eleş ti rel ola rak PKK nin bir Kürt mil li yet çi li ği ha re ke ti ol du ğu nu söy le ye - rek ge rek çe len di ri yor lar, meş ru laş tı rı yor lar. Bu eleş ti ri le re na sıl ce vap ver mek is ter si niz? Si zin ge le nek sel Kürt mil li yet çi li ği kar şı - sın da ki tav rı nız ne dir ve as lın da par ti ni zin ni hai he de fi ne dir? Bun la rı kı sa ca açık la ya bi lir mi si niz? Sa pı na ka dar sos ya lis tiz Alı şı la gel di ği üze re, Türk so lu de yin ce he men bu na bir de Kürt so lu ek le nir. Bir an lam da Türk so lu nun ikiz kar de şi de Kürt so lu - dur. Za ten eğer bir Türk sol gru bu doğ muş sa, ade ta bu nun için de bir Kürt so lu da yav ru la mış tır. Böy le bir ikiz lik du ru mu var. Ama gi de - rek bu fark lı laş ma da ge liş ti. Türk so lu nun Kürt lük le il gi li her şe ye mil li yet çi dam ga sı vur ma sı ide o lo jik du ru mun dan kay nak la nı yor. Ona gö re sos ya list ha re ket tek par ti ör gü tün de bir le şir. Yi ne bü tün - lük lü bir Tür ki ye an la yı şı nı esas alır. Fark lı ulu sal, sos yal de ğer len - dir me le re gi ri şe mez. Ve bu an la yı şın da re el sos ya lizm le çok ya kın - dan bağ lan tı lı ol du ğu açık tır. Rus mo de li ni esas alan ba sit bir tak lit çi yak la şım ol du ğu he men be lir ti le bi lir. Özel lik le baş lan gıç ta ay rı grup ola cak mı yız, ol ma ya cak mı yız so ru nu kar şı mı za çık tı ğın da zor lan dık. Ama ha ya tın ger çek le ri - ne bak tı ğı mız da eğer sol, sos ya lizm bir hal kın kur tu luş ha re ke tiy se, 278

279 bu nun ör güt bi çim le ri bu na fır sat ver me li, ge liş ti re ce ği miz ay rı bir ör - güt len me Kürt ha re ke ti ni or ta ya çı ka ra cak sa, bu ger çek sol dur, ger - çek sos ya lizm dir. Önem li olan pra tik tir, pra tik ge liş me dir. Bir te o rik tez eğer ge liş me yi dur du ru yor sa, ha re ke ti ge ri le ti yor sa, bu nun faz la doğ ru lu ğun dan bah se di le mez. Do la yı sıy la bi zim ha re ket, bu grup an - la yı şı mız ile da ha iyi ge li şi yor. Biz de sa pı na ka dar sos ya lis tiz. De - mek ki sos ya liz min böy le uy gu lan ma sı da müm kün dür. Bu na de fac to di ye lim, fi zi ki ola rak ken di ken di mi zi doğ ru la - ma du ru mu muz or ta ya çık tı. Sol bu nu bir tür lü içi ne sin di re me di. As lın da dün ya nın bir çok ül ke sin de gö rül dü ğü gi bi, faz la ör güt sel ay rı lık mark siz mi zor la ma de ğil dir. Hat ta Le nin de bi le, ki o za man Rus ya ko şul la rın da bir çok ay rı par ti doğ muş tur, ba zı la rı son ra dan bir leş miş tir, ba zı la rı da ha da ay rış mış tır. Biz bu eleş ti ri yi böy le ce ya nıt la mış ol duk. Gi de rek ken di par ti mi zi ge liş tir mek le bir lik te bu da ha da ke sin leş ti. Bu na rağ men bir Kürt so lu ve ya mil li yet çi li ği so ru nu de vam et ti. İl kel mil li yet çi lik di ye bir ge liş me kav ra mı nı da biz or ta ya çı kar dık. He nüz ka pi ta liz me doğ ru ev rim gös te re me miş Kürt top lu mu, aşi - ret fe o dal sı nır la rı nı kıs men aş mış, bi raz da böy le bu komp ra dor ka - pi ta liz mi bi çi min de de di ye bi le ce ği miz bir ge liş me ye doğ ru olan fe - o dal, aşi ret hat ta din sel ide o lo jik ya nı ağır ba san bir ge liş me ye denk ge len bir mil li yet çi lik tü rü var dı. Biz bu na il kel mil li yet çi lik de dik. Ya ni mil li yet çi li ğin en ba sit ik ti dar bi çi mi. Ağır fe o dal-aşi ret et ki le - ri ni ta şı yan, di ni et ki le ri ta şı yan bi çi mi ola rak ta rif et mek is te dik. Bu nun ya nın da bir kü çük-bur ju va ta ba ka olu şu mu var ve ya ara ta - ba ka nın git tik çe bur ju va öz lem le re, bur ju va norm la ra doğ ru sey ret - me du ru mu var dı. Kent es na fı, genç lik, köy lü lük bi raz da bu ta nı ma uy gun du. Ve bu na denk ge len ba zı grup laş ma lar da var dı. Biz bun la ra kü çük-bur ju va, re for mist grup la rı di yor duk. Hep si sol, sos ya list söy le mi kul la nır lar dı ama bü tün be lir ti ler bun la rın as - lın da bir re for mist grup ol duk la rı, bu nu faz la aşa ma dık la rı yö nün - dey di, ha yat da ha son ra bu nu da doğ ru la dı. Ra di kal bir dev rim ci li - ğe, sos ya liz me yö ne le me ye cek le ri açı ğa çık tı. Hem il kel mil li yet çi li ğe, hem re for mist mil li yet çi li ğe ve ya kü - çük, fe o dal-aşi ret çi mil li yet çi lik ve ara ta ba ka la rın mil li yet çi li ği ne, 279

280 yo ğun eleş ti ri le ri miz ol du. Bu eleş ti ri ler hiç şüp he siz ba zı önem li so nuç la ra yol aç tı. Bun la rı açı ğa çı kar dı, ge ri let ti. Tür ki ye de ki grup la ra da sos yal şo ven si niz bi çi min de te mel bir eleş ti ri miz var - dı. Bu nun da an la mı bir tür lü par ti ba ğım sız lı ğı nı, yi ne Kürt ulu sal kur tu luş ha re ke ti nin ge liş me öz gür lü ğü nü ka bul et me me le riy di. Et - me dik le ri oran da da bi zim sos yal-şo ven eleş ti ri miz an lam lıy dı. Kürt so lu nu da güç len dir mek is ti yo ruz Sos yal-şo ve nizm bi ze gö re açı ğa çık tı ve ne ol du ğu an la şıl dı. İl - kel mil li yet çi lik, ara ta ba ka mil li yet çi li ği nin çok so luk suz ol du ğu, faz la bir ge liş me ye yol aça ma ya ca ğı or ta ya çık tı. Do la yı sıy la eleş ti - ri le ri miz doğ ru lan dı. Şim di biz ne ya pa bi li riz? Tür ki ye so lu na iliş - kin ba zı so nuç la rı di le ge tir me ye ça lış tık. Geç mi şi ney di ve gün cel ola rak bu so la iliş kin ne söy le ne bi lir? Bun la rı vur gu la dık. Kürt so - lu na ge lin ce, il kel mil li yet çi lik ha la bir no lu iş bir lik çi güç ola rak PKK nin aley hin de, em per ya list ve sö mür ge ci di ye ta bir et ti ği miz ül ke ler le yo ğun iliş ki için de. Hat ta en son 1992 Gü ney Savaşı'nda gö rül dü ğü üze re Türk or du bir lik le ri ne ön cü lük et ti. Yi ne köy ko ru - cu la rı po li ti ka sın da, sö mür ge ci li ğe güç ver di. Ulu sal bir li ğe, de - mok ra si ye bir tür lü gel me di. Ha la da bu tu tu mun da di re ni yor. Do la - yı sıy la bi zim için mü ca de le edil me si ge re ken çev re ola rak ka lı yor. Bu KDP de so mut ifa de si ni bu lu yor. Ve ta rih te Bar za ni ön der li ği di ye bi le ce ği miz bir ön der lik le ken di ni da ha çok ka mu o yun da ta nı tı - yor. Mü ca de le miz bu eği li mi ol duk ça da ralt tı. Hat ta bü tün dış des - tek le ri ne rağ men ken di ni ayak ta tu ta maz du ru ma ge tir di. Bu nun ya nın da ara ta ba ka mil li yet çi li ği di ye bi le ce ği miz ve ken - di le ri ne şim di sos yal de mok rat di yen YNK ha re ke ti, ki bu na Ce lal Ta la ba ni ön der lik edi yor. Tür ki ye de PSK, Ke mal Bur kay bu na ön - cü lük edi yor. İran da İ-KDP si var dı, bu na Ka sım lo ön cü lük edi yor - du. Ol duk ça da sos yal de mok rat ta nı ma denk ge le bi le cek grup laş - ma lar dı bun lar. Dört par ça da da ol duk ça grup laş ma la rı var. Ama ger çek ten halk la bağ la rı sı nır lı, il kel mil li yet çi lik ka dar ge ri de ğil - ler. Mil li yet çi lik le ri bi raz da ha çağ daş ve de mok ra si ye ya kın dır. Ama bir tür lü ra di kal mü ca de le yön tem le ri ni de ne me le ri de söz 280

281 ko nu su ola mı yor. Biz bun lar la or tak bir cep he yi ge liş tir mek is te dik. Çe şit li pro to kol ler im za la dık, 1980 ve 1990 lar da bir çok top lan tı yap tık. Ha la iliş ki le ri mi zi bel li bir uz laş may la gö tür mek de is ti yo - ruz. Ama sö mür ge ci lik ve em per ya lizm en çok bun la rı ya nı na çek - mek is ti yor. Bir çok iliş ki le ri var. Ol duk ça da tes li mi ye te, iş bir lik çi - li ğe ya kın iliş ki ler dir. Bun lar üze rin de oyun oy na nı yor. Bun lar da bi zi ar ka dan teh li ke dir di ye gös te re rek, bir an lam da bi zi kul la na - rak sö mür ge ci lik ten ta viz ko par mak is ti yor lar. İş te le ga li te ka zan - mak, bil mem gi riş iz ni al mak. Bu nun faz la an lam lı bir yak la şım ol - ma dı ğı, bu nun bir çu ku ra yu var lan ma ol du ğu, gi der ler se ken di le ri - nin so rum lu ola ca ğı, dev rim ci ha re ket le iliş ki le ri ni dü zen le mez ler se yi ne ken di le ri nin kay be de ce ği bi çi min de uya rı lar dır. Ba zı la rı, em per ya list dev let le rin ta şe ron lu ğu nu ya pı yor lar. Bu - nun da doğ ru ol ma dı ğı nı, bu iş bir lik çi li ği terk et me le ri ge rek ti ği ni vur gu la dık. Ge re ke ni ya par lar mı? On la rın bi le ce ği bir iş tir. Fa kat bi zim eği lim na sıl geç miş te ve gü nü müz de en ağır eleş ti ri le ri ya pıp so la olan kat kı sı nı gös ter miş se, ay nı şe kil de bu Kürt so lu di ye ta bir ede bi le ce ği miz çev re le re de ben zer il gi si ni sür dü rü yor. Bun la rı böy le tas fi ye ola bi le cek bir du ru ma gö tür mek ten zi ya de güç len dir - mek is ti yo ruz. Ge çen yıl biz Sos ya list Par ti yle bir dek la ras yon im za la mış tık. Ha la bi zim açı mız dan ge çer li li ği ni sür dür mek te dir. Bi zim gi bi mü - ca de le yön tem le ri ne baş vur ma la rı da şart de ğil ama or ta mı kul la nıp bir uz laş ma cı lı ğa gi rer ler se, bu on la ra kay bet ti rir. Bu ko nu da ba zı uya rı la rı mız olu yor. Gü ney de Ye ki ti ile iliş ki le ri miz, is te ni len dü - zey de ol ma sa da sü rüp gi di yor. Sa nı yo rum bi raz da ha da ge li şe ce ğe ben zi yor. Bu na ben zer ge liş me ler var. Ama Kürt mil li yet çi li ği için - de ta ri hin faz la söy le ye bi le ce ği ile ri bir ge liş me yok tur. Bi zim ha re ket ger çek ten aşa ğı ta ba ka da ki le rin ha re ke ti dir. Ger - çek ten bir ple bi yen ha re ke ti dir. Ne üst ten olan ke si min böy le bir ha - re ket oluş tur ma şan sı var, ne or ta ke si min. Do la yı sıy la ol duk ça fark lı ken di ni yü ze ye vu ran ve ha la bu ge liş me si ni sür dü ren bir ko - num da dır. Böy le bir ha re ke tin ko lay ko lay aşı la ca ğı nı, yal nız Ku - zey Kür dis tan da de ğil, bü tün Kür dis tan ge ne lin de bek le mek ha yal - dir. Bu nu az çok bü tün top lum ka bul edi yor ve bir çok grup da ka bul 281

282 edi yor. Kür dis tan da ön der lik ke sin leş miş tir. Ol duk ça dev rim ci-de - mok rat ve sos ya liz me açık bir ön der lik tir. PKK nin sos ya list olup ol ma dı ğı na iliş kin bir çok tar tış ma var. Ben PKK nin na sıl sos ya list bir ör güt ol ma ya ça lış tı ğı nı il gi li bö lüm de bi raz an lat tım ve ger çek - ten eme ğe da ya lı çok güç lü bir ça ba söz ko nu su dur. PKK'de ge li şen sos ya lizm, sos ya liz min ev ren sel çiz gi le ri ni aşı yor Bel ki Tür ki ye de ki gi bi bir me ka niz may la bir sos ya list ör güt na sıl iş le ti lir, bu nu ay nen yap mı yo ruz. Ama al dı ğı mız ted bir ler, sos ya list par ti leş me öz gün lü ğü müz bi zim mü kem mel bir ya ra tı cı sos ya list an - la yı şa sa hip ol du ğu mu zu gös te ri yor. Biz re el-sos ya list ör güt le rin du - ru mu na ne gel dik, ne de düş tük. Bu an lam da Tür ki ye, TKP de ne yim - le ri ve hat ta di ğer sol de ne yim ler biz de faz la an lam bu la ma dı. Bi raz öz gün lü ğü ya ka la dık ve bu bi ze gö re sos ya lizm dir. Ben bu na Kürt sos ya liz mi de de mi yo rum. Sos ya liz min ev ren sel çiz gi le ri ni aşı yor. İde o lo jik-si ya si çiz gi ler le par ti le rin ku rul ma sı, hat ta si ya si za fe ri el de et me le ri yet mi yor ve yi ne çok son ra la rı bir kül tür dev ri miy le de, ken di ek sik lik le ri ni ka pat ma la rı çö zül me yi ön le ye mi yor. Ba şın dan iti ba ren par ti için de ve hat ta mi li ta nın ken di ka fa ve ruh ya pı sın da bir dev ri me, bir çö züm le me ye ih ti yaç var. Biz ke sin lik le mi li tan çö züm - le me yi ve ya sos ya list par ti an la yı şı nı de rin leş tir dik. Bi ze gö re Kruş - çev le rin or ta ya çık ma ma sı için çok ön ce le ri bir par ti içi de mok ra si ye ih ti yaç var dır. Yi ne çok et ki li olan dik ta tör lük re jim le ri nin ge liş me - me si için ge niş bir de mok ra si ye ih ti yaç var dır. Bu nun için de çö züm - len miş, içi dı şı bir olan in san la ra ih ti yaç var dır. Bü rok ra si de yet kiy le iş le ri ida re et me de ğil, ye te ne ği ile, eme ği ile iş le ri ida re et me gi bi bir yö ne tim tar zı na ih ti ya cı mız var dır. Ne ka dar ka ri yer yap mış, ne ka dar et ki li, ün lü, bi çi min de bir yak la şım la de ğil, gün lük ola rak ne ka dar çö züm le yi ci, ya ra tı cı, bu na da ya lı bir ör güt len me ve yö ne tim an la yı - şı mız var dır. Bun lar bi zi bi raz ba şa rı lı kıl mış hu sus lar dır. PKK nin için de bü yük bir sı nıf mü ca de le si var, bü yük bir sos yal mü ca de le var, yi ne ulu sal mü ca de le var, hat ta in sa ni mü ca de le var - dır. Bir yan dan çok ka ba öl çü ler, bir yan dan ge liş kin öl çü ler. Bir 282

283 yan dan çok sa va şan öl çü ler, bir yan dan çok ba rış çıl öl çü ler. Şid det li bir et ki le me için de. Bun dan ne çı kar? Da ha da ge liş kin bir sos ya list ör güt çı ka bi lir. Ama dik kat edil mez se sos ya list eği ti me, sos ya list yö ne tim il ke le ri ne iş ler lik ka zan dı rıl maz sa her ko şul al tın da, ra hat - lık la PKK re vi ze ola bi lir. Ya sağ da ya çok sol da par ça la nıp, et ki siz - le şe bi lir. Bu teh li ke de çok so mut tur. Dev ri me ka dar da bu teh li ke var dır, dev rim den son ra da bu teh li ke ola bi lir. Bu nu en gel le me nin tek yo lu, sos ya list de mok ra si yi, halk de mok ra si si ni gün lük ola rak, ha va yı te nef füs eder gi bi te nef füs et mek tir. Eme ğe bağ lı ya ra tı cı lı ğı te mel al mak la müm kün dür. Mev ki, ka ri yer gi bi so run la rı ke sin lik le ya ra tı cı emek sü re ciy le bağ lan tı lı kıl mak ge re ki yor. Bu nun dı şın da - ki öl çü le re faz la iti bar et me mek ol duk ça önem li dir. Yi ne açık lık po li ti ka sı çok önem li dir. Ör güt için de ke sin lik le açık - lık ol ma lı dır. İliş ki ler ala bil di ği ne bir ale ni yet le sür dü rül me li dir. Bas - tır ma cı lık, her tür lü olum suz luk, uz laş ma cı lık di ye te rim le re par ti için de yer ol ma ma lı dır. Bas tır ma cı lık di ğer sı nıf la ra ve ya di ğer olum - suz luk la ra, on la rın olum suz luk la rı na kar şı ola bi lir. Uz laş ma cı lık dı - şın da ki sı nıf la ra ve ya on la rın ör güt len me le ri ne kar şı ge liş ti ri le bi lir. Par ti için de her iki si de ola maz. Bu na ol duk ça dik kat et mek ge re ki - yor. PKK yi biz bu te mel de bir par ti ola rak ge liş tir mek is ti yo ruz. Hiç bir sol çev re kal ma sa da ge nel kur may la işi hal le de riz Ama pa ra yı ba tır mak is ti yor su nuz ga li ba! Ba tır ma ya da ge lin ce ben cim ri ola ca ğım. Ama Os man ın hol din gi ni ba tır dı bi zim sol cu lar. Ka va la Hol - ding. Öy le mi? Onu ba tır dı lar. O za man ufak bir ko o pe ra tif ler ha re ke ti - ni bi le yö ne te mi yor lar sa, şim di bu so lu biz yar gı la ma lı yız. Hat ta mah - ke me lik et me li yiz. Hiç bir cid di pro je de ka pi ta list iş let me man tı ğın da ye ri ol ma ya cak, yi ne bir ko o pe ra tif iş let me man tı ğın bi le ol ma ya cak. Ya ne ola cak? Ben iş te kü çük bir dük kan ku ra rım ve ya ba şı na geç ti - ğim ba zı pro je le ri de yoz laş tı rı rım. Bu ol maz. Bu top lum dı şı lık tır ve yoz laş ma nın sı nı rı na ge lip da ya nan bir du rum dur ve bu na da ar tık sol 283

284 de me mek la zım. Yoz laş mış, lüm pen leş miş, aya ğa düş müş, ta kım, ede vat di ye bi li riz. Bu du ru ma eğer düş müş se bu na sol de mek ye ri ne baş ka bir ad tak mak ge re ki yor. Biz iyi bir de mok ra si pro je si nin müt - te fi ği yiz ve bu ko nu da ha zır lık lı yız. Eli miz den epey güç, iş ge lir. İs - ter dik ki Tür ki ye de bu na pa ra lel bir olu şum or ta ya çık sın. Bu ra da bir kez da ha çağ rı ya pı yo rum. Bu ko nu da ken di ne gü ve nen ne ka dar sol var sa, ye ter ki ken di le ri pro je oluş tur sun ve biz den si ya si, ma li, as ke ri des tek is te sin ler. Ya ni as ke ri ola rak da des tek le ye bi li riz, gü cü müz var. Si lah lan dı ra bi li riz de ama pro je le ri inan dı rı cı ola cak. Ma li ye ye ih ti ya cım var. Ben şu he re ke ti oluş tur mak is ti yo rum. Ka pi ta list ler de ha ni şu nu is ter ler: Ger çek le şe bi lir mi di ye. Ger - çek le şe bi lir bir pro je ol du ğu na da ir ik na et sin ler, be ni inan dır sın lar so nu na ka dar kat kı su na rım. Ta bii bu ra da ide o lo ji nin öne mi var. Doğ ru si ya set ya pa cak lar. Sa de ce ih ti yaç la rı si lah tır, ma li ye dir ve ya kit le sel des tek tir. 1 mil yon oy is te sin ler, da ha ne is ti yor su nuz? 1 mil yon oyu bir ku ruş is te me den ta ban ya pa ca ğız ken di le ri ne. Az bir des tek mi bu? Eh, bu nu bi le kul lan ma sı nı bil mez se ler, biz bu so la biz ne ya pa ca ğız? De mek ki bu sol ava re sol ve ya iş yap mak is - te me yen sol dur. Mey dan ar tık bun lar dan kur tul ma lı. Yok sa iş çi sı - nı fı nın bü yük sos ya liz mi, ka tık sız Sta lin, ka tık sız Le nin, en le ke siz mark sizm-le ni nizm, ka rın do yu ru yor mu, do yur mu yor mu? Ya ni, sen bu na bak. İn şal lah bir gün ger çek le şir. Emek çi iş is ter, hür ri yet is ter. Se nin mah şer di lek le ri ne faz la an lam ve re mez. Bi ri le ri onu dol du rur ve Re fah gi bi le ri pi ya sa ya çı kar lar. Çok ka ri ka tü ri ze de edil se du rum bi raz da böy le. Bi zim ha re ket, ser ma ye üze ri ne ba sın cı nı ge liş tir me ye de vam eder se, dev let ay gıt - la rı nın iş le mez li ği ni da ha da hız lan dı rır sa, bu halk ha re ke ti bir yer - ler den çı ka cak tır. İs ter alt tan, is ter ser ma ye nin çat lak la rın dan, is ter or du nun için den, is ter bü rok ra si den, genç lik ten, bir yer ler den ba zı sı zın tı lar çı ka cak ve o sı zın tı lar aka aka bir de re olur, bir bi ri ki me yol açar. Za ten böy le bir çok öğe var. Biz bun la rı da ha da hız lan dır - ma ya ça lı şa ca ğız. Or du ya da ses le ne ce ğiz, bü rok ra si ye de ses le ne ce ğiz. Bi zim le ba rış pro je si ne, öz gür lük pro je si ne var sa nız, buy run top la nın di ye - ce ğiz. Sos ya lis ti de ça ğı ra ca ğız, li be ra li de ça ğı ra ca ğız. Ge lin şu ah - 284

285 mak gi di şa tı dur du ra lım, as ga ri müş te rek ler var, on da bir kon sen sü - se, bir uz laş ma ya va ra lım, bun da he pi mi zin çı ka rı var di ye ce ğiz. Bü tün bun la ra bu top lu mun ses siz kal ma sı dü şü nü le mez. Hat ta şu - nu da da ya tı rız. Siz ya şam la ba ğı nı zı bu ka dar ko pa ra maz sa nız, ko - pa rıp da ya şar gi bi olur sa nız ya şa mı biz si zin ba şı nı za ça la rız. Bi raz teh dit ede ce ğiz ve bü tün bun lar bir yan kı ya yol açar. Umut lu yum. Ya kın dö nem de bir şey ler ola cak. Ben 10 se ne yi aş - kın bir sü re ön ce de şu nu söy le miş tim. Hiç bir sol çev re kal ma sa da, biz bu işi ge nel kur may la da so nu ca bağ la ma sı nı bi li riz. Şim di iş bi - raz da o nok ta ya ge li yor. Ge nel kur ma yı da bi raz, şu ve ya bu bi çi - miy le di ya lo ga çe ke riz. Bir an lam da, do lay lı da ol sa di ya log var. Gi de rek da ha uy gun yak la şım lar ve olu şum lar çı ka rı rız. Bu bir ge - liş me dir. Bu da ye ni bir sol olur ve ya çö züm öne ri le ri mi ze bir ce - vap olur. İş çi sı nı fın dan her an çı ka bi lir. Ser ma ye için den bir grup la da ben zer bir di ya log söz ko nu su ola bi lir. Tür ki ye nin gün de mi acil ola rak böy le bir pro je üret me ye ge be dir, muh taç tır. Er tuğ rul ar ka da - şı mız da bu nu bi raz böy le di le ge tir mek is te di. Umut lu ol mak ge re - ki yor. Bun dan son ra ki ge liş me le ri da ha da hız lan dı ra bi li riz. Bu yap - tı ğı mız gö rüş me de bu an lam da iyi bir pro je ye ben zi yor. - Hiç de ğil se bu pro je nin tar tı şıl ma sı için, ger çek bir ipu cu ta ra - fı nız dan su nu lu yor ve bir de bun la rı Tür ki ye ye ta şı ya bi lir sek ne ala. Her hal de biz gö rüş me mi zi so nuç lan dı rı yo ruz. Öz gür Gün - dem den ar ka daş lar ola rak bu gö rüş me yi ger çek leş tir me miz de bi ze yar dım cı ol du ğu nuz için mü te şek ki riz. İkin ci si Kürt hal kı na mü te - şek ki riz, Kürt dev rim ci le ri ne mü te şek ki riz. Çün kü hiç bir za man Türk le rin ta rih te ken di le ri ne ya pı cı bir rol ta nı ma dı ğı, sa de ce ha - mal la rı, du var cı la rı, bar fe da i le ri, as ker le ri ola rak gör dük le ri in - san lar, Türk le re bir halk çı dev ri min na sıl ya pı la ca ğı ko nu sun da bir ışık tut tu lar, bir yol aç tı lar. Bu ben ce Türk ün de ken di si ni dü - şün me si için bir fır sat ol du. Çok kan dö kül dü, ama böy le ol ma say - dı bel ki da ha çok kan dö kü le cek ti. Bu nun bü yük bir kang re ne, bü - yük bir kan se re dö nüş me si ni en gel le mek ba kı mın dan gi ri şil miş bir ha ca mat ola rak da ta rih uzun va de de de ğer len di re cek tir. Şim di acı çe ken ler her ta raf tan var ve bu acı nın son bul ma sı için, si zin öne - ri le ri niz bir fır sat. Uma rım bu na eş lik eden ler olur. 285

286 Özal ilk açı lım la rı na baş la dı ğın da ve siz den re ak si yon lar gel di - ğin de, ben o za man De mok rat der gi sin de san ki bir adım al ma oyu nu na ben zi yor de miş tim. Oyu na baş la mak için adım alır sı nız ya, şöy le par mak ucu nu yan ko yar sı nız vs. O za man ini si ya tif o ta raf tay dı, şim di ini si ya tif bu ta raf ta. Uma rız bu ül ke de ki akıl sa - hip le ri ara sın dan adım al ma ya baş la yan lar olur ve enin de so nun - da çö zü le cek olan bu çe liş ki, bu çö züm süz lük kı sa za man da ve en az san cı lı bi çim de çö zü le bi lir. Şim di şöy le dü şü nü yo rum: Enin de so nun da Kürt ler kur tu lur, çün kü hiç bir halk son su za ka dar maz - lum ola rak ka la maz. Hiç bir halk son su za ka dar ezi le mez, hiç bir halk son su za ka dar asi mi le ye ka yıt sız ka la maz. So nun da Kürt ler kur tu lur, çok bü yük acı la ra kar şı lık da ol sa kur tu lur. Fa kat Kürt - le ri böy le kur tul ma ya mah kum ve mec bur bı ra kan Türk ler, aca ba bu sa va şın ya rat tı ğı ma ne vi tah ri bat tan na sıl kur tu lur? Bu çü rü - me den na sıl kur tu lur ve biz bu na la yık mı yız? Ben, o yüz den de bir an ön ce ara mız dan da ha az ka til, ara mız dan da ha az yar gı sız in faz cı çı kar ta rak bu so ru nu çö ze bi lir sek, bu bi zim ka zan cı mız ola cak di ye de dü şü nü yo rum. Bün ye yi te miz le mek, sağ lık lı bir iliş ki dü ze ni ne gir mek için kan akı yor Ol duk ça çar pı cı ba zı hu sus la ra de ğin di niz. Bel ki de kang ren ha li ne gel miş, ol duk ça kan ser leş miş bir Türk- Kürt iliş ki le ri kar ma - şa sın dan, bi raz da ade ta yağ dan kıl çe ker gi bi. Eğer biz bu işi ko pa - ra bi lir sek şim di ye ka dar ki dö kü len ka nın, en az bir fa tu ra nın öden - me si an la mı na da gel di ği ni ek le me li yim. Ba zı la rı na bel ki çok ge le - bi lir ama dev rim ler sü re ci ni iyi in ce le yin, ufak bir İr lan da nın bi le yıl lar dan be ri, hat ta bir-iki yüz yıl dan be ri baş ağ rıt tı ğı nı göz önü ne ge ti re lim. Ay nı di li ko nu şu yor lar, bir bir le ri ne çok ya kın lar, bu na rağ men çok acı lı geç miş. Kürt- Türk iliş ki le rin de bu kan dö kül me ade ta ba na bir ya ra yı te da vi et mek için, bu iri ni akıt ma, ce ra he ti kes me, do la yı sıy la dö kü len ka nın o an lam da bir kan ol du ğu nu, bün ye yi te miz le mek, sağ lık lı bir iliş ki dü ze ni ne geç mek için öden me si ge re ken bir fa tu ra ola rak an la şıl ma sı 286

287 ge rek ti ği ni dü şü nü yo rum. Ya ni da ha da ya ra yı deş me, kang ren leş tir me de ğil de, te da vi ye doğ ru gö tür me nin öden me si ge re ken be de li dir. Eğer bu doğ ruy sa ve ger çek ten Tür ki ye ger çe ğin den ken di le ri ni söz cü dü - ze yin de so rum lu gö ren ler, bi raz an la yı şa ge le cek ler se Kürt le rin da yat - tık la rı (ki ken di le ri her şey de tek tek so rum lu tu ta maz lar, hat ta par ti, hü kü met ola rak da so rum lu tu tu la maz lar) doğ ru dur, ye ter bu ka dar, bu bas kı, asi mi las yon yü rü mez. Za ten bu an la şıl mış tır. Ha ni der ler ya, za ra rın ne re sin den dö nül se kârdır bir dö nüş ya - pa lım. Bu dö nü şü ar tık sağ lık lı bir iliş ki sis te mi ne dö nüş tü re lim, hoş gö rü ye dö nüş tü re lim, iliş ki le ri çağ daş öl çü ler le ya ka la ma ya dö - nüş tü re lim. Hiç kim se bu ka dar zor dan zevk al mı yor. Ba zı la rı var, bun lar çok azın lık ta dır ve bun la rın da Türk ulu su na ha yır lı ol du ğu - nu san mı yo rum. He le he le yü celt tik le ri ni, bü tün lük le ri ni ko ru duk la - rı nı bi le hiç san mı yo rum. Bun la ra uyum sa ha sı nı da ralt mak ken di gö rev le ri dir. Ama ge re kir se bi ze yap tık la rı nı on la ra öde ti riz. Bu gü - ce de eriş mi şiz. Bu nu ger çek ten tüm Türk ulu su na yay mak is te mi - yo ruz. Bu nun sı nır la rı nı o ka dar dar tu tu yo ruz ki bu an lam da da yağ dan kıl çe ker gi bi bir sö mür ge ci lik le mü ca de le miz var. Türk hal kı nı, Kürt hal kı nın çok ya kın bir dos tu, müt te fi ki gi bi gö rü yo ruz. Her za man şu nu söy le dik: Bir Kürt dev ri mi Türk dev ri - mi dir. Kür dis tan di ye ta bir edi len coğ raf ya da ki ger çek leş me ler, Tür ki ye di ye ta bir edi len coğ raf ya da ki ger çek leş me ler dir. Biz de di - yo ruz ki, et le-tır nak gi bi iç içe yiz bi zi ko pa ra maz lar. Ama tır nak bir yer den ete da ha faz la gir miş ve acı ve ri yor. Biz tır na ğın acı ve ren bu kıs mı nı çe kip çı kar mak is ti yo ruz. Bu bi zim da ha doğ ru ta ri he la - yık ha re ket et ti ği mi zin de bir iyi ta ri fi dir. Tür ki ye ve Türk ulu sun - dan da ba zı söz cü ler, er ve ya geç çı kar ve ni te kim şim di den de bu - nun de rin so rum lu lu ğu al tın da dır lar. Biz Tür ki ye ile baş ka tür iliş ki çö zü mün den ya na de ği liz. Ya ni çok ça o söy len di ği gi bi, il le ay rı lık çı lık ama cı güt mü yo ruz. Bu da, bir yol dur fa kat halk lar için en uy gun yol dur di ye de söy le ne mez. İki hal kı güç len di re cek, Kür tü Türk'le, Tür kü Kürt le güç len di re cek ne var sa onu bu lup or ta ya çı kar mak is ti yo ruz ve her iki ta ra fı za yıf la tan et ken le re ar tık yer ver mek is te mi yo ruz. Şim di bu nun an la şıl ma sı na sa nı yo rum özen gös te re cek si niz. Bu siz le rin de gö re vi dir. Biz de 287

288 ken di gö re vi mi ze da ha an la yış lı ve ba şa rı lı kar şı lık ve re ce ğiz. Ba zı - la rı nın yap tı ğı gi bi çok sert ve ya bir dö nem ler bi ze yak la şıl dı ğı gi bi hor ba ka bi lir dik. Mil li yet çi li ği biz de de rin leş ti re bi lir dik. Ama bu nu bir çı kış yo lu ola rak gör mü yo ruz. Saf la rı mız da bu na ke sin lik le yer ver mek is te mi yo ruz. He le de rin leş tir mek şu ra da kal sın, bu nu halk lar açı sın dan en uy gun sı nır lar da gö tür mek is ti yo ruz. Bu nu Türk elit ke - si mi ve ya si ya si so rum lu, hat ta as ke ri so rum lu la rı an la ya bil me li. Bu ba har baş lan gı cın da, özel lik le bu nu vur gu la ma mın ne den le ri var. Ger çek ten bü yük bir ha zır lı ğı mız var. Ha zır lık lar ar tık çok kap - sam lı bir sa va şı gö tür me ye el ve ri yor. Ne ka dar zor gi bi gel se de, biz bu sa va şı çok da ha ge liş ti re rek gö tü re bi li riz. Bu da bir se çe nek - tir ama bi zim il le ter cih et ti ği miz ve is te di ği miz bir se çe nek de ğil - dir. Da ha da bi tir me ye ça lı şa ca ğız, ta ma men bi ti re ce ğiz der ler se, çok kuv vet li bir sa vun ma yı ve aka bin de yer yer çok et ki li sal dı rı la rı da ya pa bi li riz. Tür ki ye ka mu o yu bu nu da ger çek ten an la ya bil me li. Siz ler gel di niz, bu nun de rin ara yı şı ve il gi si için de gel di niz. Bu - nu ger çek ten çok sa mi mi ce gör düm ve bu önem li bir gö rüş me dir. Tür ki ye or ta mın da ken di ni ayak ta tut ma ve ken di ni ya şat ma önem - li dir. Kal dı ki yıl lar dan be ri bu ne den le zin dan lar da da kal dı nız, her za man say gı duy du ğu muz ve öy le gör me ye de vam ede ce ği miz bir so rum lu luk dü ze yi dir. Geç miş te ol duk ça ile ri dü zey so rum lu luk la rı - nız da ol muş tur. Ta rih şu nu gös te ri yor, bu boş git me miş tir. Bir yer - ler den kar şı lık bul muş tur. Ay nı şey, ile ri de bi zim de ba şı mı za bir fe - la ket gel se, bi ri le ri bi zim yap tık la rı mız dan çok bü yük güç ala rak, ben ce so nu ca git me si ni de bi le cek tir. Bu ka dar umut lu yuz. Bu te mel de bu ra ya ka dar gel me niz le, gös ter di ği niz yük sek il gi ye mü te şek ki rim. Tür ki ye hal kı na bu me saj la rı ta şı ma da üst len di ği niz so rum lu lu ğun da kü çüm se ne mez bir so rum lu luk ol du ğu na ina nı yo - rum. Elim den ge len kat kı yı da gös ter me ye ça lış tım. Bun dan son ra - sı nın da ha ha yır lı ve ba şa rı lı ge çe ce ği ne de ina nı yo rum. Uma rım bun dan son ra ki gö rüş me miz Mag na Char ta im za - la nır ken olur. İna nı yo rum ve bu da ger çek leş ti ri le cek tir. 288

289 289

290 290